Gg551-3_1

»

—

m

8

b ln a

—

p

p

—

LT

3.

m

—

-

i

s a

N

Jw.

s.

-

Ls n

— tunxnw:.f

ERE a

r

MENMQQUE , vtl

.

ERE

v*

3

5

L.

E

D

X

^

i

:

QUE VT

**

3

D d

ET

n

«

98

: *»..Wv.

i

M d

z5

a

)

E

ts

294

h

*

h

*

2

9s

y

hd

s*

r d

EUS

CM

"-

VY

ie

^

D

n

&

T

M

w

t

»

T

2

A

m

M,

-

m

d

w

En

L

s

--

z

«*

$^

1

o

E

p

ce

:

3

E

É

*

"A.

h

p

i

D

P

"

h

W

V

at

x

E

3.

a

*

L

*

d

^g

3

*

p/

E

H

x*

49

L

W

"*

g*

d-*

Ó

V

T

»

m.

(

*

*

h

$

if

m *

E

";

s

DC

E

"

f

s

.*

X*

A

i

Ps j

E«

s

2

?5

*

i

P.

s

E

r

N

*

3

d

E

,..r-

st

IN E.

LA

A

4

»

*

E

H r

^

D

**

*

2

r

^

PC

A

D

E

21

&

m

t

w

Pa

IT

:

g*

-

P

a

R

z*

3

$8 s.

x

om

]

H

d.

de

w

a

—v

x

*

A«

"

n

"

É

l3

x

E.

*

z

»T

.g."

MJ

r

s ^

a

P

j*

-m

$

:

P

n,r.

s

"

*

v

4.;.,

Mi

Hs

-s

"

xdto

A

b

d

y

P

s

d

*

TT

z

E

s

EE

3v

As

*

«

A

4.

-*

ER v

vf

uT

E

M

s*

"

»

W

p

"u

*

sE

«

E

»

d-

EM

*

"

*

w*

.m

h

AE

A

Ü

*

u

*

1'

E

.h

r

r

P

3

Y

*

z

E

*

H

d

^K

E

i«

x

Ir

i

:

.!

:

.

w.,

ER

ii

g

RE

At

X

*

v

&3

$

b

f

E

et

a

L

E

s*

g

m.

:

ATE

Mm

* 4

1

av

I

w e

.W.

"

E

y

T

f

"

*

P Ed

«»M

*

B

"

:

5

CT

T

x

»

"

MO

W

4

5

NS

RA

.JW:

*

.,J

d.

&

/w-

^

*

o

n

M.

-t

x

A.

E

zi

às

j

-

u

dv

1j

a*

s

Mi

LE

af

Q3

i

-,M

LE

&

^ DA

"

»*

$

N

U

*

D*

ts

UY

D*

X

X

x

:

z

t

u

"

V.t

$

c€e

Á

M uU

**

AE

um

As

x

t

*

rl

g

VrEtROS

*

.mn

d

QU

*

"s

*

*

M.;

*

$ob

zv

vt

v

*

G

W

x

z

j*

EU

*

1*

^*

.w

P*

»

:

:

u

*s

PU.

:

r

v

at

4

u

x

D oPIS

U*

x

Pt

x

«

j

n

N g.

r

r

EC OR

meud as

o

.

Mi

»

x

m

*s

w

N

23

A.

AU

p

p

w

P

.

"

*

*

R

"

A

--

A * a*

&v

*

É

$

i

s

ET

N

LP

a.

**

a.

NV

Ms

L

NY

z.

PA:

hi

dH E

*5

A

2

p

4 M

..H

LA

As

.-..H.

Xx*

a

TP u

Y

t

GE

as

*

ia

pusa

m

a

"R.

ha

E

A

m

.

um

*

P

d

E

3

us

»

U Es

m

*2

r

d-

2

-

A

u

T

A

H2

*

Dd

*

3

i

j

bo

a

EEE

av

TE

3

s

E lp

ib od

du RH

PC

R

D

Is

i

x$

D.

i

[*

ss

p

ARTTE TE

3

s.

w

EE

RA

þmac

U

fsl

m.s.

B

Fs

x

ORTA

W

N

5

AE

t i

M

r

Rs

m

IT

MR OU

4 m

.

w

j

ss

-

s

:

r

rü

n

MT

Vs

3

-

2

*

n

D

*

hd

.

x

:

2*

T

CA

d

d.

zi

x

2

E

du

2

-

As

*

ii2

E

n

E

X

m tl

x

AR

x

das

i

m

Nücieis

w

as

fs

D

k

REO

m

.u.

t

E

A ii

——

—

--

NB

ia

ia

z

P

*

AE

z

s

NI

-

MUET

TOAN

—

g s

—

€um

-

b

—

i

—

um

m

;

z

Pl

z

——

i

E

us

m

-afb

N Y

iav

2

at

gf

s

&

fs

u

v TAU CR Q r a

-

Eb a

z

v D g

Scteu

dca

T

VU

m

——

ia

a

—

o

ia L

erge

s

-

i

ais

n

ER

m

m

s

&

-

KOb

b

e

)

9

Á

N12«526079227 021 Lj US

[

TL MM ...... l

i..& g,x

^

zi

)

«* st

2l

E.

d m —

d

—

——

r

s

—

—

— t a —ÁÀ

—

u-

O ROE HERCVLANI OBERRAVCH

ORDIN. FRATRVM MINÓR. REFORMATOR,

THEOLOGIA.

MORALIS.

TOMUS TERTIUS.

CONTINENS TRACTAT'US DE SÜPREMO GÉ-

NERE VIRTUTUM, DE VIRTUTIBUS THEO-

LOGICIS GENERATIM, DE FIDE, ET DE

p

ECIATIM.

SPE THEOLOGIQA $

N

N u^

ä*'—g.*x

3

«W"'/

ä

BAMBERGA ET NORIMBERGAE ,

MDCCXCVIII.

" 2

-

—

s

(

—

-

d

*

^

d

TRACTATUS VI

DE SUMMO GENÉRE VIRTUTUM, SUB QUO

RELIQUAE . OMNES TANQUAM SUBIECTAE

SPECIES MILITANT, SEU DE CARITATE DEI

GENERALI,

ET QUOD IDEM EST , DE IU-

STITIA 'HUMA NA.

Dum de morali hominis virtute aginius,

feu dum hominem ad virtutem inftituere fat-

agimus , fcire magnopere opus habemus,

quid fit virtus moralis generatim fumta, in-

eptifime fingulas virtutes definituri, fi i.

certum nobis fit,. quid fit primum genus vir-

tutum. Atque in-hoc doctores . diíciplinae

morali male confuluerunt , dum radice , ac

trunco pulcherrimae arboris male neglectis ,

folos ramos ,. ac folia nobis propofuerunt ,

cum.ex hoc nunquam difcere potuimus, un-

de tota conítru&io incipiat, & quo ordine

in fingulas parte

vidatur,

5

$4 plfimo capite legitime di-

"Atque hoc-noftra aetate magis, quam an-

t£ehac requiritur, in qua arrogantiam, tur-

a

pem

R.

4

Trattatus VI.

peüäi*ää'orem , vim inique illatam, ftudium

fenfibus lenocinandi , aliaque vitia fpeciofo

virtutis titulo honeftant, variis ac genuinis

virtutibus in claffem abufuum, ftupiditatum,

ac fuperftitionum peflfime reie&tis.

Quomo-

do iam id impio firme perfuadebis, has actio-

nes non ad claffem virtutum, illas vero om-

nino nobili huic virtutum catalogo accen-

fendas effe, nifi firmifime definitum habeas,

quid fit virtus in genere? Licet vero de na-

turali a&tuum humanorum honeftate iam tra-

&atu tertio differuerim ; attamen ibidem

actum honeftum /impliciter, & füb ea ratio-

ne deícripfi, fub qua quaelibet virtutis fpe-

cies honefta eft, In praefenti defignandum

venit füpremum virtutum genus,

in quo'

omnes conveniant ,. & ex quo virtus in fub-

je&as fpecies deinceps legitime dividatur.

Ego iam fummum cunctarum virtutum

gefus caritatem Dei generalem ftatuo, ita,

ut fincerum iuftitiae ftudium, feu iuftitiam

humanam idem cum caritate Dei effe often-

dam.

Atque exinde ex caritate, &.iuftitia

omnes reliquarum virtutum fpecies tanquam

ex communi omnium fonte fcaturire,; & in

hac utpote communi omnium virtutum na-

tura convenirte affero, dicens : ommis virtus

eft 'caritas , et iuflitia.

Atque id magno Patrum confenfu, & ex

aperta ratione evincam , multas ac graviffi-

de-

mas conüovefüas, quae tantos ftrepitus

de-

ag

: Capuf É

H

ul

derunE , hocmodo componens. Scilicet ut

f0

us

multi arboris rami ex una radice prodeumt, fic

Tultae/iriutes ex und caritaíe generantur q).

IIy

. Etipfe Redemtor nofter omnium quarum-

cunque virtutum exemplar fe praebere vo-

lens, dicebat: Sic mos decet ümplere omnem u-

jlitz'am b).

al

15

ld

CAPUTE

d

jil

Sincerum z'ujïitz'qe fludium , fou. iufitia humam

0

; eft fuprcmum genus omnium . virtutum 1

N

no- :

Talium.

. 780. Non fine ratione hoc eloc,o,. :

Q

r

7

8r. in virtutum r

2

ia

gralium, quae diverfae adeo

funt,

: 782, notionem ,' feu fupremum genus inquititur.

ln

7853. Primalex moralis eft voluntas Dei,

794. feu divina iuftitia:

H

J

g

e

785. Iuftitia humana fupremum genus

moralium

N

virj;utkum

d

$. 786. tefte f, Seriþtufak

$. 797—89. & ipfa ratione,.

Il

$. 780.

4j

Poftquam. de fummo legum genere, feu

de prima lege, in qua omnes conveniunt,

egimus; nunc iam de

priorg abhinc tra&am

fu-

A 3

a) S. Gregor, homil, 17.Pin Evang.

e

x

25

.

bä 'Matth.

N

6

Traltitus V

fupremo Virtutum genere ,k fub quo omnes

virtutes continentur ,

& de cuius, natura

omnes participant, tractandum eft. . Etlicet

pleraque, quae praefenti hoc capite fcribo,

iam in priore tractatu praecipue capite quin-

to contineantur; eadem tamen hic iuvat re»*

petere: fcilicet ut toti feriptioni fuus ordo,

& claritas conftet.

S. 781.

| Et quidem honeftatem humanarum actio-

num, feu, quod idem eft, virtutem mora-

lem etffe conformitatem actus cum lege, in

tertio tractatu docui

Ubi infuper oftendi ,

quomodo actus noftri comparati effe debe-

ant, utlegi conformesfiánt, et veram ho-

Cum ve-

neftatem ex eadem lege hauriant.

ro leges morales multiplices effe videantur,

vel certe cum lex moralis vim multiplieem,

& in diverlis circumftantiis vim diverfam ex-

ferats confequens fane eft, ut actionum

noftrarum cum lege conformitas feu, quod

idem eít, virtus moralis multüplex, ac di-

ve;'fa omnino exiüaþ.

$. 782.

Cum vero omnes hae conformitates, feu

virtutes in aliquo inter fe conveniant, feu,

cum omnes ac fingulae recte adpellentur vir-

tutes morales; patulum fane eft, eas com-

quod-

munem naturam habentes ad univerfale

.dam

Caput L

7

e

dam genus pertinere.

Quare iam definien-

iri

dum eft, quid fit virtus moralis in genere:

al

quae dein definitio miram in totum regnum

morale lucem diffundet.

"

Il

n

$. 783.

,

Iam lex moralis prima ac demum unica

eft lex aeterna Dei, feu divina voluntas in

immenfum bona, ut adeo actus cum divi-

$a voluntate pugnans immenfo bono adver-

fetur, infnita poena hoc ipfo dignus:

Nul-

f

If

la enim ratio quantumcunque füblimis, &

univerfalis rationem fufficientem praebere

j

foteít, cur actus fibi adverfus fupplicio im-

Toenfo afliciatur , nifi ipfamet immenfam

bomtatem conmneat.

^

$. 784.

l

Rurfus lex aeterna, feu voluntas Dei eft

ipfa divina iuftitia, omne enim ideo eft ulti-

l

d

mo iuftum, autiniuftam, quia Deus id vult;

praecipit, aut prohibet.

Non enim nativa

actionum bonitas, aut malitia, feu quaecun-

que alia ratio in caufa eft, cur Deus aliquid

jubeat, aut prohibeat, prout tractatu tertio

evici:

ut nihil dicam, fieri non poffe, ut

divina voluntas generatim ullam unquam ra-

tionem fequatur, fed eam debere vi immen-

r

fae maieftatis fuae inter omnes rationes pri-

1530, ac fupremo loco altiffime eminere

A 4

$. 783

m

—

Tmöftatu; FI.

$. 788.

Cum itaque lex aeterna Dei, divina vo-'

, luntas, id eít, divina iuftitia fit fuprema , ac

generaliffma lex, apertum iam , et certiffi-

mum eít, actüm huic legi, feu divinae iu-

ftitiae conformem , feuiuftitiam humanam,

qua fcilicet aeternam illam obedierter fequi-

mur*, effe primum, ac maxime univerfale

omnium virtutum moralium genus, ita, üt

ficut divina iuftitia eft. prima lex, ita iuftitia

humana fit prima virtus.

Quapropter dico

iam: Firtus moralis eft iuflitia.

* Qubmodo iam agere debeamus, ut rite fequa-

1mur aeternam iuftitiam ;

vel in quo acionum

^noftrarum cum lege Dei conformitas confiftat ,

iam explicavi tra&at. 3tio a capite 8vo et de-

inceps,

$. . 786.

Iam iuftitiam humanam effe illam notio-

nem, in qua omnes virtutes morales con-

véniunt, et iuftitiam hanc exinde eífe fum-

mum genus virtutum , ex infinita auctorita-

Nam

te, & apertiffima ratione evincitur *,

ut omnem humanam' auctoritatem omittam,

in divinis literis modo omnes virtutes, mo-

do fingulae vocantur iuftitiae, idque perpe-

tuo, ac innumeris vicibus, prout vel parum

attendenti patet.

Homo vero, qui omnia

* officia explevit, omnibus virtutibus orna-

tus, denique ipfe Chriftus fimpliciter ;u/Hi

no-

k

Caput. [. |

nominantur. Rurfíus pef rat,ïonehï contra-

riam quaevis peccata fub nomine iniuftitiae in

(

divinis libris perpetuo veniunt: & S. Ioan-

|

nes a) peccatum generatim definit: |Pecca-

no

pum . eft iniquit

[ Pl

Iterum cuicunque peccato

:

obnoxios, iniuftos, aut iniquos Spiritus S.

l*

vocat, & eos, qui a quocunque peccato ad

gratiam recipiuntur, iu[fficari, id eft, iuftos

feri afferit: adeo, ut in divinis libris nulla,

res teftata adeo, totiesque repetita effe vi-

j

deatur, quam haec do&trina, qua omnes cu-

iuscunque fpeciei virtutes ad genus iuftitiae

:

revocantur.

* Dum vero iuftitiam pro primo genere v«irt'utum.

defigno, cave, ne fub hac iuftitiam illam- vul-

garem, & pa&itiam intelligas.

Haec enim ad

Ls

fpecialem, ac pene ultimam claffem fpectat.

Sic

e. g. dicitur: Hoc equidem:tibi ex pietate,

mifericordia, non vero ex iuítitia debetur.

Tu-

ftitia ia hoc fenfu «accepta non eft fummum

genus virtutum , fed illa iuftitia, qua officium

neraliffma notio virtutis.

ex quocunque titulo debitum praeffatur , eft ge-

d

Posn w

lam fola iuftitia univerfum virtutis mora-

lis regnum contineri, & hoc eosdem omni-

no, quos iuftitia habet, himites habere, in-

vi&aratio, et inviolabiles re&ae definitionis

leges demonftrant.

Nam omnis aékus iuftüs

eít virtus moralis, & omnis virtus gioralis

, eft

3) i. Ioa-n. $34«

-

;

IO

Tratlatus V. I !

iuftitia. 'Seu 'a]ite,r-: omnis & fola iuftitia eft

virtus moralis et omnis ac fola virtus mora-

lis e-fc juftitia, feu actus iuftus.

5!

Z288.

Et quidem omnem iuftitiam feu actume

iuftum effe virtutem moralem , quivis facile

concedet: neque enim futurum aliquem pu-

to, quiiuftitiam ex claffe virtutum moralium

excludere audeat.

Sed illud non aeque fa-

cile quivis pervidebit, folam iuftitiam elTe

virtutem moralem ,. feu omnem virbutem

moralem eífe iuftitiam , eoquod virtutes di-

verfae adeo ad folam iuftitiam pertinere haué

Y

videancu;*.

$. 789..

w

Aítomnino res ita fe habet.

Nam per-

curramus omnes virtutum fpecies, & tingu

las fub fignis iuftitiae militare cernemus. Et

quidem quantum ad virtutes theologicas ,

nonne iuftum eft, ut aeternae veritati affen-

fum praebeamus? Nonne iuftum eft, ut in-

finitae fidelitatituto confidamus? ut immen-

fae bonitati, ac excellentiae cultum & amo-

xeri exhibeamus? Nunc vero circa virtutes,

quas /eciatim morales vocant, quaerere iu-

vat, an non fit iuftum, ut auctori bonorum

omniüm pro beneficiis gratiae, & naturae

debita officia exfolvamus, ne naturam hu-

ntes

manam dädccore alliciamus , Ut parei

de-

II

*

Capur H.

debite obfervemus, ut fidem datam fideliter

folvamus, ut cuique fuum tribuamus? Qua-

propter aliud tibi non fupereft, quam ut vir-

tutem oftendas, quaim edere iuftitiae non fit

confentaneum, vel ut omhes virtutes ad ge-

nus iuftitiae fuamet indole fpectare conce-

das.

ä

CAP U..TH

t

Cum amor Dei idem cum fincero tuflitiae flu-

dio, ac proin. fapremum - genus. virtutum nora-

lum fü; bic de amoris natura generatim

aguur.

$ 7

790. Amor generanm definitur.

.Ad hunc jam

requiritur, ut fiat, quod dilectus vult,

A

2. & ideo duntaxat, quia dilecius vult.

$. 793 Quod idem verae amxcxtme naturam con-

ftituis.

$. 794. Unde f*eq;umu* , folo beneficio amorem

non conftare.

$. 795 & 96 Et 9. multos affe&dus amoris 'momen

falfo gerere.

$. 79? Omnes sífe&us 3. ethice confideratos in

unum amorem confluere,

D

$. 790.

Proprii nominis amorem fequentem in

modum definio: Amor eft decretum volun-

taüs, quo alicui bonum volumus , et ideo

un-

r

12

Trattatus . VT.

duntaxat volumus, quia eidem bonum eft

Unde ad fincerum amorem requiritur , ut

dile&us fit affectus noftri prima ratio mo-

trix, & ut in €o, quin ulterius tendat, tan-

quam in fine fuo quiefcat.,

Duaeitaque ve-

riamoris dotes funt, fcilicet prima, ut di-

le&o bonum velimus, fecunda autem, ut bo-

num illud praecife foli dile&to velimus.

5 791.

Ad amorem vero requiri, ut dxle&o non

nifi bonum velimus, id. clarum eft adeo, ut

de eo nemo dubitare queat. Quomodo enim

amore tui id facere Queam, quod ad te ni-

hil pertinet, vel omnino tibi adverfum eft?

Scilicez quando me ad. fomnum mihi fuàvem

j

componam,. vel quando ad te condemnan-

dum in iudicio perfonam accufatoris fuftne-

bo , id amore tui facere potero?

$. 792.

Sed & alterum caput ad officium amoris

omnino eft néceflarium: ut fcilicet mea be-

nevolentia non nifi eum, quem diligo, fpe-

&tem.

Si enim alium, quam te, in fine pro-

pofitum mihi habeam, tunc non te, fed il-

lum alium hoc meo affcctu diligam

Sed

age, id ex fenfu tuo intimo tenta.

Ego, et

alius quispiam. obfequium. aliquod tibi mag-

nopere acceptum tibi praeftamus.

t ego

quidem id tibi praeftiti, ut aequale, aut ma-

1US$

F,W

L

Capz/t H,.

ius aliduod retribuas: ille vero alter id febit,

quia tua dignitate permotus, te tali obfequio

omnino dignum aeftimabat. — lam apud te-

ipfum definias, rovo: quisex duobus ami-

cus tuus-extiterit , quis te fincere dilexerit.

Scilicet me ignobiiem mcrcenarium habebis;

ille vero fincerus ex amore genuino amicus

tuus tibi effe videbitur.

Et id quidem etiam

mihi ex feníu intimo videbitur : nam inten-

tionem meam, qua proprium emolumentum

hac mea induílria quacro, . follicite abfcon-

dam, rubore fuffundendus, fi appareat, te

non nif mei caufa, atque ad propria com-

moda fubdole a me coli.

Id, quod S. Au-

eSoalYa

guftinus de amo

I

As

differens, docet a):

Deus nofler laudetur. ooluntarie , ametur carita-

f2

Üe.

Gratuitum fit ,

'0d. amatur , C? quod

laudatur. — Quid eff-gratuitum? . Ipfo propter- fe,

»on propter aliud.

9) wm laudas Deumn, ut

det tibi aliquid aliud ,

eum

L]

i4m . mon gratis lau»da»s

$. 793.

Ingenua feilicet , liberalis, & ab omni

lucri defiderio remota eft veri amoris indo-

les.

Nemini is, praeterquam foli dilecto,

fervit, qui illi & prima agendi ratio, & to-

tius conatus finis eft.

In dilecto, quin ali-

quid ultra fpectet, ultimo quiefcit.

Huius

indolis amor eft genuina amicitia, de qua

ve-

3) Enarrat, in Píalm 55.

A

2l

14

Traftatus FT

1

veteres tam copiofe difputarunt. | Et licet

eius naturam non nifi ambigue definierint;

eam tamen in ordine bonorum ítatim poft

bona vitae, & ante bonum famae, & for-

tunae ftatuerunt, nihil pretiofius, quam ami-

cum, & amicitiam habentes,

Et fapienter

omnino in hoc iudicarunt.

Bonum quippe

famae, in bona aliorum de nobis exiftima-

tione confiftit, & eft nobile aliquod intelle-

€tus penfüm , quod mens ratione praedita

bene de nobis iudicando probitati ac digni-

tati noftrae praeftat.

Unde hoc bonum fa-

mae, prout illud vocare folemus, in excel-

fo mentis actu confiftens, bonis fortunae

utpote longe inferioribus longiflime ante-

pofuerunt, prudenter ftatuentes, omnibus

bonis fortunae bonum fàmae, fi quis quoad

hoc laefus fit, nec per minimam partem com-

Unde detractio boni nomi-

peníari poffe.

nis , calumnia, immo falfum iudicium exte-

terius nullatenus proditum quavis rapina ac

furto graviora peccata funt.

Cum itaque

bonum intellectus iudicium adeo pretiofum

fit, facile intelligitur, amicitiam, feu bene-

vólum liberae voluntatis affectum longe pre-

tiofiorem nobis eífe debere.

$. 794.

Iam ex amore fic defcripto eruitur Imo:

folo beneficio amicitian, feu amorem haud

sonitare.

Nam etiam pretio conductus fa-

mu-

" d

Y

I$

]

mulus, & ipfe hoftis nos fallvere VO

lens. bo-

na nobis non raro praeftant, qui tamen ab

amore alieni longe extra claffem amicorum

noftrorum verfantur.

Adeo beneficentia,

ac liberalitas fiquidem ad amorem , & amici-

tiam fpectare velint, ultimo in nos, & fine

refpectu ad alium fine

habent.

m definere necetffe

$. 795.

.Ex noftra amoris definitione intelligitue

Ildo, multos affectus nomen amoris in alios

non nifi inique ufurpare, cum [int merus

amor fui ipfius.

Extans huius exemplum

praebent turpes illi amatorculi, qui ingenti

ardore, aut furore potius in faeminas ra-

piuntur.

Hi enim non alteri bonum, fed

fibi delicias quaerunt.

Quid enim eft in

eiusmodi muliercula, quod mentem tantope-

re afficere, & ad tantos aeftus follicitare

queat? Senfu hi caeci, non ratione ducun-

tur. Dona largiendo, aemulos períequen-

do, & toto placendi ftudio delectationem

fibi captant, non alteri bonum volunt. Sub-

ftitue fallacibüs hifce formis virum omnibus

dotibus ornatum, et totus ardor frigefcet. |

. 796.

Trifte huius rei exemplum praebent etiam

parentes dulci, quem ex filiis capiunt, fenfa

ea, quae hi.s noxia effe probe noverunt,

: iiSf

;

d

em

Ts

/

16

drattatus VI. |

dem ind,ulgendo. Hi profecto probe gnafi,

malum, non bonum filiisfuis volunt, libero-

rum fuorum delicatae indoli lenocinantur,

quia nos vel parum afHligi, illis füumme dolet.

In fpurio hoc parentum in filios amore ra-

tio motrix merus eft fenfus , animalis fane,

et ?onge infra mentem conftitutus.

| $. 797.

Tam ingens agmen humanorum aíffectuum

"nobis defcribunt e. g. timoris, defiderii, odii,

aliorumque.

Et quidem fi hos phyfice, &

ad fenfum animalem confideres, plurimum

inter fe differunt; fi vero eos ethice, & ad

cenfum moralem aeftimes , 'ex definitione

amoris IIItio intelligitur, omnes hosaffe&tus

amorem effe : eoquod quocunque affe&tu ali-

cui bonum velimus, quod ipfum nil aliud,

quam amare eft. *

AX* Et age, percurramus fingula. NNonne per def';-

derium alicui, aut tibi ipfi bonum optas? Non-

ne per timorem ei, quem diligis, malum, id eft,

defedum boni alicuius abefle, ac proin bonum

adeffe defideras ? Times forte né pater tuus mo-

riatur i fcilicet, hoc ipfo eündem vivere4 bono

vitae porro frui optas.

Infenfiffinum hoftem

atroci odio perfequeris, vel trucidabis etiam.

Scilicet quia tibi dulce ac bonum videtur, te,

aut amicum tuum poft àcceptam iniuriam ulcisci,

hominem, qui commodis tuis advérfatur, amo-

veri.

Séilicet nemo , qualemcunque dein af-

fe&uii habere videatur , aliquid vult, nifi in

quantum id bonum eífe putat * neque bonum

vult,

Caput III.

17

i

"vult, nifi id alicui velit. Atque hoc ipfum eft

* diligere aliquem.

Unde fi non de meris fen-

If

fuum affedionibus, fed de veris animi decretis

[

loquamur; non datt

3

r affedus humanus,

qui

[d

amor non fit.

n

COA POUL dU E.

P

Hic per oöca]ïonem indoles illids amoris, quo Deus

ii

M,

Aos diljgit , explicatur.

$ 79'8; Quaeritur, an Deus nos pro prima ratione

li

ftatuere, & fic nos a'micexdilnigere:.queat.

i

S

799. Deusnos amans in femet i

pfo quiefcit, et hoþ

J

ipfo fincere nos diligit,

i

*

E

E

9oo. Nihil enim finis e

l

creátis j

ft in homine,. & 1ffebus

ly

2

801. proin tan

poteft nihil.

quam ultimum m illis ädþr;ïwndi

3o2. Sed ultimum hominis Deus eft,

d

f

/803 —805. Quod facra au&oritate,

& praecipue

.$. Auguflini probatur.

»

lii

. 806. Unde homo nonnifi

0

poteft,

foropter Deum diligi

10

907. Dei in nos amor fumme libe

i

H

tuitus.

ralis ei;c, & grg-

"

(

ï

8e8. Huius ar'noxfis exceffus eft Zm(l)rs Fili Dei,

(T

ä

i

809. Quam incredu

(

li tanquam Deo indignam pro-

clamant,

$

[]

4

If

810 — 12. Quorum gim.piag voces retarduntur,

Ü

T. VI.

B

798.

J m i

W*aäams F.

18

!

S. 798.

Dum vero ad genuini amoris indolem re-

amatur, affeCtus

quirimus, ut is, qui vere

noftri fit finis ultimus, feu ut in" perfona di-

le&i ita quiefcamus , ut praeter hunc nihil

aliud fpectemus, magni momenti , & ifüici-

lis fimul quaeftio emergit, an & quomodo

Deus amice nos diligat. Vel enim amore fuo

feipfum ultimo fpectat; tunc nos fincere non

dilisit, fed tantum ad finem ultiraum, id eit

ad feipfum nobis utitur: fi vero affe&u íuo

in nobis quiefcit; tunc a&tus divinus in rem

creatam definit, quod eft contra dignitatem

ac maieftatem divinorum acdtuum, & Deo

indecorum 'eft adeo, ut etiam in nobis cer-

tum fit vitium, fi affe&u noftro in re quo-

piam cresta ultimo fiftamus. Plane inter an-

gufuas contradictionis verfari hic videmur,

$. 799.

Yam refpondeo, Deum fuo in nos amore

in femetipío quiefcere , ita, ut ficut liuius

amoris ipfe eftprima ratioy ita etiam fit finis

ultimus : & dico infuper, hac demum ratio-

ne nos amiciffime diligi a Deo *, non aeque

fincere nos dile&üro, fialia diligendi ratio

in Deo daretur, vel dari poffet.

** Yd quod apertis, & plurimis S. fcripturarum

teftimoniis certiffimum eft, Néque arbitror quem-

quam fanae, re&aeque mentis hominem hoc in-

ficiaturum effe.

Deun 'enim fincero in

nos

amore

-

I9

»'Caput l

amore ferri, abs

que magno piaculo negare noi

aufim.

i

il

$. 800.

ü

Ut vero haec rite explicemus ; fevefä

lhll

metaphyfica uti neceffe eft. — Iam onmnium

i

rerum creatarum , ac proinde etiam homi-

N

his ultimus, ac totüs tinis eft Deüs.

Nihil

fil

ulümi, nihil finis datur in t'e creata, utpoté

[)H

*quac to'tg-, w('ïuan'*taæ eft, propter Deum eft,

el

$.

86I.

U

Iam apertum , & cuivis *faCiïe þeïrfþïa

a

cuum eft, neminém rem ullam, quae ulti-

mum & finis non eft

E

5

pro ultimo & finé pof-

0

j

fe ample&i. Velan putas, te illud tanquain

J0

aurum capere poffe, quod nonnifi plumbum

11

eft ? Unde a te plene intelligi puto, nullam

[i

voluntatem ut finem

»

& tanquam ultimum

fpectar

e poffe rem quamdam creatam, ütpote

quae in nulla confideratione finis, aut ali-

quod ultimum eft,

Res creata eft- merus

u

il

motus in Deum: nunquam ftat, fed finein-

termiffione movetur.

Quormodo ergo in eà

fis

fiitere

i

; in ea quiefcere poteris, quae perpe-

tuo volvitur, aut potius neceffatio, & quif

1116

Wi

quis hunc impetum vel ad momentum retar-

dare queat, in Deum rapitur ?

g' 802.

üilll

gl

. Quiitaque hominem ultimo fibi propofi-

J

105

quod

o

tum þabere-, 'eumv ultimok-fpeötarex,. |

z

ideni

as

—

CA

20

Traftaius V.

idem efít, ac eundem fincere diligere eique

vere amicus effe defiderat, ille talem propter

Deum diligere, & fuo affe&u in Deum defi-

nere neceífe habet. "Ultimum hominis eft

Deus: unde qui hominem tanquam aliquid

ultimum fibi propofitum habet, ille Deum

fpe&at, quia, quod iterato iam dixi, ulti-

murm hominis eft Deus. *

* Id quod in rebus creatis aliter fe habere vi-

detur, videtur inquam.

Sic Petrum propter

Paulum amice diligere noii poffum, quia Paulus

non eít finis, non eft ultimum Petri; bene ve-

ro Deus eft omnium hominum, & rerum cun-

&arum finis, & id, quod in illis eft uitimum.

Unde is demum hominem fincere diligit, üince-

iusque in eum amicus eft, qui eum propter

t

hY

Deum diligit.

$.:803.

Et vide, quam aperte in hanc rem facra

*uctoritas nobis fuffragetur.

Atque ut haec

teftimonia rite intelligas , notandum eít, ex

exque veriffima fententia, ali-

antiquorum ,

quid ultimo fpe&are, illud

pro affe&us fui

üne habere, eidem propter femetipfum in-

haerere,

fuo affe&u in eo quiefcere, & ea-

fub diverfis

dem re frui, unum idemque,

tantummodo vocabulis effe.

Neque enim

aliud fruendi genus in mentem, in mentem,

inquam, (aliud de fenfibus) cadit, quam rei

propter rem ipfam inhaerere , in ea fifteroe,

-

& alfectionem fuam non ulterius ordinar

1

»ä*aþut IH

AE

Ia

id quod ex S, Auguftino a) in hoc. ipfo tra-

i

&atu faepius oftendam.

Qui. ait: frui enim.

J

e/t amore alicui vei inbaerere propter. femetipfam.

d

Unde qui fummo bono affe&tu fuo' inbaeret,

.f

in eo quiefcit, illud ultimo. fpectat, ille,

Jil

I

quantum ad hunc affe&um perfeGtiflimus,

beatiffmmus eft, utpote qui ad. aliqüid altius,

(

ad aliquid melius tendere nequidem poteft.

V

Vide omnino, quae infra $. 880. di&turus

(

fum,

n

v

$ 8o4.

ii

iT

In hanc rem. in primis loquitur Apofto-

lus &:, Jta frater! epote fruar in Domino. —.Et

(

t

S. Zuguftin. b .. Haec autem merces fumma. eft,

ut co ( Deo fcilicet) perfruamur ,. & omnes, qui

eo fruimur ,. mobis etiam. invicem . in ipfo. perfrua-

7nWr.

AÁccipe etiam aliam tanti viri fenten-

X

tiam. c) Ommiuwm. ipitur, quae praeditta funt

baec fumma eft, . ut inielligatur. legis, &? omnium

qe

[)t

divinarum. fcripturarum. plemitudo, & fmis e[fe

Ji

diletio rei, qua. fruendum. efl, & vei quae mobis-

füi

cum frui potefl, id eft, amor Dei & proximi.

]i

-.Hoc ergo ut nofceremus, atque po[Jemus, fatta. eft

01

tota' pro. [alute nofira. di[penfatio temporalis, qua

V

debemus. utà won, tánquam, manforia. aliqua. dile&tio-

37, atque delectatione , jai tranfitoria, tanquam,

3

ff

VA s.

rd

5)' libr. X. de doctrin. Chriftian. C; 4.

i

b) Ad Philemon. v. 20.

[ó

C) libr, z, de do&rin. chriftian. C, 32.

4) libr, 1, de do&rin, chriftian, C, 35«

D ii t

22

fi'"raäa'tus- PL.

viae, tdnqudm vebiculorum, & aliorum ;guorum-

cunque inftrumentorum , aut fiquid. congruentius

dici poteft , ut ea, quibus ferimur , pro

pter ilud,

ad quod ferimur ,. diigamus.

5,. 805.

"

tiüs

Sequentia eiusdem dicta ad hoc peni

intelligendum multum conducent 3): Qua-

propter ambiguum e[fa videtur , cum dicimus, 6a

ve nos perfrui, quam diligimus propter feipfam,

et ea re mobis fruendum e[Je tantum, qua beati ajji-

cimur, caeteris oero utendum. — Diligit enim. mos.

Deus, & multum nobis eius. dileGionem . divina,

fcriptura. commendat. Quoinodo ergo diligit , ut.

mobis utaturg aut ut nobis fruatur ?. Sed ft fruitur,,

V

eget bono, nofiro, quod nemo [anus dixerit: omne

enim bonum noftrum aut ipfe efl , aut ab ipfo. eft.

INon ergo fruitur mobis, fed utitur : nam [) neque

fruitur, neque utitur, mon incenio, quomodo dili-.

gat.- Sedmeque fic utitur , ut nos: mam mos Te$,,

2

d

bonitate

quibus utimur, ad id referimus , ut .D

x

gerfruamur:: Deus vero ad fuam. bonitatem ufuam

.

3

P

noftrum vefert.

Quia. en

v

m bonus efl, fumus ,.

&j in quantum. famus , boni fumus , — —

in quantum tali. fumus, in tantum minus etiam

fumus. — — llle igitur ufus, qui dicitur Déi,

quo nobis utitur, non ad eius, fzd ad moftram uti-

litatem refertur , ad eius autem tantumumnodo bont-

taiem.

Scilicet tota noftra utilitas, ac pet-

us:

fe&io in eo eft, ut toti propcgr' Deum fim

ex

2) likbr.h.l. de do&rin. Chriüian.,v C, 51 &x 3.—2'.

Caput III.

23

m

ex hoc tamen Deus. nullam capit utilitatem,

utpote fine nobis aeque perfe&tus, ac bea-

u

tus: -fed id facit ex merlfiïma bonitate fua.

lul

$. 8o6.

Atque haec eft mens S. Augufhm, qui

eadem in eod, libro fequentibus fcilicet capi-

ttUs

tibus elegantliïïme pertra&at.

Scilicet quod

u

fupra iam di&tum eft, ne nos quidem, multo

u

n

l

minus Deus, poHumus nos amice diligere,

&, quod idem eft , nobis mutuo frui , nifi

In amore amici-

1

[j

in Deo, & propter Deum

tiae, & in actu fruitionis dilectus debet to-

J

J

lf

tius affectus effe primum, & ultimum, pri-

ma ratio, & finis, atqui ml tale datur in re

j

ur,

m

J

creata: unde omnis fincerde amicitiae, amo-

ris, & fruitionis affectus, quo hominem pro-

4f

J

fequimur, a Deo incipere, &in eum define-

nql[

re neceffario, debet.

Qui hominem vult dili-

Y

n

gere, propter. Deum eundem d:hgere debet.

FO

Neque Deus nos diligeret, nifi nos propter fe-

iil

j

metipfum diligeret, ex hoc demum fumme i in

li , X?

nos beneficus, quod nos totos ad fe raplens,

11

in femetipfo tanquam inbono infinito, im-

-0

menfo, unico, feliciffime quiefcere faciat

1/ll

pi

.. $. 807.

Quorfum omnmo intelligendaefunt divi-

nae fcripturae tot fententiae, quxbus Deus to-

PEL

ties teftatur, fe propter femetipfum varia be-

n

g

neficia contuhhe, peccata dimififfe, Ier ufalem

4

er-

rZ'

"ss

&

Trattatus VT.

fervaffe &c. Et qui'd&m res haec, fcilicet, quod

Deus omnia propter femetipfum faciat, cun-

ctaque ad fe referat, vel ex ratione patet,

Nam illud, per quod omne agens rationiale

primo movetur, illud illi agenti eft finis ul-

timus, prout iterato oftendi.

lam divina

voluntas per nullam rationem priorem , fed

per femetipfam mota absque dubio eft prima

$

ratio rerum omnium : ergo aperte, ac necef-

fario eft earundem.finis ulumus, in quem

omnia referuntur, & in quem feliciflime de-

finunt.

* Ex hoc &tiam intelligitur , divinam beneficen-

tiam verae, ac genuinae liberalitatis effe puriiti-

inum, & extremuni exemplum, utpote a fola be-

nefacientis voluntate fine omni alia adiutrice ra-

tione defcendens.

Voluntates creatae nunquam

fine ratione agere, & fic fine tali nec beneficium

conferre poffunt? Deus vero fua f;us voluntate

benefacit,

Neque haec liberàlitas vel parum ex

eo minuitur, quod totum referatur.ad Deum:

nam, prout iterato iam eft dictum, hoc ipfo Deus

feipfum ultimo fpe&ans , nos ultimo refpicit,

quia noftrum ultimum non nos, fed Deus elt.

g' 8080

þHaec porro Dei in nos caritas eo usque

exarfit, ut filium fuum unigenitum daret a), &

quidem in mortem acerbiflimam daret: per

quod amor Dei tantus eft factus, quantus

eft Deus ipfe. , Prodigium amoris per omnia

divini, quo nos totos Chriftus Deo vindi-

Ca-

2) Ioan, 3, 15.

ii

AESEMME:

Caput HO

25

lod

cävit v confecravic A

M

Es

X

&

$.

t oblat

one conji

H

73

un

"avit im fempitermum . fané

ICC

V

05 D

)

"Fanto

A

jiam fponfore, & preuo infuper divini fan-

Jule

guinis divinitati dedicati fumius, ut non tan-

i

tum id, quocum coniungimur, íed etiam

Tif

id, per quod coniungimur, divinum foret,

fed

& ut fummo bono per virtutem fümmi boni

Ifnd

foc.,ia—remu.r,

at

5*. SOQ-

en

Et tamen noftrae actatis impietas ex emi-

(t-

nentiffimo caritatis ekemplo adillud contem-

nendum, immo negandum argumenta acce-

?qen-

pit, ex melle dulciílimo atrociffima venena

rf

conficiens.

Aiunt enim

9

|oe

* 049

Deum peccan-

»tibus ignofcere, eisque debitas poenas re-

d

tii

»laxare, divina liberalitate dignum eft: pro-

u

»prium vero, eumque divinum filium inno.

Ya

Centem infuper pro reo homine in turpiffi-

n

Uf«

,1Ham crucem agere non amantis, fed in.

fanientis fimul, & iniquifümi facinus eft,

J

j

»Cur facili condonationi acerbiffimae vindi-

j Eü:

»&ae genus Deus praeoptavit ? Et fiquidem

Juítitiae fuae rationem habere voluit, ne-

»1Ho fane intelliget, quomodo iuttitiae con-

»lentaneum effe, et'gratum eidem fàcrifi-

]u

Ccium fieri

M

queat, fi inhoxius potius, quam

»,facinorofüs puniatur.

Fruttra igitur ille fe.

per

tU

»flium Dei effe iactat , & non nifi lepide

ii

amoris myfterium obtendit, qui crucis fup-

Ts

»plicium pro nobis fübiiffe videri vult

99

(

Bs5

$. 81o,

b) Ad Heb. Io, 4.

—

26

Tratiatus V. I

s

/5—. 910.

T

, Scilicet hoc. ad impietatem. faeculi noft

deerat, ut infinitam caritatem in argumen-

tum eandem oppugnandi verterent.

Scripfi

jam alias, ad del

.K.-u

eOti

da peccata noftra, atque

ad proeurandam nobis falutem alia. auxilia

longe plurima , fiquis ita velit, in poteftate

Dei extitiffe, fed ad fatiandam infinitam ca-

ritatem nihil fuffeciffe, nifi Deus feipfum

impendiffet.

Pretium divini fanguinis infi-

nitis vicibus excedit gravitatem peccatorum

noftrorum, & aeterna gloriaomnium electo-

rum eft longiffimeinfra pretium mortis, quam

Redemtor noíter ex nimio in , nos amoré

fubiit.

Venit enim, ut vitam babeant, & abun-.

dantius babeant a). ^ Addidi praeterea ,. nul-

lum ex hoc dedecus in Deum cadere. Ma-

jeftas infinita, " quantumcunque feipfam de-

miferit, nihil ex.eo perdit ; haec enim eft

natura infiniti, ut minui nequeat, fi enim

minui, aut aliquid perdere poffet, poffet de-

nique etiam exhauriri, & fic eo ipfo infini-

Prodigalitas, itaque non nifi

tum non foret.

in hominem cadit, quifi nimium effundat,

ipfusmet aut in fe, aut in fuis egere ilïcipiet,

officia pietaus per hoc violans.

$. é1r.

Et haec quidem vere dicta fuerunt 5 nunc

fequens addendum venit. Liberalis illa cul-

pae

3) Ioan. 10, Io,

^i

Caput — IH.

27

pae remiffio, quam morte ChfiPci- faciliorem

nohri

effe putas, modo. quidem nihil eft, utpote

O

a Deo non decreta.

Ignofce ftropham to-

fui

ties iam decantatam hic, et iterato occinen-

r

t, u me'ad id coegifti, qui aliquid bo-

Qxq

Dnum, immo praere iam extante melius effe

lt

dicis, quod non eft. Cum itaque libera cul-

Q G

pae remiffio modo quidem, íifevere loqui

Lipfufn

velimus, cogitari nequeat, ne fcilicet bo-

IUj

num aliquod. ante divinam voluntatem fta-

(oUH

tuamus; fupereft infinita fatisfadio, in vi-

Aett

cemi poenae fuüccedens, utpote quae poena

qüälïl

ob laefüum bonur: infinitum fuo iure petit.

[oit

ut & ipía infinita fit.

Satisfactionem vero

(

;:

infinitam nemo prae

J

u

g

ftare poteft , niii.. ipfus

M

met infinitus lfu.eltic.,-

N

nü

' g; $12.

im d

Denique. praecipua ad hoc impiorum ar-

a

gumentum refponfio. eft in eo , quod equi-

)t de

dem mors Chrifti fit fa&ta in remiffionem

nfml

peccatorum noftrorum, utpote qui tefte di-

] nifl

vinà fcriptura, lavitnos a peccatis noftris

dat,

in fanguine fuo, fed eadem mors ex tota fua

W

indole eft facrificium, id eft, a&us praecipuus,

ad Deum pro fua dignitate iufte colendum.

Porro officium Deum pro fua dignitate fatis

colendi eft tantum, ut illud nullis naturae,

j

Cl

nullis gratiae, aut gloriae aeternae obfequiis,

nullis amoris ardoribus etiam plus quam fe-

W

raphieis , denique nullis viribus , quae crea-

tae

28

Tmä"ta'tus Vï

t'ae &untaxaf funt, expleri queat. Hac ali-

|

quid, quod divinitati par fit, requiritur, qua-

le quidem a nemine, nifi a Deo homine,

praeftari poteft, Cum itaque Chriftus fe in,

cruce non fuo tantum, fed etiam noftro no-

mine facrificaverit, 1mmenfum , & noftram

facultatem infinitis vicibus excedens officium

explevit, füummum, . &, fiita loqui fas fit,

plusquam fummum in nos caritatisexemplum

edens.

En quomodo mors Chriíti nobis

non fuüperílua, fed fümme ppportuna, atque

ad id ; ut Deus a nobis fatis honoretur, ne-

|

ceífaria fuerit.

Quis vero vel a longe eos

1

fenfus, quos ex hoc quisque fufcipere de-

bet, quique divino illi amori debentur, ca-

pere poterit, illi; inquam, amori, quo Aeus

20

il

fic. dilexit mundum, ut. fiium fuum un

lac?u

daret ?

ïg

CAPUT IV.

JDe moflro, quo Deum dilgimus, amore often-.

ditur, quod fit fuprewunm genus ommniwum virtu-

a2

um moralium , & quod. a fincero zu/Z

LVb

ae flu-

dio minime. differat.

$. 813. Amor quo Deum diligimus,

S. 814- definitur.

ö. 815. Hic quoque omnium virtutum,

1g.e,nus exiftit)

prout iuftitia,

ä 916,

u

- Capui I V

29

t gl

$. 916. Nam omnis a&us iuftus , feu iüflitia hu-

mana

qui

jine,

$. 917. eft ipfusmet amor Dei;

ii

$. g918. hinc pariter fupremum virtutum moralium

genus.

unn

$. 819; Haec fententia mimime recens eít;

n

Cium

$. 820 —25. fed ipfius S. fcripturae,

s ff

&. 822 — 27, & SS, PP. pragcipue S A»ugu&mi.j

ylu

UC BIX

gos

Prdximis abhinc duobus c'aþitibus de af-

»

fe&u amoris generatim , & de divino in nos

u

amore fpeciatim tractavi? nunc de eo amo-

Ti

ris genere agendum venit, quo nos in Deum

ü

ferimur, eumque amice diligimus.

Et in-

,Dä'läi

primis quaerendum, quid fit, . & an fupre-

TR

mum omnium virtutum fit genus, ita, ut

omnes quaecunque virtutes morales, nil nifi

amori divino tan

quam generi fuo fübiectae

Ípecies exiítant.

$. 8n.

f

&41

Ti

Quid ïani fit nofter in Deum 'am,o)ï facile

intellgitur ex $. 790. Scilicet eft affectus

jizz

aut potius decretum voluntatis noftrae, quo

volumus ea, quae Deo placent, & ideo ul-

timo volumus, quia Deo placent. | Quod

quidem ex iis, quae fu

pra mox c?ifputata fge-

ifti

'rupt, facile infertur,

8160

59 .SIS'

i us

E

"Trattatus V.

39

DEU

[

Sed quomodo iam idein Dei amor fit fum-

mum omnium virtütum genus, & per fe, &

ex eo infuper obfcurüm videbitur, quod fin-

cerum iuftitiae ftudium pro primo omnium

Vel an

virtutum genere defignaverimus.

patientia, caftitas, fidelitas, (& fic de reli-

quis:) ex fua iam' indole amor Dei funt?

$ 816

l

]j

Sed iam in anteceffum concedes, omneriü

virtutem effea&uin iuftum; idque ex capite

j

primo huius tractatus invi&e a me oftenfum

Unde, fi evicero, omném vir-

fuiffe puto.

tutem, & quod idem eft, omnem actum iu-

ftum effe caritatem Dei, facile patebit, amo-

rem Dei aeque ac omnem actum iuftum etfe

illud genus, füb quo ommnes virtutes conti-

nentur. Scilicet omnis actus iuftus eft ámoór

Dei, et fic uterque, aut potius unus idem-

que eft illud pünctum, in quo tanquam com-

T — M —— UE EAU P p r a

muni puncto omnes virtutes conveniuünt,

eta cuius þatïïra omnes patticipant.

$. 817..—

]am actiones noftras iuftas, feu iuftitiam

hümanam effe amorem aetérnae iuftitiae faci-

le ex eo patet, quod finceté amare íit facere

id, quod dilecto plàcet, et quià id eidem

placet, idque fatis ex capite fecundo buius trátta-

eft,

tus intellipitur, lam actus iuftus in eo

| feu

»

Caput IV.

5t

feu ad hunc 'requi*ritur, ut faciamus quod

f

acterna iuftitia vult, et quia id iuftitia v

ult,

4l

prout £ratiat. tefl. Cap. 9. €&? 10 monftravi,

11

Ergo actus notter iuitus eft genuinus aeter-

Diun

naeiuftiiae amor. Atque shoc S, Augufti-

] a

nus a) difertiffimis verbis docet:

Utrum. qui

véGe vivere diligit ,

sl

— amet banc .legem aeter-

!

nam ícilicet, feu divinam volu

-

ntatem) Jabe-

atque carifmam?. zhmat omnino , ac vebementer :

j

l

L

nam if

:

am ipfam feguens ita vivit,

Quid, cum

nefi

banc ayiat, mutabile aliquid amat, & temporale:

an flabile aliquid

[2 74

/177

il

J

)sab ac fanpitermum ? «eter-

.

Ri

num [ane ac incommutabi

leiqu g/äxï)emzz;

Wi

Su 8'[8'

) l

10

Cum itaque omnis actus iuftus fit amor

e

Qf

Dei, et omnis amor Dei fit actus iuftus ;'iam

aperte habetur, amorem Dei aeque àc actum

&T

iuftum, feu iuftitiam humanam effe fupre-

fl

Inum, ac omnibus virtutibus

J

moralibus cont-

'n?une/:genus.

jl

*'Quoc*i fi forté ambiguum tibi Videätllr, an ficut

omnis nof(tra iüítitia eft amor

h

Dei, ita ofnnis amor

Dei fit à&us iuftitiae , cogit

ä,'a

n quemcunque

n

genuinum amorem Dei intelliger

e queás , quem

concipere, & exercere iüítum

non fit,

Manet

f

itaque inconcuffum

» omnem virtutem 'moralem

cert

fimul a&um iuftitia

&j '& är'pq'tem Dei effe,

qd

"

$. 819:

e

f

3^

Tgl»-aä*äm;s VI.

$. 819.

Caritatem iam non folum iuftitiam elfe

fed commune infüper omnium honeftarum

actionum, feu quarumcunque virtutum uni-

verfale genus pcregrinum omnino, ac novil-

fima fententia effe multis videbitur; fed iis

tantum, qui antiquos non legerunt, et inte-

riorém actuum moralium indolem fcrutari

non didicerunt, de vi verborum, non aeque

de indole rerum folliciti.

Sed mihi vide,

quáànta auctoritate nitar.

Et quidem com-

inunitatem virtutum in fola iuítitia conve-

nire, Capiü. primo buius irattat. tot apertis

ji

iisdemque divinis teftimoniis munivi, ut hu-

f

mana aliqua fuperaddere otiofum, immo in-

p

eptum fuiffet :

Quibus rationes a natura

L

petiCas? ac plane perfuadentes fübieci.

(

AR EOE

"

(

Sed etiam ad fupremum gradum inter vir-

f

tutes caritati vindicandum copiofas aeque

ac graves auctoritates afferre licet.

Et pri-

Ql

mo quidem loco fe offert divinum oracu-

lum a): diliges Domuünum Deum tuwum ex toto

corde, C? in tota anima tua , Cg n tota imente

tua. — Hoc efi maximum, & primum mandaium.

Secundum. auiem . efl famile buic: diliges proxi-

mum tuum - ficut. teipfum.

In bis duobus man-

Jam

i

daiis univerfa lex pendet , & propbetae."

ex his omnia pendere non poffent, fi dare-

Vtur

a) Matth. 22, 34. & feqq.

2 d

: 4

Caput. IV.

33

tui officium, auüt virtus

£is non pertineret;

; quag ad genus amo«

j df

* Et ne forte diüos amores pro fonte oimnium

ESrum

u

virtutum habeas, nota, quia proximus non nifi

;

propter Deüm eft diligendus,

ex ipía amoris

f

l.

3n&ole fequi, ut amor proximi. fit.merus amor

u

e

Quia, quod toties iam di&um elt, illud

edi

m

j

vere diligitur ;

4

concipitur,

propter quodf quajelibct diic;cftiq

4

ub

4 Ss 821:6

N

ii

vidt,

Confentit in hanc reri Apofïöluä quo-

que a), qui de caritate, fine qua reliqua

cont

ore

omnia, etfi dona excellentiffima, nihil eífe

peti

dixerat , fequentibus profequitur: Caritas

j li

gatiens ef? , b.nigna eff, caritas non a-mulatur,

j*

on agit berperam , mon inflatur — —— et quod

prorfus mirum eft, omnia cridit, ommnia. fbzrat.

at

En quomodo omnes, ac diverías adéo , ac

denique duas etiam virtutes thcologicas ad

Caritátem referat, quià fcilicet omnis virtus

eft caritas.

,&rt'ff'

Quod quidem ex eo mire con-

firmatur, quod per rationem coóntrariam per

d

u

omne cuiuscunque generis peccatum caritas

evertatur,

n

Non polífet omne peccatum ca»

£ fl

titati adverfari, nifi oppofita cuicunque pee«

:

í

Cato virtus cum caritate convenitet.

ial

N

j

$; 822;

n

N 6que Patres

aliter feritiunt. Ht quïdemï

n

iil

If

$. Greporius id aperte docet b

) .Qz/bïä J[ $

"dwm. IHI.

quéd

Qu

j

2) I Corinth. r3, 4. & feq.

; b/) Homil, 27, in Evang,:eh

34

Tra&atus | V. 1.

5

quod de dilectione: quafi de fingulari "mandaio Do-

aninus dicit: :Hoc efl praeceptum meum , ut. dili-

gatis invicem , mifi quia omne mandatum, de Jola

dile&kione efe, & omnia unum mandatum funi?

uit enim multi arboris rami ex una radice prodeunt,

fic multae. virtutes ex una caritate generantur —

— —. Praecepta ergo dominica & multa. funt,

& unum: multa per diverfitatem operum , unum

in radice dile&kionis. — ——. Omne mandatum , de

fola dile&tione ef —— — quidquid praecipitur , in

Confentit quoque S.

fola: caritate Jolidatur.

Leo a): Cum omnium fumma virtutum, & to-

dius plenitudo iuflitiae de illo emore majcatur,

:::

uo Deus froximusque diligitur, in nullis profetto

j

ic amor füblimius excellere , clariusque fulgere,

quam in bgatz]]ïmz's martyribus reperftw.

$S.*825;

Omnium frequentiflima pro hac caufa

fuünt teftimonia S. Auguftini, qui inter alia

A—. — PUEHRS — ——

habet fequens b) Nam in eo fe exercet ómnis di-

L—

vinarum [cripturarum [Hudiofus, ibl aliud in. &is

inventurus , quam . diligendum e[Je Deum propter

Og Meo a

Deum , 6 illum quidem ex ioto corde, ex tota

anima, ex tota mente, diligere: proximum. vero

eanquam fe ipfum, id eft ul tota. dileCtio proximi,

ficut etiam noftri, referatur in Deum. — lam cum

tota divina pagina ad officia quaevis rite ex-

rita-

M

plerïda pertineat; quomodo ea fqlam ca

Z

tem

b) Sermon. in S. Laurent.

a) Libr. 8. de do&tr. Chrift. C. 72

2

- Caput IV :

33

D

tem contineret, fi aliqüo;d-oiïicium extra ar-

[

bitum caritatis vagaretur?

X

u

ht

i

$. 824.-

Atf

: 'lAeqUe clarum eft fequens'2): Plenitudo

! -

legis caritas. Terret teramorum diffufio? Radicem

hi

lj

l

tme, Cj de magnitudine arboris moli cogitare. . Sit

Qu

in te caritas , & mece[fe efl, plenitudo legis confe-

"

quatur. Quid enim mefcit, qui caritatem. fcit?

L

Quo quidem àptius fymbolum omnium ac

diverforum officiorum ex uno caritatis gene-

u

re, tanquam ex communi omnium generé

Til

fpullulamium nemo piriget.

f

d

$. 828.

Sequens fententia, antecedente infuper

clarior eft b): ut generaliter , breviterque com-

plettar , quam de virtute babeam notionem:. quod

a

ad rette icendum attinet, virtus eft caritas , qua

ali

id, quod diligenduni eft , diligitur. — — Quae

j

u

Ji ia fe babeant,. unde fiet omnium reus, .fi in uno

offendat, qui tütàm legem fervaverit?. n forte

,

lhj

iil

quia plenitudo legis eft. caritas , 'qua. Deus proxi-

mufque diligitur, in quibus praeceptis caritatis to-

yeni

za lex pendet , &^ propbetae , merito fit veus. om-

fl

mium, qui contfà dllam facit, in qua pendent om-

inu

Qia? Porro haec S. Auguftini epiftola, fi to-

Ü

ta legatur, facile oftendit mentem eius, etfi

n

C 2

eane

&

4) Enarrat, in pfal, 75 !

- b) Epiftol, a.

46

Traäq;uä VI.

eandem mere $. Hieronymmm confulendi

gratia fcripferit.

P

;

$. 826.

OM -- o ERAT AUA i

Clariffima pariter funt fequentia a): Cari-

ias ergo incboata , incboata iuflitia efl. — Cari-

tas provetta provetta iuflitia eft. — Caritas magna,

magna iuftitia eft. — Caritas perfetta, perfetta iu-

flitia efl. . Ubi aperte caritatem et iuftitiam

in eandem naturam miícet, ex utraque idem

faciens: ut proinde non una magis quam al-

tera fupremum genus virtutum conftituat,

po o v w OISEMPETRE TL N

$. $27.

Ultimum, eft fors omnium Cïarifïïmuni

S. Auguftini teftimonium, quo iuftitiam &

caritatem tanquam eandem tractat, & utram-

n

'cludit,

que fub magno amoris praecepto co:

habetur ex eius libro de fpirit. & lit, b); Svd

forta[fe quispiam putavcrit , mizil. mobis dec[fe ad

cognitionem iuflitiae, quod Dominus verbum con-

fümmans, ac brevians fiper terram dixit, n duo-

bus praeceptis totam lzgem , propoeta[que pendere;

nec ea tacuit , quae vcerbis aperti[fmis promfit ,

diliges, inquit Dominum Dewm ex toto corde C9c.

Quid «verius bis impletis impleri omnino iuftitiam?

erumtamen qui boc attendit , etiam illud atten-

dat, quam in multis offendemus ammes. — —

Perro fi, quanto maior notitia, tanto maior ef

dile&tio: profete nunc, quantum. decff dilettioni,

[

tan-

3) Libr. de natur. & grat. C. 69 & 70.

i

97

Caput 1 V |

endi

äntzm berficiendae z'zJiïtz'ae deeffe credendum eft.

— — Proinde boc. erit primum fraeceptum . iu-

Jüitiae, quod iubemur Deum. diligere ex toto. corde,

ex ioia anima, et ex tota mente.

Cui eft. de pro-

(

&imo diligzndo alterum . confequens.

C'un.

Quod in ia

vita complebimus, cum videbimus facie ad faciem.

n

gl

SSed ideo nabis boc etiam. munc prazceptum efl, ut

admoneremur, quid fide expofcere, quo. fpem pro-

?tiam

qmüttere €$ oblivifcenda , quae retro. funt, in quae

den

anieriora mos extendere debeamus.

«dc per boc,

a.

quantum mibi videtur, in ea, quaa — perficienda

Qd

€ft, iuftitia, multum in bac vita ille profecit, qui,

quam longe fit & pevfeGione iwflitiae, proficiende

cognovil. Sed dici potefb. qua:dam iuflitia qminor

m

buic vitae competens, qua iufius ex fide vivit,

nt

ram

quamvis peregrinus a. domino: . & idco per. fidem

ambulans, nondum per fbezciom. — [Non abfurde di-

Ud*fy

j

cibur, etiam ad. iflam:pertinere, me peccet : meque

enim i efJe nondum pot«ft tanta dilcttio Dei, quan-

T.

f

ia il cognitioni plenae perfettaeque d-betur ,. iam

d

culpae deputandum. eft. . Ubi etiam illam. aeter-

(f

nae patriae perfectifimam iuftitiam , ac bea-

j

tillimam caritatem a

x

d idem g?nus amoris , gc

IW ]

iuftitiae revocat.

]

l)

itU

, [/

|

[/

Ij

t

CA:

C 5

.

38

Trattatus V,

CA PDT Y

Quantae. concertationes, & quam diverfae fenten-

djae in re morali ex eo f nt ortae, quod fupremuma

Virtutis genus vel omnino. mon , vel «nale de-

Jïmtum fuerit.

s.

828. Plerique a&us iuftos ab amore Dei dzvcrfoa

effe. cenfuerunt,

$.

829. Contra fententiam Anthuorum, quorum iu-

dicium tamen iemper gravius eft, quam moder-

norum

e^

. 830. Etfi ergo ;omnis a&us iuftus fit caritas Dei;

tamen.

Bendios , ol p endn o VAE L

$31. Aliqui virtutes morales ex numero virtutum

deleverunt,

832. Unde coguntur admittere, unius tantum fpe-

ciei virtutes, & peccata dari.

E

933. Auguftinienfes docuerunt, eaS virtutes qui-

dem eiTe, fed nifi per fpecmlem intentionem in

Deum referantur;

in vitium leve allquod dege—

nerare,

$.

934. Sine hac. fuperaddita intentione v1rtutcs mo-

rales a Thomiftis ab omni quidem. vitio abfol-

vuntur, omni tamen merendi eflicacia deftitutae

ab iisdem pronuntiantur.

$.

935. Neque gratis , fed nonnifi ex magna audtori-

tate id afferunt.

Q.

936. Alii hafce virtutes absque imperio , feu in-

tentione caritatis ab omni naevo puras, & in-

fuper feipfis meritorias pronuntiarunt.

$.

$37. Aliqui demum virtutibus moralibus adeo

omnia tribuebant, ut eas ad implendam totam

caritatem fe folis fufficere docerent.

äl

838. A quorum fententia moderni non abludunt.

$. 828.

: Caþüt P

39

L

50 828'

Haec iam fententia, quaeiuftitiam huma-

Q

3*

nam, id eft, fincerum iuf'itiae ftudium, quo

3nm*z

volumus id ,

quod aeterna iuftitia vult,

quae, inquam, fententia iuftitiam humanam

amorem Dei eíffe dicit , antiquis placita, &

«tf

communis, fed ab aliquot inde faeculis ig-

nota extitit.

Nolunt enim, omnem virtu-

! l

tem moralem fub amore Dei tanquam fupre-

i

mo omnium virtutum genere contineri: li-

cet, quid fit virtus moralis in genere, aut

Dei'i

omnino non,

, aut non nifi ambigue definie-

rint.

Y

um

1

$. .829.

f

Liceat vero. hic adfcribere id; qþu.oqd mag-

q

nis, ac multis erroribus meis didici.

Scili-

il

cet iudicium veterum gravius ac fecurius eft,

«

quam id, quod nedum apud modernos, fed

i

etiam apud illos, qui proxima abhinc aetate

nos antecefferunt, obtinuit, Et fi aliquibus

(«

N

€a, quae modernorum fünt, gravia, & ac-

curata videantur, id inde eft, quod gravio-

t

ra ac folidiora non legerint ," aut certe non

expenderint. Merentur fane egregiam lau-

1l

dem moderni pro ea opera, quam in. erudi-

I

tione hiftoriae , & in elegantia elocutionis

lEd

pofuerunt, in quibus priora abhinc faecula

fat negligenter fe geílerunt: in eo autem

(l

utrique lapfi funt, quod feveritati, gravita-

j

e genuini veritatis

t ac fimplicitati , qua

h

4

cha-

AG

Tmäa*ms VI

chara&eres funt, minus ftuduerint, non nifi

e

iis adctoribus, quos füi moris, aut inftituti

elfe certiebant, operam dantes.

Si verà

quandoque etiam veterum auctoritatem ad-

hibuerunt, id faCtum eft, non ut eorum do-

&rinam. fuam facerent , fed ut eorum gra-

vitate prefii, illorum verba ad fuas fenten-

tias inflectcrent.

[mmo .aliqui amore fen-

tentiarum fuarum eousque fe abripi funt paf-

fi, ut adverfam doCtrinam, quam argumen-

tis non poterant, iudiciis ecclefiafticis , &

politicis opprimere ftuducr*nc, dum. eos pro-

cul amovendos curarunt, qui fui fenfus non

erant

Quanta exinde in publicam utilita-

o RE OE C OA n Ia n n ER Ro CO CUR RE

tem

atque in ipfam veritatem detrimenta

redundarint, nemo facile dixerit

Quae qui-

dem per occafionem dicta fint

P.

. $ $59.

Verum agere, quod lex vult, & quià lex

id vult, fane eft legem amare

; & cum vi$

moralls omnium quarumcunque legum ex

lege Dei aeterna , feu ex divina voluntate

derivetur, legem explere, & quidem ex re»

verentia erga legem explere, eft idem ac le«

gem Dei aeternam, ac Deuüm ipíum amare,

Lumque infuper nulla virtus, nullus actus

in genere morali bonus dari queat, qui legt

non fit conformis, & quia, prout trattat:u tex

4ie evici, haec cum lege conformitas in eo

Q.fcg ut fiat quod Iex vult; apertum íane

eit

41

Caput : F.

n uil

eít , omnem virtutem , et omnem actum

titut

morali bonitate con

verü

fpixcuu.m' eife amorem le-

gis aeternae.

] at

1 (

$. 831.

n

| -Cum vero id minus attenderen

ts

U, E

]

n di-

Ivl

verfas adeo fententias abierunt, ut ipfae ex-

fe

inde Fcclefiae res turbatae fuerint.. ltaque

Lpd

aliqui, cum a facris literis, & a SS. Patribus

TT«

omnia ad caritatem trahi cernerent, eo pro-.

ET

lapii funt, ut praeter caritatem nullam virtu-

p

tem agnofcerent, virtutibus moralibus dig.

01

nitatem virtutis penitus abrogantes.

Atque

Ht

inter has funt propofitiones fequentes ab.

Jefià

à

Alexandro VIl]. anno 1636 damnatae, Qua-

u

rum prima ita fonat; Ommnis bumana aio de-

liberata eft.Dei dilc&io, vel mundi: fi.. Dai , cari-

a.

ta; Patris eft:. fi mundi , concupijcentia carnis,

boc ef], mala. Altera vero: Avera

eCCOb,

M

qui odio bab.t peccatum mere. ob eius Lurpitadinem,

| i

&& difconoeni-ntiam cum natura fine ullo ad Deum.

[v

of cufimn refbeu. — Quafi vero peccatum mo-

ifiid

rale fine refpectu ad Deum offenfum cogitari

m

poffet. Sequitur iam tertia: 4ntemtío, qua

jj Je-

quis dét;flatur. malum, & profquitur. bonums,

mere ut caeléflem gloriam. obtinzat , mon eft. rc&a,

f]dïen

Y

nec Deo placens.

uarta: omne quod mon eft. ex

fide cbrifliana, quae per caritatem. operatum . bec-

]

I

cat:im eff... Ac i virtutes morales non ex fide

per caritatem operante defcenderent.

Cer«

W

aN

tcxpeccata. etiam virtuti morali. tantum con-

.. trariaà

Güæ

42

Trattatus VI.

trana caritati adverfantur, eamque deftru.

unt.

Quinta fere cum fecunda coincidit.

Sexta tandem ait: 4ttritio, quae gebennae ac

k

focnarum anetu. concipitur fine. dilettione benevola

le

JDei propter fe ,-non eff bonus, Wotus, ac fuper-

b

saturalis :

dum tamen fpiritus S. in facris li-

Ü

teris peccantes falutari hoc metu toties. ad-

j

gredltur,

Ij

li

5 832.

tu

Illud vero Patronos harum do&rmarum

maxime premit, quod, fi caritas fola fit vir-

«

tus, non nifi unius fpeciei virtutes,ac proin

Q

iterum non nifi unius fpeciei peccatd deritur.

bt

Verum longe aliter fentiendum eft: nam li-

Ji

cet omnes Vlrtutes in genere carltans con-

Y

veniant; nihilominus poffunt virtutes in

Ll

communi genere haud dlverfae, deinceps per

varias differentias f'pec1ficas in diverfas fpe-

cies abire, & tamen veri nominis virtutes

manere.

Uthue lepidum quis fe faccret,

qui fequentem, in modum argumentum - in-

ftrueret.

Metalli genus eft unicum:

ergo

ftarnum, argentum , cuprum &c. inter fe

non differunt, funtque eiusdem fpeciei: vel

X;.

omnino metal]a non funt

Aft una eadem-

que natura metalli generalis varias fub fe ra-

'tiones admittit, per quas dein diverfa me-

talla diverfas fpecies , falva generis unitate,

coni'cxtuant.

;l

$. 833

sf

Caput

o

43

ftri.

$

vJ(

[

833-

cidil

It di

Secunda in hac quaeftione fententia eft

fchglae Auguftinienfis, quae virtutes mora-

a

les. ;

& omnes, quae caritate inferiores funt,

Á

b(*zïzab, verasque virtutes effe, patitur. Quia

ls ]l

ta

YY

iil

; d

en omnem actum moralem, qui in Deum

non definit, vitiofum effe, norunt, & quia

Vn'tutes morales ex

iisdem perfuafum eft ,

fua indole Deum non attmgere, ideo requi-

runt, ut per füperadditam intentionem aé&tus

Iuf

morales in Deum referamus,, leve. placulum

; VII

contracturi , fi id facere omittamus.

Unde

pïOIII

qui e. g. mutuum amore iuftitiae folvit, de-

ftit

beret mfuper cogitare: colo iuflitiam ideo ex-

nl

plre, quia. Dco id placet, fiquidem omni nae-

Vil

vo morali carere velit.

Quafi vero id, quod

Y

amore iuftitiae fit, non eo ipfo iam Deo

3.

praeü:etur, qui utique folus vera iuftitia eit

*

fj

$.

334-

il

Idem fentiunt. 'Thomiftae cum hac tamen

f

|

dxfferentla, ut, fiquis illam ex amore Dei

intentionem non addat, nullam, & ne le-

"

d

vem quidem culpam 1ncurrat, meritum ta-

men nullum fibi adquirat. -

Quia fcilicet S.

vd

2

Thomasa) aperteafferit: Meritum vitae aeter-

nae primo pertinet. ad. caritatem , ad alias. autem

lra

ii2

virtutes fecundario , Jecundum qvod earum. attus

a caritate imperantur.— — Fidei a&us mon. eft

(e

eeritorius.,- nifi fides per dilettionem operetum ,

ut.

—I.28 d J4. articul r

/

44 -

Trattatus VI.

ut» dicitur 'ad. Galat. quint. — Süniliter etiam a&us

4

f

hatientiae ,. & fortitudinis non «fd. meritorius, nift

aliquis ex caritate operetur. Quomodo autem

f

hi doGores actum deliberatum,. qui infra fi-

j

nem ultimum quiefcat, ab omni culpa ab-

folvant, Auguftinienfibus aegre explicabunt.

Pracceptum. enim. caritatis impleri mon potzft, mifi

tmnia referantur in Deum a. Vid. etiam S.

Bonaventurami) hac fu

per re in caput 1 p6m

ä

Lucae fcribentem.

| $. 835.

Eiusdem fenfus funt etiam antiquiores:

& inprimis S. Auguftinus b): Cum autem ait:

tote corde, iota anima, mullam vitae noftrae par-

|

Ltem reliquit ,. quae oacare - d:beat

& quafi lo-

cun dare, ui alia re, praeter Deum, «t

frwi, féd quidquid aliud. dilig.ndum 'vxm:rit n

E

animum , illuc rapiatur , quo totus. dilzGionis im-

petus currit. " Idem c): Non enim fru&us «

Cia-

bonus , qui de caritatis radice non. fargit.

riffima quoque in hanc rem funt fequentià:

ltaque fit fórvo. fua lex timor ipfo , qua conftrin-

gitur : fit aercenario fua cupiditas, qua Cy ipfe

ar&atur :- fed. Larum mulla fine macula cf? , au

'animas conqertere pote[t ;

! Carita$ vero conocrüb

animas (.;)-ï

$. 836

;a)vS. T'höm. I. 9. quaeft. 100. art, IQ,

E

b) L. 1. de do&. chrift. c. 12.

o9l.r äg fpirit, & lit, c. 14

a

-- Caþw F.

45

!t d

$..836. -

it, tj

— fam aliis virtutes morales, etiam fine ad-

quem

fcititia illa caritatis intentione editi, ita pla-

[l

cent, ut eas niedum ad omni culpa abfolvant,

3 b

fed ut iis etiam vim merendi tribuant, fiqui-

lbunt:

dem gratia fanctificans, & reliquae ad meri-

f."

tum requifita tali homini füppetant. "Multi-

an

plici vero facrarum literarum teftimonio hi

1 I'mkm

doctores munitiincedunt, quae divinae literae

modo fidel, nunc patientiae, & aliis virtu-

tibus aeternam mercedem promittunt , quin

Ífpecialem caritatis affe&tum ad id' requirant,

jorti:

Et Chriftus in iudicio regnum aeternum eti-

T N

am;iis adiudicabit , qui opera mifericordiae

j par-

fedulo exercentes ne attenderunt quidem ,

j

fehaec Chrifto praeftare.

Ait enim: zmen

sui

dico vobis : quod quamdiu feciflis umi ex bis fratri-

m J

hus méis minimis, miLifeciflis. a).

jr i

$. 837.

"E

C

£

Tandem aliqui adeo omnia folis virtuti-

ntid:

bus moralibus tribuerunt, ut fpeciale Deum

[

proxime diligendi; ac honorandi praeceptum

/ ipfä

vel nullum, vel rariffime obligans admitte-

rent.

, /h't,

Huc fpectant propofitiones ab Alex-

-Q;!W

andro VIL. damnatae: JHomo mnullo unquam

vitae fuae tempore teneiur elicere attutn fidei, fpri,

9 caritatis, ex i praeceptorum . dioinorum . ad

*

eas virtutes pertinentium,

Item fequens ab In-

necent. XL profcripta: 245 peecet mertaliter,

qui

f-"'f) Matth».* 25. V. 34. & fegQ

46

Ti'a&atuk VI |

qui attum dile£tionis Dei jä;"nel tantum in vita. eli-

6!

cerct , condemnare mon áudemus. Ultimo huc

fpe&at fequens do&trina: Probabile efl, n fin-

gulis quidem vigorofe quinquegmiis per fe obligare

praeceptum, caritatis im. Dewn, — .Et tunc. folum

obligat, quando tenemur , iuflificari, &5 non ba-

|

bemus:alz'amw'vz'am, qua iujlifcan' p'ojumus.

. $. 838.

)

Huic perverfe fentientium claffi vel mà:

xime accenfendi funt tot ex modernis, qui of-

ficium Deum diligendi, ac colendi fola vita

caeteroquin honefta abfolvi affirmant.

Qui

í

error etiam multos eorum, qui alias recte af-

fecti funt, tacite aduffit, qui officia religio-

nis, facrorum miniftros, & totum facrorum

apparatum eo reftringunt, quoufque talia ad

falutem, & curam animarum faciunt, foli

Deo nihil tribuere volentes,

Qu

fi

i

C POgq v

q

fi

Sententiaé zïivæfae adeo refé&tis earum. erroribus,

Ü

conciliantur.

li

1

$. 839. Praemittitur quoddam S. Auguüïni princi-

pium, cui infiftendum.

$. 840. Omnes do&rinae hucusque recenfitae in. fano

l

aliquo fenfu conciliari poffunt.

Et quidem

4

$. 841. Primae id damus, quod null detur virtus,

qi

quae non fit caritas, dummodo virtutes

morales caritatem effe concedaànt,

quoque

$. 842

d

47

Crput VI.

ii

$. 842. Omnem )item .a&um nobilitate caritatis de-

o ht

ftitutum levi peccato obnoxium ,. àc multo ma-

qeft

gis meritis vacuuim effe, facile largimur:, dum-

modo adfcititium illud cari

i

tatis imperium non

li

requirant,

Nam

fim

$. 943. omnes virtutés morales;

j li

$- 844. & inter has timor fervilis,

$. 815. & mágis filialis

$. 846 & 47. proxime, &ex fua

Deo exfolvuntur.

ïam in*ciolc- foii

| mà

S.. 848.. Scilicet timor femper'e& virtus, immo cari-

j

tas Dei.

o

$.. 849. Sed non plena, ac proin fe fola iuftum haud

) Vil

faciens ;

Jl

$. 85o. Cum omnia officia ex. ratione flïbix propria

at t

exfolvi petant, aut potius ab aeterna le

beantur.

gg iu-

dl

Oruti

ia

ä 849. |

f

Jl

Hic iam praevie magnum ex fan&o Au-

guftino principium ftatuitura). Quidquid bene

fit, Deo fit: quia ex eius praecepto fit. Vel enim

quocunque actu virtutis moralis ultimo iu-

fitiam, & aeternam legem fpe&amus, & fic

füllfp

Deum iam diligimus: vel a&us ille in iufti-

tiam non definit, nori àmore legis fit, & is

ne quidem virtus moralis, nullaque bonitate,

prinö'

morali infignitus erit. Qualem enim mihi

bonitatem moralem finges, quae non ex

/ fünt

aeterna lege, feu divina iüftitia defcendat:

jrtul

aut quomodo ex unico illo fonte in actum

ioqi

no-

3) Ennarrat, in pfalm. 109;

p

N

48

Tvaflatus VI

noftrum moralis bonitas derivabitur, fi tali

*ts

-—mE

actu non iuttitiam fpectemus, feu, fi is iutti-

— r

tiaenon iamulamr, fed ad alium nefcio quem

À

finem ferviat ?

Sed abfit, «t virtutes verae uj*

quam fmoiamt, mifi i, aui propter illum , cá

dicimus: Deus virtutum. a) V1dc. in hanc rem

tadatum teriium.

:

$. 846

l

His praenotatis, intanta fententiarumi di»

l

-

verfitite, vide, quantum mibi negotium

Y

fumam , dum per doéctrinam €. 813. tradi-

(

tam ac deinceps deicriptam fententias tanto»

I

pue*, prout videtur, adverfas ab erroribus

q

fuis purgari, hisque refcifüs in unam amice

ü

conuh.ux poffe, aifero;

l

$. 84t.

Et quidem do&tinae 5 83t. rcïatae 1

à

f

eo haud errant, quod nullam legem, nullam

Virtütem admittant, nifi illam cariratis; nam

Ti

V

praeceptum divini amoris ornes 1eges mora-

les coinplectitur, & amor, quo nos Deum

diligimus, eft fupremum genus omnium vir-

tutum, $. 7g0.. & ieq

In éo autem doétri-

nae hae damnatae plurimum fallunt, quod

vi earum Vvirtutes morales in claflem virtu-

?

tum non admittantur, fere ad conditionem

]

viGorum detürbatae,

Surnt vero virtutes,

Y

& gcnuinae adeo virtutes funt, ut etiam fe-

ipfis

3) S. Aug. l a. contr. Iulian, C. 3;

Capa VI.

49

f t

ipfis, & fine 'adfc*it'i-tia caritatis intentione

: ul

fint caritàs, quibus Deus

qua

;& aeterna iuftitià

] (

fincere diligitur, 3 850;

n,

[

C m

LI

Sed etiäm alteri

fententiae ïibegraïi'tcr lai

Bimur, omnem actum deliberatum peccatum;

leve faltem, effe, nifi in Deum tanquam fi-

lt d

nem ultimum definat. $. 8or.

INeque ad-

Qtium

verfamur tertiae fententiae $. 831

: quaeextra

trall

Caritatem nuüllum admittit meri tum.

Hoc ta-

tanio

men in utraque hac fententia improbamus;

oribus

quod virtutes morales per fpecialem inten-

yit

uonem, & füperadditum aliquod earitatis

imperium ex proptia natura velut in aliam

transferri ex earum opinione, opus habeant.

Cum enim per quemlibet. virtutis morali$

g

actum Deus d

?

diligatut $. 818., fuperfluum

T

fane erit per

egrinum illud caritatis

impe-

: fun

rium: hoc enim aliud non effiée

ret4 quam

more

ut Deüm diligartius,

& quidem eam inten-

Peut

tionem addendo,

ut eum diligamus.

Quod

r

quidem aliud non eft,

quam, proüt alibi

d

fcriph, candidifüm

um cálculum albo colore

pingere , ut eum éan

qu

didum reddamus: vel;

virti

quod idem, rem quandám novo conatü ta-

lem reddere

on

ULO

Vie eít.

» qualis ex füa in.dole' -iamy prae-

l

mle

;p[»s

don. liL

D

$. 843:

dratiatus . Vi

Sc

$. 843.

»

y

Atqui, patroni fehtentiarum hucusque

.

ftecenfitarum dicent:

, Hoc ipfum mirabile

»

»fane eft, per actum virtutis moralis Deum-

?

s,proxime , vereque diligit.

Sic Cajus cen-

J,Jtum, quos ex mutuo forte debet, fideli-

»

»

,ter quidem , fed de Deo nihil cogitans fol-

,,Vet, non ex ignobili litis, aut iudicii ti-

A

D

»more, fed quia folvere eft iuftum , atque

»,ad honefti viri offcium pertinens. -

Quis

»3iam negabit, ab hoc homine actum hone-

,,itum, iuftumque fuiffe editum ? Sed quis

p

»afferere fimul audebit, hoc ipfo Deumve-

fd

»re ac amice ab illo d1le6tum fuiffe?

f

$. 844

n

Pergent infuper

"Nunquid etiam timor

l

&

s,poenarum ,

c gehennae virtus moralis,

,,àc donum Spiritus Sancti eft? Certe Pro-

W

DN

3pheta rogat

Confge iimere tuo cavnes meas:

,Uu iudiciis enun. tuis timut.

Et timorem ge-

de

Ti

,-hennae non effe füpernaturalem , do&rina

,eft ab Ecclefia damnata a).

Nunquid iam

(

fj

€tam timorem poenarum amorem Dei effe,

le

,dices? Quanta iam omnium ofliciorum, ac

Q

jvirtutum confufio foret? "

K

$. 845

Hi

i

tü

» Vel, quod eft tertium, fi etiam non

,»filialem tantum, fed etiam timorem poenae

,fer-

&) Propofit. 14. ab Alexand. VIII. dammn,

&

W!? VI

$I

» fetvilem amorem Dei effe,. dicere audeäs -

,Uunquid per fervilem hunc affe&um om-

t

»,nibus officiis fatisheri tuto afferes? Certe

iibit

Deu

.,fi illud affrmes; hoc negare non poteris:

,nam qui diligit, legem implevit. a) Afl inaniter

| C

fideli

»,putat, fe vi&torem e[fe beccati, qui poenae timo-

a, T€ 0. peccat.

Quia etfi non impletur foris ne«

ys ol

j

»&otium malae cupiditatis : ipfa tamen qmala. £u-

A

ag

ys gidiZas z'zz-tus ef? boflis. b.)**

(uis

$. 846.

hone-

] qi

- Ad graves accufationes has haud aegïïe;

prout opinor, refpondebo.

Nam inprimis

lm'V :l

fidelis, iuftusque Caius tuus, quem $. 843.

merito laudafti, fuos centum reddit ita, ut

prima reddendiratio, ac proin finis huius fo-

Qoot

ludonis ultimus fit lex, & iuftitia aeterna:

& fic iam diligit legem aeternamque iuftitiam,

Yal

e D

id eft, Deum; praeftat enim folvendo mu-

tuum, quod aeterna iuíftitia vult, & qui-

a

nf

dem, quiaid vult, $ 790. Si vero ob aliam

Tationem, & non propter iuftitiam is ipfe

räflüa

| n

Caius debitum fuum praeítet; tunc hac fua

folutione actum iuftitiae non exercet, immo

efTCa

] [

legi iuftitiae non fatisfacit, $. 792. Unde,

quaecunque recte fa&a edanturs fi non amo:

re legis, ideft, aeternae iiftitiae fiant ; eius-

ntodi vere retta non fünt, ac proin nec vir-

ccenfenda.

g

tutibus moralibgs a

D3

IN a.m abfit,

efi

i

.2) ad Roman. 9. t5.

j

f

b) $, Auguft, epiftol. 144«

32

| Tm&amä VI.

ut virtutes verae cuiquam fzwz'aht nifi ili, aut

gropier illum , . cui dicimus: . .Deus virtutum a)!

Propter aeternam iuftitiam omnia officia de-

bentur, quae proin minus reéte praeftantur,

fi non propter id praeftantur, ob quod prae-

ítari deberent.

Quare folutiones , omnia-

que fere opera moralia, fiquidem recte exer-

ceantur, phyficein hominem, ethice vero

in legem, Deumquedefinunt, idque etiamex

fua iamindole: Quidquid enim bene fit, Deofit:

quia ex eius. praecepto fit. e) "

^k Neque dicat in pronofito 'exem;;lo Caius no-

fter: Ego de Deo fub mea folutione ne cogi-

tavi quidem: multo minus ex eius amore illos

centum folvi.

Nam (i folvit, quia iuftitia id

petebat, omnino Deum fub imagine aeternae

iuftitiae cognovit, immo vidit: & fi eius mens

adeo ré&a fuit, ,ut praecife propter iuftitiam

ilàm debitum ífolveret; eandem iuttitiam, feu

Deum hac folütione. amice dilexit.

Nam fecit

quod iuftitia aeterna volebat, & quia id volebat:

quod ipfum ingenui naturam amoris conftituit;

prout iterato iam dicum eft.

$. 847.

Sed etiam timor poenarum, quem obieci-

ite $. 844. omnino virtus moralis, ac pro-

inde Dei amor efc,

Iuftum enim, id eíft, a

Deo iuffum, paucis, morale officium eft,

fibi ipfia malis, praecipue alteris, cavere.

Nqn magis Caius ille fuos centum credit

ori

ex

" $: Auguft. libr. 4. contra Iulian; C. 3.

b) Idem enarrat, in Pfalm, 100.

—1

Caput Iä; :

53

i, (

ex mutuo, quam nos nobismet ipfis hoc ti-

i 9)

mendi, ac cavendi officium ex pietate debe-

a de

mus, illud oflieium, quod füb nomine ti-

31l

moris, plerumque venire nobis folet, reap-

fe cit virtus pietatis in feipfum: quam utique

pra

mnit

Deus iubet, quam diligenter exfequi, acter-

[A 7

nae legi conforme, ac Deo placitum , & de-

| VOU

nique eiusdem Dei amor eft. *

jame

* Quare, fiquis mala, ac moleftias quascunque a

)uj

fe avertere conetur, quia lex iuílitiae id iubet,

& probat; hoc ipfo iam eam legem diligat, ne-

ceffe eft. . Si vero pecudum inffar ex mero fenfu

us n

naturae dolorem evadere fatagat, eiusmodi cona-

b (j

'e ls

mo facile dixerit.

tu animali virtutem' timoris Dei conftitui, ne-

Certe ex mera dele&tatione

iti i

comedere ,non effe peccatum ; damnata do&trina

terii

eft a): cur ex mero fenfu doloris

TC

fibia 111a1is Cà-

(

Vere, rectius, quid effe queat ?

m

S.

948.

, f

olebt

Aft, dum legitimum poenarum timörem,

t

caritatem, effe Dei affero; per hoc neque

virtutum diverfae naturae inordinate con-

funduntur; neque per hoc doceo, quod fo-

lo timore omnia officia rite expleantur; cum

yiet

ex folo timore agentes facile aliquo peccato

ll

implicati maneant. INon quidem in eo fen-

E

fu id velim intelligi, quafi timor falutaris in

1 EIL

fua jam natura peccatum involvat: fed quod

rti

folus timor ad ex

jt0!

plendam omnem iuftitiam

haud fufficiat, Sic Cajus, quem pro exem-

ü

3

plo

4) Innocent. XI. Propoüyt. 8

54

Tï'aftat;æs VI.

*

plo ftatuimus , centum ex mutuö debitos

fors folvet , folo gehennae metu adattus.

Hic iam a tanto malo follicite fibi cavendo,

minime peccat , & officium pietatis fibimet

debitae recte curat.

Placet id Deo: id iu-

bet etiam. Sed per hoc non fatisfacit fidei,

quam de praeftando debito dederat. Debe-

bat enim , etiam de inferno non cogitans ,

ob folam datam fidem , per quam eum lex

fuos centum creditori nu-

W

aeterna utget ,

merare. Unde coram hominibus, qui inten-

tiones animorum plerumque non pervident,

Dl

folutione ad quemcunque finem facta, Caius

mox pro iufto habetur: non item coram

[!

aeterna iuftitia, quae quaslibet leges ex pro-

t

à

pria earum ratione impleri praecipit. $. 792.

-

$. 849.

j

- Scilicet non quaelibet caritas, nec qui-

cunque iuftitiae actus iuftum per omnia, &

:

aeternae beatitudinis capacem facit: fedple-

na demum iuítitia, & in nullo, (ícilicet gra-

vi) capite deficiens caritas Deo nos amicos

?

reddit. Nonfüfficit in nos pios effe: fed re-

quiritur, utaliis fideles, ut religiofi, ut ca-

fti, utdemum ad omnemlegem exacti fimus.

Bonae funt fingulae iuftitiae noftrae: quae-

libet harum eíft membrum caritatis , & de

nobili eius indole multum participat : fed

nonnifi omnes fimul hominem Deo carum

abfolvunt,

Si fingulas in fpecie cuique pro,

pria-

Vi

(i*'äþut' VT. :

35

ébitol

priïa,fpe&es;*diverlfaeï funt: fi in. communi,

ts

& füummo earum genere illas confideres, fal-

va fpeciali fingularum proprierate, in natura

relih

Ibim

caritatis , & iuftitiae fine omni confufione

conveniunt.

d

fide)

Sic enim decet nos, imp?ere einnem.

ihiam a)

Debe

gï 8 $9.

a,

m Je

Et quod iam toties dixi, & nunquam fa-

1 Ill

tis dici poteft, omnia officia debent non quo-

inter

modocunque, fed ex ea ratione, atque ex

]dett

puriffimo illo aequitatis motu. impleri, quae

Cut

aequitas ad fingula explenda nos urget, ita,

COri

ut implendi officii vis illa aeterna, quam fin-

r

gulis vicibus intime fentimus, noftrae, quam

10h.

ad fingula officia exhibemus, obfervantiae

fit prima ratio, & finis ultimus.

iNon enim

fincere iuftus eft, qui exequenda iuftitia fua

(

!u

aliud, quam aeternam iuftitiam fpectat: ne-

que.ab iniuftitia vere abhorret, qui illam non.

"m

jple

ex fua in aeternam. iuftitiam reverentia dete-

ftatur. * — Tantwm porro quis

[

que pecoatum. -odit-,.

DC

quanium iuftitiam, diligit. D)

)d fe

* Sic, ut novo exemplo hanc caufam. exptictmd,

ra

mater aliqua. mire in. filium (üum aflicietur,

Si

hoc faciat ex. dulcis, ac blandientis, fenfus im-

us

petu; virtutem. per hoc nequidem exercebit mo-

quae

ralem: haec enim. pietatis fpecies, aut umbra.

du

potius in bruta quaevis animalia cadit.

Si vero

fe

hoc ftudium proli fuae impvend.at,. qyia;aeqfuitgs

P

rl

4

a) Matth. 5, 15.

pf 0

yria

b) $. ;Augluüixä. egi,f'cbla 14,415

$6

Tmäatus V T.

id poftulat; tunc demum virtutis moralis nos

tl

ilem

a&um

áliquem

eact.

Sed hac ratione

ter

5

p-ctas 1&1 conatu fuo naturali,

[2

d

materiato,

fee

infilium quidem; affe&u vero morali in aequi«

mquer

LEU

U

tatem , feu Deum- fe

uri maàm cufra Lhaec ma—

tetna a

a puriffima hàc aequitate primo movetur,

(ü

DT

eam fequitur, & ultimo in ea quïeiut

[

H

CAPAXT VH

fw

ldem, conciliationis megotium. ulterius per-

irattatur.

.

Y

851. ltaque tribus fententiis rite explicatis

»

952. Quarta iam $. 836. plurimum probatur:

&^ uO^ U

.

9853. In eo tamen deficit, quod virtutes morales

i

generi caritatis non fubdat.

n

f

]

'854. Licet vero omnes vírtutes funt caritas,

Qlï

*

æw*

855. Utpote quae omnes ïeaes,L ac virtutes fub

n

fe comple&itur ;

.

(

856.

£a tamen fpeciale, ac a 1ehqms fecretum

officium exigit.

Y

D&7. Quod quidem ex fingulis noblhffmum,

f

*

^

858- Invcntx falutis. periculo,

e

859. Et maxime, ex noítrae a aetatis genio, negli-

l

giturz

[

9

.860. lIta ut ex hoc ctiam 1ellqua officia mora-

lia ingens non raro plaeludvcxum fubeant.

KO* um U^ Q um U al

; OBf.

Scuu.ct omnia non nifi

. ob voluntatem Dei,

&. ahqua fpecxatxm, ac proxime Deo praeüan-

tur.

$.

851

Itaque damnatarum propofitionum Patro-

—Ó BÀ

nis$ hoc damus, non eíle virtutem , quae ca-

Tli-

: Caþut VL

97

lis o

:&itas Dei non fit, Aft id nobis concedere

titiont

tenebuntür, etiam virtutes morales & virtu-

terato

| 6Q

tes eife & aliquas divini amoris fpecies effe.

R.

-

jec T

"

etiam cum Auguftinienfibus, ac 'Thomi-

QVER,

füs pacifice confentimus: dummodo fincero

aC illibato aequitatis ftudio contenti, novam

aliquam, & adícititiam caritatis intentionem

iuper induci, non petant. $. 842.

n

$. 852.

Nunc iam cum reliquis transigendum eft,

Ttaque fententia, quae virtutes quascunque,

etiam fibi folH re

lié

Q

ijl,i

las, Omni naevo carere,

& infuper me

T!'t)

kX

o

ndi fufiragium babere docet,

$. 536. a fua fimplicitate, & nefcio, an non

Vs,

etiam ex aliquo fenfus interioris teftimonio

«s fil

probari mihi femper eft vifa.

Eadem do-

Crina,

ii fallor, a plerorumque hominum

CIQA

iudicio fuffragium habet: omnes enim quief-

cunt, fe fibi, ac confcientiae fatis feciffe pu-

I

tant, aC pene ipfa mente percipiunt, fe iu-

neglie

ftos effe, fuam obligationem rite expleviffe,

fi ex fincero iuflitiae, ac honeftatis affe&u

€a, quae debebant, praeftiterunt. *

FHOIB'

* Quod aliter ie habet in mente eorum , qui me-

; po

ré Ob timorem humani, aut divini iudicii fua

jl

debita expunxerunt,

Immo a talibus ( fiquidem

corum intentio fatis traluceret) quilibet hone-

ftus animus abhorreret , eisque Obiiceret: Im-

probe! nonne praevie ad omne iudicium , vel

t

de tali etiam non cogitans, folvere debuiffes?

1

D5

$- 853

58

Trattatus. VZ

5 8)30

af

Verum in.eo haec fententia deficit, quod

virtutibus moralibus diverfam a caritatis nà-

tura "mdolem tribuat:

quodque has feipfis

non proxime in Deum definere, fed nefcio,

le

in qua morali honeftate finem habere, dicat

uamdiu huiusdoGtrinae defenfores inferio-

ll»

res virtutes charitatem effe, negabunt tam-

Áti

diu ad mentem Thomiftarum ,

& Augulti-

Pb-

nienfium vel intentionem caritatis requirere,,

p

velactum, quiin finem ultimum non fera-

Praete-

po

tur, probare vel inviti cogentur.

J

rea divinorum literarum ;

& omnium. anti-

quorum cupéta bona moralia ad caritatem

revocantium auctoritate oppumentur

fi

quam eamque verain virtutem extra- caut,a-

tis confortium itatuere velint.

f

$. 854

u

Sed fi omnis virtus eft caritas, nunquid

f

demum fententia $. 837. recenfita triumpha-

n1

bit, quae, reliquis officiis expletis, eo ipfo

etiam perfectam caritatem abfolvi putat? Et

]i

omnes virtutes ne-

his qmdem lubens do,

q

dum . theológicas, fed etiam morales ( fiqui-

l

dem omnibus verae virtutis dotibus mïuu-

Gae fint ) ad explendum officium caritatis

proxime facere.

Vera eft fequens , affertio z

ommzs, & promt vidotur, a caritate diver[ae vir-

(;:

tutes funt rzapfe dilocio Dei., $a, ut fi. dilettio.

Dei non. fint , nequidom mrtutes fint.;

At illa.

ais«

59

?

affertio ,eft' falfa gxm*e-*rädü veliquas

'Uo

2i ';.

riuio$ 0TH-

, Qu

mibus officüs ,:/69? legi auwris piene. fatisfacimus.

AUS D

fa l

. $. 855-

!

Scilicet amplum caritatis imperium omnes

nefct

C

leges , & omnes virtutes fub fe concludit.

iC

Praeceptum caritatis fuper caelos, fuper ommes

miett

libros : ei emim fubdumtwr ommes übri , &i tuil-

tant omnes linpuae Sanctorum , ownes inotus dis-

Lumil

u

fes[atorum Dei, €? animae, 69 corporis.

Su-

Tü

j

pfeïr

pereminens enim eft oia , 9 protegit in aquis fa-

periora caeli , quia mibil imoenies ewunentus ca-

n

l

f d

Yitate in dioinis libris a ).

i

d

$. 856.

I

cartt

;

Attamen reliquarum virtutum omnium

ambitu ampliffimum caritatis imperium non

finitur.

Habet enim caritas, et füumma iufti-

tia propriam velut aliquam ditionem, et of-

mqüiä

ficia fpeciatim debita: neque fufficit reliquas

quascunque obligationes rite exfolvere ,

mPha-

) 1pw

nifi aliquae, et a reliquis diverfae ipfti. Deo

1

li

proxime praeftentui

Praeter generalem

|

D

* pl

5

quippe caritatem datur caritas aliqua fpecia-

[

lis, qua non tantum pietas in parentes, fili-

OS, alosque honnnes , caítita$, fobrietas,

ai'mj'

j

fidelitas, religio pro beneficiis gratiae, & na-

turae, & fic pergendo per fingula, €i, quae

rti

4

haec omnia praecipit, aeternae iuftitiae, aut

lu

divinge mhmtati e:;folvantur ; Sed aliqu

a?

tl

;

&

p

L

[

4) S. Auguflin. enarrat, im Píalm 105,

"u

Tm&atus VI.

60

& quldem coplofa, ac pïaeuaua Deo ob in-

hm

Thie

finitami eius excellentia: ndc,.v-nt Ir, quae tan-

quam primaria omnium ofüciorum fpecies

al

Omnia

fub generali caritate contiuentur.

Deo debentur, quia is primo, fuaque dun-

fed alia ex ti-

taxat voluntate ea praecipit

tulo aliquo creato , e. g. ob bona naturae,

TUf

& gratiae; alia vero titulo. immenfae divi-

a

nitatis fibimet proxime exigit

Et haec de-

r

mum fumma officia fpecialem illam, de qua

qen

in praefenti agimus, & quam magiftri illi $.

WR

8., 7. ignoraffe videntur, caritatem conftitu-

T

unt.

Scilicet amiffo hox, praecipuo , & ex

n

ii

caeteris omnibus primo officio homines alias

f

per reliqua omnia iufti, acerbam illam, ac

Tot

damnatoriam exprobrationem íuítinere co-

I

gentur: Qui cum Deum . cognovi[Jent , mon. ficut

li

Dewm . glor zfioa'veæ unt a ).

in

p

$. 857

j

Vi

Atque haec caritas fpecialis in qua ter-

tiam virtutem theologicam confiftere alibi

l

L

l

docebo, nos maxime follicitos habere debet,

id, quod in aliis tractatibus frequenter repe-

tam

Haec enim cft officium ex omnibus

nobilifium , & praecunctis reliquis vehe-

mentifime urgens

Si enim aeterna iuftitia

Ü

e

]

ob beneficium genérationis parentes co-

lere iubet; quanta vi inftabit eadem iuftitia,

il

li

ut propter füummam , res omnes, atque ip-

fam.

a) Ad Roman, I, 2r.

A ii

Caput , V'II.

61

0001

fam aeternitatem infinitis vicibus fuperantem

pug n

maieftatem ipfum Deum colamus, ac officiis

fpodi

Onti

ampliüimis profequamur ?

$. 858.

ve d

àert

Ex defe&u huius virtutis non täntum in-

A CUrd

numera gratiee auxilia nobis fubtrahuntur,

at df

fed etiam plurimos honeftae caeteroquin vi-

Hss

!

tae homines damnatum iri, arbitror.

Intre-

de Q

mendo enim iudicio illo, initis rationibus,

]i i

11

reliquae fors leges impletae erunt; fola pri-

ontti

ma et gravitlima, quae eft de Deo digne co-

D

s

lendo, inanis & vacua ad plurimorum dam-

nedi

nationem adparebit. Neque ulla hic ab ig-

UEHI, á

norantia excufatio fuppetit.

Nam quid dice-

ere &

res homini conftenti:

Novi equidem virum

u [

hunc patrem, aut principem meum effe: fed

ignoravi, Principi reverentiam, aut Patri

pietatem aliquam deberi.

Scilicet. conceffo

primo àd alterum inferendum ratio etiam in-

vita cogitur.

Nonne huc pertinet illud:

[uä [

i ul

Jfiergo. Pater ego fum, ubi bonor meus? . Et fi do-

tinus ego fum; ubi eft timor meus?. a)

: Qb

b

t fepu

45 SAd.

noi

Hic etiai. iuftam aeítimatiohem accipit

i

jli

genius plurimórum ommia ad privatam aut

publicam utilitatem | detorquentium.

Nil

l

2$ (

[

"

1f

iftis bonum, aut probatum eft, nifi quod fi-

i, aut fuis, focietati, genti, aut familiae

Tdei

i

fuág

4) Malach, i. 6;

P

Tï'aä'zzi'zzs VI.

62

prodeffe, aufumant, ex fluxis emolumentis

i

omnia aeftimantes. Quafi vero huius vitae

ii

commoda aut emolumenta forent humani ge-

M

neris ultimus finis: dum tamen cuncta crea-

j

ta ad Deum tanquam finem, ac rationem fu-

premam famulari, aut, fi hoc non faciant,

ex bonis in mera mala degenerare cogantur,

Ipfa iuris naturalis, ac honeftatis prima prin-

(

cipia a quibusdam, utique heterodoxis potif-

fimum ,.ea ftatuuntar, quae nonnifi'ad to-

tius univerfi vires, atque ad humanos potif-

al

fimum conatus a Dci 2more ad mere profa-

«

nam, & caducam üutilitatem transferendos

&

faciunt.

Detrimentum vero inde ortum eft,

BI

tantum, quantum eft innümeras mentes fine

b

fuo ultimo, ac vera fua felicitate excidere.

li

$.. 860.

lil

- Nám dum illi, de quibus mox dixi, in

(

l

huius. vitae delectationem totum conver-

tunt, nedum fpecialem, ac Deo proxime

ü

debitam caritatem omittunt, fed omnia offi-

V

cia moralia, & fic totam honeftatem peffum-

dant: neque enim virtus moralis eft,: nifi ad

eam edendam mens ab aeterna iuftitia primo

loco :mioveatur.

Bona agenda funt, non

quia id nobis, familiae, civitati, humano de-

nique generi utile eft,. fed.omnes curae tum

publicae, tum privatae, pietas in pectriam,

Ecclefiam, & in omnes homines exercenda

1na,

eft, quZa id iuftum eft, quia Jex illa fum

illa

' Caput. FIH

u

illa aequitas aeterna, menti noftrae nunquain

V

1

non praefens, ita petit: .quod, fi non fiat,

I

ls

eius modi a&us in generé morum nequidem

qu

bonus eft. Quare celebratiffima facta, & co-

ml

natus generofilimi, quos mundus pene ado-

dl

tat, cum fanc&to Auguftino nihil aliud vo-

Cf

candi funt, quam ancillae voluptatis a) , & lu-

pri

cellorum ignobiles famuli.

ponl

5-- ; 86[.

000

Ut vero hucusque difputata in brevem

pouf

yorn

aliquam regulam contraham, generatim di-

dbl

co: In negotio morali minus nihil fufficit ,

] dia

& plus non requiritur, quam ut femper

aga-

fité

mus, quod lx , C acterna duflitia

, f Deus

jete

vult , atque

ut id praecif ideo agamus ,

quia

lex dla aierna id vult.

JDummodo . intey / alias

zweftitias etiam illam. exerceamus, qua iuftiffmum

£ft , ut Deo proxime illum.amoris . 4€ TtUtFEn-

jl

] Vefn

Tjae modwm. iribuamus , quem is titu

lo infinitae

Majeftatis, id eft, duve omniun

1

villi

wnnno, fibi exi-

of

git. Sic tandem perennem iu

Á

itiam, &actum

amoris nunquam interm

utn

iffum exercebimus »

l

Deum, prout o

;gentes.

portet, tota jam mente dili-

100

-

o

d

CAPU T vin.

JDe jümmä bominis bono , quod ej. Deus.

P

$. 862. Philofophia gentilium circa fumm

um bonunm

nü

multoties erravit,

[

jl

&) Libr. 4. contra Iulian, C "

9 863.

4*

64

Tmä'tatus VI.

$. 863. Aliqua 'eius principia. ex La&antlo recens

D

fentur.

Q

964. Aliud eff vera hominis rehcxtas, & ahud eít

[

fummum hominis bonum.

Huius porro

ü

965. "Trés characteres (tatuuntur:

$i

866. Et definitur illud effe fummum bonum,quod

omnia bona in fe comple&itur.

/

i

867. Tale bonum iam folus eft Deus ;

269. Antiqui$, ac optimis Phlloiophls defupet

fuffragantibus.

869. Qui Deus demum bonum etiam eít unicum,

ä

[

*

$.

862.

]i

Dum de feveris adeo iuítitiae officiis agi»

il

El

mus; quis credat, hoc ipfo loco de fummaà

Ó

hominis felicitate nos reapfe traCtare ? Etta:

DI

men füb amato hoc cortice ipfa beatitas nó-

i

fira, ceu nucleus omnium dulciffimus , la-

tet.

Dum vero humanae voluntatis affectus

r

tanta vi in bonum a felicitatem fertur ; non

otiofa, immo fummi momenti quaftio Íeme

i

per eft habita, quodnam demum fit fum-

Ü

mum illud bonum noftrum, ad quod fümmà

[

j

contentione enitendum elt,

& ex cuius de-

nique poífeffione mens noftra demum . beátà

reddatur.

Et qmdx* min inveniéndo fümmo

bono hoc Uemzhs Phil ofonum fummo ftudio

labmavu., adeo tamen haec Philofophia i

l

variis Phllofophomm fectis a fe ipfa diffen-

fit, ut in fumma hac caufa non tam fe per-

feeliï'e, quam confeciffe potius videretur.

e

&

65

C;aput i V 11

Tece

De quibus fcriptum | eft a) : 'E-vanueïzmt n

capitationibus fuis,. Cj obfcuratum eft infipions cor

jindd

eorum , dicenteg enim ,. fe effo fapient:s ,

Jftulti fa-

&i funt. —.Et flcut non. probaverunt: Deum babe-

1

ve i nolitia, iradidit Mlos Deus in r

probum fens

1, qui

Jfum, ui

f

Y

qciant.ea, quae mon c—onfvc."

m'zmz 2 XJ ïeplew

EU qmnï z"niquiæte.

du

$.

$63.

(iCllmz

Plures eorum circa fummum bonum fen-

tentias recenfet. La&tantius bY: . [Nog

et ne-

eoffe omnia: circumire

» unum eligaus ac potif-

Jfimum, quod eft

fummum , ac principale, in:quo

151

dotius fapientiae cardo verJatur. - Topicurus fümeg

ufrim

imum, borm in, Soluptate animi effo, cenfit. dri

Fa

Jlippus in voluptate corporis. Calliphen , & Di-

s i

nomachus Cyrenaici ben«fdatem cum. voluptate iun-

xerunt. . Diodorus fummum Lon

um, in pricatione

5j

ff

i

doloris pofuit. .. Peripat:

fici im bomis amimi , cor-

poris, & fortunae. — H.rüli

[ nob

Jummum bonum . eft

fett

Jcientiaz Zenonis cum natur

& conpruenter viomre,

Quorundam. Steicorum virt

furt

stem.- fequi. .. ziriflo-

deles. n bon

m

locavit.

eflate ac virtute- fummum bammï col-

j Ü

bett

-

E 354.

Atque hos refellit c€

u(llü

apite mox f?:quenf;ï

idem eloquentiüïmus auc

tor: &.cum eorum

jl

]l

doétri-

j

a) ad Roman. t, zlr. & feg.

] pEf'

b) Libr. 3. divinar, inftitut, C. "

[

etii

Tem. il

i

E

w

T d

66

"Trattatus 'IV I

lt

do&rinas nóftra aetate vix aliquis ex ortho-

u(

doxis profiteatur, immo, cum quaedam 'ex

t

his in re&o fenfu exponi poffent; iuvat his

omifüis ad propriam, veramque fententiam

ne

Et inprimis diligenter

qu

propius accedere.

notandum, aliud 'effe fummuin hominis bo-

lu

di

num, &aliudfummam eius felicitatem : haec

quippe diverfa funt, cum unum fine altero

eu,

Tr

dari queat.

Summum hominis bonum, non

item fummam felicitatem

femper dari, cui-

I65

f

libet certum effe debet , qui inter homines

effe tot mifetos, confpicit. Dum immentae

p

Tit.

opes exiftunt , tu nihilominus pauperrimus

den

eífe poteris: quia fcilicet non opes folae,

unt.

in1

fed earum poffeffio demum divitem redd

tem inprimis

V

uare ad confummatam felicita

equidem fummum bonum requiritur, fed hoc

pl

do

nonnifi accedente poffeffione , ac früïiti.one

beatum reddit.

$. /86s.

Sed quodnam demum eft fummum illud

Ut

bonum, quod mos denique beatos reddere

«

queat? Varias ad conftituendum tantum bo-

Q

num praerogativas requirunt.

Prima earum

Qu

eft, ut bonum illud mente humana fuperius

9I

fi Mens enim humana poteft effe mifera;

[

fentit, fe egete, & fame aliqua cruciari; igi-

tur fibimetipfi non poteft eife fümmum bo-

Do

num.. Multo minus tale póteft effe aliquid

ft,

quente novfcra -igfel;ius: nam im.quüb,ile e

ut

67

Caput. V.T

ortit

ut excelía haec indoles

jm 6

p;er aliquod fe dete- :

rius melior fiat. Altera huius, auodinqui- '

vt li

rimus, boni dos eft.

, Ut illud invito eripi

centtt

nequeat, feu de cuius aeterna. poffefiione

igeli

quisque, fi velit, poffit effe fecurüs : Sienim

jis W

fummo bono fruentem aliquod eius amitten-

ha

di periculum, vexaret; perfe&e beatus per

Ts

eiusmodi incertum bonum fieri haud poffet;

m

limo in animo noftro vix ullum pretium

j d

res peritura habet,

Sic San&o Gregorio a

m

Ícribente, Sanctus Hermenegildus ípe regni

nneülï

privatus füblimi

quapiam fapientia cognove-

orfini

rit, nib

il fuiffé , quod potuérit auferri.

"Tertia

o

denique fummi boni condido eít, ut illud

jj

in fe concludat omne bonum ; fi enim eidem

D

Vel unica pars boni deeffet; tunc

interclufà

&t

plena fatietate,

x

iam locuin deüderiq ac pron*-i

dolori aperiret.

mtäöf!f

Y

$. 866.

Quare fummum bonuim. ln

jil

d e[fe dico, äuoä

emnia bUna n [o comple&itur.

Atqui.fic debet

aditt

j

etiam bonum effe unicuim ;

nam ífr vel uai-

cum bonum extra fummum ill

ud.vagareturs

extill

tuncillud, quod fummum eff

e dicis, iammon

lp.?m

omniabona cofitineret, neqt

iE

j

tis noftiae avid

infinitaemen-

7

i

poffet.

itg'tïi plenam fati tatem afferre

&

m

jio

ESS

T.

$. 8675

'uï :

jä) Libf. z Dialo*g; c 3l

7^

68

Trattatus Vï

$. 867.

ü

I

'fale iam bonum, numeris omnibus' ab-

C

folutum, omnia complectens, & omnia füpe-

Nam qui je-

fi

rans non eft, nifi folus Deus.

n

cit omnia bona, melior eft omnibus s qui fecit pul-

Ti

clnj

&, pulcbrior eft. omnibus ;

qui fecit fortia, for-.

e

idquid amaveris, ille tibi erit.

üor efl omnibus: qu

].

&) Etiomnis pulcor

itudo ibi eff, ubi fumma pul«

P i

lcbritudo , ubi

chritudo eft.. . Quanta. namque pu

.

(u

rerumomnium jpecies fine defettu'o

18

ent, fine tran-

PA

fitu )

ermanent, fie corrupilome co

qu

funt b)?

njijizmt. ,1 f[me

mutabilitate qetcrnae

for

Tr

g- 8680

. Atque in 'hac evincenda fententia non

Hili

admodüm laborandum nobis eft: cum in ea

t

neimo iam (nifi extreme improbus) retrage-

D

tur nobis. .Et quidem iam ex antiquis Philo-

Ü

3

lofophi Ionici gene-

fophis Plato, & fors PI

4l

risomnés, & praeter hos Pythagoraei quo-

L

que Deum pro fummo bono ftatuerunt:

prout te&atu-r fanctus Auguftiqus. )5 M

i

$. 869.

Illud magis curandum,f.ut mens noftra

Deum non tantum fummum,

fed unicum

Ni-

etiam bonum effe, conftanter teneat.

j

mis multa animus nofter.bona videre, i1mo

2).S. Auguftin. Pfalm 119.

gufia—

-

b) Idem libr. de fpirit. & anima EC

€) Libr. 8. decivit. C, 9. ^ :

d

*

Caput. VIl

69

&uftare fibi non raro videtur, quibus incaute

irretitus, ac inani eorum [pecie mifere de

Vs d

lj

ceptus, iisque tanquam affectus fui legitim

fini inhaerens, inane àliquid carpit, - turpi-

jj

terque deluditur Altiffime tuo animo impri-

T

il

me, haec non effe bona, nifi utilia, id eft,

eatenus bona, quatenus ad adipiscendum

ii d

inf

i j

H

:

Deum faciunt, non ad amorem, fed nonnifi

j t

admerum, & caftiffimum ufüm adhibenda.

Quod fi his pertinaciter inhaereas , eaque

Jt ii li

guítare voles; crede, longe minus quzddafn,

h li

quam inanem furnum., aut fallax àliquod

fomnium, te efft

? captaturum; de teque ve-

rum eritillud, a) JDormierumt fommum .

AUTL.

9. nibil inoenzrunt omnes viri divitiarum in ma-

j U

mübus fuis.

Illam potius regulam conftanter

m

tene: b) bonorum fumma Deus nobis eft,

euaf]

Deus nobis eft füummum bonum.

INtque in-

H

fza remanendum mobis éft ; meque ultra quaeren-

ger j

lterum nullum

dum: altcrum enim periculofums a

jf quþ

et.

enun

.

CAPUT IX

In quonam bcatitudo intcllettus confifLat

ii

)

$. 870. Diffident Theologi,-an intelle&us , vel vo-

t

luntas, vel ambo funul fummam felicitatem Ca-

piant.

; 4m

S. 871. Nec intelle&üs eff propter voluntatcm nec

ib

haec plOpLCI ilium:

E 3

$. 372«

a) Pfalm ?5.€ 6

b)S. AUgu& libr, r, de moribus ecclcf Qd

N

Trattatus V.

70

0i

$. 272. Sed ambae facultates proxime in Deum ten-

j

dunt.

$..873- Unde. beatitas intelle&us, qui circa cognos«

cendam veritatem tantum verfatur , erit

J

in m-

tuitu; & clara vifiore Dei.

:

5 974 -o.zg,ijc quanta haec erit beatitas

]i

fil

$. 870.

tür

Dum ïitaque fola mens ratione pfaedifa,-,

t

verae felicitatis fit capaxs videndum inpri-

T

mis, an intelledu, vel voluntate eandem

IK

affequi poffit: fcu an vera, & ultima perfe-

Vl

&io in cognitione, aut potius contemplatio-

(e

ne, & clara mentis vifione fummae veritd-

tis, vel in amore, quo ardentiffimis, affetti-

bus fümmo bono inhaeret , vel denique it

his duobus fimul fumtis confiftat, Circa quae

do&tores ( theolog

x

i potiüïmum ) multum i"Iïf

x*

&äz fe diflident.

$. 97I.

Ut veroin pulcherrima hac. controver-

fia viam aliquam íternams noto inprimis, in-

telle&um noftrum fua natura non effe pro-

pter voluntatem , nec voluntatem propter

intellectum.

Neutra facultas alteri famula-

tur, fed.utraque eft proxime propter Deum.

Hae duae facultates funt ipfa anima: & uti-

que eadem anima non poteft effe fibimetipfi

aut

fubdita nonï poteft ad feipfam reterri,

Or«

Coput IX.

71

1 tel

ordinari; ne. fc1hcet, quod cogxtan neqmt,

idem ad idem referatur.

n

1

5 872.

Iam haec unica, ac ümplex mens, nul-

lum ultra fe finem nifi folum Deum habens,

fub duphc1 ratione Deum refpicit. In quan-

tum enim anima fa&ta eft ad aeternam veri-

00j

tatem, dicitur intelle&us ; prout vero infi-

npri

nitam, bonitatem refpicit, vocatur voluntas:

mdet

neutra tamen harum facultatum alteri fer-

eff

vit5. fed proxime in Deum, i tota quldem

Jut0

ten dlt *

[

*

f

* ches' i Niü intelle&us fua cognitione volun-

ye i

.,tati praeluceat 3

haec nihil decernere poteft

..ergo voluntas pendet ab intellectu.**.

Sed re-

iU

fpondeo inprimis, nifi voluntas fuo decreto ac-

jnJ

cedat; intelle&us müulta non difcit: ergo intel-

le&us pendet a voluntate.

Vel forte intellectus

eft mere propter voluntatem, fcilicet ut haec

per illum dirigatur ?

sed voluntas neutiquam

pcndet ab intelle&u ,' néc ifte famulatur volun-

tau

Licet ehim cognhitiones intelle&us adopus

L

i OV&

faum, id ett,

ad concipienda decreta fua oppor-

jsJl

tnne Voluntas adhibeat ;

-ipfe tamen intellectus

exusque COOHILIOHCS plOXUFC ad aeternam veri-

) Pm

tatem funt fa'ctae, in eam tendunt, atque in ea

| op*eï

qu1efcentes, plene fatiantur.

Sic etiamn amor

ml

Dei, quin ad quxdqt.am ulterius referatur, in

bomtatem Dei ultimo definit, licet eius effedtus

yCUm'

;, W

e. g. meritum inde comparatum , ad varios fines

fint ut1hüm11 Vid. hoc idem $, 1501.

emf

d

—

F

-

4

$. 873

(

72

: Trattatus V,

L]

; 8- 18'7303

il

W

^ Quare'intelle&us nofter verbi aeterni ru.-

i

dis quaedam imago totus eft ad veritatem ,

à

non nifi hac, id eft, cognitione veritatis ul-

timo perficiendus.

Nulla, etfi rectiffima,

t

affeQüo intellectum perficit , ficut voluntas

j

fola cogniticne non. emendatur.

Propria ,

(

ac fpecialis cuique perfe&tio competit. Qua-

dl

re intelleétus non amore, fed cognitione Dei

Qu

fuam beatitudinem adipifcitur.' Ac.proinde

ilii qui totius hominis beatitatem ex intui-

ni

te

tu,. & clara vifione Dei, & ex perfecto eius-

dem amore componunt, re&ifüime fentiunt.

Ubi id folum addi debet,*nec vifionem Dei

ad amorem Dei , nec iftum ad illam ordina-

q

ri, fed utramque ex tota fua indole proxime

&

in Deum ferri *.

t

O* Ft fiquidem ad explicz;ndas res creatas exempla

divina adhibere liceat, ficut Spiritus San&tus non

|

eft propter filium,

nec filius prepter. fpiritum

fanétum ,. fed uterque feipfo fubfiftir, fic clara

Dei cognitio non e& propter perfecam carita-

tem, nec caritas Laec cognitioni ullatenus fa-

PA

qmulatur.

Et utique filius nihil aliud eft, quam

perfe&iffima Dei cognitio, & fpiritus fanctus eft

immenfus, & abíolutiffimus divinitaus amor.

:(ä

$ 874

Et quantum denique gaudium menti , ac

rationi eíffe debebit de inventa aeterna veri-

tate, quae reliquas omnes neduin conmpiecu-

P

;nus

tur, fed in immenfum excedit? Philolo;

p .

3 Capu I

3v

DN

ille, qui p—ö?x lon'gum ftudium veritatem,

u

problema aliquod tandem intellexit ,. per

At

(

compita civitatis velut mente captus difcurrit,

tist

altum exclamans: lwveni, inveni.

Quo's de-

fmi,

mum fenfus percipiet , dum omnes verita-

Untz

tesin una, & unam in omnibus, utpote per

quam omne, quod verum eit, verum eflici-

prit,

tur, dum, inquam, omnia uno vifu mentis

Qui

epa

adfpiciet? Plenam enimvero fciendi aviditas,

oinde

quae menti rationali connataeft, immo ple-

t

nifimam fatietatem capiet, dum in uno in-

telliget omnia.,

a

f

UIf

. 875.

) D

Quanta porro admiratione extfa fc ratio.

r'd'ma

U

creata abripietur, dum punctum illud fimpli-

cilimum, quod omnia tempora comple&i-

tur, omnesque omnium aeternitates infinitis

n

vicibus excedit, fine tranfitu in uno eoque

jsnit

indivifibili: inftanti ftare confpiciat ? QQuid,

iritut

d

dum omnium motuum auctorem fine motu

art

quiefcere cernet? Quid, duin eum, qui om-

T

niafuftentat, a quo omnia, quae funt, ne-

]

th

ceffario pendent, & a qué cunéta fingulis mo-

li Ü

li

mentisíe tota accipiunt, fine quocunque ad-

1uiniculo fibi ipfi fufficientiffimum

: &.fe folo

ïubü[tere obftupefcet?

d

réfi

$ 876.

&

71

h

. Qui omnino omnia intelligeret, intelle-

J

&um fumme excultum , ni fallor, fibi habere

*

Es

V

l4

Trattatus. VT.

74

Vld'-*retm ingens exinde gaudium, ac dele-

r

&atxoncm

qualis.in rationem cadit, perci-

pl

piens.

annmpuc enim natuürae ordinem,

t

CUIUS camen nec

(nf

d

xtefimam partem .intelligi-

f

mus, fpe&are dele&at, dum etiam ad fpe-

&anda artefacta mere humana in remotas

t

mundi plagas míagnis fumtibus ac peucuhs

proficifcimus ? Quk precum ferret, cui da-

retur per lunam , ac reliquos planetas pere-

(

grinarij omnia coram adípicere, & accurate

h

deícripta ad nos deferre? Quam nobile pa-

M

bulum fciendi cupidis per talem operam para-

Y

.yet? Quale denique intelle&ui delicium fo-

I

ret, fiquis, prout dixi, omnino omnia fua

f

perfpicacia pexwdere potfet ?

li

$. 877.

.Aft haec omnia nedum m Deo e*icellen-

tifimo quodam modo, dantur, & videntur,

; fed hoc comparate ad Deum non folum in-

[

finitis vicibus minora, fed omnino nihil funt.

JQU

Qui omnia creata plemiïïme intelligit, in

comparatione illius, qui Deum intuitu men-

.tis contemplatur, prorfus nihil intelligit, ve-

8

lut ufu rationis de[*cxtutus,

$. 878.

O . quid demum erit immenfar, illam pul-

chritudinem ; & maieftatem divinam vifu

mentis clare adfpicere, & proutfcriptura lo-

quitur, facie ad faciem contemplar

Quan-

( —— . c—

4

;

Ed

$

puz X.

75

(e

ta haec erit fcientia! quanta fapientia! Quam

pera

&deo pc1ie&:fhmus erit intelle&us ille, qui

iten

CUUf

tanta cognitione fplendet! Scilicet h'leC erit

fummum gaudium, delectatio in genere m—

] l

telligendi extrema.

I

culi

$. 879.

üd

Verum noftra intitutio non ad illuftean-

pet

dum intelletum ,. fed ad perficiendam vo-

Cudt

luntatem eft comparata.

; Unde poft expli-

]e

catam beatitudinem mteïlec"tus, ad eam, quae

|pus

voluntatem exfpectat, redit, follicite inqui-

nf

ln

rens,. quomodo voluntas fummo bono per-

frui, & in eo plene perfici queat, ex potfef-

üone boni infiniti beatiffima iutula

Jl

L]

C APAUUL.X

n

7 It

Po[f^ffio. fummi boni ( quantum. ad. voluntatem )

[ifi]d

Jeu. perfeta: bowinis beatitudo confiftit in amore

If

Dei

d

W

$.

880. De huius tanti iam boni poffeffione opor-

tet effe follicitum

S

881

Huius porro, pofüidendi fola mens eít ca-

pax

882. Quae tamen non folo a&u intelle&us ,

yl

883. Sed affectu voluntatis tantum bonum deguftat,

j

884. Porro quoties voluntás agit, toties dccermt,

lo

ïï

085. Et ad id ahqug ratione movetur,

d

$. 986

r

76

Tratciatus VT.

i«

S. 886. Et qmdem prxma decernendi ratio femper il

lms decreti eft finis ultimus.

*

WK

$. 887

orro in finé tali uitimo voluntas :quiefcit

$..898. Eoque fruitur, ita

$. 889. Ut fi. per talem affe&um fummo bono fru:

tur, beatiffima efliciatur

L:

$. 880

Cognito jiam fummo bono , non minus

intereftintelligere, qua ratione . tantum bo-

num obtinere poflimus.

Nam ad quid. mihi

bonum, etfi fummum ,. fi eo- frui mihi non

detur? Nobis venae auri in visceribus ter-

rae profunddïïmïs latentes.parum pretiofae

funt, cum iis potiundi nulla fpes eft.

S. 88t.

Ad explicandam itaque beatam hanc pof-

feffionem,-in qua fumma felicitas noftra con-

fftt, iuvat greffum nonuihil tarde promo-

VECTe,

Et inprimis nonne concedis, fola

mente Deo potiri, eoque frui nos poífe ?

Spiritus enim eft Deus; &.nimis impuri,

graves, ac rudes funt omnes fenfus noftri,

quam ut tantam puritatem, tantam fublimi-

tatem , ac ipfam immenf(itatem capere que-

ant

Certe alias non homo tantum , fed

feedio u7 —

z

bruta etiam animalia fummi boni, id eft, Dei

—

capacia forent,

utpoté quibuscum

í

ie

^nfus

La

communes habemus: quam tanen tantani

à

fa-

F

Cæpz&ït» x

17

facultatem pecud

npet i

)

i nemo, þiü humanitatig ex«

pers, concedet *.-

yieicit

.* Egregie. iHufcfa

r xh:cmc fentäntäam' differtiffiius

f

Ladtantius 3): Cwum de-ofjicio hominis -agatur s

01

il

oyortet , fumza'zu-m fummsi animalts bonum, in 20

confliitui, quod commnune cum caeteris animalibus

«[e uon poj[ft.

Sed. ut. feris dentes, avmentis

corpua, voucvibws penuae propria funt, .fic ho-

snini aliquid fuwm debet-ad[ev.bi , fine quo vatio-

D

nem [uae coudit;onis amittat.

Nam:. quod. vi-

TyfUS

vendi, auut geuerandi.cavfa datum) eft. omutbus,

1 bo-

efl. quideim bounm matwrale, fiimmum itamen non

b, "ufi.quod eft. unicuique/ generi rogrium.

Bu

] nl

apiens ergo woa fuit, qu! fummum. credidit

animi volupiatem, quoniam five . ia fecuritas ,

o

Jive 'gaudium eft , toninunis eft omnibus,. zdri-

w

tioft

flippo ne refeondendum quidem duco, quem in

corporis. fempev' voluptatem. rurhtem:, ; mihilque

aliud, quam ventri, ac F'eueri fervieutem, nemi-

Sic enim

ni dubium efl, hominem wonu fwffe.

vixit, ut mihil inter ewn, pecudemque di[lavet ,

nifiunum , quod loquebatur.

Quid , fi afino,

p

üut, cat

gut. fui facultas logaeudi iribuatur ,

COU

quaerasque ab illis, quwd, fibi velimt, cum foemi-

n

nas tam vabide conje&lantur , quid aliud refpon-

folt

derent ,

[/

ifi fummum bonum e[fe corporis vo»

*X

J

d

luptqtem ?

f

S. 882.

)fm,

jf

Cum itaque non nifi ope mentis Deo frui

poffimus; follicite iam neceffe habemus de-

qu

finire, in quo nobilis mentis noftrae guíta-

foi

pa

tus generatim confiftat, facile 1nde intelle-

&uri, quid fit ope animi Deo frui. Atque

yi

)

?

. 'feli-

N

J

h

3) ler 3;'dix-vinar. inftitut. CS

——

Tra&atus VI.

78

Id

felicem hunc guftum .in fola. cognitione 1nentis

no[irae haud ccntmeu, facile, ni fallor, con-

cedes: innümera quippe bona cognofmmus,

X

114

quibus minime potimur.

.Et quantum ad

Deum, damnati eum fat clare cognofcunt;

u

haec fummi

fed, quia eo minime fruuntur,

bom cognitio eos adeo bcatos non reddit,

ut extremae f£niferiae iisdem occafio fit.

f

$. 883.

K

Frm ergo, & animo guftare , . in Volun-»

W

tate, & affecu quaerendum effe puto; . licet

E

boni guftandi cognitionem praevie, & tai-

d

quam neceiï'armm affe&tus 1ubf1d1um requm,

li

m1n1me negaverim,

li

&

$. 884

k

Quotles vero voluntas noftta agit, nori-

pe decernit qhqmd? Nam incidentes illae

!

affe&iones, quibus voluntàs fuo decreto nor

Ü

(

confentit, pafliones magzg, quam actiones

voluntatis noftrae recte dixetis.

Vel ultima

animi tui fenfa experire, & vide, num deli-

beratum aliquem voluntatis tuae fenfum ïeæ

perire quea$, qui decretuim hon fit.

$. 885.

Quoties vero mens nOPra aliquid deeer-

Tit, nonne toties aliqua ad decrétum illud

ratione movetur ? Licetenim ea décernendi

ratio

-.Qz;;æ.t ub

79

hi

ratio fe fola mmm(. fufäciat-«,f & nonnifi vi

d

liberi arbitrii volun

£f

Lab

, (00

$ contenfum obtineat ;

cimus

idem gamen liberum erbitrium (creatum fci-

m a

licet) fe folo nunqüam fed nonnifi opitulan-

fcünt

te aliqua ratione move

*E'ur; prout alibi co-

um

piofius explicavi.

'Cddiïy

- $. 886.

Porroratio illa, quae voluntatem ad con-

fenfum pellexit, fiquidem fuerit ratio prima,

nec ullam ante fe priorem habeat, quantum

'olii

ad hoc decretum , 'eft etiam finis ultimus :

;" [

nam quod primo movet, illud ultimo fpe-

[i

C&atur, prout axioma ab omnibus teceptum

rquirï,

habet. Sic fi Caio aliquam utilitatem prae-

ftitifti, idque non propter Caium, fed propter

eius parentem , qui tibi charus eft: ad hoc

benehcium non Caius, fed eius parens pri-

o

ma ratio motrix, & fimul finis ultimus exti-

ut. Nam ultimo nihil aliud intendifti,quam

ii

TOE

ut Pater ille ex hoc filii füi emolumento gau-

b

one

dium aliquod capiat. *

tni

Dices: ;, Amicus ifte beneficus ultimo non pa-

:

(d

rentem Caii, fed gaudium illud propofitum fibi

habuit.

Pater Cait jam prius exiftebat, ultimo

jfP

loco gaudium illud effe&um fuit.** Sed falleris,

qui ita cenfes ; gaudium equidem illud ultimum

erat, quod eífficiebatur; fed non erat ultimum,

in quo affe&us beiefacientis quievit.' Evidens

quippe in hoc exemplo eft, eum gaudium prop-

odf

ter parentem intendiffe, ad eum retuliffe & fic

*

I

non in ipfo gaudio, fed in 'caro illo parente

il

Y

Caii demum quieviffe.

ÜUltimum denique illud

'33,

jil

£0

"Trattatus .FT.

eít, G ad illud. omnia, ipfum vero ad nihil aliud

[

referatüur; quod quidem iu ommi affec&u huma-

Ju

no illud eft, quod mentem primo loco ad eune

NI

dem aff e&um impulit.

,

r

ha

$ 887.

ö

Infuper mens humana in e0, quod übl

ü

profuo decreto tanquam primam rationem,

Ál

& tanquam finem ultimum dehxit, eo ipfo

li

decreto quiescit; in eo enim quisque motus

(í (

vere quieícit, a quo ulterius jam non tendit;

(

& quod per eam rationem vocatur finis ulti-

mus alicuius intentionis , quod ad nullum

alium mncm deinceps referatur,

L

$. 838

'Tandem affe&u fuo inre quapiam fiftere,

in eaque fuo decreto quiefcere; feu, quod

idem ,- eidem propter femetipfam inhaerere

eft eadem re frui, eamque affectu menhtis gu-

ftare: Prui emim efl alicui rà inbuerer jropiee

Jügfun a) Nam cogita, num (quantum ad

i

mentem tuam), aliud fruendi genus fingere

M

queas, quam in dilecto illo termino , qui fua

Y

bonitate te ad liberum affectum pellemt eo-

dem umdem affectu quieícere.

gl

^

$-

889.

D

)

Iam bono tibi propofito frui, eft beatum

effe, & adeo beatum , quantum eft ilh lud

b

ipfum bonum , quo frueris ,

ita, ut beatiffi-

inus

:

TI

a) S. Augu&. libre x. de . doctrin. C.uflf"c- C 3

B

?l

P

g

Caþut XI.

8r

]

j

at

mus effe debeas, fi fummo bono fruaris./

t hum

Beatus eft. quippe , , qui fruitur fummo . bono. a).

ad l

Si potueris per feipfum per[picere bonum ; per-

Jbexeris Deum: & fi amore inbaeferis ; continuo

beatificaberis b).. Sic iam obtinetur fatietas,

& pax animi tam in hac, quam in altera vi-

Qd ji

Ortet,

ta: nam pax bominis mortalis , & Dei immor-

talis ef? ordinata in. fide fub aeterna lege obedien-

« Ti

j 0177 ) LIUSEELETRNIES

Pax caelefüis . cioitatis ordinatiffana,

11005

ac concordiffm

endit

)

]

& focietas fro;endz' JDeo , -&P dnvi-

cem in DDeo.

s ulr:

us

CAPUT XL

Hüc animi guflus,- quo quis fine fübi j)roþvjïte

^[left

fmz'tzgr " qzïzpliz!s. kexþlz'camr.

: quoä

at

[^ a

8'9'0.; Hucusque d

cantur.

i&a in exemplo zïliquo' expli-

(

891. Ex eo, quod decretum tuum aliquando ef^

])7

üfl

fe&u fuo fruftretur,

im «

j

892. Sua illüd deledlationé haud deftituitur:

inget

;

893. Immo etfiab initio dolorem iam contineat;

m li

894. Eiusmodi tamen decreïum vera delectatio ma-

"

v

net,

895. Et quidem fi affe&tus tuus in Deum tendat ;

x

is fallere ne. quidem. poteft : adeo

ä

896 U»t etiam doïog de. peccatis

attuf

$- 897.

3) S, Aug. lib, 3. de lib. arbitr. C, 15.

]

jv

b) fdem libr, g, de "Trinit- C. 3.

at

g

) idem libr, 19. de civitat. C, 13

Eï

Vi

Tom. IIL |

ts

$2

Daäams V 1.

$. 897. Reipfa merum gaudium fit.

Qu

$. 898. Decreta diligendi Deum non raro difübiili-

e&

^qna, & ab omni delectatione alieniflima effe fors

W

dices:

iïx"cctu fuo inhaerens Deo non iipfa

d

. 899. Attamen a

In

felicitate, fed fenfü, aut cognitione potius fe-

licitatis deftituitur3 qualem in altera vita ple-

[5

nam accipiet.

"

Per eandem vero rationem iniqui'etiam in

$. 900.

"Poft mortem autem

hac vita miferrim

i exiftunt.

huius miferiae etiam fenfüm

G. 9or. Praecipue confpecta iuftorum felicitate per-

ï,,di'

cipient.

»

$. 90s. Quae quidem: verbis

S. Auguítini explican-

*

tur.

»

$. 903. Rem itaqu

ealiquam pro prima agendi ratio-

*

ne fibi ftatuere eft in ea quiefcere,

ac eodem

frui.

u

D

$. 904.

Porro hoc ipfum eft eandem rem amice di-

ligere : ut adeó

per äm'p'rem denique Deo felici-

w

ter fruamur.

b

»

S.

895.

»l

D

Íam exemplum $. 886. 'cïeföriptum iuval*

Y

iterato adhibere? Nonne optaíti, uf pater

hlf

exutilitate Caii fui gaudium perciperet ? Per-

))Cl

cepit hoc gaudium.

Parens Caii ad confe:

35'0

rendum benefieium te primo loco movit:

D

igitur hunc ultimo hac tua beneficentia fpe-

$

&afti; ac proin hoc benefaciendi decreto in

eodem Caii parente adquiescis.

INonne

früéris, nonne te dele&at, hominem tibi ca-

En!

D

fum unico faltem capité be'ati'orem effe ?

quo-

Caput XL

83

diftci

quomodo affectu fuo in propofito fine qui-

escere, fit eo frui, & ali iquam inde deleda-

efe f

tionem, feu felicitatem percipere: quae qui:

f0l M

dem felicitas eo maiorerit; quo maior taus

in Caii genitorem. ámor, & quo vehemeri

tius $

ita p

tius de lucro filii fui gaudxum füerit.

tiam i

$. 89l

n autei

,,Sed qu1d de d)olor'e*2 Fmgamus fubfi-

3,dium Caio ex amore Patris deftinatum, e;

A

»B8.pecuniam in via petiiffe; ut nullum ex

xpnczu

$,a lucrum Caius, & fic nullum parens gau-

INonhe de-

ydium ex hoc dono perccpemt

di t

scretum aliquód amoris reapfe conceptum

etdt!

»fuit? Num vero frui aliquod feu delectátio;

jc d

»& non potlus merus dolor ex hoc decreto

) fe ]h

»,eft natus ? AÁn aliquo exinde bono per-

»frui tibi dàtum eft quod tuo affectü in di-

s,le&o illo liotnine quievifti? Scilicet iri pro-

»fperis eventibus; &in cafu, quo dilectó

s,capiti benefacere potes, aliquod fru1t10nls,

1üV

s,feu dele&tationis Benus intelligere datur : fed

at

5im cafü àdverfo ; quo ad hnem ahquem

2 p

»,conterdis quidem; fed petvenire non po-

con

3,te$, in hoc, inquam, cafuü ex fine przæhxov

jot

Y

3,nihil beatitatis , fed merus dolor in te re-

1

3,dundat.

eo jl

$. 892.

(0n

]blæ

Inpmmls ad hoc argumentum noto ; hic

?f

o agi de dolore fenfus animalis, fed de do-

loré

W

» l

þI*z

Tratiaius VT.

94

lore mentis, utpote quae fola verae felicita-

ü

tis, aut miferiae. eft capax.

Iam ut de pa-

rente Caii, quem hucusque pro exemplo ver-

h

[

famus, dicam: quando erogafti pecuniam,

nonne eo tempore putabas, vel fperdbas

faltem, eam ad Caium perventuram , & eius

i

parentem inde grawfurum eífe ?. Certe fi id

ne fperabas quidem, illud. pretium ex manu

Et nonne eo tem-

tua nunquam dimififfes.

pore in illo parente affe&u tuo adquievifti,

f

l

m

& dele&ationem exinde aliquam vel ex fola

ET

li

fpe cepifti? Omnino! Quid ergo tempore

praeftiti beneficii ad tuam delectationem de-

]

(

fuit, quantum ad affectum illum liberum:

ea' enim, quae contra voluntatem ex inter-

H

vallo acciderunt ,

tibi non libera, ficque ad

(«

ie

affectum tuum pertinentia non: erant,

lo

Q» $93-

C

!

2 Ait nonne, po&quqm eventus fcfe] [

s, lovum animi fenfum, novum aäc&um, id

H

, €ft, merum etiam ipfius metr 3tis . dolorem

,,permpm? O quoties carum aliquem iuvare

,0ptamus, nec tamen poffüumus?. Qualem

, delectationem i m fenfu acerbo adeo cerne-

», € tibi videris?

$- 894.

r

E

Omnino datur delectatios nam obfequi-

|

Uum, quod tamen in tua potciïate non eft,

imbelli licet voto optas amico tuo , vellcs

l

el-

l

A gt

Capit Xf

$5

-

iciti

e i

cidem tribuere päcünias, cum tamen nullas

QW

habeas: fed hoc nom faceres, non velles,

]u

nifi id velle te delectaret.

Scilicet gaudes,

ord

cum aliud non po

ff

18,. prompti affectus pen-

t o

fum dilecto tibi homini exfolvere,

e fl

Ti

$. 895.

g

Praþtärea ad praefentem beatitudinis cau-

xvl

fam plurimum intereft; qualem tibi finem

[ (ol

raeftitueris

Sifluxum, ac deficientem

ipoit

finem tibi defignafti) e. g. fiinparentem Caii

n d

affe&u tuo delifti, mifer utique, veroque

Tütti

dolori obnoxius effe potes,

Sed hoc vitium

itt-

non eít ex parte affectus , vi cuius frueris

j à

Comnis enim affectus fine fuo fruitur ) fed

fe tenet ex parterei qua frui improvide fta-

tuifti.

Res deficiens, qualis eft omnis res

creata, appetitum mentis fallere tantum, nun-

quam vero fatiare poteft. Si vero inte pri-

felll

marato patrem Caii honorandi, Deus fuit

n i

yren

e. g. quia iuftum, ac proin Deo placitum eft,

hominem probiffinum omni modo iuvares

vatt

Pj

tunc live pecunia tua ad Caium pertigerit,

five non pertigerit, totum obtinuifti. 'Nam

m

Deus fuit ratio motrix , & eo ipfo dandae

pecuniae finis ultimus: 'hunc folo decreto

erogandi jam attigifti, "in eo iam quievifti,

!qUi'

eo iam fruitus es. KEventus non voluntarii

in cenfüm moralium, quaefola huc fpectant,

611[1

non veniunt: & menti recte affectae ne pa-

3]!(?5

[

rum quidem nocere pwcü'unt. Deus eft ve-

E.

rum.

aR

Trafiatus 1.

86

pr

rum , ac fummum bonüm: fummi boni prae-

cipuaaliqua dos eft, ut invito decfTe nequeat,

Q

q

$.865., ut exinde eiusdem tanti boni pof-

feffione quis nullo unquam cafü, aut vio-

;

lentia, fed fola propria voluntate exui queat.

[

$. 896.

,,Sedfdolor. de peccatis pro prima ratio-

1

f

A

((

ne, & fine ultimo D:

--

um fane habet; & ta-

lH

men aáfflictionem, & acerbitatem fane maxi-

hi

mam continet; immo hac conftat etiam. Er-

b

go inhaerere fini etiam fummre bono non elt

)

femper frui, non eft delectari, non eft fem-

J

per beatum eífe,

À

$

997

l

Verum peccatüm eft privatio. aeternae

M

iuflitiae, a qua peccansfuo facinore averfus,

fuit. Quare peccatum nolle, de eo dolere,

eft vclleiuftitiam : duplex enimnegatio, prout

Scholaftici loquuntur, affirmatio eft; & non

f

b

defeétus fei eft res ipfa. Unde, fiquis pec-

catam vehementer nolit, & de eo acerbif-

q

fime doleat; isiuftitiam vehementer diligit;

ab ca vehementer movetur, rapitur.

Iufuü-

f

tiam aeternam ardenter velle, ei vehemen-

ter fuo affe&u inhaerere, eít in infinito bo-

no quiefcere, eo frui, & eo ipfo beatiffimum

effe. Et quidem, fi fümmum bonum fcrio,

acfolide defideras; tunc illud iam habes:

boni

ä

nam prout fupra iam dixerams fummi

pro-

ag

Caput IX.

87

|pne

proprius chara&ter eft, ut invito deeffe ne-

queat,

Qua propter perfectus dolor neuti-

u6

yi

quam cruciatum, fed merum gaudium habet:

Jt W

& acerbiffimae poenitentiae genus, quod fen-

qua

fum gravxfïïme afflligit, quoad mentem , -eft

mera quies in divina iüftitia, ac proin guita-

tus infiniti boni, & fümmum gaudium. Ab-

Tato

fit, ut amor Dei mentis, mentis inquam ,

&tü

tormentum fit aut tale ex fe pariat: mera is

laetitia eft ex fonte originariae dulcedinis

mhay!

VE

haufta.

Mens perfe&a dolere non poteft,

alias dolor etiam in caeleftes incolas caderet.

yon d

(Lt8f

Mens fapiens eatenus folum dolere poteft,

quatenus non toto affe&u in Deo haeret.

Adhaerere bono infinito, eidem plene ad-

haerere, & miferum effe, — haec mter fe

(etná

componi non poffünt.

verit

1016»"

$. 898.

'pmlP

, Mirabile tamen dele&tationis genus de-

; I

fcribis, acerbum non raro, & plerumque

exfuccum penitus.

Ego pr opter Deum ali-

P

emd

qua faltem ago, eumque pro, prima, ac ulti-

ii

mia actuum meorum ratione frequenter de-

flgno nihil tamen delectatloms inde fentio.

If

afïen

lmo ingenti vi indigeo , multamque acerbi-

tatem haurire cogor , f impetum naturae

on

jmul

animalis frangere , totumque affectüm in

efil)

Deum. transferre fatago.

Demum qui pro

Deo mori ttatuit, certe Deum ultimo fpectat:

ls

il

& quls perfuadebit mihi, decretum morien-

F 4

i

pl'O

$88

Tra&tatus VI.

di iucundiffimum effe?. Certe hoc felicitatis

genus, quodífummum vocas, ündequaque

cruciatui, quam gaudio fimilius eft "

fe

ür

$.. 899

q

ts

Ad hoc, ut beatus quis fit, fola felicitas,

i

tion fenfus, immo nec fcientia felicitatis re-

vel

quiritur

Certe ampliffimarum ditionum iu-

livitem

W

ftum poffefTorem etiam eo tempo

It

effe non negabis, quo forte dormiens, nefcio

M

de qua rerum omnium iactura fomniat

Sci-

licet res ipfae, & ius in. eas, non coghnitio

f«

huius iuris, autgaudium defuper conceptum

I

facit divitem. Sic aliud eft ipfa beatitas, quae

cuique adhaerenti Deo eft propria, & 'aliud

li

ll

eft fenfus & cognitio huius felicitatis :

hac

['7!

fola, non item 111a homines iufü in hac vita

deftituuntt

Iam evigilabit in die iita alte-

"

ü

ra, quae nulla nebula obícuratur , .& nullas

In

DOCUS IDGTUü*US tphtbras pGE ZJ.&H*"SCIL, ïmmO,

Xx*

quae occafum neícit

evigilabit,

inquam,

IK

mens recta, &, ouod:m fenfuüm discuffo

fomno, laetiffima 1Luucb1€: , quam dives fit,

dum foli Deo tota adhaerens , quantum ad

affectus fuos, eundem cum eo fpiritum fe ef-

f

fectam cernet; nam qui adbacrct (fuf,'zho, unjis

Jpirtus cfl.a);: ut adeo pro beo mori 1tatu-

T

entes hoc fuo decrefo 1am be atmzml fmt

-

2

M

Ü

$. 900.

8) 1. ad |Cotinth, 6, 17

d

z

(" h

»di

$9

-

fiitih

N

ue

H

9O00,

quT

Et quod hucusque de'o

Cculta,. ac-vera

felicitate iuftorum dictum

fm t idem obtinet

circa: miferiam imp 'o*'um, Gul,

icet neicio

quibus felicitatis fenfibu is ebrii, immo amen-

tes

cum infieni iufto

rum ac iuftitiae contem-

fiett

at

tu toto fe aére iacte nt, reapfe jam, mifbri, &

vel ideo miferi

ores funt, quod 1

AiÍíne

iili4 Vi

iae fuae

um

fenfu deftituti , tanto malo re

AIUCC

fao

dium quae-

Qv

QFïf

rere neiciant.

[920

c».L pecta paulisper, bre-

7!

w

P-g.

qui

V1 3CCT OHHTnUS,

cos occupabi

fenfüs

tX

ïn

A

juon

070

fequentem eis con

em e COl'Lqublt a)

Ergo erravimus a.«

/! [25]

l

VEV

"TL ais 5

r wWiffitiae lu-

)

mon non luxit. mobis!

Or

d. nobis pmf"zt Juper-

$i

bia,

!

ya

2]/1'

hY

& divitiaru

Jba ^j

ptia , quid contulit nobis?

tll

) umbra

f

bqn-

hi

17am erunt omnia ila tanfua

)

quam. vemtius

/"fc"

6915

[

T

D

LL n

AVM2

U

1G dUis ,

yc d

quae

ar/mwoldt m (ze

9

Cuius "zvzllwz Woenitiy

31

argu

[X EE

0072 27

2

[

T4;

m iina

ic.iam eft fenfüs ani-

f

|

Dïl 5

(Vïl

uco averfus bonis cr

is, acflu-

jj

Xi1S 8

txln.ixlïbj 2

enti utique errore, fed q

1janh

d

neminem nift ML,»Lu;,Ltvmmuzc fcfælht

ul

"J

. 9o1.

m

Sed non mino

iatus eorum ex con-«

2

ernbs

$

Á

fpecta iuftorum felicitat

nam videntes

, Wt

m

türbabmti

*

4

Uümore borvibili, &5 mirabu ntur n

fh

5 lwwzorza in/peratae

li LI(JZS

dicentes. intra. fe

*

*

j

iü /C rl

quos Layz:zmtzs afzqzm,ulaz

derifam ,

ifév

471

/þu'&

nen L.I/,/i GW? T.

C in fz

Nos infenfati oi-

564'3*7

"

3) Sapient. 5, 6, & feqq

99

Traftatus VI.

tam illorum a»ejïimabmhus infaniam , && finem il-

(üo

lerum fine. bonore.

Ecce ! : quomodo : co

tior

mputatij

De

Junt inter filios Dei a)!

!

£0

$. 902. :

be

Etne eos vel nunc faltem beatos effe,

n

a

utes, certiffima obftat ratio. INNam cum ab

infinito bono iuftitiae averfi vivant, amiflio

Tl

fummi boni, non poteft in eis non effe fum-

ma miferia,

Eleganter admodum hoc expli-

cat San&us Auguftinus b): | Nullo autem tem-

goris intercallo ifla. dividuntur, ut. quafi alio tem-

3

[

E

pore imiquus nom faciat , quod. debet, C alio pa-

tiatur , quod debet : me oel puntto temporis unioer-

l

f

iX

falis pulcbritudo turpetur, ut fit in ea peccati de-

decus fime decore oindittae.

Sed in futurum iu-

]

d

dicium fervatur c manifeflationem atque. acerri-

mum . fenfum . miferiae , quidquid mumc. occulti[f-

if

me vindicatur. Sicut enim, qui non vigilat, dor-

W

ts füc, quisquis non facit, quod debet , fine in-

l

k

tervallo patitur , quod debet; quoniam efl tanta

bealitudo iu[litiae , ut gemo ab e

ä&ä

d, w]i ad mg[g-.

viam quegt abscedere.

$. 9os.

Rem itaque pro prima ratione, & pro ul«

timo decernendi, autagendi fine ftatuere,

feu eidem propter femetipfam adhaerere, eft

idem,ac eadem frui. Unde peromnem actum,

quo,

a) Libr. Sapient. z, 5. & feq.

b) Libr. a. de lib, arþitr. CC

Caput XI

9T

fum

guo Deum tanquam primam, & ultimam ra—

tionem Ípe&amus, Deo fruimur: & cum

ii

Deo, ideft, fummo. bono frui beatum fit ;

eo ipfo tahs a&us (ex parte faltem) noftram

beatltudmem conüuwt

Quod fi conftanter

y d

non nifi propter Deum agamus; conftans

cum:

eiusmodi agendi ratio plenam beamtudmem

amil

noftl am abfolvet

H

Te füt

cexp

$. 904.

( itt

Porro, agere, quod alter vult *,

& quia

ao d

alter vult, feu eundem primo, & uxumo fua

? D)

&ïone fpe&are, eique propter. felpfum in-

haerere, eoque frui ** eft eundem amice, ac

f D

(i

fincere amare. $. 790. &feq Ergo actus, quo

"i d

Deo propter feipfüm inhaeremus, & quo eo-

)a[;f

dem fruimur, eft amor Dei.

Et quia in eo

occul

ipfo inhaefionis & frumoms, feu amoris a&u

W

noftra beatitas continetur, ultimum confe-

ld.

quens eít, beatitudinem noftram nihil aliud,

guam amorem Dei effe,

[ ii

jf

* Dices: ,,Ad id, ut quis altero fluatur, eique

mhaere?t, eumque pro prima & ultima agendi

ratione habeat, requiritur equxdem ut propter.

eum agat: non tameg opus eft, ut agat, quod

ei placet,

Cum vero amor etiam hanc condi-

tionem involvat ; actus fxucnch, ac 1nhae1end1

pni

tuife

cum actu amoris penitus non convenit. **

:lre Ex

Verum éo ipfo, quod propter Deum agamus ,

requiritur, ut agamus ea, quae Deo placent:

gäüm)

impoffibile qmppe eft,

ut agam proptcr te,

qHO

quod non vis, & iure mon vis,

d* V Sed,

92

1

faci

uus Tl ,

aek ,,Scï propter ühcvvm agere, c'dem propter

fémetipfum mhacrcu, in alterum tendunt; de-

MAegtarbovero, ac frt

n mnos videtur definer

T

Bui

AL,

utpote

qui hanc QCILCFIUOUGLD capimus.

Lxäo

hi duo aifectus idem effe non poffunt. **

Eauid

emn de]e&atm nón raro in nos definit: fed

$j

tunc !ioms, non De6o

fruimur.

Ex Deo- dele.

Ctáti onem capere p I'O pter

108S. ,

eft

in

nob

Yv N

d

m

$

1

qïü(m

ere,

aCcmobis innaerere

€ quo«

z

1

I

ferumef

'Yalis enim c[TculP quovis aé in

qL uilS Cit ll]C)

quoc u

tali. a&tu . coniungeris ,

vel

à

n

io-tu

*

pe

alfectu ,11'0 quiefeis

*

3

r Wïnua traníis;.in fine

folo gradum füiti i$, illique. absque otmni ulterio-

n motu CUFIUIIQ l'b.

Qu,u(, mh fumimnum bo-

num þHWO, ac Ul..i no IEC-.,LC*—'

um

illo. nun-

quam.

Jnmnw

185

U(: fic be'ïrua

nodi.

poteris

effe

es8

.totus ad Denum es fa-

Quantubcunm

|

tus.

neq uidem elfi

9, nifi propter Deumni,

fent

multo mmus perfet

ï

;L

beatus 6éfie " vales,

[7

i

nifi. propter Deum

Vel

tiffie falleris , fi

n t

'l/t:!

o velis ultimo « ;u ï*(.e**c: cum enim ra-

tio. ultima ,

aut ratiO

finis. in.té nulla .detur;

]

cofiatus, aut effe&us, quo ultimo conaris in te

ln

Ini

iÓjev e üáp

x»l

tandem

innihi-

ipfo quiefcere

bS

eceptus

(flz

lunm definit

'Tu . en

iii

'1*

1 (quod mox dictum eft),

hi.

non es, nifi im quantum proytyr Deum «

e€s.

Q

uare ex amore

Ct

iufne-

hi

*

Dei perfé&do-inge

mum gaudium quidem nmnascitur 5 iw hoc gau-

11

dium non eít ratio- amoris ; ied eius effectus.

LU

i

Non ideo Deum

dïlxn'

1ü$, "quia id

itopere

m

delectats. f

n

e

id nos. tantopere délectàt, quia

Qu

Deum abíciffe propter. Deum diligimus

Si enii

7]

ei1

Deum non propter E

J

1m, fed propter delecta-

Juonem diligimus; Deum omnino non diliginjus,

"n

fed in ;delectatione deficientes, extra fuümiüium

[

bonum deficimus, limusque eo 191"0 miferi,

CA-

i

| Caput XIT :

93

-

CAPUT XII.

i

lt G

Á5

(en

re,

üs. [

Beatz?tudïne,m hajämm in amore Dei confrfe

&

þgris auctoritatibus confirmatur.

nf

$.

9

o

.. 906. 907. Hucusque dicta auctori

"

;

tatg S. Au-

)no [

$

uftini confirmantur.

n n

üt

$- 908. Qui pro eadem fententia "uu.:liöris notae

.Philofophos, & maxime Platonem laudat,

$

$,

909, Quibus aliae, & facrae auctoriti tes addun-

tuto

il

^

$. 905. :

B

t

i

le

N equ& alia harc'fuper re fuit* ait;äuorum

11

D

Va

fententia; Res ergo aliae, quibus fruendum - eft,

i

aliae, quibus utendum , aliae, quae fruuntur, &

'Lïcïïät

t

"

24

"utuntur. . Illae, quibus f

ruendum . eft, )

v us

05 205

emit

IEL

l

faciunt: iflis, quibus utendum,

eft ,. tendentes- ad

b

C0

5 r

titudinem adi

244*

T

m

voamur. .. INos vero, qui fruim

E

IIl

D

[

& utimor , inter ütrasque conftituti , fi eis,. qui-

T*

i [

bus utendum efL, frui voluerimus, impe

[2

f1

itur.eur-

U

Jus mofter, & aliquando . etiam . deflctitur, ut ab

g

!

eis Tebus , quibus fruendum efl, obtinendis .el

D

IIl

;

JÁlN

velardemuv , vel etiam Tevocemur inferiorum

amore praepediti..

Prui enim efl amore.. ali-

"

b

j

-£ui T&l inbabrere

propter. [emetipfaim $.. uti i

L

121

BLL

7

U ,

44

b

qo

nhbtfaw

Mi

jl

quod in uf

" venerit, ad id, quod am

:,æ.,'-.:

ULL

28n-

e

dum referre ; fi tamtón amandum eft.....SNaum. ufus

u

i i

iliicitus,

p

abufus potius,

vel abufto: nonminandus eft.

Purens.

r

IX£5

ü

y!

)1]'

igitqü' *

uibi $ jruendum eft ,. Pater

ä-—

(

a

94

Trattatus VT.

lezus, & Spiritus fcm&us eft; eafl emque Trinitas;

It

una quaedam [umma rés. & )

Du

5 906

Sed pergamus.

Ini nzsz itur ommuus rebus

illae tantum funt, quzbm fmmd"/m eft , quas ae-

a

Cae-

r

ternas & mmmmumbzlvs cominemoravimus :

teris autcm utendum eft; ut czu illarum pei fl/ uitio-

EUj

nem peroenire po[[mus. — —

ltaque magna

(l

lij

Ti

quaejizo efi, utrum fe frui debeant bomines, an

wuii, am ulrumque.

Praeceptum. enim . eft nobis,

'(ls t

ut diligamus imvicem : fzd quaeritur j utrum prop-

IT

Wi

ter fe bomo ab bomine dzlzgmdus fit; an ]Jmpter

aliud; fi enim propter fo , fruimur eo: .f Q propte?

aliud ,

utimur eo.

Fideur autem mibi propter

l*]

aliud dzlzgmduzs quod. enim prapter [e diligendum

Sed. nec fcipfo

lh

eft, in eo confHituitur beata vita.

quispiaim frui debety quià nec füpfum propier faip-

fier

teni

Jum debet diligere, fed propier illum; quó | fruem-

C)]

du efl. — Tunec quippe optiinus « /11701720, cum tota

fua vita per. glt in mcomrrutabzlvm Jitam s €9 toiü

frti

affc&tu inbaerel illi.

Si autem f propter fe diligit;

ha

[ii

non. fe vefert ad Deutn; fed ad. [eipfum. coiroerfuss

a0n ád incommutabile flvqmä cotigertitur.

F

itlj

propiereà idm defettu aliquo f fruitur, qma melior

qii

[)

efl , cuin totus báe ets aique conftringitur incom-

mutabili bónó, quam cum inde dl ád feipfum ve-

1

laxatur.

Si ergo teipfum debes diligereg ed prop-

(

ter illum; übi dzleätwms tuae 1e€tgüzmus jfinis e/i,

PE

4101

;

) S. Auguít, libr, 1, de deéiys chrlü C 9s

bï

& feq;

Caþut XII,

95

Ti

h

mon fuecenfeat alius bomo, fi etiam ipfum þropterj

i

Deum düigz';. à)

$. 907. | s

( "u

Nec praetermittenda fequentia:; Verbum

LE

amore concipitur, fioe creaturae, froe Creatoris,

p d

ideff, aut naturae mutabilis , aut incommutabilis

T

i

veritatis: ergo aut cupiditate, aut caritate: mon,

( d

(

quod non.fit amanda treatura , fcd füi ad Creato-

JJ

S) []

vem refertur amor ; non iam cupidiias , fed -cari-

Iu

tas erit.

Tunc enim eff cupiditas , cum propter

mj

li

Je amatur creatura ; tunc mon. utentem adiwoat,

5

j

nj

Jtd corrumpit fmemem. b

p

$. 908.

j

W

dul

dl |

— *Proptér finem ageré, eique fuo affeQuü

» f'Lp*

inhaerere, ac per. hoc in fine illo nos beatos

fieri, etiam ex meliorum Philofophorum fen-

u

j

Ji/

tentia idern effe, teftatur fanctus Auguftinus.

lu

l

c) inter quos maxime laudat Platonem : ANunc

u

& il

Jatis fit comiuemorarey — Platonem. determina[Je ;

f

li

W

1

fmem . boni e[fe fecundum. viriutem. vivere , & ei

UE

Joli evenire po[Jey qui notitiaim Dei babet, & imi-

!

tationem : nec e[Je aliam ob cáufam beatum. — Ideo-

ii

que non dubitat, boc e[Je.bhilofopbari , amare .De-

H)l'h

!

J

wm, cuius natura ejfet incorporalis.

Unde utique

ll

intelligitur, tunc fore beatum

Jtudiofum. fapientiaé

iíi

m JDeo frui. coeperit.

jj

Cid enim . eft sz'lqþj?*büs) Cu

"n

Quain-

j

— &) S. Aug. libr. 1. de dodtr, chrift, c, 25

.

b) Idem libr, g. de Trinit. c. z. & feq.

6j

1]

c) Libr. g. de civitat. c,/ 9,&g

96

Irattatus- VI

Quamsis enim non continuo baa,tus fit, quz o frut«

Qu

tur, quod amat, ( multi enim. amando eay. quae

ten

amanda non fmzt, mifori funt, &j miferiores cum

n

U

lw')

0nr

jfruuntur ) ; nemo tamen

atus, qui Deo, . quod

amat , won . fruitur.

(

/1.,

7

s quis ergo fruitur co,

fin

quod amat, verumque

"ac F mmum anw;z amat,

Q

[

quis .eum beatum, 72]& müferrimus negat?. Ipfum

autem rixum ac f ummwum

II P

vtvvv

laf

o dicit Deu QR

fiÓ

i

h

É

1224

unde - oult [ 2

ïä

)l

(

-

H40

IFUL

torem Dei u

f

DJ7

) D6

aü

quoniam poWo)

tam xitam tendit, fm-

D

oUbl u

104

animoerit. Senten-

ens Deo fit .)æ.atzzs, qui Dei

dan

tia Platone, id eft, fummo Phllofopho digna

hN

fane.

-

* S 9

bio

du

Quis vero omnia annqucrum teftimonia

hi

pro praefenti -caufa facientia colliget?' Et

r

quidem otiofe id facimus, poftquam divi-

lib

rium oraculum lanc cau(íam decidit ïcquen-

u

Caritatem ba

Uv!/v 3

bpf

quod eft vinculum

tibus a):

f

gerfettionis :

ita, ut.praeter hanc nihil amplius

It

requiri aperte videatur.

Non tamen omittere

11217 ! eng

h

licet verba Spiritu Dei gkm b).

A—n*

d&

debeo- effe J?;ïzs tuus fu

LIL

imnus, p ultimus, f o

UT E

l]

defideras e[Jo beatus. Ex bac intentione j,mz hcabi-

tur ajemu tuus, [aepiu . rfd füpfimn, C? ad creatu-

vas male 7' wurvatus.

Vem fi tep

/bul [

f,mv

in (7'1"710

s

Ui

iC

arestis

2 necpars i

; re&te

que aeriss Jiatim mzwr

LLZ

/[14 153 5 Z?Z'Wï(l 'Oa'n""'im.

25

25 Z;E

U ij)ulbuiä

209 Ion i$ WW /07' s Deus

emcju& non abs-

que

^

| a).ad Coloff. $541

ä.i..

b) Lib s. de ugie CR

C. 9

Cabut XII.

97

1

af

qué utilitate potero elegantemiLa&antii fen-

y (ui

tentiam adícribere 8): — Haec autem via, quae

n

(

M",

eff veritztis , & virtutis, & iuflitiae, quorum

^, (l

onmium fens wnus efl, una vis, wna fodes , &

TTR

fimplex efl , quod paribus animis , Jummaque con-

DEU

cordia unum fequamur , & colamus Deums &

a

angufia . : quoniam paucioribus virtus data efl, &

D

ardua , quoniam ad bonum, quod fummum at-

que fublime efl, mift cum difficultate, & labore

mt

"

ll

non potef? pervoemiri. Cui veto lubet plura in

Seni

1

hanc rem legere , adeat inter alios fanctum

0 di

"

Auguftinum,qui b) amorem Dei, & noftram

beatitudihem idem effe, data velut opera do-

cet: Maximum ergo ,. quod*ad beatam. vitam

OR

ducit , brimumque 3nandatum eft : diliges Domi-

num JDeum tuum ex toto corde &c.

Legantur

" B

caput undecimum, acduodecimum eiusdem

»

l düx

libri, quorum pofterius ita finit: Sed rurfus

J

jl

"

ea vere aebet homo , me ab ipfius Dei charitate,

]

qua fan&tificatur , ut beatiffanus maneat, alterius

J

!l

t)"

vcreaturae , $d efl, buius. mundi amore feparctur.

1l

(

";I

Huc etiam facit quam maxime epiftola eius-

dem Sancti Auguftini c) ad Macedonium ve-

!

[

ram eiäerän felicitaþem explicans.

CA-

j

a) Divinar, inflt, libr, G r2

1 3l

b) Libr. de morib. Ecclef. Cath, c, r1. & 1a.

€) Auguft. ep. 52

(

oms, 11I.

G

u

98

Trattatus VI

CAPUT XIIJ

Quid de ea divifine, qua alium. amorem. ami-

cmae, alium concupifcentiae e[fe oolunt, cen-

L

jändum ft.

ïï;

"an amor ifte beaturm

$. 910. Hic iam quaetitur ,

(

reddens Ífit amor concuplfccntzac,

vel amof

amicitiae.

f

j*

$. 911. Quid amor concupifcentiae,

*

Q

9ra2. Et amor amicitiae in vulgan fenfà acceptus

fit.:

IU

913. Prima itaque fententiz eft, folum amorein

"

concuplfccntlae fufüicere,

j

914

Altera, folum amorem amicitiaes.

15. Tertia denique, & coiminunis utrumque ad

r 5*0", e»5

veram felicitatem requirit,

;conéupifcentiae. ab

916. Hie. mprmm amoretm

Y

amore amicitiae vix legitime diícernent.

*

TU

$. 917. Hic iain prima ;

$. 918. Et mox fecunda,

«

$.

919. Ac denique tertia fententla exphcantur, &

Qu

in unam conclhantur.

N

$.

920, Hic vero dices:

quod omnia Deo ultimo

i

tribui debeant; nobis remanet nihil,

& res to-*

N

táfervituti, quam beatituti fimilior eft.

21. Sed fincerus amor nihil petit, quam pro di-

lecto totus impendi:

$.

9a2. Et quidem íi pro Deo toti 1mpendamur,

etiam quoad nos pgrfectiores eílicimur.

LY

99.3. Quod quidem in fervitute , & amore , queis

rej ereatae ferte addxcxmur, aliter fe habet,

$ gie.

29

, €aput AII.

$. 9ro.

t du

Quapröpter, ut hucusque dicta repetam,

prop:er Deum agere, id agere, quod iufti-

lat

ua vult, & quia vult, fuo affectu, & vo-

luntatis decreto ultimum in Deo fiftere,;

Deum amare, & fummo bono frui, ac deni-

» bett

que quantum praefcentis temporis calamitas

TU

fert, beatiffimum, atque, fi haec conftan-

ter fiant, perfectum effe, haec, inquam,

EU

omnia unum, idemque funt.

Nunc dubita-

re quis poterit, an tot ac tanta bona in amo-

y m

ve concupifcentiae , vel in a

tineantur,

jsze amz*citz'aek Con-

j 1

5- 911.

A1fnärom autem concvpifcentiae. eum. efï'e,

mtïae

volünt, quo Deum ur nobis bonum diligi-

ll

mus, utilitatem, deleciationem, ac plenam ex

eo fatietatem ultimo nobis defderantes. In

7!1!11! [ !

quo-proin amore nos ipfi ultimus finis;- jn

quem totus affectus tandeim dclinit, effe vi-

) ul

demur; fiquidem eam, quem huica

inori 'tr;-

m i

buunt, indolem r,e(itfa intelligo.

* Ut vero ',fciaä, unram ego dé amore concupif-

npfüv

centiae, prout isab'aliis plerumque accipitur,

1deam conceperim , nota fequentia: /Si tibi bo-

num velis ita, ut buius voluntatis ratio prima,

& ultima tu ipfusmet fis, tum tu ipfe uitima hu-

T quü

ius afiectus ratio exiftis, qui. proinde virtus non

bel

erit: cunmi iuO aífectu extra. bnem ultimum ,. id

vero

:ei'tv, Dgulïx 4c1uie1ccrc lïmn'quam' liceat, $i

, Ub

tibi

TU

z

*l

Io0o0

Tyattatus VL

tibi bonum concupifcis, quia Deo placet, quiá

Deus vult, ut fis beatus; tunc ifta voluntas, feü

concupifcentia eft amór proximi; intert quos

quisque fibi eft primus: amor quippe proximi

f

eft, quo alteri, & maxime nobis ipfis propter

peum bonum volumus, id eft, mos diligimus,

Unde ad explendam omnem legem amor concu-

pifcentiae mox defcriptus omnimno eft neceffarius,

longeque abeft, ut is omnimodae perfectioni obs

(

fit; ut potius üt pars aliqua éandem conftituat.

(

Quia vero amor proximi €ft amor Dei, & quidem

amor amicitiae5 ideo talis etiam neceffario erit

Fl

ille, quem hic explico,, amor concupifcentiae:

*

YO

prout mox docebo $. 917. & feq.

u

Alius amoft concupiscentiae eft plenu-sþ, quo ont«

D

IK

pibus facultatibus noftris in Deum ferimur, & ex

otis nobis Deo inhaeremus: & talem amorem

fi

effe veram, ac plenam amicitiam, ac denique

h

confummatam noftram beatitatem ex fubfequenti«

bus adpareb-i?-.

D

*

5. 912-

4mor Nero amicitiae is. eft,.

quó *Dneum

Q

propter fe diligimus. Atque hoc amore bo-

num eidem volumus, non in quantum nobis,

H

f

fed ipfi bonum eft ita, ut Deus amici affectus

huius & prima ratio, & finis ultimus exiftat.

Utriusque huius amoris genuina ac fimplex

differentia in eo eft, quod in utroque affe-

&u Deus quidem, fed in illo amore concu*

pifcentiae propter nos, in ifto vero amore

amicitiae propter fe diligatur,

ä

$. 913-

Caput XHL.

ror

t, qii

i5, f

$. 9ï 3*

i quu

Tam quaeritur, an ad fïnem ultimüm con-

g

fequendum, & abfolvendam beatitudinem

prop

ii

noftram fufliciat amor concupifcentiae, vel,

A

an ctiam amor amicitiae requiratur.

Iam

vifiriis

prima fententia eft, fufficere folum amorem

ioni (

cohncupifcentiae;. hic enim ad. fatianda defi-

wfütid

u

deria. noftra compáratus veram noftram feli-

rio t

itatem proxime fpe&tare videtur.

Num ve-

terti

Yo hanc fententiam aliqui doceant, mihi fal«

tem non. conftat: ipfo vero ufu eandem ex-

quu o

erceri, certum eft. Innumeri quippe om-

n &

nem conatum, ac virtutum etiam Theolo-

ao

gicarum totam exercitationem ultimo ad fa-

qenqi

*

3queüfi-

lutem propriam referunt,

$. 9r4.

Altera fententia requirit folum. amorernr

Doy

amicitiae ab omni propriae utilitatis ftudio

fe bó

purum: & licet amorem adeo liberalem prae-

;

ceptum effe, haud afferant; eum tamen ad

f

ii

füummam perfectionem, exclufo omni amore

»lell

concupifcentiase, neceffarium effe, autumant;

mpm

utpote quam in amore non interc(fato, prout

) affC

vocant, id efít, in amore ad propria emolu-

n

menta nullatenus refpiciente 'conftituunt,

Haec vero doctrina, cuius praecipuus af-

m

fertor erat celeberrimus Fenelonius, Eccle-

fiae auctoritate c?ondemnata fuit.

*

j

äv 9150

G 3:

9.

103

jTra..Efatüs F. I.Q

fes,

$. 915.

que

Communi tamen fententia utrumque amoa

rem, fcilicet tam illum concupifcentiae, quam

hunc amicitiae requirunt, pro utroque in-

nuimera fcripturae teftimonia accumulantes:

i

Huc fpectant ilJa fufpiria: Sitioit in te anima

&

mea a) Quonacmodum d. fiderat cerous ad fon-

-

Qu

i5 aquarum , ita d.fiderat. ahima mea ad. Deum

:

t

vio mb). Et pro amore amicitiae proxime

4

maximeque facit ipfum fummum illud cari-

üm

tatis praeceptum : JDilig.s Dowinum . Deum

1

N

é&um cx tolo corde $uo

$ C.

nif

-

-

if

5 9! 6.

pur

Unicum in hac caufa difücile eft ädmo?

108

dum;,' ícilicet ut amorem concupifcentiae

fui

rite intelligamus.

INam iile concupifcendi

W

Dei affe&tus, vel vis, ultimo in nobis fiftat,

vel in Deo? feu aliter: bonum illud , quod

amore concupifcentiae defideramus, vel ul-

timo nóbis, vel Deo volumus? $i primum,

19

quomoco affectus ille vircus eft, quae inrem

ter

creatam aliquam, & infra Deum , id efty in-

fra finem ultimum definit? NNam abfit, w

inb.a

Üni

virtuts oerae cuiquam. forviant , mifi ii , aut

ropter illum , cui dicimus: D:us virttum ! 6 )

j

Si vero alterum dicamus; tunc per talem

£

affectum nobis nihil concupifcimus, utpote

)

omnia, & nosmetipfos in Deum transferene

pn

tes

3) Pfalm 63, 9.

b) PfaIm. 415 1.

Y

€) Enarrat, S, Auguft, in Píalm, 100.

*

Cafut XIIL

105

tes, Veldic, cui ultimo famuletur ill&,

60

quem dicimu.sï,g concupifcentige amor ?

26 9. -

, quu

ye n

Et vide, an non omnes tres fententiae,

antes.

in fpeciem diverfae adeo, in unam componi,

(

& amice conciliatae tanquam una, eadem-

af

que adoptari queant.

]taque prima $. 9135.

Jan

poterit effe vera, futficietque, fi Deum amo-

Qxime

re concupifcentiae ubique profequentes, eo-

Is

dem potirij ac frui perpetuo , fatagamus.

Dan

Nam potiri Deo, eoque frui non poffumus,

nifi eum amice diligamus, eique propter fe-

ipfum. inhaereamus.

Quippe Deo non am-

plimus fruimur , fimulatque eidem propter

d-

nos inhaeremus: prout enim fupra dictum

ALE

tenüd

fuit, iis, quibus propter aliud inhaer?mus,

uti , non frui, recte dicimur.

4

"d

g

$ 9!8——.,

j i

Sed etiam altera do&rina, (puta, fi in

m

"

re&o fenfu adhibeatur) $. g14. vera effe po-

nred

terit. Scilicet: JDeum amüce dilige, eique [oh

l

!

inbaevere fatage, "eumque pro omnis a[fz&tus tui

j ^

prima, & ultima ratione munquam mon fLatue:

tul

& per bunc emorem deintereffatum, id cft,

1'(,

liberale , mereque amicum Deo frueris , ommé

jet

exinde pura concupifcentia, & iuflis defiderüis ple-

poæ

* [atiatis.

Si enim Deum propter te diligas;

re

per talem affe&um non Deum gu

"

ftabis., fed

i^

ig temetipío deficies.

G 4

$. 9'19.

22

"u

1904

Tvattatus VI.

$. 91g

füy

füb

Denique ad confütuendam

felicitatem

ho

noftram, atque ad omnia officia athor con-

be

cupifcenuae , & amor amicitiae requiritur.

at

Quia non potelt ]DtChl"l fine gmtdtu iummi

HU

boni pcrfetta felicitas :

neque plena datUF

lo

1ufhm, nifi omne officium ultimo exfolva-

dl

tur el

qui omnium obligationum, & rerum

It

(

umverfarum prima ratio, & finis ultimus eft.

Paucis: folus amor concupifcentiae fiquidem

P

q

P

omni facultate Deum concupiscas, eique to-

tus inhaereas, fufficit; folus amor amicitiae

tot

fatisfacit ;

uterque praeterearequiritur, quia

uterque unus idemque actus eft. Vid. S. g10.

$. 920C.

qu

,,Sed fi omnia in Deum definere, nobis-

qu

que nihil manere debet ; QUId exin noftrum

f

erit? Qualis fatietas ex illo cibo, qui per

]

manus noftras tranfiens, demum totus alteri

Tiic

cedendus eft ? Scilicet totum vel. felicitas

&t

non eri, vel faltem noflra non erit

Nos

Ij

totos Deo impendere, & pro eo confumi,

lr

quantum ad nos, merae fervitugj, veroque

N

mancipatui, quam beatitudini fimilius eft ;

Y

& fic per amorem amicitiae delicias, verame

h

que fatietatem exphcabls nunquam 7

H

.. $. 921.

e

Si quando flncere amaíti; expertus ens,

p«

quo cibo amor pafcatur.

Egere, calamito-

um

Es

Cgþut XHE..

105

fum, ac m:fe rimum effe, denique mortem

fübire cft id, quod amorem maxime delectat,

GItettt

OF CQ

fiquidem ex tot malis fuis dile&um fibi caput

"beatius red Idatut.

J

Si enim vel ipfa mors

- TUUT

n:antw non dde&*arcc

eandem pro amico

DOH iubirent.

d

Gaudglent velut, ac, prout

loqui folemus, in.nihilum redigi

dummodo

xfo

amicus fit

Terut

& utique, poftquam in nihilum

redacti fuerint, nullius exinde utilitatis reci-

iusdi

piendae capaces funt. Adeo veri amoris, ac

jidet

amicitiae delectatio , indoles, vis, & vita

u

tota ad alium eft

mïc [I«e

m

$. 922

390.

Sed amor Dei, quod tu non attendifti un-

quam, hoc fpeciale habet, ut quantumcun-

nobls

que amator Deo tribuat, tanto etiam ipfe per-

Q

* fectior,

ad per id ipfüm beatior reddatur,

u

ltaque nonne omnis defectus, omne malum

;du

mera negatio boni eft? Certe malum aiehs,

Ticità

. &aut, ut communius dici folet, affirmatioum

N

.non datur.

Tanto igitur res quaehbec me«

fm)

lor, ac perfectior eft, quanto plus eft. Jam

omne effe.creatum eft merum effe propter

sefïæ

Deum a;; nam res creata, quae fit propter

qu

fe, nequidem cogitari poteft.

lam cum om-

ne creatum fit merum effe propter Deum, res

creata quaevis eo plus erit, quo plus erit

pmpter Deum a) Unde denique etiam m ne-

eri

£0*

"

$) Vid, in tra&atu de prim, rer. ration.

fun

105

: Trvaäatus*— V. I

go'tid, &Exi&imatione morali non -vpotefc-:

f oy

q

non effe optima, maximeque perfecta, fi tota

& fuerit, & operata fuerit propter Deum. a)

$o

$..923.

* Similitudo illa, quam a fervitute hümana

$ 9

accepifti $. 920, huc non facit: cum enim

$.5

nec voluntaria, nec ab amore profe&a fit;

l

fervientem non dele&tari $. 921, fed tantum

iU

afflipere poteft. Praeterea eadem fervitus,

b

eoquod homini ea ferviatur, fervientem me-

j

j

liorem reddere nequit $. 922.

Homo quip-

peex fua indole non propter hominem eft:

)

ho

ac proinde ex eo non plus eft, in quantum

[i

propter hominem eft: is vero eo plus effe

$n

debet, quo plus propter Deum eft, cum prop-

Til

q

ter Deum effe totum hominis, & rerum (')m;jr

4

nilum éffe fit.

l

CAPUT XV.

Mp

Vi

V

Quanta. i aerna. Dei lex in «oluntatem bw

otum

manam agat : fou quanta fi ratio Deum

Oty

. dilizendi.

dttmï

5."99.4. 'Divïna voluntas infinitae eft maieftatis,

Q

i

u

!

$. 925. Neceffari

o tamen, quantum licet, expli-

canda,

fünt

$. 926. Utpote per. quam omnia expucandä, & in-

iten

tellirenda v'eniunt.

ea if

$. E

W

a) Vid. *'et;am $. '799.

Caþuï XIV-

107

fotel

$.

927. Aeternitas, etiam creata tantum , omnem,

qui cogitari poteft, numerum excedit.

ftot

'etm,

928. Verum divina voluntas etiam aeternitatem ,

eamque beatam, & multlphcem bonitate fua fu-

perat; ita,

&.

9*9. Ut omnes felices. aeternitates ad eam com-

JUmmdts

ul

paratae nihil prorfus fint,

S. 930. Et baec ultra omnem modum. optima vo-

a f

.luntas eft pondus immenfum, quo ad nos eidem

tantür

totos permittendos efficaciffime urgemur.

'I'le&

$.

931 & 32. Unde ad eam nonnihil intelligendam

ju jl

omnia loca, ac tempora, acres omnino ommes

oqu

tranfcendendae ,. ut eam demque folam intu-

eamur,

em d

äl

n

933. Neque dicas , hoc in prae.fent:s Vltae con-

ditionem vix cadere :

j a

5.

934. Nam bonitas divina etiam in hac v1ta aeque

prop

mapna , « aeque certa eft ,

quam magra ,

] QU

certa in coelefti gloria adpareblt.

5 924.

lam fe offert ea caufa, quae in tota 'Theo-

logia morali, in omni disciplina, & in toto

univerío eft facile omnium graviffima, cui

ll h

totum aedificium innititur, & a qua omnis

'eüm

motus ac vis, quae in quocunque genere

datur,univerfim proficifritur. Hic enim tra-

Gatur de natura, & efficacia infinita illius

$

fummae rationis, quae omnibus, & quod

t

funt, & quod agunt, gratuito tribuit. Haec

autem ratio eft divina voluntas, & Deus ip-

&

fe, feu'lex aeterna Dei: de qua fpecialem

907.

tractatum fcripfi, ita, ut eius bonitatem tan-

quam

—

1o8

Traftatus VI

quam vim, & rationem ad Dei amorem im-

pellentem, in hanc p

-

refervarim.,

raefentem fcx:igcionem

QU

$. 925.

que

Eu

Quare immenfam hanc totius divinitatis

bonitatem. imperite quidem , necéffario ta-

hen

eyf

menexplicandam mihi fumo ; eo efficacius

enim adoranda vis in animos hominum aget,

Ts

Qüot

quo plenius infinita eiusdem . bonitas menti

noftrae perípecta fuerit.

n

EU

5. 926- Y

Qj

Yi

l0

Sed quam arduum eft, immenfam divini-

tatem in humanum fermonem cogere, id eft,

Q

T

dicere, quid fit Deus! Nemo Deum vere

intelligit, nemo. digne explicat, nemo eum

CO

(à.

rite definit, per quem demum, tanquam pet

primam veritatem, omnia explicari, ac de-

Til

lioc

finiri debent : & qui, prout Sanctus. Cypria-

nus ait, 4) eft defimitio defimitionum. . Et huc

(te

CCe

conari, & etiam fine fpe perveniendi, quan-

tum licet, tendere debemus, utaliquid, &

10j

d

plura femper de Deo, & optima ejus volun-

tate inte

?

"

ligamus: lícet nulla fpes effe pot-

luty

den

fit, eó pertingendi , ut a plena eius cogni:

tione non infinitis femper intervallis difte-

t

inus.

ANam m

(

&i

&

enus efü, C mon babet Jïnemï:

o t

excelfus, 659 immenfus b ).

V

5 92'2&

* M

2) Epiftol. ad Cornel,

b) Baruch g, $ 5.

"k

TOj

.X'*Capuï Al V,

Vorem ?

-

$. 927

"O0f

.. Sed ut ad humauae mentis captum eà,

quae poffum, conferam, iuvit ro0 per fe-

quentes rationes tentare.

INihil inaiorem in

.23*»'* 31

fivinit

animum noftrum vim

Vx4x AL

n7ybeum vés

ffatio :

hementius commovet, quaz: «

, quae nos$

efficat

exfpectat,

áeternitatis 'leniis.

Accumule-

"s

um 4

mus milia, myriades,

eng 1

s annorum,

quotquót verbis, aut

O AE

M Nl

45 Dd

"f

«

- sprimere' po-

2

tuerimus : ac demum /*stu:

n

l;'

n

ót milliones

NE

/N

3h

;.

E

*

P2

MYv g

6

P

annorum, quot globus m

aqueus

Corpora münimá, ac fin

|

DX

/

"

H

t. nullique di-

:

m (

vifioni obnoxia punc&ta h

abeti eut, quod finé

3 lt

omni comparatione maius ett. o^cipiamus tot

minuta Corporum , quot in toio uüiverfo

m

continentur.

mo

Iam fi fingula eiusmodi pun-

quam

Fï

&a, quae pene infinira fuüt, pro centum

millionibus annoftum valear

M:

lt.'-xv'

Quam longum

NU

n

hoc tempus foret? Omüei f

:'ibendi facul-

15j

D

tatem, Cérte totum animi captum longiffimé

h

)

excederet.

Aft tot àt norum

X.

^volutis mil:

l qüä

uld,g

lionibus & infana ha témpo?um mole tan-

dem füblata, num fic tanderh definet aeter-

ä

volt

nitas? Vel an dimidia, aut aliqua faltem eius-

j

j Cogm

dem pars poft horrenda adeo morarurmi fpa-

tía evoluta erit? Nulla fane! poft tantorumi

T.

enim millionum intervalla nec uühico iminu-

"

to temporis fini fuo propinquior eft facta,

&deo, ut horrendae illae temporum compu-

A[

M

)!

ïii*'

tationes ad aeþernitatcm aeftimatae, fint

bil,

Ilo

hil, quae aeternitas utpote infinita, nullis,

quantiseunque fubdu&ionibus nec per uni-

cum . inftans brevi

qr, quam antea fqera-t', )re"c?-.

di poteft.

Hl

li

$.. 928.

f

Ti

Quantum ijam nomen aeternitatis ! *'Sed

fingamus, hanc iam felicem, & omnibus cae-

Ti

[f

leftis gloriae. bonis refertflimam! quantum

hoc aeternitàtis emolumentum! Quanta lae-

(s

titia! Bonum quantum! In huius aeftimatio-

qu

ne mens humana deficit , omnem cormpu-

di

tandi vim amittens.

Aft non unam, fed in-

If

la

numeras huius generis aeternitates accumu-

lemus:; & hae tandem ad cominovendum af

Tul

0

fe&um noftrum , nifallor, fat grave pon-

dus conftituent.

Verum, quomodo fe haec

(

omnia ad immeníam divinae voluntatis bo-

o

nitatem habent? Nunquid haec tandem eam

A

fuperabunt, autadaequabunt faltem ? Quia

tamen omnia ifta nonnifi a divina voluntate

funt faca, haec voluntas his omnibus me-

lioreffe debet, utpote quae ab ea démum

l

defcendunt, & fe tota ad eum referunt. Nam,

fe

qui fecit omnia, m«lior eft omnibus a ). Et quid-

quid boni quaeris., ille erit tibi ,. fimmuum . bo-

l

li

num , 9 emne bonum, zþfe etheus B

Ti

(

5-. 929-

4

..a) S.þAuguPr. in Pfalm. 19. !

W

b) S. Bernard, fermon. de mifer, human;

"

III

- Capui XIV

, )

5; 929.

eru

Cum vero eadem omnipotentiffima :

J t

& fine omni aeftimatione optima: voluntas,

nedum has, quas pro exemplo ftatuimus, fe-

lices aeternitates, fed innumeras alias, plu-

res femper, ac demum numero, ac beatita

t:s

T

nunquam non malores, & ita Thalores, ut d

1

obus t

nullum unquam finem,. aut terminum perve.

Quant

nire detur, cuminquam tot felices aeternita-

ynti l

tes creare queat; infuperabile demum confe-

Jtimi)

quens eft, ut haec, quam imperite adeo lau-

N

damus,. Dei voluntas etiam aeterna felicitate

y, i

infinitis vicibus melior fit; adeo, ut inter

aC

hanc aeternum duraturam omnium anima-

rndumï'

rum felicitatenr, & inter divinae voluntatis

e pCï

bonitatem nulla prorfus ratio,. proportio, aut

) e

comparatio inveniri queat, & UT ILLA AD

u

HANC DEMUM SE HABEAT

AD OMNIA.

x U B NIHILUMF

Qene

?U

olunt

þ m 5. 5300

b

Scilicet divinitas omnia abforbet, om-

demü

nem, qui a quacunque bonitate venire poteft,

ii NZH;

enfum extinguit, ac demum omnia, etfi fum-

u

l

J

Á

;'.

ma effe videantur, velut in nihilum redigit,

ii

ita, ut mens confpe&a hac immenfitate iam

)

nihil aliud videat, nihil amplius

, 3C proin

nec feipfam fentiat.

Et nunquid in tanta lu-

j.p

ce, & inter immenfíos ardores iftos mens

noftra multvumþlaborabit, Ut fe totam vi hüic

PGL'-

"

II2

kaaäzvzms VL |

permittàt? Velan fdrte ea, quae feiþfäm lam

lf

neícit, affe&u fuo ad fe redire volet? Nun-

nita

quid defiderium vel delicium, aut beatitudi-

f

nem aliani optate poterit, quam ut tota pro

eo fit, qui folus eft, & extra quem nullius

iam rei fenfum habeti2

u

* x Cum veto fe totum alteri impenderé, & pro €o

confumi , fit extremum amicitiae exemplum;

i

-

cumque mens, divinitate penitus perfpeécta, nul-

[

lius alterius vis quae fe moveat, percipiendae fit

(Um

Capax j eadem mens nihilaliud concupifcere, nülla

accip«,

alia re dele&ari poteít, adeo, ut tota in Deum

rapta, tota pro eo velut abfumatur.

Et fic (fal«

LU

tem quantum ad Deum) amorem amicitiae cum

lr

amore concupifcéntiaé eundem eífe, etiam ad

*

fIti].

captum adparet,

fe

P»G (

$. 93

T

Quare, o mens foli Deo deftinata! utin

Dus

tanta caufa digne iüdicare queas, omnialoca,

D

omnia tempora, omnes caelos, atjue ipíaim

aeternitatem transfcende, eousque transícen.

de, atque ad tantam altitudinem te urge ;

Ten

ut illa ornia cuae intelligendi efficaciae elap-

.,j

fa, ac velut deleta tibi penitus difpareant,

Ds

nullusque eorum .fenfus in te remaneat.

Va

'func enimvero, filente iam rerum creata-

Ti

üe

rum tumultu, & earum vacuitate defpe&a ,

in fumma pace contemplaberis bonum illud

Exig

ineffabile, nonalio bono bonum, fed feipfo

bonum, bonum & fummum & unicum. - Et

)

in tanta iam excelfitate conftituta, aeternae

)

legis,

*

Capw XIF.

115

Yfam t

165'18 , feu divinae voluntatis füpremam bo-

$N

nitatem parumper mtelhoem exclamabis: /p-

yeubtud

Jfe enim.folus eft a.).

toty

E

n nuii

$ 032

Ad audendum hunc volatum te fanctus

& p

Auguftinus quoque b) incitat: . JVibil ergo Dea

xerplu

illo fuperius ,. qui verbum genuit aequale Jfibi ,

t 1

couelermut fibi, wmnigenitum jfine tempore, per

ojendat

quem conderet tempora.. Sic evgo Chriftum Deum

QU f

«accipe de Juperthis , ut exc edas cogitatibne tuá

o Du

PAU

omne, quod fattum eft , univer[am oimnino crea-

Citiae v

turam, omne-corpus, ümnem Cun(luz ün fpiritum, om-

euátt !

tem rem quoquo moedo mutabilem

Totum excede,

jficut excofft Doannes ,. ut wmmüeret

Inprinci-

$o erat oerbum g verbu

4214

v

n. erat cz/)ud Deum , 55"'

3Deus erat ooerbum. —

Sed g:'u tránsfcendet viri-

u

bus fuis? L"mhllz« üle, qui dixit :

volo, ut ubi

vgo ipfe .fum , €9

3. ipfi fint mecutit.

mala ü

j

$- 933

4nslca

s Qms veram adeo claramque mprxmls

e Ut

ae al

rerum creatarum, ac dem vel maxime ipfius$

Dei cognitionem tribuet nobis, ut, paulatim

yyret)

vanefcentibus illis omnibus ,

demum ultimo

;manfïv

crem

folum Deum confpicianius ! Quls nós confh-

tuet in cónfpectu illius folis; ad cuius ortum

p

exigua reliquorum aftrorum lumina penitus

Tj IHUj

dif-

j (e1p

) Iob:.23,. 13

fi

b) Tra&at. 39. in Ioan,

te

Tom. IIl

M

i

Traätatus 'V J

*

difpareant, ita ut nullius iam, nifi quae à

Deu

fole iuftitiae venit, lucis fenfum habeamus?

VOlu

O ut fplendor illius diei, quae in aeterna pa-

defe

triafulget; etiam hobis luceret! fplendor

Chr

tantus, qui rerum creatarum haturas libere

e0,

adeo, pleneque pervadit, ut hae nullas iam

itàq

umbras, ad fallendos puros intuitus factas,

ttit

intelligentium aniinis obiicere queant! "l'unc

6U

enimvero facilis effet ille amor, quem Deus

äEgUi

perfectum adeo a nobis exigit: tunc iucum-

nf

dum foret intemeratum illud:aequitatis ftu

Tato

dium, quód aeterna iuftitia vi tanta fibi po-

Ofti

ftulat.

Nünc vero nos velut fomniantes

Qef

bona imgaginaria, quibus reapfe nihil fubeft,

impeditos tenent, quo minus nos totos Deo

dare poffimus.'*

*

$. 934.

2

!

Verum fi fenfus omnes excedere, &, pró-

ut innegotio morali oportet, fola mente uti

M

velis, habeo, quibus querelas has tuas miti-

gem faltem, fi non fopiam penitus. . Iam dic

an te in aeterna gloria conftituto, Deus me-

]

liof fütutus fit.

An tunc indolem fuam mu-

ä

Vs

tabit, ut àámore dignior, quam nunc, exi

ftat? Sane non! Eadem, immenfa fcilicet,

iX

ac divina amandi ratio iam nunc datur, quae

aliquando in coelis dabitur.

, Sed cogriitio,

3,perfpicuitas me deftituit.« Aft pro intelle-

j

9i

ctu folum certum valere debet.

Iam mihi

'*?aeovgita: an modo nondum tibi certum

6&5

|

eum

p

*

Caput. XV.

1IS

fi qui

Deum amore omni digniffimum effé, adeoque

thentu

voluntatem tuam tanta, quantam hucusque

etemt )

defcripfi, vi urgere? Noih, lucem gloriae

fylet

clariorem tantum, non itenl certiorem effe

iras Ut

eo, quo nunc utimur, lumine fidei.

Cum

ll

itaque in hac 1am vita non minus, ac in pa-

üs I

tria, id, quod urgeo, quantum ad rationem,

u Ti

&

aeque cercum

quantum ad voluntatem,

lt J

aeque grave fit

dic iam, (nifi mero fenfui

ünc J

oblequi velis) quo obtentu, aut per quam

vt

rationem refragari queas,

quo minus fine

a fj

omni exceptione, & infuper fine irtermiflio-

fomid

:

ne te Deo totum permittas ?

jhi

fib

(

?Os D

CA PU

XV.

Qua demum ratione Deum diligere oporteai

fe, &)F

U

035. Cumi creata aeternitas ad Divinitatem infini«

gent

tis vicibus minor fit, quam unitas ad mille mil-

liones; ideo omnes res creatae nullum in animo

jl

j 1

J

4

.Deum cognofcente fenfüm ciere polfunt:

936 Praecipué cum hàe niere ad Dcum, & in fe

a^

nihil fint,

fpatt f

937. Quare iure mcut:(ï'mo omnis. aFe&tls eft

[ :

Deo foli addicendus:

(

[

[

938. Id enim peft tantam rationem omntere efict

U

* (U

I,]

horrendum fæc,

It

! COED

059. Et error fummus.

0 IU

ä;.

940. Quare femper agendum , quod Deus Vult,

& quia Deus vult.

am !

$

941. Et primum quidem iam fatis diflicile ,

u

o

Haà

$. 944

]

116

Tratctatus: V. :

942, Secundum vero longe difücilius.

;

943. Unde ei, qui nonnifi propter folum Deuri

agere defiderat, facilids accidunt ea, quae ani-

f

tem.

mali naturae ardua , quam quae eidem delecta-

- pilia funt.

10 Í

Y

944 & 945. San&orum äefuþeï ïämentä récen-

fettur :

t n

246. Et perfe&árum quárumdam mentium ex

:

em

termi

pla extolluntur.

(tt l0

ï.

.947. Spes tamen theologica ad :'pugnam difficilem

adeo certam victoriam ,

d

948. Conatus vero, etfi irritus non raro, fempet

tple

tamen inftauratus coronam fpondet.

f

fuhi

leri

$. 935:

QUan

Quare ex hucusque difputatis habetut ;

tantam et

hd

£

excellentiam, ac bonitatem Del;

f

(00

Ut in eius comparatione bonitates creatae

nülum in ànimo noftro fenfum edere que-

fed.

Nh

ant. Mera unitas, ad mille milliones non am-

frf

plius (ub fenfum cadit ; & tarnen inter has da-

dou

tur proportio aliquà: quanto minus res crea-

Ple&«

tae omnes ad Deum confideratae fentientur;

(iti

ubi nulla prorfus ratio , aut proportio? In

priori exemplo datur differentia ingens, fini-

3.

tatamen: in pofteriore datur differentia non

|

tantum maior, fed omnino plena, ac vere

infinita.

Quare cum urita

ad tmille millio-

nes fentiri, feu aliquem 1n animo moturm

Ciere nequeàt; res creatae cum Deo collatae

infinite minüs aptae funt, ad animum vel

per minimam pattem commovendum.

d 2 us um i m T

$. 936

r

DO

Caput XV.

117

$. 936

Lm j

Lqi*'

Alia item ratione perfuaderi poteft, men-

jen n d

tem noltram fuo affectu in rebus creatis ulti-

mo fiftere, aut quiefcere nequire.

Omnis

j

res creata nunquam ftat, fed perpetuo tran-

fit, non tantum motu temporis, quo fine in-

um d

termiffione labitur, fed etiam motu, fi ita li-

m dib

cet loqui, e[:ndi, quo mere propter Deum

eft. Si rem creatam ad ufum adhibeas, feu.

, f

ample&*u*xs propter . Deum;. bona eft: Sin ea

fruaris, id eft, eidem propter fe iphaereas3

nihil eft;. quia propter fe non eft

Unde fal

leris infelix anima! & vebentiflime falleris,

quando affectus.tui finem in re aliqua, quae

ht

n

)

fatta eft, acügnas.

Non habet iíta, quae

tota propter

: u

lium eft, ullam rationem finis,

fed absque omni frabxhtate in Deum labitur.

)d

310

Nihil in fluxo. figi poteft, & quies in motu

fruftra quaeritur.

Eiusmodi rebus inhaeren-

i

li

»

do umbram captas, & fluentem undam com-

T ü

noene

ple&eus, quae, quo arctius eamn ftung1s, eo

citius ex amplexu tuo elabitur.

fü0: ^

t

1. J

* Quod ft ex rebus creatis aliquas dehcxas a te

ul

percipi afferas, indeque neges eas nihilum effe ;

attendas, rogo te, nos de fatietate mentis 10qu1.

M

Senfus tuos res illae (fünt enim bona naturae)

Je f

pafcere poffunt, mentem non poflünt;

fed. eam

0 movï'

infinita. fame affli&tam nunquam mon relinquunt.

M

Hic vero.dices:

4 Àb experientia conftat, quod

0601

nedum fenfus, fed etiam mens in re creata af-

j '

fe&u íuo fiftat: cum vero hap(. propter fe non

)

fit, & nullam rationem finis ia fe lhabeat3. in-

i

3

tel-

*

T

Trattatus VT.

telligere non poffum; quomodo mens eandem

WE

propter fe compleécti, in,eaque tanquam in fine

qu

fuo quiefcere queat

Vel forte decreta pec

N

candi nihil fung? **

j

Verum dgendo, ac decernendo nunquam reapfe

dur

peccamus:; & quotiescunque rei alicui aemte

affectu mhaexemus, eam ampleéctimur, in quan-

(et

ld

tum eft. Sed, in quantum eft,

propter Deum

eft: ergo rebus qmbuscumque mi aeremus , in

Qu

Si vero retn

f

quantum eae propter Deum funt.

elii

ampleüimur, in quantum propter Deum eft;

eam utique propter Deum amplectimur.

Et (ic

a

nullum

mentis noflrae decretum extra

Deum

quiescit :

fed omnia

infuperabili

necelfitate in

Ra-

Deum tanquam finem ul-.j, un rapiuntur.

tio peccati coníiftit neutiquam in a&u aliquo,

firn

fed in mera negatione, prout clarius patebit ex

R

penultimis huius tractatus capiüibus

ü

l

5 907

qde

De

Quapropter affe&us omnis in eum deni-

que transferendus, qui fumme & unice eft.

fi

It

Haec illa immenfía ratio, quae, prout faepius

D

iam dixi, omnes alias rationes, ac vires ita

(

exhaurit, ut de iis in animo fapientis nullus

eft melior

)

deinceps fuperfit fenfus.

Q uae

]

univería terra, melior caelo, feliciffima ae-

ternitate melior, infinitis vicibus meliors ut

in illius comparatione haec neq! uidem bona

amplius, immo prorfus nihil fint.

E

$. 9

0l

fb

Hoc iam tantumbonum fub imagine aeter-

nae iuftitiae, & pumae legis animum noftrum

a *

]

b

Cæput XF.

119

T5 0

adgredltur, atque ad praeftanda ea, quae ex

W m

quocunque titulo debemus, amice follicitat.

TW

An non porterto eft finile,

hanc non icqul ?

Ipfius infinitae aeccn:tams virtuti animum

am r

humanum refiftere, eaque minime fle&i, vi-

'CUIL t

If Q

detur extremum, aut potius impoflibile effe;

ter D

iam aeitimari nulla amplms ratione. poteft

Il*"ülï'S,

quid demum fit,

eam bonitatem, vim illam

Q

elidere, quae infinitis creatarum mentium

Dénti- €

LE

aeternitatibus immenfis vicibus eft maior.

" D

$: 939-

Celtal

ftut, -

Attende, obfecro, orationalis anime! &

U 4

firmiffime crede, nullam'extra Deum aham

p M]ïc

rationem effe bonam, aut firrmam adeo, ut

ei inhaerere queas; utquid te ipfum operofe

adeo fallis? In hac vero ratione, id eft, in

Deo tuo datur omne bonum; quidquid amave-

W dsf

ris, ille tibi crit; b) ita, ut ultra aliquid pete-

i

re etiam maxime volens omnino nequeas.

L

Dic tandem ahquanuo, & conftanter. dic:

H)Eo'

Quid enim eft mibi im9aclo? & aie quid volui

j Ti

Juper terram?. Defecit caro. maa, & cor. meum :

mCIh

-Deus cordis mei, &j pars mea Deus n aeternum b)

mb

liof

,u

$. 940.

j B!

Grave hic certamen nobis imminet ,. &

T

Hoc eft ne-

acerrima tOtlUS vitae pü"l"l?l

gotium illud perfecti amoris, ad quod ab-

folvendum omnia, quae in ufus noihos ce-

! aetE[

H 4

dunt*,j

oft

a S. Auzguft.

in Pfalm.

19

fl

b) Pfalm, 72, 25 & 26

120

Trattatus. VE

dunt, comparata funt.

Huc fpe&ant omnes

.

naturae, & gratiae faculmtes, nobis liberum

(ie

he

aut vacuum nihil rel mqmtm ; eoquod ex to-

to corde , ex totaanima, & ex omnibus vi-

ribus Deum diligere mbcamuï,

Quare fem-

per, &invi&a Lon*ïahtia nonnifi id.z gendum,

uod.divina voluntas imperat, & quidem 1deO,

C

quza voluntas lein id xmpelat

T0f

prac

$. 941.

ien

Et quidem femper eligere id, quod Deus,

m

Vu1t nou &sie

axduLm ] certe non obicu-

&t

Ium eit- adc

buc enim gx communibus.

QUa

praeceptis , & ex fej

?^ulis confcientiae fat fa-

(

cile intelligitur.

gdln nullus hominis actus,

(

cafüs nullus ex do-

nullae r'v:u-mïaaum ;

Qp

minmo aeternae legis emg DQIHQEUs, aut nobis.

l

arbitrarius

fi recte

Oxüuh)'

cogitari poteft,

e

ficj

utpotre. quae lex o

mnia in pum lero, ponde1e,

ac meníura conítituit.

Unde h actum ali-

per

quem lexaeterna attentis omnibus

nunc qui-

Tie

dem proba.mmh petefé, ant probabilius nol-

ts

le vide atur,

facile erit mdvcxu'n

fi V(.I'O id

Cllxu

obfcurum ,

'G in üt rnmque partem aeque

Q

probabile adpareat,

tunc ab eo actu tamdiu,

Ws

abf*mmaum, fe u, quod idem eft, ea actio

M

tamdin fufpendenda erit, donec eius edendae

fupbcmno, id eft, probabmormtlo habeatur.

Atque huc omnes

eae regulae adhi! bendae

erunt, quae de confcientia: probabiliore, mi-

lj

Qus, aut aeque probabm alibi fuerunt tradi-

n

tae

-

"o

Caput XV.

I2l

*

; Offi

tac.

Et tanta quidem, &inviolata adeo obe-

Tenr

dientia ficut premoium, ita arduum omnino,

fwcuhuum efï

dà

bi

$- 94

are d

'endit

Aft illud lónge difficilius, magisque deli-

il

catum eft, ut , quae lex aeterna imperat,

nonmü 1de0 praeftemus , quia eadem lex id

praecipit, nonnifi ex eiusdem motu unquam

agentes: ne fcilicet.in bono aliquo, creato

aliquando quiescamus. .A&tus noftri frequen-

lOdDEL

] oDia

ter, & longe ncquantlus rationes motrices,

jittillid

quas fequimur, & intentiones, feu.fi ines, ad

i fit l

quos aCtiones noftras referimus , nobis igno-

js aA

tae funt , & füb optima non raro fpecienos

egregie fallunt

Et quidem in rebus naturae,

d

j o

& affectui noftro adverfis minus perlculum

ePc naturà enim nos ad fui afflictionem non

p

facde impellit; nifj forte. ex ipía aflli ictiong

pomv"

(l

per aliam partem pabulumi aliquod, e. g. Và-

nae gloriae fibi furtive quaerat.

Sed in re:

Wic

ll ? m

bus ad guftum noftrum facientibus longe fa-

cilius contingit ,

ut fubdolüm hoc 'mlmal

Tal)

actionis illius, quae alias pro his circumftan-

j du

tamo

tiis Deo placita foret, inaximam paltem clan—

culo depaícat.

ü

edW

$ 943

abew

'»en

Et res. haec.adeo difficilis eft, ut ex fen-

lfejm

tentia Sanctorum facilius fit leiunare, quam

ïæute, & absque omni omniuo animi labe.

: r

[

Á

^i

]

Hs

prane

122

T7 attatus VE

bni

prandere* bOHlS y 146 Jplcndxdls muncribus

n

fuis fe abdicare, quam iis fumma mentis in-

Mi

i

tegritate uti: voluptatibus, ac proprio arbi-

h

f

trio renuntiare , quam hisce absque omni

prorfus naevo indulgere. Denique nemo fibi

q

fecurus fit, donec eo pervenerit, ut fibi om-

C

[l

nia oflicia naturae alias g.ata, oneri cffe fen-

tiat

Quare, prout ad alias faepe rationes

€.B. contra peccata ignorantiae, Dc etiam- 1f

Tif

praemnm periculo vita ardua, vari hwu,m-

tl: ff«

j fub-

modis ( nifi haec fint omnino mordentia

q»«ï

acta , aprolper'utem. quaeque multum de-

j

16

lectare queat, forto fatis remota,. eiusmo-

4

li

di, inquam, vita, ac conditio ad purum iu-

ftitiae ftudium, ad finem ultimum. atque ad

f

Ál

veram felicitatem aílequendam eft maxime

i

f

opportuna.

L

ff

*

$. 914

l

J

Ht

fane omnia ea lamenta

& ploratus

adícribendi forent,

uco9na

quos Sancti circa p

gsto

huius

änhu,ltatem, ac dilcrimen edi

l ÓO

ICru

mt;

Lege defüper inter alios fanctum Augufti-

DN

Ab-

num 3) ex quo iuvat pauca excerpere

fit Domine !^ abfit acorde feroi tui , ut quocum-

Y

£01

que gaudio gaudegm, bcatum me pz«;t

oltie

Ej

"

enim gaudi mz, quod non datur impiis , fid &i ,

^

(1 4 i?

g, twf colunt ,

Jlu

23

um gaudium iu ipfe es.

T

Et ijfa eft beata . vita gaudere ad a, de i, &

f* opter

a) Libr, 11. confeffion. C. 28. usque ad C« 43

(1 j u uX E

I2

à

APU

710

Cum

P?ODF"T te

1?/23 17' L $

CQUS 1f

muaq/ ero tibi ex.omn

m ; fidsq

UP

erit do-

l10 Y

lor, &j labor: C& wiva crit azm nl

om piena

]& 0f

te

INunc autem, quem tu imples, |

ly &uas- eum :

09

i*

aA

0

emo u

quoniam twi plenus :

2071 jmn 3

ib fum.

Contendunt laetitiae inéae

qTudae

m lae tanms

1101 1 0/

el 'ï

W

elt

qmoeroribus :

& ex qua parte /Z Pt vzczc»na, nefcio.

lhOrv

M

"1

Hei mibi domine !

mifererz mei !

Cont

idunt mo ;

H25]

/"cY

uD

r,) ll

rores mei mali cz

(

wudm bonis ;

Bo

ex qua pm

of

ut

j

V

0

n

ie fiei vittoria , ne

JL&

9b). - Hoec me

/'-U?/ZZ

[5

d

um medicamenta

|

)

quemadmo

ic alünénta fum-

turus -accedam.

m.n uv

Sed dum àd. quictem fatietatis ex

indigentiae molefcia 1

tran[cos inip[o iranfitu mibi

ejum

ii

[

tfidiatur l(zguws conrwyf entiae: ipfe enim tran-

n

[2

D

Jitus voluptas eft ; C? non eft alius, qua.tranfea-

que

Bo

F cum

mamfü'

iur, quam quo trazfire cogit nece

//li .

/al :5 fit caufa. edendi , GP bibendi j

Ed

adiungit fe

tanquam pjdz—[jequa pewculoþ 17'04mmms, &p ple-

'7/11'141

rumque praeire

(

u UL

v, UL eius caufa jf(z», quod

Jalutis caufa me facere vol dico , vl 'oolo. c. )

rl

r

$

ul

ud

J.

915.

i DW

Ob fuam vero , q

m ftillat

Ípiritus

u

n

Lnfzohem þ';.xe'u*"mta.ndum non eft

ie

ij

oD5

Ddj

COWne

.

q!

boc opus efi p rfo&i. viri

At

munquam. ab int

171

?17

um . velaxa-

l:

ention? cae lef*zwm a

d

TL,U

nter miidtas CuTas qüdll /Z:V Cura. ir ('77;2-

[)

]

2

T€ -

non miore tarp

t.ll/

m, fed pra:zrogativa. duadam,

jpd l)

libe-

if

b) Ibidem c,

29

r.ö

b) Ibidem c

l

»[(f

C) lbid. c. 31

d) Libr. 3. de imit, Chrift, Q« 26

ll 43'

N

124

Tmäatus VE

liberae snemtis, mulli creaturae inordinatae affe-.

(

&ione adbaerendo.

Obfecro te piifme Deus meus *

i

praoforoa me a. curis buius.vitae, a-multis nece[-

L

h

fitatibus. corporis , ne ooluptate. capiar, - ab amis

mae ob[lacilis , ne. moleftis fra&tus deiiciar. —

Hl

KEcce cibus ?. potus., ' veflis., -ac caetera. utenfilia-

ad corporis fuftentationen

i pertincniia fewent*i

4

Jpiritui. funi enerofa. $.

I

$..946.

10

uanta in his, & omnibus vitae huma-

Y

nae ofüciis accuratio, quanta. affectus cafti-

j

tas requiritur, fiquis absque omni affectus la-

li

be vero.acíoli bono, id eft, Deo inhaerere.

(

conftantet velit? Quam beatus effet ille, qui

)

ea verba, quae fanctae Agnetis fuiffe perhiben-

W

tur, iure ufurpare potfet: Jpfi /oli frvo fidem:

Ü

ipfime tota deotione committo a) Y Lluftriflumum

tantae integritatis exemplum nobis miniftrat

incomparabilis Regina Efther: quae. dignitate

fua regia,ex qua nedum fumma de potentilfi-

mo regno excellentia, fed etiam falus ele&i.

l

populi, & emolumenta íacra fere innumera

li

redundabant, ne.parum quidem capicbatur

Cuius affe&tus tanto. animi robore, & fideli-

tate plene ftupenda in' folo Deo haerebat, ut

ipfum Deum fequentibus verbis conteftari

potuerit b): 74. fs mecefftatem -meaum quod

qþominv fignum jä/peïl;iae, C gloriae meae, quod

[4

*

a) Breviar. Roman. ad. diem. 21 Ian,

h) Efiher. 14, 16. & feq.

"" d

Caput | XIV.

125

h djt »

ejf fuper caput meum in diebus g/ïmtatiam's meae :

VAU

€9 detefler illud, quafi bannum menfiruatae, — —

o

K quod munquam laetata fit ancilla tua, ex quo.

N

buc translata fum, usque in praefentem diem, mifz

i, -

inie Domine Deus brabam.

l

iaf

$. :947.

fervenïä

Sed nunquid titubat mens ad confpectum

montis tafn alti, & acclivis adeo ? Alt velis,

nolis, in hunc enitendum tibi eft, nifi mole-

Tunt

ftias longe graviores in poenam timiditatis

; Gil

tuae fubire velis.

Aude aliquid: nam vis

us t

immenfa urget.

Certum tibi.eventum fpon-

vvpla

dere pofTum; fi absque ormni titubatione in

)e, qui

Deo confidas; nam invicte fperantibus De-

jibet

um certiffime adfuturum elfe,. fpes theolo-

n

gica pleniffime petfuadet. scriptam quippe

hu

eft a)f:- INon dolingaent omnes ,. qui [perant n te.

nift

$. 948.

nj

atl

^

Et li freqduentiffime coratus tui, & fpes

eledi

tua (nam nifi praevie fpes deficiat, conatus

um

certum femper eífe&um fortietur) deficiant;

p

pugnam tuam nunquam non inftaura. Quam-

fit

diu durat conatus, tamdiu clanculo, te om-

Lf ut,

nia contraria opinante ; durant progreífus

ifeüml

tui. Eraliquando ingenti laetitia eo te pro-

) (If?fvnï

vectum cernes, quo te perventurum effe,

f

nunquam fperaffes.

uanta vero exultatio

Orte in

velin eo folo tibi grit, fi inftante m

| meré

a) Pfalm, 33, 28:

Ti&ï buGU UL V!

126

mero labore, ac contentione pro Deo exati-

:

tlata totam vitam a te exactam fuiffe, recor-

daberis? .Et fi fors aliquid vel extremo illo

.

tempore deeffe videatur

b

nihilid te pertur-

bet: nam lamae jpei bomo eft , fü eum fic. profi-

hi

ntem dies u

La WU

vitae buius inocenerit, ut ad-

g

EZClmLtM Cy; (:wwg DIG

J

í

icienti defuerumt ; Cg per-

li

ficiendus , quam puniendus. potius iudicetur a )*

lt

" Neque ex his omnibus T

)eus nos tntos & om-

K

hia fibi vendicans durus im nos, ac vchr avàá-

Ti

tus, fed potius fumme beneficus eft. Cum enim

Deo omnibus facultat

e1l

L;.OL

^s fuis inhaerere no-

pie

u

ftram beatitudinem conídtuati conditionem no-

ftram Deus deteriorem feciffet , fi vel unicam fa-

cultatem fibi non coniunctam reliquiflet

Ipfe

fenfus animalis huic vitae generi tantopere ad-

verfaüs facit, ut mens maiori vi agere, ac proin

t

Deo intenfius, ac velemehntius inhaerere coga-

non minuendae ,

hii

tur: ficque beatitatis noftrae

fed au(rendae oppouuna occafio eft.

Qui

mf

HO

GAPUT

XVI

[

i

Gravitas peccati. explicatur.

l

mn

$ 949. p o ü*if*mtudme ac bonitaté divinze volun-

tatis, cui advelfatm peccatüm , huius g1av1tas

aeftimati debet ? &

Inaneés;

$

950

qmbus incfeduli contra aetcmua-

;Lï

tem poenal

rüm excipiunt,

&. 951.

Querelae refütantür,

$- 952

Peccatum aeterna damhnatione detérius,

9. 954*

W

à) 5

Avgutu Jibr. de dono perfeverant, C. 21;

ll

Caput. XV1.

127

!

0 exat

$. 923. Et fummaá hominis miferia, utpoté

T0

$. 954. Qua a fun/nno þonm avertimur.

0 1j

$. 949.

pett

His iam diligenter, licet non pro fua

j

1143

dig-

nitate explicatis, nihil facilius erit

*

C

$

$ VE RA

m de

d

gravitate peccati dicere.

0

a

DI Plf'

Quantum, & quam

inexplicabile malum, a tanto bono volun

tge

)

re averti? Nemo tantum defe&um poteft

M

penitus intelligere, nifi ille, qui magnitudi-

lu w*

um

nem eius boni, quo nos libere fpoli

amus,

plene capit: quod quidem i

tere m

Il neminem;, nifi

Quem f

in folum Deum cadit,

h:

ii fï

$. 950.

u D

pert t

TA Oin

Nunc etiam, ni fallor, increduli illi cön'-

tra aeternitatem poenarum iure excipient:

a

qendtt

Aiunt enim: ,, Pro levicogitatione deliberate

quidem, fed ad unieum duntaxat i

SIYE

Aiitc

;j

i

ns ad-

miffa aeternos ignes decernere non feverum

iodo, fed iniquum plane, & omni crudeli-

tate fuperius eít; quod proin in Deutn mi-

nime .cadit.

Quis enim vel immaniflimus

Tyrannus pro i&u oculi in rem quam

piam

o 1

T0

maxime dilectam n

on fatis modefte conieéto,

hj

lentum, ne dicam, aeternum rogum ftatuat?

graVlt

Et talia de Deo fum

"à

&tet

fingunt. j

tne bono Chri&iani Con«

$. QSI.

Verum noón att

$

endunt materiati homines,

il quonam moralis a&tuum hum

anorum ima-

.

ali

li«

128

Tyatamus YT.

itet

litià cotififtat. ' Non enim haec in illa cogi-

fed

tatione, non in illa oculorum licentià j aut

L

fimili quopiam animali a&u, fed in eo eft,

quod mens rationem il'am. aeternam, infini-

te bonam, & infuper probe fibi cognitam,

ac praefentiflimam ,. quae eam a tali actü re-

vocat, non fequatur.

A bono inünito de-

liberate averti, non poteft non effemalumiin-

finitum. . Cogita ex ura parte divinae boni-

tatis abfolutam infinitatem , cui peccans li

s

bere adverfatür, & ex altera parte aeftima

poenarum infimitatem creatam : & invenies

hanc, quam aeternitas damnatorum conti-

net, infinitatem illa infinitate divina, fine

omni comparatione, minorem effe. Unde

nifi damnatio involveret privationem Dei;

ea vi folius creatae aeternitatis nequidem à

s o

longe fuffliceret ad peccatum digne punien-

$

dum.

$. 952

Ex quibus vera, ac horrenda peccati grà-

NT

vitas intelligitur; quae quidem longe maio-

rem animis noftris horrorem deberet inge-

rere, quam aeterna damnmatio.

Haec im-

r

na eft;

piorum damnatio idíta, ac proinde bo

cum nihil iuftum poflit malum elfe: ex eó

fola mala eft, quod ex praevio peccato in-

ducatür, quae tamen maálitià a damnatione

prorfus diftincta, acfoli peccato propr

id mä-

-

net

--

L

Caput XVT

129

net

[ t

Adeo peccatum non modo fümmum,

fed unicum eft malum.

( d

108

** Hic vero elezantem pro ttt'o peccato apologxam

ex ignorantia tua adornabis dicens:

» Sit ratio

j i

peccato contraria tam ingens:

quis vero eandem

)gn täw!

fatis Capit? Vix acutus Philofophus eandem ali«

adi r

qms intelligit: ex reliquis , ut de vulgo , & a

t (

religione- chriftiana alienis..nil. dicam :

eanderni

lum

nemo advertit.

Jam illam legem 2raviter adeo

violare

non poffumus, cuitus ma1ef*catem vel par*

ue b0

ce admodum, vel omnmo non cognos cimus., **

CAf

o atl

Sed ego mentem etiam folo ufu rationis mediocri-

ter praeditam ex folo eiusdeni fenfu intimó con-

ii

teftor

Dicitaque, an malum non néceffario fu-

j C

giendum eft? Velan aliquando bonum effe: po-

l, li

teít, malum facere ? Neutiquam! Sed in te ipfa

clae vides ,

mÉalum neceflario fugiendum,' aé

Ü

Hw

proríus mpuihbuu elie ,

ut malum perpetrare

1 DX

aliquando oporteat

idem

$i vero elare intelligis , maálum neceffario fugien-

Jj

dum effe; eo-ipfo etiam conípicis rationem, pef

quam neceffario fugiendum eft : eaque ratio aper-

te eft neceflariaj quia per.rationem contipgen-

tem, nulia malum fugiendi neceflitas induci po*

teft

Sed fi lianc rationem neceffariàm effe confpicis;5 nune

.Caf gF

cn pj

quid eo ipfo eademtanquam immutabilis tibi ad-

paret? Certe necefíarrum non cit, quod mutari

a

poteft.

Aft

[clm

Dum immutabile ahqmd cCopnofcis; nonne iarm

yia

aeternum vides? Immutabile non eft, quod ali-

& e

quando potuit omnino non effe

'atO li

Jl

Rurfus cognitio alicuius aeterni eft feipfa cognitio

Ptl

alicuius infiniti,

Aeternum liniütes non habet;,

initig

W n

dom. II

"

130

- Tra&atus V.

À

initio & fine deflitutum , ut adeo notio vére

ac (impliciter aeterni, id eft, illius, quod ne-

ceffario eft aeternum , ut, inquam, talis aeterni

notio neceffario etiam fit notio infiniti.

AÀn non

putas. infinitum, aeternüm, immutabile ac ne-

ceffarium diverfa nomina,

reapfe autem idem

$

effe? Velan ille , qui neceffarium vifu mentis

intuetur, non eo ipfo etiam aliquod aeternum,;

& infinitum videt? Nunc pergamus, .

]llam rationem neceffariam, per quam omne mà-

[

lum, feü peccatum meceflario vitari debet, an

[

bonam eíffe, putas? An non fub imagine boni

t

illa in animo tuo lucet ? Vides utique, eamcer-

to bonam eífe , quae cuim malo tantopere pug-

nat; & per quam certiffime, ac

J'necen*ario bonum

eft, malüm vitáre,

Denique fi hanc rationein peccáto contrariám cet-

nis effe bonam, infinitam, aeternam, immutabi-

;ll

ler, ac neceffariam; 'eo ipfo iam vides aliquod

bonüm infinitum.

Malum neceffario fugiendum

li

effe, eftfeipfoy & absque ulla hominum infti-

tutione tibi cognitum; '& fic etiamn ratio necef-

farià, aeterna, infinita, bona, id eft, bonurm

infinitum, per quod peccatum neceffario vitàn-

dum effe, iudicas, iam ante hoc iudicium feipfo

& absque aliena inftitutione tibi cognitum fuille

debeét.

Perpetuo vidifti hanc immutabilem ra-

tionem: tantum non attendebas ad hanc cogni-

tionem, qua illam cognovifti.

Et totüm prae-

Dicesl

fens argumentum non fpectat ad cognitionem pri-

mae legis tibi ingerendam, utpote quam tu iam

antea habuifti, fed mea haéc opera tantum te

monet, deternam hanc legem nunquam tibi ig-

notam fuiffe.

Dic iam, an peccando non contrà

rationem infinite bonam, Óa te probe cogni-

tam egeris ?

Af

p ——

Caput XVI.

&

13fÍ

f

E

0t0.X

Aft cogitabis: , Fors ratio a tali aCtu revocans eft

qud

ipfa atrocitas talis actionis: aut certe vis animi

connata?; omnis enim mens honei'ca ab omm ini-

ls aete

Ànni

quo fua iam indole abhorret, "

Jl d

tem i

.Sed à&us p&rv*erfus non po

Pc effe lex contra fe-

contrarium, aut fe»

f m

ipfum: nihil enim fibime

LOCCLTU

ipfum prohibens effe poteft, Ratio itaque actui

advería non eft ipfe a&us

Ome J

Verum neque mens ipfa eftratio ifta: nam mens

deh»f !

tua intitue fentit, fe huic rationi effe fubditam,

timet, ac reveretur eandem : formidat, fi contra

jit i

, m

eam agat

Nihil autem feipfo fuperius eft: nihil

fibimetipfi imperat

Et ficutactiotibi, tanquam

p J

ro bol

effectus caufae fuae, fubiecta eft; ita te huic le-

gi fubiectum effe , fentis

A&us eft id , quod

prohibetur, tues, cui aliquid prohibetur: aliud

ER

itaque in ipfo animo tuo intueris, quod pro-

m

hlbbtu

; du

1g1endl

Ut nihil dicam, in acione, aut mente tua nihil ne«

Nm lJu

ceffarium , nihil aeternum

aut infinitum dari ,

uuonä—

& utramque , fciiicet tam mentem , quam adcio-

b

nem tuam aliquando bonam

aliquando malam

-10 v

effe poffe.

Cum tatnen rationem iniquo advere

unïkä

fam iemper ncccfl'anam, & femper bonam eiïe,

m fw

cernas, '

bilem f

yc a

Dices praéterea:. ,, Dum legem hanc aeternam, &

ideo infinitam, & quidem bonam quoque effe,

u j

j P

animo meo intueor, eandem in duratione qui-

dem, nón tamen quoad ipiam bonitatem infini-

j u u

jb

tam effe, cerno: & fic peccando contra bonum

non egi, quod aliquam bonitatis infinitatem ha-

ii

beat; àtque bonum in propria bonitatis notio»

ne infinitum non violavi,

aut faltem a me il«

] c()g

lud violari, non pervidebam.

Aft

Jl

15

142

Tr*aäatus VI.

Aft aeternitas divina inprimis non per infinitas, aut

N

plures:durationes; fed fimul & in fe infinita eft,

prout tra&fatu de commevc, grat, €9 libert, C

ult. dicebam.

Attamen fequar fenfum tuum.

' Quid þutas? Anmon bonitas etiam quoad folam

dürationem infinita, ex hoc folo, ingenti, immo

fümma obfervantia eft digna? Non potes hanc

bonitatem offendere, nifi offendas fimul eius in-

finitatem : nàm haec eadem bonitas habet infinr-

tas durationes, feu ipfamet bonitas infinite jam

duravit ,. & ex teftimonio mentis tuae tamdiu

etiam durabit deinceps, eo ipfo, quod eandem

MYM p as

immutabilem effe, cernas.

Sed-attende infüper, an noi hane, de qua difpu-

tamus, bonitatem, etiam in ratione bonitatis in-

Atque ut nos$

finitam effe, ipfusmet videas.

mutuo facilius intelligamus, demus bonitati no»

E

Et

men-aliquod ,

eamque iuftitiam. vocemus.

hm

inprimis cogita, an urgente quocunque bono,

jea

aut emergente qualicunque cafü contra bonam

hanc iuftitiam agere liceat.

Poteris facile ali-

Yor

quam circumftantiam fingere, qua data haeciu-

feu

flitia urgere definat: quamdiu vero eadem ur-

i

get, puto, & etiam tu arbitraris, nullum bonum

poífe eífe tantum, ut ex eo iuititiam violare, bo-

qie

Tnn

num fit.

Sed perge, & finge bona maiora fem-

per, & maiora: & infuper tua fidione , quam-

pe

tum vales, in infinitum perge.

Num potetis

defi

aliquando tot, & tam magna bona comminisci ,

fl

quae bonitate iuftitiae maiora effe queant, puta

femper, quamdiu iuftitia haec in animum tuum

fm

vim fuam exferit? Vel aliter:

num poteft bo-

56

num aliquod tantum effe, ur ex eo iuftitiam

LT

violare, bonum fit? Animo tuo, ni fallor, clare

cernis, nullum bonum eífe tantun , ut bonita-

tem iuflitiae fuperare queat,

Nunc

i

p

a

Cagut XFTI,

133

Bnttis

Nunc iam dicäs, rogo, an ille non videat bonum

nitat

etiam quoad ipfam bonitatem infinitum, qui ta-

le bonum cernit, quod omnibus bonis etiam in.

r

] tUl

infinitum excogitandis femperï maius: eft ?.

yogd la

.Equidem hucusque *dicta, iufto breviora , attamen

enti,i:

faltem accedente propria ac longiore meditatio-

otes 1

ne fuflicientia funt ad perfuadendum , te, quo-

yL s

ties feiens. peccafti, nunquam fine legis infinite

iber intt

bonae, id.eft, fine cognitione boni infiniti pec-

anit i

caffe.

Legem, eiusque infinitam bonitatem nun-

j um

quam non cognoviíti? tantum non attendebas,

( d

kanc a te fuiffe cognitam.

)j

yui d

$ 953

I

grttts

j u m

Caeterum ad capiendam genuinam pecca-

yitti

ti notionem repetenda funt ea, quae iterato

j

iam commemoravi.

Mali omnis, & fic etiamm

je boli

peccatinulla eft natura, fed amiflio. boni mali

?

n W

nomen accepit.

iam. in aecerna Dei. lege,

fidje

j u

feu eius voluntate tanquam in originaria, &

d "

immenía bonitate fuo affeétu fiftere, in ea-

m bor

que ultimo quiefcere, eft vera ac-fumma ho-

hite,

jon f

minis iuftitia fimul, & felicitas $. 8?9. Unde

A qllï»'

per eandem rationem ab hac optima regula

j püïffï

deficere, affectum fuum in eo non defigere,

nmillfSU'

fed ab eo averti potius, neceffario eft gravif-

1

l p'ü:

n

fima iniquitas, & fumma hominis miferia.

d

Scilicet malum

(t

| e[t avverfio ab incommutabili bo-

jullit

": 4).

n Ü

bonlh

ä3954ï

NU

) -S., Augufï. lib. 4. de lib. arbitr. c. 49;

Trd&atus VI.

*

$. 93 4.

$

uare peccati natura,l,ü H'ita loqui opor-

tet, non confiftit in eo a&u, quo quis e. g.

j

alienum rapit, innocentem occidit: eiusmo-

j

di enim aétus eft motus phyficus, ac proin

bonus; cum vero ab his acubus ratio quae-

W

piam optima, & quae ex teftimonio fenfus

intimi eft immutabilis, feu infinitae firmitatis,

nos retrahat; tota peccati ratio in eo eft,

$g

quod mens libera fummam illam rationem fe-

qui omittat. Quare omne peccatum eft me-

äl

j

ra omiflio, qua immurabile amplecti negligi-

imnus

Bono item umbratili inhaerere (reapie

tamen eidem non inhaeremus, cum in caden-

$.

ti ac fluxo aliquo fiftere nemo queat:), non

eít peccatum, fed bonum; quod aeternum

ftat, non ftringere, hoc eft ipfifimum pec-

i

catum, & extrema miferia.

r

M

CUA POU TOXVIE

P

ANatura peccati amplius. explicatur.

$. 955. Natura peccati eft in mera negatione.

$.. 956. Licet vero Deus propter peccata puniat ;

$. 957. Attamen etiam poenae ;onüüunt in'nega..-

tione.

$- 958. Etlicet dolor aliquid aems effe dicatur; at*

tamen

n

$. 959. Etiam iíte in Ldefc&u alicuius þerfe&ionis,

datur.

itt

äf 960.

£5

*

135

| Caput' ); VII.

$.

960. Quare Deum ob peccata poenas infligere ni-

hil aliud dicit , quam quod obkead'cm homini

'

varia bona non tribuat:

ji o

061. Id quod au&oritate, & ergumento S. Augu-

quit f

ftini evincitur.

i

eiuit

$.

962. Quare aptifime diei non poteft

96

poenas

i p

propter peccata effe: nam omnino non funt.

jo qu

$.

965. Denique fi peccatum aliquid effet ; tunc bo-

jo f

hrtit:

num effet: omne enim, in quantum eft, Xboq—

num eft,

194

.

964. Quare a&io phyfica, qua peccatum, fit, non

eft ipfum peccatum:

[

Qnon:

d

S

Lj

965. Pront egregie S. Auguft. explicat.

u

$

. 966. Qui peccato aliquam . indolem agzemtem tri-

buunt, ex a-rgumentq'Manichaeorum fe nunquarm

e(tedp

extricabunt.

p at

967. Unde Catholicorum do&rina nulli malo ali-

*), fil

)

quam naturam tribuit,

Xetmi

ï.

968. Ad mentem fcilicet S. Auguftini,

um [

969..Quare peccatum fibimet ipfi fumma poena

e€

970. Quam peccans iam in hac vita fuftinet,

;

971. Ipfis gentilibus id agnoscentibus.

972. Totum itaque in eo eft, ut amorem Dei fu-

f.

premum genus virtutum, veramque beatitudi-

nem noftram ;

omne vero peccatum odium

Dei, & ultimam miferiam

Ji7

'noi'cram effe ,. dica-

; mus,.

unz?.t;

i

- $. 955.

TL

Dum vero peccatum in nihilo confiftere

in mea de. commercio gratiae s libertatis di[Jer-

i

tatione (nunc huius Theologiae Tom I.) .di-

4

Cce-

(á

36

"Trattatus ,' VE

cebam, quod tamen, quantum fcio , päne

[

omhes docent; quispiam, cuius forían eru-

qu

d

ditio, quam philofophia erat maior, adver.

Cal

fabatur mihi dicendo , peccatum equicem

o

non effe aliquid aiens, non tamen. mihil, fed

negaiioum aliquid : Sed nihilum, negationem,

&

flü

ac megaticum .omnia idem, id eft, nihil effe,

refpondebam: neque enim, prout arbitror,

inter effe, & nihil effe, illud, quod negativum

vocamus, medium effe poteft.

bit

$. 956.

€

Tun

nib

Aft urgere pergebat: ,, Certe Deus ini-

quos propter peccatum punit: jam fi pecca-

dol

ho

tum eft nihil, hunquid eos propter nihil, id

eft, absque ratione, & fic inique punit? Aut

1

t

dicas: quaenam eft omnium, quae peecanti-

bus aut a Deo, aut ab hominibus infliguntur,

poenarum ratio 2

$.. 957-

b

Hic vero in ar&am illam Metaphyficam,

Vif

de qua tra&tans de prima omnium ratione age-

d

')/'1"

Ü

ithi. redeun-

(

bam, & maxime ad $. 58. & //

-.-.:l.

dum eft. Ktinprimis debeo explicare, quid

];

qu

rei fit poena; hac enim generatim intellecta,

-

intelligemus , quaenam fit eius ratio, aut fi-

Ti

nis.

Iam immunitatem a poena, feu mentis,

Do.

ac fenfüs integritatem aliquam perfectionem

,

effe, puto: atque, quod ex hoc facile confe-

N

üi

quitur, defetüs aut negatio huius integri

Cä-l-

ti$

Caput XFI.

tis erit poäna autaffi&io,. Sic poena damni,

0, p

n ett

quae in damnatis datur, nihileft aliud, quam

defe&us illius clarae vifionis, ac perfectae

, 4

j

caritatis, qua beati Deo feliciter fruuntur.

Poena vero feníus in eo eft, quod operatio-

hi,

"

LOTL

nes fenfuum aut penitus intercipiuntur, aut

ihi (fl]ï

plurimum impediuntur faltem.

ib

[

$. 958.

r:gzzt

y

[

l

,,Sed dolor, id quod alius acute oggere-

bat, non eft negatio a&tionis vitalis, fed om-

Mortuus deftituitur operatio-

nino eft talis.

nibus vitae, fed doloris infuper eft incapax:

u 1

Quare dolor

dolere nonnifi vivus poteft.

l pþCCï

non merus defe&us, & tamen poena eft;

jlii,

nonergo omnis poena mera negatio effe po-

terit. ^^

T

i,guntuïs

$S..989..

Iam utique plus eft dolere, quam omni

a&u carere penitus: fed infuper plus eft aétus

vitales fine omni dolore obire. Itaque dolor

yflCBme

eft a&tio vitalis cum difficultate a vivente fa:

n

&a. In quantum itaque dolor eft actus vita-

i

qwc

lis; perfectio, & nullatenus negatio, fed ne-

que poena eft: in quantum vero vivens hunc

atb

at

actum fine facilitate, viribus, aut organis

minus perfectis obit; in tantum eft afilictio,

neti

poena, defe&tus facilitatis, ac proin mera ne-

jonte

gatio.

Itaque omnis dolor, poena, & affli-

con

ni

od de

&iol defectus : alicuius bo

3

»fupt ; eoqu

bono

z

P58

| Tm&atu; VI.

lii

bono, in quahtum eiï boxnum,, nemo dolere.

queat.

[

j

*

Q

$. 960.

l&

Nunc iam ad propofitum non ita grave

u

argumentum refpondeo: poena a Deo pro

l

peccatis inflicta eft mera negatio, & nihilum

fi

non habet caufam, non rationem, non finem.

(

Poena nihil eft, ac proinde propter aliquid

(

effe non poteft, Quare haec affertio: . Deus

dQ

propter peccata delinquent.m punit, reap(e habet

T

bunc fenfum: .Deus propter defibum iuflitiae

V

bomini varia bona mon tribui.

Immo. neque

(0

haec verborum formula fummam fimplicita-

Q

tem affequitur: fed in hanc rem optime di-

Q

cerentur fequentia: JDeus folis iuftis propter in-

W0

bacrentem iis iuflitiam varia dena, ac praemia tri-

TR

bf.;.' i.

Scilicet . buc. quoque. Zugoiflinianzm, illud

elt

adfiribere mecc[fe eft : Pauca funt, quae proprit

lig

loquimur : plura non proprie.

M

R

$. 961.

T

Quae quidem aliis infuper verbis expliba;

pe

ripoffunt. JMali nulla natura eft , f.d ami[fo

be

boni mali nomen accepit a) Qui de natura pec-

W

cati fpeciatim agens habet fequentia: b) K

quaefioi, quid e[[ct, iniquitas, & nom inveni. fub-

flantiam , fed a fumma fubflantia a. Deo detortam.

j

in infumam voluntatis perverfitat-m. Quod alibi

fe

quoque fequentibus dicit: Peccata enüm non

]i

i .ba-

a) S. Augufl. lib. rr. de civitat, c. 9.

b) Libr. 7. confeff. c. 16.

Caput XVM. -

r39

dola

babent [ubftantiam : inopiam babent, mon fubftan-

tiam a). Et certe, quae fan&tus Auguftinus

contra Manichaeos caufam mali ftatueré vo-

lentes innumeris locis apertiffime, & ad cap-

i g

tum rationis demonítrat, illud duntaxat vo-

Je0 D

lunt, peccatum, & alia mala, in quantum

nihilt.

funt mala, nihil effe, ac proinde nullam fui

n fer

caufam aut originem habere.

Certe qui pec-

qini

catum effe quidem aliquid afferit, fed tantum

"

aliquid "egatioi, ex fequenti dilemmate fe

e Dalt

nunquam expediet: vel hoc peccati negativumt

iufni

ultra nihilum in aliquo affurgit, vel nec uni-

Bu

co, quod aiunt, hilo nihilum füperat? Si fe-

lph'cizg-

cundum; tunc nihilo' par, merumque per

ime d

omnia eft nihilum. Si primum; tunc quae-

p )

ro, quaenam fit prima caufa illius minutiffi-

'

mae entitalis, per quam megatioum hoc plus

fi1td

J

t

eit, quam nihilum ? Deus, prout puto, ma-

lignae huius enüati; auctor non erit.

Res

; lpïoþïi!

creata alicuius, quod fub quacunque demum

ratione plus, quam nihil eft, prima caufa, pri-

ma ratio fieri nullatenus poteft.

Vel ergo

xphca

peccatum habet fui caufam , vel nullam ha-

(ttl

(JW

bet? Sinullam habet; aut nihil eft, aut a fe

n

gü, quod dicere horrendum foret. Si habet

p/

Ccaufam; tunc habet vel unam, vel inter plu-

res aliquam primam habet.

Sive ergo unam,

fl f

m (

li

five inter plures aliquam primam habet, tunc

E

j

femper dabitur aliquod primum mali princi-

j

pium: quae quidem eft ipfiffima Manichaeo-

lí

rum

2) Enarrat. in Pfalm, 123.

Tratftatus V.

940

do&rina. .. Malum itaque eft nihilk, rheraqua

amiífio boni eft, nullamque. fui caufam ha-

bens. .Íam peccatum certe eft malum, puta,

q

quatenus peccatum .eft Ergo peccatum,

Ea

quatenus eft peccatum, nihil, meraque amif-

fio eft.

t

T

$. 962.

y

Pa

Iam pï:op.'cerv nihil, ac proin etiam prop-

fii

ter peccatum nihil poteft fieri ; eoquod nihil

non poffit e(fe ratio motrix ad agendum. I£rgo

Dd

hs.

poenae vel nihil funt, vel propter pecca-

(

tum non funt.

Sed utique poenae nihil, ac

(0

mera amifüo feliciratis funt ; unde poenae

nec finem aliquem, nec fui rationem babere

0n

qi

poffunt. Quod nihil eft, ad nihil referri po-

teft. Scilicet, quod mox dixeram, fola prae:

D

mia propter piorum folam iuftitiam funt..

$. 963.

4

Hisce omnibus etiam fequentia quoque

i

aliquid luminis afferre poterunt: vel pecca-

Tl

tum, in quantum eft peccatum , non plus

0

eft, quam merum nihilum, vel eft plus ni-

1]

hilo?, Si primum; tunc rurfus eft , manet-

Ti

que nihilum: fi alterum: tunc peccatum eft

L

aliquid; eoquod plus nihilo fit.

Iam omne,

(í

in quantum eft aliquid, bonum eft: nam effe

femper melius eft, quam non effI2.

Si ita-

iil

que negatioum peccati, feu peccatum a]iquidþ

wj

eít; bonum id eft,

.. &. 964.

Em

941

Caput XW;. '

r

gb 964'.

m D

,,Sed utique motus ille, quo quis inno-

centem Occidit, eft aliquid, vel an omnes

JCACUT,

'«'fül.i'

T

acus, quibus peccamus, nihil effe, dices?"

16 d

Aft ille motus, & quaecunque pravae actio-

nes in quantum funt actus, bonum fünt,

perfectiones, & mneutiquam peccatum funt.

Peccatum in eo folo confiftit4 quod vis iu-

? n

0d fl

ftifiima ab eiusmodi a&ione retrahens a te

neglecta fuerit, quod eandem fecutus non

N

fis.

Efl equidom. p:ccatum a bono incommutabili

w

Sed non nos

fi

li

2

|

ad commutabile fatta : comoerfio.

convertendo ad:bonum commutabile, fed

p0€üäf

T

omittendo bonum incommutabile peccamus:

d

quae quidem omiflio, feu motus averfionis,

m

l pra

prout yacamup, qmesm eft nihilum. :

jnt

S 965.

Facilius baec. aduiittes , fü eadem vverbis fantti

"uguftini vepetam a)..— Ita fit, ut neque illa bo-

VA

ma , quae a peccantibus appetuntur , tullo modo

«

mala fint 5 — f^d malum fit. aver[io eius, ab án-

j p]d&

commutabili bono , & comverfio ad mutabilia. bo-

I

fi

.

7»4: quae tamen averfio , & converfio quoniam

a

non cogitur , - fed cfü voluntaria ; digna & ivfta

Ü

m

eam müferiae poena. fubfequitur.

ed tu forta[fis

o

quacfiturus e$ , quonam movctur. voluntas , cum

"T

avertit feó ab incommutabili bono, wunde ei iffe me-

j

tus exifiat , — fi enim motus ifle, id efl, averfüo

J

qu

voluniatis a Domino Deo fine. dubitatione pecca-

£utih

* &) Libr. 2, de lib, arbitr. C, 19, & 2o,

964-

942

Trattatus VI |

tum efl ; mum poffumus auttorem peccati. Deum.

Unde

dicere?. INon. erit ergo ifle motus ex .Deo

igitur erit? lta quaerenti tibi ,. t e[pondeam ,

u

nefcire me, forta[fis eris triftior : [d tamen oera

fii

refbonderim: Sciri enim mon potefl, quod

]i

INibil eft.

(

[

TUf

9.

966.

lll

" Scilicet ut hucusque di&a per 'c"ompen-l

l(

dium repetam, qui peccatum , in quantum

&

eft peccatum , velper minimam rationem,

lur

aut portionem ultra nihilum attollit, ille ex

fan

argumento Manichaeorum nunquam evadet,

quo quidem perpetuo quaerebant: unde ma-

D

Qur

lum? Sieft; fui caufam babet: fi malum ha-

bet fui caufam, datur principium mali: quod

M

Neque evadere

folum petebant Manichaei.

poterant Catholici dicendo: malum a libero

Nam fi liberum arbitrium

arbitrio nafcitur.

dat malum; ipfummet eft malum: nemoenim

dat, quod non habet: neque aliqua caufa

gu

poteft quidpiam ex fe producer

e, cuius infe

fen

Si vero libe-

[

rationem praevie non habet.

rum arbitrium in fua natura malum habet, ac

lj

li

proin malum eft; quaeritur, quis illud fece-

ün

rit: Deus bonus malum non condit: fequi-

Lt

tur proin, ut Deus aliquis, feu aliqua pri

Qu

ma caufa, quae mala eft, malum illud arbi«

j

trium fecerit.

Et fic dabitur aliqua mali cau-

d

fa prima, quam Magichaei Deum malum vo-

W

caverunt,

1

$. 96,77*

a

.Capm;' .XVII

943

du

$. 967.

! LIM

ul

f

Aft Catholicorum, immo omnium fapien-

n a

ï

í

tium perpetua refponfio erat: Mali nulla eft

natwura , fcd dsfc&us boni mali momen accepit. Et

í qwd

liberum arbitrium utique a Deo optimocon-

ditum, malum ex fe non producit: fed bo-

num fibi oblatum fequi mere omittit. Mere

omittendo nemo agit: cumque malum in me-

Off

M

Vantt

ra omiffüione confiftat, ac proin per omnia,

Oi

ac fimpliciter non fit, non exittat; ideo ma-

ille d

lum non producitur & fic nullam füi cau-

evad

fam, nullum principium habet. Et fic mali

yde m

principium rion datur: deberet autem tale

u

N

dari, fi malum vel per minimam rationem

pius, quam nihil foret.

qu

*

vadt

Jj

$. 968.

l

&f

pittil

l

Quae quidem omnia diligentiffime pertra-

yoenit

Cat, & magna fapientia explicat fanctus Aue

j

guftinus a), ex quo unicam hic delibemus fen-

T

jini

tentiam: Jtemque [cio, in quo fit; mala. voluntas,

lib

id in eo fieri, quod fü. nollet, mon. fieret : & ideo

yel, Ü

mon néce[Jarios, [2d oluntarios defe&tus iufta poena

|fe

d

confequitur. — .Deficitur. enim. non. ad mala, fid

l

male, id ef£, non ad malas naturas, fd ideo male,

fet

y

quia contra ordinem naturarum ab eo

. qui fumme

efl, ad id, quod. minus eft.

ANeque- auri. vitium

j 1

jj ci

eft avaritia, fed bominis perverf amantis aurum,

2uftitia derelitia, quae incomparabiliter debuit au-

n

.

TOQ

3) Libf. 12. de CiVitat. cn I' 2. '3. 6- & maXImG 74

p

944

Tva&aius - V L.

vo antcponi. — [Nec luxttria eft vitium pulcbrorum,

filt

füascivanque corporum, fed .

animae perverfe aman-

qu

le&a temperantia, qua

24

tis corporeás voluptates, meg

"

iiter

IN

rébus fpiritualiter pu

Icbrioribus, & incorruptib

u$ coapiamur. —— -— 246 per boc, qui

Juaciorib

À.

amát cuiuslibet maturae bonum, efi adi-

mf

peroerfe

pifcatur, ipfe fit in bono malus

fit

: » 6G 71?7;/.?:7" meliore

|eii

privatus.

^

UC

go« 969'0

:

ünt

&um itaqué ratio peccati abfeiffe in

eo

fim]

fit, quod mens libera bo

num immutabile, &

Y

eoque libere careat;

LU

infinitum fequi omittàt,

cumque bono infini

tocarere, noón p

offit non

fti

eíffe malum infinitum,

ac immenfus defectus

li

ligitur, ipfum peccatum

aliquis; aperte col

Q

effe peccati fumma

m & infinitam poenam.

ho

ün

Sicut enim, prout

fupra $. 889. & feqq. di-

cebam, affe&u fuo , ac tota men

te Deo in-

aej

fic ab

haerere, eft vera

ac fumma felicitas,

[/7

ere, neceffario e

hii

immenfo bono illo defle&t

fumma miferia: tantus enin

?

; eft defectus quis-

li

bonum

illud, a quo quis

que, quantumr eft

(

deficit.

Unde ficu

t aeternitatis ad Divinita-

i

tem nulla pr

orfus eft comparatio, ita dam-

L P,

ad gravita-

g

natio, in quantum aeterna eft,

-

tem peccati nihil eft. Aeter

nitas tamen poe-

j

tifime eft contti-

h

narum Contra peccatum rec

tuta: cum enim totius difpendii, quod per

peccatum libere incurrimus , fenfum fimuls

at5

& unica viþe facultas creata ca.,pgre.neque

|di^

ï)

T

Cagut XFIIL |

245

jl

j at

faltem diuturnitate compenfari aequum ei',c/a

quod efficacia fenfus fimul capere nequit.

: g' 970«

Vil

172

llud mirabile , quod peccans fummam

Ül é

inferni poenam, quae infelici aeternitate in-

; tdi

finite maior eft, & quam poenam damni vo-

camus, iam in hac vita fecum circum ferat,

utpote ab infinito bono deítitutus. a) Seníu

tantae poenae, non ipía poena caret, efique

| du

fimilis eij quife mori neíciens, Vita iam ca-

abl

rere incipit. — n fuguruam. éudicivam. foroatur. ad

& Cf

ananife[lationem,

atque ad acérrimian f/nfm mi-

offt

Jériae, quod mnc occulti/me vindizatir. 9) De-

d

nique tanta quodammodo eft vituperatio pec-

ecetto

cati, quanta eft laus Dei: Cum enim propterea

n

banc (rationalem naturam ) vituperamus ,. quoni-

L

am fummo C incommutabili bono, id eft, -creato--

us

ve fuo frui non vult ; illum fin? ulla dubitationelau-

s i

dawus. . Quantum ergo bonum , & quam in:ffa-

lü rioe

piliter linguis omnibus, & in-ff'abiliter cogitationi-

"m

bus emnibus, praedicandus, 65 bonorandus

C

o

) Q

ereator omnium DDeus, fme cuius laude nec lauda-

"

TR

i po[Jumus, nec vituperari? INon enim vitupera-

a t

Á

vi po[Jumus, quia in eo non. manemus , nifi quia

g1 at

magnum & fummum, & £rimum nofirum bonum

enf"

eft imanere $n. illos unde autem boc eft ,

iqon

mþ, quia

incdjabile bonun eft. c)? * |

Dum

od P

f

a) Vid $. 902

b) S. Auguft. lib. 3

: )de lib, arbitr, c.

x uæ*

c) Idem eod. lib. €, 13.

äzsL

!

Tom. IIl

K

946

"Trramäyïæms VI

* Duni vero peccatum bono infinito relpugna"re,

m

& fic malum infinitum effe, aio 5 nor fequitur,

omne mox peccatum lethale efle.

Nam lex,

feu voluntas Dei infinite femper bona eft, non

tamen tota vi fua fingulis vicibus, fed pro di-

verfis-citcumftantiis ac diverfis debendi titulis

diver&mode agit a). Si vafi infinite amplo exi-

gua fiffula quaepiam infigatur; non tanta vis

erumpit, quanta, fi integrum vafis illius latus

jo

aperiátur.

i

$; Attamen , fi.vel gutta e'FHuat; ea in dato exem-

itlt

plo infinite pretiofa foret, id eft, contra vo-

C

luntatem infinite bonam vel parum r agere, de:

bet effe infinite malum: & fic cuique etizm mi-

jur

pimo peccato debebitur poena aeterna? ac pro-

nj

ld

inde omne peecatum lethale crit; utpote cui,

1 g

eifi leve id videatur; vis non equidem infinite

Y

1

vehemens, bene vero infinite bona inunquam

non refiftit." — Ad grave hoc argumentum, nes-

M

cio, an fatis apte , refpondeo.

Ex his tamen nom re&de infertur, peccataglevibra

effe mortifera , ac poenam aetcrnam inducere.

P :r

Equidem pugnant cum ratiot

Iv 03

nfinite bona, &

Det

fic quadantenus funt mala inünita. Poena vero

G

ipfis aequa eft privatio fruitionis divinae ad

qUag

tempus inflicta.

Eiusmodi feparatio a bono in-

QGS,

finito iam eft poena fecundum quamdam rato-

I

nem infinita ,- licet non fit aeterna.

Quod ii

Qüey

aeterna lex non tantum bonitate infinita, prout

in levioribus obligationibus , fed etiam- vi in-

nih

finita, prout in gravibus praeceptis, urgeat;

no|

ture voluntas eandem violans in iuftam poe-

Con

nam & bono infinito carebit, quia bono infi-

ftei

nito refragata eft, & infuper in eiusmodi cafü

bono infinito aeternum carebit, eoquod b:oni

Q

infiniti vel ut totam !Vim repulerit.

bet

Sci-

j

a3) Vid, T rg&atum dé Sp'e C-.þ I, & 2.

m

Caput X VII

947

CpUg.

Scilicet aIiuS eff, qui vini infinite dulcis ali

quot

(Iequir

guttas prodépgit; & alius eft ,

, qui vini infinite

Nm l

dulcis portionem infuper infinitam effudit. Pri-

adi

or poenam femel, alter vero

d i

aequo meretur.

! vbis infinitam ex

ndi ii

wBr ONT. :

mplo t

tant f

jltus 1

Denique peccatum . maximam fibimet ipí

poenam effe, & quam exinde peccantes iam

( o

in hac vita, immo in ipfo » quo delinqunnt,

Qntta 3

inftanti mox fübeunt, hoc, inquam, nec Ci-

cero ignoravit: a) . Omimes gentés, & omini tem-

ftt $

etum?

pore una lex, & fempiterna, & immutabiis con-

a

Unebit, — . Cui , qui non. parcbit; ipfe f fugiet,

pit d

ac táturam bominis afbernabitur bec ipfo,luct ma-

; jf

ximas poenas, iami.

pulqu

caetéra füpplicia, quae pu-

um v

tantur, e.' ugerit.

$. 972.

s lr

Scilicet, quod tota praefens elucubrstio

d

: Dott

petit, amor Dei eft fuprema virtus, fub qua,

(u

j V

tanquam füb primo ac füummo genere, rcli-

](nnz"

quae omnés virtutes, tanquam fubditae fpe-

o

Cies, militant. Idem vero amor Dei ettfum-

j fo

an

ma noftra, ac perfe&ta felicitas, utpote per

quem amorem cunr fummo bono noftro, cui

]j [l'c

n

nihil deeft, quodque proinde omnes affe&us

Wt

noftros pleniflime fatiare poteft, feliciffime

g

coniungimur,

Nonne ex his neceffaria con-

mo y

odl 9

fecutio habetur, odium Dcei etfe füpremum

&enus omnium peccatorum, ita, ut quodii-

(V

bet ge'ccatum fit;; 1*'&?&0&1126 vocetur- odium

"

Á

M

»

Dei,

a) Vid, (La&ant- dävi)n; i

Ü lib. 6, c,-8

m

948

ïmms Vl

9'

Dei, utpote ex quo, tanquam ex in*imo ge-

nere fuo, omnia delicta venenatum. fuccum,

& damnatam indolem fuam hauriunt.

Sed

& per easdem femper rationes idem pecca-

tum, quo a fummo bono noftro peflime fe-

jungimur, non poteft non effe fumma noftra,

ü

ac extrema miferia, Quare aliud facere non

a

poffum, quam ut graviflima fancdi Chryfo-

(

Ítomi fententia te moneam a):

Si pofl haee

]

j

emnia dificilis virtus videaturs cogita , diffi

Hm'lz'v-

[

a

rem Je nequitiam.

H

L

CAPUT XViII.

i

Summus. dicini. amoris a&us explicatur.

l

S. 973. Hucusque d'ifp:utata totum amoris negotium

minime abíolvunt: nam maius aliquid fupereft.

$. 974. Puritas, amoris in eo eft, ut dile&um folum

ultimo fpectemus.

Magnitudinem vero amoris

ex illo computare oportet, quod minus , aut

mgis ardua, aut pretiofa eidem impendamus.

q

$- 975. Ex qua regula etiam amorem divinum me:

-

Q

tirl debemus.

t

$. 976. Deo iam nihil melius velle poffumus; quatrt

feipfum:

$- 977. Unde voluntas, qua Deum Deo volumus,

feu laetitia de Deo exiftente eft fummus amoris

a&us, & quem fat explicare non poffumus.

$. 978. Sed etiam in hoc ipfo a&tu veriflima felici-

tas noftra confiítit,

Ad quem

EU F T MESES.

| S.'979-

2) Homil 39 in Matth. -

u

Capa XVHI.-

149

Y

$. 979. Denique onnia hucusque cx&pïic:ïx.t»a maxime

ii

pertiuent,

u

n Y

$. 973«

g p

Dum de caritate Dei gencrali tamd-itï—-,

I(Emeu.

anol

& operote fàtis difputavi; nemo facile cogi-

tabit, minimam me eius partem hucusque

n

exfecutum effe. Quid autém hucusque evi-

Cj

ci, quam ut nos iplos, & totos quidem Deo

n

h

if

liberaliter demus, omnes aétus, totam vie

tam eidem impendentes? . Et quantula haec

amoris portio, & quam leve cft: hoc noftrae

in Deum amicitiae pretium! Exigui fane mo-

menti, &, fi ad Deum illud aeftimemus, etiam

nihil eíft.

Undelonge maius amoris officium

j

fupereft, & excellens adeo, ut illud non dig-

ne tractare, fed attingere duntaxat conft

neg(!!:fif:

rm,

»

icue;s

l fllptf;l

$- 974.

.W fd".l

v u

jjis, "

Si puritatem, ac finceritatem aniicit—iae, &

10

amoris fpeCtes; is ex eo nobilior efficitur,

j 9

quod quis, feipfo ac quovis alio velut negle-

&o, praeter dilectum fuum aliud nihil affe-

n d

&u fuo fpeGet: fi vero amoris intenfionem,

ac magnitudinem aeítimare velis; is eo vehe-

"

mentior, maiorque efficitur, quo diílicilius;

j 1

1

ac pretiofius illud bonum fuerit, quod quis

amico fuo dare, autimpendere ftatuerit. Caio

IH ffx'xä

viro optimo donum aliquod largiri duo de-

creverunt ; ita, ut ad ljberaütatem hancex-

H

* 23

eicen-

9.

^A

Tra&tatus. VL

- 180

ercendam utrumque nil, nifi dignitas Caii

tl

permoverit. ' [am prior eidem centum, alter

Qu

le,

vero ducentos dedit: dic iam: quis: Caium

plus dilexit? Si rationem donandi attendas,

p

ter

eain utroque par, meraque amicitia eft; fi

ipfum donum confideres ; illud in fecundo

di

eít duplo maius, quod amorem duplo maio«

Qu

n

rem apert-e prodit.

btl

$. 975-

let:

fent

Atque hoc ad aeftimandum, ac intelli-

füs

sendum noftrum Dei amorem certam regu-

pen

lam niiniftrat. Si affe&u noftro praeter Deum

Iu

nihil aliud - ultimo fpectamus; omnes eun-

QUn

dem purifime diligimus: qui vero maius, ac

excellentius bonum prae aliis D'eo volunt,

ii noü finceriorem , maiorem tamen in Deum

ít;, eun

affe&ium fovent, id e

od )

dem plus, quam

Lf

alii diligunt.

Ft quidem.qui fe totum , om-

d

nes actus fuos, ipfamque vitam Deo impen-

del

dit, vel forfan aliorum quoque affectus , ac

tto

res creatas omnes , in quantum poteít, Deo

conciliat, ac confecrat, ille ingentia bona

!t

li

Deo tribuens infigne amoris fpecimen edit:

n

quod eo pretiofius evadet, quo maiori mo-

U

leftiafua, & quoacrio

:

ftiterit.

re c011tenþi0ne id prae-

f

N

-

4

$: 976.

f

Datur tamen bonum aliquod, quod Deo/

velle ,poffumus ,. hucusque. commemoratis

-

no-

EE

| ISI

Caput XVliL

s Ci

nobilius aliquod, longimmeqüe praef*cajhtius,

h, d

quod eft Deus ipfe

Unde Deum Deo vel-

Catut

le, eft fummus in Deum amor.

Equidem in

kenos

proprio fenfu neminem fibimetipfi velle po-

elii

terimus, quia id, quod volumus, debet effe

diverfum aliquid abeo, cui id volumus: ne-

XeUnÜ

que enim aliquid ad feipfüm referri poteft

| majw

unquam. Praeterea omnia, quae Deus eft,

eaiam ante nos, aeternum, ac necelfario ha-

bet : unde fublimiflimus ifte, de quo in prae-

intel

fenti capite tracto, affectus non eft opero-

fus conatus aliquis, quo Deo quidpiam im-

W

at

pendimus, fed eft mera laetitia, qua gaude-

mus, Deum omnia iam habere, vel

potius

- CUl

p X

eundem talem effe, qualis iam eft..

J

; $. 977.

Jeu

Quare fummus nofter in. Deum amor eft. exul-

qui

talio qmentis de

n

Fï

eo exiftente.

Hunc denique

actum, hanc animi affectionem unicum in

tï]pfil'

$, V

aeterna patria negotium noftrum fore, arbi-

D

trorz nam ficut ad intellectum eft.vita aeter-

na, u cognofcant te folum Deum,

Jun

& quem mif-

edi

Jti IESUM CHRISTUM, a)

ità, quantum

-:

ad voluntatem, grande hoc amoris mandatum

Ü

vita aeterna eft. b). Nobiliffimus ifte actus, &

prae

puriffugggum hoc de Deo exiftente gaudium

reliquos omnes complectitur, ac longiffime

fuperat, & tamen plerisque eft penitus igno-

4

M

p

(?ifsu

PU

a) Ioann. 17, 3.

b) Ioann. 12 50.

f

'fraïtatus V.

152

lq

tus. Et ägo quidem eundem inteïlecmlmep

penitus haud aíflequor, & ea, quae ex illo

jl

Q

me intelhgere, puto , verbis aegerrime ex-

atbitror *.

Unicum in prae-

li

plicari pofte ,

fenti addo: Nonne in Dco omnia funt , &

[

q

ipfe demum eft- omnia ? Qui proin Deum

fi

effe , vult, ille omnia vult: & qui reliqua

omnia vult, ille infinitis vicibus minus vult,

)

r

1

quam ille vult, qui folum Deum effe de Ed?-

Vel

yat, aut potius i-am laetatur.

b

[

"* Nam (;i'ce.ndi- poffe, Ptlfo, omne ftudium , quo

nil, nifi, quod Deo placet, agere conamur, ac

p

ll

integram vitae huius contentionem ad folum hoc

de Deo exiftente saudium ex propria fua indo*

lat

le referri: & fiquidem eadem contentio felici-

d

ter, ac plene perfe&a fiv; tuncfeipfa, & totàá

Q

quidem in huncfolum acum definet, quoó Deum

effe, unice gaudcbimus.ä

mis diflicile foret.

Sed hasc explicar::1 Di«

$. 978-

In hoc porro ga,udio, quo Deum exiftere

fuper omnia exultamus, non folum fumma

nofira in Deum amicitia,: fed etiam ex im-

menfa ratione defcendens, ac proin confum-

Scilicet tancum in

imata felicitas confiftit.

EO

wCE

(0,

mente fapientis eft gaudium, tanta exul

quanta eft ratio, & caufagaudendi, ac cxul-

tandi: iam Deus eft ratio bona

, optima, 'z€-

liquas

Ls

Caput XVIII

r5

n

liquas rationés omnes abforbens, infinita, ac

rb

immenía prorlius

Nunquid ex hac ratione

Ie &

tanta aliud gaudlum, aliae deliciae,

. quam .

fummae, &in quantum mens UOFETH capere

in

UR

poteft, immenfae redundare poterunt: fatis

avarum effe arbitror, cui Deüm dar, hon

B

Teli

thh(.m

Hoc demum .illud gaudium eft,

videt mec auris dudivit:

H2C 11 CO0T

u$ Vi

gæoa oculug: H0n

e Ql

bominis aftendif a) ,. gaudium immenfüm , ac.

vere divinum, utpote ex ipfa Divinitate pro-

xime hauftum. :

Sed haec integrum tractatum

requirerent, . ad qualem digne .fcribendum,

um,7

at

prout fupra iam faffus ium., haud fuffigio.

Hoc iolum Ício, in hoc fuummum momentum

DIl

hi ind

latere, & ad mentem immobilem

redden-

(( Ut

dam, camque penitus fatiandam fatis eiï'e, fi-

& t

quis cogitet, & fimul intelligat hoc unicum:

p Du

DATUR Dzvs.

a

$.

979.

It2que bepevolns affe&us, quo nos totos

Deo volumus, aliqua, fed exigua. noftri in

fed demum vehe-

xit

(lot

[

Deum amoris eft portio:

mentiffima mentis noítrae de Deo exiftente

fun

j

&

exuitatio fummus noíter in Deum amor,

; n

extrema amicitia e!t.

Sed eadem quoque eft

QTAL

plenifima laetitia, ultima perfe&tio, ac con-

iif

U.

K5

a) 1. ad Corinth. 2. 8. Recentiores aliter explicant

VCI ba citata.

Quae, nifi nos omnia fahunt, ad-

33"

. plicari faltem ad noftram materiam poffunt.

lewi)

*

154

| Trattatus V T.

fummata i)eatittldo noftra ad quam ipfe Deus

nos invitat, dicens: Facate,€9 vidste; quoniam

ego fum Deus a). Cui merito refpondeamus ;

"inima mea exultabit in. Domino , & deletiabitur

füper fabitari fuo: omnía

o[]a mea. dicent ; Domni-

5e quis fimilis tibi? b) -

a) Pkfalm. *5« 1 L.

b) Pfaln$ 34, 9.

Di

)

f

Quj

Tün

1eg

vel

Tua

WO

28

3

TRA-

"

s

155

6 D

Qutin

ATU

(

nj

IRACTATUS VII

DE VIRTUTIBUS 'THEOLOGICIS GENERATIM

SPECTATIS.

*

Ex fummo officiorum, ac virtutum genere

iam ad inferiores earundem fpecies explican-

das defcendimus.

Ex quibus primo occur-

runt, & fupra reliquas omnes longiffime enii-

nent eae, quas recepto vocabulo Lbeologicas,

vel etiam d/vinas vocamus, eoquod originem

fuam in aliquam ex divinis perfectionibus

proxime refelant

CA UI

Qua ratione füpremum — virtutim genus dein-

ceps in dioer[as adeo [pecies legitime dzm-

"-

datur.

$. 980. Licet lex moralis fuprema fit fimplex, &

unica; non tamen fequitur, omnes virtutess &

vitia inter fe effe aequalia g

.

l

$. 98t.

Ti mä"tatus V TL

156

$. 98t.

Tdem enim de natura rerum phyfca dicen-

dum foret,

$. 982. Hirc ad explicandes diverfas fpecies a&io-

»um illud tritum adagiumz atus jþeu icantur ab

obiitto,

6. 983. Quia tamen acus legi potius, quam obiede

coníormari debent,

$. 984. Etex quatuor ad legem rululfm

$. 985 Modo,hoc, modo. illud pro obie&o ddï(r«

-

rtiatut 3

$- 986.

LHnc iuxta legitimam rei moralis conftru-

; c'honem

g 987. Aüus a rationc, feu titulo debendi fpccs

fumit.

&. 988. ()uam regulam facxlcm effe,

$. 989. Exemplo oftenditur.

$. 99o. Si. pro obiecto fumatur. ratxog ex qua a&ug

debetur 5. illa bcholaftlcorum Tegula cum nsüw

coincidii

$. 980.

Cum lex moralis demum fit unica, feilicet

Dei illa aeterna, de qua omnem quam ha-

bent, vim moralem reliquae legespartici-

pant; cumque quaelibet virtus moralis fit iue

ftitia, & Dei amor, nonne fic demum unius

fpecieileges, & fic non ni(1 unius fpeciei vir-

tutes habebimus, quosdam philofophos, &

haereticos fecuti, qui omn:s virtutes, & om-

Tiia peccata inter fe dCQUd»lla LHC, LUJNSCDU

funt? Vel quomodo ex unica,:ac fiumpiici

adeQ;

o

"

Caput. L

157

d "

&deo, eaque aeterna infuper ratione, fcilicet.

ex lcge Dei tam;a diverfitas naíci poteft?

S.: 98 t.

- Sed fi hoc areumeutum te moveats mul-

oD

tüm erit, f1 non res creatas quaslibet etiam

quoad.naturam earum phyficam ad eandem

fpeciem referas, utpote quae fe totis adivina

ddj

voluntate, eaque finplicitlima deícendunt. -

nfn

$. 982.

Ut itaque hanc cau/am rei moralis docto-

p

res rite explicarent, ad varia actionum no-

ftrarum obiecta contugerunt, docentes, &

commune axioma

iþatuentes ov J2 ecifican-

;

nu]

iur ab obz'gvöta.

vt

$. 983.

Verum cum ex omnium doctrina 'boni-

tas, & malitia moralis confiftat in corformi-

j

tate, vel difformitate actus cum lege; mirum

fane effe debet, fi haec conformitas, ac dif-

;li

formitas ex obiecto actus potius, quam cx

ul

lege petenda fit: cum actus morales legi po-

L

)

W

tius, quam o

«

biecto conformari, neceü"e Hà-

ill

beant.

*( 5 984.

0li

Verum haec doctrina ex eo magis impli-

ü

E

d

eare fe videtur, quod in defignandis obiectis

moralibus parum fibimetipfis conftent. Ad

;

(

quqd

1

158

"raüans VLH.-

quod intellisendum, ex trattatu de con[ciemn-

&

iija recolendum

-

non poffe cogitari ofli

E

cium morale, feu obligationem , nifi detur

1*9 aliquis, qui debeat; & 24e debet dari is,

cui obligatur; requxrltul praeterea 44 actus,

quem prior alteri debeat; ac demque 4^? ne-

ceffaria eft ratio,

ex qua aliquid debetuür, ob-

ligationes enim non fcipfis, aut fine ratione

naícuntur.

Iam cogita, nüm tibi aliquam

obligaonem fiugere

e quea$, ad quam haec

quatuor capita non concurrant.

$. 985

q

Nuncii, qui aCcus morales ab obiectis

«

t

fuam fpeciem, feu indolem fuam capere af-

Mi

ferunt, ex his quatuor capitibus modo hot,

N

modo aliud pro obiecto ftatuunt.

Sic di-

cunt:

Y

obistbum legum inoraliim e/Z mens bomi-

h

Qs lbtra.

En! hic obiectum oflicii eft ille,

obiettum

li

qui :tenetur.

.Alia vice fcribunt:

L

pietatis paternae eff filius. Hic iam obie&ti vi-

h

ces fübit ille, cui hoc officium debetur. Rur-

C

fus aiurit: obieGum religionis efü cultus Doo. de-

i

bilus: & fic id, quod debetur, hiuius obliga-

tionis obiectum efficitur.

Fandem docent

obiettum fidei efl veritas divina falli ,

j(&Llö'? 2

K

nefcia ; in quo denique exemplo ratio obliga-

tionem inducens pro a&us moralis ObleutO

p

li

defigitur *. sQuis iam in tanta actibus fuüum

Oblccmn dcü"nde va u"tdte tuto pedem fi-

gere,

——

Caput L.

159

n

gere ; aut fcabilAem à

audeat ?

«

liquam regulam fcfïbere

(

lt

* Ut nihil dicam de aliis obieäorum di*vifïonibüs,

quibus aliud adaequgtum, aliud tuimus adaequa-

&

ht

ium: aliud. primarium, /ecundarium vcro aliud,

formale , & matevinle, & nefcio , quae alia effe

10

volunt: ex quibus omnibus nemo facile enavi-

It

gabit.

qu

*

,i

$. 956

Égo vero conftructionem moralem fe-

quentem in modum ordiendam effe, ceníeo,

Prime intelligirur ( utique poft legem . Dei

aeternam, & in ordine humano ) aliqua ra-

C

e d

tio, ex qua obligatio quaedam nafci videtur:

neque enim obligstiones morales a feipfis,

ho

M

quantum ad fingulos cafus, exiftunt. Hanc

iC

vero rationem titulum debendi voco.

7

Ex

hoc iam titulo focunde leco debitum, feu ob-

j

i'l

J

ligatio oritur : ubi dein £ertio debitor, & ex-

actor neceffario intclligitur.

ll

Quarto dein fi

huic debitofatisfiat;. dabitur virtus, feu actuts

;

cuiuscunque iuftitiae; aut fi eidem non fa.

j

:)

tisfiat, erit peccatum, feu iniquitas,

u

Qg inig

denique fi huic officio frequenter fatisfiat, aut

gt

fiilud faepius violetur; inducetur Pabitus,

lh

id eft, affuetudo recte, aut m

Go o

b 1 -

ehdi :

n

prout habet tritum illud: ex

frequeutatis atti-

&t

j

bus fzt /mþit*zss

J

$. 087-

Ire,

hs.

]

160

'Traäæt-z.zs V. ;?I;

f

[

$.. 987.

Iam folutio debiti ,feu expletio OHïCiï-,

ac pfoin, quod idem eft, virtus moralis alia

non eít, quam erat debitum,. cui facisfadtum

eít: Obligatio enim , & folutio obligationis

relatioae funt, id eft , mutuo ac neceflario

invicem relpe&u, fe excipiunt.

Porro debi-

ä

tum quoque eft tale, qu

alis efttitulus deben-

Z

di: ex hoc enim tanquam ex füi caufa. debi-

f

tum totam indolem füam haurit

Supereft

itaque, ut. omnis obligatio, ac dein omnis

virtus ad eam ípeciem pertineat, cuius fpe-

iä

K

ciei, & indolis erat ratio, & titulus debcndi.

l-

$. 988.

(

Quare in ipfo ufu actuum moralium fpe-

ti

ciem, feu naturam ita indagabis. Primo quae-

re, num eiusmodi actum edere iuftum, aut

quomodocunque debitum fit.

Quod fi ex

nulla ratione id iuftum fit; tum eiusmodi

a&us otiofus, & neutiquam virtus erit. Si

3

vero actus ille iuftus eífe, videatur; tunc

1

quaere fécumdo, ex qua ratione, feu titulo

actus ille debitus, aut iuftus tibi appareat:

& tunc actus ille ad eam fpeciem pertinebit,

ad quam titulus ille, aut ratio fpectas.

$. 989.

In exemplo id magis patebit. Caius egen-

tis patris locuples filius parenti huic füo cen-

Quia vero hi ad de-

ïuïm debet ex mutuo.

cen-

pE

^s ia

p

Caput: £.

I6I

centem fenis fuftentationem non fufficiunt;

ideo ex naturali pietate ad alios centuin dan-

fici

dos fe teneri, arbitratur.

]am utrique debi-

5 d

to Caius fatisfacere volens, primos centum,

(

& brevi etiam alios centum feni parenti fuo

(

Wi

exfolvit, In hifce duabus folutionibus & qui

f

debet, & cui debetur, ac denique quod de-

Ü

betur, paria, immo eadem funt.

Quia ta-

a

men priores centum ex pacto, pofteriores

de

vero ob beneficia paterna debebantur; prior

folutio erat virtus fidelitatis, feu vulgaris iu-

r

Of

ftitiae: altera vero erat actus pietatis filialis,

$

Adeo ratio debendi debito, & dein folutioni

l

totam moralem indolem tribuit. Tenta hanc

J*l

regulam, & ipía experientia doceberis, eari*

dem effe plenam, & nulla unquam excep-

hn

tione limitandam.

W

n

$. .990.

f

per obiecta fcholaftica tendele

(100

Quod fi

malis; non errab;s $

dummodo . cuiuslibet

actus Obiectum illud ftatuas, ex quo actus

t

ille debitus, aut iuftus eft. Sic enim in in-

iU

]'Eam

t

dagagnda actuum fpecie, aut natura morah res

nunquam te fallet

eblh

gm

(

n

(

Tem. IIl

Ca-

u

g,

165

Tradiatus VII.

C A PX

It

q

Yi

Haec jþeczes morales computandi ratio ad .Dài

;

legom . aeternam exp;zmtur.

p

ü

$. 991. Hi debendi tituli non funt vera lex morahs,

« 992- Qualis eft unica voluntas Dei;

w

*

993:

Sed funt tantum condmones " qmbus datis

lex aeterna urget.

.

D)

994*

Quod exemplo quodam materiato ;

L

996.

Et teftimonio S. Auguft.

illuftratur.

z

h

.

996. Hi tituli mutantur, dum interim divina Vo*

(1)

luntas immobilis ftat.

bo

.

997. Etiam in virtutibus theologms divina vo*

T

Iuntas

li

u w5 &»

*

998. Per proprios utulos voluntatem noftram ad

V

Dl

greditur.

t

.

:999. Interim tituli hi non funt principià legum;

el

fed principia cognofcendi legem;

?

genus

horum tltulorum

Vil

ij

1000. Suprcmum Vero

feu principium cogno;undï generale

.

1Co1. Non datur, nec dari poteft, quia liberrima

Dei voluntas nihil debere potett

LÀ

1003. Hinc fufficit ,

titulos hos in varias claf.

l

uv — u u^ ^ un

fes legitime diftribuere

Vi

[U

$ 99I.

.Verum proxime dictá vehementer im-

l

pugnabis dicendo: ,Nonne toto tra&tatu quinto

id folum agebas, ut tota rei moralis indoles

alege, & denique a fola Dei lege aeterna de-

l

h

rivares? Quomodo iam repente novae & tot

quidem ofhcwrum Ícaturigines aperiuntur,

T

qua-

27

| Capui H

i63

quarum pleraeque nihil aeternitatis, nihil di-

vinitaus habentes, mereque contingentes, ad

]

j

1

ipfum non raro humanum arbitrium, prout

pacta, & beneficia gratuito pr

1

Qutds

tineant? *

aeftita , pe;'-

^

$. 992.

i5 t

. Àft non hoc volo, hos debendi titulos

effe veram legem moralem: talis enim eft fo-

la voluntas Dei, omni caufa, & praevia ra-

i

tione carens, Firmiflime tenendum, omne

bonui primo, & ultimo effe ideo tale, quia

n v

Deus iilud volui. . Nec in poflibilitate, nec

inexiftentia rerum aliqua pro divina volun-

m 4

tate ratio eft quaerenda: omne enim in quan-

tumcunque eft, divina voluntate Dofterius

egu

eft. Qiwuid enim babes, quod non accepi[li : f au-

temn accepifTi . quid. gloriaris? a. )

Yi

$. 993.

jettt

Sed divina haec ac omnípotentiffima vo-

j dw

lurtas pro fummo fuo ac liberrimo, ac ab

Omni praevia ratione immuni arbitrio in his$

circumitantijs maiorem, in'aliis mibotem, in

aiiquibus diverfam, rurfus in aliis nullam

j

vim obligandi exferit. Non quod illae cir-

tll

cumftantiae fint ratio divinae voluntatis, fed

quod in his fic, in aliis aliter,- in plurimis

(

4

nullitenus humanam voluntatem aggredi,

follicitare ac ftringere liberrime, liberrime,

Mi

Seu, quod idem eít, tituli

inqqgm», yelitf

13

.dea

qu

i 3) I, ad Corinth, 4. 7

NT

164

Tmö'tdtus Vil.

bendi non funt ipfa lexx, aut r'atid legis, f»d

qu

üs datis lex aeterna ments noftrae ífenium

p

interiorem commovet.

Nunquam hi tiiuli

fi

Lex ett u-

veri nominis lex effe poflunt.

pra mentem humanam, utpote cui haec cit

aperte fubdita: tituli debendi vero pleruüm-

i

que funt infra mentem humanam, immo noii

"

Y

'aro eiusdem effectus e. g. beneficium gratui-

to praeftitum, pa&tum libere initum.

Ü

N

.S- 994.

cär(

Ouomodo vero lex aeterna, ac fimplex

CR

T

adeo fuam obligandi vim diverfimode in va-

ris circumítantiis edat, fequenti paradigma.

t

W

tealiquando defcripfi. 1n horologio aliquo

fabrefacto variarum partium varios motus

qe

Pl

fpectamus: dum una rotulain dextram, alia

in finiftram gyratur. Aliae rurfus partes Cir-

Bi

lr

culum integrum , aliae ofcillando dimidium

defcribunt.

Demum, ut caeterà omittam,

t

aliquarum partium motus eftcontipuus: alia-

(

rum non nifi per intervalla contingens, &

L

üi

aliquarum celer eft admodum, dum aliarum

tardifimus elt, . Num diverfa harum partium

figura, aut certe earum varia compofitio di-

veríorum adeo motuum caufa exiftit? Mini-

me profe&o: nam partium forma ac collo-

catio inertes, & nullius motus caufa funt,

Et tamen illi motus fine hac partium figura,

& ordine haud quaquam darentur.

Scilicet

$ ae-

*þosamqtus omnes effcit fglum pondu

qua-

| Caput. II.

16;

«l

I

quabi

1wävi urgens, & omnem feHïcavxcwam in

fem

partes horologii diftribuens, ita, ut hae non

Qu

fint caufa motus, fed media duntaxat auxilia,

di

TO

per quae pondus tanquam unica vis movens

n;otus—illos in horologium diverfiflime exfe-

lerit:

rit.

v

0 ni

$..99:.

m

Sic in praefenti caufa noftra vis ftringen-

di eft tota in voluntate divina: illae vero

2

circumftantiae, ac momenta. ex quibus offi-

ii

cia, & obligationes oríri videntur, funt me-

n v

ra vehicula, ac velut canales, per quos ae-

[f

terna ac fimpliciffima lex vim fuam diverü-

j

mode adeo in mentes noftras difpenfat *. Un-

de a&us noftri aeternae iuftitiae conformcs,

noujs

Jl

aliquae illius, id eft, aeternae iuíticiae ima-

d

gines, fed imagines diverfae admodum (unt.

jdd

n multis iuftis quafi multae iuflitiae videntur . e[fe,

iuaæ

eum fit una. Dei, cui omnes "participant.

'Tan-

quam fi una facies intueatur. plura [becula ,. quod

:2112

» y

in illa fingula

ditur. a)

re eft, de illis pluribus plurwaliæï red-

T

trif

"* Quomodo lex una, eaque aeterna ac immutabi-

T

lis diverfos adeo effe&us edere queat, & pro di-

verfitate circumítantiarum velut mutari videa-

lii

tur, claré explicat S. Auguft. b) dum ait, iu-

ol

ftam legem fore, -fi populo communis utilitatis

i.

ftudiofiffino facultas creandi magiítratus conce-

datur: & legem huic contrariam pariter fore iu-

i

j

ftzæm, qua populo depravato, & exinde fua po*

3

tefta-

Aze

2) S, Aug. Enarrat. in [

8

falm, 1o,

n

b) Lib, 1; de lib. ar(bitr. €. 6«

166

| Trattatus VI?.

"

"*

Iam

teflate abutenti eadem facultas adi'matï/.ll

T

de legibus hiícé fibi adverfis, & tamen iuftis ita

cel

fcribit: Cum ergo duos ifige leges itq. [ibi vide-

uf wng earwu honorurm Gün-

N

antuwr coniraviae ,

dorum populo tribuat potefiatem , aufivat alteras

ml

J

€8 cum 1)/iía Jecunda. ia fit ,

db Wsduo gogo am-

T

5

WiHi GICHPBAS,

bae in ecdem . civuate effe. g« [l

I

;8 ;".-

(

;

l

aliquam earum mj

[

/ g/;,ï»; 4

M

1

erii moinue

*

2

Ti

debui[fe

eppellmus evgo legem figm tempova-

len, quoe quamvyls ujia [i. comimoitari tamen

Mi

5

il

[2

n

]

per teimpora. iufle potejt.

Y

v?

£ex *

quae

Ils

Jumina vaiio agprllaiwy ,. cut f timpev obtemperan-

Q

dwum rj, -- gper quam deuigue íllaà, Qquam tem-

piu

goraleim vocandam. diximus, velle. fertuvs retfe-

f

que mulaiue , potefine. curpiam . imtelligenti nou

incomvaw übilos , Geternaque. videvi 2 z. golcfe

aliquando wiuflum e[fe , wt ncod: lus ac. gravis

gopulus ipfe fibà magifleatus ce«et. diffoluus ve-

^Y0, C? wquam :fla. Licevtia careui ? dideo hanc

i

aeternam , ac incommmiapilem lL gem efje. Simul

;

eliam Íe ïv'lil]'(,':"f avbiivov , 1

nHia ttmporali nthil

tu?

e[fe. iuftum

"Giqué legitismum ,. quod mon ex ha

Tni

Nam fi go-

aeterna. .b hommés dermvaverimt

X

( ulus ilie quodaes temipore i lle

honares. Qidits

p

quodam vurfus. infle non dedit; ;

haec. vici[[tudo

temporalis, u vuya.eflit ,. ex 1lla

aeteeniate irü-

NI

&a efl, qua f[zmmer iuflum efi . gravem gopu-

h

lum houores dáve, leve: mon dare.

a

$. 996.

Hoc fcilicät in qualibet relatione , id eft,

in quolibet refpe&u contingere, & facile in-

iO extrema, quae

telligi poteft. Sic fi inter d

fe mutuo refpiciunt, aut coniun&ta funt, pri-

e€Y

mum immutabile ac immotum. maneat ,

alterum duntaxat mutetur, tunc mutuus quo-

que

Caput II

167

|

hn

que refpe&tus, aut coniun&tio mutatur, aut

ii

ceffat, falva prioris extremi immobilitate

ii (

Nimirum aeterna lex, feu divina voluntas

*u Ti

eadem femper

ic.immota ítat

tota muta-

VU

tio, ac diverfitas adícribenda eft rebus crea-

TET

tis, quae pro fuo perpetuo defe&u diverfe

mpn

mutantur, ac proin ab aeterna legc varie af-

fl:l

Ciuntur,

Sol ifte aeternus aequali femper

[)"u

menfura radios fuos d1fpenfat, quos tamen

Wu

corpora diverfo modo aut omnino non exci-

u

Th

piunt, prout haec dlvelfo modo foli axpoüta

fuerint.

! f0

$. 997

g

Dum tamen omnem obftripngendi vim folr

divinae voluntati tribuo;

haec regula in vir-

p m

tutibus theologicis. ahquam exceptionem ad-

(lil

mittere tibi Vldetur

Haec enim officia pro-

xime ac feiplis aliqua divina perfectione, ac

proin aeterno, ac Jmmutabxh titulo nituntur.

Sic officium credendi ex

infinita veritate de-

u

Ícendit, quae feipfa. & ante imperium divi-

nae voluntatis culm. & affenfu eft digniffi-

ma.

Lerre loquenti Deo credendum eft, etfi

quis de nulla lege morali cogitaret.

Non

/

n

ergo divina voluntas eft unica lex moralis.

]

N

998

QUE

Sed attende,

pfl

. quid hic in quaeftlone Ti

Ü

Non tractamus m praefenti negotio, num

Jl

quis aeternae veritati absque perxculo de-

4

cep-

V

168

j Tia&atus V II. |

ceptionis. affentiri qu*eat; fed än ex officio

Á

morali, & fub periculo committendae iniu-

füitiae quis ad affenfum teneatur.

Divina

]

ucttoritas erroris, ac deceptionis inícia ex

fua indoie nihil aliud facit, quam ut intelle-

&tum ab errore fecurum reddat, folam nobis,

]

eamque certiffimam veritatem miniftrans:

hoc autem facto, velut munere fuo funda

Voluntatem ex fua indole ne qui-

Il

quiescit.

dem aggreditur, & obligationem moralem

(i

"

fefola noninducit. Firmiífime afferere, non-

dum eft obligare: illud in rationem definit;

e(

hoc atficit voluntatem

Poftquam vero De-

us locutus eft5 divina voluntas noftram ag-

f

greditur, eamque ad affenfum praeftandum

C

obligare incipit, & cauíam antea rationalem

tantum, deinceps etiam Thoralem reddit,

l

Ídem de aliis debendi titulis, quos vocamus,

quorum nullus proxime ac per fe ad vincien-

dam voluntatem pertinet: fed 1is datis pri-

qmurm ex divina voluntate 1uflio

: feu. l,e::;. 100-

ralis exiftere incipit.

t

;5 999«

Quapropter hi tituli debendi, : ex quibus.

totam rei moralis conftructionem adorno;

reapfe non habent vim obítringendi, fed fa-

ciunt nos fcire, ad quid divina voluntas nos

obftringat. NNon ip/alex, non legum prin-

4j icgem.

:;

cipium, fed funt priï:c.:pia' cognofcen

.His

-

Y

169

Caput l.

f

His enim cögi;.itis, intelligimus , aut quáfi

ii

fentimus, quid Ve-lit Deus.

Jv

5. Io00.

d

"

Mi

W

l

Sed nunquid -hi- debendi tituli in abquo

J00N

genere inter fe convenient, ita, ut genera-

Ya

lealiquod principium. cognofcendi ,

in quo in-

UT

veniendo modernae fcholae tam fedulo labo-

q

rant, demum obtineatuf, ut fciatur nempe,

[

1

Mu

quid voluntas divinageneratim iubeat? 5i di-

cam; Deus generatim iubet, quod iuftum

! mn

J

eft: mox quaeres: Sed quid generatim iu-

J

ftum cft? Praeterea per hoc etiam ex eo nihil

refpondi, quod, proüt alibi dixi,iuffum & 1u-

4

dum

ftum ex ip fi etymologia nominis idem fit. Etli-

cet in notione iuftitiae omnes. actiones iuftae

jet

Q

conveniant, et licet divina voluntas fuum

f1

imperium in mente noftra velutperhaec ver-

ba fac aut prazfta quod. debes! exerceat, ipfe ta-

Qp

men huius legis ufus in fingulis cafibus defi-

n

D

pitus non eft, fed ex variis debendi tituiis

menfuram accipit.

Porro hi titul;, aut ra-

tiones debendi adeo- difparatae fünt, ut eos

inaliquod commune genus cogere, ego fal-

tem neíciam. Quid enim e. g. aeterna veri-

ibui

tas cum potu liberaliter praebito, quid divi-

pagratia, cum paéto libere ante divinam le-

r']z[),

. -gem inito, commune, & quidem in penere

morali commune habent?. Et tamen haefunt

1

rationes, ex quibus varia officia praeftare te-

nemur.

-

;

L5

&. IOo*.

:

i

170

TraGiatus VII

51- IOOXO

Scilicet Deus, hifce datis, aliquid exigit,

e.g., ut fidem pa&o obligatam fervemus:

cur vero, hifcedatis, aliquid exigat, non da-

tur ratio, non principium.

Hiíce enim om-

nibus iam exiftentibus poteft Deus fenfum le-

gis, feu voluntatis fuge fubtrahere, & fic

eundem obligationis 'expertem relinquere.

Velan Deus cogitur forte; ut, datis eiusmo-

di titulis, hominem obliget, & vim fuae vo-

luntatis fentire faciat? An intellectui ufum

rationis intercipere poterit, voluntati fen-

fum legis adimere non poterit? Profe&o ti-

tuli hi, de quibus difputamus, non funt

rationes divinis legibus priores , propter quas

Deus aliquid praecipit; fed funt rationes di-

vinis iuflionibus pofteriores, per quas prae-

cepta fua humanae menti ingérit,

Deus pro

fuo arbitrio, ficut modo lioc, modo aliud

creat, fic rurfus pro fuo arbitrio imperat mo-

do.in his, modo in aliis circumftantiis. Non

quod illae circumftantiae aliquám praecipi-

endi rationem praebeant Deo; alias non di-

2

vina voluntas, fed illae circumftantiae effent

prima lex: fed Deus in quibusvis cafibus iu-

bet aliquid abíciffe ideo , quia vult.

Nam

quod dictum iam eft, Deus in iisdem circum-

n L ia

ftantiis poffet mentem humanam expertem

legis relinquere *,

* Moc

Captut Il.,v

171

* Hoc fors öbi'curum caiquam videfi poterit, eo-

quod nos legis nunquam experres, fed infüpe-

rabili, feu immutabili earum vi obftrictos fem-

Xl

per & intime fentiamus,

Imnmunitatem a lege

sU

nunquam experti. nullam eius notionem nobis

J

fingere poffumus.

-

Ideo toties fcribimus ac di-

1 01

cimus: zp/a waiuwra hoc petit, hoc refugit. Hanc

nh

legem mnatuva ex:git.

Hic Gtfus. femfum yrohi-

bet: dénique totam prohibendi vim non ad libe-

T

rum Dei decretum , fed ad aliud, nefcio quid,

Ü

referimus , quod ipfi Deo ferendae legis ratio

j

effe debeat.

Verum de his iam £vaGot, tevtio

K

Vi«

egi; quantum vero,ad praefens, dic, qualis na-

tura ad ferendam lecem iufta ratio. Deo effe de-

Ut

beat.

Natura materijata, aut mere animalis ratio

Ü

u

Narurá ratione

legis moralis utique .non erit?

i U

praedita lezibus inferior, ac fubdita eft, non eft

fi

iis fuperior: effet vero legibus fuperior, fi le-

gum caufa, ( vatio'exifteret, quia utique omnis

i

(j

cauía fuo efietu fuperior, ac nobilior eft. Igi-

$Ü

tur fupercft íoia fatio, & na^ura divina, a qua

aliquos acus prohiberi, aut exigi, vifu mentis

j

$

nf

J

clare cenípicis.,

Nequein patura aQus praeci-

piendi, aut prohibendirationem inquirass aper-

m

Pl

U

f

tum enim eft, a&um effe infra legem, eique fub-

f

b

1

cgem,

filex ex a&u

ditum: foret iurem . fupra

ieRE

VOl

ortum fuum

& cautam acciperet.

Cave

ob-

p

fecro, id quod tot faciunt, ne cognitioni divi-

hae, aut decreto divinó, id efl, actibus infiriite

ïd

'perfe&is motum , rationem, aut cdufam ex re

((l

:

3

]

quapiam crrcata petas.

N

s.

1o002.

J

e

Cum itaque titulji debendi in commune

. genus coiligi pequeant, feu, quod idem eft,

cum íimplici regula definiri non poflit, quid

Deo

[0t

R

Tratteius VIL

Deo in quolibet eventu praecipere, vel pro-

hibere.placeat; ad conftructionem moralem

riie ordiendam, aliud non fupereft, quam

ut debendi titulos, quos,. tanquam obligatio-

num fontes, nobis fingimus,

& qui earum

db du — rl

ineri reapfe camles funt, in varias claffes Ie-

gitme

, &ex regulis divifionis diftribuam ,

ut, qux communem definitionem aegre ad

mittunt, iuítam faltem divifionem capiant

Perquod toti morali aedificio & legitimus or-

do, & mira fimul eleganria accedet:

quam

mvdem fpe&tare, mentem non fenfibus fuis,

fed folo intelle&u utentem plurimum dele-

Ctabit,

CAPUT In

l)e titulo, ac ratione, ex qua virtutes toeolæ

RX5 X 5 ( ,

gicae deftendunt..

1c03. Tltuh debendi funt vel finiti, vel infïmtf

Ico04, Ex his oriuntur virtutes thcolomcac ; &X

u n C^ ec

ilis morales in fenfu fpeciali.

ï

1005. Quomodo eadem lex aeterna dxvcrizmode

adeo,urgeat, fimilitudine declaratur.

. 1006. Quia pro quovis officio morali divina vo-

luntas urget; peccatum philofophicum dari ne.

quit,

$.

1007. Virtus theologica in genere definitur,

$. 1003

|

Capw IH

173

p

5 IQUQ.

alet

Jam debendi tltUh, quos 1emtus noffe

qui

intereit, &

ad negotium morale tantopere

i

per quos legis.aeternae vis in mentem 1 o-

a

ürafn diverfe adeo denvatur, div.cendi ;unt

b f

hï l

finitos & fmitos *.

Pil

* Quapdo ícilicet debendi ratio eft perfectio Dei

d

aliqua (u*ique quae non fit voluntas Deiz haiec

ju

enim eft prima ac communiffima omp um obli-

IU

'-"UOHU.ITI

ratio )

tunc ex :ali perfe&tione- in-

h

Hegitur infinitum oflicium :

dum ex finitis ti-

du

fil

1Us

wlis non nifi finitae obligationes inducuntur.

jb

$. 1004

Porro ex titulis infinitis ac divinis orta

odlicia, ac virtutes voca:tur Zbeolopicae, quae

vero per titulos creatos ex lege Dei'set rna

in nos defcendunt, e

ea officia ac virtutes no-

n-

minantur mural.s: morales, inquam, in ipe-

th quodam fenfü, & in quantum -virtuti-

iNam oflicium

i

bus theologicis opponuntur

morale generalifüme acceptum etiam virtu-

&

tes theologicas fub fe concludit: eoquod in-

fhinitae e. g. veritati fidem adhibere iuftum,

10d£

honeftum, acproin morale fit: &omne pec-

v

catum virtutibus theologms adverfum ad ge-

nus malorum moralium pertineat

Legi ac

Iir

divinae iuftitiae haec theologlca officia obno-

Xia, a virtutibus, àc vitis feu dcfeä ibus

phyficis longe aliena,

$. 1005.

3&

$QÓ

174

Tra&tatus VII. :

&. 100S. ..

Ut vero haec facilius intelligantur, & vis

legis aeternae modo infinitis, modo finitis ti-

tulis fe attemperantis indoles rite explicari

queat, iuvat novum aliquod paradigma, vel

fymbolum fcribere. Sititaque oceanus, qui

Gd u L E . - 5

contineat aquas quoad indolem divinas, &

l

quoad copiam infinitas. . lam fiat apertura

infinita, & mox erumpet vis aquarum infini-

ta fimul ac divina.

Alia vice aperiatur mea-

tus finitus, & profluent aquae bonitate qui-

dem, non tameu copia infinitae, —Ita res fe

fehabet in officiis.theologicis, et moralibus.

ZV

(

Ad utraque explenda urget Dei voluntas ae-

terna, optima, infinita, ita tamen, ut ad

priora vi infinita, ad pofteriora vi quoad mo-

dum finita, .utrobique tamen vi divina, et

absque ulla aeftimatione, t ultta omnem

captum optima urgeat. Unde tam virtutes

morales, quam theologicas infinita aliqua bo-

nitasornat: utraeque enim veros natales fuos

X

14

m

Hs

modis vim fuam ex-

in aeterna lege dive

ferente habent, ita, ut morales virtutes quo-

itan

TE

tiam infini-

ad modum finitae, quoad fub

tae; theologicae vero tam quoad modum,

quam quoad fubítantiam, ficque bis infinita

E

?9

ac bis diyinae fint.

.5- IQ': 6'.0

t

'(xwutlll

175

$

ICOÓ;

!

l

»Unldejfacile apparet, etiam peccata ohï-

li

;ï r,;.

AV W

cio morali tantuin advería effe divinae maie-

ii

ftatis offenfiones, trans

i

Mi

ii

greflionemque legis

moralis fine offenfione Dcei, feu celebre il-

!5,

(

ä

lud peccatum . p/ilofop^icum non poffe dari,

(

immo ne cogitari quidem poíffe, merito ex-

i

ii

inde ab Ecclefia damnatum.

j:

101

$. 1007,

n

*

£

J

Unde officium, et dein virtutem theolo«

Is

]

gicam generaüm definio: offciian, & «virtus

M

m

toeologica efl ea,

d) W

debetur. *

quae proxime ex titulo. infinito

U[ Q

L!

I

'*g Quibus verbis

AE

nihil aliud volo, quaim "vïmutmü

theüi()gi*c&h;

| cam effe, ad quam divina voluntas

d.

per rationem aliquam -

infinitam urgeat,

Alio-

Dl

rum definitio eft fequens:

Vrtus theologicà e

TU

€d, quae Deum *

roxime gro obi«Co habet.

.Etiam

V

haec definitio eft bona,

fi fub hoc obie&o Deum

non finpliciter

; led tanquam aliquam rationem

f0

debendi accij

jant.

|d

Non enim totus, fi ita lo-

qui licet, Deus eft obie&um virtutis t

heologi-

j

cae. Unde mile aliqui docent, d

em ideo etfe

virtutem theologicam

]

n

, quia per fidem primo lo-

(

CO credimus,

dari Deum :

Spem vero ideo, quia

primo loco Deum a nob

ii

mus &c,

Obiecum e,

is obtinendum fpera-

praefenter

D

í

£. fidei;

quantum ad

1 caufam, non eft id,

quod creditur,

fed id, propter quod creditur,

Ca-

(

-

Traftatus V .U

176

CAPUT IV.

it

e

arum indoles ex data dt znz';zfqrze

f

V. ä;fïæ;my ibeologic

expiicqtz:r.

[X

IK

.

1o0B. Virtutes

theologicae funt 1. nObiliüïmäe, ad

bi

quas edendas

in iuüiücgtione habi»tus nobis in-

(

funduntur.

fi

1009, SuDt 2.

maxime urgentes,

10

:

ic10. Et peccata iis advería 3. ex fua indole funt

def

gxaviffima,

i0:1, Virtutes h

N

»ae' frequenter aQu exerceri de-

bent.

Ti

üantiïis d

1013. Et praecipue in varlis circum

It

1or3. F

orte in (ingulas hebdomades elici debent,

^

iufta follicitudo.

1614 Rom. Pontificum hac in re

1015. Hos actüs clicere ; praecipue parum piis

non eft ita facile.

1o:6. Unde multa oragione n

Echaria ad hoc gua

xilia obtineri debent.

ntautem tres Virtutes Atheüiag?"* e: fides,

ï

1017. 9U

fpes, caritas,

S. 1008.

Ex nofcrya jam virtutis theologica

e defi-

nitione fequitur [»», has eíle nobiliffimas ,

ac reliqui

s omnibus füperiores ; utpote ex

titulis fpecialem

immenüs, quibus nituntur,

infinitatem trahentes.

Etfane, cum ex mo-

.lara

derna Dei providentia feu difpofitione t

0b

(tatum naturae ad conditionem gratiae fub-

ut

Vi

lati emineamus; maxime congruum erat,

a

k

,

C

| j aþut*ï IV

177

utad a&iones füblimi adeolfor.ti þares apti

efPceremur.

Unde ad tales edendas in i»//H-

TT

ficationz , id eft, quando per baptifma, vel

per aliam viam vera quadam adeptione in fi-

1 ]

lios Dei recipimur, infünduntur nobis ha-

bitus fidei, fpei & caritatis. Qui habitus furit

jbis

certae quaedam facultates, quibus$ mens no-

ftra ad actus virtutum theologicarum neceffa-

l

rio indiget.

Quare Concil. Trid. a) itarem

definit: wunde im ipfa iuflificatione cum remif]ro-

ern

me peccatorum büec omnia fimul infuja. accipit. bo«

mo per Sfefum. Chriftum ,

€ui inferitur , fidem ,

Jpem, caritatem *.

jet

inidi

* Porto habitus if non (ünt aüxilla tranfeüntiàs

prout gratiae, quas GZuales vocamus: fed funt

immanentes, àác in anima eo usque perdurantes,

donec per peccatuin hifce hábitibus adverfum de-

«

ftruantur.

Sic habitus. fidei pef haerefin, aut

apo

o

li

fiam à fide, habitus fpei per defperatio-

25

T

7

nem , habitus demum caritatis per quodlibet

peccatum grave extinguitur.

Nam cum oninis

catum cáritati adveríum elfe.

virtus fit caritas; facile intclligitur, omne pet-

Adeo vero habitus ifti ad concipiéndos a&us theo-

logicos funt neceffarii, ut eorum defectus per

(

af

fpeciale Dei auxilium fuppleri, neceffe fit Sie

d)

in peccatum grave lapfus actum caritatis non

d

nifi fpecial! Dei ope elicere valet.

jf

$, I CCQ.

p

:

'häs

j n

Ex eadam .definitione infertur IÍ4o

?

obligationes effe omnium arctiflimas ac. gra-

)

j

villimas. "Prepidare mens fane debet, fiin:

Jom. lIl.

M

l

tini-

a) SCiï-u 66 Cb 79.

173

| 'D'a&atus V.

finita, ac divi,nä *ratiohe fe conítri&am in-

&

teuigat.

. $. 1oro.

P

| Atqüe ex eadem ratione infertur Il[ue;

Cà

peccata ofliciis theologicis adverfa , ex fua

indole reliquis omnibus effe graviora, adeo,

h

Q

ut prout Scholaftici loquuntur, ex fe nullam

admittant parvitatem materiae, id eft, fem-

fic

010

per effe mortifera , nifi fortuito ob defectum

plenae cognitionis , aut per aliam. rationem

ib

ü

a ftatu peccati lethalis ad conditionem levis

peccati tranfeant. Sic haerefis, defperatio,

T

bn

odium Dei nunquam , quan'tum ex fe, funt

peccata levia*.

X Haec res quandoque follicitos non effe, iubet.

Sic indignatio in res creatas levis erit: fed haec

non raro in ip(um Deum erumpit; quae proin-

de fi fat deliberata fit; a gravi culpa immunis

Is

non erit.

Serort.

Iü

$ed cüm haec officia graviter adeo obli«

(

gent, an non fors recie, & 1Vse quidem in-

ft

ferri poterit, iisdem nos infuper prae reli-

0

quis frequentiüs obftringi. Maximis momen-

j

tis non nifi rariffifna obíequia deberi 4 non

facile admittit fanà ratio ".

x Fuérunt, qui adum caritatis, qui tamen éft oi-

nium praeci

puus, non nifi rarifflime exigérente

Hi iam docere aüfi funt.

Zn peccet, mortaliter,

. qui aftám diletfonis Jemel tantum eliteret , con-

demnare non audemus à).

$. IOI2.

$-* — ——FT I

3) Propofit, 5, ab Innocent, 11mo damnata,

,

Capui IV.

179

ib

$. 1012.

. Alii, iique faniores ftatuunt fequentia:

Primo: quilibet tenetur a&us fidei, fpei, &

l

caritatis concipere, cum harum virtutum

x i

momenta poft obtentum ufüm rationis, &

al

!

habita fufficiente inftitutione prima vice cui-

ul

que fatis propofita fuerunt.

Secundo: in ar-

t

ticulo mortis.

Jtriio: faepius per annuütm.

Qu

Quarto: cum tentatio, feu pugna his virtu-

(s

tibus advería vinci non poteft, mnifi per

]

T

actum fidei, fpei, aut caritatis. ^ De his ta-

TL

men vide, -

Áii

quae infra £ratiat. de J,Ld -c. 2 die

'*"&urxus fum.

ub

Tat

. Deinum aliqui obligationem harum virtu-

u)

t

tum in fingulos dies dominicos cadere, con-

je&ant; nec id frivole. Nam cum tempus

J

. Deo vel ex lege naturali facratidum non me-

$)

ro otio fit tranfigendum, immo curn'facris

diebus à reliquis negotiis ideo abftinendum

fit, ut Deo liberius vacari queat; officia ex

omnibus praecipua, qualia funt illa virtututi

tl

theologicarum, primum fane locum in reli-

*N;gioüs hifce feriis fibi pofcere videntur.

[

5, Iol/q'. f

o

i

jf

Qui verocunque theologicorum a&uum

p

modus, aut frequentia iure divino requira-

tur, iuftiffima, & fapientiflima certe eft Ro-

p

odo

manorum Pontificum follicitudo, qua m

do-

H Traltatus Vfl.

189

do&rinas raro horum ufui foventes damna-

Ü

runt, tum fedulam in his inftitutionem, tum

O

formulas harum virtutum publice praelegen-

f

das in morem induxerunt.

Haec enim officia

fibi ab humana mente Deus exfolvi primo

N

locopetit: & haecad aeternam falutem maxi-

Imo horum efít tanta ne-

f

me conducunt,

ceffitas, ut homines eorum notitia deftituti,

fi

r

ex comrüuni fententia in facro tribunali ab-

folvi nequeant, donec eadem didicerint.

li

Ü

3X Aliqui tamen folas formulas ignorant, aut po*

tius memoria tenere non poffunt: rem ipfam

h

if

iam capiunt. Rudiores aliqui facerdotem fingu-

lis diebus dominicis e fuggeftu has formulas re-

E

citantem faltem animo, Ííi minus lingua, fequi

Ri

conantur: aut privatim ipfimet ex piis libellis

1l

dicere folent, Hi omnes, quantum ex hoc ca-

f

pite , abfolutionis funt capaces.

Sed aliud quo-

ad eos, qui nec formulas hárum virtutum, m

ec

earum fubítanüam tenent, legere nefciunt4 &

infuper publicis facris non interfunt, aut, fi in

a

conventu populi facerdotes has virtutes mnon

pracgunt, non recitant,

-$. IOI$..

ü

(

Hanc tamen follicitudinem 1multi nobis

propterea eximere volunt, quod mentes re-

j

ligiofae, & falutis fuae ftudio deditae, etiam

fine deftinato confilio, a&us virtutum theo-

logic

arum innumeris vicibus, velut non co-

p

gitantes , concipiant.

Nifi enim crederent,

(

Ífperarent, & Deum diligerent, ad haec ne-

K

V

gotia tantam mduüri'am non à

dhiberent, Iä;

/

5

".

æput IF.

131

AE

opere, & tota vitae ratione animi fui affe-

, t

&us produnt.

Et quidem quantum ad offi-

lum

cium credendi, facile affentio, eoquod hoc

oDX

fit facillimum. -Sedinvicte in Deo folo fpe-

p

rare, & eundem füper omnia ex toto corde

| m

dilipere, & quidem amice et propter feip-

(4

fum, id eftabíciffe propter Deum diligere,

friti

funt a&us maioris momenti, quam ut ope-

u

ra perfunctoria tam facile concipi poffint.

i

Equidem haud negaverim,

homines me-

diocriter pios hifce officiis ex parte fatis-

a

n ij

facere: nam fperant timide faltem, & aliquid

j nf

lolo amore Dei faciunt; fed an haec officia

jlus t

per actus eiusmodi imperfe&os vere exple-

feqi

ant, eft alia, & gravis quaeftio. In frigidis

libel

ioc d

illis, & omni pene religionis fupernaturalis

u

fenfu deftitutis res fere defperata eft. Pono

1 1

mentes Ecclefiae fenfum fequi volentes; fa-

i

cilius hae & quandoque faltem difficiles fpei,

mz, !d

g

ac caritatis regulas affectu fuo affeq

uentur.

zi

$. 1016.

| Quanta iam h

ic orationis, feu copiofae

circa divina exercitationis neceflitas fe often-

iil

dat, facile quivis pervidet *. Quam diligen-

"

ti opera curatores animarum circa explican-

uU

da, & inculcanda haec offidia uti debentz

ge

praecipue cum ipfae quandoque formulae,

n

praecipue circa virtutem fpei fi non vitiofae,

h

certe minus exactae fint.

Difficillimum ne-

Jn

gotium fe offert circaaegrotos, qui in malo.

f

animae ftatu exiftentes, viribus iam fracti,

i

&

.M 3

FE

182

Trattatus V II

& a facris ialm] aliunde abherrem;es. ad eius-

modi concipienda animi decrcta, & affectus

prorfus inepti funt.

In his res iterato , ac

frequentiflime tentanda, & confilium illud

fi

"13

L

'o

Üe

gerendum eft, ut, quantum iple valent,

e

IN

mentem fuam ad ecclefiae fenfum -

i

moretni;

quantum ad haec, componere íatsgant. De-

nique facerdos eo virtutum exercitio com-

tentus effe debebit: eoquod piura, ac C6r-

j

]

tiora obtineri non poflint. * *

* In his enim copiofae affluunt. gratiae , & auxilia

^

tür,

coeleftia, quibus facile ad eos affectus move

qui ad explenda praecipua officia faciunt. Sci-

licet absque auxiliante gratia nunquam dabitut

a&us falutaris, ad vitam aeternam faciens, Om-

nium. minime perfectus

*

INain in. onmi opeve Uo-

q4o "os non incipimus ,

Jed: ipfe mobis. infeirat a).

s cogitare aliquid &

ANon quod. fimus fufiiciente

nobis, quafi , ex; mobis b).

Eadem. infinitis pene

vicibus habet S, Auguftinus.

Et quid multa

fit? Vaeau-

adeo, cum res certum fidei dogma,

tem aetati noftrae philofophicae ,

quae omiffa

fide, & gratia ex fola ratione prae

cepta fua mo-

fed Chriftiant

ralia depromit.

Non Philofophi,

Ur.

coeleftem beatitudinem confequent

Aliud eft

rationem fimpliciter fequi, & aliu

d eandem fe-

qui,

quia fides divina eandem. fequi docet. Vir-

3

tutes philofophicae ficut

€

sratia non proficis-

cuntur, fic eandem non

fequentur, — Et licet

etiam Pagani, [udaei,

& quicunque alii inilu-

xum a Chrifto habeant; res tamen fumme am-

bigua efít in hominibus fola natura viventibus,

cum vel circa pios follicitudo nom vana fï?sï an

officia theologica rite expleant,

3C vIn

i

2) Concil. Aurafica. 2.

b) 1L. ad Corinth, 3,. 5.

Caput IP.

185

ü

:* In.eiusmodi hominibus res iterato tentanda

*

W

eft, & ad confeffionem, & abfolutionem faepius

difponendi funt, ut, fi res una, aut altera vice

O,(&x

l

fallat , effectum aliquando faltem obtineat,

1

lu

o

tl

m

50

ICI7

lu

ul

Eiusmodi iam. officia & virtutes theolo-

Q

gicae funt tres: fides fcilicet, fpes, & cari-

(

(

tas, docente' Apoftolo: JNunc autem manent .

fides, fpes, caritas, tria haec. maior autem bo-.

Pun

vum e[i caritas .a. )

ULO

*

tl

3) 1. ad Corinth, 15, 13.

du

$ 0

i u

nii

3

Yi

(

ii

jl

H

m

j

V

li

il

(

ii

.

jDus

L

(]

l

M 4

Tra-

184

TRACTATUS VIIE.

DE Pli;MA VIRTUTE THEQLQQCA SEU DE

FIDE.

;I

e

Ini(tiu»m V!it:ae chiriftianae eft fides: Atcede;zq

iem enim ad. Dewm oportet credere, quia eft a ).

Jam circa fidem duo potiffimum curare opor-

tet, fcilicet , ut fidei articulos legitime de-

monftremus, quod ad Theologiam dogmati-

cam fpe&tat: & ut officia, quae circa fidem

obtinent, rite doceamus, q

5

ui noftrae tfci«enl-

tiae labor etl.

CAPUT I

INatura fidei explicatur, & quidem maximie quo;.

ad eaoícia , quae circa eam iure naturali

ebtinent.

$. rorg. Definitur fides theologica.

:

$. 1019. Circa fidem quaedam nobis. imponit lex na«

turae, quaedam le;; divina fpecialis,

« joze

4) Ad Hebr« 11 6

18

Caput f

Iäæo*. Ilfa prim

d

prohibet ,

0 ver?&atibus revelatis "difï'entxi;r&

1o2r. Dein fecundo praecipit aiïenfum aientem iis.

y

dem praeftandum-.

1022. Fides in

omnes a*äionkcs nofiras influeré

debet.

1023. Quantum ad fidem, praevie debet certo

conftare, Deum locutum effe,

1024. Argumenta autem hoc evincentia, feü mo-

tiva credibilitatis non füunt ratio, cur credamus,

M

e

1025. His praeft

r

;mïbu's intellectus quntïe*-ïnl affen-

fum ruit,

ä

2925- Et taïrxtt.;mj*l;on impediri debet,

$. 1o18.

77

0)

Oä'cz'umk Jidd, quae fpem, et caritatem

non dignitate, fed origine praecedit, eff off-

mw

m f2u obligatio omnia ea, quae. Deus. vevela-

T

Wil

vit, credendi ob infiitam .Dei eadem. afferentis

autioritatem.

j

Cognita enim immenfía dicen-

tis auctoritate mens humana.eam vim ab ae-

!

terna lege percipit, qua prohibetur, ne af-

fenfum fuüum: tanto teftimonio pervicaciter

deneget.

lpfam vero virtutem feu actum

f

deiita definimus: Jides 4f virtus tbeolopica,

qua iis, quae a Deto. revela

fa junt , a[Jentimus ob

;

zfnjni,tzanf revelantis auttoritatem.

$. I1019,

Circa hoc oflicium aliquae obligati&nes-

Ll

vel ex lumine rationis innotefcunt, dum aliae

(

Et quidem

g;x lege divina. [peciali olïatinent.

datas

*

/

g m Y

133!

Tratftatus F II

*

data, ac probe percepta revelatione, id eft,

poftquam divinum teftimonium de aliquo.

articulo tuto

ac certo innotuit alicui;

obl

102

ibu

tur is d cohibendum diffenfum , & ad

aientem affenfum praeftandum.

$. 1020.

Et quantum ad, diffenfum, feu iudicium,

fidei contrarium, tenemur nobis femper, &

absque ulla ceffatione ab eodem temperare,

immane peccaturi, fi vel per momentum in-

finitam veritatem de fraude aut mendacio.

Et hoc officium fidei

fufpectam haberemus.

eft.megans, ac probibens, cuius. obligatio per-

ennis. eít.

5- IOZEI

;

Alterum officium fidei e&;m'ms , feu. prae«

l

cipiens, quo nedum ab a&u fidei contrario

abíftinere, fed infuper a&um fidei conformem

concipere, noftroque iudicio iis, quae a Deo,

di&a fuerunt, adftipulari tenemur. - Haec ta-

men obligatio ex

fua indole non eft perennis:

Gum. fidei

neque enim in fingula tenemur a

concipere. Quamquam homo iuftus, & ma-

p . Rss s

xime vir perfe&us etiam fine fpeciali indu-

ftria innumeros ac fere perennes actus fidei,

edere foleat.

$. 1022.

Ilud in rem praefentem.iterato. monere

atu-

debeo,. e praeceptg moralia lumine n

fae,

us

Caput L.

187

d

rae, aut ex auctoritate humana a nobis cogmta

1hq"

fimpliciter adoptemus, aut fequamur: fed prae-

j

cepta haec,rationem naturalem, totam inftitu-

u

tionem pmloff)pmcam, denique omnia fcita

humana amplecti debemus, quia fides & gratia

ea fequenda effe, divinitus nos docet.

Haec

res maximi momenti mihi effe videtur, prae-

J

cipue ad omne meritum, et fpeciatim ad il-

d

Velan tale

lud, quod de condigno vocamus.

en

dau poffe, pums, nifi actus ille meritorius

m

ex fide, ac lumine gratiae defcendat? In piis

TA

ac religiofis inentibus respericulo vacat: hae

NI

enim etiam non cogitantes ex fide vivunt

)

Sed profani illi, folique rationi omnia dan-

tes, iuftam quoad hoc follicitudinem admit-

tere deberent.

Virtutes mere philofophicas

iniudicio inanes, ac nullius ponderis, eff'e,

pïää'

Wi

appareblt.

J

g

S. 1023.

»

Verum hoc officium Deo loquenti fldem

rgc [E'

adhibendi non gratis, non quacunque occa-

j

fit

fione, fed tunc demum obtinet, cum certo

conftat, Deum locutum fuiíTe

Alias quip

J

jl

pefacile quivis in confirmationem fuae do-

ctripae divinam auctoritatem allegare polfet

j

dicendo: haec dicit Dominus, cum iamen Do-

minus mon fu

Cv

poa

( loculus.

Quare merito pro-

fcripta fuit fequens propofitio a): .4[fenfus

j

fidei [upernaturalis, G utilis ad [ahutem. flat cum

pl

notitia folum probabil revelationis, imo cum jor-

mi-

fi

188

xTraFfatus V Ilï'.

snidine ,

Qua- qui; fgrmidcgz * m him ft Zocütu&-

Deus. *

*

** Atque hic ingens in inftitutione publica, & in

formanda iuventute defectus notatur.

Sedulo.

docetur, quid fit verum , & quid credendum fit:

fed quare , feu ex quibus rationibus boc fit ve-

rum, vel

omnino tacetur, vel parce admodum

traditur.

Non id agitur, ut omnino perfuafum.

Reli-

fiat, hoc

vel illud Deum locutum elfe.

gionem pàtriam quisque ex inero praeiudicio fe-

quitur, quafi veritas una nobiícum ex parentibus

noftris nafceretur. Et quibus per Dei beneficium

in vera religione nafci contigit, ii aeque acriter

falíae addicti manfiffent, Ífi in ea mati. fuiffent.

Y

Quare faepe absque fua culpa vere dubitant, ut-

pote circa argumenta fidei minus eruditi. Quare

non rato obítupui, dum fcientia tam neceífaria

etiam eos, qui inter do&os funt, funtque alias

optima edücatione frniti,/ tam leviter tinctos effe,

cernerem.

Noftro autem aevo periculum hoc non raro ex-

tremum fit, in,quo doétrina fidei publice ac

impune oppugnatur, immo irridetur:; in quo ve-

lut gloriofum eít, fe a &de alienum oftendere,

& imbérbes au&ores, qui praeter levitlima quae-

dam folia nihil aliud legerunt, in tanta caufa

tuto prenuntiant, eamque, quam nunquam di-

Quam

dicerunt, di&tatoría fententia definiunt.

pronum eft, ut comto, ac fuavi, & plerumque

etiant arroganti fermone fideles animi capianturs

utpote folidis quibus eorum fides invicte nititur,

fundamentis deltituti.

Quis efliciet, ut lepidis, ätque ad nullos , aut ra-

riffimos ufus factis inftitutionibus folida chriftia-

nae religionis demonftratio fubfti;uat,ur!- At

que

hie

à) ab Innocent, XImo damnata,

ais

L

: ï*qput 1

1

hic inprimis , Däum non per folam rationem,

fec proprio ac fpeciali teftimonio nos quaeédam

docuiffe , invicte demonftrandum eff , feu , ut

aliis vérbis utar, revelatio, prout eam vocamus,

& !

invicte eft demouftranda.

Id autem areumentis

philofophicis , & hifioricis teftimonits praeftari

debet.

I

Cauía haec ad philofophiam , non ad

theologiam ,

nifi fors naturalem , fpectat: eo-

Qdl

n

i

quod fdes divina non incipiat, antequam prae-

Md

viis rationibus evictum fit, Degm aliqua locu-

tum effe.

Debent autem non tantum invicta ar-

101

gumenta feligi, fed infüper ita explicári, & ad-

Id

M

hiberi, ut mens eorum vim infüperabilem probe

(

n

(

fentiat: in quo plerique ehríftianae religionis

defenfores magnopere deficiunt.

lutelle&us ita

d

conftringi debet, ut nulla ratione elabi queat,

,U

& intime fentiat, omnino certiffimum effe, Deum

Vaf

hoc illudque afferuiffe,

"Tanta dein , id eft, in-

fii

finita auctoritate preffus, immo penitus iam fub-

gl

actus fua.iam fponte etiam facile , & arctiflime

en

tenebit ea, quae eius captum fuperant , ütpote

qui tot etiam in fola natura , ex.folo fenfuum

od

exteriorum teftimonio admittit, quae, nullo pa-

(

cto eapere, aut explicare valet. . Ín his circum-

(n

ftantiis conítituta humanà ratio non indigebit

fhy

pia affectione, quae ad negotium intellectus ac

W

veritatis aliunde haud pertinet, fed propria in-

dole, utpore

atl

quae tota ad veritatem eít factg, iün

affenfum ruet,

rit

: Poftquam vero religionis chriftiana& veritas palam

qu

evicta fuerit; nihil facilius erit, quam oftende-

tUf

Té, quaenam ex tot Chriftianorum fecti

s genuirna;

m

ac legitima fit. Quaelibet enim fecta interrogan-

da eít, quosnam fidei fuae articulos admittat ;

n

quosnam refpuat: poftea vero urgenda erit, per

if

quam rationem fuos illos, reiectis reliquis, ant-

plectatur.

Iam illa fecta fola probanda erit;

j

!

m ità

quae pro articulis fuis fuüicien.tem ratione

M

affig:

N

190

ï"raötat;ts' VIII

[

'äfügnabif, ut eadetm ratio pro articulis illis, 'qüö'ä

fecta haec refpuit, minime faciat.

Haec enim

fola in fuo fyftemate fibimetipfi per omnia con-

ftabit. Reliquae vero omnes dogmatum fuoórüm

vel fufficieütem rationem non aflignabunt: vel

eà ratio etiam pro illis capitibus, quae non ad-

mittunt , aeque faciet. | Et hoc quidem ex ra-

tione naturali apertum eft. Nihil enim tuto cre-

di potétt,

1

i

ro quo divinae revelationis fufíiciens

ratio non hà

eatur: fed neque fine ingenti pia-

culo aliquid negare licet, pro cuius revelatiome

fufficiens, id eít, certa ratio militat.

Hoc ar-

ä

&

gumentum, fiquis feite tractare id noverit; con-

tra omnes haereticos invictum erfit, utpote qui

füorum quos admittunt , articulorum, fufücien-

d

tem rationem nunquam affignabunt, nifi eaim af-

ferant, ex qua dein etiam illa capita , q

uae Ipfi

Paucis;

refpuunts prona confecutione fluent.

da mentem a praeiudiciis, & propria aftectione

liberam, & facile pervidebis, nullum inter chri-

ftianos fyftema fi

þi coníftare , niti illud Catholi-

Ccorum.

;ä

b

Porro atgumenta, quibus Deum lotütumi

fuiffe, evincitur, a theologis muotiva credibili-

h

iatis VOcantur; neutiquam tamen funt ratio-

[

nes illae, quibus fides noftra nititur. Mo-

1

t conditiones, ac

tiva illa credibilitatis fun

praevia auxilia, qu

ibus auctoritas divina no-

bisadhibetur, feu applicatur, cui dein tan-

ationi fides noftra,

quam unicae credendi T

feu affenfus praeftatur.

Sic duorum gravifli-

morum virorum teftimonium auditu tuo ex-

Cipis; fidem tamen de re narrata non audicui

tuo,

Caput. [.

191

tuo, fed viris a'liis adhibes, licet non ;niü au-

qu

W

xiliante auditu tuo eis credere poflis.

Q

1onJf

LÀ

^l

N

ni

Poftquam vero intelle&us huümanus vim

2

infinitae auctoritatis percepit; fuaindole, fine

) (

ulla coactione, fed ingenti impetu ad affen-

10

p

Íum rapitür, etiam quoad ea fidei capita,

UOl

quae eius intelligendi modum longe excce-

C

dunt. Nam, quod füpra iam dictum fuit,

QU

l

etfi quaepiam obfcura, & ratiónem huma-

p

nam fuperantia fe offerant; quiatamen mens

icldh

j 4l

ad credendum infinito pondere urgetur ; ani-

mus fapientis in adhibenda fide adeo non 1a-

ipi

Q

borat, ut ab ea non nifi vi, & imperio co-

joli

CHl

hiberi queat. Ubi etiam illa incredulorum

J

calumnia diluitur, qua dicunt, fidem Chri-

h

1!

ftianorum effe ítudiofam i

gnorantiam, vim

humanae rationi illatam, :

ac denique dede-

cus, àc labem intellectui inuftam. Nihil

enim Violentiaé in mentes hominum exerce-

mus, fedillud folummodo momentum adhi-

bemus, quod fua iam virtute omnem in-

:

telletum, omni demonftratione fortius , füb-

igit, eumque ab omni er

"

X

curiffimum reddit.

^

roris periculo fe-

ti

»gn

$. 1026.

|

It

Equidem theologi piàm voluntatis affe-

j

j

Ctionem praecedere, tum fequi fidem volunt.

Jl

Cum enim actus fidei fit folius intellectus,

qui

(

ï?*w !ä,

Dgee-

192

Jvattatus VIIL

qui minime liber, ac proin nec moralis, neé

t-l

meritorius eft; non nifi accedente libero vo-

luntatis decreto talis efficitur.

Hic tamen

pius affectus, prout ego arbitfor, non ad

imperandum, aut extorquendum fidei affen:

ï

fed. tantummodo . Voluntatem

fum fpectat;

Cohibet, ne impellente prava, & fidei ad-

vería affectlone intellectum impediat, que

minus is fua

fponte in affenfum fidei ra-

piendus, in quem immenfa Dei loquentis au-

(

ctoritate fuo. iam impetu fertur, aiï'enfum

1

praeftet

]

CAPUT I

Reliqua offcia fid& , quae ex lumme natur alz

obtment

ä

$. 1927 Qma veutatlbus revelans diffentiré hun-

quam licet, & affetifus aiens debetur, graviter

peccat contrariam doctrinam pro vera habens,

credere omittens, & dubitahs,

S. 1058. Siquidem fatis fciat, has eile revelatas.

$. 1029. Quid in ientatione contra fidem agendum

1t,

Aae"4 TU D 0 2.—o .

$. 1030. Lex naturae llltio fidem etiàm folum D

lerue negare prohibet.

$. 1627.

Igitur alicui fidei articulo fatis demom

ftcato diffentire, et doctrinam eidem .con-

tra-

,

Caput H

193

n

j"

trariam pro vera habere, eft primum, et

03

graviflimum Ccontra fidem peccatum. — Alte-

A

rum vero in hoc genere peccatum eft, fi-

ond

quis talem articulum credere fimplieiter omit-

dl

.ï«

tat.

Quorfum etiam fpectat

z qui inter affen-

|ri:

j

veritate eius-

fum, ac diffenfum medius, de

el i

modi articuli dubitat.

Quia enim dubitare,

».

eft fufpenfum haerere, ac proinde idem ac

r

affenfum non praeftare,. dubitans . eiusmodi

-

H

contra fecundum fidei officium, de quo nunc

2

li

agimus, plane delinquit.

Quod etiafn faerae

Jeges defimunt dubius in fide infidelis eff. a)

$. r628.

Haec tamen intelligi debent de eo, eui

T

fufficiens demonftratio animo obverfatur,

quae cuin faepe defit, variorum circa fidem

dubia a peccato immunia manent, dummodo

á f

ea, qua par eft, induftria veritatem inqui-

[M

rant.

Et fane etiam piiffinae mentes gra-

l

viflimae circa fidem pugnae repénte 1mphcan-—

tur, putantque fibi falfitatem dhcums, aut

etiam plurium articulorum velut perfuafam

Qu

effe, aut. videntur faltem fibi in nefcio qua

incertitudine, circaunum alterumve dogma,

j

haerere.

His iam praecipiunt, aut certe

confülunt,

ut eluæmom

áffultus Oenerofo

actu fidei repellant.

Atque idem delendum

effe, putant in vehementí ac periculofa pug-

[

nà

a) C. 1. de Haeret.

Inp'

Tom. II

t

Tra&atus »Vi].l.

194

ha odii, impudicitiae, aliorumque vitiorum,

[

quando ingens confentiendi difcrimeg -grggt..

$. 1029.

L

Ego vero,

falva horum au&oritate, id

Nam fidei diffentire lex

tminime corifulo. :

ä

prohibens, ac proin nunquam non obligans,

perpetuo, ac pfo omni inftanti vetat: aífen-

füm vero praeftare ex lege aliqua praecipien-

te iubemur, quae frequenter quidem , mini-

am

— s O HPOS LE R,

me tamen in fingula momenta ftringit.

in difficillima pugna magis arduum eft actum

tantae vi contrariüm concipere, quam a folo

confenfü temperare, fuamque fententiam,

vel decretum in aliud tempus reiicere. Prout

-——— — —— —R — E

etiam S. Bonaventura confulit.

Pugnam de-

clinare minus periculofum eít, quam poten.

tifimo hofti fe obvium ferre, Qui pugnam

detrectat, non

dum eft vi&us: facile autem

caedi pofet,

fi gravem adeo aleam fübire

accederet. Q

uare ex meo confilio, faevien-

te eiusmodi turbine, mens a

lio eft vertenda,

aliquo repentino negotio, aut motu exercen:

NonoE ceN o— LT RE

da, ut velüt de via cedens, adverfum impe-

tum declinet: donec tempeítas defaeviat,

redeat ferenum, & mens velut praeparatà

in hoftem ire queat,

$. 1056.

Et hoc quidem ius naturale circa fidem

praecipit quoad attus mentis; alia vero im

p

rat

Caput | IL

195

nit,

rat quoad attus exäeriores.v .Unde tertium Hdei

I

"

praeceptum eft, ne eandem etiam folo a&u

externo negemus, diffiteamur, etfi eam clam,

& in animofirmiffimeteneamus. Haec quip-

E

pe fimulatio eft ingens in divinam autorita-

elt

tem iniuria, fi eidem coram aliis, etfi ficte fi-

Qu

ftulantes.

dem abrogemus, eandem velut de errore po-

T

Unde innumera fane, & ad me-:

p

moriam omnium faeculorum celebrarida SS.

Ü

Martyrum exempla proftant, qui extrema

fi

füpplicia, & acerbiflima mortis genera fubi- -

re, quam fidem velfimulate negare malue-

(n

?

E

runt. ANam divina defuper fententia habe-

fathy

tur a.): Qui ncgaverit me coram bominibus, me-

tou

Jgabo & ego eum coram Paire meo.

;d

$- IOT.

Q

Fx hoc tamen non damnamus induHrïaï&ä,

n

quae ad fidem non megandam, fed tegendam

j

, 4

b

tantum fpe&at. XNon enim tenemur cuique

prodere, quam religionem colamus; & fia

iv*ieï;

privato ea fuper re interrogemur; poffumus

EndïJ

u

eam diffimulare, & fcita aliqua réfpontione

Iu

eius quaeftionem ita eludere, ut nefciat, quid

a

credamus, non tamen, ut iudicet, nos erro-.

*

*

r1 aut fuperftitioni addi&os effe. *

v;"e

** Unde ex Vc.oni'muni fententia ïice'; templa haere-

ticorum auüt gentilium, vel fynagogas Iudaeo«

rum adire Videndi, audiendi gratia: dummodo

comipunicando in facris, vel alia raüone non

i

oftendamus, nos eorum religioni addi&tos eífe,

J

p

óten

h

a) Matth, m,-lgg.

i

i

) 4

/1

Trattatus VHL

196

Ttem fiquis int

&rrogetur, num catholicus fit, re-

t: Chriftianus fum: veram reli-

fpondere poteri

gionem fequor ;

velquid hoc ad te? Item Leet

eas veítes, aut

figna publice deferre, quibus

mnatio, civitas, tnilitia, non ipfa relisió nota-

tur, Idem de eo, qui carnes diebus, quibus id ab

ecclefia interdi&um eft, comedit, ne fe catholicum

effeappareat, Taliat

amen haud licent, fi e. g. eius-

onteftandam religio-

modi efus ab haereticis ad c

nem íÍpeciatim exigantur.

Sic Maclhabaei di£

fabbati pugnare a.)

, neutiquam carnes fuiles com-

edere aufi funt d.):

licet utrumque ex lege

ll

mofaica prohibitum effet.

Scilicet impii: pug-

f

prout efam

nam fabbato ineundam neutiquam;

carnium porcinarum, in contemtum verae reli-

gionis, & in profeffionem erroris exigebant.

[

'fCoh*tta wero fidei exterius negatae rei fünt, qui

idolo thus adhibent,

eius imaginem deferunt,

fuum inter

per eius nome

n iurant, qui nomen

Proteftantes pro

fitentür, ut iuribus eorum gau-

deant, civitate non moveantur ;

qui facra chri-

qui fidei ad-

ftiana contemnentibus adplaudunt,

verfas do&rinas fíe tueri, fimulants alios docent,

ut aliotu

m contentum evadant, ne pane aut

— a ". 132 F3 —

munere publico careant,

vel ut tale btine-

ut bonos ac devo-

ant, vel quod deterius eft,

ad fenfum moderni faeculi .

fplen-

tos exagitenf»

deant: etfi anim

o longe aliter affe&i fint. Ha-

cur ex fimilibus

EELEUANE u- a . d

bent fane noftra aetate multi,

fibi timeant, & gravi

s peccati reos fe effe iudi-

ferio fa-

cent.

Licet enim haec, & fimilia non

ciant,

&ex brevi intervallo fua. dicta retractant ;

jam reverentiam fi

dei debitam graviter violarunt

vel

dummodo unicum hominem induxerint, ut

breviffimo tempore putaret, eos pravae do&ri-

nae addictos effe. Si enim ad fervandam vitanm

nec unico momento veram fxdem folis verbis,

a3) 1. Machab. 2 40

-

197

-€uput. 1.

& fine interiore confenfu, negare licet; quanto

g

minus id ob alias rationes, vel omnino ioci

Tt

Jv

!

caufa, facere permiffum erit? O quot Chriftus,

Wbi

eiusmodi ad genium, &, plaufum. moderni fae-

culi factos, coram Patre fuo aliquando.fe noffe,

D

Ya

negabit?

[j

S. 103'2.-

d

lf

Verum, quod eft quartum fidei praecep-

J M

tum, aliquando fidem fuam ne quidem tege-

/I)

re, aut diffimulare licet: cum fcilicet quis a

l

"u

iudice, aut poteftate publica de religione

fua interrogetur.

Id. enim.exigit honor pub.

u

j

licus tantae caufae debitus.

Immo tota fide-

Di

!

lium communitas etiam non interrogata, ea-

qti

tenus faltem fidem füam profiteri tenetur,

ynh

ut in publicum conftet, effe plures, qui eius-

(l

modi religioni adftipulentur * Denique fi

n

di

agatur de periculo plurimorum, nifi quis fi-

T

dem publice, ac generofe confiteatur, tunc

n

ad roborandam communitatem in tanto di-

d

P

w'l:d

fcrimine publica fidei profeffio. praecepta eft,

fiquidem haec ad: confirmandos reliquos. ne-

ö jl

l

p

ceffaria effe videatur.

Oportet fcilicet ae-

li

ternae veritati publicum quandoque teftimo-

ii

nium dare, & crucem Chrifti adeo.non eru-

ij

Ti

befcere , ut eadem. potius ad fplendorem,

ac celebritatem. utamur. Sciliceta) V'erbum.

i

if

orucis pereuntibus quidem ftultitia eft , dis auteme:

a

ii

qui: aloi fiunt, id éft. mobis,, Dei virtus eft..

j

* Hanc in rem aliquam $^ Gongregäticmis*de: pro-.

lh

pagand, fid, declarationem. commemorant,, qua

N

la.c

a) z. ad Corinth, 1, 18.

"

198

Tm&ätw- V. iII.

haec 3 Sinenfibus fidei chriftianae praeconibus.

confulta reipondiffe dicitur ao 1644, eos non

11

quidem femper, fed congruis temporibus Chri-

ftum praedicare, ac religionis fuae indicia prae-

bere, non obítante infidelium offendiculo, te-

neti,

$

',CAx,PVUT)I!I.,

dem praeceptis , quae iuve divin;i

De lz'z'(s* circa fi

arbitrario dagztur.

$. 1033. Lex divina exigit fidem ex habitu infufo

elicitam.

34. Aliqua explicite, ut vocant, caetera

fa!tcm

$. 16

imp

licite: elia . wecefftate medii, alia' mecejfitate

. graeceptt credenda funt.

035 & 1036. Referuntur articuli huc fpedarm.

—ä.l

tes, & fubiungitur modus agendi cum haereti-

co in ag.one-'con(htuto..

$. 1053.-

Recenfita hucusque officia, data aliquan-

do divina revelatione, ex iure naturali obti-

nent, id eft, haec Deo loquenti deberi, ex

folaratione, & ductu naturae difcimus. INune

vero aliqua.ex lege Dei arbitraria, quam vo-

Et

camus, defcendentia recenfenda funt.

quidem auctor fidei id inprimis inftituit, ut

articulis a Deo. proditis non qualemcunque

fidem, feu affenfum, fed velut coeleftem ali-

quem praeítemus.

Unde homo in iuftifica-

tione habitum fidéi, id eft, facultatem ad

digne credendum divinitus infulam accipit :

quo

Caput LIT.

199

nb

quod idem quoad fpäm, & caritatem fit, prout

$

in priore tr'aöþatu iam dictum fuit.

(r

1

$. 1034 —

UL

Alterum ex iure divino arbitrario prae-

ceptum eft, ut aliquos ac praecipuos articu-

los explicite, id eft, in propria ac fpeciali eo-

rum notione * credamus. Ut ex his quo-

que articulis diftin&e credendis alios crede-

[

re debemus de neccj/tate medii: alios vero de

vece[fitate praecepti duntaxat '"*. Caput de ne-

1]

ce[itate medii credendum ex omnium fenten-

tia eft, Deum exiftere, et efle iuftum borio-

fils

rum operum remuneratorem ,

et malorum

:f/fah

vindicem.

Credere enim. oportet 'accedentem. ad

U

Denm , quia eft

d

; 5 inquir entibus fe remunera-

tor fit a. ).

u

* Exiftentiam Dei 2mplicite credit, qui "g';ogitat:

, Credo omnia, quae a Deo revelata funt.

Nam

fub omnibus a Deo revelatis etiam Dei exiften-

tia continetur. Qui vero ita cogitat: Credo

X

j

Deum LPJ&, is exiftentiam Dei explicite credit.

** Negefarium nece[fitate medii ilud vocamus?

Ü

quo deficiente falus aeterna obtineri /Umpüciter

D *

nequit: five dein defectus ifte velex aliqua cul-

"

pa noftra, vel fine omni culpa contingat.

Sic

fine gratia fanctificante aeternam haereditatem ca-

Ti

pere nemo poteít,.licet nulla fua culpa nobili

ilo dono deftitutus maneat.

Tales funt infan-

qä

tes. fine baptifmo morientes, & inter adultos

[

illij qui praeeipuos aliquos articulos non expli-

It

£ite credunt.

Afít hoc non in eum fenfum acci-

04

n

piendum eft, quod defectus aliquis ab omni cul-

pa

j

y

Na4

8) Ad Hebr. 11. 6.

j

E

$od

Trattatus LVIIL

pa immunis ad damnationem a Deo imput&-tür

ahquando; fed quod. fi conditione tantopere

neceffaria careat, alius defectus ac vera culpa,

e

o

9

., Originale:aut proprium peccatum femper

lateat, quod damnationem iure meretur, & quod

fine fide explicita, quam hic explicamus , nun-

quam tolletur.

Nece[fitatem praeceptà. eam dicimus, qua ad aliquid

aditringimur, ita tamen , ut, fi id praeftare fine

culpa noftra omittimus, falutem nihilofecius ob-

tinere poífimus,

Quorfum íp

1

cQant omnes kaätt';s.

quacunque lege. praecepti,

$. T034.

Ihter articulos neCïgïtate anediaü credehdo,s

multi iique graves Auctores fidem de Trini-

tate divinarum Períonarum, de incarngtio-

uorfum.

pe, & morte Redemtoris noftri.

percinere volunt illam fententiam : Et baec of

viía aeterna, ut cognofcant te folum Dewm verums

& quam mififli, lefum Ciriftum a. )

&. 1036.

Ex nece[fitate praecepti . explicite quivis cre-

dere tenetur fymbolum Apoftolorum, & fi-

dei articulos in eo contentos, * item ea,

quae concernunt illud facramentum , quod

quis fufcipere ftatuit: infuper neceffitatem

gratiae, & quaedam quae circa virtutestheo-

logicas fides docet, denique ea, quae ad of-

ficia Chriftiana, in quantum funt Chriftiana,

ui fa-

rite obeunda requiruntur. Un,d; illi, q

cris,

&) loan. 17, 3,

x

VEU

201

Caput. LL |

It

cris, & cura& animarum 'praefun;t; , ad ionge

o

plura, q

j

1]

uam alii, explicite cr?dend.a tenen-

QU

l

*

Ginij

tür ^*

i

u

il

* Hic etiam commemorant o,b.lig,a-,tio.nem,/ qua

d

h

li

quis orationem dominicam, & falutationem an-

gelicam memoriter tenere iubetur.

Legem ta-

men de falutatione angelica mallem ad ius eccle-

lia

t lt

:fiae communiffima confuetudine nixurm..,( quam

ad ius divinum revocate.

s 0i

X* Quod fi quis nacus fit hominem a prima aeta-

T

te haerefi innutritum, eique perdite adeo addi-

étum, ut vel ruditate ineptns, vel vi morbi iam.

fractus de errore fuo tam facile convinci ne-

queat, non malae caeteroquin voluntatis homo;

J i

tunc fequens ad talem iuvandum fuggerunt con-

Tif

filium.

Primo. itaque facerdos , fi alias ad eum,

(

negetur aditus, £idem fuam obliget, fe de arti-

Culis controverfis nullam mentionem iniedturum.

ä

U

efíe.

Quod etiam tunc proderit, fimens aegro-

u

ti tota quanta a facerdote catholico averfa fit,

SSecundo petat ab eiusmodi mifero , utaeternam

21

falutem confequi., & omnia ea auxilia, .& in-

duflrias adhibere. defideret, quas Deus ad tanti,

momenti rem exigit: neque enim facile quis ae-

ternum perire deftinato volet. Zertio dein actum.

J

fidei fub. forma nobis, & haereticis communi

Obtinere fatagat, addendocirciter fequentia: de-

Bl

mum ita credere, & eam. fidem concipere defi-

0

dero , qualem Deus a me exigit, quae. recta eft,

;uod

Quarto idem de fpe ,. & caritate , ac de. dolore.

l -

ij

fiat. Quinio maxime folicitum effe, oportet, ut

u

eiusmodi hominem repetitis vicibus, & fub di-

verfis formulis inducere fatagat, ut omnia Deo

[

placita, & omnem iuftitiam explere; ac denique

I

tot&m voluntatem fuam voluntati divinae integre,

d

&, quoad omnem affe&um , conformare fatagát,

(

In hoc enim actu vera fides, ípes, ac perfecta.

3

cari-

202

T ïa&atus. VIII

carxita.s, ^ Aïntegrar iuftitia, ac proin animus poeni-

í

tendi, ac confitendi continetur.

Et quia baec

rofeffio divinam voluntatem integre explendi

licet dubia peccatorum confeffio eft, ta-

j

aliqua,

& 1ub conditione a

jem fexto denique clam ,

cenfuris, & peccatis abfolvat.

Si enim eius in

l

fide error fit invincibilis ,. feu talis, ut eum de&e

doceri nunc faltem nequeat, & Íi voluntas eius

N

cum divina voluntate, faltem quoad gravia mo-

qmenta, Vere concordet, aeterna falute eiusmodi

homo non excidet : nam eà quae funt de ne:

|

cefütate medii explicite , reliqua implicite cre-

dit : & quantum ad abfolutionem fere fimilis eft

illi aegroto, qui non nifi dubia poenitentiae figna

edit.

Maxima vero follicitudo non tantum IH

i catholico homine gravi-

haeretico, fed etiam ii

ter decumBente in id t

endat, ut affectum voluti»

totum facerdos Dco ad-

tatis , quantum poteft,

dicat, Deo lucretur, ut

praeceptum ampliffimum

Hoc enim difüculter

caritatis rite expleatur.

obtinetur, &, opinione

frequentius fallit in ho-

morbi, & ipía vi mor-

mine, qui, vehementia

tis, fui fere impos eft.

^

.

.WXerba , & figna pro-

iffima, fed animus ea folido decreto

fae-

munt pi

pe non fequitur.

Unde, quod iam dixi , Te$

iterato & in pluri

bus vifitationibus tentandag

mni

P

.

timor gehennae illorum an

-l

s eximendus, quan-

tum fieri poteft, alacres ac

laeti faciendi, ut in

a&us amicos, ac liberale

s eo facilius; & faltþü;

una vice affurgam;.

CAPTIT J

De iis, quae X,E,cclejia circa. ojjicium

*

jdez' fcoft-

;/tituig.

$. 1037. Leges Eccleüae ad ümiandamïfidem ] pros

feflionem eiusdem quibusdam imperant.

. 1038

4

203

*

Caput I V

p

1039. Libros haefeticorum 2, legi-vetat.

i d

1039., Explicatur haec lex.

yplai

d

1040. Huc fpectat etiam , index librorum prohibi-

torum.

2

tr d

ena

IO4aI,. Cui legi

»c.onfuetu,do multumwdetraxerit vi-

n

goris$

LJ

a dl

1042. Séd periculüm monet, ob quod lata eft

TA

MIexs

&

jmy

1043. Mali enim libri pervertunt intelle&um, -

(e d

1044» Et certius adhuc corrumpunt voluntatem :

"m

ä

1045. Unde ab eorum le&ione

jlid

; fc;dulo cavendum

*

el

:?f.

E

tni

[

gravi-

$- 1037. j

il

od

Tres autem potifimum funt. eiusmodi

jimur

leges: quarum duae ad ítabiliendam fidem,

& una ad punienda peccata fidei adverfa per-

'Y

puï*ff

tnent. Et quia maxime intereft, ut ii qui-

m

t

in hac caufa reliquis praefunt, in fide quam

]^

maxime firmi fint; & ftabiles, ideo Concil.

ln

Tridentin. a) iubet, ut Epifcopatum adcpturi,

i

rofcffionem . fidei - emittant.

Item iubet b), «t

)uan

jrovifi de beneficüs quibuscunque. curam. anima-

Utl

J

vum babentibus teneantur a die adeptae po[fcffonis

ad minus intra duos menfes in manibus. Epifcopi,

vel. eo impedito coram generali eius vicario, feu of-

Jiciali ortbodoxae fuae fidei publicam

Z

acere profef-

f

K

onom, Cj in Romanae Ecclefiae obedientia. fe per-

j

/

uan[uros [bondeamt , ac iuremt. — Provifü autem

de canonicatibus ac dignitatibus in "eccleflis catbe-

n

dra

2). 880 24 ^C. I.A

P^

b) Ead, feff, C 12.

ha

204

Tf&äafus- FII.

L.

dr'alz'brus,—, nion. folum. coram Epifcopo, jZad etiam im

capitulo idem facere teneantur : alioquin. praedicti

omnzs fru&us. mon faciant fuos, nec go[]o[fwo fuj] va-

getur. * ltem ex Bulla S, Pii V. /n facrofan-

&a, omnes qui ad gradus fcholafticos, & ]li-

centias docendi promoventur praevie, & qui

Ícientiam aliquam , aut quamcunque ]ibera-

lem artem.docent, ad initium. cuiusque anni

fidem prohteri teneantur.

[

* Unde verior. fententia efít, profeffionem fidei

omittentes, & frucus nihilominus percipientes;,

tales fructus tanquam rem alienam, quam nun-

quam fuam fecerunt, ante omnem fententiam iu-

dicilec.c'lcüac reftituere teneri.

1

g.

IO58.

Altera anftitutio, aut potius conftitu-

tiones ad tuendam fidem (ícriptae praeci-

piunt fub poena excommunicationis, ac proin.

fub gravi peccato, me libros baercticorum bae-

refim continentes , oel de religione trattantes Jcien-

Ler quis legat, retineat, defendat.

Eiusmodi fa-

&um etiam quando Pontifici non eft refer-

vatum, in plerisque dioecéfibus eft cafus re-

fervatus..

$ o1o39.

Ex tenore legum harum inferendum eft

grimolibros haereticorum tantum, non item

infidelimm , e. g., Iudaeorum , Turcarum,

gentilium fub hac lege prohiberi. Quo vel

uiaxime fpectant male feriata eorum opera ,

qui

Capa 1 F.

205

$

jb

*q'üi Catholicos fe ihique nominant ,

qui ta-

)(hi

men omni haerefi infe&i funt, utpote quam

h

ipfis fuis opufculis apertiffime profitentur.

qf;äilz'

Infertur /ecundo unum folium nomine libri

haud venire: bene vero fi pluribus foliis e.

i

& decem eiusmodi fcriptio contineatur. Nam

)eïü;

etiam breves fcriptiones in fcriptura divina,

A

&in profanis Autoribus e. g. liber Ruth,

liber Ciceronis de amicitia riomine libri cen-

fi

fentur.

Jeriio ad id, ut talis liber prohibi-

10

Qu

tus fit, perinde efle, five haerefin contineat,

five de religione tractet, Neque neceffarium

jl

eft, ut libri eiusmodi ex praecipuo propofito de

religione tractent, fed fuflicit, fi per nota-

bilem partem de eadem agant *.

Quia vero

H

non nifi /cienter legentes hac lege involvun-

egi-

tur, ideo intelligitur quario, apoena immunes

Qd

eos effe, qui ex ignorantia culpabili, craífa,

W

ac fupina legunt, nonitem eos, qui ex ig-

2

norantia, quam vocant, affttata legunt, feu

!

qui ftudiofe hanc legem ignorare íatagunt.

T

Non enim ignorant hi legem, fed eius cog-

t

nitionem probe tenent: alias eandem eva-

dere, aut delere nor poffent velle **.

uin-

to ex verbis legis colligitur, eandem violare

etiam eos, qui tales libros retinent legehdi ,

vendendi, pro aliis fervandi gratia; Non

item 1i, qui foliis eiusmodi libri merces fuas

involvunt. Sic enim liber eiusmodi difcerp:

i

tus liber effe definit: nifiid fiat, ut hac ra-

tione talis libevr in aliquam provinciam

civi-

ao

206

'Tm&atus VH L.

civitatem clam, & elufa cenfüra publi.canin-

ferri queat.

Denique /exto in hanc legem

|

peccant, qui talium librorum non tantum

— P us ER —

eloquentiam, ftylum, fed etiam eiusdem fen-

füm laudant, defendunt, quo minus elimine-

tur, vi, & auctoritate

Spede. 4UUE- ——

impediunt, aliis Iege'n-

dum tradunt &c.

m

p

L

x per hanc rationem etiam illi haereticorum libri

prohibentur , quibus religionem naturalem ex-

—

—

plicant, Cbriftianam demonftrare fatagunt, di-

P

vinas literas interpretantur, Oratioies ad popu-

lum dicendas fcribunt, etiam nullam, fi tamen

hoc aliquando contingat, admifcentes haeretine

Non enim vult Ecclefia, ut filii fui ex impuris ,

& femper fufpedtis fontibus aquas falutis hau-

u

1

riánt.

3€K Inter legenxtes etiam cominunis fententid refert

;

etiam auícultantes.

Et quidem quantum ad ra-

tionem periculi legere, & aufcultare, paria funt?

fed, quantum ad verba legis , muitum ambigo ,

eoquod legere , & aufcultare, quantum ad vim

verborum, diverfifima funt.

In legibus auterü

bumanis non finis legis, fed verba legis attendi

debent: alias eiusmodi caufa in infinitum exten-

deretur, (& poena adulterio ftatuta etiem pro

peccato contra naturam intelligenda foret, eo-

quod hoc prae illo prohiberi mereatur.

; . T040.

Huic legi de non legendis haereticorum

librisaffinis eft admodum index librorum pro-

Hibitorum, in quo varii libri vel ob pericu-

]um fidei, vel ex eo prohibentur, quod ex

inferre

alio -capite ofïenüogem legentibus

queant,

[

L

Caput IV.

207

4l

N

'qhäant. De hoc obvios legere datur. Mul-

N

tum vero ex eo a quibusdam accufatur hic

1

index , quod probatiffimi libri praecoci iu-

J

li

dicio huic indici inferti fuerint , adeo, ut

li

liv

quosdam ex eo eximere necefífe fuerit, Att

f

iudiciis ecclefiafticis, etíi ea dogmatica non

fint, univerlim debetur reverentia: neque

n

iuftum eft iudiciis humanis, fidem ex eo ab-

)d

rOgare , quod haec pro conditione humana

u

deticere quandoque deprehendantur. Alias

D

A

quippe omniaiudicia, & leges humanae ob

fingularem quemdam errorem in periculum

l"" il

nn

vocarentur: quod quidem prope idem foret,

4

ac totius facrae ac politicae civitatis com-

ïpa'ggm folvere.

fe

| t

*

8. i1o4I.

ii

]uf

yn

His iám de non legendis haefeticg)rum ;

t

alisque prohibitis libris his, inquam, legi-

Lh?

$, quantum ad Zgem ecclefiafticam ,, confue-

(v

multum derogaverit.

Numero enim

pii

i

ve plures publice fine ullo remorfu con-

Ície

ntiae tales legunt , etfi pauciores fat ac-

curate abftineant, vel legendi facultatem re-

ligiofe admodum petant, ac facile obtineant,

ii

lmmo res eo iam prove&a eft, ut etiam in

-

fcholis publicis libri haereticorum de religio-

ü)

ne tractantium , immo eam quoad ali

qua ca-

J

pita impugnantium praelegantur,

à

208

Tra&tatus ,V Lä. |

$. 1042.

"Res fumme dolenda, &, ïicetxlegï eccle-

fiafticae multum per hoc derogetur, ad pe-

*

ciem.fa&a !

riculum immo ad certam pernt

pv N- E

Rarus fane erit, qui falvo iure divino, ac

naturali eiusmodi lectionem, fibi

tuto indul-

Nam feducunt in£cllettum & af*

gere poflit.

t eiusmodi le:

Tj

fettum. voluntatis. corrumpun

&tiones.

$. r643.

|

l

Faifa philofophia

calliditate, & faftu Oï*äzj

Q

torio probe armata,

vel etiam aeftu poetico

(t nedum ad imbecilles;

flagrans, fat valida e

Et

fed etiam mediocriter doct

os capiendos.

joíftra aetate in ime

hoc quidem periculum :

cï

menfum augetur ex eo ,

quod iuvenum ani-

à nón im-

ífni artium ,. ac Ícientiarum notiti

buantur, fed tingantur duntaxat, folida vero

Chriftianae religionis notitia

peuitus defti

l

fed

ti maneant, ne dicam, argumentis,

E

Et tamen

verbis a fua religione deiiciendi.

ac Ícelere refer

libros, qui omni impietate

ti, magno eloquentiàe ápparatt

l

fplendidi, &

funt, copiofe

di&tatoria témeritate turgentes

ed ad

non tantüm ad eruditionem,

légiffe,

per*

decorem etiam,

ac pene ad neceflitatem

tinere noítrae aetatis genio videtur.

Hos

ti, et

jam illi homincs diu no&uque terun

, glo:

quos nonlegerunt, a fe leétos fuiffe

rioíe

PL

Captit IV.

209

riofe mentiuntur, cumque folida inftitutio-

ne, ne dicam, legitima fcientia

deftituti

d

fint, et tamen nefcio quam profunde doé&ti

]

fibi effe videantur; cum cailidiffimo hofte

n

Ó

fine praefidiis, .ac velut inermes congrediun-

tur, a vera fide facillime, ac certiflime de-

:

Jl

L (

turbandi. In.his fibi iam mire placent, et

fuum, quod in caufa fibi reapfe ignota fe-

l

runt, iudicium pro gravi.ac decretorio ha-

bent, nefcientes, ad capiendos imbeciiles,

quales ipfi certiffime funt, vim minimam

fufficere.

Exin vero ultima illa poena, quae

in faftum humanum lege Dei ordinaria eft

0i

d

conftituta, corripiuntur, utin te tanta ex-

coecati nullum pro veritate argumentum ad-

j

j

mittant, et de füo errore triumphantes , ac

laeti fine omni remedio ad certam damna

n

1

!

tionem propellantur,

$. 1044..

L

J

Verum eiusmodi lectio non,tant.um in«

il

telle&um decipit, fed magis inficit volunta«

tem, & aliquam partem fpiritus horum libro-

!

M

rum nobis etiam non adwvertentibus aflat,

j

Aliquid femper haeret. Praeterea piis affe-

Ju

Cionibus, quae ex divina gratia nobis fupere

funt, vehementer adver(antur, & ipíam eius

j

wim extingunt.

Si enim Apoftolus de collo-

pü

quiis profanis fcribere iam potuit a.): Profa-

]i

"ná

f

3)ad Tim, &, t6« 17.

l)(]

Tom. II

O

)u

—

2410

" "Tra&atus Vl

^

[/

ma autem , €9 vaniloquia devita: multum . enim

groficiunt a

d impietatem, & fermo torum u can-

Ia

quid dicendum iam de iis fcriptis,

cer. ferpit ;

2l

quae perverfiflimo fp

iritu imbuta, velut atro-

éi praefentique veneno fcatent? Scilicet per

talia mens ab amore rerum facrarum avexrti-

,

tur, ftudium efficax faluts dimittit, profa-

nis affe&ibus inficitur, denique eotum at

trahit fpiritum, quorum fenfus, cum multa

—

l

dele&tatione, improvide haurit.

ä

$. ïb4$.

Unde omnibus, etiam iisj quos folidà

do&rina a deceptione tutos reddit, auctor

þl

effe velim, bt eiusmodi fcriptiones parciffi

me legant, et, quantum

fieri poterit, lo

Levifüma, quibus

gifime a fe amoveant.

hae fcriptiones nitunturt,

argumenta, quae

fa fünt,

jnfuper toties, ac penitus iam evet

vir doctus facil

a

*

e contemnet: fed quis eius

affe&tum poteri

t fecurum reddere? Praeci-

(:

.vel alterius utilitatis,

pue fi ratio gloriolae,

item fecuritas a perfecutione volunta

tem fol-

Novi vitos

qüüp- d* — a

licitet, pugna fat atdua fiet.

antéa probatiffimos, qui ad partes

hoftiles a

mobis defecerunt, qui non intell

e&u, fed

infirmitate voluntatis ceciderun

pliüs, etiam.ex iis, qui folida

(cientià defti-

eiusmodi le&ione perverli fuerunt,

tuti,

"Prius

non iudicio, fed affectu ;eciderunt-

ye

Caþüt- At :

211

i

vbluntas, quam intelleus ceffit: & genés

[

;ratigl error dibgitur Citius, quam -cre.ditur.

ij

Bul

CAPUT V.

3

T

De üs; 'gätae Kcclofía .gäe'cä'aï*im in baereticos

J

conflituii.

ni

hi

1046. L*egesr*ecclefmüiCæ 3. omnes haereticos ex-

(I1)

communicatione feriünt ;

1047. Sed ad incurrendam poenam hanc *reqilifïg

tur, ut haerefis fit formalis;

1048. Ut cenfura in haerefin lata, fit cognitay

1049. & 50 Ut haerefis fit exterma, non mere

internay & peccatüm gtave.

Jl

1o51. Etiam haerefum fautores hac poena feris

untur

"

1&9-

(

1052. Ut de àliis poenis COntfä haerefin

Y

tinentibus nil dicamus.

'olim *oþ«-

r

"a

jj

$. 1646. |

U

i

Omnes cuiuscunque nominis haeretici

i

Junt excommunicati a), a qua cenfura ab-

i

lolvendi facultas a Concil. Tridentino Epif-

7)

copis conceffa, exin a Pontifice fibi fpecia-

li

tim refervata, nunc vero paflim omnibus

E

j

Epifcopis fpeciali conceflione reftituta fuit. *.

3

"T

Id tzmen intelligendum de haerefi pr'i'ya"tä, aut

]

occulta: nam ab ea, quae in vulgus eft nota ,

!]

aut ad forum contentiofum deduéa, Epifcopi

2

aliunde, & iuré ordinario abíolvere poffunt. Si

quis tamen Romae licentiam àb haerefi, abíole

if

vendi fpeciatim obtinuerit$ ad eas duntaxat cén-

2

j

fu»

n

3 C 1g. de haeretic.

212

Trd&atus V. IIL

füras pertinet, quas ante licentiam facerdoti

conceffionis patebit.

conceffam poenitens incurrit, prout ex lli-teris

C 104'7.

Verx.;ïh- gravis adeo poena non mox, aut

per quamcunque haerefin contrahitur: fed

ad hoc quatuor conditiones requiruntur.

ï

Quarum eft prima, ut fi

t haerefis formalis,

j

ioni fatis cog-

l

id eft, ut quis divinae revelat

nitae pertinaciter refragetur ". Unde non

t

bene tamen ab excommu-

quidem a peccato,

.

nicatione liber manet, qui

ex ignorantia cul-

pabili aliquem

fidei articulum nefcit, aut ne-

— — quod quisquis

gat etiam. a.) JD fmientes

deinceps a[Jerere, defen

dere, feu tenere per

tinacitgï

graefumferit , — — tanquam

j baereticus fit. cen-

Jéndus.

ïä

: * Porro ad háerefin f?w-male;n requiritur, ut ne-

dum ore, Ííed etiam mente fidei in aliquo ca*

pite contradicat,

Unde metu poenarum auf

mortis fidem fimulate tantum eiurans grav

ifüme

quidem contra fidem peccat ,

formalis tamen

fit: Mul-

N

haereticus, aut excommunicatus minime

&

to magis immunes funt, qui in, haerefi enutritis

&

ftatim ad Ecclefam convolant, vel fáltem fuo

affenfu eidem adftipulantur, quam primum ve-

yitater] fatis edocti füerunt.

Unde multi ad

T

facra catholica tranfeuntes m

à

inime i.ndigent , ut

ab ïhaereli abíolvantur,

p1

5. 1048'

3) Clementin, unic. $. Porro de fümm. Trinitat,

$13

jC'ap-u; V.

v

50 1048.

[itnà

Secunda äd incurrendam haercticorum

excommvnicationem neceffaria conditio eft,

ut aliquam poenam íacram generatim con-

tra haerefin . conftitutam quis noverit. Nam

) wi

cenfurae generatim omnes, ab ignoranubus

B.

eas$, non incurruntur.

Sunt enim poenae

iM

medicinales, feu ad emendandum, : aut a pecca-

(

to cohibendum hominem inftitutae.

]am

q

hoc praeftare nequeunt, quamdiu ignor:n-

xno

j

tur

Unde habetur illud a;: ut animarum pe-

iil

viculis obvoictur , [omtemtüs pov flatvta . Ordina-

(

viorum prolatis ligari nolemuis ignoranies , dum

o

ptamen ignorantia cra[Ja mon fverit ,. avt. fi pina,

!sq

ll

Ex quo etiam illud haberi videtur, licet craffa

VC

ignorantia fidei a formali haerefi eximat, non

L

l

tamen craffam ignorantiam cenfurae a cen

B

ura eximere,

u

$. 1049.

j u

j

Tertia conditio huc neceffaria eft, ut

jid

J*

haerefis non fola men:e admittratur, fed ut

T

in actum etiam externum prodeat/ Nam Ec-

Mu

irith

clefia de actibus mere internis iudicare, aut

aliquid conflituere ex generali regula, aut

r

Non tamen

j

confuetudine nunquam folet.

il ad

requiritur, ut eiusmodi aétus externus ab

,l

aliquo advert

.

atur, vmulto minus, utis fit

publ'icus. '

g.

: i OSQQ

J

03

.8)

9

j

E

j C,a. de Conftit, in 6

m

214

| I'mäatu.g VII.

1

$- roSo.

?

uärta. demum conditio, qua data haec

excommunicationis cenfura demum contra-

hitur , efít, ut a&us ille externus fit grave

4 — -7 "3

peccatum , qua haerefin internam exterius.

quis edit, ac profitetur. Unde huic poenae

non eft obnoxius, qui haerefin fusm 'fola

hucusque rhente conceptam confilii capiendi,

confitendi cauía, autin plenà ebrietate pro-

dit: prout nec ille ,. qui ob occultam haere-

fin die fefto miffa abeft, coram SS. Sacra-

mento genua non flectit, diebus ieiuniorum

carnes comedit &c., nifi haec faciat animo,

haerefin fuam profitendi.

Haec enim pec-

u m

cata externa quidem , fed fua i

*

*

fidem non funt

$. rost.

S'ed' nedum in haereticos , fed. etiam in.

eorum fautores , receptores , defendentes

haec excommunicatio conftituta eft: fiqui-

dem favorem, laudem, defeníionem &c. eis

in caufa haerefis praeftent, idque non folo

animo, fed etiam a&u quopiam externo, Vid.

C. 8. 9. & 13. de. haeretic.

$. 1052

Aliae infüper. poenae.tam facrae, quam.

politicae in haereticos funt conftitutae, de

quibus iuris interpretes, gentium pada, ac

confuetudines attendendae funt. NNoftra

aeta-

Caput. VI.

21$

aetate in multxs regms, quantum ad rationes

politicas, tolerantur omnes haerefes.

Num

hu

vero omnibus erroribus ius civitatis conce-

!

dere ad commoda civilia conducat, ipfe pe-

W

detentim eventus doceblt.

Kemi

Jeti

V f

CAP U T-VIl

al

n

De. peccatis. fidei, adverfis.

It

)

.

1053. Contra fidem peccant Athei,

t

L]

1054. Idololatrae,

Qrut

1055. & 56. Deiftae prorfus abominabiles ,

ij

ts u o^

-

1057. & $8. Naturaliftae, quorum vita doGrina'

p«

peior eft.

"

i

1059. Quibus omnibus, proprium, eft fibi nun-.

quam conPtarf:.x

1060 Huc pertinent Mahometani ,

1061. Peccant contra fidem. fudaei,

u

9

1062, Apoftatantes a fide

X o^uvA £

.

10635. Haeretici,

all

iU

a

5.

IoSaQ

fot

Horum primum vocatur Pagamsmus,: ad.

(

hunc pertinent ii , qui omnem genuinam re-

velationem , feu omnia capita divinitus pro-

dita reucmn*c, folam, prout aiunt, rationem

naturalem admittentes.

Aptiffime hi. omnes

"

infideles , feu tota fide divina deftituti vocari

i

merentur.

Horum alii nullum agnofcunt

!

Deum, & totum univerfum vel a fe, vel for-

i

tui-

.O 4

W

"

216

Tmäcztus FIII x

tuito cafu exiftere , fingunt. xRidic-uli, ho-

D

V

mines! quafi fi univerfum a fe exiftat, non

eo ipfo fit Deus.

Quod enim fibimetipfi

plene fufficit & nullius eget, illud Deum effe,

neceífe eft. Si vero hoc univerfum fit ipía

f

Deitas; quomodo in tot partibus fuis mife-

raeít? Si vero univerfum a coeco- fato exi-

f

ftat; unde, quaefo! illud fatum forte adeo,

& (apientifimum originem habet? Ut taceam

infinita alia ineptiffima, quae ex hoc facrile-

f

*

K

gio neceffario fequuntur.

M

$. 1054.

Alii rur.füs ex infidelibus dxivini"tatem ag-

Q

nofcunt, fed ita, . ut aliqui fummam hanc

maieftatem rebus creatis tribuant, ?dololatraa

exinde vocati: alii vero verum Numen con-

fiteantur.

Sed &ifti in Deifias, & Natura-

?:

liflas, accepta nomenclatura dividuntur.

$. 1055.

Deiflae Deum totius mundi fabricatorem

docent, quem tamen mundum utpote ex

omnibus, qui fieri poterant, felegit opti-

mum, tamque ícite inftruxit, ut eius guber-

natione haud indigeat, fed exactifimo, &

imperturbabili ordine, quem a Deo accepit,

conftanter volvitur, adeo, ut Deus fine la-

bore, & cura fecurus quieícere, & fibi, fuo-

'Taies

que genio libere indulgere queat

Deos

d

217

i

Deos etiám Epicurus inter infinitos mundos

N

voluptuofam vitam agentes confinxit.

Itj

$. 1056.

i

t

Horrenda vero funt, quae ex hoc fuo

ni

fyftemate inferunt. AiuntenimImo, Deum

m

rerum creatarum incurium nullum fibi cul-

tum, & amorem exigere, utpote quibus mi-

30

Cedf

nime indigeat.

Mundum enim non propter

o

fe, fed propter nos condidit.

Ex quo illud

porro colligunt, nulla iniuria, nullo etfi atro-

cilimo facinore offendi Deum poffe, eo-

quod divinae tranquillitati, " ac felicitati ini-

quus rei creatae conatus nihil derogare que-

r

at. Sed infüper tertium prono alveo exin-

Yf

de fluit, nullam precum, ac affe&uum no-

Tij

ftrorum rationem Deum habere. 'Nam prop-

Q

ter verba noftra optimum rerum omnium or-

jult

dinem non volet, immo non poterit inver-

"

tere. Denique quia utpote optimus ad opti-

mum quodvis adftringitur, omnia ex immu-

tabili lege agere debet.

Per quae quidem

rl

omnis cultus divinus, & tota religio abole-

p

tur, rei moralis principalis nervus inciditur,

ac totum univerfum infupverabili fato rotzllturg

y

$. 1057.

. lam Naturaliffa» nedum veram divinita-

Jl

lt

tem, fed infuper eiusdem liberam providen-

l)

tiam praedicant, cultum Deo, & obedientiam.

]^

divinis legibus, praemia infüper obedienti-

9

L

3

bus

p m

218

fraäatu;- VHl.

bus, & pervicacibus poenas &;atu,entes.v Sed

haec omnia eatenus duntaxat admittunt,

quatenus talia ex fola ratione difcuntur. Di:

vinam inftitutionem, divina teftimonia, &

omnem revelationem negant, dubitantes, an

talis fine d,(ede,c.ore,þ h

glnïaïnae rationis. dari

queat.

pi4

$.. 1058.

q

Hi iam ius naturale, ac veri nominis iu-

f

ftitiam, ac honeftatem docent quidem , non

li

l

item exercent.

Cum enim nos tot mylíte-

riis Chriftianae religionis, quae coeleftia au-

xilia propria virtute efficiupt, muniti, &tan-

to lumine fidei illuftrati, non nifi magna

contentione oflicia iuris naturalis explemus;,

quid facient homines fola vacillantis ratio-

nis luce ducti, & omnibus prope gratiae

s

viribus deftituti? Apage honeftatem Na-

ä;

turaliftarum !

Verba, non rem habent.

ui non credit in eum ,. iam iudicatus eff, quia

nigeniti fii Deia). Et

non credit, in, nomine. u

quia in non credenti

bus defe&tus fidei cul-

pa non raro caret 5 omnes. non credentes.-

aliis peccatis iuri naturae adverfis plenos effe:

oportet ", ut nihil dicam , noftri aevi infi-

deles, quibus divina Chrifti miffio tantopere.

teftata eft, negando. fidem, & certo,. & gra-

P

viflime. peccare.

e:

Ciiia- funt :

. 3k Sola enim praecepta iuris naturae diffi

qui-

.eae leges, quas Chriüu/s tulit, ne unica

dent

l

$) Ioan. 3, 18-

319

öagut VI.

'

M

dem exceptai, facillimae. funt, auxilia ierius

H

I

quam onera,

"i

ftravi.

szjoukt,, in alia —fcriptioae. demon-

i d

ll

b

,A

| $. 1659.

-

Caeterum me vadem praéfto, ex noftri

aevi infidelibus nullum legi, nullum audiri,

qui fibi peromnia conftans, & fyftemati fuo.

li

Is

fidelis exiftat, ita , ut ultimo definire quis

T

nequeat, an ad claffem Deiftarum, Natura-

litarum, vel omnino Atheorum pertineat,

h

jti

Modo enim ex hoc, modo autem ex alio fy-

Lb

ftemate aliqua capita adoptant: & etiam illa,

-

-

n

quae aliquando adoptarunt , perpetuo mu

TIUS

tant, in fine jgnorantes , quid teneant, quid

P

velint, vel quo tendant, miferrimi fane, qui

r

perpetuo nefciunt , aut nefcire volunt, quid

demum fibi bonum, aut malum fit.

Scilicet

:

)

Q

&rror fibimetipfi diu conttare non poteft.

!

j

$. 1060;

Qu

f

Ad claffem infidelium feäun.db. loco. re&-

feruntur Mahumetani, qui cum revelatio-

d

jl

nem falfam fequantur, nullam habent. Quia

tamen Moyfi, & ipfi Chrifto. plurimum tri-

pBIC

buunt, & quia Deum verum non ex mera

f

ratione, fed ex libris divinis, atque ex do-

&rina Chriftianorum didicerunt; divina au-

t

&oritate penitus non deftituuntur.

q!ll

j

fen enim, & Chriftum a Deo miffos confi-

ten-

2206

Tra&atus FIIL

tentur, licet hos tanquam imperfe&to

4

s 'infra

h

Mahumetem deprimant.

$. 1061.

'Tertius contra fidem error eft Iudaeo-

rum, qui divinam auctoritatem in libris an-

tiqui foederis, in quibus Chriftus tanquam

in figura exhibetur, reverentur.

Quia ta-

men Chriftum; & novum teftamentum re-

fpuunt; a potiffimo fidel capite aberrant,

omifla veritate. fola veritatis imagine con-

tenti, Jimis emim Lcgis Ciriflus. a.)

$

4

106,2,

* — Quartum, quo fides evertitur, peccatum

eft apoflafía, quae eft a fide femel fufcepta,

integra difceffio.

Cuius quidem graviflimi

fceleris infigne ad. memoriam, ac deteftatio-

nem exemplum praebuit lulianus imperator,

afacris chriftianis ad cultum. Deorum defi-

Cuius velti-

ciens, apoítata exinde dictus.

gia premunt noflae aetatis increduli, quos

Naturaliftas, vel fi mores aeftimare velis,

Athceos vocare licet.

Hi facris Chriftianis

initiati aliquando, & in divina rel/gione eru-

diti, ad teftimonium folius rationis, et ad

meram philofophiam defcifcunt, vel deícif-

cere fe, inani ambitione fimulant.

2

$

1063.

sft,

Quintus error fidei adverfus eft baer

qua plura chriftianae religionis do

gm iata

adop-

'a) Ad Roman. 10, 4«

L

V'Caput lV.

221

i

i

adoptahtur, aliqua tamen, vel unum» faltem

reiiCcitur

. Tales erantinde a condita reli-

gione chriftiana, funtque adhuc plurimi , e

*

n

g. Ariani'9 Neítoriani, Eutychiani &c.

d

* Ab haerefi tamen probe difcernes Jchifina, quo

j

non a fide, ied ab unione cum vera Eeclefia

2l

deficiunt, credere, non item obedire volentes,

LC

Et boc vitium eft voluntais, non intelle&us,

Raro tamen datur merum íchióma, quod non

At

brevi

in

baerefin

degeneret,

Mox

enim vel

o

veram Ecclefiam, vel eius poteftatem negare

incijiunt, quod utique fidei contrarium eft.

Non enim adeo inverecunda eít pervicacia, vt

leg timam poteftatem. confiteatur fimul. & ccn-

temnat; ne fcilicet propria crimen fuum fenten-

ii

tia condemnet,

Ft quot noftra aetate, etfi lon-

p

ge aliud effe velint, huius tamen criminis quam

j

maxime coram Deo rei fünt! Non enim ex Vver-

t

bis, fed ex rebus Deus fententiam fert: & tan-

dN

tus Ecclcligp, eiusque Pafítorum contemtus cum

li

Vera Obedientia, ac reverentia debita compo-

ni etiam ex iudicio humano nequit

Atque id

u

ingenti fuo malo faciunt, poena plenae dereli-

&ionis, quod vehementer timeo , exinde mulc-

)UO)

tandi.

Huc fane

7

quadrat illud a): /Nom emim

nj

te abiecerunt, Jed me, ne :regzggm Jper ees.

)ruv

4

*

Ü

a) 1. Re'g"',sf ». -

j

"

r

TRA-

f

i

222

Traftatus. IX.

"

ä

TRACTATUS IX. :

(

-

DE SPE THEOLOGICA.

-

[

Ab omni fere aetáte mea, fciens fpem theo:

logicam nobiliflIgpam aliquam , & vix non

omnium primam virtutem 'eífTe, mirabar, a

Do&oribus de eadem tam parce tra&ari. Et

id quidem me eo magis attonitum habuit ,

quod in divinis literis eiusdem ipei mentio;

fi minus in fingulis capitibus, in locis certé

innumeris Óccurrat. Unde ad explicandum

tanti momenti officiüm aliquid operae con-

ferre ftatu

i: idque eo iuftius, quod circa nà-

turam Ípei antehac nonm re

&e me fcripfiffe

€Xij

putem; quodque in fidelium mentibus t

ua hüius virtutis cognitio, & ufus non n

.il

ambiguus effe mihi videatur.

Non id,'mihi fümo , ilt tantatn caülam

me putem fcriptione hac mea rite effe abfo-

luturum: per

occafionem tamen huius fcrip-

tiunculae alii poterunt de explicánda i

ncul«

candaque fpe theologica fieri magis foiliciti ;

quia magis fol-

atque vel ideþ Iagis exacti,

' liCitiz

Caput [

225

liciti, Id certe omnibus'a me perfuafum ire,

arbitror, in fpe theologica momentum vul-

gari opinione longe maius latere, curam ve-

ro ac induftriam, quoad ipfum fpei docendae

& exercendae ufum, in plurimis deficere.

- Ex omni vero lucubratione hac apert&

cernes, fpem hanc effe fummi momenti, con-

folatione pleniffimam, bonorum omnium ma-

trem foecundam adeo, ut nobis hac fola ob-

tenta ex reliquis, quae defiderari poffunt,

du

tl

bqnis nullum .-omnino deeffe queat.

n

CAPUT I

'Ullï !

It

(ut]

de de mátura [bel 'tbeolggieae varii jäntiantü;(—

d

j

- biliffima;

ie poft "caritgtem omnium virtutum no-

(

$. 1065. Quoad indolem *tamenþ i'uam-'pafuni cognita

Hl

€it,

jj

$. 1065. Hanc iam plures in fiducia:

a

$.

1066. Alii in defiderio conftituunt;

ji

$« 1067. Non pauci vero ex fiducia fimul & defi-

derio eam com ponuünt,

Wil

$. 1068. Licet vero fideles ad confidentiam , ac pu-

rum Dei defiderium omnino fint inducendi;

lt

$

- 1069, lpía tamen natüra fj

Pei non in duplici à&u,

jl

S. 'Ig

7o. Neque in folo defiderio eft conftitüenda.

am

j

J

&l*!o7 r. Defiderium

definit,

K

eflicax in früitionem Dei iox

l

"

S.Vwïzf

has

^

Dd

24.

Trattatus WXI.—-

Q

$. 1072. Frui autem eft idem ác amare.

W

$. 1073. 1n hac tamen vita femper etiam quoad De«.

um datur locus defiderio.

In quo tamen

8

$. 1074. 1075. i076. 5pem haud conü&;re, ofter-

fi

ditur.

[

$. r064.

N

q

Fidem itaque excipit fpes, quae origine

Q

9

potterior eft fide, dignitate tamen eadem fide

i

fuperior eít: (ficut caritatem. aetate, non no-

"

bilitate antecedit.

Quam proinde fecundam

Y

in regno virtutum principem recte vocave-

ris, utpote nemini iam, praeterquam foli

f

Deo, & caritati famulantem.

/

S

1065.

Et tanti nominis principem, ac officium,

tantum non omnium fummum, (quod non

l

mediocriter moleftum effe cuivis intelligenti

dum interim

debet) ex. parte ignoramus,

q

acriter difputatur, in quonam mentis

noftrae

a&u virtus fpei denique confiftat. Et nef-

-jo fane, num cuiuscunque rei proprietate$,

ffi-

requifita, ac cobiditiones tuto definire po

mus, quamdiu circa ipfius rei naturam, &

fubftantiam fluctuamus.

9 1066.

H

Itaqu& alliqui, & fere prae reliquis multi

fpem in' iudicio mentis noftrae conftituunt5

quo aeternam vitam, & fübfidia eo condu-

cen-

N n

Caput [

328

centia nobis obventura arbitramut: qui pfo-

d D

inde fpem ita definiunt, ut fit virtus theolo-

d

gica, qua aeterna vita, & auxilia ad eandem

Ut

firma cum fiducia exfpeCamus, tum quia

Deus promifit, tum quia omnipotens , & ad

haec largienda fat liberalis, & forte etiam,

quia Chrittus. promeruit, aut ominino ex eo

quoque, quia nos partem noftram ad Dei

rigi

m hd

gratiam fideliter addicturi fumus, Et fic fpes

Y o

divina fidelitate, omnipotentia, ac liberalita-

ondd

te, Chrifti meritis, vel etiam noftra opera

C

niteretur: & haec fünt aut fimiles vulgaris

!

y li

j

Ípei formulae, quibus Chriftianus populus im-

buitur.

$. 1667.

Cilf

AU

Alii vero nec pauci, nec ignobiles 'T'heo-

logi fpem conftituunt in a&tu voluntatis, quo

[3

Deum tanquam fümmum bonum nobis defi-

j

deramus. Unde eorum fpei definitio eft fe-

EOH []

r

quens: fpes eft virtus tlieologica, qua Deo

potiri, ac frui defidetamus ex eo, quod is fit

Vii^

o

fümmum noftrum bonum, id eft,' quod fit

nobis fumme deleéctabilis.

In hac iam fen-

j

tentia titulus, & ratio fperandi effet fümma

Dei dulcedo, ac dele&atio, quae in divini-

tate latet. Et horum doctrinae meum quo-

que caleulum in theologia mea improvide

gl

T

'ï"ativs, prout modo quidem arbitror, adieci.

i

'Twm. Ill

P

l

: $. 1069.

SOSkguas.

226

^ Tyiattotus IX

$. 1068.

Demum multi, minimeque contemnendt

'Theologi fpem ex fiducia $. 10665 & ex

defiderio $. 1067. explicatis componunt,

duplicem eidem naturam, prout videtur, tri-

buentes.

$. 1069.

In gravi adeo, & incerta fimul caufa pro

ipfo ufu omnino tanquam certiflimum adop-

tandum, effe gravem obligationem in Deo

inviéte confidendi, eumque fuper omnia alia

defiderandi: * & populus chriftianus ad

utrumque grande hoc officium rite explen-

dum fedulo inducendus eft.

Nefciunt innu-

meri, praecipue parum eruditi, quam dulce

fit Deo frui: ac proinde nullum fere Deo

fruendi defiderium eos tenet. — Ad ipfam de-

nique aeternam beatitudinem tanquam à

eximiam, & nefcio quam, fenfüuum delectatio-

nem, & non tanquam ad puriffimum divinae

bonitatis, ac dulcedinis guftatum anhelant.

li

Q

Nefciunt fcilicet, ac fere per omnia nefci-

unt, quid fit Deus.

K

* Quia vero, prout in differtatione de fupremö

genere virtutum, feu de amore Dei doceo, Deo

frui,

& eundem amice diligere, ac denique ve«

&

rA noílra beatitas idem funt, i

deo officium de»

Ti

fiderandi Deum nos parum follicitos habere des

ferio (tudent,

h

bet quoad eos, qui amori divino

Qui Deum amice diligere fatagunt,

perhoc ipfum

lam eundem defiderant, immo eo

dem, quoad

fub-

—————M

Caput [ |

227

fubítantiam, iam perfruuntur: quia de natura

od

fummi boni eft, ut invito deeffe nequeat. Hic

vero etiam fequens fedulo eft expendendum: fi

&i

verum eft, prout verum effe debet, antiquos

magno. confenfu docuiffe, Deo per amorem in-

OWH

uj

haerendo beatos nos effe; non fat apte mo-

dezni Deum in bonum in fe, & in bonum erga

nos dividunt. Nam fi Deum nobis ita defide-

ramus, ut eundem ultimo nobis velimus, & ut

Deus fua bonitate in nos tanquam in finem be-

ij

neficentiae fuae definat; magnopere decipimurz

nam nullius boni, omnium minime divini af-

!

:

fe&us finis ultimus ulla res creata effe poteft.

Deus in nos bonus, aut beneficus effe nequa-

E

quam poteft, nifi quatenüs fe a nobis amice di-

ligi facit: & nos Deum guftare nonnifi per eum

j 4

pleh

actum poffumus, quo eidem nos totos, & alia

omnia eidem, & quidem ultimo volumus, quod

n

ipfum.eft Deum amiciffime dili

jut

dem penitiffime frui,

gere, & ümul e0-

u

na

"

$. 1070.

n

i

Iam digniias tantae Virtütis, id —e&, fpei

f

poftulat, ut ad cognofcendam genuinam eius

indolem, quantum valemus, enitamur. lta-

d

ul

que, prout ego quidem opinor, fpes ex fidu-

cia, ac defiderio fimul, tanquam ex duabus

partibus, haud conftituitur.

Ultima enim

pïem?

D

virtutum ac officiorum indoles fimplex eft

um

admodum , ad plures, ac diverías fpecies

T

mox fpectatura, fi ex pluribus ac diver

12

fpeciei partibus componerentur.

fge

jath

le'm

j

P25

1

$. 1c71*

228

Trattaius. 1X.

| $. IC7I.

tl

Qu

Ut adeo fimpliciffima, ac unicae fpeciei

matura fpei ex diverfis partibus conftare ne-

'queat.

Iam fiducia, feu certa exfpectatio

eft aliquod intelle&us iudicium, quo bonum

n

aliquod a fe obtentum iri, iuditat: defide-

f

rium vero eft affe&tus voluntatis, quo haec

H

bono alicui vehementer inhiat. Qui proin

D

a&us difcrepantes adeo in eandem fimpliciffi-

Q

1nam maturam fpei coalefcere plane neque-

r

unt

Et licet uterque actus in fpe forte con

u

currat: aliud tamen eft dicere: fiducia ac de-

El

fiderium ad fpem requiruntur ; & aliud: baec duo

Q

ipfam fpem. confhituumt.

Multa non raro rem

D

aliquam vel tanquam cauíae,

vel tanquam

l)

vel demum tanquam effe-

praevia auxilia ,

Á

€tus neceffario comitantur :

propterea tà-

men ea omnia illius rei effentiam, feu mta-

ram minime—ingrediuntur.

$

1072.

)

V

Deo po-

Sed neque natura fpei in meto

Etc hic

tiundi. defiderio recte collocatur.

quidem ea, quae fupra $. 1069. iàm c

omme-

Quale

moravi, amplius explicanda funt.

itaque defiderium ad fpe

m requirunt? Num

virile aliquod, folidum,

ac eífficax: velan

dab adverfo ali-

imbelle, flaccidum, & quo

quo affectu clam fuperatur

? Et quidem in-

erti adeo defiderio officium fpei abfelvi,

haud

au

"

Caput. £.

229

*

eile dices: non eiusmodi defideria, quando-

que faltem, funt ea, quae occidunt pigrum a.)

[

nidi

$ 19073«;

ü)e&aüc

Tont

.Si vero defiderium forte, & efficax prd

natura fpei ftatuas; tum illud mox ex indole.

d

fpei in naturam fruitionis, ac poffeflionis mi-

Q li

grabit. Licet enim res creatas frequentiffi-

L

me defiderare tantum, & minime poffidere

ylid

poffimus; Deum tamen nemo defiderat, quin.

1

eundem eo. ipfo.iam habeat.

Haec eft prae-

ríeq

rogativa fummi boni, ut aut invito deeffe,

T

ac proin defiderium fui fallere, aut morari ne-

-

hi j

queact.

ui ergo tnente integra. Deum . defiderat,,

LJ

0

profetto. iam babet, quem:. amat; b) puta tamen

l

mente integra, id eft, defiderio, quod ex me-

n

ro voto iam in folidum decretum

: abiit. Vid.,

qui

$. 1072.

j

S. 1074.

Et fane hoc etiam ad captum rationis ex-

plicari poteft. Frui enim (puta frui, quale

in folam mentem cadit), eft amore alicui rei

inhaerere propter feipfam c). Qui porro re

!

j

of

aliqua fruitur, eam defiderare amplius iam.

non poteft: nam ficut quies motum, ita pof-

feflio defiderium excludit.

Iam Deo foli in-

)

;

hagre;e,j omnique a

ffecione in eo acquief-

u

E

ce-

Í

j

3). Prov. 2t, 25.

4

b) S,. Gregor. homil. 50. in Evangel.

li

4

€) S, Auguftin. libr. de do&r. ch'ri'ïfian..x [ AUR

g,

b

239

Tratiatus IX.

Q

cere, proindeque eo frui nunquam non te-

&«

nemur. Ubinam ergo locus defiderio relin-

[

quitur ?

$. 1075. |

. Eft vero locus, fed in mente nondn'm

perfe&orum, quales in hac vita omnes fu-.

mus: qui Deo plene nondum inhaerentes, ad

ampliorem,ac denique, quae in aeterna patria

datur, ad plenam caritatem anhelamus.

Si

ï

P

Deo totis viribus inhaeremus, tum Deus in-

vitis nobis ad plenam fatietatem noftram haud

deeffet: quia vero noftra culpa omnem affe-

étum ineum aut omnino non, aut faltem non

conítanter transferimus; ideo defiderio alicui,

id eft cruciatui ex bono abfente locus re-

linquitur.

Nondum decernimus totum : Oop-

tamus tamen, ac precamur, ut totum ali-

quando decernamus.

Bonum eft hoc, quo

nos totos Deo dare optamus, votum, fed

minus efficax, utpote quod in . verum decre-

tum nondum convaluit. Poftquam vero in-

p Á

firmo voto huic forte, ac conítans decretum

fuecefferit; ceffabit neceffario omnis inquies,

& omne defiderium.

Cum inbaefiro tibi ex om-

mime s musquam erit miNi dolor, && labor, ff Vi-

va erit xita.mea, tota plena te. a )

S. 1676. -

í

Iam fpes theologica in eiusmodi infirmis

mobis ufitato defiderio confiftere plane ne-

quit,

g) S. Auguftin, lib, 1o, ;onf- C. 28.

Caput . I

23F

quit.

1f

Nam quo magrs anima progreditur,

fen

€o plus defiderium, in fruitionem, ac fatie-

tatem mutari mcxprens,

decrefcit.

Spes

vero €o magis augetur, quo magis quisque

perficitur, INam amor perfectus utique. per

Ti

It

Ípem perfectam omne robur ex Deo haurit

1

Immo:quia fpes perfeca in nullo unquam

j li

nos confundi patitur, prout infra docebo,

hac obtenta omnium votorum infirmitas in

Qätü

; d

meram folidorum decretorum generofitatem

anox excrefcerec.

(lb

ANullatens. eyim dslinquent,

dul

ii

1

ii Jperant in eo æ) In Domzwo Jberans non ite

Dd

j

rmabor b),.

fiüi

IUl

CAPUT I

r

q

J

Propria circa. maturam [pei. fententia flatuitur.

|í

W

$. 1077. Spes 1taque eft mera fïduela, quae fola Dei

"

pf

fidelitate nititur.

u

$. 1078. Divina liberalitas explicatur, & eam

ff

S. 1079 . Certam exfpectationem bonorum haud mini-

tlf

ftrare oftenditur.

S. 108o. Spei definitio:

]

$. 1081. & 1c82. Quae ex Apoftolo multis confirma-

tur.

D

$. 1083. Divina mifericordia, liberalitas, & omni-

potentla cum fpe conciliantur.

r

P4

$. 1077

a) Pfalm. 33, 25.

f

Jli

) Píalm, 25, 1«

d.

I

Tmäatus IX.

$ 1077

Cum itaque deüdemum fpem theologl-æ

cam ne ex parte quidem conftituats füper-

eít, ut haec iam in fola fiducia confiftat,

ita tamen, ut ea non divina potentia, aut

liberalitate, fed immobili promittentds fidee

litate proxime nitatur.

Beneficentia licet

divina et infinita non videtur certam miüni-

ftrare fiduciam: licet enim bonitas ad quod-

vis bonum largiendum fit plus quam fufficien-

tifimas; illud tamen femper prae oculis ha-

bendum eft, nec aeternam hominum falutem,

nec quodcunque aliud bonum effe, nifi Deus

ilud decreverit,

effecerit.

Neque enim,

quodin prima differtatione de prima rerum

omnium rattone multis dicebam, Deus íua

beneficia tri

ouit, quia bóna funt, aut erunt:

fed haec funt aut erunt bona

Qquià Deus

haec tribuit, aut tribuet

*x os equidem

mentes creatae bene agendo ,

bonam Í[etm-

per rationem Q—:qu;mm

fed Deus utpote

cunétorum bonoruim principium in omni ra-

tione primum nihil boniante fe invenit, fed

omne. quod- bonum eft ,

& fub. quacunque

ratione bonum eít, primus efficit.

Quare

ante decretum dlvmax, voluntatis falus noft-

ra, aut quaecunque , quae nobis fingimus ,

bona, non funt apta materia, circà quam di-

vina benencæntxa fe exercere queat.

—— —

5 I078.

*

Caput II. |

233

-

g.h 1c78.

lf

Divina proinde liberalitas ex eo explica-

tur, & omne créatae liberalitatis exemplum

p

]i

longiffime excedit, quod Deus fua dona fem-

per absque omni ratione & fic omnino libe-

,

fb

raliflme tribuat: ex noftris, fi qua praefta-

mus, beneficiis magnam femper. partem de-

l14

lj

Til

Cerpit illa ratio, qua ad eadem tribuenda

permoti fuimus.

Munera divina tota funt

Q

At

Dei: noftra partim benevolentiae noftrae

funt, partim funt eius ra

1

!

tionis, qua excitati

-fuimus.

Nf

Pal

| S. 1079;

tffl

uare fola Dei liberalitas certam fecu-

uj

fub Deo infinite li-

lu

ritatem haud praeftat:

berali vis multitudoque hominum ingens,

ii

efficacibus ad falutem auxiliis deftitüta, ae-

J

ternae ruinae expofita manet. Aftpoftquam

l

b

Deus de precibus noítris exaudiendis fidem

V

dedit; iam certum fit, exauditum in nos,

Qu

ac falutem effe confecuturos. Fidelitas ita-

r

«que Dei fpem noftram ita firmat, ut ad nul-

fd

lum, eti fummum impetum titubare queat,

d

AU

*) Quod fi dicas, etiam data infinita fidelitate in-

ä

numeros perire, & íic neque ex ifta fpem pror-

!l

fus immobilem obtineri, fi hoc, inquam , menti

!

tuae occurrat; non attendis, Deum non quibus-

i

cunque fidem fuam addixiffe, fed iis tantum, qui

in eo. Znviffe confidunt.

Si ommnes absque ulla

titubatione in Deo ftetiffent5 nullus unquam pec.-

caffet, nullus periiffet: nam fpes non confundit,

! 8»

$. 10802

P$

234

qu&ams- IX

« .. $. togo.

fi

. Quare fpem tandem ita, & fimpliciter de-

finiendam effe arbitror:z Spes efd virtus tbeolo-

gica, per quam firma cum fiducia. acterna. falus

ideo ex[bcitatur, qda. Devs fideliffemus eam confi-

dentibus m fà fecure adpromifit.

-

$. IOT.

*

'Atque fic fpem aperte 'ezäplicat Apo'ftd;

lus, eamque prorfus inaedificat promiffioni

.ääi

a): «dbrao»ae namque promittens Deus, quoniam

neminem babudit, per quem iurarct, maiorem, tu-

vavit per- [ametipfim , — — — Et fic longarà-

smiter férens. Abrabam adzptus eft. repromi[fonem..

— —— In quo abundantius «olens Deus often-

ETA

dere pollicitationis baeredibus: imniobilitatem conft

lii fui , interpofuit iusiurandum , vt per : duas- ves

immobiles (promi[onem [cilicet &5 issiurandum):

ä

quibus impo[Jibile cft , mentiri Deum , fortifrmum

Jolatism. babeamus , qué. confugimus ad. tenendam.

propofitam fpem, quam . ficut anccoram. babemus

animae tutam ac firmam. . .En non tantum Ab-

rahae, fed etiam noftra fpes firmiflime niti

debet divina pollicitatione Dei iureiurando

ärma;a.

50

Io28.

Eandem fententiam fuam effe prodit Apo«

ftolus alibi b): Teneamus /pei nofirae «aonf;& 0«

ka) AÀd HEbrae. 6, 13. &feq.

b) Ad Hebr. xo, 2$

Caput VII:VV

235

nem indeclinabilem: & quare id? . Fidelis oft enim,

(

qui repromifi.. Et rurfüs a): ^J/n fbem vitae

t

De

adernae, quam promifit, qui mon menistur.

jf

gentibus vero nondum baptizatis, aut Chri-

n

ftum non agnoícentibus fcribit idem Apotto-

Ius b): Quod fuerint promiffionis [pem non ba-

bentes. ltemc): INovos caelos, & movam tcrram

Jecumdum. promifla. ipfius . exfpettamus.

Quae

lo

quidem omnia robur fpei noítrae totum in

10fl

divina promiflione collocant,

wkgm

$

1083.

Ü

1

*Per quae tamen divinam omnipotentiam,

n

liberalitatem , & illam mifericordiam, quae

M

in facris literis toties, & magnifice adeo lau-

h

dantur, & cuius tot exempla proftant, mini-

1

me negamus.

Et quidem, quantum ad ne-

j

gotium fpei, ad bonitatem divinam fpecta-

u

bat, confidentibus tot & tanta, & in(uper

u

certo adeo promittere.

Unde haec bona

7

promittere ad divinam largitatem fpeGabat:

p

quibus dein promiffionibus firma demum fidu-

cia innititur.

Praeterea Deus innumera bo-

j

TU

na praeítat etiam fine praevià promiffione

& fine fiducia, aut fpe noftra, id eft, fimpli-

citer, ac proprio duntaxat motu: inter quae

praecipuum aliquod eft haec ipífa, de qua in

fpes

praefenti diiþutanms, firma fiducia, feu

the-

£$'Ad Tit. 1;

-

o

b) Ad Ephef, 2, 12«

c) 2, Petr. 9, 13.

L

236

Tm&atw-' T55

—

theologica ; quae gratis conceiTä nullam prae-

viam fiduciam confequitur: nam f[pes ipfa

Á BM

fpe, id eft, fþipfa» pri??r eífe non poteit.».

m o n

C-A P-U T. li,

"rgumenta buic daärg'naz contraria, diluuntur.

S.

1084. Equidem div'inae literae credere, ac con-

fidere pro eodem frequenter accipiunt, & üdem

ac fpem fere confundunt 5

1085. Eoquod hi duo a&us, quantum ad i

r

lem phyficam, haud differant:

1

5

*

K

divi-

1086. & 1987. Cuius exempla ex fcripturah

;ma afferuntur.

ï

1688. Verum licet hae duae virtutes eandem in-

- dolem habere videantur;

1689. in aeflimatione tamen morali plurimurm

diíferunt.

1090, Quod patenti exemplo monítratur.

1091. Quod fi dicas, hac ratione fpem ad intel

a

le&um pertinere 5

-

ä

1092, Id tibi liberaliter concfcditurf,

5 I084.

UEt dices t ,, Divinae literaefiduciam ubi-

que-vocant fidem: & confidere idem dicunt

ac credere.

Sic fcribitur; Ommia quaecunque

erantes pet

jis, credite, quia accipietis a). Item:

ur-

Crede tantum . g jlicz tua falva erit b ): R

us

a) Matth. 1T, 23. & feqq.

b) Luc. 8, $9.

"

Caput. 11I.

237

T

fus a): Poflulet a«tem in. fide mibil baefitans b ) :

if

Jecundum . fudeni o jiram | fiat. vobis.

Denique

plurima alia teftimonia in. hanc rem facientia

ex divinis literis produci poffent. — Ergo fi-

ducia ad fidem ípe&8ns fpem conftituere

non poteft".

Et hoc argamentum contra-

Af

riae fententiae me antehac plane addixerat.

S

1085.

Qu

fieh

i

Cui argumento fatisheri puto polfe re-

Íponfione bac: fides & fiducia; credere, ac

ii

Íperare feu fidere ex fua indole morali plu-

tl

ruanum differunt: in fua tamen natura phy-

fica paria, & eiusdem Íípeciei aCtus, id eft

a

mera funtiudicia intellectus, queis alteri ex

quacunque dein ratione confidimus.

Sic &

tf

afferenti, & promittenti fdem adhibere, eis

que credere fimpiiciter dicimur, quamvis

hae duae confidentiae multum inter fe diífe-

j

'rant.

Sic creditorem vocamus etiam eum,

qui fola debitoris fidelitate nititur.

$. 1086.

Hunc porro loquendi modum etiam fa-

Jj

crae literae frequenter fequuntur.

Et im-

)

primis S. Paulus aliquod huius rei exemplumi

fuppeditat c): Jdeo ex fide , «t fecundum gra-

W

tiam firma . fit promi[fio omnà femini.

Qui Abra-

i

l

pater

bam contra, f[bem in. [pem credi?it, ut fieret

U

a) Iacob. i, .

'mul-

C) ad Roman. 4, 16, & fed.

um

238

Täö*tatus" IX

multarum gentium — — Ei non in]ï?matus ef

h

bu

de, — — In repromi[Tone etiam Dei non bae-

fitavit diffidentia , f d confirmatus eft. fide , dans

N

li

gloriam D:o* pleniffmg, [ciens , quia quaecunque

Sane in hoc te-

gromifit , potens cft & facere

Ji

ftimonio Abraham per fpem credere, & pro-

hi

hi

miffioni non diflidere, fed confortari fide ,

dicitur: hic credere fpei, & fides promiffio-

[

[

ni adiungitur; & utrumque in idem mifcetur.

Sane qui totum caput quartum epiftolae ad

[

IT

Rom. attente legerit, clare perfpiciet, totam

Abrahae fidem tantopere praedicatam. nil

üi

Qj

aliud fuiffe, quam firmiffimam fpem de pro-

lii

L

mittentis Dei fidelitate conceptam. |

j

$. 1o37.

Du

r Im

Et vide, an non forte Apoftolus in füa

qu

j

ad Hebr. epiftola reapfe fpem definiat: licet

P od

ex vulgari opinione ejus verba pro defini-

)

tione fidei, id eft, primae virtutis theologi-

q

cae affumantur a).

Durm enim priore capite

fe-

fcripfiffet:. Juflus autcm meus -ex fide: voivit ;

quensitainchoat: Eff autem fides [peranda-

vum fübflentia rerum, argumentum non adparen-

üum.

EÉ: cum fidem antiquorum patrum

ä

magnifice laudaret; continuo ad fecuram fu-

turorum exípectationem , atque ad divinas

promifliones appellat:

& eam, quam ibidem

lau-

a) Ad Hebr. 11, 1.;

JCapur- H

239

"j

Jaudat;antiquorum fid'em divinis þromïiïioni-

hu- F

bus, ac Dei fidelitati velut inaedificat a). Fide

li

4INoe,. refponfo accepto dedis, quae adiuc. mon vide-

hl

bantur, ieiuems aptavit. arcam in falutem. domus

(

juae — — ( dufltiae, quae per fidem efl ,

pre

baeres eft inflitutus.

Pide, qui vecatur Jbra-

de,

bam , ebedioit in. locum exire ,. quem accepturus

[Lo

erat in baerediatem. . — — — Fide

demoratus Q,G

AU

in terra vepromi[[onis , tanquam in aliena in. ca-

ul

falis babitando cum Jfaac ,. & lacob cobaeredi-

jl

bus reprowifhonis eiusdem. . Expettabat enim fun-

[ f

damenta babentem. civitatem ,

cuius: artifex. &

I

conditor oft Dous. — Fide &? ipfa Sara fterilis vir-

Mip dn conceptionem . Jaminis . accepit ,. etiam

praeer tempus actatis ,. quoniam fiddlem credidit

enm, qui repromüferat. .. Fide obtulit ZMbvabam

lfaac ,. cum tentar-ztur , & uni

o

ronitum

of

zrebati

M

qui fufceperat, repromif;ones.

d quem dittum.

jio

eft: quia in. Ifaac vocabitur tibi, fomen , arbitra-

tu$, quia ég. a mortuis jï:fcz'tare potens e?- Daus.

ïnþ

j

Dein pergens per fidem fere omnium San-

&orum veteris teftamenti itatandem finit: Et

li2

f

quid adhuc? JDeficiet enim m: iz

m p as enarran-

tem de Gedeon, Barac, Samfa

0. ,- lep^te , Da-

vid, Samuel, & Prophetis.

Qvi per fidem si-

eerunt vegna ,

J

!

repromi[fones.

operati funt iu-(iitiaþz, adepti funt

$. 1088.

EMil

- 2) Ad Hebr. r1, 7. & íeq.

of L»-&X

;

249

Tratiatus IX.

li

$. 1088.

,Sed nunquid hac ratione fides, & fpes

h

non tantum commune nomen, fed , nullo

pt

inter eas relicto difcrimine, eandem quoque

ü

naturam fortirentur, ac denique in upam,

eandemque vittutem coirent? Nam fpes non

minus, quam fides forent nihil aliud, quam

iudicium mentis noftrae, quo Deo firmiter

credimus **.

i

$. 1e89.

t

Verum etiam ifta refponfionem aliquam

admittunt:

Licet enim hae duae virtutes re-

liqua omnia habeant communja; utraque ta-

men habet fpecialem, ac fibi foli proprium de-

|

bendi titulum, ex quo, prout fupraiam $. 986

& feq. differentia a&tuum moralis peti debet.

Nam prima virtus theologica Deo debetur

;

ex infinita Dei veritate: dum fpem Deus fibi

Longe

i

propter fuam fidelitatem . poftulat.

quippe diverfa funt, veritatem dicere, &

b

fidelem effe.

« $. rogo.

.

|

Poteft nimitum quis veritatem dicere,

quin fidelis permaneat. * Ex vera affertione

nullum morale inculum, quod deinceps ftrin-

gere pergat, defcendit: Omnino autem hoc

fit ex promiffione;

utpote quae dudum prae-

tem de-

térita, deinceps quoque promitten

V GMDNEC LAMED., , RECV

vin&um tenet, Quantum ad verba, prout

upra

a

241

Cagm "s

fupra iam dicäBam, tam afferenti, quam proe

n

mittenti aliquid, fidem habere dicimur: fed

t

M

Rul

haec duplicis, ac diverfi generis fides eft, ute

i

citur.

pote quae.ex longe diverfis ratiqnibus* naf-

DA

equ

* Sic forte printeps aliquis genti no&raekpac'em

addixit, fiücere, ac folida voluntate eandem

u

fervaré decernens.

Exin opportuna occafione

mit

ille&tüs, mutato iam animo, bellum nohis in-

fert, perfide id. quidem, & cum ingenti fidelita-

[4

tis pfaeiudicio,

Veritatem tamen per hoc neus

tiquam violavit, utpote qui mentitus haud eft,

Nam tempore initae. pacis, prout in praefenti

IQ

exemplo [fingitur, etiam animo, prout verbis

a

afferebat, pacem colere ftatuebat. Scilicet mera

f

affertio velut fterilis eft: promitlio obligationem

de

moralem in futura etiam tempora ex fe gignite

4

$. 109t. .

du

t

Ultimung quod obmovebis, eft fequens s

psflä

;» Licet rationes credendi, ac confidendi ve-

n

re diveríae fint; officium tamen his rationi-

2

bus, aut titulis debitum in noftra hac fen-

tentia eft affenfus intelle&us, qui per actum

fidei divina afferta vera, & per actum fpei

promiíTa divina: certo eventura effe iudicat3

q

feu, quod idem eft, non tantum fides , fed

i(id

etiam actus fpei eft merum iudicium, &;,

t

prout vocamus, virtus inielle&biva: quod ip-

M

fum eft contra communiorem Theologorum,

p

a&um fpei proxime ad voluntatem

r

tum**.

-—refgrenf

jl

Tom. IIÍ.

Q

$. 1093.

lpfü

-

242

Trattatus VILL

V

$.. .4 oþz,

"Ut ingenue fatear, quod res eft, ad ar-

)

gumentum modo allatum refponderis , clara

voce profiteor, fpem effe, quantum ad na-

turam fuam phyfíicam, iudicium rationis ,

$

qu

o mens humana fecure iudicat, id certo

eventurum effe, quod Deus pro

mifit. Qua

vero ratione eiusmodi iudicium, quo fpera-

mus, & liberum & meritorium fit, eodem

!

modo exp

licandum venit, quo modo füpe-

&ui fidei libertatem,

rius . $. 1025. & feq. a

F't haric fenten-

ac vim mere

ndi vindicavi *. |

em inaéctu iudicii confiftere di-

gä

tiam, qua ífp

fed onines ii adoptare

co, non ego folus,

or a€crum fidüuciae ex-

j

coguntur, qui fpem p

plicant, qui tam

en reliquos

i'heologos nu-

qmero vincunt.

Quid enim eft tuto 'confi-

dere , nihil titu

bare, quam iudicare, ac pla-

Deum promiflis fuis

ne perfuafum habere,

minime defuturum 'efTe

.* Equidem a, 'quae futürd,

& fimul borna fore

intelle&tus 'certe exiflimat, v

olüntas noftra mox

Sed tale 'defi

deriuin fpem

defiderat & appeétit.

1

non conftituit, fed eundem

'confequitur tantum,

Nemo quippe in bo

num

ilud folido affe&u,

immo prorfus inàni VOtO,

fed imbecilli duntaxat,

a

m futurum, ac

V

unquam fertur, quod mnun

proin nihil effe,

arbitratur.

u

ere poffibilia aut

qt

nihil, aut tanq

uam perpetuo abfentia defiderii,

teria

It

quod in abfens

aliquid femper fert)ur, ma

[

E

giïe nequeunt.

CA-

k

p

s Caput IV

243

COAPUT IV

Y

C

De prima [bei tbeologicae nece[faria. dote., qua m

T

,. Jülo. Deo. fiduciam noftram figere tenemur.

Jon

T

C

$- 1095. Legitimae fpei tres funt -äoytes

, paritas, fir-

nilas, €9 [antlitas.

(i

ö'

Ic94. Puritas in'eo eft, ut primo loco in folido

pen

Deo confidamus,.

Jqen

$

1o05. Nunquam TOs tan

quam ,'au&öres alicuius

U

boni copftituentes ,

w;

li

1096. Quod ex S. Auguftino confirmatur,

Ts

1eg7. Neque 'enim mos primo loco,

& 0

1098. Sed velut in vicem inft

rumentorum negotiis

üate

noftris ingerere debentus.

U

ä

1099. 11c0. l1oI. Ft licet mos primi 'effe nun-

2

quam pofümus ; faepe tamen, ut tales, nos ge«

rimus.

AOHH

S.

1102. I103. 1IO4. Ubi natu

H

militatis explicatur

rà, & necefífitas hue

j md

rj

1105. Quae'nos toties deftituit.

il

5 1095.

h

Yi

o

Nune ingens operae prétium »i'feremüs, f

j

fcire detur, quibus demum 4dotibus inftru&a

effe debeat virtus, quae plurimorum, immo

u

ol

omnium bonorum foecunda parens eft. "l'res

],"

| d

vero eiusmodi conditiones, aut, fi mavis,

qualitates ad perfe&am fpem abíolvendam

erth

ttti

requiruntur: quae quidem totidem 'etiam ob-

ligationes funt, quibus ex officio fpei obftrin-

G';aes

gimur, las porro dqtse-skf, feu - obligati

u-

L

E

Tratlatus. VILL

244

puritätem , firmitaiem , ac - Janttitatem forte

non inepte. VOcavero.

$. 1094.

lam fpei puritas in eo eft, ut primo Joco

in Deo,

& quidem, quod magnopere notan-

Quod Deus

dum, in folo Deo confidamus.

primus, & quidem fi

olus

*

non decrevit, il-

UVE B AUR LOA LR . AR * d

lud non eft, non eri

t, effe, immo cogitari

P-—— —

non poteft: id quod in differtatione de prima

ect.

rerum omnium ratione explicaré, conatus

fi fapis, primum pee

fum. Ubinam ergo,

dem, praeterquam in folo

Deo, figere fta-

tues? Velin quocunque or

dine vel aliquid

ante Deum vel primo loco aliquid cum Deo

D —Rl - RE EEE L

aequale collocabis? Si vero Deus per omnia

eft primo loco, ubinam, praeterquam in folo

Deo, tuam fiduciam, figes? Scilicet qui pri-

mo loco non confidit in folo Deo, ille in ne-

mine confidity

ác proinde omnino non con*

folus

fidit: nam primo loco nihil eft, niüi

Deus.

$. 1695.

- re&e tendere velimus $

. Quapropter, fi

debemus nos ipfos

in capite alicuius bonti

LEU PEaiet Mi M m s I

eiuüsdem au&ores,

ed

nunguam ta'quam

tentiffimae

mera inftrumenta, queis omnipo

voluntati uti forte placebit, conftituere. Non

eft, neque effe poteft bonum aliquod; Quius

primus auctor non üt Deus.

$. 1696;

H

Caput IF.

248

N

$. 1096.

Atque hoc eft, quod S. Auguftinus tum

alias frequenter, tum praecipue in lbro de

correptione & gratia toto molimine demon-

ho

ftrare contendit, volens, ut quod propofita

Otd

jbidem cauía habebat,

pro delinquentibus

at

preces ad Deum fufae, & correptiones fimul

adhibeantur.

Non quod nos precibus no-

t

ftris, aut monitionibus reo emendando ini-

rifi

tium fimus daturi, fed quod iisdem Deus: ad

[

"d

obtinendam eius poenitentiam a fe iam aliun-

n

de decretam forte ufurus fit.

Si enim Deus

j

W

poenitentiam delinquentis non fe folo prius

rqw

decreverit; nos noftro conatu aliquod. eius

Do

initium dar—e nunquam potermus.

*

(

jl

S

I097.

j

Magnopere itaque intereft, num mens

ii

noftra conatu fuo boni mmum, & au&or,

u

vel boni omnis auctori obfecundaris inftrü-

foi

qentum duntaxat effe velit, Sunt enimve-

TO facultates creatae non raro caufàe efficien-

tes, fed confiderate ad effe&tus füos: fi vero

eas ad Deum aeftimemus; conditionem in-

t

ftrumentorum fuperare , feu tranfcendeze

i

ftunquam poffunt.

ji

$. 1098.

|

(

M

Quare, ut idem iterato dicam, intereft

fummopere, num mens noftra aufu fuo in

ul

quacunque ferie tanquam prima caufa, &

]

pri-

096!

^

"

246

Tra&tatus EX.

jrima ratio, ac proin velut finis ultimus effe :

hi

liv

velan tanquam cauía fecunda, & in claffe

mediorum fuam vir ad efliciendum aliquod

fü

opus conferre geítiat. Prius. illud eft nifus

ad impoffibile, & animi. primam fibi, et (u-

premam in aliquo negotio gloriam ambientis

improbitas.

Cuicunque bono initium . dare

folius. Dei eft, qui ait: &) Propter mue, prop-

ter me faciam , ut. mon, blafbhemer: (9 gloriam

]ä

eneam, alicri non dabo. . dudi me Iacob, && Ifra-

£j

Ezo-ipfe,

€

&

f

70 brimus, & no-.

el, quem. ego: voco.

vi[imus. — — — Ego, Ego letutus [pim , &

vocavi eum, adduxi eum , C diretta eff via eius..

fi

It

Etrurfüsb): Nunquidnonego Dominus, & non.

f

eff ultra me. Deuis absque me?. Deus iuftus , &

Y

falcans nen, cft practer me

It

$. 1099.. :

lt

1 vm-—

W

Et tamen ( quae eft

.-b.ti

orantianoftra, et.

d

error fübtilis admodum , ac rariffime nobis

I

cognitus), plerumque in propofita , nobis.

D

negotia irruimus, fimpliciter a nobis initium

i

fumentes: nosque in primo loco. ftatuimus,

$23 $ ?3^

.

quin ad priorem, et necelfa

lidii

; caufam re-

Haec ett illa?

iC

]

Bducia de no-

fpiciamus.

bis ipfis male concepta, quam rartiflime ad-

)u

vertimus, et qua Dco potiflimam gloriam

d

ni-, CO-,

rapimus, nos, tanquam principium bo

Ti

amu-

ti caufae Q.biic.ie,ntes * cum tamen ut f

lans

2) Ifai. 48,. In & feq.

.« b) lfai. 45, 21.

Caput. IV.

247

!eö

lans inftrumentum in manum artificis nos da-

hf

re deberemus.

Ob hanc animi noftri prae-

d

fumtionem Deus efficaciffima nobis auxilia

on

non raro fubtrahit, utpote qui, tefle Pro-

t

pheta, gloriam fuam non dabit alteri. Hanc*

&f

quoque damnare aperte videtur Apoftolus

(

a) Kcce nunquid dicitis: . .Hodie, aut craflino ibi-

Jj

mus in illam cioitatem — — . Pro eo, ut dicatis:

;

ul

f .Dominus, voluerit..

I lA

$. r1OO..

f

Denique, qui fua virtute opus aliquod

V

81

j

L

fimpliciter, et quin praeviam aliquam caufam

^i

refpiciant, adgredi tentant, hi ipfo opere fe

d

tanquam primam eius rei caufam conftituunt,

vereque primo loco in fe ipfis confidunt:

fcriptum vero' eft b): Maledittus qui confidit in

bomine — — — erit enim. quaft myricae in. defer-

io, €? mon videbit, cum venerit bonum. — Bencdi-

u

QU

Gus vir, qui confidit in. Domino: & erit. Domi-

)

nus fiducia eius...Et erit quafi lignum, quodtrans-

im

plantatum efz fuper a

duas —— — nec aliquando

m..

m

l"

d?änet facere fru&tu

5,'. I IO I.a'.

Iu

j

Atque exinde. communis illa Patruni , aC

piorum fcriptorum fententia intelligitur, qua

hii

docent, humilitatem effe fundamentum om-

Fap

tis auxilium maxime

nium vir;utum, et falu

4

ne-

I

-a) Ia&oba 4 15. & feq.v

b) lereni, dv sX fegg

*

248

ti0f

neceffariüm. — Humilitatis, ac fimplicitatis eir-

t

dute nobis opus eft: quae, fi mon adefl, falus mo-

j

ftra certe claudicat a). Scilicecnullum in quo-

n

cunque genere bonum eft futurum, nullum

"fieri poteft, quod Deus non primus , et fo-

de

Et licet

ü

]us et infuper totum decrevertit.

bona moralia magna ex parte proxime a

t

libera voluntate noftra defcendant: attamen

)

Deus nobis prior aliqua, minimeque fallen-

fü

teratione iquaecunque demum illa fit). facit,

ut'vglnnus.. |

z

5 '4102.

Quare, quae eft vera humilitas 1leceffa1'i'æ

f

adeo, primo loco a nobis nihil exfpeétan-

dum, & cum boni aliquid fa&tum eft, ultimo

[

loco nobis nihil tribuendum, aut reliniquen-

dum, fed quidquid id eft, quod fa&tum. eft,

$

totum in folum Deum referendum eft. Li-

cet enim ex libere, re&eque geftis aliqua

laus in noftram voluntatem oiünino redun-

det; quia tamen haec aliquam caufam prio-

rem, divinam fcilicet voluntatem ante fe ha-

ä.]l

bet; ideo laus, & gloria ifta in voluntate

noftra ultimo non fiftit , fed tanquam per

medium aliquod tranfit, & tota tandem in

Deum definit. Cum igitur tota laus in Deum

neceffario feratur ; nobis plane nihil remanet:

ut adeo veriflima fit illa Ecclefiae fententia ;

Zg-

gyon,iam noflyum mibil '2'./2! uifi p etha*t,fum v

"0

&) $. Chryfoft, Homil g. in Matth,

QDEETIR

249

: Ceïmt IlT,

Vs

norantia. Omnia lql.lïP«Pe.: quae fant bona,

d

ex aliqua origine, quae nobis prior efl, fca-

Q

turiunt; ac proinde in nobis haud mianentia

Jl

in eandem primam fui originem necelfario re-

f

deunt: fluminum /inftar, quorute quaevis in-

l]

K

trani in mare, &j mare mon redmdat : ad locum;,

E t

unde extumt, révertuntur a). Univerlim quip-

m

peres quaelibet primae fui rationi ultimo

llen

femper im pucaturf. |

j

d

'1103.

Quapropter nec mica gloriae nobis ulti-

mo tribuenda: nec hilus boni a nobis primo

n

exfpectandus eft: quaenam igitur ftultitia,

L.

fi in nobis ipfis primo loco confidamus?- Quid

n

enim. babes , quod mon accepifti : fü. autem . accepi-

JH , quid gloriaris b) ?. Hlaec, haec eft illa

ud

EILL

San&orum fibi nilil tribuentium, fequecum

pefümo quoque vere, & fine exaggeratione

Ji

Omnibus enim

j

&aequiparantium humilitas.

ultimo in Deum fideliter relatis , aut potius

j

i

omnibus Deo redditis, ipfis etiam fanciffi-

mis remanet nihil; minus vero, quani nihil,

J

ff

nec fceleratiffimus habet , cum etiam ipfum

peccatum nihil aliud fit, quam negatio iufti-

peï

»'

tiae. Perviderunt fcilicet puriffimae mentes

lumine gratiae penitus illuftratae , laudem

aum

&l

€x artefadto nec minima ex parte inftrumen-

to, fed manui illi, quae

fe.

d

þinfcrumentum

3

CH

L

) Eccl&fxa&. I

|

b) 1. ad Corinth, 4 .

281

T;aftatus, IX

cit, eoque tam artificiofe ufa.

C

cft, totam effe

ulti1no.. tribge—n-dam,

$. 1104.

»

h

Et haec de fe diffidentia eft illa puritas.

Ii

fpei neceffaria adeo, ut haec virtus fine ha.

1

praerogativa in vitium abiens, vera fpes effe

fi

definat: & quia praefidentes de. femeupfis,

lu

id eft, fuperbi Deum fibi femper refiftentem

habent, utpote qui noBtnifi humilibus dat

ä

gratiam; ideo fine beata hac diflidentia nulla.

virtus, multo.minus chriftiana perfe&tio ob-

tineri poteft. Atque exinde vera humilitas,

feu, quam in praefenti laudamus, beata dif-

fidentia, qua a nobis primo loco nihil exfpe-

&amus, & proinde ultimo prorfus nihil tri-

!

buimus, eft funda.mg:mum,, omnium virtu-

tum *.

* Id vero. non in. eo. fenfu. ,k quafi )haec- humilitas,

effet nobiliffima ex omnibus virtutibus, aut

quafi foret fummum. earum. genus, fub.quo re-

liquae virtutum. ipecies contineantur, fed haec

diffidentia, ficut fundamentum in extruenda fab--

rica, fic 1n exercenda quacunque virtute eft pri-

mus a&us, & totius operis initium.

Quoties-

cunque aliquid. moliris, primum éf.uta de

prorfus nihil exfpe&tes: & fic illius. rei funda-

mentum pofuitli.

Dein primo. huic lapidi im-

]

pone alterum , quiin eo eft, ut a Deo. exfpe-

étes omnia.

Quod. fi Deus haec duo. tribuerit

efficere; aedificium tuum in miram altitudinem.

eïxfurgetj.

VO PC CU 2 u ages J

$. 1105.

251

Caput V..

J

$.. 1108$.

Atque utinam hanc conftanter tenere

poffemus! Nunc plerique eam ignorant, &

Ts

fagaciores aliqui ab initio eam utcunque te-

nent: pedetepntim tamen ab ea perfide de-

'hae

fle&unt, proprio conatui inniti, ex loco fub-

li

fidiorum ad ftationem primae motionis tranf-

5

m

ire, paucis, de fe confidere, id eít, prae-

fumere incipiunt. Accuratiores quoque res

Jit

]

haec fallere folet, & non nifi fpeciali gra-

tiae auxilio in felici hac de nobis diflidentia

ää

mentem confervare xralemus,.,

à

j

Y

CATUT-YV.

i

u

Dv altera Jbei dote;,'qzia' Deo farmiffime confidere

oportet.

J

$ r106, Altera ad fpem requiütavdos—æ eft firmitas ,

üt

qua divini$ promiffionibus tuto confidendum

jl

&fe .

(

p

S$. 1167. Sacris .au&oritatibus. ,

f

$. 1108. Etipfa ratione demo,n,üra.tqr,

i

$-

I Io06.

. Altera ad fpem theologicam necefífaria

a

dos eft firmitas $. 1095. qua, Dei promiffio-

j

j

ne firmifüime nixi, omne bonum a Deo fine

omni titubatione exfpectamus.

Nam mille

velut vicibus in facris literis fidem fuam no-

D

bis

52

Trattatus IX.

bis obftrinxit Deus, æ*onüdcntïbüs infe nun-

quam defuturüm fe elfe.

Ex quibus tefti-

iï

moniis pauca adícribam a): brabam mam-

que promittens. Deus , quoniam, neminem. babutt,

per quem iuraret ,

maiorem , iuravit per fowet-

ï;

p

5045

dicam te , (&3

ipfim dicens : mift benedicens. b

multiplicans anultiplicabo te. — Et ftc longanimiter

ferens adeptus efü. vepromilfonem. — — — n quo

abundantius volens oflendere pollicitationis baere-

dibus immobilitatem.confilii. fui interpo[uit. iusiu-

vandum, ut per duas res ümmobiles , quibus im-

um folatium,

eeoer - i MENRE i- R E UM

polfibile eft. mzntiri. Deum , fortiffan

babeamus , qui confuginus ad ienendam [pem ,

quam ficut aucboram. babemus animae tuism, ac

firmam. Cgc.

liem : iusiurandum ,. quod. iuravi

daturum . fe nobis ,

ád Zbrabam patrem no[trum ,

;

utjfine timore , de manu inimicorum, noftrorum

liberati, feroiamus illi im fanttitate & iu[üitio

coram zpþ omnibus. dicbus nojir-i; b).

$. 1107.

Equidem nemo facile omnia divina tefti-

jmonia colliget, quibus Deus fpem noftram

invictam, prorfusque immobilem reddit; ali-

qua tamen füpra defcriptis iuvat addere. Qui

confidunt. in. Domino, ficut mons Sion non commo-

vebitur in aeternum: c).. .Beatus. ir, cuius eft no-

ationes

suen Domini [pes eius d). Ræid?e jl»ii-' [

þomz'-f

2) Ad Hebr. 6, 13. & feq.

b) Luc; 1, 73. & feq.

1

c) Pfíalm. 124, I.

d) Eiägllg. 35 5

4

*

: Caþui AF.

153

W

bommum & fcitete, quia nullus fperavit in Do-

Wf

mino, C confufus efl e . Qui autem [berant in. Do-

j

enino, mulabunt foriitudinem : .a[fJument. pennas,

ii

ut aquilae: current , & mon laborabunt; ambula-

Vi

bunt, €9'non deficient f).

Wiaowmes, quifberant

"RV

dneum,noninfirmantur g).. Utnihil dicam detot

Vi

- affeverationibus ipfius Chrifti, qui in Evan-

T

gelis invicta fiducia rogantibus certum fpei

a

fuae eventüm tot in locis addixit: ultimo

ii

j

" denique Apoftolus h) generatim velut totum

/

J

comple&itur, fcribens: /pes autem men cenfun-

2»;

dit. Unde S.Auguftinus fpem certiffimamelfe

liA

if

dicens, id fequentem in modum exprimit:

L

Gaudium ergo noflrum fratres, mondum eft in re,

(l

( j iam in fpe.

Spes autem. nofira tam certa. eff,

]if

quafi iam res perfetta fü: .meque enim timemus

rili

promittente veritate. i)

ii

$. 1108:-

lam viro gravi promittendi alifjuid ,

quod in eius poteítate eft, fiduciam defpon-

4

dere, certa iniuria eft. Quid erit, fi Deo,

rj

eiusque promiflionibus. difidamus? Et is

j

tantus, & fümmus fola pollicitatione non

Quä

contentus promiflionibus. fuis iusiurandum

lA

iterato addidit.

Stupet mens ad tantas, &

e

!H

frmas adeo af

Verationes :

& nos quin

l]

e) Ecclefiaft, 2, 1r.

H noxam

Wf

f) Ifai, 40, 3t.

g) 1. Machab. 2, 6r.

h) Ad Roman. 5, 5.

i) Enarrat, in Pfalrm.. 125.

N

Es

&

154

Tra&dtw IX

:?3

noxam aliquam timeamus, toties 'd'iHidimüs,

fe

aut titubamus -fgltem.-!

CAPUT VL

l-iMomlenW, quae fbem mofiram non *áro vàcillan-

1;;

zem faciunt, vefelluntur.

(

1109. Licet tot dentur malaj

!l

ii10. Nullum!tamen eorum perfede -"o':oriüde'nüf—

;

bus contingit.

*

iirr. Quod fi putes, Deum non nifi

i füb "väriis

:

ä

conditionibus promififfe,

Ü

1112. Falleris in hoc,

:

[

fi

1115. Prout etiam con

uetae 'ffpci :f'ormu'la(-:a qminus

Y

funt legitimae ;

0i

1114. Nam

Deus fimpliciter con

fidentibus omnia

ï

& eae, quae tibi videntur, €onditio-

Q

promifit ;

mes fpei reap

(e eiusdém effectus funtf

$. r109.

Á

Dum tanta Dei promiffa animum noftrum

Il

vehementiffime in fpem firmiflimam "urgent;

li

habet is tamen, quae diffidentiae fuae obten-

entes pecoris fui an-

Ü

dat, & quibus imprud

guftias excufet: dicit

P

enim: .,Cur ergo tot

dantur cal

tates non impiorum duntaxat,

ami

E

fed etiam iuftorum

? Cur tot infüper, & qui-

'l'antae promiflio-

dem aeternum pereunt?

"& inexhauftà

mes, infinita Chrifti merita,

j

non

'i,pügs Dei bonitas contra tantas 'r'uinasf

u

L

Caput VT.

255

iU

äfücxt? Unde ergo ea.

» quam mihi imperas,

fecuritas petenda erit 2"

S. IIIO.

Verum non fimpliciter, fed iis tantum,

qui invicte in Deo confidunt, certum auxi-

lil

lium adpromiffum fuit.

Unde fcribit Apo-

ftolus a) PofWulet autem in fide, mibil baefitans :

qui enim. bacfitat, . fimilis eft. flu&ui. maris, qui

«ento movétur £ circumfertuyr.

INon ergzo aefti-

3

m dle bomo, quod accipiat aliquid a. Demino..

Quapropter omnes, qui perierunt, immo

1ti

qui peccaverunt, & denique qui quamcun-

que aerumnain vere noxiam (pleraeque enim

utiliffimaefunt) incurrerunt, omnes, inquam

u

ifti praevie a perte&a fpe defecerunt: quae fi

ii

omnibus integra ícmper conftitiffet; nec pec-

illd

Catum, nec infernus daretur.

Spes enim

non confundit.

S IIIL

» Attamen Deus quaevis bora non mi

i

ii

fub aliqua conditione promifit: ícilicet, fi ea

in

nos conferamus , quae noftrarum partium

fr

f

funt, . Divina auctoritate certum e

LL,

bona

[

opera, &egregium conatum ad (alutem confe-

j

quendam requiri.

Unde notiffianum illud

S. Au'guftini :Qui

n

Credrott te fine te, mon faloa-

II,

bit ie [ime te.. Denique receptiffima do&rina

)a

eft, quam etiam in inftitudone chriftiana

parvulis noftris 'p'r'öpinamus-, qua dicimus,

'fp"em

1?

2) Iacob, 1, 6, & 5

um

V'Traäatm H A

256

[

fpem ex —pärte Dei, non item ex parte noj a

2

Á

R

effe certgmu à

bi

$- II1IÀ.

x

0

prout opinor, error

n

änimVerO grandis ,

in hac do&rina latet.-

Sic fpem divinae pro-

onentes, edri-

(

miffioni, & noftro conatui imp

!

dem reddimus velut bipedem,

utpote quam

Verum abe

Qu

duplici ration

i infftere facimus.

(

fiduciae noftrae duas rationes

fit, ut in capite

ft

ftatuamus, cum fi

cunica, folus fcilicet Deus.

N

m rationis aliquando adep-

Equidem ii qui ufu

ti funt, fine propti

a contentione, & opera

ur, fed hoc ipfüum,

falutemm haud confequent

1

ícilicet, ut partem f

&

ama

d tantum opus con-

li

Deo exfpectare de-

ferant, invi&ta fiducia ^

(Q

bent, nefcilicet haeeind

uftria, autquodcun-

.

a Deo folo in-

Ti

que

bonum exiftat, quod non

)

& in eundem folum ul

timo non deft-

cipiat,

mo loco i

d a duobus

Il

Ut quid igitur pri

(

iab uno principio

exfpe&tas, quod non nií

hoc ipfum in Deo

venite poteft? Denique

confidendi, id eft, fpei eminens

donum ne-

icet ille,

mo, nifi folus Deus,

largiri poteft: !

hoé acceperit, de falute,

& de fuo ad eam

qui

conatu deinceps non

parüm'yfecurus fit.

$; 1113

1

ione fpes fere

Equidem ex trita infütut

:

- Baiicemr aacas 07 105 ER m m RE

fequentem in modum conc

ipienda foret.

p

falutem

, Deus ex

fua parte pr»oymiüc mihi

aeter-

Caput Vi

257

u

äetäfu*am, fi ego operam meam rite COn?e*

ram.

lam Deus promiffo fuo firmiffime fta-

bit; ego vero fideliter collaborabo, quare

ob utramque hanc rationem fat tuto falutem

j

meam exfpecto**,.. En quomodo hoc Ípei fi-

]

mulacrum duplici fundamento, divinae (cili-

l

cet fidélitati, & noftrae iuftitiae infiftat: et,

ut nihil dicam, quam gracilis fit pes alter,

na

cui tanta moles incumbit, ipfum in hac do-

onà

&rina initium fàlutis ex pàárte-noftrae indu-

)ew.

ftriae tribui videtur, id

, quod Vehemegþcf

T0

u

-SEmipelagianifmum olet.

)

$. r114.

fif

ot

5

.. Quare pro negotio fpei legitima cön&rü—

d

&io ita eft ordienda, ac profequenda: Deus

(lv

confidentibus in fe promifit falutem aeter»

[f

nam: & ob hanc promiflionem: eandem fecue

i

re fpero. Quia vero nullum tribuitur: bó-

oui

num, nifiper Chriftum, ideo imprimis fpero

copiofam participationem meritorum Chrifti,

p

o

per hanc vero participationem Ípero effica-

fí

cés gratias, per bas gratias iuíta opera meàa

il

(utique liberea me edenda ) ex iuftis Operi-

2

p

bus merita, & denique ex meriti

$ gloriam.

En! merita, gratia,

& ipfa participatio meris

torum Chriftinon funtid, propter quod fpe-

ratur, fed funtid, quod fperatur: haec omnia

funteffe&tus fpei, neutiquam eiusdem caufae,

i

h

Non ipfa ex his nafcitur, fed Ípes haec om.

d

nia ex fe gignit; ipfà vero nobilifimos nata.

Jom. Ill.

R

Ü

| les

258

Trattatus .,IX'

les fuos ad folam Dei 'üdölitatem refärt, tan-

quam theológica virtus divina origine illu.

:iï

ftris.

Scilicect theologica, ac divina virtus.

fatione aliqua creata niti nullatenus poteft:

& primo loco in Deo íolo neceffario fpe-

randum, wt non fümus . jiden"te"sr n mobis, fid ii

JDee a.

;;E

[

CAPUT VI. |

[

NT

*

D

Curt

Q

4drgumentum, quod contra f

gatem fbel ex wire

f

tute timoris petitur, eneroatur.

1

Q

ff

x1r5. Argumentum ex officio timendi petitum.

A^

1116. Eft nullum: nam timorem intelle&us noü

effe virtutem ex teftimonio S. Pauli,

e

e»

1117. Et $, Petri, aliisque oftenditur.

-

1119. Alius timor eít voluntatis: isque vel farvie

1

lis, vel filialis.

ü

1119. Et fervilis quidem fpei minime,

2

1120. Bene vero perfe&ae caritati adverfus ,

li

gior, Hacque praefente omnino otiofus eft,

6 6 d eP

Lj

1122. Timorem vero filialeim effe meraim Carita-

$

tem,

j

u

*

1123. Ex $. Auguftino oftenditur;

&2

e

1124. Ut adeo timori, feu flu&uationi intellectus

inter virtutes fpatium non deétur.

$. 11i$.

(

, Sed quorfum pertinet ille timor San&o-

tum, fi fpes certam adeo, & a nulla conditio-

ne

2) 2 ad Gerinth, 1, 9.

—

Caput Vil.

259

n

ne pendentem falutis exfpe&tationem mini-

jl

ftrat? Nonne cum metu, £ iremore tempore

Vi

incolatus noftri. fatutetn noftram. operüri iubemur

ul

2)? Item illüd: Quapropter fratres magis fata-

Y

Bite, ut per bona opera certam "osfltam . vocatia-

A

mem, & eletiioneim faciatis b) V'el an ille in fpe

forte defecit, qui ex inftin&tü fpiritus fancti

Orabat: Confige timore tuo carnes meas: a iudi-

dictis enim tuis timui c)? Certa nempe do&rina

,FPc., ümorem de genere virtutum effe: cum-

que una virtus aiteri adverfüri nunquam pof-

1

fit; tantam, quantam tu ftatuis, fecuritatem

Ófpei cum virtute timoris

Conciliabis **,

aegre :adm'qdum

i

: $. 1116.

Forte argàümentum, fed ad infirmandum

p

immobile fpei robur debile nimis. Itaque

alius timor eft intelle&us, quo falutem no-

Ítram non certo exfpectamus, fed animi no-

ftri iudicio circa eam confequendam, nefcio;

jite

'ex quibus rationibus fluctuamus.

Et hune

timorem iuftum, aut fapientem, vel. virtu-

tem moralem effe, ego quidem praefra&e

t

nego. Si enim iudicio intelle&tus titubare

aliquando liceat; quomodo fpei certus even-

tus tot divinarum literarüum teftimoniis addi-

Ci potuit? $. 1106 & ;'feqj *Qua- ratione Ap*ü:

d

2

(

2) Ad Philipp. a, 12,

y

b) 2 Petr, 1, Io.

€) Pfalm. 118, 12o.

L

L;*zm-vräï'?

*

260

, Tr;zäatüs g X

ftolus fcribere potuit: INb jbllz'ciii fitis, . fed

in ommi oratione, €9 obfecratione. cum . gratiarum

ïïï

ii

a&tione petitiones veftrae inmotefcant apud. Deum:

£? pax Dei, quae exfüperat omnem . fenfum, cue

H

o

ül

jiodiat corda vvoflra, && inielligentias veftras a

Situs animi omnis follicitudinis expers, &

pax omnem fenfum exfuperans, & non tan-

C

i

tum voluntatem, fed etiam intelle&um affi-

,

ciens, tumultum, ac perturbationem illius

timoris, qui intelle&us diffidentiam - progig-

,

nit gc Hu&uafzig;nem, aperte excludit.

-

| $. 1117.

B

i

: Neque 961"0 3 Paulo diffentit Petrus feri-

à

bens: Omnem füllicitudinem veflram proücientes

t

in ipfum: ipfi enim. eft cura de cobis b): Uter-

(

que autet hanc animi fecuritatem a divino

magiftro fuo didicerat, qui ait: Ideo dico ve-

H

man-

bis, molite folliciti e[[e. animae vefirae, quid

V

ducetis, & corpori veflro, quid induamini. ni-

d

ma plus eft, quam efca, & corpus plus, quam «o-

W

fiüimentum.

Confiderate corvos, quoniam mum ee-

N

qinant, meque metumt — —— et Deus pafcit. illos.

H

wanto agis vos pluris eflis illis?. Quis autem

veftrum cogitando pote[t adiicere ad flaturam fuam.

*

cubitum unum?.Si ergo neque ,. quod. minimum

eft, poteflis , quid de caeteris folliciti eftis? Canfi-

916-

derate lilia, quomodo crefcunt: non laborant,

vcftit 5

quenmnt —— Si autem. faenum Deus . fic &

qnan-

&) a;i Philipp. 4, 6. 7.

) 1. Petr, 5, 7.

261

Caput VII.

d

quanto magis cos pufillae fidei? — —— — Nolite ti-

d

mere pvfillus grax,

ü

L

"ia cemplacuit. Patri veftro,

)Wl

rp

dare vobis regnum à ). - Omnia, quaecunque. pctie-

4

vitis in oralione m'edmï-&äïffäääþiqtis by Petite, &

uj

accipieis, ut gaudiwm um fü plenum c).

0

Quae quidem, nullatenus video, quomodo

ul

cum anxietate timori$, quo intelle&us -du-

d

bitat, componi queant.

]

g

$. rr18.

Dzitur tamen aliud timoris genus, *'qüo

non intellectus flu&tuat, fed voluntas a rnalo

fett

abhorret, & quod non in iudicio, fed in affe-

&u, & decreto aliquo confiftit. Quiquidem

i

I

timor rurfus eft duplex: modo enim volun-

tas timet poenas; modo ex amore folius le-

Vm

[

gis, aut propter Deum, ne peccet, timet.

Priorem vocamus timorem fervilem, alterum

a

ii

A'li

vero timorem f/ialem nominamus: qui qui-

dem eítipía caritas. Et quia aeterna beati-

")

n

tudo in amore Dei confiftit d;; etiam ille ti-

ii

morem filialem habere, ideft, Deum diligere

u

re&e dicitur, qui ex defiderio aeternae bea-

titudinis peccatum timet.

^il

ff

ml

"i

R 3

$. 1IIg

*

3) Luc. 12, 22. & feq.

"/lllf ]

b) Matth. 21, 22,

(l

C) Ioan. 16, 24.

d) Vid. differtat. de caritat, feu de' fuprem.

genter,

virtut, $. 88o, & feq.

us

262,

Zï'aït.atu;- IX.

$. III!Q.

Tam timor fervilis fpei adeo non-þeüi con-

trárius, ut ex eadem etiam nafcatur. Sienim

invicte confidamus, nos a Deo aeternis poe-

nis ope contentionis, ac induftriae noftraeli-

beratum iri; ideo eandem operam noftram

AMjedti. n - a

copiofe impendimus, eandem minime adhi-

bituri, fi eas poenas evadendi nulla nobis

fpes füppeteret.

:X* Caeterum. ad intelligendam huius timoris indo-

lem facient fequentia: "Timor ifte vera eft virtus,

. qua poenam aeternam fenfusevadere ex ea, quam

Ya

C01

mobis. ipfis debemus, pietate fatagimus. — Mira-

beris, quid fit, quod folam poenam fenfus ad

9)

timorem fervilem revocem:z puto tamen, id me

neceffario feciffe.

Nam. poena damni confiftit in

lii

ia

privatione illus amoris, quo. beati Deo fruuntur,

Jam qui non vult privationem amoris, ille reap-

Yi

fe nil nifi amorem vult.

Duplex negatio dicitur,

Bl

& eít affirmatio: fed étiam nolle defe&um rei,

po

eít defiderare rem ipfam.

Aft rurfüs qui vult

amare, ille iaim dtRat.

Unde quinomw vult poes

nam damni, feu quod idem eft, privationemamo-

iis, ille vult amorem, ac proinde iam.amat. At--

que exinde timere poenam damni non ad timo-

N

rem fervilem, fed ad filialem, veramque carita-

l

tem fpe&at.

W

Dixi praeterea,

etiam poenam fenfüs ex . pietate no-

EN

bis ipfis debita, feu, quia iuftum eft,

nobis à.

anobisnosamoliri debere. Si enim

il

poenis cavere,

tb

ultima poenas. evadendi ratio foret

jolus fenfus,

& non /uflitia aliqua; tal

is timor ne virtus.qui-

D

dem aliqua foret: nam merum fenfum. pro prima

*agendi ratione effumere, feu quod idem, in fenfu

tan-

- Caput V'II.

365

tanquam in fine agenäi ultimo, affedu noftro

-

quiefcere, nunquam honeftum eft: alias etiam ex

Qt

mera voluptate, quod tamen ab Ecclefia damna-

tum eft, absque omni piaculo liceret comedere,

&if

Quapropter timor fervilis reapfe nihil aliud eft,

m

quam officium pietatis, quo aeterna iuftitia a

t

poenis variis nobis cavere praecipit, & hac ratio-

fran

ne fibi cavens a poenis, partem aliquam carita-

4di

tis, fed minime perfe&am habet: aeternae enim

iuftitiae obfequi, femp

^

&

,eg idem eft, ac eandem di-

yobi

ligere.

$. 1120..

BO

Timor tamen fervilis, fpei minimg:'.ad-

jlti

qu

verfus, cum perfe&Ga caritate amice haud

Miti-

convenit.

Nam Apoftolus fcribit: Zmor

T

non cfL in caritate, fed perfetta. caritas foras mit-

m

dl

tit timorem, quoniam timor pocnam babet; quiau-

a. t

tem timet, mon efl. perfeCtus in caritate a): Prae-

te

vietamen futurae caritati, tanquam utiliffi-

(utth

mus fervus, in mente humana locum op-

1

av

)

portune praeparare folet.

d

6. 1 I21,

fl

J

Et horum facilis, & aperta videtur ratio.

if

am divinorum iudiciorum horrendus fra-

rt

gor, & 1uftiffimus tim

k

r inde perceptus ani-

mum hucusque peccantis a peccato facile

(

avertit & poftquam hac acerbitate peccandi

bist

illecebra fopita, veletiam deleta eít; mens

j]

ab eiusmodi irritamentis iam libera foli iufti-

Á

tiae pulchritudini, acfuavitati facile fe totam

;ux

i

R 4

: Per«

unfu

J) t, Joan. 45 18.

-

(j

.

Nügosos

Trdä*tams IX ;

264

tf

permitt;it; puriffimamque hane vim lubens

fequitur, dum impetus contrarius falutari ti-

Ti

more retufus iam fuit.

Dum vero mens. ae-

ternae iuftitiae feliciter inhaeret, iuftitiam-

que iam propter folam iuftinam diligit; om-

nis timoris & caufa & effe&us, ac proin ipfe

pï

timor ceffat Quid enim timeat mens Deo

[

iam ex integro dedita? Aut quamnam facul-

tatem oflicio timoris impendet, poftquam

Ti

omnes iam caritati perfectae impendit? Sed

gü

neque finis aliquis, aut effectus timoris ali-

L

fi

quis in animo perfe&te diligente poteft effe.

Quorfam enim timor impellat, poftquam

f

mens in termino per caritatem feliciter iam

quiefcit? Tefte Apoftolo timor poenam ha-

'

1

bet, in caritate perfecta poena non eft; quo-

modoergo in hac timor poenar

[

L;m locum ha-

l

bere poterit T

$. 1122.

]

Timor vero nobilior, quem filialem vo-

camus, & quo ex amore Dei, ac aeternae

iuftitiae peccata timemus, a caritate adeo

non excluditur, ut is ipfamet & mera cari

tas fit.

Nuilas hoc.timore poenas timerus,

ifmmo ceffante fors Éognitione poenarum ab

omni peccato follicite abftineremus , folo

Dei, cui peccatum adverfatur, amore nosad fu-

gam peccati adigente. Scilicet & fervus, &fi-

lius praecepta patrisfamilias violare timet,uter-

que, inquam, timet. Prior tamen timet, quia

flagellum fentire non vult; alter vero, quia pa-

cCem

UM

Caþüt VII.

265

u

trem diïïgït: & ideo timor famuli mera fervitus

A

manet, dum timor filii finceriflfimus amor eft.

!N

Ü

W

$. 1123.

a

Etne in hac explicatione meae duntaxat

1

philofophiae indulgere mearbitreris, oppor-

3

tune occurritexpofitio S, Auguftini in epifto-

3Cl

lam r. $. loan. Ubi a) hucusque diéta ple-

r

raque habet, & longa tractatione digerit: ex

Unde

MA

quibus aliquà tantum carptim dabo.

Ali

éntelügitur perfctta caritas? Timor non efl in ca-

ritale.

d

Quid ergo dicimus de illo, qui coopit time-

Ui

fe diom iudicii? Si pevfetta in ilo e[fei caritas,

Mif

non timeret . perfetta enim caritas perfettam face-

.a

vet iuflitiam & non. baberet, unde timeret,

Tuor quafi locum praeparat. caritatiz cum autem

(

1lt

cotperit babitares pelltur timor. — -— lam per-

fétta. ecuritate in animo , quale gaudium nobis eft,

*el in boc, «oel in futuro faeculo? . Et in boc faecus

B

lo quis mobis movebit plenis caritate? — — —

Opus eft ergo, ut intrei timor primo, per quem

ii

de

veniai caritas.

Jümor ænediþa1izenz'aiïz , caritas

a

h

þnitas.

1

6; I124.

d

Dein timorem filialem explicaturus p&l*-

1]

j

git: Eff autem alia fententia, quae buic sidetue

effe contraria. — — Dicitur enim: timor Domi-

[

ern |

"i caffus , permanens in faeculum faeculi. — —

Ut

Quod Á | ille aeiernum nob

is timorem q/lmdzft Em

R 5

quid

f

du

à) Tradat, g. in cap, 4; Ciusdem epiítol,

266

Traälfa'tus. IX.

quid contradicit illi ifla. epiflola, quae dicit, time-

[tt

vem non. c[Jc im. caritate? Dein rem explicat ex-

]

emplo duarum uxorum, quarum utraque

adulterium timet. Etprior quidem ne dam-

netur a viro: altera autem, quia virum plus

omnibus diligiz, & ab eo feparari, prorfus,

»i

abhorret. .

t inter alia fcribit flequentia: /Je

l

timor, quo times, ne in ignem. acternum mittaris,

non eft caftus: non enim oenit ex amore Dai, /fdd.

ex timore poenae.

Cum autzm iimes Deum, ne

h

defivat te prae[entia. eius ; ampletteris eum , ipfa

frui defideras. . Ac. denique dicit, priorem il-

lum timorem a perfe&a caritate excludi: alte-

[

rum vero cum caritate, a qua reapfe non di-

vuitinguatur , permanere in Íaeculum faeculi.

M

l

$. 1128.

u

Ex quibus omnibus adparet , timorem

etiam fervilem neutiquam confiftere in illa

flu&uatione, ac dubitatione intelle&us, qua

j

quis iudicat, aut ambigit faltem, ne a Deo

deferatüur: talis enim nunquam eft virtus,

s

fed potius naevus aliquis , ac vitium perfe-

j

&ae fpei contrarium.

Nam timor etiam fer-

vilis eft conatus evadendi poenas , quia iu-

ftum eft, nobis a talibus cavere: qui nulla-

tenus proinde in trepidatione intelleétus, fed

in tremore voluntatis a malo abftinere co-

nantis, prout bucusque di&um , confifüt.

Nullum itaque eft argumentum tuum , quod

|

m

[

contra fecuritatem , ac prorfüs immobile

I-

um

ii ia

T

Caput VIHl. -

267

[l

firmitatem fj

L

P

t

ei ex virt.utþ timoris divirí

A

protuæiiti.,

(um

p

CA P UT VIIL

Of

li

"A'tminens aliquod exemplum, in quo jþes firmif-

Afl

ji

ma fefellifJe. videtur , -dzflz'genter refpondetur.

M

$.

1,11264. Oratio. Chrifti pro o.mnibus. fufa, & quoad

il

reprobos, prout videtur, non exaudita aliquod

11

contra firmitatem fpei argumentum effe videtur,

)

l:

Ad quod

n

1127. Refponderi 'pc;te,fv't , fpem non nifi pro ip*fo.-

(

Íperante certum effe&um habere.

6.

1128. Et fic quoad fuam quisque falutem iam tuto

fperare poteft.-

1129. Praeterea Chriítus ficut fanguinem, ita &

"

preces aliter p

:

obtulit,

ro, regr,obisv, & alit,er; pro ele&is

i l

i

$.

1130, Nam omnia primo. per voluntatem Dei,

D

6. 1131, Et dein per Chriftum habentur.

U^ r

t

S.

1132. Unde Chriftus nihil unquam

petiit, qubd

X

in voluntate patris antea non fuerit.

i

$.

1133- Timor tamen, ne forte de ele&is non fis,

d

u

$.

1134. Nullum firmitati fpei tuae praeiudicium if-

ferre poteft,

]

W

$. 1126. |

ild

Ü

l

Grave argumentum contra infup.er-abifie-m

j

fpei efficaciam obmovit vir quisquam mihi

1

ankliciüïmus.l Interrogabat nempe: , Num

l

Jhri-

268

l

Traltatus IX.-

ü

Chriftus pro' omnibus etiam pro reprobisora-

«l

vit?. Curergotot damnantur ? Ex tribusunum

b

4

admittas, neceffe eft: Chriftus pro omnibus

nonoravit: vel fiducia& oratio certum effe-

[

u

&umnonhabuere: vel demum Chriftusin ali-

$

|iaearum, quae ad fpem requiruntur, dote

ii

lefecit. lam quoad primum adeo certum eft,

^

Chriftum pro ómnibus orafíe, ut etiam pro

'Tertium, id eft, af-

^

omnibus fit mortuus.

li

íerere , filium Dei legitima in aeternum Pa-

trem fuum . fiducia deftitutum fuiffe, atrox

in Chriftum iniuria eft. . Solum itaque fecun-

dum fupéereft, ut dicere cogamur, firmany

licet fiduciam, & orationem etiam minime

Y

u

titubantem certo effe&u quandoque defti-

(]

tui, aut certe ab aliqua eam conditiong pen-

s

dére **,

fic

$. 1 127;

C

Primawitaquc ad hoc refponfio, quam ta-

fi

men meam facere nolim , eorum erit, qui

f

docent, fpem omnino integram certum femper

C!

eventum fortiri pro eo, qui confidit, & orat,

Y

Si pro alio roget; nil certi promiffum eft ,

eoquod Deus fidem fuam non nià confiden-

tibus in fe definite addixerit.

Facile enim

contingere poteit, utis, pro quo oras, exi-

?uam, auteuam nullam .in Deum fiduciam

iabeat.

Sic Chriftus facile ab aeterno Patre

|

falutem illius filiij pro quo pater eius roga-

04 4

bä;g obtinuiffet : rquirebac tamen in e

quo

D

Caput. VIHL -

269

ittnt

quo inte'rpeli-abatur, Hdem, feu fiduciam, di-

Dui

cens: Si potes credere a). — Et huius. fenten-

mbi

tae eft etiam magnus Auguftinus b ). . 7ta

Jane iniclligmdum: efl, : quod. ait: dabit cobis , ut

ea. boncficia fignificata fciantur kis oerbis, quaz ad

ii

(

€05, qui p tomt, proprie pertinont.. Exaudiun-

ml

tur quippe ommnes Sanüi pro- feipfis,

Y

non autem pro quibuslibet aliis,

Wid

"non uticum

d

rPJ

bit volis.

que dith?æm-' eft, dal)zt, fed da-

WU

$. r12$.

QU

fnat

Et haec refponfio facile füfficiet, ut quis-

que pro falute propria certam fiduciam con-

rimþ

j

cipere queat.

Quia tamen, quoad preces a

Chrifto ipfo pro álüs fufas, aliqua obfcuri-

u

tas remanere poffet; aliam infuper refpon-

fionem *adícribo.

Et inprimis quaero , an.

Chriftus pro omnibus non fit mortuus, & an.

mors eius non fit pretium omnium falute in-

1

finite maius, Cur ergo tot pereunt? Nonne

(

p

fic ad alterutrum afferendum adigimur, vel

fi

Chriftum non pro omnibus eífe mortuum ,

vel lytrum ab eo perfolutum non fuiffe fuffi-

eü,

M

ciens? Quorum tamen neutrum afferere li-

/

cet.

j]

$. 1129.

:

if

Verum haec refponfio argumentum non

v

folvit ? fed mofratur tantum.

. Quare ultimo

r

3) Marc. 9, 22.

4

' vd—ic;en—

"

b,) 'TxaQat, 102. in Ioan,

L]

Tmïtatus *b

270

dicendum mihi videtur, Ch"riüüs'prdoïhüï—

U

bus oraffe, immo mortuum fuiffe, íéd im-

ij

pari modo. Scilicet pro reprobis preces &

Iu

fanguinem füum obtulit, ut poffent bene agere,

Q

(eo fenfu, quem agens de gratia explicavi)

k

& exinde falvari: pro eletis vero idem prae-

ftitit, ut && poffent iufle *vivere, & lalutem

1!

confequi, & infuper, ut id etiam re, & «üu

i

ipfo a[[equerentur.

Chriftus pro nobis

[

non plus praeftitit, quam voluntas, & dé-

?en.

cretum Patris poftulabat.

Quod Pater non

Q

decreverat, non erat bonum, ac proin iliud

optimus Filius ab optimo Patre poftularé

haud potuit.

-

Ü

5 ri30.

j

Magnopere quippe notandum, ele&orum

f

falutem non propter mo;tem Chrifti primoó

decretam a Deo fuiffe, fed Chriftum pro ele-

(

Jj

&orum falute mortuum fuiffe, quia eorum

Ti

falus per mortem Chrifti efücienda, decreta

j

iam antea fuerat. Prima omnium, quae funt,

& quae erunt, ratio eft fola voluntas divina:

haec primo Chriftum, dein

reliqua omnia

propter Chriftum decrevit. Hic eft caput

rerum omnium, propter quem funt omnia

3

tambonanaturae, quamgratiae. Qui eftima-

1 d

go Dei invifibilis, primogenitus ommis creatur

quoniam in ipfo condita funt univerfa in codis, &

in terra, vifibilia, & inviftilia, fvoe tbroni, frot

potoflates.

eminationes 5 — /iue J)qf-z'nczþanf»s Jive

-oQmnniá

*

Caput F. Ilj;

271

: of

Omnia per ipfum, & in ibfo creata Junt, RE

t n

íts d

apfe cft ante omnesz 5 omnia in ipfo conftant c):

Et nehaec de verbo aeterno, in quo tan-

gf

Jii)

quam ex primo archetypo omnia facta fünt,

,

forte intelligas, fed jíta de natura Chrifti

i p"ïae

u

hurmana dici fcias, Apoftolus eum vocat pri-

mogenitum omnis croaturae, & in eodem con-

W

textu dicit, eurdem Chriftum effe prímogeni-

) nl

tà

tum ex mortwis, ut fit ipf? in omnitus primatum

denens. , Quae . in. Verbum

: 101

jaeterinun»x Cadere

i

þullätenus poffunt,

du

$. 11gr.

ltaque omnia per Chriftum, & propter

Chriftum fünt: ipfe tamen Chritus (homo?)

propter Deum eít. Unde idem Apoftolus

ont

fcribit: Ommia veflra funt: *os autem

jill

Chrifli :

1 $

Chriftus autem Dei. d).

Omnis viri caput Chri-

Jfuseff. — — Caput vero Chrifli. Deus e). De-

a

s

nique cum fubiz&ta fuerint illi omnias tunc

& ipfe

filius fubie&tus erit ei,

qui fübiecit. fibi omnia , ut

f

vt

Jit Deus. omnia in omnibus. f) lnitium itaque

omnis boni Deus folus: & nihil boni cogita-

mnia

:

;apül

ri poteft,, quod Deus non primo decreverit:

& deinceps per Chrifturh

Q rp'rqptei' C hri-

j

ftum 'execu;t,ioni -dede'yitf

gfdf"?'

$. 11 39;

M

€) Ad 'Coäiïenf: 1, 15. &re&.

/

d) 1, ad Corinth. 3, 22, & 23*

Mff.j [

€) 1* ad Corinth, 11, 3.

"

f) L. ad Cerintb, Ij, a. —

m

ib

z;&ams Ix.

272

4r

S. T EA2-

ftum

Quare tandem dicendum eft, Chri:

rem nullam a Patre petüffe, quam is non

antea voluerit, non decreverit. Si enim bo-

num aliquod creatum a Patre nondum decre-

tum primus optaffet, aut rogaffet; tunc il-

q

lius boni prima ratio fuiffet voluntas Chrifti

lo

humana: quod dicere non licet.

Dixi ta-

H

men: valuntas Chrifli bumaná: nam voluntas

Qu

Chrifti divina,.quam cum Patre eandem ha-

Qi

bet, utique eft rerum omnium prima ratio,

N

Et, quantum ad prae-

ac primum initium.

Tin

fentem caufam, Deus pro reprobis decrevit,

H

ut .poffe

nt falvari; pro ele&is vero, ut &

l

poffent falvari, & reipfa falvarentur.

Plus

ne

Chriftus non petiit, quia plus non erat bonum.

p

Sed horum utrumque rogavit, utrumque ob-

len

tinuit: & fic nullam unquam repulfam eft

TE

paífus; nec fua eum fiducia fefellit unquam.

pe

Unde ipfusmet confitetur: Pater gratías ago»

lii

quia audifti me: ege autem Jciebam , .quia femper

W

me Qudis 4):

f

utem ine

* Hoc exempluim in noftra ad aliorum fal

Scilicet ,

duftria nos quoque fequi. debemus.

prout $, Auguftinus in toto fere libro de Cor«

reptione, & gratia docet, debemus aliis oppor-

ü

tunas correptiones, & ád Deum pro iis preces

ae filium pa-

adhibere, non quod nos ex filio ix

f

cis facere velimus, fed ut quoad Éum, qui iam

Ie

antea erat filiué pacis, .benevolum Dei decretüm

uti-

!

d

per noftram operam exccuüoni detur? certe

(.?ua

8) Ioan. i, ?;. ,12

p

-

C'apui,k DV'III.

273

ïïug fi ille üliu-s .pa"cils' non- fuerit, (pacem illam

Yif

ad nos redituram, id eft, pium conatum noftrum

nobis profuturum effe, -

j u

m

»É

$. r154.

dute

(l

Hic vero rurfus molefta illa coäitatïo

quaffabit animum tuum, ad quam iam alibi

hn

x t

relpondi. . Dices itaque: **Si vero ego ipfus-

met non fim filius pacis; quid fperem, aut

luntd

[ li

quomodo fpes mea non flu&uabit?: Néício

quippe, an de genere electorum fim.

Certe

r äm

omnes praecepto fpei tenentur, & longe plu-

u

rimi fpe fua delufi

TeV

incurrunt,

, aeternum exitium mifere

i&

Qua demum ratione firmiter

P lus

Ífperare iubes, cum iam praevie certum fit,

me,' fi de ele&tis nonfim, pro tota aeternitate

iUf

pQ

perditum, & meam falutem etiam impofüibi-

lem effe, fi Deus eandem, antequam nafce-

T

rer, ab aeterno non decreverit,

Nulia ru-

;uam.

pes decumano fluctui huic refiftere poteft?

j 1732!

hic montes aeterni commoventur ,- immo

mpäï

evertuntur penitus: & ad tantum fragorem

ícilicet , immotus ut fim, praecipis**, Aft

j

It -

G.. 1134.

q

' $i de repröbis fis tu fpem legitimis do«

ppCi'

i

tibus ipftructam nunquam concipies. Non

p

fpes te. fallet, fed tu in fpe deficies. Nullus.

n

reproborum legitime fperavit. Quibus Deus

t

perfectam fpem largitus eft, ii omnes erant

u

q

eledi; eoquod per Dei munificentiam certo,

$

&

Tom. L —

274

Trattatus ,JXf

& nunquam fallente fülutis auxilio fuerint

9'

inftru&i. Nihil itaque roboris contra fecu-

ritatem fpei eft in ea ratione, quam a tot ho-

Res in exemplo. cla-

minum pernicie petis.

rior evadet,

Perfecta caritas certo facit iu-

ä

ftum quemcunque antehac iniquum: quia ta-

men non obftante tanta caritatis efficacia tot

dàntur iniqui; num legitime dubitare potero,

an perfe&a caritas certam homini gratiam

i

conciliet.

Nonne fi tale dubium tibi prode-

rem; refponderes: falleris: non enim per-

fecta caritas in concilianda gratia, fed. homi-

nesin concipienda perfe&ta caritate deficiunt?

Siitaque tot iniquitates certam, quae in ca-

ritate eft, reconciliandi vim haud minuunt;

etiam tot animarum ruinae illi, quam fpes

praebet, firmiflimae fecuritati nec hilum de-

trahit.

Quare illi, ad quos tantopere trepi-

dás, flu&us, ac turbines funt picti tantum,

& umbratici, qui immotam fpei anchoram

adeó non tollunt, ut ne moveant qæ?idlejmä :

QJCATPIDSIOM

Reliqua terriculamenta , - quibus timiditas fl

male fé tuetur , dzjï?an*t;gr.u

6. 1134. Ex tantá fecuritate fpei fors inferes, quém-

que de falute fuà fecurum effe poffe.

l

$s i56. Quià tamen nefcimus, an legitimam fpäm

conceperimus; ignorantia falutis ,lqculn haþe're

*

poteft,

s.»zrgy;

! Caput. IX.

27$

i

$

*

1'137.' Nam quand'oþquä non p"r:'zhö loco in Deo

"n

confidimus,

lt

[

1138. & 1139. Quandoque non nihil ttubamus.

;N

q'a-

1149. Ubi ol'tehd.itïxï, quomodo fub ta'ntaquei

fecuritate locum habeat noftra ind*uüria.

J

--

. 1141. Neque peccata nollra firmitati fpei quid-

(

quam detrahufit,

20

1142. Ffiam remiffio þeccätorum-

m

ä

1[43. Certo fperanda: licet nefc

;

iatur , v"qugn vià

(e

Deus eam largiturus fit.

P

1144. Nam Deus etiam pccca*to—*res audit.

Ti

11 Ut

adeo omnis. perrürbátio animi ;gam iü

nt

nobis ,

i

a

ä

1:46. Quam in àliis eliminanda fit.

l

ir47. Ubi ftatus mentis perfe&e cónfidentis läüa

p9

dàtur,

i

(

:

1143. Et de ignorahtiä fpei, quae in populo chri:

j

I-

ftiano obtinet, legitimus dolor prgditur.

1)

$. I1538.

» Sed i fpes effe&um certum àdeo fpon-

det; nonne de falute noftra fecuri effe pof-

femus? Nonne donum perfeverantiae velut

ji

in poteftate noftra haberemus? Immo non-

ne omnis conatus apud nos ceffare, & fola

Ípes excoli deberet: hae enim obtenta Deus

!

iam tota fua omnipotentia falutem. noftram

operabitur, & fine fpe aliunde nihil

Gare licet** ?

: exfpe-

xre

$23

$. I i» 36.

276

ï;ra&atds IX

$. 1136

Haec afgumenta magna ex pax/'te iam fu-

pra diffolvi: iuvat tamen, ad eadem partim

EPPT C p UE ISESTIEECTHIPRLTUR

aliis , partim iisdem pene verbis refpondere.

Et quidem ad primum: Nonne perfedta ca-

ritas omne peccatum certo delet, & fi per-

feverans fit, falutem operatur quam certifli-

me? Ergo de falute noftra poffumus effe

certi, & quilibet tuto noverit , an amore,

vel odio aeterno dignus fit ? Scilicet nelcit

homo , an eiusmodi actum amoris concepe-

]dem, &

rit, qui certam iuftitiam tribuit.

magis infuper circa fpem contingit: nam ne-

dum de indole, ac dotibus legitimae fpei pa-

l

cifice non confentimus, fed poftquam haec

f

U

omnia rite intelleximus, mentem noftram

aegre admodum ad eam concipiendam ur-

tw

gemus.

S. LTA

1

Pene Myfterium eft, quomodo, & quaü-

tum ad primum locum, in Deo folo confi-

dendum nobis fit, nihil omnino a nobis pri-

mitus exfpectando: prout in differtatione de

prima rerum omnium ratione operofe difpu-

tavi. Eadem accuratio ac caftitas animi ad

Ípem, quae ad caritatem perfectam, requiri-

—— £f — dmAam.

tur. 'Scilicet, ficut voluntas ad concipien-

ne ex

da decr,eta fua nullam rem creatam ,

par.

277

Cqþut IX.

parte quidemïpro prima ratione ,m'lo-trice ad-

mittere debet, fi Deum perfecte diligere ve-

W

lit; fic intelle&tus in fuo confidendi, ac ex-

Vif

ÍpeCtandi negotio nulla ope creata, ne ulla

d

quidem ex parte, fed folo Deo niti poteft ;

H

fcilicet , ut primo loco ne parum quidem in

nobis, aut aliis confidamus.

p

Qui enim pri-

tll

mo loco vel parum aliquid a re creata ex-

di

ÍpeGat, ille rem creatam illius licet minimi

(ft

boni primam cauíam ,

s

!

ftulte conftituit.

& fic quaü Deum

f

]

1

$. 1138.

Iie

Sed etiam altera fpei präerogativa fubti-

N

lis, immo ardua eft admodum, ícilicet, ut

A[leV

fine titubatione confidamus.

Haec conftan-

ii

tia mentes etiam folidiffimas nonraro defti-

"

tuit: quae omnibus adveríantibus, & infum-

ia perturbatione rerum, feipífas non fatis

capientes, nefcio quid formidare, aut füfpi-

cari incipiunt.

Quis fiduciam fuam cum illa

Tudae Machabaei componere audeat, de quo

"

J

Ícriptura aita): Macbabaeus autem Jemper con-

ebat cum omni fbe, auxilium a Deo affutu-

p

rum. Et tamen vir tantus, quo fortiorem,

d

fi omnia rite expendas, nec in facra, nec

»

in profana hiftoria fors ullum leges, aliquan-

"

do non nihil titubaffe videtur, de quo lo-

It

quitur fermo divinus': Et confrattus eft corde b):

a

. cet

g

: a) a; Madmb. I5, 7.

p

.b)*I—. Machab, 9, 7.

a

Tratiatus 1X.

liCet poftea plene erectus inter.-inaud;itä for-

titudinis exempla g-ioxjiqüiïirmac victoriae fuae

fit immortuus,

$

1139.

Quis fiduciam P-ctri,ag:—qua.hxiyt.,; qui per flu-

&us maris, velut per quadratos lapides , fe-

curus decurrebat, ut veniret ad lefum. . Con-

!

ípe&o tamen, nefcio quo turbine aut vento,

H

timere, ac mox etiam mergi coepit, a divi-

——

Í

no redemtore noftro non iufte minus, quam

t

amice reprehenfus. — Modicae fidei quare dibi-

tafli a)? Scilicet fiducia perfecta per omnem.

|

vitam ab omni etiam minimo peccato nos

t

immunes fervaret: fed haec neiini eft pro-

prià, praeterquam Chrifto, eiusque fanctitli-

mae matri; quam tenet EÉcclefia nullo un-

—— £* —

quam vel levi piaculo, fe inquinaíle.

$. r140.

Itaque & fpes certa manet, & nos. de fa-

- —€«7C» -€2 .tT* 7-

lute noftra incerdi fumus, quia nefcimus, an

certa eiusmodi fpes nobis fuppetat. Tu ve-

ro inter alia dicebas, $. 1135. fub tanta fpei

noítrae eflcacia conatum, ac contentionem

Immo vero

noftram facile celfare polle.

w

2

fp:

s ipía facit, ut magnopere contendamus:

nam Deus per noítram plerumque pugnam

id quod fperamus, executioni dat. Invictae

P d

comn-

&) Matth, 14, 35*

um

Caput IX.

279

fot

conüdentlae cum magno. conatu absque ulla

(Ine

follicitudine

fociatae

illutt

exemplum

praebet Vates regius, aut pocws, quiibi per

Davidem loquitur,

jriftus ipfe, qui ait: /mn

te Domine fperavi , non. conf-ndar in. acternum,

En primo loco infuperabilem de Deo fidu-

ft

ciam! Et tamen, utique fine omni huius fi-

vr'

duciae praeiudicio exin vehementer. orat:

o

In zuj?itza tua libera me, inclina ad me aurem

t0,

fed

iuam: accelera, ut eruas moe.

Ubi aperte,

VIC

fecundo loco, precibus ac conatu fuo f'alu-

m

tem fuam curat:

eoquod illud auxilium,

jl

)e

quod certus exfpe&abat, ope precum fuarum

fibi datum iri, crederet.

Übi etiam illud in-

o

telligitur, nedum pr oprias preces, fed etiam

t

patrocinia fanctorum, ieiunia, a

aliaque impe-

il

trandi adminicula, maxime vero, & quidem

u

femper merita Cmfa, fine quo mhd impe-

trari poteft, fine omni fpei praeiudicio. adhi-

beri

Ex eo enim non ceffo. in folo. Deo

confidere, quod putem, iuxta ftatutum a fe

f

ordinem a Deo. per merita Chrifti, per gra-

al

tiae auxilia, per preces Sanctorum, dc meam

[7

induftriam effectum iri id, . quod Deus pro-

a

mlflt

& LEIAE

)

, »ed Deus non raro auxilia füa alias cet-

1

to- danda fübtrahit in. poenam peccatorum.

Peccata mea iuftam trepldandx materiam mi-

84

ni-

L E

1

280

! fra&a:ys IX.

ii

ni(trant. Sceriptum quippe eft: Quia. Deus

peccatores non. audit e):-Vel an ope fpei cer-

tam mihi peccatorum ac poenarum remiffio-

f

6

nem fpondere aufis? Sed fcriptum eft: De

gpropitiato peccate. noli. e[Je fine metu. £). **

!

$.

I1I42.

L

Verumabfit, ut peccatis nofïrïs*'bonitä-

V

tem divinam 1nïnor6m effe, dicamus. .Et in-

t

primis, dumais, propter peccata noftram fpem

l

fuum quandoque effectum non fortiri, non

attendis, per hoc fpem omnem te ad nihilum

p

Iedigere, aut certe plurinium vacillantem

n

reddere. Sienim peccata fpem incertam red-

dunt, & cum nemo noftrum fine peccato fit5

dic, quis tuto fperare queat.

/

Cui demum

legem invicte fperandi fcriptam effe, putas?

E

Verum etiam peccantibus, & graviffime pec-

cantibus mifericordiam tuam adpromifit De-

g

us.

d

Non eris deterior Iuda, qui defperan-

q

do graviffime peccavit: ergo tenebatur fpe-

rare. NNon vero tenebatur fperare, fi nulla

€i fpes, aut ratio fperandi fuppetiiffet. . Sci-

licet peccantes aeque ac iufti praecepto fpei

obligantur: ac proinde eadem Dei fidelitas

utrisque fe addixit.

Vel quibus demum ea

promiflio eft facta: Si fuerint peccata voftra ut

rini

eoccinum , quaft mix dealbaïbunt-ur: & f fue

Tf«

e) Ioan. 9, '31.

t D Eccleüa&ic.f, Sf

£

VC"aj-)þut l

*

: 281

)u

vubra, .quafi veä*üzïculus, velut l:md aiba erumt g) :

WCEI'-

Et en Deus ipfe tua de peccatis pene defpe-

fit

rantis verba recitat fimul, & refutat: Siclo-

cuti effis dicentes:. Iniquitates moftrae, & peccata

nofira. fuper nos funt ; & im. ipfis mos tabefcimus.

s

Quomodo ergo vivere poterimus? .:Dic ad eos:: Vi-

vo ego, dicit Dominus, nolo mortem impii,- fid ut

convertatur & vivat b): Quae quidem bene-

Iti

volentiffimi, & fub iureiurando adpromittén-

It

tis verba funt.

2

Et fi unum iusiurandum

fors non fufficiat tibi: addidit etiam alterum:

Q

Jf

Kgo fum, Ego fum ipfe, qui deleo iniquitates tuas

jropter me: &g

d

(2

psac'aäoz'-zzm tuorutn. non recqrdaw

d

]

5 1i43.

Ui

A

,Ergone remiffio peccatorum pïena; &

absque omni poena fperari debet? Unde er-

J

go tam atrox comminatio in peccantes? Un-

D. 5

de vindicta horrenda adeo in ludaeos, alios-

1l

que exercita, fi Deus etiam peceatores au-

X

dit? Nónne

J

per haec. officium gole(nigendi

Ü

abolg;ur. $«2

:

$. 1144.

ul

Omnino pleniffima peccatorum remiflio

[

li

eft fperanda. Quod fi vere fperaveris; ea

certo confequetur.

Col

ii

or, ut coccinum,

X

l

"

TUs

£) I(ai, 1, 19.

h) Ezech. 33, 10. 1x,

i) Ifai qaï 293«

— nl

Trattatus. 1X.

282

ruber in niveum repente mintatus plenam re-

mn'honem denotat.

An Deus pneccata tua

u

fit deleturus

s per gratuitam ræ,mlihonem, aut

B

alienatin i(.tïsfapuonem, vel an id effe&urus

f

fit per aerumnas tibi immiffas, & dein a te

Ti

patiente

exantlatas, aut per poenitentias

a te libere affumtas, nefcio

Hoctolum fcio,

(

duplex beneficium collaturum Deum effe, fi

(

advería pro peccatisperferendi, aut propriis

f

poenis fatisfaciendi tibi gratiam concefferit.

V

Sic enim praeter remiffionem peccatorur in-

NI

fignia tibi merita comparabis, conditionem-

?

que tuam meliorem reddes, quam erat ante

t

peccatum. Adverfa nocent equidem non

fw

raro: fed iis tantum, qui non fperaverunt in

r

Domino.

'[n his frequenter mera poena, &

lii

novum peccatum funt: fperantes autem in Do-

!

d

suino nunquam non qifericordia czrcumdalsztr

1145

N

V

i

Et quoniam coecus ille, qui dixit: guo-

niam Deus peccatores non audit.1), tantam mo-

-E

leftiam tibi faceffit; audi, quid de eius effa-

tu $. Auguftinus. loquatur: Zdbwe luto inun

2

&us loquztur

nam ésg pmatwes exaudit Deus

JSi enim | Deus. peccatores, non, exaudire ; fruftra

tlle. publicanus . diceret :

Deus propitius efto

mibipeccatori.

Et.ifla. confe[fo meruit iufü-

ä

ficationem , quomodo ifle coecus iluminationam.

Etfi haec non penitus te quietum reddunt;

co-

l) Ioan. 9,

L

—

EEE

Caput IX.

283

n

cogita, peccatores eos non exaudiri, qui le-

4 D

gitimie non fperant: qui vero plene, ac le-

x

gitime Íperant

hi & a Deo exaudmntm,

WUU

fed & peccatores effe mox ceffant.

Caete-

Wi

rumetiam iniis, quiiniqui manent, ad unum

&l

alterumve beneficium impetrandum, fiducia

fe

certa manere poteft, ita, ut etiam prodigia

Tb

edere queant: licet ex eo, quod non omuia

j

Íperent, gratiam, & caritatem haud obtineant.

"r

Certe alias Apoftolus non potuiffet fcribere:

ii

Si babuero tan tam fidem, ita, ut montes transfe-

iloli

ram:

caritat-m. autem, non babueros mihil fum.

at

E R reprobi illi in iudicio extremo dicturi

T0l

funt:

Don

une! ?20/27'8 n 71077'[2728 1u0. daemoma

t

eiecinus, &P in nomine tuo virtutes multas feci-

Mi

mus b)? Quibus tamen verbis confitentur,

ii

fe non quidem in caufa falutis, fed ad patran-

da prk)u.un vere confidentes in fua fiducia

dclufos non fuiffe: etfi peccatis obnoxu di-

le?d

Bra atia caruermt

Ex omnibus ergo pa-

L. pucantcs aeque, ac iuftos, ad fpem ob-

(l [À

fj

ligari ac proinde divinam promiflionem pec-

;ga

catoribus quoque fatctam effe.

Quare mter

alios vir. furmmus Moyfes in hoc lapfus,

1

ii

Deo tx,prchcn!us, ac etiam punitus fult.,

quod horrenda populi perfidia territus ac dif-

"W

(

fidens, dixerit : udite robelles , &j inzreduli!

lrl'

INum de : tra bac -vobzs aquam poterimus. elicere

c) ?

l 1]&

ff

$. 1146

3) T. a! Cort:h

I3

Q

5b) Matt!

7; 22.

c) Num:ror. z0, zo.

m

X

ES

284

X

| Tm Etams ?5

Ed

[

$. 1146.

^

Íx

f

Quäre Oomnis perturbatio animiï(änimï,

t

inquam: nam feníus non ett in poteftate no-

il

ftra, & etiam in Chrifto vehementiflime per-

a

turbatus faepe efta)) certum continet vi-

tium, utpote divinae liberalitati ac fideli-

p

tati

iniuriofa.

li

Oportet ad. quemcumque

étiam triftifhmum eventum imperterrite,

(

bu

& absque ulla animi perturbatione durare,

atque ad fragorem, acruinam totius univerfi

llj

(

immota mente confiftere. In quibuscunque

calamitatibus pro gloria Dei invicte ftemus,

omnibus diffidentiae affultibus divinas affer-

tiones opponentes. Denique omnibus ulti-

mam ruinam minitantibus verba lobi ufur-

i

pemus: eütam

fc

[i ecciderit. me , non. ddfinam in

eum [þämr& b).

M

$. 1147.

2

Q

Hunc honorem Deo etiam ivnräïü's deie-

&

&ae mentis, graviflimeque afllictis homini-

bus, quantum quidem potuerimus, vindice-

mus, eorum iniqualamenta generofe fuffo-

cantes.

Si dicant: Cur tot pereunt? Re-

;«

fpondeamus: quia non fperavcrunt in Do-

mino. Si vero conquerantur, diuturnas

reces fuas non nifi maiorem calamitatem

fubfecutam effe; dicamus: vel diflidentes

pe

a) Marc. I5, 33. 34.

b) !Qþo 150

A

285

Caput IX i,

'fperahïs: vel id; quod þeti:is, bonum non

n

eft vobis; aerumna, ac forte mors ipfa fum-

mum, quoad nos, beneficium erit. . Calicem

D

(

illum amariffimum divinus Redemtor veíter

apud Patrem acternum ('aliqua ratione ) de-

d 1

ho

precabatur: & quid futurum fuiffet, fi is Fi-

lio fuo obfecundaffet? Denique ne fub ob-

ny

tentu quidem peccatorum fuorum eos titu-

ii

Til

bare, permittamus: nam, quantum ad fpem,

o

4'1

iniquis non minor, quam iu

;

füfümis confi-

n

dendi ratio fuppetit.

um

$ 1184

zlïeg-

Ul

Quis iam nobis mentis in Deo folo, ple-

Jür

ne, ac conftanter confidentis ftatum apte di-

"]

Ícribet? Quamnam eius imaginem. pingemus?

Omni philofophia certiur, vi hoftili quacun-

que, & ipfa merte fortior, inferni ac aeter-

nitatis ipfius, utpote cuius horrore ne parum

quidem commovetur, longiffime victrix haec

fet

eft fpes rudi penicillo picta. O fpes perfecta,

jni

pax animi plena! Quantopere omnem fenfum

(

excedis! Somniavit, neéício unde, aliquid

To

gentilium philofophia, . mentem humanam

M

tranquillam femper, & inter omnia adverfa

immotam elffe volens:

D

quia tamen divinis

j

promiflionibus deftituta

erat, aut earum po-

d

tius ignara; huius,

quam nobis imperabat,

i

pacis fufücientem' rationem humanae menti

,

»

miniftrare haud potuit.

Has Dei promiffio-

nes fola religio chriftiana docet, ad vveram?

&

*

E

p

2

86

Trattatus IX.

nunquam amplius vturbþan.dam- 'þacem 'de6

Ti

u.

(f

ram, certamque monftrans viam.

*

$. 1149.

per

t

fac

Et quidem haud parum dolendum e

fuaviffimum fpei officium fideli populo tam

K

i

à0i

curte explicari; ut non minima pars populi

N

01

illud fere totum penitus ignorare muhi vi-

o

deatur.

Certe. formulas fpei frequenter re-

citantes, memoriam magis, quam mentem

fe

(üQ

exercent, & emergente quovis periculo paf-

fim trepidant, nefcientes, quousque confide-

pra

re oporteat.

Denique ex fua diffidentia vix

aliquem conícientiae fenfum. aliquando per-

cipiunt: theologicae fpei confolatione per

D

*

fuam ignorantiam deftituti, & in explenda

obligatione vix non omnium prima paflim de-

tif

ficientes. Res haec mé follicitum habet:

nam in repentino aliquo cafu, & feníu ex gfa-

viffima aliqua caufa nimium fervente, tur.

N

bari aliquamdiu, ignofcendus error eft: fed

conftanter, ac per omnem pene vitam flu-

ctuare, nunquam, Deo fecure, aut füb nef-

cio quibus conditionibus inniti: item, quod

ad primam fpei dotem pertinet, et in menti-

bus parum religiofis frequens eft admodum;

omniaa caufis creatis primo exfpectare, ac

proin in iisdem primo loco fere femper fidu:

cia fua fiftere, haec, inquam, vehementer

timeo, ne gravia contra fpem peccata fint:

fum

R

negotium infuper fglutis, immo etiam cur

hu

zM

Capu? Ix ,

287

(;

huius vitae ingenti- periculo exponant.. Hoc

certt

!»lli,

TY3

maximeque optandum eft, ut fideles

de officio, & fuavitate fperandi longe dili-

gentius inftituantur. Nihil brevius, nihilque

jl

facilius effe putant, quam actum fpei conci-

) uf

pere: & tamen hoc arduum, &, quantum

ad actum perfectae fpei, valde delicatum eft,

jl

UM

lNon tamen ne

j

averim actum fpei breviffi-

mum ac fimplici

j

limum effe, qui quidem eft

r

'

[(2)!

fequens: Deus omnia bona mihi promifit,

y

quod ex fide divina didici: ergo haec omnia

hi

praeítabic mihi.

Vif

pä( :

per

SO AUPUUUT Y

J

De tertia. ]bei nece[faria praerogatioa , qua ml,

l

&

nifi Dewn & ea, quae ad Deunm adipifcendum,

bet)ï

feu. diligendum faciunt , exþe&are tubemur. -

(

ti

$. 1150. Tertia f.'pei dos eftf San&itas, qua nil, nfi

fl

Deum, & reli

qua non nifi in ordine ad Deum

fl

exfpectamus :

d

S. 1151. Nam haec füb alia rätione non funt bona.

u

$. 1142. 1143 Unde adparet, cur varia, quae no-

x

bis videntur bona, quandoque non impetremus,

jur

"

S 115i4- Perfectae fpgi( fyxþboluxn aliquod pingitur,

$. I150.

fii

)nw

Cum fpes fit mera fidücia ex divina pro-

Í

ii

j

mifflione firmiter concepta $. 1980, [

umque

Deus

li

288

Trattatus 1X.

Deus optxmus nil,

nifi bonum pr0m1ttere

queats tertia fpei dos, quam /anctitatem vo-

co, facile mtclhglcm, fcilicet; non nifi bo-

Ti

num a Deo Optimo ex fpectandum effe. Aft

tü

quia Deus folus prm j0, & ultimo nobis bo-

Q

nus eft; cumque rciiqua eatenus fint bona,

S

quatenus ea ad adipifcendum Deum .nos iu-

vant; efficitur fan e, folum Deum ultimo, &

fo

res reliquas velut in medio , & tanquam au-

hn

xilia ad Deum facientia fperan debere, Hanc

Qh

vero animi accurationem, qua nil praeter

(

aM Y

ext

pectari debet, Sanüi-

hucusque recenfita

eg

tatem Ípei vocare. placuit $. 1093. fcilieet

ini

Deum denique folum, nedum ut fundamen-

der

tum ac robur, fed etiam,

.ut unicam exípe-

10t

ctationis 'noftrae mateuam , ultimo nobis

fei

defignemus,

Q9

Ve

3* Ubi voculae m/pæäïare, & confidere ar&e funt

bel

retinendae, & notio def'(*em neutiquam huc ad«

te]l

mifcenda eft. Licet enim pracccr Deum rnil defi-

!

derare liceat, prout alibi u;plxcav

attamen haec

1

I

affectus caftitas ad officia voluntatis, & amoris,

(f

DN

non vero ad leges fpei pertinet.

Spei enim na-

«j

tura ex mea fententia ut fupra diximus, eft cone

P

fidere, exfpectare, feu, quod idem eft, iudicare,

iliud bonum nobls eventuürum effe:

quae omnia

ad intelle&um ex indole fua fpectant

$. 115r.

:2

*

Cuput. X,

289

T N

$. 1ISrI.

URU

f h

Scilicet füblimis illa philofophia , quarh

non nihil diligentius traccavi alibi a, perpe-

li

B Q

tuo retinenda eft, Deum folum *effe, reli-

qua vero non nifipropter Deüm effe poffe,

n

Si itaque res creatae omnes non nifi propter

y 1l

Deum dari poffunt: etiam non nifi propter

m

folum Deum defiderari, aut exfpectari pof-

| dU

funt. Propter fe folas omnino non funt:

fant

nihil igitur appetis, fi aliquid creatum prop-

gt

tér fe folum adpetas, Et mne forte dicas*

m

'equidem rescreata reapfe eft propter Deum:

jf

in mea tamen imiente per errorem mihi ean-

[f

dem tanquam infe bonam fingo. Ne, inquam;

|

»

u

hoc dicas: nam illud a tce fiétum tibi reprae-

fentatur tanquam bonum propter fe, & fic

non rem creatam, fed Deum tibi proponis.

"Vel bonum illud ope fictionis tuae tibi exhi-

ii

betut ut bonum propter aliud, & fic non in-

if j

telligis aliquod bonum propter fe, non pote-

ddi

ris exfpectare, vel adpetere.

Vel denique

hat

illud bonum in, mente tua fingendo pingitur

jri$s

tanquam aliquidy quod nec propter fe, nec

propter aliud eft bonum: & fic nullo modo

*

eft bonum, imino nihil penitus; quod proin

q

nec exfpectare, 'nec/ïdefwxder'aï'e -'p'c)teris.

afh

Se IIäz.

j

a) Differt. defin.y ultim,

Tam. III.

1

— Ü

——2

290

Traätaius IX

$.

1152.

Ét haec eft ratio, cur id,'" quod,integra

ifà

caeteroquin fpe exfpectamus,

quandoque

non eveniat: & ut aliquando, dum fanitatem

qu

Íol

petimus, mors fequatur; quia multis mori

utilius eft, quam vivere.

Sic utique bene-

&

ficium erat illud: Raptus ef], ne malitia muta-

G

Qf

vei intelle&tum eius:. aut me fittio deciperet animam.

illius, — — — Propier boc properavit educere

bulu

(on

illum..de medio iniquitatum à). O quot modo

damnati in coelis viverent; fi citius mortui

chi

fuitfent !

Qu

m

$. 1153.

p

Dl

'Unde etiam S. Auguftinus habet: Quid

U

quid ergo petitur , quod pertincat ad boc gaudium

N

confequendum, boceft in nomine Cbrifti petendum,

für

fi. divinam intelligimus gratiam , ft vere beatam

fat

d

goftimus vitam. — Quidquid autem. aliud. petitur,

qibil petitur b). ltem: De manfione namque. bu-

Ti

jus faeculi mobis aliquando . fubrepit , ut boc peta-

D

mus, quod nobis mon expedire, mecimus. Sed ab-

]

füt, ut fiat nobis, fi manemus in Chriflo, qui non

yfacit, quando petimus , nifi qued expedit. mobis c).

—— —

$. 1154.

a) Sapient. 4» II. 14.

b) Tra&at. 102. in Ioan.

€) S. Auguít, Tractat, Q1. in loann.

s

C?þuï .X: í

19l

$. 1154.

;

ntut

. Quare ab initio cuiuscunque negotii, &

ygi

maxime in caufía falutis aeternae , omnium-

T

que auxiliorum ad eam pertinentium nos toto$

; i

foli Deo, absque follicitudine, aut titubatione,

béte

&, quoad omnia nos concernentia, permit-

iil

tamus: & fic eam fpem concipiemus, quae

TO

nunquam confundit.

Elegans huius rei fym-

du

bolum nobis pinxit S. Francifcus Salefius ei:

Yod0

Commonet nos fcilicet alicuius infantis bra-

yortü

chiis parentis fuae fecuriífime indornmientis : in

quo licet ufu rationis deftituto ipfa natura

grandem aliquam philofophiam oftendit. Nam

parvulus fe totum fmatri fuae permittens$ ab

omni fui cura ita abftinet, ac fi intelligeret,

(v

conatum fuum fruftraneum fore, eoquod ni-

T

il

mis infirmus effet.

Sed eundem etiam otio-

t

fum fore velut afferit: eoquod mater pro eo

hii

u

fatis follicita fit.

Denique fuam contentio-

if

IM

")

nem imprudentem futuram effe innuit: cum

77

minime intelligat, quid fibi nocere, aut pro-

j

deffe queat.

Vivum paradigma animae in

u

principio, in principio, inquam, rerum fuarum

j

Deofe plene permittentis, & omni falutisfuae

"

periculo fuperioris.

1j

Tag

CA-

3) In Tractat, de divin. amot,

292

TI/ni.ätatus IX !

CXTUT'XL-

Pl

Ti

De peccatis. [pei adverfis.

(ix

de

5. i155. Primum peccatyum Ípei adverfum eft prae-

r

fumtio de femetipfo, aut rebus creatis 5

n

e

$. 1156. Licet hae re&to ordine 'betne deinceps adhi-

"

[

" beantur.

^

-

[^

S. 1157. Aliud praefumtionis genus explicatur.

f

tl

G. 1158. Alterum vitium, quo fpem violamus; eit

diffidentia, feu titubatio:

t

comra quam novis

f'f&tipturae

$. 1159. 'Tefimoniis animus firmatur.

G. 1160 &feqq. Rationes adverfae

i

S. 1164. Et animus illuftribus fe'xgmp.lis( röbörat:u:rä

6. 1165. & feq. Inter quae "mors Chrifti acerbifli»

Ti

U

"mqm in fe.

T

L]

^E

&

$. 1155.

qu

Tribus hifce i'pei dotibus, quas puritatem;

[o

jfirmitatem ,. C& Jan£itatem X re&ius forte prü-

Q

dentiam dixiffem) nominavi, utcunque expli-

(

€atis, nilil facilius erit, quam peccata fpei

«t

adverfa intelligere.

Primum eft itaqüe con-

H

fidentia de fe ipfo, aut de quacunque re crea-

t

ta, etíi facra, aut coelitus conceffa; quod

Cs

li

peccatum praefumtionis re&e vocamus. Non

VU

quod proprius conatus omittendus, aut con-

ll

ceffa a Deo auxilia fpernenda fint, fed quod

his primo loco minime ignitendum , atque

a

t

Caput. XI.

293

abeis confidendi initium haud quaquam fu-

mendumífit. Quo quidemerrore, prout fupra

dixi, etiam fagaciflimi facile implicantur.: Un-

de huc pertinere videntur illa:

Propterea

L p

JJeus deflruet te in. finem, evellet te,. & emigrabit

&& de tabernaculo tuo, &* radicem tuami de terra

| àdi

viventiutm,

KEt videbunt iufti, &2 timebunt ,. &

fuper eum videbunt , & dicent: .Écce bomo, qui

non pofiat Dewm, adiutorem. fuum ; . féd [peravit in

TRSI

multitudine divitiarum fi

*

uarutm , em- j)mefvaluz'þ pA

]

vanitate fua VAE

*

$. 1156.

| H'uiius p,eïccati: Afaquoque Rex Iudaereus.

at

erat, qui nec n infirmitat2 f4a quaefioit. Domi-

num, fd magis in medicorum arte confifus. eff.

il

Utique medicos, & pharmaca contra vim

morbi adhibere tam parum eftimpium, quam

efu. ciborum famem pellere: immo, utrum-

1

que praeceptum etiam eft,

Sedin his primo

loco confidere, fine refpe&u ad Deum, &

yt

cadem fimpliciter, & non ut Deo fübordina-

ta auxilia adhibere, hoc eft caufae fecundae

j

eam fiduciam tribuere, quae foli caufae pri-

j

lreä-

mae debetur, error eft. Nunquam enim ex

tractatu de finé ultimo fatis repeti poteít il-

T

lud: Non ideo Deus medicamenta tribuit,

(l

quia in his circumítantiis profünt: fed ideo

h

illa in his circumftantiis p

rofunt , quia, ut

j

T' 3

IC

"

a) Pfalm. 51, 7. & feq.

R

Tratlatus IX.

294

hic forfan proüint, Deus eadem tribuit. Sci-

M

à

licet quod Deus non primo decreverit, illud

caufae creatae nunquam efficient. NNos vero

lo

ü

ita comparati fumus, ut fimpliciter cogite-

mus: hoc ad fanitatem facit; igitur id con-

d

tra morbumadhibebo. Haec ratio ad moven-

dum animum facit: itaque hac delinquentis

animum ad poenitentiam urgebo : Cum tamen

f

neque qui plantat, efb aliquid, meque qui igal,

jl

f qui incrementum dat Deus. )

D

W

&. 1157

Q

ii

Datur & aliud praefumtionis genus non

T

fuübtile adeo, & abftrufum, fed apertum, &

é

quod facile quivis advertere poffüt. Hoc non

circa initum confidenti, fed circa auxilia

(

D

fpem exequendi verístur:

eftque in eo, quod

b

quis licet forfan in Deo primitus confidens,

deinceps tamen fubfidia a Deo ordinata ad-

hibere neglgit.

'Talis porro foret, qui falu-

f

V

tem fine bonis operibus, aut ab

sque cibo vi-

tam naturalem fervare vellet, Kiusmodi ta-

men praefumtio non tam fpei,

quam ftatuto

a divina providentia ordini, ac proin

de offi-

cio religionis adverfari, ficque ad peccatum,

quod tentationem Dei vocamus, pertinere vi-

s i

detur. Licet reapfíe in eiusmodi mente iam

praevie etiam ipía fpes defecerit: fi enim le-

ä

gitimam fpem habuiffet; haec talem animum

ne-

8) r. ad Corinth, 5 7.

um

Caput XI.

295

N

,ne&um falutem exfpe&tare, fed etiam per fe-

, il

&a auxilia obtinere feciffet.

Spes enim nul-

n

lo vitiolaborans non permittit, ut quis in ten-

«t

tationem Dei ipcida.c..

dun

10

S- II58' |

d)

[A

J

Alterum fpei theologicae, & illi, quam

Lt

Tij

fpes requirit ,

firmitati inimicum pecca-

tum eít vacillatio, diffidentia, aut defpera-

tio, qua efficax Dei auxilium nobis adfutu-

rum dubitamus, aut defuper animum penitus

defpondemus.

Grande peccatum: fed quod

N

nos parum plerumque attendimus, aut cura-

mus.

Deo loquenti fidem non adhibere, id

I

nl

eft, non credere,' infigne nobis piaculum vi-

n

detur.

Deo promittenti fidem negare, aut

timide duntaxat in eo confidere, culpae no-

y

bis vix vertimus.

05

Dic, obfecro! an dubitas,

Deum confideritibus in fe omnia promififfe,

n5

fii

fuamque eis fidem fancte addixiffe? Aft di-

p

vinae literae id innumeris vicibus afferunt,

j

& falva fide negari plane nequit.

Quod $.

t

IIc6 &feq. oftendi, & in cuius confirmatio-

nem etiam fequentia adícribo.

nen quippe

ol

(

dico vobis , fi. babueritis fidem, ficut. grauum fina-

Xis, dicetis monti buic; tranfi binc illuc, & tranfi-

d

Jf

bit: Cg nibil impo[bile erit vobis a). Ytem: Ha-

jl

bete fidem . Dei: amen, dico *vobis, quia quicunque

dixerit buic monti: tollere, & mittere in mare, &?

T 4

710T.

a) Matth. 17, I9«

Tmffrz* "IX

296

fl

non .baefitaverit in rordv Jto, - fed crediderit , quza,

(

guodcmque dixerit, fiaty fiet ei.

S I189.—

ï

Ac ne forte pute

hic.agi de.ea fide. quae

'eft prima. virtus theologica

aut non agi de.

( füturorum , Chriftus 1 l*rcm

fiducia, feu fpe

ltu. ptl')' LE

wöïr 'ea. dico cob

, ütnmid

(116 /Z!)-

d

onito

Ccunque or. antes petitis

Cr£

vUrLUx

vl '61 ,M.S, 'g':d

i

aperte- a

Ds

asitur non de

evonient vobis. &). Ubi :

p

credendis iis, quae fatcta, & exin nobis re-

h

velata füunt, fed deiis, quae. certa fiducia pri-

k

mum. cxfpe&anda & obtmen la promittuntur.

Si vero eredas, prout credere debes, Deum,

(

fidem.fuam inviétae fiducide vere adleIffe,

«

cogita iam, qua confcientia infinitam fideli-

i

tatem in fufpicionem perfidiae vocare queas,

M

dl

3

I160.

f

Hic vero tuam difidentiam excufabis d1-

cendo:. ,, Si fcirem, Deum /impliciter, & abs-

que ulla conditione.fidem. fuam. confidenti-

bus in fe obf*crxmr*ï'e; facile confiderem:

nunc autem nefcio,

an res ita fe habeat.

Magna inter primam, et fecundam virtutem

theolommm differentia verfatur.

De veri-

tat^ dictorum fuorum fimpliciter teftatus eft,

PU g a 2 u E

—

fed ad eventum fpei nefcio quae praeparatio-

—

E-—1

nes, proprius conatus , remotio. obftaculo-

rum

&

[—1

a) Marc, 11, 23. & 24.

('6;3') t )S.l/

297

I'le ]'GC]UJ*'UD'CU.]*

Peccatum praefummoms

tlf

committit, qui fme propria induftria, & bo-

no libertatis ufu falutem cxf*)ectqt

Ratio

difidendi, penes Deum nulla eft

. plutima

Uiy

VEro penes res creatas. N

j

$. 1161

Iul

Sed quid diceres homini circa religionem

1/!3

chriftianam fatis infiru&to, & circa aliquem

!U

fidei articulum dubuantl, Ífi errorem fuum

d

purgare vellet, diceudo:; ,,ego Deoloquenti

T

facile affennal

fed tuto nondum fcio, Deum

p

locu:um effe.

Ratio mea dubitandi non eft

[Uh

penes Deum, fed penes rationes illas crea-

J(Il

tas, per. quas, Deum aliquid teftatum. fu:fï'e,

[e

edoceri, neceffe habeo.** Aft num Deus cir-

Ji

Ca aliquem articulum fidei e. g. circa facer-

sag.

dotium novae legis, in divinis literis clarius,

aut faepius teftatus eft, quam de certo even-

tu fperantlbus promiffo? -

,

i

-

$. 1162.

j

Quantum vero ad alterum, iam iterum in,

li

eum.errorem relaberis, quem iterato, & ma-

xime. $. 1106

tibi eximere. conatus fum.

l

Mi

Deus firme confidentibus fine ulla conditio-

)H

ne, &, prout loquimur, ' abfolute omnia pro-

mifit. -

T'uus conatus, & reliqua omnia, quae

j

inter. conditiones fpei recenfes, neutiquam

funt conditiones ,

quibus Deus promiffio-

Q

nem fuam alligarit, fed funt effe&us fpei, &

velut

x ,

298

Tra&atus IX

velut inftrumenta, pert quae promiffio-

nem fuam, fiquidem in fpe non deficias, cer-

tiffimae executioni dabit. Spera fimpliciter,

& abfolute.

Nam Deus fimpliciter & abfo-

lute fperantibus promifit.

Non licet, plane

non licet titubare,

5- II 63*;

Scilicet, fatearis duntaxat candide, non

ignorantia divinae promiflionis , fed aliud ti-

ii "—

tubare te facit, eventus fcilicet fpei tuae to-

u iE C - RRR

ties adverfus, & preces tuae effe&tu fuo to-

ties, prout arbitraris fruftratae. leremias

propheta prodit angores &uo

s: Exjpettavi-

mus pacem, €g mon erat bonumn: tempus medelae,

& ecce formido 4). 'Fot oppreffionesiuftorum,

tanta religionis difpendia, ruinae animarum

pene infinitae, calamitates naturales gravif-

fimae, ex quibus evadendi non via aliqua,

non ullum confilium vel proeul confpicitur.

Haec te trepidare faciunt, & tantos montes

infirmo precum tuarum halitu moveri poffe

defperas.

In eiusmodi triftiffimis eventibus

dicere foles: Circumaedificavit adverfum me,

&? mon egrediar: aggraeavit compedem. meum..

Sed & fi clamaucro, & rogaveros exclufit oratio-

nemmeam c). Denique ego dixi in exce[Ju men-

iuorum c).

tis meáe: proie&kus fum a.facie oculorum

$. 1164.

3) lerem. 8, 15.

b) Threnor. 3, 7. & &

€) Pfalm, 305 23«

Faput- XI.

299

(f

$. 1164.

q

18f

Sed cur ea, quae Propheta ibidem mox

fubiungit, non addidifti?./deo exaudiffi vocem

o

lu

erationis mcae, dum clamarem ad té.

— —— a?

Viriliter apite, & confortetur cor veftrum omnes,

qui jperatis in Domino. Illud quoque attende-

Te potueras : quia adbuc vifus procul, & appa-

f0

rebit in finem, Cy non. mentietur : fi moram fece-

rit; ex/petta illevm, quia veniens oemist, &$ mon

]u

1

tardabit a). Et quoniam in acerbiffimis even-

tibus ad erigendam mentem, eamque invi-

)ü

Id

&am reddendam nedum divina teftimonia,

fed exempla quoque plurimum valent; hanc

It«

viam Paulus quoque ingreffus eft, ut fideles

'W )

cum graviflimis calamitatibus 'colluctantes

Jf

nedum conftantiam edoceret, fed ut iisdem

(l

perfuaderet infüuper, mera in adverfis Dei

y

1

D

beneficialatere. Rem autemita aggreditur b»

J

f

$. X 165.,

Jl

Et inprimis aerumnas, pericula, tormen-

bui

ta, & mortes, quas San&i in antiqua lege ex-

ffi)

antlarunt,

longo ordine recenfet,

'Tunc

t

vero ad Chriftum ipfum transgreditur, fcri-

]i

bens: Zdfpicientesin au&torem fidei, & confumma-

!

torem. lefum, qui propofito fibi gaudio fuftinuit cru-

j

Ccem. — — Rcogitate enimeum, qui talem fufti-

h

nuita peccatoribus adoerfum fe contradittionem :

ui

2) Habac. 2, 3.

x

b) ad Hebrae, €, 1J. & 1.

400

Trattatus IX;ä

ut ne fatigemini, animis vjlns deficientes. . At-

que ut haec omnia ex benevolentiflimo op-

timi patris affe&u immitti; atque gravifli-

mas aerumnas reapfíe aeternae praedeftina-

tionis, ac beatiffimae electionis velut neceffa-

ria figna effe, oftenderet, ita pergit: Obliti

effis confolationis , quae vobis tanquam filiis loqui-

iur, dicens: Fili mi! noli megligere difciplinam

JDomini: neque fatigeris , dum. ab, eo argueris.

Quem . enim. diligit Dominus , caffigat:. flagellat

auiem omnem füam, quem recipit. — [n difciplina

perfeoerate. — Tanquam fiüliis oabis offert fe Deus:

quis enim filius, quem mon . corripit pater?. Quod

fi éxtra. difciplinam eftis, cvius participes fatti funt

omnes E Jïlzz) j ergo adulteri, & non fili dflis.

$- 1166.

| Et quoniam detrimenta facra, & caufäx'nz

Dei, ac animarum concernentia piorum ani-

mos prae reliquis vehementius commovere

poffunt, ac folent; iuvat fupremum aliquod,

du Samd . di MO a o C LR o al P m 0 m 97 od

imo divinum exemplum non nihil diligentius

contemplari. Confidera itaque conditionem

nafcentis Ecclefiae, quam, in die parafceves

obtinebat. Hoftes illius plene iam trium-

phabant, amici, ac.defenfores difperfi inter.

extrema defperátionis, perfidiae, ac proditio-

nis exempla animis iam penitus conciderant.

Ecclefiae auctor ipfe in patente patibulo nu-

— qus, ac faucius pendcns,: a Deo . dereliétus,

1n-

-

^

.'Caþz-ttï X

401

u

ter altiffimos clamores; qui defperantis effe

videbantur, exípirabat: fuo deintumulo una

l

f5

cum nova Eccie

ÀAUCR

fepultus.

EFt quia om-

H

nes electorum, 2

w

C re

Y

z

roborum aeternitates

i

l

ad pretium illius vitae, quae in crüce extin-

li

&a fuit, nihil funt; Deum hominem occidi

1/l

eventus tam atrox eft, ut ex omni aeternita-

)

tenihil invenire, nihil fingere queas, quod

!

cum eo velin minimam com

1

parationem. Ve-

mire queat,

S. 1167.

/

Et tamen ïlluäö Quo Chrift

E

E

eft mortuus;

temporis punctum erat illud i

üm, quo Ec-

clefia fuit nàta: ex illo novae legis facri&ci-

um, omnia facramenta, cunGta gratiae ac

gloriae dona, quae a condito orbe usque in

totam aeternitatem exiftent, copiofiflime flu-

xerunt. Et cum ex moderno ordine omnia

naturae beneficia ad gratiam , & gloriam funt

facia; confequens eft, ut in hoc mortis in-

ftanti fit tota natura. quafi fundata.. De-

nique divina gloria, ad Quam ombi AORS

comparata fünt, in illo momento tànta incre-

menta coepit, ut reliqua omnia ad eandem

non tantum, quantum fola Dei — h

ominis;

mors contulerint: & haec ex omnibu

$, quaeé

Deus aliquando contulit, beneficiis

fuit om:

:

hino fupremum;

4

m

505

'Tmäatus ZX

60 11680

O pun&um mortis, & admirabile tempo-

!

tis momentum! Si totam retro aeternitatem,

& eam, quae deinceps futura eft, ad captum

noftrum per inftantia perpetuo fibi fucceden-

tia numerare velimus, tu ex omnibus inftan-

i

tibus, quae ante, ac retro, & fic bis infinità

funt, facile acerbiffimum, fed etiam fine om-

ni dubio beatiffimum es.

O punctum mor-

tis! tu es Dei ex triftiffimis optima facientis

exemplum longiffime fummum, ac fingulare

prorfus. In te, fiquis probe intelligens, ob-

tutum mentis perpetuo defixerit, eum vel

in acerbiffimi$ eventibus commoveri, aut

äi

perturbari animo , impoflfibile vicetur.

Sci-

sl

licet, quae mala videntur, perfecte confiden-

Nullum

tibus nunquam non funt optima

ergo eft illud, quod ex acerbiflimis cafibus

tibi fumis, trepidandi argumentum: dum ex-

emplum,. quod omnium triftifimum elTe vi-

;

debatur, quodque ipfum Chriftum concer-

nebat, reapfe omnium laetifümum fuiffe,

confpicias,

,

CA.

303

CAPUT XII.

&

i

telh

iDe teriio. peccati genere, quo jþes noftra frequen-

£r vitiatur.

X

d

50

ii

1169./" Tertio tandem c'ontgra fpem peccaniu'S', cum

n

vel non Deum, vel aliquid non comparate ad

Off

Deum exfpe&'amus.

uo»

.

|Qr

1170. Quod S. $, Martytum exemplo explicatur.

1tis

1171. Non raro in eo peccamus, quod rem ex fe

he

quidem vere utilem , fed non ad re&um finem

concupifcimus.

d

$.

1172. Hic quoque de peccato in divinam miferi-

d

cordiam tra&atur,

M

5.

1173. Quod intellectu difficile eft adinodum,

en

1174. Porro divina mifericordia aliquando eft ra-

lii

tio timorem mitizans: alia autem vice poteft effe

W

ratio ad peccatum impellens.

"

]

1175. In pofteriore fenfu continet fj

pgcial'em mà-

litiam :

ve[

J

1176. & (1177. XNofïi'tem in priore, prout égo

quidem puto.

1178. Ad quaeftionem, an Deus prapter fiduciam

noftram omnia nobis promiferit,

1179. & feq. Pluribus réfpondetur. Itaque

ä

I181. Vitia fpei de fe tenent vel ex parte eius, in

quo male confidimus, vel ex parte a&us; quo

non re&te confidimus,

vel denique ex parte rei,

de qua impetranda confidimus.

L

SQ IIBQF

304

Tra&atus. IX

$. 1182. Denique fpem eife folatio plenam adparet:

p

«

$. 1182. In ea tamen concipienda iuvare poteft vo-

luntas perfectam aliorum fpem imitandi:

t

$. 1184. Item prodeffe 'p'ot'e'i*c plena noftrae "V(v-)lun'ta-

fi

tis cum .De(? conformatio, -

Q

Q

$. 1"169.

Q

VM

Nihil bonum , nifi folus 'D"eufs: reliqua

wvero eo duntaxat bona funt, quatenus ad

f

N

Deum diligendum nosadiuvant. Porro Deus

optimus nihil, nifi bonum promittere po-

E

Bi

tuit: unde nil nifi Deum; ac reliqua non nifi,

| lo

quousque ad Deum faciunt, ope Ípei exfpe-

&are oportet. Ex quo iam tertium fpei nó-

firae vitium intelligicur: dum fcilicet vel

LU

Deum pro fine exfpectationis noftrae non dé

figimus , fcilicet aliquid exfpectantes, quo

vel ad Dei amorem non conducit, vel ia

f

d

hunc amorem opportunum fit, -ad/*-alium fi-

Ti

pem jd trcferen»tes.

n

. $. 1170.

M

Unde frequenter fpes noftra faüit*,' aut

Certe eventum petitioni noftrae contrarum

fortitur. Sic opes, aut fanitatem, aliaque

K

eiusmodi non raro exfpé&amus, quibus ta-

ien paupertas, morbus, mors ipía, aut alia

t

advería fucced—unt:

-quia fcilicet háec'prae

*fïïl'ofpea

- Caput XII.

305

Xtet ;

profperis ad finem ultimum magis non raro

w

conducunt.

Sic primorum faeculorum chri-

ftiani ad avertendas graviflimas, quas patie-

J

bantur, perfecutiones oraverint, minime de-

fuper a Deo exauditi.

Si enim audiffet eos,

quantis nos exemplis, quantis patrociniis,

quot heroibus, & laureis deftitueremur? Et

quantum ad ipfos Sané&tos illos, graviffima,

iqii

vi quorum mortui funt, tormenta eorum

; d

Ipem adeo non afllixerunt, ut eandem perfi-

ii

cerent, pleneque coronarent,

AÀn non tibi

DPO

quoque tacite perfuafüm eft, prima tria reli-

gionis noftrae ífaecul

a omnium fuiffe longe

| f]iü,

florentiflima?

p

J

vi

6. iI7I. '

E

qucï t

Alter, quantum ad praefens, A-'def'e&us

J

fubtilior eft. Ex(pe&amus non raro aliquid

àd finem ultimum vere conducens, ita ta-

imén, ut tacite illud intendamus ultimo ad

lnem creatum. Sic e. g. res religionis vere

Ccuramus, eius difpendia, quantum licet, qua

Opera, qua precibus avcrtere conamur, id-

1

que non tam ex eo

» quod caufa fit Dei, quam

quod noftra fit.

li

Iam cum intentio noftra in

re tam pia tam facile nos decipiat; longe fa-

ll

f

cilius id circa profana nobis imponere poteft.

Jj

Opes, honores, munera publica, integrita-

[l2

tem corporis, vitae tranquillitatem , utique

[

mera bona petimus: quia tamen iítis inhia-

Inus

Tam.y J1I.

"^

306

Tyattatus. 1X.

mus ex eo, quod fenfum dele&ent; ea no-

Vl

bis bona eíle definunt: fieri enim non potett,

m

ut bonum aliquod malo famuletur. Unde

]c

data tali intentione noftra, haec mutant in-

pi

dolem füam , & materia fpei iam non amplius

t

funt: Deus enim nil, nifi bona promifit.

li

Qu

$. u72.

li

l

tü)

Clare vero id habet Apoi"tolusg Petitis,

uod male petatis s ut in concu-

Is

€&? mon accipitis: eoq

gifcentiis veftris infu

matis a). Quare intentione

1ua ultimo in re cr

eata fiftere nedum eft con-

P

tra inviolabilia caritati

s praecepta, vi quo-

rum affe&tus nofter nunq

uamin rem creatam

r

definere debet; fed etiam

fpem id' evertit,

it

bonum fit, nifi ad Deum , ac

eoquod nihil

N

proin a Deo

nihil promiffum, & a nobis ni-

t

hil exfpectandum fit,

nifi in quantum id ad

pe

Deum ope amoris po

füdendumþ facit, Pof

fe

haec tamen omnia

ii

p

[]

$

1173.

DN

Duo ad naturam fpei penitius intelligen-

dam quaeres.

Et quidem

primum eít: Spei

fari docent peccatum. in divinam

quoque adver

amifericordiam

prout voca

nt: quod tunc con-

Te

s ex eo facilius peccat,

tingit, quando qui

p'eä

quod fciat,

peccanti

bus folere facilem a mi-

di

Deo veniam concedi.

Ad hgc

fericordiüïmo

V1X

&

W

3) lacob. 45 3*

Caput. XII.

397

4

vix definite refpohdere potel'*oi videtur ta-

otel

Ünit

men, fi divinam bonitatem''pro ratione ad

peccandum adhibeas, id maxime quidem im-

l ln

pjium, magis tamen caritati, quam fpei con-

pu

trarium effe; videtur enim non tam promif-

fioni, quam bonitati divinae iniuria fieri. Et

quia totum fpei officium in confidendo confi-

ftit; haec praefumtio , quantum ex fe fola,

/

fift

nullum defectum fiduciae continens, officium

T-

fpeiviolare vix poterit.

jone

COf

/8. 1174.

juo

if

Quanium ad ipfum ufum, hoc praefum-

tionis peccatum haud exiguam dubitationem

:rtitï

d

importare folet.

Si enim cuique. peccato

$1 |

certa mox poena, aut damnagio immineret,

nulla fpe veniae relidia; quam pauca exin

u

9b

peccata contingerent! In omni fere peccato

Ípes reconciliationis horrorem peccati folet

imminuere: num propterea dices in omni

propemodum

nis contineri?

peccato peccatum praefumþio«:

«

: N

'5. I 175

U

Ad grave hoc dubium5 nefcio, an recte,

ol

Qdb

refpondendum efie, puto. "Fiducia de im-

petranda venia ad committendum peccatum

f

duplici ratione fe habere poteft. Aliquando

hY

enim haec fiducia falutarem timorem, quia

g

peccato revocat, ita mitigat, ut tamen ipfa

2

a

Trattatus. IX.

308

ad perpetrandum deli&um minimä impellat.

Alia autem vice mens perverfa Dei mifericor-

diam aífumit pro ratione motrice ad pecca.

€0

tum: qualis dein mens ideo eft mala, quia

te

Deus bonus eft. Longe quippe diverfa funt,

j

obftaculum, quod producendo effe&ui ob-

pO(

ftat, tollere: & aliud eft, fuas ad producen-

agiz

dum effe&um viresconferre. Sicutille, qui

d

afferem decurrenti globo obftantem tollit, dif-

Ti

fert ab eo, qui fuo robore globo illi motum

QU

imprimit: hic quippe, non ille caufa mot

PIS

tt

iit-ius dici meretur.

a

S. 1176.

;

le:

dtn

Jam certum eft, fpeciale, ac divinae mife-

d

ricordiae adverfum peccatum comimittere

B

eum, qui hanc pro caufa ad peccatum mo-

vente fibi ftatuit. - Horrendum quippe elt,

Qu

bonitatem, & infinitam bonitatem COBere,

ut humanae voluntati fummi mali cauía eva-

dat. Neque quis putet, hoc aliquando fieri

llum-am am-

Y

vix poffe: na

m mens iuftitiae nu

D

plius amorem habens,

& a concupifcentia

non nifi parum impulía, ex eo facil.us pec-

care poteit, quod acer

bos peccati effe&tus

non admodum timere debeat.

]dque fere eo

nifi

modo, quo quis vinum alias non biberet,

Et

p

quia eius bibendi facil

is copia offertur.

talis non tantum vini genero

fitate, fed etiam

h

Q

vinum offerentis facilitate, ad bibendum mo-

vetur.

g

i

$. 1177-

399

Coput. XII. :

& IITAS

peli.

iUP

At quis adferere aufit, fpeciale peccatum

pta

m

committere etiam illum, qui divinam lenita-

tem pro ratione peccandi haud affumit, licet

u

u d

a peccato abftineret, fi fpes veniae timorem

poenarum non minuiffet? In eiusmodi enim

lucil:

X

animo divina bonitas nom eft caufa' peccan-

di, fed ratio minus timendi, quo dein timore

, (

OCU

mitigato fola iam concupifcentia, vel alia

caufa hominem ad peccatum pertrahit. Cer-

;

te, qui omni fpe veniae füblata peccaret, in

certam damnationem fe praecipitem dans, il-

le videtur plus peccare, quam qui modo qui-

dem delinquens, deinceps per Dei beneficium

mï(e-

ittat

ad diligendum Deum redire intendit. Atque

| n

ita quidem ego fentio, firmiori aliorum, fi-

ed

q-uod ztiiïelï'ant, argumento facile ceffurus.

Ogm) l

T

$. r178.

;h'e

14

ï

Alterum

» quod circa fpem movebis, du-

uens:

a

bium eft feq

: 39

Non intelligo, quomodo.

in praefenti caufa r

es fe habeat.

Deus mihi

1 pec

certam o

j

pem promittit. fi ego legitime con-

fidam:

-ego ideo demu

e)eel)

quia Deus promittit.

m legitime fpero,

,

:l

Hic videtur fiducia ad

promiffionem,

haec vero ad fiduciam adpel-

lare.

e D!

suntque hic duae conditiones fe mu-

tuo refpicientes, ex quibus, cum nullaaliun-

| m

de compleatur, utraque corruit: Si quis di-

3

cat ;

1f

*

510

Tïaätlcztu& ATX

f

cat: Ego volo, fi tu vis: alter vero refpon-

t

deat: etiam ego volo, fi tu vis; neuter quid

vult, nifi alteruter fimpliciter, & absque con-

al

&L

ditione confentiat **.

Ad hoc iam

$. 1179.

fi utmque con-

Re('ponde"o : id verum effe,

ditio aeque ab altera dependeat:

íji vero una

ti

d

prior exiftat , & alterius caufalit, hoc argu-

mentum nihil válet,

Alias certe omnes con-

Ut

ho

tra&tus effent. nulli: e. g. fiquis dicat: mille

po

florenis vendam praedium meum: alter vero

refpondeat: dabo mille : contraótus certe te-

lig

Yel

nebit; nam confenfus prioris, etfi conditio-

gatus, confenfum pofterioris pro-

lo

ne aliqua I!

W

vocavit. Qui quidem non eft am

plius, prout

fed caufalis.

Dit

fcholae loquuntur, conditionatus ,

li

Etreapfe ita fona

t: quia pro mi

lle fpondes

fe

dare

?

: dabo.totidem

*

Nam. próut ICti opti-

meadvertunt. maxl

me differunt haec duo?

dl

lu

Si vis, dabo mile, et: quia

I;UL'S',

dabo anille. Et

*

Deus promittit, fi

b

1

n nofítro fpei negotio,

confidamus: nos autem confidimus ,

non ff,

tu

Noftra confidentia

Y

fed quia Deus promittit

fionis non eft caufa,

fed effe-

t

divinae promi

&us. Qualia etia

m in phyficis plurima ha-

e

bentur exempla.

E.g. Sidetur paier s dabitur

pater..

filius: & viciffim; ft datur filius 5 dabitur

P

b

lice-

Q

Ubi fi exacte loqui

velimuss; deinceps

ideo datur fülius,

?

f

bit dicere; quia daiur pater;

mis

$

r

31I

Caput XHLLos

2n

minime vero exac&te diceres: quia datur füius;

qui

ideo datur pater.

Nam in connexione cauíae

COf

ad effe&tum, particula caufalis quia non etfe-

&ui, fed foli caufae recte adponitur.

5-1 I 180-;

D

Ui

Quia vero hucuäQue di&a fubtili quaeftio-

Ufd

ni parum fatisfacere, aut certe obícura vi-

debuntur, capealiquid exemplum. Ego do-

2j

0t

num aliquod me daturum fpopondi illi, qui

jlt

hodie primus domum meamingredietur. Spo-

"r

pondi veroillud liberaliter, & fine omni ob-

o

ligatione.

Iam Caius demum primus, Titius

10

vero fecundus eftingreffus: nunquid donum

Tor

hoc Caio debetur? Verum an ingreffusillius

Qu

eftcaufa huius donationis? Minime: nam

1

gratuito illud promifi; & tamen, fiingreffus

u

ile maturius non contigiffet; Caius obtinuif-

u

fet nihil. .Scilicet dum dicebam: primo in-

1(0

gredienti dabo, perfonam duntaxat defigna-

D

bam, in quam ego liberalitatem meam, fine

J

caufa, & mea fplius voluntate, exercere fta-

169

tui.

Sic etiam in negotio fpei Deus libera-

Y

lifime, fine omni ratione, ac fumme gratui-

to omné bonum promifit, noftra vero fidu-

ff

lt

cia eft nota, & velut nomen ac defignatio

eorum, quibus fua folius voluntate Deus ea

jl

If

bona promifit.

Quae quidem eo conducunt,

ne generofam confidentiam noftram pro cau-

fa motrice divinae promiffionis tacite haben-

tess

jl

U4

312

vaftatus . IX.

tes, primo löco clam, & quia- id advertamus,

in ipfa fpe nottra & non in divina promiflio-

ne confidamus.

Non Deus promifit, quia

confidimus nos:; fed nos confidimus, quia

J li

Deus promifit.

(0]

ab

tad

$. 1181

W

Quare ex omnibus hucusque äifþwzæ:s

W

intelliges & vitia, & dotes fpei. -Prima ha-

(i

fi

rum eft ex parte eius, in quo fperamus, &

fic oportet in folo Dco fperare. | Altera íc. na-

qi

de

betex parte actus, quo confidimus: & hic

f

debet effe ffrmilfimus ac-minime vacilans.. "T'et-

tia denique fe tenet ex parte eius, quod ípe-

ü :

(s

r2mus: (cilicet, ut nihil exfpe&emus, mifi

Devm, & ea, quae ad Deum faciunt."

(

* Dlud quoque utiliter, immo neceffario adverten-

W

li

dum, tot» hac differtatione agi de donis certo,

gratuito, & ope folius fpei Obtinendis: nam plu-

Ll

rima Deus pér merita noftralargitur, quae ratio-

nem mercedis, & non meri doni habent, ltaque

li

ope fpei eft. exfpe&atio & certa, & univerfalis,

Ü

id eft, omnium bonorum; per merita in homine

í

iufto datur exfpectatio certa, fed limitibus ac pro

ratione meritorum circumfcripta,

In homine

denique divina gratia deftituto per viam fpei da.-

tur quidem certa ac univerfalis exfpectatio: fed

per viam meriti vel nulla, vel incerta divino-

tum beneficiorum exfpe&atio dari poteft.

OS II 8«2.

N ss

s

3I3

| Caput. XII.

fl

5. I 18,21

jo

|qui

Rite expenfis omnibus illud quoque fa&i-

QUi

leintelliges, fpem effe virtutem fuaviffimam,

coníolatione liquidiffima, immo plena pace

abundantem: & ex qua tranquillitate pene

€adem, qua beati perfruuntur in caelo, per-

frui iam in hac vita liceat.

Dic, ut interro-

[)

j

gationem iam fuüpra factam iterato inftaurem,

1 [

dic, inquam ; an dubitas, Deum invicte con-

14

fidentibus fidelitatem fuam de omnibus, de

n

quibus certe confidunt, addixiffe? Si vero

W

de hoc dubitare non audes; dic porro , an

Tat

fluctues, ne forte Deus datae fidei defuturus

fpe

fit? Quidergo doles? De quotriftaris? Quid

L

deiectum te facit? Ea, quae tantopere formi-

das, vel non evenient, vel confidenti fümme

TA

proderunt: quae proin forte defiderare, non

item timere nunquam debebis, Dic itaque

j

)

animae tuae: noli tímere: credetantum, & falva

£ris &). RKobora identidem mentem tuam (o-

Jau

u

Jidiffimis fententüis illis; im .Deo meotrans-

fili

grediar murum — Dominus illuminatio mea, &

gl

falus meas quem timzbo? Dum. adpropiant fuper

D

me nocentes, ut edant carnes meas, qui tribulant

yOl

me inimici mei , ipfi infirmati funt, & ceciderumt.

..Si confifiant. adver fm me caflra s. mon. timebit cor

( äl

T

meum: fy exurgat adoer [um me praelium ; in. boc

jl

- €go fberabo b), Re*ugla Domino vias tuas & [bemzþ

e6;

a) Lucae 8; 50.

t

lR

b) Pfalm, 26, 5.

3í4

Traftatus ÍX.

*

üh

eo, &j ipféfaciet, Et forte» fi quando ad poten-

lal

tiam adverfariorum tuorum pertimeícas ; co-

lts

gita illud: vidi impiwm . fuperexaltatum , 6 dle-

h

ii

vátum, ficut cedros Libani : & tranfivi, €g ecce

&

mon erat. Salus autem iuflorum a. Domino , &

d

grote&tor eorum in tempore tribulationis. Ki adiu-

eabiteos Dominus, C9 liberabit; 69 eruet eo$ &

jeccatoribus : & Jalvabii eos, quia þeraverun;

& eo a).

$. II83.

ref

&|

Unum fupereft, ut fiduciam Iägitimi's do-

10

Qu

tibus inftru&am concipias, ac per omnem vi-

tam conftantiflime teneas.

Hanc equidem

Q

[

folus iam Deus dare poteft. O Domine! ta-

petimus, adau-

Qu

lem quam in praefenti negotio

ge mobis fidem. b). Quia vero

eiusmodi fpes

N

& eius dotes

C

non raro ardua nobis accidit,

-

noftram vim, ac indufiriam , immo etiam

la

h&«

noftram intelligentiam facile tranfcendunt;

til

quoad quemlibet, & maxime quoad rudio-

N

res utilis aliqua claufula plurimum iuvare po-

j

vel etiam folà men-

terit, fcilicet, ut dicamus,

modi fpem

t*

te cogitemus: volo denique illius

vel fan&if-

concipere, qualem tota Ecclefia,

fimi in praefenti quondam vita degentes con-

?

ceperunt; vel qualem Deus a me requirit,

.

quaeque el

maxime accepta eft. Sic enimf

3) Píalm. 36 5. 35. 39. X 40.

2;

b) Luc. 17, 5

p m

Caput - XII,

315

J

fiin apertam fpem affurgere non poffimus;

T

talem actum per viam imitationis a timida

(j

mente noflra velutfuffurari poterimus. . Haec

j)gr[:

eft velut via compendii- quae etiam in exer-

cenda perfe&ta caritate , aut integra, iuftitia

PU

DI

(0)

de.c'erngnda plurimuim conferre nobis poterit.

Tl

z

R 11&4.

Br-äviüïmum, a piiffiimis au&toribus fug-

geftum, mihique maxime probatum in hac,

& fimilibus caufis confilium eft plena mentis

00

noftrae cum divina voluntate conformatio :

i

qua omnia volümus; quae Deus vult, &

efl

quidem eo modo, & ex ea ratione, & tali de-

u

creto volumus, quo Deus iubet, ut velimus.

[l

Qui omnia vult, ab eo nemo quid infuper

a

pe

exigere poteft. .Quare in tantaconformitate

otd

cum Deo exercitationem ómnium virtutum

fr

latere, rectiffime docent

Equidem plena

rr,

haec cum infinita bonitate concordia non

j

nihil difficilis eft: eoquod tacite, & quin id

pO

advertamus, varios affectus nutriamus, Ple-

2l

na arebus omnibus avulfio mentis, & affe-

W

&us purus praevie ad nobiliffimum huncactum

)

requiritur: non enim poterimus nos totos

0l

Deo dare, quamdiu partem noftri aliquam

[l

res aliqua creata fibi devin&am tenet,

Unde

j

opportunum ad rem hanc erit, fi omnem co-

À

gitatum a rebus creatis avertentes, cun&to-

rum ad tempus aliquod velut oblivifcamur:

tum

E-

*

d

*

416

Tra&tai*us IX. Cap. Xll.

tum vero cogitemus, intelle&tum a Deo in

fcripturis fuis femper loquente tam ad cre-

dendum, quam ad confidendum invitari, eo-

demque, f quidem gratiae afpiranti obfecun-

dare velimus, blanda quadam vi urgeri. Sed

vis itidem divina voluntatem nofítram ad amo-

rem perfectum urget.^ lam motui huic divi-

no tam intellectum, quam voluntatem totam-

que mentem permittamus, & tunc totum ne-

gotium non raro confectum erit,

Ü

—

——

3

—

—

— AÓÓ

-

A E

YT

S

"

VN

E

W

2

:

ts2 M

a

A

Eu

o

t

m

-

xm

w

um

J as o ia d APE a

s ii

E

s

as

23 snmania

À

d

FE p ERE a

—

N

»

m

D.

"a

d

"

du

ES :

iv

&

u

$

t

d

&«

nt

A v d

2

-.

]

s

E

d dul

2

Es

:

f

^

"

i

»

$ k

A

d

AA

--*

y

2

7

"

i

s

[j

ís

,w(

^

»,

*

,w

ES

g

FO

W

P

hr

s

-

LE

X

a

"

*

L

(b»

]

x

£

s

h

*

nu

"

45

M

*..

M

*

-

N

E

É

--

».

ta

as

*

x

N

"

P

&

"

.

Y

"t

*

2

a

X

"

^

*t

H

V.x,

die

A a

r

(

aYN

4*

x

:

*

*

d

w s

N

ij

P3

eo

t

E

;$€

wd*

L

*

Hev"

E

T

*

"O

A

*

E

i»

W

sE

Ej

$.

3

N

OR

9

*v

A^

p

hi

Eni

*

T

stl

d

U

E

M

d

*

te

;

&

;X

wv

*

*

"

a

r

s

.

OA

H

DC

*

^

&

t

Fs

N

P»:

$ii

2oeci

s

"

P

M

z

:

"

5

lo

m

E

Vi*

d.

J

$a

d

*

*

»-

2

2

t

7-

-

a

EM

A

"

m

*

J

**

?

;

3

x

T.

*

X 49

9-

d

*

MR

A

$

Y

d

I*

»

Z

N

X

M

-

st

r

s

2

v4

s*

«

g

VE

*

ia

z

g

wa

*v

X

a

x

*

w

vl

ts

v

dN

a*

M

*

".

3*

V

E

d

T

**

E

itr

T.

NT

o

4

&

ES

k*

r

ll

m,v.y

d

L2

à

deo-

7

a

E

.^

*

L«

n

E

E

25

A

£

AE

s

Pa

:

P

g

7

W

a

-

x

-

w

W

.. vy

EE

^K

DA

* --

.r

L

a

r

us

a

A

3

FUR

o.w E

n

.....—

-

£

.N u.

"

*

"3

MA

."

xv

T

.Mw," "

24

n..

24

PA

^

.m.

vi

$.

*

N

T*

*

s.

!...

.

M

M *

n5

Ii

dcS

r

x

E

T.

d

s

f

zt

s

M

E

-

F

.w

i

"d

"n

m

UEUAT

z.

P

w

W

i*

Á

*

P

TO

a

x*

Es

*

:

A

z

*

w

As

Xs

h,,

n

*

X

A

w«

M.M

*

*

"

"-

ES

x

E

Nowtr

i

E

Es

M .g.«, E m

n

2X

5t

£

"h. s

m

5

Lf

*

d

M.

.M

s

E

s

E

AE

M

E

p

&t

w

M Y

x

i

d

U

:

Éu

*

j

m

ss

Em

j

-

"

T

:

x

Fs

*

*

p

M. 4

)

W

T

.

E

es

E

:

A

t

X

x

A

zaptS

w

R

-

d

SuES

d

BN

A

m

g

£X

s

5

M.

A

A

"U

Es

D

us n

.w

s

z

L.

d

Es

N

N

N

n

;*

2

u

N

N

s

A

i

&

DRESE

um

A

s

W

w«aæ

PSSr

MWæ

ass

W

(.

A

AUE

*

X

u

E

N

d

i

2

d

$

d

D

x

:

u

É

u

X

u

[

$s

A X

MAT

1

M

"

du

pÉ

.

H

W

rl

AE

À

p-

f5

"

$)

t

X

P ENS,

H

x

Y

i

us

n

Rs

I

:

A

æww'r s

X

"

um

T

ü

ER

".

MW c»A

A

D ab P

i

ii

n

m

T

E

r*

i

.

.

at

z

fwæ W

u

LU

-

d

T

L.

n

s r

d

u

o

Lv

o

A

UE

A

m

A P

d

PA e

s

"

s

"n

ü,

N

N

ER

w

Ms

z

TE

J

ais

cents u

uT

Mp DN Vs

r

N

NROUN

u*

OURU R . at

I

C

.

E

s

A

i

«

d

u

*

Á

$a

2 Rs

i

at

E

--

ueslise N

X

N

T

pditi

us

aE

Ut

E

x

A

x

-

u

--

T

ass

E

u

x5

m

u

n tanai n

m

ER MR

£

ts

du

o

3

Es

m

"ii

&

Ó

Á

9

P. F. HERCVLANI OBERRAVCH

EE

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

—12

CRDIN FRATRVM MINOÓR. REFORMATOR,

1Uf

Balance

E

O

"n

THEOLOGIA þ

Focus

MORALIS

m

13

12

—2

TOMUS TERTIUS

10

CONTINENS TRACTATUS DE SÜPREMO GÉ-

NERE VIRTUTUM, DE VIRTUTIBUS THEO-

LOGICIS GENERATIM, DE FIDE, ET DE

SPE THEOLOGICA SPECIATIM

"t

d

M

N u

)

ä

n

TTENUT

BAMBERG/AE ET NORIMBERGAE,

MDCCXCVIII,

Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

*

1