Gg551-2_1 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Continens Tractatvm De Conscientia Et De Svprema Ac Aeterna Lege, 2 Ó UT — R. 4 -- IG "1 96 — as o m Qu as — ia — : — — — E dee poss d : E DARO vj COV d E D EU du T OE M RNINGN Qs Ee M ii $ - D uH N x ^ P d ia .W P5 f Eu » 2 y* " 2 s x d m i E apo: 2 - - £3^ 3- .H Ti i * z g* Fs £X H. - * E 5 X Wä .., m m $43 . e * 1. ; ( M $r $ $$ ER J t.t As s " : " L d. 1 »- E Ab * ü - " h ^ " , p * * x E. * *€ » p » * ga P T. A " A " Z W L a F 3 s » a m ivedh & d A r n [ As IL Lb I Ls — 2 £ / Loss fä r l e g A^ t! ; x N;l e«526570085. 021 H a &L $ * DETTLIHI J ubTÜBINGEN I p L P. F. HERCVLANI OBERR»AVCHA ORDIN.FRA&RVM MINOR. REFORMATOR, THEOLOGIA rum Id ( MORALIS. TOMVS SECVNDVS CONTINENS TRACTATVM DE CONSCIENTIA ET DE SVPREMA AC AETERNA. LEGE. queem Mb at — Á BAAMBERGAE ET NORI MBERG/E , MDCCXCVII. l— q j li la ( ( fþex N I W li ]i lde QU q fa( 3-; à M he& i C V00 o zi aHglimo- «59- 4 ais —— o Ro * TRACTATUS QUARTUS,I' DE CONSCIENTIA. : In nulla re doctores morales a duobus pro- pemodum faeculis vehementius defudarunt, quam in explicando negotio conícientiae, an- tiquorum ductu, et authoritate in hac doctri- na ut plurimum deftituti. Mole librorum in hanc rem feriptorum nos pene obruunt, ita, ut ex amplillimis inftitutionibus enavigandi i Ípes nos pene deftituat. Ego quoque de confcientia fat lon güm in : praefenti tractatum fcribo, qui ta n non tam ad difcendum, fed ad dedifcen X " um, id eft, ad laetifirmam caufam in paucas, ac de- nique in unicam regulam contrahendam com- paratus eft. Cum enim hic de fola veritate, id eft, de cauía fimpliciffima agatur, facile quivis intelliget, rem hanc brevi admodum et facili tractatione finiendam effe. ,. Quod vero praefens haec fcriptio longior evaferit, ex eo venit, quod praejudicia prae- Vie expugnanda, et tanta amplitudo ad natu- ralem. fimplicitatem redigenda fuerit: non enim tantum ad inutilia colligenda, fed etiam ad eadem refecanda, mora et indufítria indi- à gemus. À 2 CA- Jra&atus quartus.' '"CAPUT L 3De con[cientia generatim fpect;zta. $.367. Hucusque dicta breviter repetuntur. COR TT ETU RP a $. 368. Ad actum moraliter bonum requiritur ex par« te intellectus cognitio legis; ex parte voluntatis decretum eam fequendi. $.569. Cognitio legis vel eft generalis, vel fpecialis, fpecialis dicitur confcientia. * $. 370. Quae definitur judicium prude'ü'side óbligatio- ne legis circa fingulas actiones. $.371. Cum ergo confcientia fit judicium; eruitur 3 Imo quod folam veritatem fpectare debeat. 1 $.372. Eruitur lldo, quod in omni negotio confcien- tiae duae partes contiderandae fint. ( // $. 373. IfItio, Quod omnis controverfia coní£cientiae in- 5 ter duos tantum verfetur; : $.374. Et quidem IVto non nifi de una oblig t & lege, gtionc, li $. 367. N Totus** Theologia e moralis conatus in eo TW n eít, ut actus noftros Deo placentes, feu, quod idem eft, ad finem ultimum aptos edere do- Q D ceat: ad hoc enim homo exiítit, ut propter Deum ceu finem ultimum rerum omnium fit, etoperetur 2) Iam ut a&us noftri Deo pla- ceant, requiritur, ut coeleftem quamdam Ade. nobilitatem a gratia, et infuper honeftatem a du natura accipiant. Haec jam honeftas dote li- u bertatis, et praerogativa iuftitiae conftitui- i m tur $,. Quae quidem actionum noftrarum Lm jufcit;ig Gmm &€) Fid. Trallat. de ;?nev ult. $. $2. et feq. ) Uy &) Vid. Traftatum de &grat. et lib. arbitrie 5- 121 €j Jeq. t : C'apui X - juftitia eft conformitas actionis noftrae cum lege morali, feu, quae eft ipfa lex moralis, cum divina juftitia, quae tanquam origina» rius omnis juftitiae fons actibus fibi confor- m mibus pulcherrimam juftitiae denominationem olnti tribuit, et quae fola univería, quae jufta funt, xl H jufta effe facit. — Quoniam juffus domimus , et juftitias dilexit. iNon fru[ira pluraliter, miff D lj quia bomines dicu, ut pro ju[us juftitiae intel- u lganiur pefitae. Tn wultis en'm juftis quaft [ mültae jnllitiae videntur effe, cum fit una Det, OHACICH cHP owmes participant ; tanquam [i una facies intueatur plura fpecula; quod 18 illa fingular& ncizþiü' e[t, de illis pluribus pluvaliter vedditur c). Sci- gt licet noftrae jüftitiae funt- morales divinae juftitiae per fuam cum ea conformitatem ima- gines: ficut perfectiones naturales funt alia- rum divinarum perfectionum.quaedam e&ty- p ! pa. Quae quidem ad intelligendum moralis d conftru&ionis edefï ! inutile. ordinem rgpetjiffe, non erit a J $. 368. nnlüm ! À Cum itaque a&tus. noftros cum lege jufti- 60 W um tiae conformes reddere teneamur , haec con- formitas Tl'heologiam moralem multum debet f habere follicitam. 1 Q* ] Ut itaque a&tus liber quis- piam cum lege morali concordet, requiritür, Wïum ut intelle&tus legem. cognotcat ,. (quomodo j enim legem fequemur,.fi eadem nos lateat) j et ut voluntas iuxta prsefcriptum legis agat: [ 3 [ n W Nqn €) S. zugufl, Emarrat. i. P[alm, 1o. 6 Tratlotus quertus. IVou. euit cognitoves lemis , fed fa&loves legis Unde haec conformitas juftificabuntur : d. actionis noftrae cum lege ex cognitione legis, et magis propinqueex libero voluntatis legem juftitiae fequentis decreto conftituitur: nam bonitas moralis in actu voluntatis reapíe ex- iftit; illa praevia in intelle&u cognitio non eft pars bonitatis moralis, fed auxilium ali- quod, quod ad eain bonitatem in anteceffum : requiritur, j $. 469. P N TMUE QUP RI D p EE As 'x'Pofrö haec co gnitio legis vel eft genera- — lis, qua lex generatim difcitur; vel eft fpe- cialis, qua fingulae actiones ad legem aefíti- mantur, judicantur *. Prior feu generalis cognitio, et fcientia eft fere noftra Theolo- Bia, aliaeque difciplinae morales: altera legis cognitio eft.ea, de qua modo agimus, con- Ícientia. *) Nam quod magnopere notandum, leges quaecun- que voluntatem humanam obftringunt, non prout reapfe exiftunt. fed prout in mente cognofcuntur, $icÍfi tu arbitraris diem aliquam profanam effe fe- ftam, teneris eam feitam agere, etfi fefta non fit: et viciffim, fi errore innocente deceptus, diem .dominicam non diem facram, fed profanam ali- quam cfíe cenfueris; eam diem ut feftam colere C Ro i o DN mTminime teneris, licet dies illa fit facra. JUnde Doctores morales duplicis generis regulas actiónum noftrarum ftatuünt. Unam vocant re- wioi4m , et füunt ipíae leges morales: alteram ve- TO proximas: nominant; et eft confcientia cujus- «que propria. Licet confcientia non tam regula moralis, quam cognitio regulae dicenda foret. $& 370. g. Caput ?A $. 370« l n W De hac iam confcientia ab ultimo potiffi- mum faeculo operofe admodum tractarunt, ad i screm hanc concertationem non. folo verita- Ti tis amore, fed etiam ftudio partium flammas i5 fubjiciente. Ego totum pene negotium ab- Wi folvi poffe, arbitror, fi confcientiae rectam 11 ! definitionem defcribamus, quam quidem ex f &. 369. fequentem aliis, prout fpero, non ad- moduüm invitis ftatuo: Confcientia efl pru- dens * iudicium de obligatione legis circa fingtts las. acitones. Kf 3^) Huic definitioni litem quis. forte movebit ex e0 fpe «t quod non conveniat omni conícientiae : ,,nam. ,inter alias etiam datur confcientia fcrupulofas " N ,,et vincibiliter erronea, id eft, talis, qua homo eQlt ,fua culpa falfum de honeftate , aut turpitudine [eti »àctionis judicium concipit, Iam multum erit, ,»fi quis haec duo confcientiae genera iudicia pra- Qu $, dentia vocare, audeat, ** Verum hae, quas commemoras, confcientiae non yeont « funt confcientiae:; fed potius vitia, confcientiae ? ( nj unde non eft opus, ut eis definitio conífcientiae CUTun conveniat. Ufu, et errore docentium non rara die z fit, ut rent, 4c vitium reifub eodem genere mif- yni ceant. Sic ut propinquiffimo exemplo utamurs díen confcientiam alii, et ego quoque controverfiae, j d ac confuetudinis caufa, dividimus in probabilio- a Iam conífcientia ex rem, ac minus probabilem. omnium fententia eft iudicium aliquod: et ftante e(fül ij confcientia minus probabili mens potius contra- jc n Iam dic, quomodo. ratio rium pro vero habet. jv e. g. pro parte negante aliquod iudicium ferre CU]Ul queat, in eo ipfo infanti, in quo partem ajen- npl tem veriorem effe, ipfamet judicat? Divifio con- feh fientiae in rectam, etvincibiliter errantem , iu E ov P T?a&idtus quartus. probabiïiorem, et minus probaBilem, cPc fimilis ili'divitoni. qua quis forte virtutem in veram, et fpuriam divideret. Porro virtus generatim eít bonum morale: abfit autem, ut virtutem fpu- [ f riam, feu vitium .quodcunque füb genere boni contineri, et tanquam fpeciem de bono hoc ge- nere naturam et indolem participare dicamus, $ 37L Cum itaque confcientia fit iudicium, cum- que iudicium fit a&us intelle&tus, qui totus ä quantus ad veritatem eft comparatus, ex de- . ^. finitione confcientiae fequitur Imo, confcien- tiam unice veritatem, quantum poteft, fe- qui debere. Unde illorum confilium neuti- quam admittendum, ui ex variis fententiis fibi propriam, aut fibi, aliisque utiliorem, aut gloriofam magis optandam effe, confu- lunt. Veritas, non utilitas, non gloria, nul- lus denique affectus ad concipiendum con- fcientiae iufiicitlm legitima momenta funt. * Quanta vero detrimenta in veriïatem, ac iuftitiam ex neglectu hujus regulae redundent, pauci ad- vertunüt.. 'Tantum enim intereft; ut cauíam ali- ] quam acerrime defendant, quantum intererat, ut lr ea ipforum efficeretur. Et caufam aliquam fuam j| effe cognofcentes primo curant, non, an, fed quo- N | modo defendenda fit, bellum prius, quam cau- Mggt fam bellandi definientes. Verum hoc malum b etiam ícholas infecit: fententiae populares ma- « | UI gis, et potentibus acceptae ferventiffimos, et co- piofiffimos patronos habent. Unde nobis ger- tür Ginnis in proverbium abiit: caufía potentioris Jemper eff iuffa. Sed Qj plura de his agendo de T peccatis ignorantiae. Ti $. 372- 9 Caput. F. 1 E N ll: $; 328 Wt D] Quia vero confcientia eft iudicium de DC obligatione legis, fequitur Hido, quod duae ( a Mi femper partes in quolibet confcientiae nego- tio confiderandae fint. Scilicet non potett d VE dari obligatio, nifi detur, qui obligetur: fed neque obligatus cogitari poteft, nifi aliquisg cui obligétur, exiftat, Exactor, ac Debitor l , C funt velativi, id eft, perpetuo, et nunquam U fallente refpeétu fe mutuo excipiunt, ita, ut d unus fine altero exiftere nequeat. mfciep- * Nova, et ambigua haec doetrina quibusdam eft ( V L o ! À vifa: cum plerumque folum obligatum attende- peuti rent. Verum lex obligationem,, obligatio obli- entis gatum , obligatus obligantem dari invicte arguit, et tamdiu in omni quaeítione conícientiae ve- Qremy rum, ac certum manebit, nunquam non de prae- eoni judicio duorum agi, donec vel unicum exemplum ) Y proferant, in quo lex, et obligatio non inter duos, fed in unico detur. Et fimul haec do- ym u fít, ctrina negotium confcientiae mire illuftrat: prout ex fubfequentibus patebit, ] cu Fzï:i:; [ $. 373 uv p Illud quoque et quidem IItio intelligi- 21j2 r o tür, quod in eandem caufam, feu quaeftio- lam mäm nem confcientiae nunquam praejudicium,, feu. E negotium tertii mifcendum fit : feu quod idem. lam CAH — eft, quaelibet controverfia conícientiae ver- m awd a j fatur inter duos duntaxat, et nunquam agi- $ g? tur de praejudicio, aut detrimento tertii ali- yis P cujus; fecus ac plerumque opinantur, Quod T ) piam ( fi tertii, aut plurium in eadem caufa quid n " - obli- interfit, tunc ineipit nova caufa, nova gatiOs «21 H isisez Yo Tra&atus quartus. : gatio, a*'nova quaeftio per novum confcien- | fni tiae judicium decidenda *. Scilicet in quali- Qu bet fimplici obligatione non poteft intelligi It nifi aliquis obligatus, et alter obligans, feu 0b ef exigens: tertius aliquis:-non video, quem lo- cum oceupare, aut quam períonam agere de- ür beat. Obligatio eft mera relatio inter debi- b torem, et exactorem ; jam relatio non nifi tü inter duo dari poteft: fitertius aliquis aece- Ing dat, jam erit nova relatio, ac proin obligatio QUi diverfa. Quod vel ex materiato. aliquo ex- Mi emplo capi poteft. Sic uta linea non poteft nifi inter duo puncta. dari: ad tertium quod- j cunque punétum iam nova, et divería linea ? ; duci debet. r ü * E. g. Titius Cajo rem fuam vendidit, aft Sem- li pronii tanquam tertii in hac caufía intereft, ren* [ illam non effe venditam. Iam fi confcientia ho- [ rum fluctuet de juftitia hujus emtionis; alia eít [ quaeftio, an Titius Cajo, et alia, num Sempro- fio obligetur: et facile poteít contingere , ut Cajo teneatur, Sempronio ad nihibteneatur idem. Titius ex eadem emtione. Quomodo ergo utri- ä que quaeftioni per unum conícientiae judicium. f poteft fatisfieri? . Si vero in ejusmodi cafibus li novum femper, ac diverfum judicium requiri- d tur, quomodo in eadem quaeftione praejudi- t cium alicujus tertii verfari dicitür ? i $. 274- U Verum nedum inter tres, fed etiam inter Í duos non raro requiritur multiplex confcien- tiae judicium: eo quod idem debitor eidem exactori in diverfis caufis poteft obligari ex una, et non obligari ex altera. ^ Unde ex de- finitione C apu? l. II C finitiotte confcientiae $. 570. intelligitur IVto qui quodlibet confcientiae judicium non tantum Yi inter folos duos, fed-etiam non nifi de una obligatione, et de unica lege concipiendum j H ml eíffe: et quod toties judicia confcientiae mul- d tiplicanda fint, quoties inter duos duplex de- t d bendi ratio, ac proin duplex debitum verfa- y t tur. Ac proin Theologi, aliique rei morali j male confulunt, dum duo officia in eandem quaeftionem non raro mifcent, * pj uo d * Hujus erroris exemplum eft fequens: Titium in- pote ) ter, et Cajum pactum dabatur, de cujus juftitia quod- dubitabatur. Vir quispiam defuper confultus re- du "fpondit, hoc pactum omnino juftum effe, hanc- que fuam fententiam fequentibus argumentis (üir- ;Sx $n mabat: inprimis ajebat, Titius defuper fidemfuam -- - dedit. Dein Titii parum intereft, Cajus vero W&a Rl n ! 4 tur. egenus magnopere indiget, ut pactum hoc ferve- Ac demum fi pactum hoc non impleatur, , . periculum eft, ne Cajus inde fcandalum patiatur. j u F. Verum non exacta erat haec refponfio: in quae- lgm: ) ftione erat, num pactum fit juftum, ac proin an ii Titius Cajo ex juftitia teneatur; ad quod pror- ap? ii fus nihil conferunt pietas, et miferatio egeno de- bita, aut caritas in certis circumftantiis caufam j diP alienae ruinae prohibens, Pactum poteft effe ini- T quum, et nullum, etfi ad illud explendum pie- tas mifero, et caritas periclitanti debita urgeat. Unde theologus ifte tres quaeftiones, et tria couz Ícientiae judicia ftatuere debuiffet, interrogando j 3 fcilicet, an 'Titius Cajo teneatur ex juftitia; item num ex )nfCien' ritate? müfericordia, ac ultimo num forlte eX €ü- ] eideæ gíi exo CA- st 12 TraGatus quartus. ld he CAPUT 1l. du In omuz confcientiae quaefione agitur. de prae- Q judicio duorum. « — : d $. ?;75,. Debitor et exactor ad fe mutuo referuntur, $.376. Nec Hicitum eft absque jure quid exigere. $. 377. Ifinc fequitur Vto, quod non liceat plus ju- fto petere, aut jufto minus folvere. $.378. Adeo, ut VIto et exactori, et debitori ftri- pta fit lex. ä $. 379. Quae eadem lex prohibet, ne q11f5 fibi ipfi —— indebita vincula injiciat, $. 375. Ttaque confcientia eft judicium de oblga- qi tione legis, qua debitor exactori obftringitur Q non quomodocunque , fed utique ad. menfu- ul ram legis, et ejus, quae ex lege quacunque q i nata eft, obligationis. ( Quare debitum, et jus exigendi funt relativa , id eft, certo, ac i definito. refpectu fe mutuo. excipiunt: et eft Ym impoflibile, ut alter plus poflit exigere, quam Qu prior debet; feu aliter, non majus juspoteft (l eife in exa&tore, quam. fit obligatio in. debi- lil tore. luae quidem doctrina ex indole con- BU Ícientiae fat patet, et infüper ex certa qua- Vr piam ratione clare evincitur. Ea enim eft bl N Tpentis ratione ac libertate praeditae excel- lt fa indoles, ut propter Deum, atque ad finem Qu ultimum proxime, acunice facta ex fua na- I tura menti creatae non famuletur: neque illi ül ullatenus obnoxia fit, nifi in quantum ratio- l&] nes, et leges ab aeterna juítitia derivatae id petunty f3 petunt, quibus .rationibus fi obfe.qllätur, fi ductum juftitiae obfervet, fi ex ejus imperio quid agat, fl aeternae legis pondus pro prima hn actionis fuae ratione, ac proin pro fine ejus- dem actionis ultimo fibi defigat, fi, inquam, um mens libera ita agat, tali iam actu reaple foli rirert. aeternae juftitiae famulatur, etfi a&tus. ille, plus j effe&us phyfice in hominem aliquem ferri, r 1 eique fervire videatur. Scilicet quidquid be- ne fit, deo fity quia ex ejus praecepto fit a). ii ? $. 376. Itaqüe homo 1 J on eft factus propter ho- minem: ut adeo homo fua foiius voluntate u ab homine nihil poffit exigere, nifi altior, et divina aliqua ratio aliquid exigendi jus, et fa- ngitïlï yeni cultatem praebeat Et talis importunus ex- actor, qui fine fufficiente ratione liberam men- cuaQ )n, 4 tem fibi obftringere tentat, inter alia etiam in dignitatem hominis graviter peccat, qui JUn ag t ev H vinculum morale alteri injicit, eumque ali- quo aeternae juftitiae imperio urgere audet, [7] 41(;.7 dum tamen aeterna juftitia in tali eventu ni- p hil juflit. "m ] Per quod conditio humana fupra conditionem reliquorum animantium, ac re- ol Q)t Hifce u rum quarumcunque mire attollitur. tv rsz d enim rebus omnibus, u epg ote quae propter jli a nos funt conditae; libere, pro arbitrio ad quemcunque famulatum recte utimur, dum- |fneo modo ejusmodi ufus vere utilis, et ad finem j 9 ultimum conducens exiftat: homine vero fo- uüi- j la noftra voluntate, et fine jure, aut J tiae yi a). S, 4ugujl, Enarrat, in F/alm, 109, )etuEä I4 Trattatus quartus. tiae imperio uti non licet, etfi eodem uti, no- : li n bis prodeffet *. 7* Et fane quis ordo, aut quae faciés in regno mo- K rali daretur, fi quilibet, a quolibet, et quodli- I bet pro arbitrio, et fine praevio quocunque jure, t et nulla urgente lege poffet impune exigere, id eít, tanquam debitum jufte poftulare? Non enim loquimur de exactione quacunque, et quae fo- la vi nititur: fed agimus de exactione morali, et quae auctoritate legis, et vi Juris fit, et quidem in eo catu, in quo jus, et leges quaecunque filent, Nonne hoc eft aliquem jure, ied fine jure oon- ; ftringere ? $. 377- Ex hucusque dictis, et.ex ipfa confcien- tiae definitione $. 370. penitius intellecta fluit iam Vta et magni momenti confecutio, quod non liceat ultra vim legis quempiam obliga- re: quódque aequalis, fi non majoris mali- r tiae aufus fit, fi exa&or juíto plus exipat, [ quam fi debitor jufto minus folvat *. Scilicet & non eft prudens de obligatione legis judicium, quo obligationem lege majorem facimus. ip * Cajus ex pàeto centum debebat: noluit vero eos & folvere. Sempronius 'fitio debebat itidem ex fn pacto centum: [fed Titius, his folutis non con- Vi tentus, petiit infuper alios centum ex eodem pa- €to ab eodem Sempronio, h í Jam) aeftima, an Ti- d tius Cajo melior fit. b $. 378. & le lam VIta, et cum priore fere eadem con- n ll fecutio eft, quod fingulae leges duo conti- Q neant capita, ex quibus prius jubet, ut debi- $t tor mne, quod lex jubet, exfolvat, pofte- riore ' Capw l. 15 0 riore vero cavetur, ne creditor plus, quam in lege continetur, exigat; forte tamen et re&ius generalem aliquam legem dari, crede- m re debemus, qua fevera univerfis interdici- tur, ne fine fufficiente ratione aliquid tan- l ,'b n o quam debitum praeftari fibi poftulent. * n i * Haec doctrina clara, ac certa effe cuiqu.c videbi- ioï'dl!'. ': tur: et tamen in ipfo ufu, ct'in difíciplina con- t quiia fcientiae aliqui ad eam non fatis attendunt, dum J [l totam falutis fecuritatem in eo conftituunt , ut jreue debitorem quam arctiffime confiringant. Potiug ea via pro tutiffima haberi debet, quae veritati, ac juítitiae propinquior eft: nam ícriptum elft: 4perite portas, et. ingrediatur genus jufla, cufio- tfetete diens veritatem b). 2 fük qui $. 379. o Immo amplius eadem lex, quae exa&tori S maïi- interdicit, ne fine fufficiente titulo, aut ra- a tione quidpiam exigat, haec, inquam, lex Cei etiam ipfum debitorem afficit, fcilicet, ne fe adici ipfum iis officiis obftringat, quae ex proprio fU ejus judicio nulla funt. Impietatein enim in f W[G qu femetipfum committendam fapit, fi quis gravia ii " vincula moralia frivole, et absque iufta cau- um fa fibimet injiciat; Si enim pietas naturalis abhorret alterum plus jufto obligare: idera LE etiam immo majus piaculum erit, indebito ejusmodi rigore feipfum perfequi. Immo fe- ipfum e. g. ex paéto obligare, dum tale non 9 dari quis ipfusmet judicat, infignis impru- T5 - * j i dentia, immo nifüs ad ixppoiïi.büe eft. * Diceg j rii æ) Ifm.- 2?, 2» 16 Tratiatus quartus, 3- Dest , ]üi*co plus obligare alium quempiam, &t ,in aliena eaufa &. 377. eft equidem perverfum: ] 5» fed fe ipfum ultra menfuram obftringere impium * ,,non eft. Quisque enim de rebus, et actibus »fuis liberalis effe, et pro arbitrio aliquid dona- Ü ,re, vel gratuito praeftare potett,** Verum probe advertendum eft, quod in praefenti non | agatur de liberali donatione, fed.de folutione ex debito praeftanda, quam debitam non effe ipfa folventis mens judicat, Si Cajus centum donare velit, nafcitur nova caufa, juítus, certusque folvendi titulus: jfed Cajus in aoftro exemplo centum dare parat, tanquam ex pacto, et Jure debito, quale pactum, et jus longe abeffe, ip- à fusmet | judicat. ï CAPUT IIII. b tj fudicium ultimum debet woraliter. certum e[fe. d l ) $. 580. Ex definitione Eon-fcientiae fequitur VlIImo, ln judicium ultimum, feu practicum » debere effe 1n0f li raliter certum. !] $.381. Triplex certitudo diftingui folet, metaphyfica, phyfica, et moralis. $.382. Metaph. ad actus morales requiri non poteft, .. 293. Phyíica quoque faepiflime haberi nequit. .384. Morali ergo contenti effe debemus. $. 380. l In negotio confcie ntiae agitur de obligatione P legis moralis, quae, prout alibi oftendam, eft D ) ipía aeterna juftitia: ac proinde agitur quo- que de periculo committendi peccati. Quia | ii vero Íe&tando juítitiam Deo conjungimur, 4 et peccando ab eodem feparamur, facile ap- paret, judicium conícientiae effe fummi mo- / - genti: , Caput lll. 17 menti: atque exinde infertur VIImo, faltem n du judicium ultimum, ad quod proxime volun- jl tas actum moralem edit, feu judicium proxz- me pra&icum , prout vocant, debere effe cer- " tum moralter, id eft, eatenus fecurum, ut Va 1 mens de ejus ver iUd te ambigendi prudentem l g Prudens enim judi- rationem non habeat. ium in re tanti momenti non erit, nifi cer- | J QU dontt tum fit: et prudentis hominis non eft, cau- d N q fam fummae gravitatis in certo fundamento U ff l T4. fuperítruere, * "Unde S. Thomas :) de ali- quo plures praebendas tenente ita habet: Bje, L aut — — in quandam dubitationem inducitur ex contrarietate opinionum, et fic, fi permanen- tetali dubitatione plures praebendas babet, peri- culo fe committit, et [ic procul dubio peccat, utpote magis amans beneficium t&mporale, qam gropriem falutem. Aut ex contrariis opimiotii-. | Vi Ti bus in nullam. dulitationem. adducitur : &t fic fe non committit diferimimt, mec peccat. uj * Unde communifüima inter Theologos niorales do- ctrina eft, quod in dubio practico procedere 0n Pl jjum reipfa peccatum jam fit. Per quod volunx dice- ]UIL re, quod ille reapfe peccet, qui eo tempore agits quo dubitat, aliqua ratione fluctuat, timetque ne actus ifte peccatum fit. Qui enim de juftitia actionis non fatis fecurus, eam nihilominus edit, ngüe reapfe etanimo ita eft comparatus : Sive pecca- m Ü tum hoc fit, 'iive'non fit, ab hec actu mihi non j temperabo. Et quidem actus ejusmodi in dubio pracíico editus LU ad eam peccati fpeciem fpectat, de cujus periculo timet. j lm'h dl V £) Quodlibet g. arf. 33. m Q g Jdom, 1I, uU men 18 Tra&atus quartus, timet: c.g. qui agit quidpiam, timens, ne p?r hoc homo occidatur, hic contrahit malitiam ho- micidii: quae tamen remiflior eft in dubitante, quam in eo, qui de fecutura caede iam praevie ad actionem fuam eft certus. Debet infuper talis intelligere, quod durante for- midine in actione pergere fit grave malum. Si enim hoc vel non attendat, vel prae 'ftupiditate fimpliciter non intelligat, a tali vel nullum, vel non nifi leve peccatum perpetratum iri arbitror, Obícura, et imperfecta cognitione grave in eo delictum excufante. Quae vero de dubio , aut formidine practica hic dicta funt, intelligenda veniunt de dubio, ac ti- more mentis feu rationis: non vero de trepida- ef tione fenfus, aut phaàntafiae. Nam in meticulo- e[q fis illis, et anxiis infinita, et frivola nafcuntur " g dubia,fad quae certo judicio fingulis vicibus di- rimenda hdüd fufüciunt : quare tet affu!tibus fa- 'Qeth tigad, et in progre(fu actionum fuarum velut meta; perpetuo impediti aliquando agere pergunt, nom ie obítante fuo dubio, feu confuetis timoribus per DEU] certum judicium nondum diffolutis. .Tunc iam bls ( in dubio practico perrexiffe, et ex erronea pro- ut ajunt, conícientia peccaffe íibi videntur, Cf alis quoque nomn fat peritis idem cenfentibus. o Verum res frequenter aliter fe habet: nam fri- m f volis, leviffimisque rationibus, aut potius fimu- lacris rationum inteliectus ipfe plerumque non D Tl i movetur. Commentitius timor ifte nondum fu- Um1e peratus in interiore fenfu, non in mente fae- -à: lii Wt vit, utpote quae (íibi fatis fecura eít, ficet hu- Ui jus fecuritatis per tempeftatem fenfus impedita fibi non fit conícia. Quod vel ex eo patet, lj l quod alteri de ridiculo ejusmodi timore quae- Ül g renti, is ipfe facile, vel etiam ridendo fatisfa- ceret, qui fibimet ipfi non íatis confulere fe — potfe arbitratur. Adeo in fundamentis verita- D Quj tem fibi tacite perfpectam habet, ut caíu pror- m us Ui z Caput i 19 u fus fimili absque ulla cunctatione fententiam, et .00 Vr quidem fententiam certam proferre poflit. Iam 4 confcientia et dubium practicum noxium, ex lr W quo peccatum fequitur, non in phantafia, aut AU Íenfu interiore, qui quidem animalis adhuc' eft, 3 fed in rationali animo datur: ut proin perceptio- iU nes phantafiae, aiiquando ultra modum claras a upi un, * judiciis mentis probe difcernere opus habeat, qui de meticuloforum dubiis practicis recte iudi- atbiti v nd care gï.ciidæ.rat. Sed de his plura inferius. $. 381. giit Sed quousque ultimum judicium certum j (* effe debet, ut voluntas eidem fecure inniti, i [fepjdl' yetici et ejus ductu actionem fuam tuto edere que- a(cumul at? Scholaftici omne necefiarium, et omine iyis d 'certum in tria genera dividun& — Et aliquod s metaphyfice neceffarium, ac proin metaphy- am g fice certum vocant, quod ne quidem per. Deum aliter habere íe poffe afferunt. e. g. gb Ti F bis duo funt quatuor. Alterum phyfice ne- Lroüel W ceffarium, ac certum effe, ajunt, quod néc d fe j per omnes naturae creatae vires, fed per fo- enid nb lum deum mutari poteft: e. g. mortuus non tius ! reviviicit. "ertium denique moraliter .cer- 1l ye tum, et neceffarium dicunt, quod etfi fim- - mdum lu pliciter fallere, et mutari queat, nunquam ] eni fict tamen, aut fere nunquam fallit. e. g. vir ho- neftus filium proprium ac innocentem non Occidit. e0 r I r 1 S. 382. ! Primum ,gehus necefliratis nobis commen 1odnümti j jtis titium effe debet, qui praeter Deum zeliqua : cam j omnia meriffime contingentia eífle afferimus, B23 omnein 20 dva&atus quartus, omnem naturarum, feu effentiarum neceffita- tem eliminantes. Gloriofo metaphyficae ne- 11i cethitatis tit VL o neio praeter naturam divinam glorietur: reliqua omnia nedum, quae funt, íed etiam quae cogitari, et fub quacunque ratione cogitari poffunt, divinae voluntatis arbitrarii effectus funt. 4). Ouare metaphy- fica fecuritas praevie ad a&us noftros non requiritur ; requiri non poteft. " Onmnium maxime metaphyfice impofübilia, quae vocant, eliminanda funt Nam omnia, quae co- gitamus, nedum poffunt effe, fed, quod pauci affequuntur , omnia, quae cogitantur, et in quantum cogitantur, jam funt. Prout agendo J de prima rerum omnium ratione $.38. et feq. ü oftendere,.conatus fum. De iis vero, quae non cogitantur, et in quantum non cogitantur , ni- ( hil quaeri, nihil difputari, nihil iudicari potc&f Mi N $. 383. 'noüro ( Sed et phyfica fecuritas omni a&ui j fubftruenda longe excedit imbecillitatem n0- ftram. Si enim ex pa&to alium obftringere ti- f l !(IZI.A bi velis, nunquam phyfice certus effe pote- L risj, quod alter confenferit: item quod facer- dos te baptizare voluerit, quod ad obtinen- dos varios juris effe&us legitime natus fis, quod pater tuus rerum haereditariarum ju- ftus dominus extiterit, et fic de infinitis aliis. Et proxime ad praefentem quaeftionem, quis ante fingulas actiones firmum adeo judicium concipere poteft; ut non nifi.vi divina de- ficere, aut res decipere queat ? Certe Deus natu- d) Vid. Tract, de fim, ult. S. 29. et feq. Cagu.t n 25 vt 113&111'am noftram tot defe&ibus impeditam r condidit, ut majorem, quam moralem accu- Vinidl rationem nolit ab ea exigere. Aptiffime in €): u hanc rem fcribit S. Auguftinus quisquis f ac debet, ne autem tantum, quantum bomo pote[t, hus dai operam inveniendae veritati, etiamft eam g 1505 invetiat, beatus efl: tortum enim facit, o n quod, ui faciat, ita matus eft. $: 5845 tlàs q,,: Unde minore quadam, et quae in condi- qhQE 5 pai tionem humanam cadere queat, quamque od in fcholis certziudinem moralem vocant, $. 38 1. a* , agendü judicii firmitate mens noftra pro edendis de- et H cretis, et aCtionibus moralibus contenta effe W-E ul debet. Licet competentem operam ad inda- Qu gandam veritatem adhibere omnino teneatur *. W ?O W Nam boc ip/wum eft beatum bominis, perfetie quaereye veritatem: boc efl enim pervenire ad j finem, ultra quem mon potefl progredi. Quis- of quis ergo minus inflanter , quam oportet , veri- [ ] tatem quaerit, is ad. finem bominis won perve- f gt f). ol (v * Eadem tamen circa indagandum veritatem indu- ohtirt ftria non eft opus ubique. In rebus majoris tus þw momenti, raro obtingentibus, abítrufis, ab ex- perientia , et confuctudine remotis, longiore um ^ confültatione, ac indagatione, vel etiam alienis uj confilis, ac plurium fententia indigemus: le- em via, quotidie occurrentia, intelle&tu facilia ob- Generatim j vio ac brevi judicio finienda funt. 3du- v noi'tra' in formandis conícientiae judiciis ii B [s] l iria. J 01 &) Lib. 1. advers. academic. C. 3. f) $, Augafl, lib. . advers, academ, C. $ * ". » E 22 Jvatlatus quavtus. ftria a negliventia, et anxietate dnimi paribus Qu intervallis diltare, et inter utrumque vitium me- tib dia confiftere debet. Praecipue ab &lteriore in- dagandi conatu ceffandum eft, quando plura cir- d ca propofitam cauíam argumenta inveniendi pru- q dens fpes non amplius fupereft, 1£ M i CAPUT IV; d Quid fit. cou[cientia probabilior , et minus þra- babilis , ac confcientia dubia. S 385. Tudicium hoc ultimum variis praeviis judiciis innititur. $. 386. ludicium confcientiae quantum ad objectum, vel verum, vel falfum eft: $. 387. Quantunr ad intellectum uldlcmtem, eft vel certo verum, vel certo falfum, vel probabilius f « verum, vel probabiltus faHum, vel dubium. Aliae infüper divifiones referuntur. de l : 388. Notio confcientiae probabilioris ftabilitur. jj 389. Conicientia uob*mhor nequaquam cum .ino- Q raliter certa ea dem eff ll 9o. Defiuitur conícientia probabilis 5 Vüt w'JJ . Et dubia. g D) ..( ; Tr:plex damu ftatus intellectus in ncgotlü conícientiae, $. 385 h ]taue judicium ultimum, feu quod vocant ïl Aic aliqui praciico- prati:cum , et ad quod fine ul- V teriore judicio proxime confequitur liberum, ho ac morale voluntatis decremm, hoc inquam judicium debet effe moraiter certum: id eft, "IQ n debet ab ommni, qui prudentem virum com- miovere queat, errandi timore effe liberum. Yth (s $.383. Verum judieium hoc ultimum plerum- t ld que Capub IV 2I tinus 1 que non nifi ex pluribus judiciis praecedeiï— ]am ar- tibus inferri, ac ftabiliri poteft *. u dua, et quae do&tores mire inter fe collifit, n t d D quacftio fuccedit, quantam firmitatem judi- cia illa praevia habere debeant, ut ultimum illud tuto, et absque prudenti erroris formi- j dine confequi queat. * Sic ut judicare queas: Hos centum jure petefe u poffum, debebis judicare, num pactum praecef- ferit, num omnes, ut valere queat, conditio- nes pactum hoc obtineat, am nulla illud ratio- ne folutum fit, et fic deinceps. j jeaumy $. 586. M vd Et inpïi'mï"s—- omne, ac proin etiam con- íÍclentiae judicium ,. quantum ad objectum, gbilius du de quo judicatur, dividitur in vertm, etin Si enim judicium aliquod cum fuo fitur f^!fwm. obje&o conveniat, verum dicitur: fi vero un d difcordet ab eodem obje&o, judicium falfum Vocatur. $. 387. uantum vero ad facultatem judicantem, feu quoad intelle£tum, qui judicat, omne (OCZHf judicium, et fic etiam confcientia dividitur I , in certo veram, et in certo fal/am item in enum probabilius veram, et probabilius falfam ; ac demum in dubiam, id eft, in aeque pro utra- que parte probabilem. * Conícientia certo ie ] co vera eft judicium adeo firmum , ut intelle- ctus de ejus veritate ne quidem parum for- p jf midet, vel follicitus fit: in quo dein cafu 4 aliud qü 24 | Tra&atüs quartus. aliud judicium ei adverfum , feu c;oþnt'radi. p f &orium eft certo falfum **- Q *' Circumferuntur etiam al:ae confcientiarum divi- fiones. Sic dividunt «onícientiam in re&am, et errozeam s quae divifio ab ea, qua conícien- tia in veram, et falíam dividimus, parum, aut nihil differt. Conticientia errans fubdividitur in vincibiliter , vel invincibiluier errantem; prout nimirum, aliquis vel fua culpa, vel abs ommi culpa falfo. judicat: de hac vero tracto agens de peccatis ignorantiae. )a Aliqua conícientia vo- catur femera, qu: t magnum de minimo peccato ïä; fenfum habet: alia eit Jaxa, et temeraria, quae. etiam grofía pecca:a vix fentit. Verum haec differentia non magis ex parte intellectus, fed j potius ex parte voluntatis fe tenet. De con- l fcientia perplexa, et fcrupulofa inferius, li **.e. g. Si certum tibi videatur, te aliquo. pacto u teneri, etiam eo ipfo jam certo falfum tibi eft; te pacto non teneri. $. 588. Confcientia probabilior eft, cum ratio judicio fuo ita in alterutram partem propen- det, uttamen de contraria prudenter formi- det: unde hanc, durante probabiliore judicio, probabilius, non tamen certo falfam habot. * ** Unde fi duo, hanc diem ífacram effe, negent, unus véro aflirmet, tu ab obligatione fefti pro- babilius: non tamen certo immunis es. VOV -7 2 CAL ERRUS 7 CL 177 RE $.. 389. Ubi notare debeo, quod fententiae | pi*o- babilioris . À ï "atrohi caufàe fuae non ex integra confulant, dum fententiam, et judicium pro- babilius moraliter certum, etjudicium minus p4r'0- — —— ' : Caput IPV. 25 t fobabile judicio, feu confcientiae certo fal- íae aequale effe , ajunt. Id quippe, mea quidem opinione, minime verum eft: nam Jm GN ii h pericula etiam minus probabilia in mentem ont dentis agunt; certo nulla nullam in fa- pru 1. d piente animo vim exferunt. Naves numero idi ALUE h plures folent redire, ac proin etiam navis UM Caji probabilius, non tamen certo eft redi- s (f tura. Unde ei, qui pro fecuritate navis fpon- to u enti det, ingens exfolvit pretium , pro periculo | peccma utique minus probabili: pro fecuritate navis 7 qLï&i jam in portuexiftentis nemo prudens quid fol- g j, f vit; quia ejus fecuritas jam eft moraliter cer- ta. 'Tanto intervallo moraliter certa a pro- Je CO [ babilioribus etiam ex judicio prudentum di- p p ftant, * i o * Idem ex aliis exemplis innumeris conítat. Sie pater quispiam a quopiam fide diguo audit, ca- daver in foro jacens effe filit fui, duobus aliis [am in his rei j Täfþ aeque gravibus id negantibus. circumftantiis probabilius eft, filium non fuiffe yopïul- r fom occifum: Ífed quantam moleftiam paterno affe- ctui faceffit importunus ille nuntius? quanta juaïölib celeritate, et trepidatione in rei veritatem in- UM quirit ? quod fi caedes filii in. fomnio eidem fuiffet objecta: tunc expergefactus, fi prudens negen[l fit, ne quidem lento paifu ad conclave filii per- — uit g | geret, de ejus vita indagaturus; licet filium i Vivere tantum moraliter, et non phyfice fit cer- tum. Sic ad iter quodpiam longius armis nos iunimus: etíi etiam noftra opinione probabi- Md W lius a nullo aggrediendi fimus, Et quot leges p contra pericula etiam minus probabilia cónfti- y tutas cernimus ? T b5 $. 90. Pfo' 26 TraGatus. quartus, $- 3909. Confcientia minus probabilis ex definitio- AMEISITC OE W ne conícientiae probabilioris facile intelligi- tur: definitur autem, quod fit judicium * C0f gravi argumento nixum, ita tamen, ut intel- icí lectus gravioribus rationibus in partem con- Wt trariam magis. urgeatur. len * Fateor non. fatis apte vocatur judïcï'um haec, bil mentis conditio. Fieri enim ne de qta agimus, non poteff, ut mens illud verum effe quomo- docunque j4dicef, quod probabilius falfum effe Unde conífcientia minus Q1 ipfamet períuaía eft. Hi probabilis rectius prudens fufpicio , quam ju- dicium nominanda foret. Ilud tamen fatendum, Tij conícientiam hanc etíi mínus probabilem, nom lt tamen certo elífe falfam : idque per easdem ra- 1f tiones, per quas confcientiam probabiliorem in- n On fra gradum certi judicii haerere dixi $. 389. f $- 391. s Cohfcï'entia; de mum dubia datur, dum in- ä€q1 telle&tus inter rationes in utramque partem dty aeque urgentes de juftitia actionis fufpenfus ]rae haeret. * * Inter doctos difceptatur, an mens in ftatu du; bii conftituta aliquod reapfe judicium ferat, vel an abs omni acdu quiescat penitus: et aliqni aflirmant, alii vero negant, quod in dubio ali- quod judicium lateat. Verum utraque pars , fi æz- recte intelligatur, verum habet: fi enim quae- ratur de conditione, aut honeftate actionis eden- j j ;394 daé. tunc mens in medio deprehenfa nullam poteft ferre fententiam ; (íi vero quaeftio fit de M ; ftatu ipfius mentis dubitanti$y tunc utique mensy fe dubitare, ignorare, et fine judicio fluctuare j 39ä intime cognofcit, et certo judicat. ) «.892» 27 Caput lF. [ S. 592. / J ii l Eft itaque intelle&us nofter, quantum jj j i ad negotium confcientiae, triplicis ftatus, aut ] j V mi conditionis capax. Aliquando enim certo, ! àc fecure pro alterutra parte judicat adeo, ut : iti ] Q pro advería nullam, vel ita levem rationem fentiat, ut ea nullatenus moveatur, velut in bilance, cum pondus levius pondus alterum ii h M r li ne parum quidem a fundo poteft attollere. Alia vice intellectus praevalenti rationi tan- qllOï**ï' fim Ü quam probabiliori cedit quidem, fed non pe- ) nj nitus, prout rurfus in bilance pondus mino- ram ris gravitatis alterum, quod ponderofius eft, 'endili levat quidem , fed non ad aequalem altitudi- j, 0 n fa nem. 'Tandem intellectus per aequales ra- m i tiones in utramque partem aeque propendens, m fcu vere dubitans fimilis eft bilanci, cujus duae bilances per pondera omnino paria ad aequalem altitudinem afcendunt. ,Quod qui- hnt dem materiatum exemplum ad explicandam paIf?m praefentem caufam juvare fperaverim. j CCAPUT V. u i j JNon licet fententiem mitts. probabilem i, V* T ample&z. j0 ah: a, ! $.393. Partem legi faventem fequi licere omnes di- cunt ; | que $. 394. Hancque docent tutiorem effe, alteram mi- T nus tutam. nuïlm €.395. At Probabiliftae hanc minus tutam, et infüu- T n(, per minus probabilem amplecti licere docent. s $. 396. Probabilioriftae contendunt, eam debere eífe ycie probabiliorem 5 $. 397« ao 28 ! 'E'afïätus quartus. $.397. Tutioriftae vero omnino certam, $.398. Haec fentenriarum diverfitas haud exigu þ-s lites, ac tumultus excitavit. , $.399. Ex definitione . confcientiae fequitur VlIIvo non licere fequi fententiam minus probabilem, $. 400 Quia haec non'eft judicium prudens; $. 401 Etf syravem rationem pro fe habeat. 402 . Poffetio, in.qua libertas effe dicitur, 403 Confcientiam minus probabilem non juvat; « 404. Imo aeque fortiter oppugnat. : $.405. Neque haec fen:entia a benignitate commen- 0^ A. r» r r dari poteft. $. 406. Quod exemplo declaratur. —— Ü $.. 393. Ul(tizmum , et decretum voluntatis liberum proxime praecedens judicium debere certum effe, et ne quidem judicium probabilius fuf- ficere, jam fupra dixi $.380. Sedan non ni- hil liberius quoad judicia ultimum judieium praecedentia, et praecipue in collifione opi- nionis probabilioris , et minus probabilis, fe | gerere mens noftra queat, acriter difputatur. ( Et quia plerumque autumant, legem pro una (l parte ftare, non item pro alia: ideo pacifice et omnes in eo confentiunt, quod liceat partem qr legi faventem íequi; etíi ea fit minus proba- t bilis. Quid enim fecurius, aut quid juftius h effe'poterit, quam legem propinquiflime , et YX infuper ultra praevalentem rationem fequi?* l Et ita quidem perfuafi funt. * E. g. confcientiae. tuae. probabilius videtur ho- diernam diem non effe feftam, ac proin feftam efie tibi minus probabile eft, Iam fiin his con- i Ícien- . l !| , Caput V. 29 fcientiae tuae circumftantiis facro interfis, a pec- Xig00s Cato :e certo:immunem i'äpitllït, quantum Ícios Qmnes. $ 394. 'N' flï'»'ü, Itaque hanc partem , feu fententiam legi bx faventem vocant totiorem, eftque in quali- P bet quaeftione illa, quae pro obligastione le- gis ftat. Altetam vcro, quae pro libertate | J agentis datur, et quae legi advería effe vi- CO detur, hanc, inquam, nominant m'us iü- tam: quae etfi minus fecura, non raro pro- babilior eft. * 3* Sic in caíü prioris fcholii propofitio:, teneris facrificio adeffe, eft tutior, fed minus probabi- Non teneris facri- lis: contra vero fententia: Verufi ml ficio intereffe, efít probabilior, fed minus tuta Q ex.confueta ícilicet doctrina. jj $. 395. n Yam de fententia, quam tutiorem effe yis fione t putant, nulla eft controverfia: fed de fola fententia minus tuta lis fervet. Et aliqui do- gbl cent, quod fententiam minus tutam, feu eam, jput quae contra legem facit, adoptare poflunus, ; nf u etfi easconfcientiae noftrae minus probabilis ) aCiäCï M ?mæ appareat: et hos ufitata in fcholis nomencla- tione Probabililias vocamus. Sic & dies pro- n vi babilius fit fefta, et minus probabiliter fit "m uü;me j ! profana, non teneris ad facrificium Mifíae te fiftere, puta quantum ex horum fententia. ) t S. 396. Ali cum fententia minus probabili non j jd li lr funt contenti, fed requirunt probabiliorem, )[()m fiquis j J5 l 30 Tratatus quartus. fiquis contra legem libertati favere jufte ve- lit. Hos jam Probabiliovifias nominamus. Unde ex horum do&trina a facrificio frequen- tando abítinere non poteris, nifi dies illa probabilius fit profana. $. 397. Aliqui (pauciquantum fcio) demum adeo feveri funt, ut nullam fententiam legi adver- fam probent, nifi ea fimpliciter certa, et pe- riculo errandi ne quidem minus probabili ob- noxia fit. Et hi fub nomine Zutiiflerum nobis veniunt, qui te, ut in eodem exem- plo pergam, ab obligatione excipiendi Miffam tam diu non eximunt, donec tibi certum fit, hanc diem ex nulla lege effe facram. $. . 398. Quinam pro qualibet parte decertaverint, quam originem , progreffum, et quos cafus, et ítrages hoc bellum habuerit; item quo affe&u , aut ex quo fine quisque ad alteru- tram partem acceflerit, * denique guantum auctoritatis , et rationis ad fuam quisque mi- litiam attulerit, ** haec inquam omnia com- N memorare, a propofito meo longe abeft: ego ä inre frequenti, et gravi adeo, pro fola ju- fütia, ac veritate conferam ea, quae mea fa- cultas fert, ": * Plerique. magno numero ad alterutram partem accetfferunt, prout ea majori potentia,' celebri- tate nominis, et ad fovendas varias fpes, vel £tiam ad conferenda emolumenta aptior erat. Alii 8* Caput P.— Alii occulto invidiae malo ;icti adverfae parti A dolorem facuri magno ardore pro fua caufa PA pugnabant. Hinc iam accufationes qua verbis, Corruptelam morum, qua litteris acerbiffimae. " 4 pericula animarum , ipfam religionem, ac fidem y li per fententiain adveríae partis in difcrimen ad- ductas declamabant. Et.tamen plurimi ex his ità comparati erant, ut alias, easque certas, longeque graviores ruinas tranquiillo animo, ac T 3&»0 pene ridentes fpecarent. Hos jam perverfus T of affe&tus , non ratio, et aequitas alterutri, licet fors melióri parti addixit; non enim fincerus, p purusque veritatis, et juftitiae amor fibimet ipfi li ( diffimilis eff adeo, ut occulta, et ambigua ha- rum virtutum difpendia usque ad vociferatio- j nem doleant, ac. lethalibus exm de apertis vero , earundem cafibus nullum fenfum percipiant. Ea; Mifam quae modo dixi, etiam ad alias caufas adhiben- da funt, ac generatim ferviunt ad explorandam Doctorum, ae Sceriptorum fidem, ac (Üncerita- tem, qui non raro juftitiae, ac veritatis ftu- dium obtendentes reapfe cum earundem detri- mento propriis affectibus, et finibus famulantur, a Horum auctoritas nunquam nobis debet effe gra- v À 05 CE';RLUS. vis, etfi magno impetu ruant, 1 efcio quam pu- blicam utilitatem , et emendationem morum ja- n ? &antes. Hi non fatagunt, ut fententiam, quae j vera, et jufta eft, defendant, fed ut éam, quae fua eft, aliis perfuadeant: et(i coramy et aperte » d luqueï omnia alia profiteantür. Imo, quae eft ingens conditionis humanae infelicitas, faepius ipfimet j non advertimus, quod juftitiam, ac veritatem od mere obtendentes, reipfa vehementi conatu no- flris duntaxat partibus ftudeamus. L Et hos, quod mox dixi, affe&us ad fuam partem adegit; alios vero defectus rationis, feu igno- rantia a recto abftraxit. Pene ab incunabulis, r fc aml M x;' aliqua doctrina inter illiberales adverfae opinio- cei r:. nis c(ontemtus imbuti fuerunt: momentd adve ia fpo Ü fin ! ho TraGatus quartus. 32 fa uon audierunt, vel äd ea, fi audiverint, per- videnda non fuffecerunt. il tvl ** Copia, et celebritas Docorum pro quavis f6n4 tentia ftantium copiofe, et cum magna fiducia üi laudari a plerisque folet: neque ego huic co- n natui admodum refragari | velim. Hoc tamen l abs injuria a me notandum effe arbitror, quod ( multa meditatio, ac diuturna exercitatio, folli- citá argumentorum pro utraque parte facientium confideratio , magna a praejudiciis libertas, et h demum felix circa prima principia perfpicacia requiratur, fiquis in obfcuro negotio aliquod fuo fuffrasio momentum, et non merum nume- rum fácere velit. Plerumque mediocria ingenia velut tumultu, ac impetu in eamr fententiam U — abripiuntur, quae illa aetate plaufibilis , ac ma- fj xime.popularis eft: et tamén illorum teftimonia r lil inter argumenta pro aliqua fententia recenfen- tur. Quapropter in controverfiis fcholafticis JEmI confultum eft, ut non nifi caute admodum au- Conf C&oritati nos permittamus: quod in rebus theo- li logicis maxime curandum, quando a Patribus, B ac tota venerabili antiquitate [uflicientia tefti- monia defiderantur. ptor » Pl » $. 899. I ALl Cum itaque omnis confcientia fit judicium t '[0 lQ l prudeus $. 370. habetur VIIIva, ac praecipua aliqua confecutio, quod ex aliquo judicio Tie 1 lr minus probabili praecedente ultimum judi- Ui 1( Q cium, quod practicum. vocamus, quodque ; W certum eíIe debet, $. 330. tuto inferri mini- ( li me queat; feu quod idem eft, ea prudenter u « on " fequi non potes, quae etiam ex tua opinione ( potius iniqua, et falfa, quam vera, et jufta dfleo l $ na- Vi ! judicantur. Scili-:ef usque adeo rationali 1ura jüc*f. l 4) $ m i Caput F. 33 iM turd Vefugzt falf tatem; et quantum patefi, de: j viiat errorem, ut falli nolmt, etiam quicungque amant fallere a). . Ut adeo in intimo fundo H du mentis fcnptum 1nvematur' mturam ratio- iil nalem violari, fi eam ad plobablhus falfum )I, ! (nam hoc ipfiflimum eft idj quod minus pro- Q fnil us at babile dicimus) amplectendum ; fi inquam ad qut hocnaturamrationalem reluctantem adigamus, etip dv i $: 460; not ) dh Verum mens minus probabilia fequens, jm U? a I aut aliis confulens adeo prudenter non agit, éntant ut fibimet ex propria fententia contradicere, ,2C " fuumque judicium evertere cogatur Nam li jonià ii omni judicio confcientiae debent duae ecani LR femper partes, debitor fcilicet; et exa&tor olb um w confiderari $. 372. et feq. Iam: Fm gamus, quod us 1 cauía exactoris poft adhibitam omnem inda- yatti gandi induftriam appareat non quidem certa, n v probábilior tamen: cauía vero debitoris mi- nus probabilis, neutiquam tamen certo falfa. Perinde autem fore exiftimo,; five exaéctor ex titulo caritatis; religionis; p1et1txs, juftitiae, /d/r j feu fidelitatis aliquod a debitore officium fibi )räffCïP '!C praeftari petat. - Sic in legibus divinis auctor J (l naturae et gratiae; in legibus humianis Ec- ï j ]leï clefiae,, et Reipublicae Re&ores; Parentes, ol au qu ac Vicifm filii x pietate ; ex pactis hngula- j n res homines, paucis in omni controverfia uaenü confcientiae quidam ab altero aliquid exigit, 0 j adeo ut quantuim abfciffe ad judicium con- et IW Ícientiaé nulla virtus ahqmd praecipui ha- güühf l Zom. 11. beat; à) $ Aug lib. $. advers amdem. C. 2 P i 34 Jra&atus quarttis, beat, Statuamus vero aliquod exemplum * naturali pietate petitum: Pater itaque ex pro- » batiore ratione aliquod obfervantiae genus . D petit fibi a filio ex gravi, minus tamen pro- babiliore argumento id negante. Iam in hoc non fatis certo articulo alium pro confilio adhibere volentes incidunt in Patronum fen- tentiae minus probabilis Et primus caufam 3 fuam exponit filius, cui quidem ex principiis fuae fententiae vir ifte nihil aliud refpondere poterit, quam fequentia: " Caufa tua eft qui- "dem minus, attamen folide probabilis, un- —— HÉRHRRRRRRRRA " de ad exífolvendum hoc officium patri non W "teneris: confulto id facies, non tamen ex ?9 la "ftriéto praecepto obligaris. Si vero pater fit ex intervallo accedens, et meliorem caufam N fuamexponens interroget eundem Doctorem, hn an ex ratione equidem non certa, praevalen- üh te tamen, aliquid a filio exigere tuta coníci- U entia queat? Nonne ex fua doctrina exigen- i5 di facultatem eidem facere debebit? vel num lic adeo inverecundus eritj ut modo meliorem lte caufam condemnet, qui antea deteriorem ab Daty folvit? Sed fic in hac controverfia dabitur Ju- aut potius 0f ftus exactor, fed nullus debitor: H Ó judicio fuo, minime utique prudenti, pro- m()Ld priam do&rmam evertit nofter fententiae mi- ! m'Lw nus probabilis Patronus. E Plu U f'l(] 0 $. 4oIr. $ Et tamen fuam opinionem minus proba- bilem à nota prudentiae potiflimum commen- l itoys dant, Caput F. * n d , ant; ajüntque: "-fen&ntia—, qüa'e nititur gra« ye ^vi argumento, prudens, et ad ufum tuto us " adhibenda eft: fed fententia minus proba- 1 "bilis nititur folido, et gravi argumento " k (fi. enim tale defit, opinionem aliquam ne Onin ^ quidem inter minus probabiles numerant; m fed inter fimpliciter improbabiles rejiciunt) caid "ergo opinio minus licet probabilis prudeus dncp "eít, ac tüito adhibenda." Aft prior propó- ondt fitio non nifi fub aliqua diftinctione admitti du poteft, Scilicet opinio áliqua gravi funda- [is mento nixa forte eít prudens, nifi opinio ad- Ti d verfa graviore argumento fulciatur: fi vera en & haec graviore, ac firmiore fundamento fub- fiftat; tunc jam illa prudens amiplius effe nom ) pater :au(&m poteít... Sententiam fequi, quae vel ex pro- Swïemv pria perfüafione probabilius eft falía, ex te- eut fümonio fenfus intimi prudentis non eft. T Libra integra pondus folidum quidem eft: fed ; ea ad duas libras appenfa levis efficitur, pla- vel ) il neque cedit. .In his circumfítantiis, feu in, u ]i hae conditione exiftens motum fibi adverfum yen patitur, proprium nulfum habeét: unde ejus Ll intum féqui res nuilla poteft. Libra una Di tur ) tpo 11] adverfus duas nihil efficit: et tota ejus vis in motu contrario non nihil minuendo confu- j gj m fntur.. Quod quidem confcientiae minus probabilis, et ejus efficaciae non ineptum pa: ; radigma eft. $ 402. Aliud arg umentum pro fententia mirtüs g ^ n ns: "In caufa dubia, probabili eü etiàm feque C 3 ?P eu 56 Tra&atus. quartus. "et obfcura inter duas partes debet vinceré f "ea, quae poflidet, feu quae praerogativa p "poffeffionis gaudet: jam humana voluntas ?"contra legem in poffefEone libertatis eft: "ergo in caufa obfcura (qualisutique eft con- "troverfia de fententia probabiliore, ac mi- ^nus probabili) humana voluntas in hac am- ; "bigua caufa legem merito vincere debet; "id eft, fua libertate recte utitur. " j I S.' —463.7 l] Ad hoc argumentum üon juvat ftatuere; quid fit poffeffio, et quantae cjus fint vires; fe dic neque quod fupra $. 377. et 378. oftendi, te- » petam, quod voluntas humana a lege nun- M » dl quam fit.libera, fed femper inter duas leges flu&uet, haec inqüam omnia omittàm: [o- 1 ] lam regulam juris a Patronis fententiae mi- nus probabilis tantopere decantatam adfcri- l bere juvat; eft autem fequens: Im pari caufa qnelior conditio po[fidentis b l]àm an in Col- » Cä lifione fententiae minus probabilis cum pro- babiliore par lit caufa aequus rerum arbiter bl)lq cenfeat. [ Certe in nullo: jüdicio, feu tribu- ( nali pro poffeffore contra veriorem,; magis- (lun que probatam cauíam fententià dicitur: ac generatim , quod etiam deinceps faepius re- Y petam,'regulae juris non nifi in proprii no- j Ob; minis dubio, feu rationibus in utramque par- CJem( tem' aeque facientibus, ad decidendam C au-i l0 ( anm din $) Rl I, 65. ín €, *e — — as Caput F. 37 lbt fam faciunt: argumentum pro alterutra parte d Nä pre aevalens nuHa regula juris fuperare poteft. lUI L'Lh $. 404. sefï Praeterea fi ex tua opinione voluntas hu- N mana generatim, et titulo folius libertatis in 4 poffeflione eft, ac proinde (nifi fors certam u fententiam contra fe habeat) pro fuo arbitrio dUH omne, quodcunque libaüerit, agendi faculta- tem habet: hoc inquam, fi verum fit, filius in propofito cafu ofïïcunn illud pietatis fors patri re&e negabit, utpote qui pater fenten- tiam probabiliorem , non vero certam pro Ua fe habet Sed fi pater argumentum invertat vtb dicens: "Mea libertas exigendi aeque ac U tua facultas negandi in pofleflione eft: vel e quy "dic, cur tuam pzutem potiorem effe velis, M x "fl pinguis hic poffeflionis titulus folius vo- m ^ "]untatis, ac libertatis humanae beneficium J o "eft? Scilicet etiam mea libertas in poffef- m jit "fione exigendi eft, quae tuam libertatem eo ) u i certius debet vincere, .quod aliunde prae- Sane la- 1[[) alentes pro fe rationes habeat um 7 borabit filius in diffolvendo hoc argumento, | 3101ï€f fi, quod Probabiliflae faciunt, folo libertatis J g titulo, fe, fuamque poffeffionem fuftentet. myl $-..405 (« d Verum ex $. proxime priore fententiae minus j g5 ! probabili etiam popularis illa benignitatis, ac n ciementiae gloria eripitur. Cum nunqua: e fl u X non dentur duae partes, quoties qmcibo con- jatm Ü Ícientiae Vcrfatur $. 370 et feq. cumque p: 3 n;ila v - TroGotüs quartus. 58 — minus probabili triumphante, pars probabi- lior neceffario caufa cadat: evidens fane eft, ä in hac judicandi, et agendi ratione nihil be- nignitatis latere. Dulce, íed ad fpeciem : tantum eft, fi partem etiam minus probabi- ]em Juvare poflimus: fed non attendimus, quod fic probabiliorem condemnemus K Alterutxa pars debet jacturam fuftinerez cum vero hoc fit neceflarium, tolerabilius demum eft, fi deterior pars potius, quam melior fP]oatur, ut adeo licentia fequendi fententiam minus pro- babilem longe gravior, longeque diflicilior fit, quam obhdatlo, qua fententiam probabiliorem fequi jubemur. Si fententiae minus probabilis patroni de fuo liberales effent, non contemnen- i D dam bumamtltls, ac indulgentiae laudem mere- rentur: nunc vero dum caufae minus. probata& lenoncinantur quidem, fed non nifi fumtibus cau- 4 | g fae probabilioris, mirabile fane, et fatis acer- bum benignitatis exemplum edunt ä $. 406. ) Sic e. g à . dicet aliquis Probabilifta : "ü Ti- tius p1obab1hus ad jejunium obligatus non , Jejunet, fed comedere impune permittatur, ?nemini id nocebit, ipfi vero hoc commo- "dum, er aliquod beneficium erit. " Sed fal- Ts litur in hoc Probabilifta: nam jejunium com- y « mune eft, velut publicum tributum ad pla- H candum N umen, et ad expianda deliéta com- d paratum. Unde qui de communibus Eccle- il fiae bonis participat, debet etiam ad com- fito munia ferenda onera pro fua parte concur- Quj rer e. lam communitati deeft id, quod fin- ob] guli C*aptttx VI. 39 iüübif guli quique ad commune bonum de fuo con- ferre omittunt. Certa prodeffe debet prae- hxï Dv ceptum jejunii, alias Ecclefia illud ferge haud peci&m Potu,iiï'et,.. ïOkï" CAPUT VI. ïdim531 * SI Si certa veritas xbabew'" fequeat , of tamen 'te; j [ nemur in eo cafu femper eam fententiam am- ple&i, quam vulgo tutiorem vocatit. »,n*JSL i .407. Sententiam Tutioriftarum fequi alior ^ 408. Prohibet IXao eodem data confcientiae defi- nitio. ipiliorel 409. Eft quoque haec fententia fe ipfam implicàns, Yenunet 4IO. Ác. minime ad fecuritatem confcientiae -faci- n mue ens; unde jufte a fede Apoftolica fuit damnata. pïmw A411, Quae damnatio etiam Probabiliftas involvit, du 412.'Cum quibus Tutioriftae mire conveniunt. 413. Reverentia inlegem, quam Tutioriftae jactants ge i 414. Probabiliftarum quoque cauíae favet. -.. g. 415. Neque animus donandi illorum caufam juvat; $-416. Nam deberet potius caufam meliorem, quam [ if : deteriorem juvare, i $. - 407. 1 ?mit;giüh Itaque in concurfu fententiae probabilïo- comm Seä fal ris cum minus probabili hanc prae illa am- plecti inviolabiles veritatis ac juítitiae leges j non permittunt. sed etiam probabiliorem j J ph adoptare vetant aliqui $. 397. fi probabilior h&a qu illa legi advería effe videatur. Sic in propo- y p Bd ( fito exémplo $. 400.. pater ex praevalente quidem, non tamen certa ratione filium fibi cu j leigatum habet: attamen hoc officium exi- qllO E Ul : C 4 ggrc 4o Trat&atus quartus. gere non poteft; nam remittendo obfequium j j hoc certo non peccat, illud poftulando pari- culum íaitem minus probabile incurrit, ne äï hominem : TW Alia ime I;eritum ultra aequitatis ra- tionem graviter obflringat. Et ita quidem hi, quos zat'or; iias vocamus, feruunc, vo- lentes, ut quoties.certa fententia nequit ha- ä beri, non nifi tutior fententia in negotio con- $ fcmmae adhibeatur. h € $. 408. bi Verum qum confcientia eft judicium pru- f dens $. 470. [Xnum, et mea oplmone cercum p confequens éni, fentenuam probabiliorem rejici nunquam debere, etfi ad certum per- 0. i | tinpere non detur, ultra probablholcm, fal- l va prudentia, mentem urgeri haud pofle. ür Qui fententiam e. g. aHirmanrem fi ea pro- D babilior fit, non vult amplech, is neceffario negantem (medium enim non datur) ample- &«Lm, quae eo ipfo minus probabms ett, quod probabiliori adverfetur. - Sic e. g. fi fo- d lutionem p1onamht s debitam petere non au- I dea$, eo ipfo ftatuis, quod nihil debeatur: quod ipfum in dato cafu minus p1 obabile e.t, 1: (s àÍ $. 409. bi Sed meticulofus talis Tutiorifta aeque, NU ac temerarius Probabilifta $. 400. füuam hanc N doctrinam proprio judicio convellit , fibique Y palam contrádicere compelhtur. Nam ut eX] in propofito exemplo $. 40o. pergamus, fi lib pacer probabiliore fc.ntcntxa, nixus, a Tutio- t r d 4í Caput VT. um rifta quaerat, num filium fuum graviter ob- )l' ihl cre queat, tutioris fententiae affertor LY hunc aufum patri- huic non poterit non pro- hibere: ne fcilicet faltem minus probabïle ali- AU JUOR - quid in debitum poüulandl periculum incur- [, V rat. Aft fi ex intervallo filius quoque cau- fam füuam, deteriorem utique, corani eodem IU d 100 explicet: nunquid is eundem ad exfolvendum hoc ambiguum officium adftringere debebit, et co magis quidem, quod filius ifte proba- bilius obhgacus, et paternae exaé&tioni non lm ^l fatisfaciens diícrimen peccati probabilius, ac CCf UI proximius fübeat? ludicium mirabile omni- T0Ten no! ex quo unus ad praeftandum id adítrin- guf gitur, quod alter exigere prohibetur. Non- y ne hic debitor fine exactore, prout ex do- QOW &rina Probamhüarum exa&or fine debltor a emfcït ? Jcef 12T1 l) . 4IO. m j Sed etiam laudamfflma ila, et extrema ylis « confcientiae fecuritas, qua fe 'Iut:lorlitfuum doctrina potlfilmum commendat, ex his ipfis j p rationibus corruit, . Scilicet nofter fecunm« opent tis affertor patrem p],ohlbere non poteft, ne iee^ a filio fuo obfequium aliquod probabilius de- bitum poftulet, nifi filium eo ipfo ab obliga« tione immunem faciat : quod ipfum adeo non eft tutum , ut peccato proximum fit. S]CUE har f bläl vero fuüpra $. 405. benignitati Probabilistarum exprobravunus, quod. non, nifi de alieno fit Nan " ; liberalis: Sic in praefenti feveritatem Tutio- ymi^ riftarum jufte accufamus, quod melioren, Tu P "— 3 caus ]]Iw 42 Tmäatü-s quartus. caufam dure adeo ira&ans, caufae deteriori & usque ad licentiam indulgeat; quodque par- W tem damnationi proximiorem debitis vinculis h d eximat, ut eadem parti probatiori injiciat. Spurius eft ifte ardor juftitiae, et haec pru- dentia verae fapientiae inane fimulacrum eft, de qua fors intelligenda illa aeternae fapien- tae verba: /Voli effe juftus multum: INeque pius [apias, quam neceffe eft. a. Imo hanc L doctrinam, qua neque probabiliorem fenten- ul tiam contra legem ífequi licere negant, ab Vi Alexandro VII damnatam eífe merito affe- 1e aC runt. Propofitio vero ab eo Pontifice con- fixa eft fequens: ZVon licet fequi opinionem vel. / iel umnter probabiles prababiliffumam. à h& $. 4EE. d V'erum (quod quidem per transennam no» tare juvat) vide, num ex omnibus propo- j fitionibus a fumma fede damnatis ulla Proba- biliftis magis. infefta fit, quam haec ipfa, qua "Tutioriftarum rigor condemnatur? Multis [ propofitionibus damnatis urgent Probabilis- li tas: ego nullam aliam ad Probabiliftarum fen- It tentiam impugnandam adhiberem, quam eam, n qua TTutioriftarum feveritas evería eft. Dum d Probabilifta pro caufa minus. probabili fen- Qb tentiam dicit, id quidem facere non poteft, hh » niüi hoc ipfo caufam probabiliorem condem- net: quod ipfiffimum Tutiorifta facit, merito h exinde damnatus, Moleftia, et jactura mea 3 certe " | $) Ecchefiaft, 7, xr. EE €aput VI . 43 wl certe eft eadem, five quis prohibeat, ne quid petam, five alter debitori meo licentiam det, hW jnolls ne aliquid folvat: ex utriusque fententia per- do totum, et inique omnino, fi mea caufa W & W prae caufa debitoris mei bona fit. $. 412, —— — Sed etiam feverus Tutiorifta exlegem N '4" y ht agendi licentiam in Probabilifta jure nullo ac- cufat: nam dum jus probabilius licet nihil (enti T valere vult, caufam leviorem jam triumpha- re facit, etin periculum peccati probabilius, p d e Cor- ac proximius fe conjicit, Íícilicet ut diícri- men peccandi minus probabile; ac remotum u ftudiofe declinet. Nempe fententia Tutio- riftae, quod plane mirabile eft, reapfe eft ea-* dem cum doctrina Probabiliftarum: et fum- um n mus rigor in negotio confcientiae involvit fummam licentiam: ficut fumma licentia fum- p d mum rigorem conftituit. Sic in exemplo noftro toties detrito pater confilii petendi j t i caufa, mala forte in "Tutioriftam incidens, non obftante majori fua probabilitate caufa jobl gt cadet: etfifilius dein meliore fato, fiquidem tale fit, ad Probabiliftam deferatur, ab eo- j &t Juin dem non obftante infirmitate caufae fuae ab obligatione immunis pronuntiabitur. Si dein j OWHQ hi duo conveniant, et pater dicat: "Sacer- | "dOs a me confultus edixit, quod nihil tan- )ndem' gu ? quam debitum in hac cauía a te queam pe- ] /| "tere:" nonne filius refpondere debebit: if g. | ?^ Recte omnpino! nam idem cenfet etiam meus " facers T. D 44. TraGatus quartus,"y "facerdos, qui ajebat, quod in his circum: » iif " ftantiis ad nihil praeftandum tenear. " En! » quam bene concordet Tutiorifta, et Proba- bilifta, et in eandem fententiam. amice coe- ant, in eo folum differentes, quod prior ex fpurio amore legis, alter vero ex non re&a erga humanam libertatem pietate in idem ne- fas confpirent. S 413. Verum T'utiorifta nihil magis adverfabi- tur, quam Ííe cum Probabilifta exaequari. E NLSDPTIT As uare dicet: "Ego caufam probabiliorem "nullatenus laedo: id folum ajo, quod de- &l " beat folvere, fi in caufa controverfía fit de- i "bitor; velfi fit exa&tor, ut nihil fibi prae- Qu "ftari poftulet. Si enim juftitia, et veritas j QW "pro fe non ftet, utique pars etiam melior f "optime facit, fi caufam fibi adverfam ad Y "fpeciem quidem minus bonam, reapfe ta- li "men juftam non violet: fi vero juftitiam et l "veritatem fibi faventem habeat, cum hoc de "certo fcire nequeat, rurfus utiliflime faciet, äp( "fi fecuritatis, et confcientiae gratia cedat, f ?* "GE qUS , 30£ quamcunque obligationem fibi debitam liberaliter remittat, aut fi pars ad- "verfa aliquid, etfi ex argumento minus pro- "babili, exigat, optimum erit, fi petitum ge- "nerofe praeftet, Wi Sic enim bonis animae, li "ac conícientiae accrefcet , quod ex tali do- "patione in aliis facultatibus deerit. Pau- 10 0bl ? cis: pars probabilior donat, et fic nulla ei t eü) -—| 45 Caput FT. TCW. 2 flt injuria: et infuper ex ufraque parte omne In! »periculum peccati aufertur, quod unice i n M gurandum eft.^ equ $- A14. TUbot 11 o w Enim vero hoc argumentum nemo liberi- tius, quam Probabilifta excipiet, fuumque m & faciet avidifflime. Sic enim ejus alumna, id eft, fententia minus probabilis tandem vin- cet, et jure. vincet. Nam fi reapfe veritas, end et cujuscunque generis jus in cafu alicuJus controverfiae fit penes fententiam minus pro- equaïi. horet babilem , aliunde nemo ei debebit moleftus y d effe: quod fi vero eadem veritas, et jus par- tem adverfam jüvet, quod equidem hucus- l W i ) y qué probabilius erat; tunc éademi pars for- tior vi hujus argumenti, et fecuritatis caufa Veio Jv IU tenetur jus fuüum remittereg gratis relaxare, | o f m J ( vel fi eadem pars fit debitor, tenetur pre- tium folutionis aut qualecunque officium li- xap ] el j Jl beraliterj et donato praeftare. Et fic pars deterior vel habet. juftam caufam, vel eam u) à parte antehac meliore recens accipit: et e f | (ai 4 fic femper triumphat. z f jl 5; 415.; JS X j pro Àf de hac donatione; et liberali ceffio: ne quaerere juvat, nüm ad eam faciendam m mmae. cauíae probabilioris dominus ex opinione Tu- tioriftarum fit obligatus, nec ne? fi non eft jl l obligatus, eam non faciet: quaeftio enim u af eft, ad quidnam quisque teneatur , quod, do- Ti nare f 46 Trafatus guartus. nare quedt; quisque aliunde novit, et füper & f hoec neminem ad confilium facile adhibebit. W Imo fiquis donare libere ftatuat, ceffat con- troverfia, et ex novo donationis titulo alte. Si vero ad remitten- ri jus certam nafcitür. dum jus fuum pars probabilior pro fecuritate conícientiae fit adftricta, hoc donationis ge- nus mirabile fane, et liberae coactioni non ä abfimile erit, quod fors nomen, neutiquam 2 vero gaturam donat(ionis obtineat, g. AIÓ.; Dein intelligere non poffum, quod patti deteriori ex reverentia erga jus minus proba- bile jus fuum probabilius remittere caufa me- m lior teneatür. Num hoc adfecuritatem con- m fcientiae facit? vel an non per potiorem ra- tionem pars minus probabilis animo ita com- t Éu t parata effe debet: " Quod fi ego iniquam cau- T "fam habeam (quod quidem, vero propin- "quius eft) per omnia debeo, et volo cede- "re: quod fi vero veritas penes me forfan "fteti fecuritatis,, et confcientiae gratia add- ( "verfae partis voluntati lubens deferam;" Tter Vel fi talis caufam füam minus probatam ad Qgrj r lm "Tutioriftam deferat, an hic pro ea, et contra probabiliorem fententiam feret? Neutiquam! | k n Sed poftquam e. g. exactorem cum probabi* » liore antehac fecuritatis titulo condemnave- ]i tat; fiG. modo debitorem infirmiore ratione C nixum multo magis fua fententia configet: (ent ac proin quidquid aget Tutiorifta, et fua do- Q &rina, um Cuput. P 47 [ Grinas etin collifione fententiae probabilio- ris cum minus probabili femper verum debi- ;L yt, t torem —fme jufto exactore habebit. o de CAPUT VII. t CUri d dirimendam, quae inter caufam probabilio- on;e rems et minus probabilem datur , coutyouer- oni n fiam, divifio mimme fervit. Uiquid 6.417. Transa&dio, quam Tutioriítae proponunt, $.418. In multis non poteft fieri, quia bona plurimà funt indivifibilia, $. 419. Praeterea etfi in caufis bona, et a&us divi- j päfü fibiles concernentibus, .420, Compofitio tamen locum non habet; proba- i j me .421, Eoquod titulus debendi tantum attendi de- bet, qui indivitbilis eft in caufa fimplici. i eon $.422, Caufa minus probabilis nullum fibi jus con- jrem f tra probabiliorem titulo conventionis potett, exigere qa $.423. Porro caufa ptobabilior eft quoque fempef wund magis tutá, u lo L $. 417. j l, yc t Cun jam ex hucusq ue däæl*iþtïs nullum ré- ii medium plenam fecuritatem concilicet ; 'T'u- fetaf tiorifta pro ultimo fecuritatis refugio divifio- um ? nem ftatuet, et fors fibi in hoc etiam Proba: [ COW3 bilitam , utpote alias jam fatis amicum fibi Qu non adeo adverfantem habebit. "Itaque ex xïgb& J "pretio, officio, aut quocunque obíequio at "controverfo unam e. g. tertiam capiat fen- ) ï?itiong "tentia minus probabilis, duas vero tertias goüügä: "pars melior obtinea;: et fic quaelibet caufá ( f d "pro ärinäv 48 Tra&atus quavtus. "pfo fua dignitate ex aequo honorabitur; et p ex "aliquo transactionis genere totum nego- Dia! "tium tuto fmietu'.r; E AA QU pa Verum innumeris vicibus controverfia eft de bono aliquo, et de a&tu indivifibili; et bc infuper de tali bono; et dé tali actu ; cujus 1 defe&us ex nullo alio genere bonorui, et pe pér nullum alium aéctum compenfari potelt. de Sic controverfia effé poteft de bono vitae: li an jam pars exactrix partem ream partim oc- M — —— —— Ccidet, partim vivere perinittet; aut certe Q data pecunia compeníationemi praeftabit ? bito |tem fi agatur de honeftaté falfhiioquii. pro B certis circumftantiis; num in hoc caíu par- $$ tra verum; partim fallum dicet; aut certe f aliquod genus honoris in compenfátionem ve- ritatis reddet? Idem quaetitur in controver- fiade juré matrimonii , de obligatione virtu- tum theologicarum; de actibus; quos intrin- fece malos vocamus,; de fimonia; - blasphe- iià etc. fi fcilicet difputetur, num ambiguus aliquis actus ex harum virtutum , et officio- rum legibus praecipiatür; aut prohibeatur: Fupe,« Quare ex hoc; divifionis, aut compenfatio- flVe I nis confilio fperatum effugium haberi fae- "Q piffüime nequit: C Y $. 4tg. Vij Ptl Praetered ne quidem in caufis, quae bo- iium, vel actus divifibiles concernunt, fpe- '( Nam quod in li fatus exitus fecure obtinetur. prae- | TW..L Coput VIl. 40 pet praefenti notatur, et deinceps amplius expli- N cabitur, indoles officiorum non habetur ex natura rei, vel obfequu, quod debetur: fed quantum ex materià debiti omnia officia funt paria, et pares in confcientia leges habent. u erï li w Unde eadem opera ex diverfiffimis officiis de- f d beri poteft: et idem non raro officium diver l, fiflimas fibi operas expetit. Sed neque ex Tü perfona, quae debet, neque ex perfona, cui d debetur, ofliciorum legitima differentia col- Q Vid Higitur: eoquod idem non raro debitor eidem TE creditori diverfiffimis vinculis obftriétus effe j e queat. Verum genuina officiorum, feu de- flabit bitorum natura manat ex ratione, feu titulo, 1] per quem aliquid debetur. * lu 9& * Sic idem homo eidem homini ad dandos pror- fus fimiles centum poteft teneri ex caritate, ex u ynent' religione, et ex mxfer'cmdn, ex filiali pietate, €x pacto etc. Si materiam debiti, fi debitorem, fi exactorem confideres, omnia funt aequalia, o và aut eadem femper: et tamen quam divería funt 05 Jl haec oflicia ? Dia] $. 420. 105 Quare officia, et judicia confcientiae de- et 0 fuper concipienda femper debent effe paria, QD9" " five materia debita divifionem admittat five nia iU i eam non admittat: et inde divifio nunquam )d l erit jufta, etífi pretium, aut-opera debita di- vidi, aut per aliud per partem aliquam com- penfari queat. g qu * Quae quidem de divifione, aut compenfatione ul J in collifione confcientiae mmus, magisque pro- ïbm. [ e babilis )U 3 f Jra&atus quartus, babilis intelligenda funt: namalias unum debet quandoque compenfare defectums alterius, e. g. fi frumentum debitum praeftare nequeas, pecunia 3te danda erit. $. 42t. Tam in propofita caufa vel eft unica, et fimplex debendiratio, ac proin debitum uni- cum: vel ratio debendi, et natum exinde debitum multiplex, ac diveríae rationis ? Si g fecundum , caufa controvería non nifi mul- l tiplici confcientiae judicio erit terminanda, quorum unum fors erit verum, probabilius; * ( alterum vel falfum, aut minus-.probabile. Si vero titulus, ac natum ex eo debitum fit p QU fimplex, tunc fi hoc debitum fubfiftat, de- betur totum: fi vero non fubfiftat, debetur lu dn nihil. Et quod inde confequitur, fi debitum hoc ex fimplici ratione natum eft probabilius, db tunc probabilius totum debetur: et fi caufa j «t minus probabilis pro leviore fuo argumento partem aliquam accipiat, verum erit dicere: (h Iley Hanc partemi licet minorem probabilius ini- que capit. **) peta : z In exemplo fors Petrus cum Paulo difceptabit, an & Qu ille huic quinquaginta ex mutuo, et alios quin- Ullm ( quaginta ex emtione, et fic centum debeat, vel non debet. lam in hoc cafu judicis, aut cujus- I ]U q cunque mens inepte fimplici abnutu, velannutu definiret: debet centum, vel non debet centum. AUR Sed eaufa horum centum eft reapfe duplex: unde ! D Tto nandum. utrumque ejus caput fpeciali judicio eri; t;l'lni- u i ** Fingamus Petrum inter et Paulum probabilius, Tpf non tamen.certo dari mutuum, ex quo Paulus Petre Caput VII SI Petro debeat centum Iam fi poft adhibitam de- ( C0 uf bitam induftriam certa veritas haberi nequeat, et Paulus feptuaginta folvat, triginta non folvat: NI nonne verum erit dicere: Paulus triginta pro- babilius inique retinet, cum . probablhus etiam triginta debeat. us j $4 422. umü'l Neque caufa minus probabilis , in debito emö JmS fimplici, partem aliquam titulo conventionis fibi exigere poteft. iNam transaétio tantum Yf habet locum, quamdiu fpes eft ex utraque ammaó parte ampliora inveniendi argumenta, vel mbhw quando exitus cauf: aliunde incertus adhuc aiile.' xmm pendet: in his enim circumftantiis pars utra- que pro rata fpei fuae poteft transigere, fere Qu o ficut de aliis incertis eventibus jufte fpon- r dere poffumus, et non raro folemus. Quan- deb hu do vero omnis pro indaganda veritate opera Obabyh tunc nullus juftae trans- n [l'ïmü jàm adhibita eít actioni locus fupéreft: fed pars melior debet a]. um N (puta femper in fimplici caufa) totum obti- nere Transactionem judices nunquam im- hu» U perant fed confulunt tantum: atque hoc, et quidem merum confilium adhibent ad ini- ræpfï?b"' tium contentionis , vel certe ante ultimam dgbCït, " fententiam, id eft quamdiu ípes utrique fu- pereft, fuam caufam meliorem, feu proba- a a T biliorem fore, quam proin fpem pro aliquo j centb pretio jure poteft vendere. Quando vero J pe g nulla majoris probabilitatis fpes remanet, tunc T fimpliciter pro probabiliore pronuntiant: ne- li que part victae in honorem argumenti mminus f0b3 p lH 2 pro- qb Pin 52 Jra&atus quartus. probabilis ullam portionem adjudicant. Quiä d fciicet fenfus intimus clamat: probabilius f eft, quod meliori totum , et deteriori nihil ei ex hoc fimplici caufa debeatur. **) IT * Siquis a te fructus futuri anni fimpliciter, id eft vel nafcituros , vel non nafeituros emat, po- teris ab eo exigere pretium promiffum, etfi nulli b fructus fint nati. Idem de eo, qui navem ex In- dia redituram cum omnibus mercibus vendidit: U qui navl licet fubniería pretium fponfionis jure d petit. Equidem fi juftus effe velit, debet minus n pretium pro fructibus incerto nafcituris, quam pro extantibusfibi pacifci: idem pro navi in ma- rj fluctuante minus debet petere, quam pro ea te jam in portu conftituta, Quippe. fpes rei incer- po ta minoris effe debet, quam res ipfa: folae fpes QUi certae rebus ipfis aequivalent, & ** Loquimur in praefenti de judicio inter caufam Md probabiliorem , et minus probabilem ferendo*: fcio enim, quod aliqui mifericordes judices in kïm 1 cauífalicet fimplici, aeque tamen probabili divi- Qve NC fionem rei controveríae faciant; licet etiam hoc de ( minus recte fieri, infra oftendere fatagam. Con- ( tra caufam probabiliorem, ct infuper fimplicem nullam finita indagatione divifionem faciendam Coní effe omnium,. quantum fcio, tribunalium ufus, Qpor ac proin ingeps evincit auctoritas. I Mil $. 423. bex Ex hucusque difputatis, et maxime ex $.410. corollarium aliquod deducitur, quod magni momenti, et communi etiam Probabi- QW | lioriitarum, feu fententiae probabilioris Pa- tronorum do&rinae efít adverfüm. Eft au- b tem fequens: Nunquam aliqua fententia eft probabilior, et minus tuta; ficut nunquam «5-« A " datur il Caput F. 53 (l datur minus, probabilis, quae fit tutior: fed Sabï"ms fi certa veritas haberi non poteit, ea femper ri ii eft, quantum ad rationes confcientiae tutiory imo tutiffima, quae fpectatis omnibus legi- (dten , l bus (probe notes fpectatis omnibus legibus moralibus) prae fententia contraria eft pro- "p T babilior. Et quidem hoc adeo verum eft, Vefn d l ut etiam in miniftro facramentorum , in Me- vt dico, in Iudice, et'demum in omnibus obti- (ioris j Conícientia namque in omniuimm ani- jet ii nis, qi mis par eft: et cum fit prudens judicium in- i i "n l tellectus, aliud fibi propofitum babere non j p d poteft, quam folum conatum veritatem, yel n olie a quantum licuerit, propinquiffime attingendi. Debet equidem Miniíter Sacramentorum, y ul Medicus, imo frequenter etiam alii fpecia- r lem cautelam adhibere: verum hoc non ex ! us diverfitate conícientiae, fed ex fpeciali lege yili T. u defcendit, ad quam legem non fatis atctenden- n ) (s tes morum DoG&ores diverfitatem hanc in r hmrh&' conífcientia, et non in fpeciali lege, prout ! P 5 oportuiffet, quaefierunt: quae tamen orinia jin ? inferius, fcilicet capite decimo fexto, diligen- tïus— explicabo. CAPUT VIII. g u [Ufaquo , Quatido in. quae[tione con[cientiae certa veritas P;Oba per juflam induftriam non poteft baberi, tunc jori » probabilior pars eft. ample&enda. »i yeno $.424. Cum ergo ex propofitis fententiis tum Proba- j Ti biliftarum, tam T utiorii'catgilm fubfiftere poi lit3 üi Ed s- 4-25! * $4 Tratiatus quartus. N $. 425. Seqmtur, et quidem ex definitione Xmo fe- n ü qu endam. effe fententiam probabiliorem., $. 426. : Haec eft ipfius naturae vox 427. Sacris quoque auctoritatibus firmata ä 4 -- ) * oQ Quae fola contradictionis argui non poteft, . Ob1 Tutioriftarüm, quod nos haec fententia $. 429. z(ïï a peccandi periculo non liberet; $ 430. €t 451 Ad quam üton omnes Probabiliftae frite 1elgondent d $.432. Solvitur. $. 433. Confirmatur folutio. $.434. Hinc necelfe eft fententiam fimphc1tc1 proba- biliorem fequi. ] $- 424 f Cum in omni confcientiae fimplici quae- hn ftione dentur duae partes fibi mutuo contra- [ dicentes, quarum una debitum affirmat, ne- 1 gat altera $. 372. ideo non poteft fententia hr ferri pro minus probabili, nifi condemnpetur D probabilior; quod quidem faciunt Probabili- ftae $. 405. Sed neque contra probabiliorem [ decerni poteft, nifi hoc ipfum fuffragium pro Ü minus probabili feratur ; quod 'Tutioriftae fa- D &mcmt $.412. Verum neque divifioni juftus (uu) jam locus effe poteft $. 418. et 419. Unde (ic aliud fuper non eft, quam ut pars melior ex Tit fimplici cauífa caplat totum. .$.435. Etfane, velex hoc folo, quod confcien- Ti tiafit prudens judicium $. 470. re&te, ac ve- "n rifime, et Xmo quidem infertur, quod fen- tentia probabilior in, caufa tam diu agitata de- ium ex integro vihcere debeat. Quid enim In j C'apz—&t FHL - 35 in negotio c.onfcientiae, id eft in caufa vetita- m fe tis melius fieri queat, quam ut probabilius amplectamur, fi certum per. humanam qui- dem indufiriam O btineri non poteft? Non- pote'l.l ne demum ex teftimonio fenfus intimi haec qntad affertio animo noftro luculenter probatur ? hat $. 426. Haec vox naturae effe videtur, ipfis gen- tilibus non inaudita: unde Tullius de acade- jtr p micis agens 4) dicit: /Veque d:/putationes mi0- [ftrae quidquam aliu d agunt, mnifi ut in utram- ue partem dicendo, et audiendo eliciant, et ex- aut ad id quam jc u primant , quod aut eerum [it, condee maxime accedat. Similia habet Plato: b) Hoc unum in vebus dubiis [Iudiofe eft claborandum, yit, Ti fenteti ut aut difcawmus, quo modo b«e fe babeant, atit inmveniamus: aut [i boc fievi tton. potefl , buma- jente? -- Ws wavum vatiomm faltem ea, quae melor , fir- valovque , feu quae minus vefutari poffit , dele- p difficul- um p ^ Ge, & quafi infideamus , ut pericula , tatesque enavigemus, Omnium praeterea gen- i ( tium tribunalia juxta veriorem fimpliciter ju- 1 J'Emï J j N dicantia naturalem fimul, et in ritatem conftituunt. gentem aucto- gelor $. 427. Nec Wfacra au &oritas nos in hac caufa de- ftituit. Sic S. Chryfoftomus c) ait: $::ef- cone " Wegotiatorem , ct (i^ k metta emiurus gykas unu 4 aite- W od a) Lib. o. quaeft. Academ. gnatä " b) Dialeg. 1. im Pbaed. u]d 0v jj €) Homil. 44. i5 .Mattb-k E p 56 . Tratiatus Quargäs. Ah altevum , et ubi weliores. bejlcs z'izven'erz':, et pretio viliore ab illo comparas, quomodo non il Il ts oportet populum circumtre ownes Dotloves, et inquirere , ub? fincere veritas Chbrifli veutumda- [ni 0f Luí., eb Ubi corrüpta; et omnitum confe[fiones cogno[cere, et veriovem eligere plusquam ve[li- fà mentum. — Dicit Apo[Tolus z ommia probate, quod O. bouwnm efl , tenete. Cum vero feveritas Tu- tioriftae etiam meliorem caufam condemnet, benignitas Probabiliftae etiam deteriorem ab- folvat, et cum moderatio Probabilioriftae e media via incedens parte minus probabili con- f demnata caufam magis probatam vincere fa- U ciat: nemo fane juítius Probabiliorifta pro Lir fe ufürpabit regulam a S. Donaventura d) fta- Ij y bilitam: " Cavenda efl confcientia mimis larga, i et nimis flriia: nam prima generat prae[um- DI dew D tionem, fecunda defperaiionem.; jtem. prima b Is faepe faloat damnandum, fecunda econtra dam- niat [aleandum., Atque hoc eft, ni fallor, il- Iud in facris literis toties praedicatum, quo jubemur, zec ad d » ? exteram , nec ad fiuifiram declinaye.. » $ 428. » i Tam haec eft illa fententia, quae in colli- 01 fione magis, minusque probatae doctrinae ? hu D fola eft vera, fola vera eíTe poteft, reliquis tln duabus femet ipfas evertentibus. Nam fi pa- (ir ter in exemplo tam diu verfato, graviora L fuae caufae argumenta Probabilioriftae expo- D) Qu nat, ab iíto facultatem hoc pietatis obfequium (0 tan- ? " ,I 8) L. a. Conpend, Tbeolog.-' Véritat. & 52. Caput VIIL 37 ntyt tanquam debitum a filio exigendi 1mpetramt' filius vero libertatem fuam levioribus momen- Üh tl N tis defendens hunc judicem minime props- lil ddü ium habens, ad praeftandum hoc officium omnino condemnabitur. Et fic demum cau- fel). j i 1'6 fa fine do&trinae contradlötlone conftantem exitum fortietur. T q'ff jas ] $. 429 demi Qrcrn a Verum non adeo inopes funt Tutioriftae, )]lt(]l' lv et qui vel ignorantes, et inviti eorum cau- jbl am mea opinione adjuvant, Probabiliftae, CCf ut non gravi argumento Probabilioriftas ur- geant Sic vero illud inftruunt ? Vel fens f [n tentia probabilior opinionem fibi adveríam Dic eo usque debet fuperare, ut omnem pru- "u K dentem errandi formidinem excludat: vel rj " eam fequi poffumus, etfi de ejusdem falfi- i p "tate minus quidem, pruJentcr tamen formi- gro d "det? Certe timores etiam minus probabiles allo "mentem prudentiffimi hominis afficiunt, et Um;q "ad varias cautelas adhibendas permovent. [ "$&.389. lam fi dicant, auod tantum pro- - bablhmtls pondus requiratur, ut exclufa l "omni formidine, ac motu contrarig mens m COH " huic fententiae plene adquiefcat: tunc Tu- odl'mae "tioriftae Probabiliorittas amice amplectun- yeiqu tur, plaudentibus Probabilifüs , quod ad- pl velfaru fui in eam fententiam lncxdcunt, IU "quam a femetlpia impugnari, imo plene T p "confici, ac proin nullam effe, facile per- fequ Pvident. . Certe. Tutioriftae fat prudentes funt — D5 L 58 "Tra&atus qua.i.'m:. "funt, utin negotio morali non geometi'i- Qn ? cam, .non phyficam, fed moralem fecurita- p "tem requirant, nom utcunque poflibile, fed ne "prudenter formidandum periculum abeffe lo: "volentes, Si vero major probabilitas ita i "fufficit, ut partem adveríam fimpliciter vin- x "cat, prudenti erroris periculo adhuc treli- qu " &o : quomodo ultimum judicium poteft effe Tni "fimpliciter certum, et ab.omni deceptionis fin "prudente formidine vacuum? Num poteft 0n "ex fententia non penitus certa inferri ali&, Pr "quae ex integro certa fit, ita ut effedus bui "caufae fuae efficacia major fit? " Iäffs Ale $. 439. Ti i Si vero Probabilioriftae pro more fuo di- E cant, quod non cum probabilitate quomo- DW docunque fgperante, fed non nifi cum mul- pe tum, et pluribus gradibus fuperante proba- tüm bilitate contenti fint, (jam omnibus pene theo- fent« logis ratum, fixumque eft, opinionem oppo- ICI0 fita multum probabiliorem tuto adoptari poi- là Ücf fe: unde opinio multum probabilior, etfi re- AQOS ipfa nondum fit penitus certa, per judicium aliquod füperadditum, et a tanto confenfu petitum moraliter certa efficitur) fi hoc, in- quam, Probabilioriftae dicant, tunc Tutio- Q Til riftae, et Probabiliftae inprimis per jocum bl u interrogabunt, quot demum probabilitatis l0s P] gradus fint neceffarii, ut aliqua fententia ex lo íe benignior, et legi advería, fecura redda: ltg tur. j ( Num decem, viginti, aut omnino cen- WQ( tunm Caput VII. $9 ore tum gradus requirantur. Si enim gradus hos jcurit praevalentis probabilitatis nobis non defig- iil nent, eorum fententia, cujus ufus in fingu. » 2d los dies toties recurrit, inutilis, et ad for- 1andas vitae noftrae rationes nulla erit. Dein biüts !A ii « pergent interrogando, an firmus ille gradus, du quotuscunque demum, omnem errandi for- pl midinem jam ex fe, ex propria virtute, et ab fine judicio füperaddito excludat, nec ne: fi an p omnem excludere debet, tunc Tutioriftae Probabilioriftas ejusmodi vel invitos fuae tri- j [ eio bui fuccenturiabunt. Si vero fententia illa fatis probabilior non omnem formidinem pro- xime, et fua efficacia depellat, tunc ultimum judicium confcientiae nunquam erit certum. "ID Nam maxima auctoritas, et quantuscunque e quo'f y Do&orum confenfus- non poteft efficere, ut cum J fl ex aliquo non penitus certo aliud penitus cer- jifd » tum fequatur. Palam quippe eft, quod hanc fententiam fequantur, non quod proprio ju- at n n dicio fatisfaciat, fed quod aliud effugium non habentes, eam neceffitate compulfi, ac vacil- | anr 9) j * ul lantes amplectantur, TM &. 431. uidquid vero fit de his, demus interea, ü hOCS ) quod major illa multorum graduum proba- y T bilitas ope au&toritatis demum certa fiat: quid e 1!' nos Probabilioriftae dicemus de illa probabi- p litate, auae adveríam fibi fententiam non nifi u l] j uno, alterove gradu fuperat. E. g. vincant u l vin- CM duodecim teítes cent'ra unum, et tuto cant, jl d 65o Tvatiatus quavtus. cant, et in noftro exemplo patris argumen- (it q tum fit decuplo majus, quam ratio filii: ut proin parenti fuum obligandi filium fecuram de facultatem facere poflimus. I Sed quid dice- mus , fi praevalens probabilitas non nifi uno i gradu fit major, Ífi unus teftis ftet contra C duos, fi patris caufa conditionem filii velut u uno duntaxat numero vincat? Multorum h graduum affertores cum uno non poterunt ü e eíffe contenti, ac proin patrem, et ejus cau- fam una folum libra graviorem condemnare ( debebunt: eoquod omne peccandi periculum Ü modico hoc probabilitatis exceffu non abo- [ leatur. Sed nonne hoc fuo judicio filii con- D r ditionem etfi minus probabilem meliorem red- * dunt? Et quid vi hujus do&rinae filio. cau- iri fl fam fuam non nihil minus probabilem expo- & nenti dicent ? — —- Scilicet Probabilioriftae N W fi fententiam fimpliciter, vel unico gradu probabiliorem rejiciant, velint nolint Tutio- « riftae erunt. d 1 $. 432. la "Quare ad acionem fecuram reddendam, tu « ad judicium confcientiae prudens reddendum atque ad omne peccati periculum amolien- Ti n dum fufficere nobis debet argumentum , aut probabilitas unico, vero tamen *) gradu ad- vería parte füperior: quae quidem -do&rina non fola multorum au&oritate Theologorum in ftatuenda propria doctrin a fibimetipfis non fat conftantium, fed invi&a ratione a formi- dine : .Capzlt FIII. 61 T dine peccandi liberatur; quae quidem eft fe- MM quens; Ín omni judicio confcientiae agitur l de jure duarum partium $. 572. et 373. jam impoffibile eft, ut melior pars (qualis eft etiam td )Lf.' Yib fimpliciter probabilior) cauía cadat, nifi vin- cat deterior, qualis rurfus eft ea, quae vel um f velt unico gradu minus probabilis eftj prout ex hucusque difputatis apertum eft. Iam inftrui- uori V tur fequens fyllogismus: Oui eligit optimum ex omnibus, quae im poteflate babet, mon pec- its d jenot cat: fed qui in collifione fententiae minus pro- babilis cum probabiliore eligit fimpliciter ,. et ticuli li übü' licet non multis gradibus probabiliorem., eligit optimum, quod in pote[tate faa babet ; ergo qui fiicol- jl rl eligit fimpliciter , et licet non multis gradibus probabiliorem , non peccat. Major propofitio p Q iup ex fenfu libertatis, et ex indole aeternae ju- ftitiae eft clariffima: nemo quippe ultra facul- n tatem obligari poteft. Minor propolitio ex eo fit omnino, ac palam certa,. quod repu- ]t Tuü'o. diando utcunque probabiliorem per necefífa- riam confecutionem adoptemus minus pro- babilem, Certe effugium, ut puto, non da- tur, praecipue cum divifio $. 418. et feq. dend J et donatio $. 415. et 416. imperari, vel ad 'deg()lfm finiendam controverfiam hanc quidpiam con- lnghen ferre nequeant. i qi * Dices: ,,Sed quid eft gradus folidus, ac verus? ),du i quippe aeque difficulter definitur, quid fit mul- Jou y tum probabilius, ac quid fit fimpliciter, folide, ogon ac non mere frivole- probabilius, ** Refpondeo, * quod hoc facile defignari queat ex proprio ani- tl mi fenfu. Cogitet quisque, ingens pretium ei j for Ü pr«.)pQ- )b 65 - Tratiatus q;aartus. propofitum effe, qui /ex duabus con&overüs, [ et non admodum inter fe inaequabilibüs fenten- tiis veram tetigerit, et inox animus fuggeret : omnibus perpenfis ego e. g. pro affirmante fpon- V f derem. Quodí reapfe in mente lateat praevae lens judicium pro alterutra, tunc ftudium et f fenfus magnae utilitatis in dato exemplo perci- piendus illud facile deteget. Quod fi oblata p! r ejusmodi lucrandi fpe mens neíciat, in quam partem fe vellet. convertere, tunc jam. non pro- Qq babilior, et minus pfobabilis fententia mutuo pugnabit, fed tunc incipiet ftatus dubii, erit- que caufa in utramque partem aequalis, de qua *nox acturus fuim. ff $. '483. ]i ]u Atque rationem fimpliciter f'üperantem Poít adhibitam juftam induftriam fíufficere, « » neque pondus multis gradibus praevalens re- quiri, ut de ufu tribunalium nil dicam, ip- w Sic DBonifacius D fae leges facrae fítatuunt. VIIIvus e) ait: nfpicimus n obfcuris, quod x p e[t vero fimilitus , vel quod. plerumque fieri coti- füevit. Profecto non ait, quod multum vero » ! fimilius efk : aut quod vix non femper, fed fim- pliciter, quod plerumque fieri confuevit." INon d (ef gradus, non additamentum, fed fimplicem exceffum commemorat. Huc facit illud f ) Qj Vio quoque: £nbis, quae dubia funt, quad. certius exi[limamus, tenere debemus. Eandem fen- Yer tentiam omnino tenet S. Thomas g), qui f " un f nihil aliud requirit, qugm ut qlz'quid f& ver in Dor " e) Regu. lur. 48. in 6. Vit f) €. 3. de Sponfal. Ws 2 pr.í2? quaef, 69. arf. x« | Caput( I)IIL 65 verl 2n plu h'bus, licet interdum deficiat in paticiori- intell bus. Non opus eft, ut in multo pluribus fit E verum, et in omnino paucifimis fallat: fed s fanéótus doctor nulla plurium graduum facta at um d mentione, fine exaggeratione wite majoris ) yte probabilitatis, fententiam fimpliciter verio» j 0i rem, feu argumenta, quae faepius verum, n qui quam falfum continent, adoptat. yon t ; utto $.. 434.. j, t* T2 Ad exigendos plures gradus, et ad requi- rendam non tantum fimpliciter, fed multo probabiliorem fententiam Probabilioriftas im- pulit folum moleftum illud Probabiliftarum, Aptem - C0 et Tutioriftarum dilemma, quo interrogant: », Vel fententia probabilior veftra debet adeo Qs re ,effe probabilior, ut omnem prudentem pec- m ,,candi timorem aboleat, vel non eo usque jfacut », debet effe probabilior? fiprimum: quo ca- J .pite, vel etiam quo puncto a Tutioriftis " , dilfertis? fi vero alterum dicatis: quomo- j 3,do ultimum judicium poteft. effe certum?,, f - Iam gravis illa interrogatio redit etiam de fen- m tentia multum probabiliore: quae vel in do- ficem &rinam Tutioriftarum incidet; vel juftam my violandae legis formidinem non evadet. Si gtl vero duas in omni caufa, et obligatione par- i feüf tes, prout oportet, confiderabimus, tunc Qj fententia etiam fimpliciter probabilior non g poterit rejici, nifi fententia minus probata vincat. Per quod in omnes , quibus Tutio- roba- ziftas premimus,— anguítias etiam nos P bilie- h 64 Jva&atus quartus. bilioriftae conjiceremur: Ífi cum fententia fimpliciter veriore contenti efle nohmus. a CAPUT AE x h N Explicatur. flatus confcientiae dubiae, fen in utramgue partem aeque probabilis. 435. Explicatur ftatus confcientiae dubiae, H * 1 436. Cujus conditio eft ambigua plane. )u 9437. Hac ftante plerique partem legi faventem El amplectendam effe volunt; $.438. Auctoritate Juris Can. ut putant, nixi. € $.439. Verum hac ratione partem aeque probabi- lem hoc ipfo damnant. / I) $. 440. Probabiliftae totum libertati ad]udlcantes fe ( ] implicant. $.441. Divifio quoque in hoc confcientiae ftatu 1o- GU cum nof habet, $- 435. Atque utinam ratio in partem alterutram N praevalens, et fic fententia probabilior fem- j per haberi poffet! Verum in eas non raro f& anguftias mens noftra delabitur, ut ea argu- Du mento fuperante defüituta, fuo judicio . ab B. utraque parte aequis intervallis diftet , aut Bili potius omni judicio intercepto de caufa con- rf'I]*) troverfa penitus fileat. Qui quidem ftatus Quf mentis propri nominis dubiwm vocatur: et TU frequenter nobis accidit in caufis ex fua jam lt(hl indole obífcuris, in quaeftionibus facti; qui- & [ que maxime infirmioribus ingeniis familiaris &t eft, quae faepe admodum, in quam partem Idf fe vertere debeant, plane ignorant, b $. 436 l Caput LX. 63 AUA $.. 436. à . Quonam in via adeo ambigua tendendum jam eft ? vel unde in tantis tenebris, et in, hac nullis humanis viribus fuperanda igno- rantia lux aliqua petenda erit? F'ors a confilio f Verum Ó aliorum, aut longa meditatione ? varii varia, ac diverfa confulent, absque ut mens difcernere queat, cujus confiliura prae reliquis fanius fit: propria vero confuiltatio a 1 animum dubitantis magis implicabit non raro, et ignorantiam augebit etiam. Praeterquam M p[ubïbl quod aliunde ftatus dubii infuperabilis prius. g non incipiat, nifi poftquam ea, quae gravita- ( ti negotii debetur, induíftria praevie conful- flatu lo tando, ac meditando jam fuerit adhibita, ; $. 437. Hic jam Tutiorittae partem fibi dilectam, id eít, tutiorem et legi magis faventem am- jat r j plectendam effe eo magis jubent, quod fen- tentiam etiam probabiliorem, fed legi, prout putant, minus faventem perpetuo damnent. & Et quidem Tutioriftae pro caífu dubii Proba- jioo * bilioriftas, quantum fcio, plerosque fibi con- , dl fentientes habent nam hi quoque in pari J cauía fat fecuros fe fore haud putant, nifi ; f05 T partem tutiorem, ac legi propinquam magis fequantur. Et merito id faciunt: cum enim fi; ! qlll ex fententia probabiliore ultimum .judicium ii certum aegre pofüint elicere; quanto minus p id praeftabunt ope fententiae aeque proba- l pal'ff bilis? - Jom, II. E $. 458. 9' 436: R 66 dratiatus quartus. E NTRU $. 438. t Atquehi tum aliis rationibus, tum au äOf Q u ritate Juris Canonici potiffimum nituntur, ! quod inter alia etiam habet fequentia: Atten- dentes, quod in bis, quae amimae [alutem ve- Ü fpiciust Gd vitandos graves vemorfus con[zien- tae pays fecurior efl tenenda. à) Et quidem Iu minime diffitendum, quod Jus Sacrum nedum Hi in caufis aeque probabilibus,: fed etiam in cau- fa probabiliore Tutioriftis favere non raro M [j videatur, fiquis obvium verborum fenfum, et non totum earum legum ambitum fpectare ü velit: de his tamen omnibus agere nimis pro- fecto longum foret. Quantum vero ad. prae- neor ] fentem conftitutionem a pvl tum eft, quod fub u) f parie f[ecuriore non niti veriorem , ac proba- &b biliorem, et neutiquam aeque probabilem in- . t telligat illa conftitutio; zxplicat Pontifex in n celebri hoc capitulo, quod in ipfo concilio h univerfali Viennenfi procufum fuit, explicat, lie ü inquam, regulam Fratrum minorum a S. Fran- ciíco Aflifiate conditam, et praecepta in ea- Con[ Of dem graviter eos religiofos ftringentia defig- nat Qüm Ubique autem non certam, fed verio- f( n rem tantum fententiam ftatuit, ipfaque dubia nxm ] per plures Archiepifcopos, — Epi[copos, et im mxll' lf dheologia Magifiros , et alios biteratos , provi- IMSMÁN 2 IvilUS M dos, et difcretos ex [ Y i dnari fecit. b) n dif- cut(u autem explicationis, ex variis argumen- It f][ tis, imo conjecturis ibi adductis ad oculum pa- tet; li 4) C. 1. iwter Clemegtin. de verb. fignificat. p) C. 1. ister. Clementiu, de v. ig. m ao - Caput IX. 67 tet, quod Pon tifex in illa conäi*utione ea faepe deliniat,' quae ex S Francifci regula nee cer- dU j ta funt,' nec propinquius ad legem, fed ad ]ibertate AiLk T Eratrum fac á iunt: Aiibe il quodque ubique ea aipleGtatur, quae fibi, ac de E 2] üenato a fé jult t uÀ Doétorum confeffui veriora videbantur. Pau- TT g cis de cafu, et caufa aeque probabili ibi mi- nime tr [ m atur; et oti LR R am.Pontitex iille totüs a in ea fententia eft, quod in conícientiae ne- a n ml gotio illud femper fecurius fit, quod verius fenfit eft: quod etiam ego inferius $. 498. penicius explicare, et evincere fatagam. p $. 439 15 p d prae Id interea recoquere juvat, quod fupra ;ot ib uberius commemoravi, fcilicet "utioriítae, gïoba et Probàbiliorittae, fiin pari caufa unam par- m tem e. g. exatctorem ad tutiorem, et legi prout o^ putant viciniorem fententiam obligent, eo D. J ) Q ipfo parti alteri e. g. debitori in eadem aequa- FUW li caufa fraena relaxent. Vel quid dicent fiiio ,E confihum in pari cauía petenti? num eidem -ïrx*'n ictid gi? officium p tis exfolvere imperaburt, poft- i^ quam patri iilud ex .byA v i0eore prohibuerurt? Aut QUi (er l en forte pro filio tutius erit). dubiam obl A Jb(.l ;O"x tio- j l, .v il l nem negligere ? Scilieet non attendunt ple- 1 D J j "! rumque, quod pro utraque parte aliqua lex j fü u iemper militet, quodque aequalis periculi | res fit plus exigere, et jufto minus folvere. M f mivn $- 440. u ^ Tam Probabili ftae in dubio, feu pari caufa pro libertate humama eo fidenuus pronun- j (b D Qant, 68 Tra&atus quarius, tiant, quo generofius antea etiam caufam mi- Ltic certe nus probabilem vincere fecerunt. libertatem in poffeflüione conftituunt: et im avi deli&lo, vel caufa potior e[ft conditio po[fi- denits c). Verum ne argumentum jufto fre- quentius repetamus, quaerere liceat: an li- bertatem exactoris, vel debitoris, vel an li- bertatem utriusque in poffetffione, et melio- rem effe velint? quidquid agant, ex contra- di&tione fe expcdient nunquam. gïï $. A4tT. biyifioni, auttr ansac&tioni tam parum in du- (. bio, quam in collifionefententiae probabilioris cum minus probabili locus effe poteft, Vid. M 6.417. et feq. INam officium debitüm faepiffime nec dividi, nec per aliud apte compenfari po- S-4€4 teft: et fi aliquando dividi queat, de parte i dimidia capienda erit idem dubium, quod de W toto. Nam ex fimplici titulo, aut totum, aut nihil debetur: Et ipía jura non divifionem pro hoc cafü decernunt, .fed ex illorum $A l Ü fententia, cum fuünt partium jura obfcura, veo favendum eft potius , quam. aiori d). (f ldl ii CAPUT XI hï,u In dubio pars megans, fcu quod idem, Teus, at aut debitor caufam obtinere, e& proin leges dx,'u ( probibentes contra praecipientes viucere " q Pïl debent. tür ( S.442. In ftatu confeientiae dubiae, in quo meutri debel parti absque praejudicio alterius faveri poteft, UES [ « A €) Regul, Jur.in6. 66, — d) Regul, lur, a1, in 6. UO Caput . X 69 if $. 443. Par eft periculum ex utroque latere. c C s. 444. Quod etiamex eo patet, quia ad omnem obli« & rwmonem datur titulus, 0p $.445. Et is quidem unicus pro fimplici obligatione. $.446. Obligationi fatisfacere, feu debitum pradtare d fe absque deoundx titulo nemo . poteft. : $. 447. Nec etiam poteft exisi debitum absque titulo. dul $. 448. In dubio ergo et qui exigit debitum dubium; et qui falvit qua debitum 1czltcm dubie pecedt. t T0 $. 449. Neque periculo caret, qui in hoc ftatu folve- x CO re omittit ; $.450. Sed attendi debet, quid in liac dé dubio quae- ftione verfetur. $. 451, Iam cum nuihil eft fine ratione fufücientegs Ü ul 5 452. Et' moraliter bonum nihil eft, nifi quod, et )0b ] l J in quantum cui 1800 COHVCUI&T,, s. 453. Durante vero dubio lex nullam vim et effica- " Vil c1am in mcntem €Xellt, j faopii y $-454. Sequitut, ab actione penitus abftinendum effe. efidf $. 455. Sententiae huic nofhae ipfe fenfus intimus fuf- Jb "d fragatur : d $- 456 - 460. Et auctoritas tum facra., tum profana. qLIO j D! tD V $. 442. d J l n caufa adeo obfícura quid demum agere de- X ]Jll]rum ] etmens humana? Non enim, prout arbi- l WW trantur,.pars alterutra eft tutior. » fed pericu- !), lum peccandi ex utroque velut latere aequa- li vi urget. uod quidem in praefenti dili- gentius oftendendum eft. Scilicet in omni i^ a&u conífcientiae agitur de obligatione-legis, j ac proin in eodem confcientiae judicio verfa- j tur cauía alicujus, qui debet et alterius, cui debetur aliquid: non emm, quod jam aliquo- li V ) ties dixi, poteft cogitari obligatio fine obli- jpo yr gato, etíine eo, cuiis obligatur. Cum it j " E3 que 79 TraGlatus quartus. lt que in omni confcientia duorum jura contrd- f ria verfentur, patulum eft, quod uni tanto plus detrahatur, quanto magis alteri favetur, $. 443. Cum vero in caufa duorum aeque proba- blh, feu in veri nominis-dubio par utr riusque fit ceufa: confequeus eft, quod:par eu:»que inferendae injuride: difcrimen: L.)s. utroque la- tcz e 1mnnneat S 444 » Quc»d alia nnupm 'ratione pouefi: vfténdf. In omni judicio confcientiae agitur'de aliqua nt legis obligatiónej prot VLÀS htik)vb ü hh CO CO1l- Quf fcientiae. $. 770. Bo J À 4 (ltl(ä l . lani omnig$ ïchs ol nafcitur.ex aliquo.titulo, -feu legitiia debcn— Qen di ratione. Cum enim ex creatis »nm,l fine «f fuficiente rationé dati queat? fme li nallà w obligatio datur. Si.enim.fine fi fficiente ra- tione obligationes dari poffent, tu1 c quilibet poiï'et quemhoet adqum ibet ObHgdre: quo quidem nihil iniquius, nihil'ad evértendam totam moraletü Conftructionem: accommoda- uus fingi poteft 5 443. Porro quaehbct obligatio fimplex norn mfl fimplici citulo- niti poteft: et quam primum p'ures coricurrunt tituli debendi, tem primum plüra eruntdebita, et officia, quorum unum quodque fpeciatim expendendum , ac fpeciali Dec m L conícientiae judicio finiendum erit Seu ali- 3 ter: Cap'utl X 71 ter : nünquàm diverfae caufae in eandem quaee« Ontta. ftionem mifcere licet. * tatto. * Quod quidem multi Doctores, et nifi fallor, AV etiam ;quandoque. judices improvide factitant, qui inter alia juris argumenta pro alterutra par- e facientia etiam hujus partis egeftarem, aut bona ejus merita admittunt. Sed aliud eft quae- | ETC n rere, num alicui jus ex pacto natum fuppetat, e£ ( lii aliud, an ob urgentem inopiam oflicium miferi- cordiae urseat et quia unum officium ruente al- yji d E perfiftere e tero potett , ideo utrumque unica fen- tentia pericnlofe definitur: quod quidem jam fu- perius notavi, v $. 446. gflxl 4l d 1 Iam qui aliquod officium explet, vel quod- 0 0i cunque debitum praeftat ex ea ratione, aut Ti aM V lege, quam non dari-certus eft, ille impru- ul dentiffime agit, ac proin peccat*. Imo iftud ; Ut 1 m eíffet conatus ad impoflibile: nemo enim po- teft folvere, quod ligatum non eft. * 'Talis enim debiti folutio nullam legem ,. nullam j* rationem fequeretur: ac proin nulli legi eifet «qui* conformis. Iam bonitas moralis eft conformi- tas actus cum lege et quia haec conformitas in T tenä;m otiofa ejusmodi folutione non datur, haec folu- tio non erit moraliter bona; ac proin, cum actus m'm()d? indifferens non detur, erit mala. Imprudentia vero in tali actione efít manifefta: quomodo enim e. g. vis mutuum folvere, fi mutuum non dari etiam tibi fit certuni, Et hoc de debitore. :nif j $. 447. Per eandem rationem peccabit, et certo p W Jlim peccabit exa&or, feu creditor, qui ab altero m aliquod .offüicium tanquam 'debitum exigit, TY^ f j E 4 quo f 72 Tratlarus quartüs. quod flbl hon deberi, certus eft. . Imo ad d tale quid debitorem ex nullo titulo obligare elft eft fimpliciter impoffibile: quomodo enim Qu alium ilo vinculo obítringes, quod nequi- de dem exiftere, probiffime nofti? * K * Dices: ,Alum fie fufficiente ratione fibi ob-; ef »fuingere equidem aperte improbum eft: fj enim qi »hoc juftum foret, omnia omnibus deberentur. V » Aft fe ipfum obfítringere abs fufficiente ratione » pàtentem adeo iniquitatem non videtür invol- »» Vere, Quid enuim, (i ego alteri liberaliter velim »folvere? quis defuper conqueri poflec? Mihi- .,met ipfi et'infuper volenti mihi nomn facile in- pl ,teram injuriam. ** lo Aft attende, quod non quaeratur, an tu alteri r quidpiam donare queas; fi enim donare velis, p mutatur caufa, novus aliquid praeftandi incipit Tion titulus, qui juftus effe poteft, nmifi for(an fri- volam ejusmodi donationem pietas tibimet ipfi lt debita in praefentibus circumítantiis prohibeat. üt; Sedquaeftio eít, an absnova donatione, et ex ofü- d cio praevio, quod certo nullum eft, aliquid tan- quam decbitum, tanquam debitum inquam praeftare queas. Hocegoimprudentiffimum; imo impoffibi- le voco. Et nonne advertis, quodfitu debitum non exiftens pofüs folvere, quod eo ipfo cre- rj ( ditor tuus illud licet nullum queat exigere. Demum alium, feu quod pejus eít, fe ipfum gra- ii vi morali vinculo fine ratione obftringere, fe- ! Q que vel alium ífub periculo aeternae damnatio- l$ nis àad praeftandum officium certo indebitum ad- Y igere, hoc inquam fe folo jam pietatem huma- P WV V nàe naturae debitam graviter violat, IJ IN $. 448. l: l Quod fi jam ex lege certo nulla aliquid ) tef tanquam debitum, vel exigere, vel folvere eft lu Caput X. 73 "d eft ceritim peccatum, firmiflimum confequens DURI effe videtur, quod exlege dubia, feu inutram- 1* al OQ.N que p tem aeque plODa'ïlh aliquid tanquam debitum vel exigere , vel folvere fic dubium LU peccatum. Ubi pïom illud quoque addendum eft, quod in cafu legis dubiae licentiam ali- (b d lu n ..... quid.exigendi negare " vel facultatem non fol eperet vendi concedere aeque periculofum exiftat " rq ne f vvvvv $. 449. yter Y (Quare ex hucusque dictis, et quantum ] Mx péer argumenta usque huc prolata ille, . qui facile Il ex dubia obligatione auqmd Lanquam debitum U du praeftat, et 1hc, qui.ex eadem in utramque " HJI , partem aeque probabili lege aliquid tanquam e,) Y W non d b1tum [olvere omittit, aeque pericu- | lofe faciunt, et a peccato paribus intervallis Qrt 'lï4 ! L diftant. Eadem in dubio conditio exa&ous e; th eft, prout confideranti patet. h(ht]u U. — $. 450. n m.l ] uupN Ub1 etiam illud inteiligitur, quod ea do- m debis &rina fibi non conftet, qua plerique pro catu nlv [ dlL)Jl docent fequentem ferein modum : "Qui Mgtïi ^indie dubie fefta Miffae facrificio intereft, mf m "certo non peccat: nemo enim adeo abfur gel*e; fE' impito " dus erit, qui in ejusmodi die dubia facrificio jun d 3 devotc adítare peccatum effe dicat. Qui y buri? Vero in ancipiti hoc fefto a facrificio abeft, "peccare poteft: ergo quilibet ea die, quam "feftam , aut profanam effe definire non po- - teft; officium de audienda miffa explere te- ] a]]qnlj ? petur Atque idem dc aliis obligationibus o ? du- M Mu / 74 Tra&atus quartus. I " dubiis;^ « Qui itaque talia docent, non at- foi tcnumit quid in hace de dubio quaeftione fuf veríetut non enim quaer JCUI', num facrificio intereffe in fefto dubio fit bonum, nec ne; fu hoc quippe certo bonum eft, cum etiam m Ms diebus certo pïofams id ex fua indole fitopti- le mum: fed quaeritur, num in tali dubio, et t ex lege hac ancipiti quemdam ad iawuczum frcqucnt&mïum obligare, et fub gravis noxae p periculo. adftringere. fit bonum. Hoc. vero e aeque dubium eit, ac ipfum feftum:. et fi*dies illa reapfe fefta non fit, tunc aliquem vi talis legis ad facrificium obligare eft verum pecca- (ej tum; licet facrificium frequentare ex fua in- dole fit fummus religionis actus. Unde ad Vif actum alias optimum ex lege dubia adftringe- cog1 re, adítringere inquam, nunquam non peri- bet culofum eft. Ü N I $.. 451. i& Quid igitur in difiicili adeo, et omnium V obícuriflima caufa definiendum erit, aut urr ii de in tantis tenebris lux aliqua peti debel bit? aC Sed vide obfecro! an non principium illud: fiü| AVibil eft. fine. [ufficiente ratione. optatum pro jot dubxo exitum Ífit praebiturum. Natm etiam bonitas moralis fufficiente fui caufa nunquant non. indieget, $. 452. leng adn* Iam bonitas moralis eft conformitas actus QU cumregula morali, quae regula juxta me ef jufliia generalis, feu aeterna, et divina. Q ld Porro. ;ï 4 us Caput- X. 75 j & li Porro.ut a&us huic legi conformis fit, non fufficit, fi fiat, quod lex vult, fed debet in- M lq& 0 fuper hcn., quia lex vult: ita utlex fit pri- LC T ma ratio ad agendum movens. N on enim fin- BW '1 cere j:ac p]Lne legi-fatisfacit, qui.non.amore m UW nnnnn legis. praeftat ea, quae per legem: imperan- ] 04 [ ) tur A. Lex et jufüua feipis obfervantia dig- | . J ae: 11111 non fatis eas colit, qui easdenr pro- YR rls Y pter aliud' quidpiam colit, quae pxopter fe o w c01e14dac. funt. i, i VI ib m S 483. . I m in eafuü veri dubii, fi meris fatis at- CCCd 111 tendat, femper duaeleges, et aeq vtl s quidem tt]d. Jf ; (e 1 j mes dnutuo. COi,xiuLhïïUi, quantum ad eam irin Ü cognitionem, quam mens ip vero dubio ha- ï bet.. Licet enim reapíe una lex -cedat alteri, n ? ab. caque mperetm *-quia tamen animus dubi- tantis. ob. aequalia. argumenta legem fuperio- rem ab inferiore.non pmc& cufr"emcv -ideo o utraque lex in eam,. de qua modo difp :*amus, Q ( mentem, durante dubio aequalem Vuïl exferit, [l ac plomdc pïoprm utriusque vi- mutuo elifa lii nullum in animo dubita.ute motum.-edere : in m r poteit 1 P 5 454 fD Cum itaque jufte," ac- honefte" agere vo- lens, folam.legem juftitiae pro caufa motrice admit feu nullum nifi a leze motum fe- qui.queat; cumque in dubio neutrà lex ali- taxgi À " Uv quem motum miniftret -onfequens tándem €1tb, qu Pof:) 4) Vid. difevtat. de moral. aclion. bouitat. C g. $A N 26 Tra&atus quartm.ï eft, in dubio agendüm non effe, ab ac&u ab- fünendüm, partem negantem fequendam, et tam diu aGionem fufpendendam effe, donec emergente pro alterutra parte praevalente ar- gumento alterutra lex. ali quam in mentem vim, et motum edat, * * Hujus efferti aptum fane paradigma ex motu phyfico peti poteft. Si duae vires contrariae aequali impetu in idem corpus agant, tunc nul- lus fequetur motus, íed eorpus in fua quiete rmmotuim permanebit: quia fcilicet elifi$ mutuo viribus non eít ratio fufficiens $. €ex ,g.ua CQI'pU& in alterutram partem eat, $- 455. * p Et quia durante duübio ex utraque parte li lex urget, et agere aeque periculoífum eft, h quam non agere: $.449. et 450. ideo pro par- Ti te negante in ejusmodi.cafü egregium a fenfü intimo teftimonium habetur. Finsamus duos [ inter aequalia argumenta conftitutos, quorum. unus non egit, alter vero egit: fiiam aeter- [: na juftitia priorem interroget: quare tu ae- quale ex utraque parte peccandi periculum advertens ab actione abftinuifti? ^ Hic apte refpondebit: Ideo non egi, quia agendi fuf- El ficientem rationem ex alterutra lege non ha- N bui, quam refponfionem nemo improbare po- n terit,. Alter vero interrogatus dicere debe- k bit: ego agere ftatui, etfi neutra lex ad agen- dum vim, aut rationem miniftraret ; quod Q QU quidem vis intimae mentis admittere, Ve1 probgre refugit. * * Neque ". 17 Ca&&t X. nj * Neque.pofterior ifte dld*ere poteft: ,, Ego acum ..potius, qu am ejus omiffüionem etiam in du- i, d ,blo elegi: e. g. Miffae facrificio adftiti, ne Sufficiens dotet ,periculo peccati me exponerem. J d* ,agendi ratio eft fecurifas confeientiae,,, Nam fi hoc officium tanquam ex lege dubia debitum Jntan praeftitit, tunc periculum peccati non declina- Nam vit, nullamque (ibi fecuritatem obtinuit. alium, imo etiam feipfum jufto plus obligare & n eft aeque periculofum, quam illi, aut fibi frae- ontri Qinc a na ultra acquitag;m remittere, Vid. 450. u HUH m $. 456. l Id II Haec porro fententia, etfi nova, et a nul- lo Theologo hucusque defenfa videatur, a graviffima tamen auctoritate, et ipfo tribuna- lium, quantum fcio, omnium u(u comproba- p* jm du tur. Etvide, num hocarrogantius, vel ve- yope rius fcripferim. Inprimis fuffragantur leges facrae: m ob- 1l ys d fcuris minimum eft fequendum b). INihil autem obfcurius, quam caíus dubii, et nihil minus | qu()ïl';*fä effe poteft, quam non agere. Jtem. .* p ii duid $.. 457. ii j a In ve communi potior eft. conditio probiben- tisc) Certe fi haec regula cafum noftrum penitus non comple&itur: ejus tamen ratio- non " nem continet. In re enim communi jura funt bare? u : paria: etin pari jure dicitur pars prohibens, T. quae.ipfa eft negans, fuperare. Uocirca, 0 m e offic. f qUOH quae eft fententia CicerOnis lib. I TP bene *'C, n þ) R*eg- Jïlï'- 30- in 6. €) Reg. fur, S6. in G. eui 2$ "Tratiatüs; quavtus. bene praecibiumt, qui vetant quidquam agere, quog dubites, aequum.fit4 an z'm'/quum. lith $. 458. Ca Huc quoque facit illud : cum funt partitm Ya Ti jura obfcura., veo potius favendum eft , quam a&ori. d) * Per quod ipfum pars negans vin- nu cit: ubde omnia tribunalia in pari caufareum ill C abíolvunt. Scilicet actor aliquid fieri, aliquid praeftari, aut mutari petit: rcus id negat, et f quod omnia in anti ( ant, contendit. quo ftatu quiefcere Pd.ebe- ü QU 7* Dices: ,,Leges r&o ideo favent, quod neminem , deliquiffe, vel fi fit caufa civilis, a nemine Qui ltG .,debitam folutionem inique. detrectari . praefu- ,,mant, feu Judicent. Non favor partis negan- QUi ,;tis, fed praefumtio innocentiae partes rei fa- l lh Cit meliores.** Refpondeo, quod étiàm prae- Q fumendüm, feg seneratim judicandum fit, ne- Tl minem ab altefo inique accuíari: itém. quod in fe( caufa civili nemo ab altero aliquid ultra fas exiz £3t. Obfecro! ex qua ratione in pari cauía ple- Ti l rumque judicandum, eft, reum potius, quam H?OF& acorem juftum effe? Praeterquamr quod dubium faepifüime ex obícuro, et alieno facto nafcatur: J qu f in quo nec a&oris, nec rei aliqua culpa effe po- teft. E. g. fi quaeratur, num a teftatore aliquod A pro Cajo legatum fit conditum, vel non condi- tuni, ]am fi verba tef PA f [ oris fint ambigua, dic an petens legatum, vcl haeres illud negans in- nocens, vel iniquus eíle praevie, ac velut in re- gula judicandus fit, Gs füng $. 489. 4) Reg. Jur. xx. in 6, ] Caput X. 79 p $. 459. ! Ejusdem indolis eft fequens:. In pavi de- f[icto, v aufa potior. ejl conditio poffidentis €) Certe poffeffio ex mea opinione eft detentio " rei animo eandem fibi habendi, ac proinde eft Lpa ] l Ti ! [ merum factum: et in jure naturae aeque pro- ) qïw.ï num eít, ut aliquis inique petat, vel ut alter in vt illud dare inique detrectet. Scilicet in pari fi feid 1 ' E A ;LJLZ- J caufa mens judicis aequalibus rationibus fu- fpenía non pote/t pro alterutra parte judicium gt s concipere, feu fententiam ferre: fed fimpli- p d citer tacet, et in veterum formula. nil aliud, quam iners illud: /von liguet , pronuntiat. peminem Quare praefidis judicio fufpenfo naturali ratio- yeti ne confequitur, utnil mutetur, omnia in anti- gnali quo ftatu permaneant, et fic eo ipfo pars pof- ; n fidens, quae femper eft negans, partem actri- m 1nm 9 cem vincat. Scilicet viribus moralibus mu- ii tuo elifis nulla ex lege quacunque vis in men- j q"öd W te dubitantis fupereft, Iam fine ratione mo- mist rali agere vitium morale eit: ne detur actus ciil '* moralis, qui nulli legi morali conformis fit. 1 ( j 0 Si quis vero dicat: Ego agendi rationem fuft- gafcitt ] p0* ficientem ex lege non habui, ideo non egi, j J ri talem nemo condemnare poterit. ii j u $. 460. J ür »,Jgans lr Denique nec frivole, nec fuperftitiofe ad caleulum Minervae provoco, fenfum pro- fundifümae antiquitatis inde pro me habitu- o rum, * e) Reg. Jur. 65, ia 6. iisous 8o Tra&atis quartus. rum. Refero autem illud verbis Heineccii f)ï: tl Calculus IMinervae dicitur, quando i pari con- h demnantium, et abfolventium mumervo veus. a pra poena crimimis liberatur. INam cum Orefles ab parvicidii accufatus n areopago caufam diceret, tà dique qui damnandum cenfebant reum, uno cal- m cjo vincerent abfolventes , Tinerva ununm cal- pr culum bis adjeciffe fingitur, ut in pari fuffra- f giorum numero abfoloeretur. CO Quae poftea lex peune omnibus gentibus placuit, uti praediciffe bi Minervam finxit. Euripide:. Ubi quidem in € jn rem hanc non vox ficta Minervae, fed con- Tiii der fenfus gentium pondus maximum praeftat. din CAPUT XL-.-: fU dil TU M JArgumenta aliqua. buic do&rinae contr A akia li a:iluuntur. N $. 461 et462. Objectio, qua fententia hàec circa prae- Cte Tox ceptum obfervandi dies feítos fe implicaret, fol- vitur. fd $.463. Argumenta, quae evincere laborant, in du- Gte bio legem obfervare bonum elle, A64. Soivuntur. f l) 465. Contra fententiam noftram exempla i Ilj $.466. 467. Alferuntur, , $ 468« 469. 470. Et folvuntur. $.471. Etfi generatim lex eít certa, in dubio tamen pro dubitante minime certa eft, & I " $. 461. Vifor " Haec DoGrina, q ua durante dubio ab | a&io- OCn ftatu ne abfcinenclum, et omnia in antiquo debi relin- ien 23 | f) Elemenia jur, nat, et. geut, libr. 2. $.1 'JOI 81 Caput AT. relinquenda effe affero, gravia, et quae dum. x r hanc fententiam prima vice deícripfi, minime ) far praevidebam, quaeque multis infolubilia non , O abs ratione viía fuerunt, patitur argumen- n du ta, ex quibus aliqua, non tamen omnia, ne in unica tuenda fententia nimium diffundar, producam. |taque haec fententia non raro W"".*.*"" in lr fe ipfam evertit: nam ftatuamus exempli lo- co diem dubie feftum, et in hoc deberet. du- us J l bitans ab officio Miffae (puta femper tanquam Wm uden. ex lege ecciefiaftica debito) abftinere, et fi- fed tüt mul ab opera fervili temperare: et fic in ea- i J dem. cauía, .et lege contra noftra principia dimidium exactor, qualis in legibus eccle- fiafticis qua talibus eft Eccletia, et alterum dimidium obtineret debitor, qui quoad facras Qp r ! leges femper funt privati Chriftiani. lmo in hoc caíu ineam doctrinam fequens certo pec- Caret. Si enim fit dies fefíta, peccabit ifte, vt at F fuam facrihcio praefentiam non adhibendo: d fi dies non fit fefta, iterum delinquet in pie- tatem fibimet debitam, liberalem fibi laborem. filly i d fub gravi obligatione praeter interdicendo. .omnem leggm u : o um Ad hoc jam argumentum refpondeo, quod praeceptum hoc: dies 2b . Écclefia. jiatutos ve- verenter obfervato, quod inquam praeceptum hocreapíe fit duplex: componitur enim ex pp debito audiendi miffam, et ex obligatione ab- fil qllO f fünendi ab opere fervili. Ex quibus unum Jom, 1. aD$- j 82 Tra&atus. quartus. absque altero ftringere, vel relaxari potelt, DI ac folet etiam , ita ut id ipfo ufu quoque fre- » quentiffime fiat. Sic ex necellitate aliqua h ?» gravem rationem habebit, ex qualaborem me- chanicum per diem feftum profequi ita coga- " tur, ut dimidiam horam íacro audiendo dare queat, et teneatur. Alia vice ruríus per gra- vem rationem domo exire prohibitus ab of- ficio Miffae, non item a debito fervilem la- « borem omittendi immunis erit. Neque illud quempiam moveat, quod ita fe gerendo alter- h utram legem certo violet: nam leges non Ti obftringunt, prout reapfe, fed prout in men- lia te humana exiftunt. Iam leges prohibentes l facilius, quam praecipientes in hominis con- Yent fcientiam vim fuam exferunt: hae enim non pur. nifi ex praevalenti argumento; illae vero E"iüia] etiam in pari caufa obftringunt, Aft Qb V. . 4063. i()ï 3953 Ui Iam delibemus aliud argumentum: im- r "pereeptibile eft, quod partem legi praeci- lQ V "pienti faventem in dubio fequens peccare QB "queat. e. g. audiendo Miffam, ex pacto du- "bio folutionem praeftando. r. Non enim &t li ka] I "peccat contra pietatem propriam: nam ex (b Ppraecipua hac reverentiain legem non nifi du- Wf 0 W "bie extantem magnam a Deo mercedem ex- hm "pectare poteft, 2. Dein füb legibus plerum- "que latet bonum pub!icum, cui proin meri- m 0[ AC "to privata pietas cedere tenetur. 3. Deni- iqe "que lex omnis ad bonum comparata condi- $ " tio- H dlg l Caput. XI 83 "tionem: mentis meliorem - reddit,. - vincula QU equidem injiciens , fed non nifi aurea. Un- N " de varias obiigat'ones fubeundo nobis adeo & -non nocemus, Ut ex praofcrlptü pletatrs 2 0j ploprmc nos pe1fïcnmub etiam. " o du * $. 464. per n T Ad.hoc argum entum, quod fane. nemo nlem ; contemnet, dico,.in quaefüone.non effe, an G. g. in ïcf*o dubio facris intereffe fit bonum, d() aiïu hoc nop dubium, fed certum. eft: fed quae- ves DUi ritur, an bonum fit ex lege. ecclefiaftica du- j bia.obligare; et graviter obligare fit, juftum., fugitel Nam facile concedo , :quod. partem legi fa- ventem fequi probum eqmdem foret, mifiim: ys u m n pari.caufa aequale legis alicujus 'contrariae Pr aeftare ah- p T violandae pericnlum urgeret. quod officium., debitum:; folvere. durante. du- bio pium. foret dummodo exaétor illud tan- quam debitura in acquali.caufa poftulare quez w ^ at i vero ifte hoc.debitum. tuto exigere (f1 lae& nequeat, a alter ex dubia cauía;,obligari nequi- dem potcü Sl forte donare. velit,.nova cau« j peC» " TM p f25. et non. dubius, fed certus debendi titulus incipit. 1 ] emm r. Legem dubiam.. gratuito, -et abs s obligatione revereri fors bonum erit,. fed ad hoc obligare quempiam. non eft bonum. .. Vel an non fOltu ad legem etiam minus probabi- ao * lem obfervandam me ad&rmgeS' -pam vel hanc explere. effet majus erga leges reveren- join P^ l a ? l tiae genus, ac proin etiam majore mercede Y g c p dignum forct, fiquis legibus etiam minus pxo- ji[ 01 Tz babi- 34 dra&atus quartus, 2. Bonum. publicum ( "bábilibus. affurgeret. fruftra pro hac caufa laudatur. Nam vel vis, fe ]i quod bonum publicum in dubio legis vincat privata commoda, et.caufa non amplius par, ífed probabilior'eft: vel nom vincit, et do- " &rina mea per hoc non laeditur. Dein leges naturales non continent bonum publicum, €l quia'jus naturae nefcit civitatem: jus divi- Qum excepta unica, aut altera lege nunquart l & refpicit commune commodum. Leges civi- lés fere omnes, quae jus privatum*«ab ipfo h li Imperatore in fuis- Inftitutionibus dicuntur, non nifi fingulorum commoda fpectant. De- nique leges dubiae ádeo non evertunt ptiva- tam pietatern, t leges etiam certae'gravi ra- ï tioni licet privatae cedere plerumque folearit; [ Sic obftante' notabili, etfi privata tantum ra- T tione nemo tenetur jejunare: etfi ea dies ipfa Yi dies Parafceve exiftat. 5. Leges vero funt Qu órnamenta, ac folidiffimae utilitates, fi haec frag moralia vincula ex legitima-ratione induun- äEq; tür: fi vero absque füfficienté ratione inji- À—Hi iil (ür. ciantur, tunc nullum a juftitia decorem tra- Wfe hentia nil nifi mera onera fünt. ^ Scilicet ali- q f os, et multo magis nos ipfos fine fufficiente tatione, ac proin juíto plus o " þligare fempex: magfet impiugï.; ä I2. Ti — t f $. 465. — faf'e[n Nunc vero fpeciales: quosdam cafus re- lt cenfebis, in quibus ex duabus partibus a€- vine que pn qgcp1'obabi'ljb115' pars ajens, feu exactor ü il cere Coput XL . 85 cere aperte debet. Ex quibüs primum éft Mm VEl Vl feftum dubium, in quo Ecclefia opera fervi- ; V lia prohibens eft exactor, obligans , et Chri« ftianus privatus eft debitor: et tamen etiam ]s od ex nofítra fententia in feíto dubio a fervili- ) q Vv [ ] bus fibi temperare tenetur, ita ut in hoc' du- n l ubl ^i V | L "( l i " " ? bio exactor reo fuccumbente vincat. .Neque ' enim adeo inverecundus quis erit, ut Eccle- jus d fiam in caufa legis ecclefiafticae debitorem, unga et hominem Ecclefiae fubditum exactorem ies (f* faciat. Certe:lex ab Ecclefia lata non Eccle- M j ficuncu fiam, fed fübditos obligat. yt De $. 466. l pïiV?f Alterum exemplum, in quo regula no- g*mï " ftra,exqua in pari caufa pars negans debet eife melior, fallit, aleerum inquam exemplum pl t videtur effe fequens: Quispiam in fenatu ali- Ti ' quo, feu capitulo fuum hucusque tulit fuf- fragium. . Iam lis ei de hoc fuffragandi jure o 9 aequis in utramque partem argumentis move- ( j 1 [1 tur; et tamen in hac caufa prohibentes ce- joe 1 dere, etipfein hac fua conditione agere, id: g f eft fuffragium ferre permittendus eft. gt p $- .467. U [emPä Tertium exemplum' contra meam de du- bio fententiam faciens miniftrat aliquis,. qui facem ita ardere confpicit, ut domum ex cea incenfüm, vel non incenfum irij eidem ]ae- uf que probabile videatur. : Tam hie in ejv:mo- jv id A di dubio piane-non abftinere, - fed agere, eft, j 86 Tra&atus. quartus. eft, facem extinguere tenetur. Ergo, quod &l feu erat oftlendendum ,.non femper vincit pars neg ans, feu debitor. ex] leg S. 468. C0f Iam refpondeo ad primum. exemplum $ af 465. quod in fefto dubio ab opera 1ervili om- pat nino fibi temperare, et in die, de qua dubi- lex tan tatur, an jejunii praecepto obnom iit quod inquam in tali die jejunare Chriftiani tenean- ett tur: nam. jejunare.idem eft,:ac-non come- itl d-.re et proin negans eft Aítper hoc uti- Jüc que pars, quae 1cgnr quae prohibet labo- Joü rem fervilem , aut certorum ciborum ufum QUi q interdicit, fuperat alterám, quae laborare, lat comedere, íeu agere vellet. Equidem EÉc* ls & clefia, prout tibi videbitur, jejunium praeci- N pit, et fic hoc praeceptum u]CHb tibi videbi- ln : tur Ait falleris, nam jejunium praef'ïpcre- * 3 reapfe eft prohibere cfum: et exinde praece- ptum jejunii:manet mere prohibens; negans. l INon-exigit actionem ,. fed. aliquam: prohibet, & etexinde in pari caufa vincere debet Cae- lt terum, quod.toties jam dixi, in omni etiam du fimpliciffima cauía dantur duae leges, qua- ib rum una pro actore faciens ita fonat: Soive Wt o debitor, lm quantum. ex :hoc- titulo teneris. Altera dcïntorem ;juvat,. actori interdicendo,. l f ne exactor in fimplici debito plus petat, quam Du debétur. Vid. $. 478. et feq.. Unde illud con- 0 fequitur, quod in omni .etiam fimpliciffima Ye] Pt controvmüa utraque pàrs, ex diveríüs hiice UI ILO*I. Caput XI. 87 ,qui legibus, eft a&or, et utraque pars eft rea, feu debitor. Sic e. g. privatus Chriftianus ]b pis ex lege ecclefiattica eft debitor, ut omnia in lege contenta exfolvat, in quantum lex ei eft cognita. Contra vero Kcclefia id debet, ne plun j a fubdito fibi cive vi hujus legis * plus exi- gat, quam lex illa continet, aut plus quam rviïic»m- dex fubdito eft cognita. En quomodo non i U kü-) wa tantum fubditus, fed ipfe quoque legislatot etiam in caufa legis a, fe conditae debitor ex- j tj iftat. Mea vero doctrina non qualemcun- n t* ]oc u* que debitorem, vel actorem in cafu dubii potiorem eífle vult, fed eum , ggui prohibet, et Ibo qui actum omitti optat, qui omnia in priori p u ftatu relinqui vult. Iam in die dubie fefto ta- o lis eft. Ecclefia quoad labores mechanicos: m D quoad Miffae vero officium nihil fieri, feu n p non agi vult fubditus Chriftianus. i vita * Vi hujus inquam legis: nam 1j e. g. Ecclefia m novam velit condere legem, aut definite jubeat, ipr ut etiam in dubio quisque facriücio interfit, j tunc mutatur caufa; et omnibus confideratis non , Il n i aeque. probabile, fed omnino certum eflicitur, te ad facriicium Miffae tua praefentia celebran- le[l Cäer dum teneri. Hujus doctrinae frequentia in le- iM ul Sic caufa ex Ul gibus humanis exempla hobentur. (5 q utraqué parte non raro eft, quantum ex indole fua, et argumentis proximis, aeque probabilis : p y tere M fi qua tamen pars habeat regulam juris fibi fuf- fragantem , ejus caufa ope hujus regulae tanquaim i per legem füperadditam mox fit probabilior, aut omnino moraliter certa, r qui Sic in dubio delicto, fmd ( vel in dubio impedimento matrimonii íeiiper pronuntiatur contra impedimentum, aut deli- IPh u ld ctum: haec enim utpote odiofa ex regula Juris fus F^4 i À (p $8 TraGiatus quartus. reftrictioni funt obnoxia. Scilicet verum dubium n non incipit, nifi poft omnes leges confideratas n caufae aeéquales permaneant. Idem de cognitio- öx pe legis. 'Scilicet humano legislatori non eft permniffum, et divino non eft ulitatum exigere, [ ut aliquis leges non cognitas, vel ut eas ultra, quam [íint cognitae, obfervet, aut expleat. d $. 469. 5 « . Modo alteri exemplo fatisfaeiam $. 466. & Ad quod notandum , quod jus fuum aliquan- n do'éxercens illud quaíi poffidere ex fictione b legürmn cenfeatur. Unde in propofito cafu Mi reapfe non quaeritur, an dubius ille fenator (&j fuffragium fuum in electione ferre poffit, vel Uf non poffit; fed an poffeflione juris fui cede- H re, illudque in reliquos electores transferre debeat, vel non debeat: quamdiu enim jus d ty fuum poflidet, certum eft, quod eo uti que- at. Et quia non vult cedere, aut ftatum cau- M H fae mutare, ideo in hoc exemplo pars ne- gans, ac proin victrix erit. f Quod fi jus fuf- It fragandi huc usque nunquam exercuit, ac ia proinde in ejus quafi pofleffione nondum fit conftitutus, tunc in caufa caeteroquin pari fuccumbet, utpote qui aliquid agi, numerum ] fenatorum augeri, et conditionem fenatus, Q9 aut capitüli mutari defiderat. Ídem obtinet iR in fervitutibus ajentibus. Sic fi tu hucusque Qu Í per fundum Titii tanquam jure tuo tranfire es folitus: tunc in pari cauía tranfitum tuum [m ( Ctet prohlibere haud poterit, etfi in hac caufa par- h tem negantem tenerevideatur. Contra Vero N lbla & in h] * Caput XI. $9 ij in dubio is vincette, fi tu jds transeundi pri- ahdera mum inchoare co ontendas. COgRi Quac vero in hoc $^ dicuntur, fere in folo Jure humano ob- jon 1 QUCIO tinent. Cs Wt $. . 470. j Ad tertium exemplum $. 467. 1'efpondens dico primo ,. quod ad fubmovendam eam fa- cem tenearis, etfi probabilius fit, nullum ex vl ea incendium oriturum efle: nunquid ergo du nec fententiam probabiliorem fequi non lice- Al bit? 'Tunc vero refpondeo, quod attentis ra- H p lu tionibus p]yfms domüs ea aeque probabili- fatir ter, vel etiam probablhus non fit Lonüagr' )ä n l T. ve tura: fed confiderandolegem moralem pieta- ii tis non aeque probabile, íed plane certum 105 g Ü eít, quod leviffima opera tua, et nullis tuis enïm l) impenfis periculum etfi minus probabile, in- iOU ov gentis tamen detrimenti ab alio avertere te- mtum ( nearis. Pericula enim minus probabilia in- Pa Tu gentis non raro aeftimationis effe jam fupra notavil. f ]Uo N Sed de hoc non nmihil dlhbc.ntlus j * agam $. 503. et feq. 0[] lh " dm $. 47t yun p* Illud etiam argamentum expendi debet, yutta rull quo dicunt: Qui dubitat de horis canonicis Í natu rite dictis, patitur legem certam contra fe, ui folutionem non. nifi incertam praeftitit. Lucusq ]am certa lex folutioni dubiae praevalere jure qrupij debet etc. Aít lex illa tantum eneratim i u sinime pro hoc homine eft certa, fed aeque Id dubia, ac ipfa precum recitatio. Et dein fi "m l 3 horas b 9o Jratatus. quavtus. horas probabilius jam dixit: an etiam tunc ItX legem certam folutioni tantum pro.)ablhon i praevalele dices? CAPUT XII MU Reliqua. argumenta expmduntur. C0 h1[l $. 472. Contra objectionem oifendltm, et pro de- C ' bitore, et pro exactore in omni caufa ftare le- gem. pa Te $.473. Quod ex fenfu intimo. eruitur, .474. Et ex illo : Virtus,confiftit in medio. d $.475. Inde tamen non fcquxtm, etiam Deo, fi ipfe Tnty eft exactor, legem fcriptam effe. It $.476. Transmlüo etiam, quod pars negans non om- Topef nino ab actu abfcmeat, feu nihil agat; $.477. Tamen 0pt1mum agit, quia minimum, agit, Qu $. 472. Ym ïmm: At varia adhuc argumenta fuppetent, ex t qu1bus non nifi duo expendam in praefenti. prar uod in omni caufa, et omni quaeftione C " confcientiae femper duae dentur leges, prout (er: "fupra dicitur, eft novi aliquid, et affertum mea jur quodplam ferein fubfidium propriae doctri- ^nae confi&ctum. In quibus enim tabulis haec ä 01f Vfep. "lex eft fcripta? aut quis legis peritorum in "eandem commentatus eftaliquando ? Et nun- gl "quid in plurimis officiis, religionis potiffi- t mum, exactor eft ipíe " Deus? Nunquid d etiam deo Jex eftftatuta, ne forte jufto plus "emgat aut arétius obligando aliquod. peri- "culum injuriae creatis mentibus inferendae li Qv in- d Caput XII. 9I 't ( "ineürrét, mens illa fumma, res omnes, ac bl "proin omnium jura infinite cgmple&ens?" $. 473- s Ad primum hujus accufationis caput di- co, duplicem hanc legem fcriptam effe in cordibus noftris, qua intime fentimus ex de- l bito centum folidorum, non nif? inique du- t m centos peti. Item in caufa alterius virtutis n u l: patrem divitem ab egeno filio praeter officia reverentiae ex titulo filialis pietatis etiam fub- 10 fidia.fortunarum non nifiimpie exigere, mens intima teftatur. Adeo etiam exaétor debito- eo, 1 ri in fingulis caufis obftringitur. Certe fi hoc porn üf negetur, Probabilittis fufficientem rationem nunquam reddemus, cur ex noítra fententia [ zgi Z'( permiffum fit do&rinam probabiliorem , fed minus tutam ample&ti e. g. fi hac die proba- bilius, non tamen certo nullum pro jejunio (etit e; praeceptum exiftat, cur in ejusmodi eventu. yaefüüü- comedere liceat. An datur lex pro come- yl dere volente contra legem jejunii? t res g, mea eft fàálva: vel non.datur lex pro eo, qui af jejunare in hoc cafuü detre&tat? et comeden- ] dOäfl' do ifte neceffgrio peccabit ; nam a&us indif- jis hi ferens. a nobis, et actus honeftus fine lege n ! honeítatis a nemine admittitur? & 378. Prae- ft gutr terquam , quod in dato cafü hunc hominem us ad jejunandum obftringere impune: poffes. nq (iop/ $. 474. Porro de hac lege fcripferunt omnes illi, d qui virtutem in medio confiftere, et: defe- ;*erendöe éetum p 92 Tratiotus quartus, Gum.intef, acimmodefatiónem aequis diftan- E tiis pendere. volebant. Quamvis. enim- ex W "mea opinione non rede doceant, aliquam at virtutem nimium expleri, vel prout ajunt, NU per exceffum |violari poffe: attamen ali- ( quam legem illorum mentes viderunt, per fe quam prohibetur, ne ex quocunque titulo ju- €X fto plus folvatur, vel exigatur: nam quod of toties jam dixi, jufto minus praeftare, et ju- Qu fto: plus exigere aeque vitiofa funt. € IK $- 475. e Ad alterum hujus argumenti $. 4723. arti- eulum refpondeo, quod equidem Deus nul- » lam legem patiatur, imo omnem ipfusmet n m condat: et quia fola fua voluntaté omnia &t ü jufta facit; ideo nulli injuriam aliquam face- J re poteft. Si Deus a mente creata actionem EW I j non exigit, f eam non vult, tune non bo- » na, ac proin mala foret: nam ad hoc ut ali- » quid fit inalum , fufficit; ( bonum non fit. » Quare fi in aliquo oflicio dubio Deus exactor aC » a effe videatur, non Deum, fed hominem lex » aliqua ftringit, qua generatim prohibetur,' ne Ti ullam absque divina voluntate, feu lege aCtio- nem edat. Cum vero in dubio tot argumen- tapro exiftente, quam pro non exiftente di- vina voluntate fuppetant; homo in tali con- Q ditione rationem ex Dei voluntate vénientem f (aliam enim rationem: fequi haud licet) ad üüm agendum habere non poteft: et ideo ab actio- Ti ign ne tunc quidem temperare fibi debet; nam a Caput : XTI. 93 d ad agendum omnino ,. ad non agen dum.mini- enim d me necelfaria eft-fufficiens ratio.; .Etex hoc ia argumento plerumque incidunt in illum er- rorem ,.quo plures:caufas in: eandem! quae- t ii ftionem improvide commuiifcent. $. 374.- fic in f« d ont, K fefto dubio audire mi(fam: faltem Deus poteft Sed aliud eft titü j exigere, cui onmia debentur ; f oflicium latriae, aliud lex *ecclefiaftica, de iT gl i t j qua folum quaerimus ii dato exemplo. lam ex lege:ecclefiattica.D 6 ey'-sþon exigit, fi ea lex $ nqnïclie-tur. L] $. : 476. p ;Uläiin;.övudemum dices:; "Et iam ille, qui Jets 1: ? partem, ,negantem,,fequitur,, agit: . habet jfüsme "enim voluntatem, ut omnia in antiquo ita- ; Qmui "tu permaneant, habet decretum omittendi am g ?a&tum, deliberate fuam partem ainplectitur: od "ergo rationes pro parte negante ailatae COr- du "ruunt, ac proin conditio omittentis non eft yc Ut »melior: eoquod voluntas omittentis aeque, ) non ? "ac decretum agere volentis indigeat futh- j u "ciente ratione, qualem in dubio ex argu- j H - f?m;ntis mutuo ccl)lliüs,habere non pqteü. n p * gune Num mei*a et libera fimul omiffio dari ente U queat, item an decretum non agendi aliquid gia fitjin praefenti non juvat difputare: decre- miæfæ? tum enim, quo non actio, id eít nihil decer- jet) " nitur, decretum effe tam parum videtur, q at l cogi- f quam parum ea cogitacgg' eft, qua nihi " — j V Tatur, [ 91 Tractatus qu'ärtus. tatur.. Sed . demus inferea décretum tion agén- | ; di aliquid effe: id tamen erit certum, quod (ex hac doétrina, qua decretum non agendi aliquid effe volunt). mens dubitantis alteru- j trum decretum, fcilicet agendi, vel non agen- di, neceffario ampleGatur, et ab utroque ab- ftinere nequidem poffit.: Iam hoc admiífo du- ï bitansin his circumfítantiis nihilo fecius de- cretum non agendi rectius concipiet: nam .etfi hoc decretum aliquid effe velis, minus tamen id continet, quam decretum, agendi... Cum g igitur alterutrum eligere cogatur, rectius aget, fi deficiente ratione eligat minimum, quod h poteft: ad minimum enim minima fuüfficit ra- tio; et hoc decretum fine füufficiente ratione ]taql conceptum facile excufab ^ facere non porui. it dicendo: Mz:jz'ys of * Forte etiam pars negans aliqüid ajens petere legis tibi videbitur: vult enim, ut omnia in antiquo Ti ítatu permaneant: omnia autem in priore fitu permanere plus eft, quam fi fitus, feu "ftatus ille N definat. C Verum paàrs negans proXuhe tantum petit, ne nova actione;, e o j2 rei translatione fiat mutatio, quam actor fieri exigit; . hac au- ? durat: tem non facta prior ftatus maturali ordine.pet- re) 1] Hic utpote aliunde jam exiftens nova actione non indiget. ( de Yi [j * "CAPUT XIIL. U l Wl ii R t Éd Av q lSoctrïna de dubio in Cämpendz'um aliqz"tod' a. Ut contrabiiur. haben ICef I * $.478. In quaeftione de confcientia dubia agi ^ : lege , Ie- ne : $. 479 Caput - XIII. 95 u - 479. Qualis fine exactore et debitore nulla datur, A480. Quisque iftorum legem fibi impofitam pati- , Qu9l tur , y .. i for ä 481. Et fi€ periculum ex utraque parte eft aequale. d D U.' $.482. Quia vero una iftarum legum eft pofitiva, al- tera negativaj a Quug qut n $. 483. Sequitur, negativam efle fequen dlam tanquam fortiorem. U $. 484. Quod idem volunt teftimonia $. dius d feq. citata, 456. et cons : Qam & $.485. Et ittam fequi vere eft partem tutiorem, pros ut lezes volunt, eligere. TR $.486. Eft enim haec fententia et vera, et tutior. ! u $.487. Contradictionem non evitabis, fi hanc tene- 52f re nolis, ^ $.488. -Etfi tübi nova videatur. , qui f f $. 478. o m : Mi Ttaque in omnis, ac proin etiam in dubiae confcientiae quaettione agitur de obligatione legis $. 370. Quaeftiones enim de mero con. J QQ.'&T'? filio mentem in utramque partem liberam re- j 07 d äïn linquunt, anullum :morale Vinculum indu- centes. fs p nj LJ $. 479. [31]513[110[13 « du 'Po-rro oblipgati onem nullam potesr ftatue- »;-dine p re, nifi des aliquem, qui debeat, et alium, jos 0V cui debeat. Qualis enim obligatio, fi ex ea, vel nemo quid debeat, velíi debere aliquid dicatur, id nemini debeat? Eqvidem aliqui affertionem hanc in dubium vocare volue- runt: fed immutabiles, quae de relationibus j habentur, regulae eos facile fuperarunt. Sci- licet non poteft intelligi debitor fine exacto- a(fltm i re: neque juíftum quis exactorem fibi fingcre poteft, 2 h ^a. 96 Trattatus quartus. poteft, cui nullus refpondeat debitor. . Vel ünicum. edatur exemplum, in quo aliquis obligetur ita, ut nemini quidpiam debeat. INovaeft haec affertio, vera tamen: ad quam llvïihilominurs animi attendere non íolebant. $. 480. Tam exa&ori fcripta eft lex probibens ali- qua, ne fcilicet aliquid, aut plus petat, fi Sétl et debi- aut fihil, aut minus debetur. tor legem, utique praecipieutem, fibi impofi- tam fuftinet, ut omnia praeftet, quae debet. Porro utramque hanc legem ab omnibus ad- miffum irij imo naturali lumine notam cui- f que e-iï'e,- minime dubito. USCOASE. fi a Wi Itaque in omni cafu dubiae confcientiae N periculum eft, ne vel exactor praeter jus ali- X quid exigat, vel debitor contra jus aliquid praeftare omittat. Atque exinde fi obliga- tio. illa dubia non detur, peccabit contra le- gem probibentem eéxattor petendo: fi vero ; obligatio illa exiftat, peccabit contra legem Y praecipierntem debitor non folvendo. " Et fic lj periculum peccandi ex utraque parte vi pari & nunquam non in cafu dubii urgebit. j L $. 482. Itaque in omni cafü dubii colliditur lex praecipiens cum prohibewre. Vel] unicum co- gita exemplum, in quo non ex j utraqqg' parte ( lex urgeat. Plente * Hic li Caput XIII, 97 * Hic iterum occurrent animo-confueta exempla: M aliqus ,;1n die, quae dubie fefta eft, equidem dubltarur, ,. non facrificium Miffae fit praeceptum : "fed d ,quis legem prebibeutem in dato exem plo ex- AUR ,;Ículpet? nunquid pr()hlblt'lm erit, tah die fa- bïh ,crificio intereffe? item in ea die, de qua dubi- ,,tas, an lex jejunii pro ea fit lata: hic equidem ,lex commeftionem prablbnnv fors dabitur: fed »legis, qua efus' prtaeciperetur, nec umbram cér- du ; 43 110. Et fic innumera confcientiae exempla fingi N »poflent, in quibus lex praecipiens cum proln- l iMl ue" ] , bente haud colliditur, ** l 1mp u Sed probe notes, quod quidem Jam fupra notavi, i U in priori cafu legem probibentem in eo effe, ne mb[]x j legislator ex lege non exiftente obedænmam pe- m a tat: non enim quaeritur, an in tali die facrum frequentare fit bonum, fed an ex lege dubia ad blisa facrum freauentandum o Ui bA re, obhggre inquam, et fub gravi reatu obftringere flt juftum, ldem N in altero exemplo nulialex efum fimpliciter prae- N u cipit, fed hoc eft praecepíum, ut Ecclefia, quan- " m o ]T tum aLfciffe €x bac iege facultatem comedendi fa- v' ciat. iniquus eft, qui fine fufficiente ratione y u M agendi ea, quae ahas jufta forent, facultatem ] 0i non tribuit, Ín omni itaque cafu confcientiae da- contfl tur lex probzbens, quareus jüvatur, etactor pres " Jl « mitur: fed etiam lex praecipiens nunquam abeft ; 1Ud t verum haec patrocinatur exactori, et onerat de- "r bitorem; ita ut pars utraque alteri obu«mtur, fed , et alteram fibi obitrictam fimul teneat, quia et "up jufto plus exigere, et jufto minus folvere aeque et aperte iniqua funt, [ $ 483 gicil r QUOtICS vero lex prohibens cum praeci- fj gqlle [ piente colliditur, toties in dub1o, et pari cau- Jom. 1. ia j 98 Tratlatus quarius. fa prohibens, utpote quae fortior eft, fe- quenda, vel faltem actus eft.eo usque fufpen- dendus, donec probabilior ratio pro alteru- tra parte emergat. lNNam ad actionem mora- et lem requiritur ratio fufficiens moralis, ad fit omiflionem actus non requiritur fufficiens ra- pr tio. Ad minus minor ratio fufficit. Cui feq ** Atque haec fententia , quantum fcio, eft omni- C no omnium: Ífi forte eos excipias, qui in du- be bio quidlibet agendi facultatem humanae liber- für tati concedunt: et qui (inconfulto fatis) debi- tori nihil folvendi, actori vero totum exigendi ln libertatem per neceffariam doctrinae fuae con- nexionem indulgent, u $. 484. QU Ql Si vero in omni dubio lex praecipiens gan cum prohibente certat S. 481. et 482. et fi in Diedi harum colüfione prohibens debet vincere MIUE $. 483. , acile intelligitur, cur in obícuris minimum fit fequendum $. 456., cur in pari caufa melior fit conditio poflidentis $. 459., cur in dubio reo potius, quam. a&ori fit. fa- vendum $. 453., et quae omnia idem íunt, Ub cur pars negans, feu prohibens aétum nun- C m quam non fit fuperior, cur actus fit omitten- Es Cepb 'I dus, et denique cur omnia in antiquo ítatu ü lg fint relinquenda: id quod fo.lum ego volo. 10 d It t t 2 $. 485. Coput XIII. 99 d $. 485. ia ) tllent Ultimo, quod mirabile tibi videbitur, m more etiam illud confequitur, quod haec demum njs, d fit pars tetior, quam in dubio fequi leges QCs t praecipere:-videntuf $0:.448. -- —— Nam cum, quod toties jam eft dictüm $. 375. et feq., lex prohibens, ac praecipiens in omni ,dui caíu aequis viribus urgeant, fi legem prohi- uird bentem valere nolis, legem praecipientem. funae li'»;:ïl- fuperare aperte facis , utique. cum difpendio fs & legis prohibentis, m euk de a* $. 486. Tam apud. animum tuum deüni.as velim, quamnam ex propofitionibus inde a $..478. defcriptis negare queas. Quod fi nulli refra- gari poflis, id petam a te, ut hanc doctrinam yutt ' 1 & Jj r nedum ut veram, fed etiam ut tutiorem ad- ïrmccw inittas. bfegm ] 0^ a y S. 487. | Ml jpi Iul Ubi ad animum tuum magis firmandum jl eas ratiories , quibus fupra a $. 393. et dein- jf d ceps Tutioriftas, et Probabiliftas fatigabam, [ Om][[eh juvat repetere. Si durante infuperabili du- [ o bio debitor confilii petendi caufa ex te quae- rat, quid in tanta ambiguitate fit faciendum, ex tuis principiis orpnino refpondebis: 74- A tius YT, Ioo Tratkatus quartus, tius elt, Qt foleas. . Sed fi ex intervallo obli- gans interroget: An poffum in dubio tan- f quam debitum exigere: nam debitor donare nullatenus vult? Multum fane erit, fi vi do» Grinae tuae non cogaris dicere: /utitis. eft, ut nibil exigas.. Sane Tutioriftarum inftar habes debitorem, cui juftus exactor nullus refpondeat: ficut illi , qui in cafu dubii quid- vis pro libitu agendi facultatem cuique tri- buunt, juftum quidem exactorem ftatuunt, fed cui nullus quidpiam debeat. W $ 488 L « Do&rinam novam, fed veram, ut puto, hr in hàc caufa inveni: quae tamen non jus, fed h factum concernit. Nam in pari caufa debito- N Y reni exactore potiorem effe, nemo facile ne- gaverit: totum, quod inveni, in eo eft, quod in omni controverfia legis agatur de obliga- tione, ac proin quod inter obligatum, et obiigautem difceptetur; denique quod in om- ni, et fic etiam in confcientia dubia lex pro- I;ä hibens aliqua, cum praecipiente quapiam 4 nunquam non collidatur. Sed omiflis, quae Q dicenda fupereffent, finienda tandem eft haec W difputatio, utpote in qua jufto longius pro- ve&ci jam fumus. * fü Ti Vr * Sed neque fic caufam hanc peroravi. Nam in? 8(! ter alia fequens objiciunt: Qood fi duo alte- rius damnum ita efliciant, ut non fint caufae fo- fün giae &j IOI Copu: XIH ] d €iae, aut quatunque ratione conjunctae, fed ut IQ Laf fuo quisque arbitrio nocere intendat, et ut fe- r donyt cuto damno dubium, et in utramque partem aeque probabile fit, ex cujus conatu detrimen- F d tum hoc fuerit effectum. E. g. duo cum mulie- iil re turpiter egerunt, ita ut nefciatur, cujus fit lam an uterque, primus, vel um a proles inde nata. Íecundus ad alendam hanc fobolem eft adftrin- or u gendus: neutrum énim obligare pro infelici hac ub muhere durum, ac pene crudele foret. Sed Ui etiam utrumque abfolvere aeque laxum, et ultra Bo modum induigens effet: fi vero quemque ad di- midium praeftandum obliges, jam certum eft, quod alterutri injuriam facias. "Verum hie cafüs ex eo duntaxat adeo intricatus pparet, quod duae caufae in unam incaute mif- ceantur: nam alia quaeftio eft, num haec mulier W QW!- primum, et alia, an fecundum fibi obligatum nl habeat. Obligatio, et orta defuper qme[ho nune p s quam inter tres, fed non nifi inter duos id eft y d inter unum exactorem, ac debitorem intelligitur, p m [ IJgitur mulier haec aggrediatur Primum, et in dubio lo e[h CLL » quid vi juris naturalis, aut in judicio civili tan- IT e 0s * quam exactrix a reo ftante pari caufa obtinebit ? laüï". Quid judex plonuntlablt in hac controverfia, U M Num god nifi illud antiquis ufitatum Non liquet? forte tutius erit, rationibus in utramque partem i lo j u j P aeque urgentibus exa&tori potius, quam reo favere? : ,m51 qüä» Quod fi infelix mater fecundo litem moveat, num in circumflantiis fimilibus adeo mehorem litis fuae eventum exfpectare poterit? utrumque fi- nglus Pw Tul in idem judicium vocare non poterit: nam utriusque caufa faltem numero diverfa exiftit. Scilicet in fine aliud in hoc cafu dicere non pof- y! d fumus, quam fequens : Hic damnum fuit 1llatum, f du " V QIJUS auctor 1gn01atur. nt L'Euw J Ut G 5 ^ IO2 Jvattatus. quartus. Ultimaà contra fehtentïam hanc meam accufatio ex eo petitur, quoód cum communi aliorum opinio- ne pugnet. Verum fi pro cafu dubii reliqui om- nes confentirent, huic quaerelae pondus aliquod ineffet: cum vero umnus reo, alter exactori fa- veat, tertius partitionem imperet, doctoses im hac controverfia nihil commune , habent, niff quod omnes in eam fe contradictionem inducant, ä qua Probabiliftas, et Tutioriftas inde a $. 400. et deinceps premebam. ä Praeterea quando lex prohibens cum praecipiente $ in pari caufa colliditur, illam prae hac fequen- At^ dam effe, fatentur, quantum ício, omnes, qui in omni dubio lex prohibens, feu negans Ó ceum praecipiente aliqua pugnat. Ergo haec nun- 2 quam non cedere debet. Neque enim poft fu- perius dicta legem vel praecipientem, vel pro- hu hibentem cum lege mere , permittente aliquando collidi, aliquis afürmabit. Lex mere permittens. non datur, quia lex fine obligatione lex non eft. Permiffiones non funt leges, fed relaxatio- - nes legum, aut juritüm. —— MÓ , Qui denique regulas juris inde a 9. 456. relataS: h et ufum iribunalium attenderit, in opinionem. u ineam 3 communi fententia abliorrere plane non Is dicet, Pt QUaI Vid f&m [ 1€g15 imo ] CA- C'dþlli' AIV. xIOä mufito vt CAPUT XIV. m qpiti- [iou (t« De confcientia ferupulofa. y diq xaoti f q. 489. Cornícientia fcrupulofa, quae tamen propri'æ conícientia non eft ioctoss jent, n 490. Definitur, 3 inditi 491. Et ex Definit. eruitur XIme, eam non fequen- .dam effe, TIT 492. Sed XIImo ex fanis principiis emendandam, 4 ) 3. Et XII!tio et aptisremediis adhibitis curandam. 494. Dubitare licet, utrum confcientia fcrupulofa n non potius morbus phantafiae fit, quam judicium yc f ment!s: jnes 5 li nega.f.i $.495. Id quod experientia ratihabere videtur. " . .496. Verum enim in mente j udicium ferunt, licet fnec u j p(]& j fcrupulofi fibi hujus confcii haud fint. ! vt pro $.497. Unde periculum in dubio practico agendi, et fic peccandi tantum non eft quantun jactant. e Wm. ts t m [ Jwet! j $. 489. ] 102 H;)c loco de confcientia fcrupulofa ex re« cepto more tra&andum: fi tamen ifta homi- " g5 u nis affe&tio confcientiae nomen jure fibi ufur- pat; eoquod aliqua potius fenfus aegritudo, quam judicium mentis exiftat.. Verum tritam viam profecuturus, conícientiam fcrupulo- fam definio, quod fit judicium de obligatione legis frivole, et abs gravi ratione conceptum. $. 490. Eft igitur hoc confcientiae genus opinio, imo potius error, cui nor n prudens rati Md G 4 levii- Ü 104 Tra&atus 'quartus.' leviffima quaedam folidae rationis fpecies oc- cafionem dedit. Per quod a confcientia pro- babiliore, aeque, ac minus probabili differt: quae etfi non raro falfae exiftant, ex iis ta- men argumentis concipiuntur, quae aliquam attentionem merentur, et in viro prudente grave judicium, aut certe juftam aliquam fol- licitudinem efücere poffunt. Confcientia ve- ro fcrupulofa ejesmodi momentis nititur, m quae ad contemtum potius, quam ad conci- tü piendum judicium apta funt. fo p &i $- 49t. fcru; verf Et hujus quidem mali tam nocentis fubin f* quam pervicacis vim, originem, ct remedia Tom contrá illud facientia confiderare operae pre- i tium feret. Et.quidem hujus conícientiae N nulla eft vis moralis: nam eum ex ipfa con- fcientiae definitione $. 276. veri nominis conícientia fit judicium prudenss; ettale neu- tiquam fit confciertia fcrupulofa, ideo ex to- ties decantatá conícientiae definitione facile eruitur XL hanc, de qua agimus, confcien- & tiam minime fequendam, fed ex melioribus principiis, atque ex í2na ratione emendan- dam eífe. b ** Id autem iterato, ct follicite advertendum : ni- "mirum hominem duplici cognitione pollere, r«« fionali fcilicet, et azimali, quarum prior a mene- te, pofterior a feufu proficifcitur, -Quare hifce per- | 10$ Caput. XIF. 150 perturbationibus obnoxii, etíi de peccato a fe committendo vehementer dubitare, imo judicare u pno. fibi videantur, a peccato tamen immunes íaepe Qifert manent, Vide infra $. 497. $37 A rüdettt S' : 492: um TT Ad habendum porro prudens in negotio fiR morali judicium facile et quidem XIImo infer- j cot tur, quod judicium confcientiae ex genuinis fontibus, et fanis principiis hauriendum ; ac proinde ex talibus confcientia fcrupulofa emendanda fit: et quod rurfus confequitur, fcrupulofos perverfe agere, dum vel ex per- vería inftitutione *, vel ex perplexa phanta- « fobi fia**, vel demum ex impulfu etiam mali dae- emeli monis *** (hos enim fere folos fcrupulorum UE fontes effe crediderim) inepta fua, et meti- o «ulofa judicia concipiunt. yft ( * Huc etiam confuetudo cum ejusmodi anxiis ha- moras benda pertinet. Horum enim timores, etactus j m perturbati velut pro inftitutione, et exempla omni h IO eX w. verbo eflicaciora .funt*. c f ** YHaec enim propria fcrupulorum fedes ei*c; quae a cum in poteftate noftra non fit, ejusmodi ango- : jorius res pertinaciffime retinet, d s Scili:et communis ifte naturae et gratiae hoftis fuas plerumque in hoc negotio partes.habet, Deo ad purgandam, vel exercendam animam id permit- T tente. Illud etiam advertendum, quod in anima- JUp l bus in via juftitiae progredi incipientibus hos tu- —— j maultus plerumque excitet hoftis, fcilicet ut eas r Jj f qe vel PCA 105 Jvatatüs quavtus. vel. a concepto propofito dejicíat, vel in eodem impediat faltem. Generofe meticulofis hifce in- gerendum eft fqueng * Ícrupuli a daemone funt, $. 493. Et u'ciqile prudens judicium, àác proinde. genuina conícientia ex fana origine capienda eft. Unde XÍIIm? confecutio habetur, per- verfis illis principiis $. 492. meliora fubftituen- da, ac totidem velut remedia contra perni- ciofum hoc malum adhibenda effe. Scilicet fubfidium morale id: eft du&tum a prudente ac do&o viro *, fübfidium naeturale per. medici- nam, copiofas, ac multum ftreperas occupa- tiones .**, fubfidium a gratia per preces Ícilicet obtinenda. ***. fiy ( X* Primo loco commendant obedientiam caecam, et [ invictam viro probo przeftandam. Subfidium. certum plane, et efficax, dummodo meticulofi, H hi, et in excogitandis aut potius- fingendis ti- €d mendi rationibus füpra fidem ingeniofi, fenten- Qu tiam ducis fui conftanter exequerentur. Nunc argl vero nova femper in iis dubia fuccrefcunt, ut iterato ad eundem recurrant, et plures infüper ] alios fatigent, ac denique mulli obediant, Quot tiQn' capita hydrae huic amputaveris, recentia femper d abfimile fine fine fuccrefcent: eftque boc malum igni haud Hiiql » qui tefte Sapiente &) Nunquam dicit : [ufficit, ly I 3** Hz vero tam multiplices ac diver(e debent d elle , ut animus Ícrupulofi tota die occupatus nulluntr 4) Proverb. q3, 16 4 107 Caput. XIV. n nullum temporis fpatium, quo anxietatibus in- t hilet dulgere poffit, habeat. Sic enim phantafia per- Jne LUf turbata, ac velut ardens quiefcere, ac refrigef- ccere poterit, íane menti deinceps rite famula- tura, Profecto experientia ipfa conftanter do- cet, quod exercitatio, & labores exteriores , qui mentem continuo ad alia avertunt, inter auxilia naturalia contra hoc malum vel eliminan- p dum, autcerte mitiggndum fint efficaces adntlo dum, j *** Tllud etiam non pacuos juvit, quod a fuis di- rectoribus fuerint inducti, ut non tantum fcru- WA Yütue pulis non cederent, fed ut infuper ftudiofe con- trarium agerent, idque iterato, ac continuo, ut ) perni.- -fenfus eorum ad juftam audaciam firmaretur. gcin s J yedici $. - 494. ecupt- QXQCBS Hucusqüe jam confcientiam ferupulofam fub imagine frivoli, ac perverfi judicii ex re: cepto more defcripfi. Verum ego vehemen- ter ambigo, an fcrupulofa confcientia ad ge- Heæmï [ ubl nus judiciorum vere pertineat: quin potius ii ii ea folius phantafiae morbus, et vitium ali- quod eft. Hujus affertionis meae ratio, et fentt Nuté argumentum eft fequens: prout fupra $. 491. ynt, " j jam dixi. Homo emotae mentis, et ufu ra- jnptt tionis deftitutus facultatem judicandi impe- j Quof (ampat ditam habet, ac proinde nec poteft judicium aliquod concipere: homo vero fanae mentis y h T levibus adeo, ac ridiculis momentis, quibus fcrupulofi exagitantur, ad judicium, et ad fi- "i &cm talibus adhibendam permoveri gon poteft. tu) nl ]i W | $. 495. 103 Tratlatus: quartus. $. 495. Quod etiam experientia, ultra quamx p.]e- rique advertunt, teftatur. Nam fcrupulofi fciunt, ac ipfimet perfuafi funt, fe fcrupulo- fos effe, et inanibus terriculamentis exagita- ri, ác fuis proin timoribus nihil momenti fub- effe *. Atque rem ita fe habere, facile qui- vis experiri poteft. Nam ejusmodi meticu- lofum na&tus dic eidem, te haec dubia, at- que ea, ex quibus nata funt, argumenta, ac demum ipfuüm nomen dubitantis publice aliis relaturum elffe,-fors confilii petendi cauía: mï Du et tales plerumque id etiam in caufa alias mi- nime verecunda prohibebunt, erubefcent, ia i n At timentes, ne ab omnibus irridendi ipfam apud eos ftultitiae notam incurrant; maxime ve- Ti Tür ro rogabunt, ut eorum nomen faltem publi- N ce taceatur. .Adeo tacite perfuafi funt, fuos V timores fcrupulos, ac prorfus inanes effe; Et tamen prae follicitudine fenfus eorum ii aeftuant, et algent, calorem fimul ac frigus tj patientes: dum interea mens eorum fecura, firmum de inanitate hujus timoris judicium tenet: licet hujus judicii fibi conícii minime int. ' ..... ,9 Quod vero tale juüdicium fub ipfo timoris aeftu lt menti infit, etiam ex eo mire confirmatur, quod n fcrupulofi ejusmodi in cafibus prorfus fimillimis facile, prompteque rectam fententiam proferant: pui Tf memo enim fcrupulofos facilius plerumque juvat; quam ipfimet fcrupulofi, lam non poffent pro- Qo erre C«put XIF. Io9 fezre judicium , nifi pro ea ipfa caufa illud in mente praevie jam lateret. Scilicet per eas ipfas rationes, et leges, quibus aliorum dubia' fine m p haefitatione diffolvunt, in cafu prorfus funili, et of in propria caufa fuos timores in animo, in ani- mo inquams contemnunt, Turxixü' Xopte at ' $. 496. dl 1 f il i Ex hac jam do&rina inprimis inteïligimr, bi, t innumera in animo noftro tam judicia, quam t d decretalatere, quorum nobis conícii non fu- p mus Quis crederet, anxios hos, quos fcru- Quid; pulofos vocamus, clam , et fecure infuper jis m judicare, timorem fuum, quo tantopere ve- a xantur, inanem efle. Scilicet ad judicium ! d J rationis, et ad voluntatis decretum requiri- me ^ M tur, utíciatur id, quod intelligitur, aut de- np cernitur, neutiquam vero neceffarium eft, mt, uüä ut fciatur, id a nobis cognitum, vel decre- g [e tum fuiffe. Quod quidem ad intelligenda pec- eori cata ignorantae, de quibus dcinceps agams Mi mire juvat. k fecuis ul i yi i $. 497 . Alterum ex hac fcrupuloforum conditio- ne confectarium eft, quod non tantum, quan- tum plerique putant, periculum fit, ne ícru- u- , qtlo pulofi in dubio pra&ice pergant: dum nempe Gmil jini miferi hi durante hoc angore actiones fuas rotef*"* equi- ia wa"' t p profoquuntur. Nam faepfiïinue (nolim dem i IIO Tratlatus. quartus. dem dicere, quod id femper fiat) non obftan- te hac fenfus interioris tempeftate, animus T dubii expers de honeftate illius actionis, fu- per qua fenfus adeo trepidat, fecurus eft. * * Illud mirum, et paucis obfervatum, mihi vero a multiplici experientia compertum effe puto, ä' quod hoc anxietatis malum non melancholicis, & atrz bilis hominibus magis, quam iis, quos fanguineos vocamus, infeftum fit. Neque-huic experientiwe fua deeft ratio: nam horum fangui- : neorum fenfus omnium eft delicatiffimus, ac proin ad quemlibet impulfum mobilis, qui fa- f cil motu ignis inftar, aut aeris totus. irritatur, ac turbatur, et innumeris vicibus ex leviffima ls ratione mutatur, In excogitandis item contra :502 fe argumentis perfpicaces funt admodum, wut ho viro etiam egregie docto negotium faceffant. Lentae vero, ac anulta velut terra graves natu- ] rae conceptum aliquando judicium non tam fa- | i l eile dimittunt. uöl h ] d 3 j ij h lj G W l €A. Caput XV. 1li CAPUT XV. jbl Nnimu Tota, quae de con[cientia bucusque tradita e[f, '1'155 h' doGrina, in unam regulam contrabitur. D $.498. Non licet agere, nifi convenienter ad legem, $.499. Unde in dubio ab agendo abftineri debet ; yhi vt fe puff $. 5oo. Multo magis fi pro lege ftent minus probabi- xl lia argumenta. $. 5o1. Hinc nunquam agendum eft, nifi ad agendum ]lj, q'wi fufficiens ratio ex lege habeatur. qge i , n $. 502. Quae eft regula proríus univerfalis, nulli ex-. ceptioni obnoxia, mus, ^ $.503. 504. 505. 506. Nec quoad miniítrum S, Sacra- qui t mentorum , rrititily evillimd 6.507. Nec quoad judicem contà «508. Aut medicum., « 509. Haec eadem regüla fcripta eft advocatis, et Il , W prohibet, ne " at d g T $. 510. Contra veritatem 511. Et juíftitiam deteriorem caufam defendant, s 519. 513. 514. Caufam enim in judicium deducen- do nequaquam volunt cauiz fud argumen;a judici tantum proponere. $. 515. 516. 517. Neque ob fpem graviora momenta pro deteriori modo cauía inveniendi litem in- choare licet, $. 518. Maneat ergo regula $. 501!, fcripta, $. 519. Quae pro fingulis cafibus folvendis fufficientif- ima CH. / ) $. 498. Inprimis vi ipfius contradi&ionis in fingu- lis cafibus etiam pby&ce eft neceífarium agere, vel gon agere. Paritey cextum eff, quod Li nUn- CA 1 b 1F2 Tra&atus quartus. nunquam impune agere liceat, nifi hone&e, Jr h. feu concorditer ad legem aliquam: idque eo ipfo, quod actus inter bonum., et malum me- dius, feu indifferens dari nequeat. Scilicet menti liberae non eft permiffum ullum ali- u quando motum, nifi venientem ab aeterna r juftitia deliberate admittere, — mJ pv $. 499 eí i Tam fieri non poteit, ut aliquis a lege mo- tus menti adveniat, quando argumenta pro ea lege, et contra legem eandem mutuo col- lifa ejus vim fufpendunt Certe voluntas le- gem fequi nequit, cum intelle&us legem pro P hoc actu dari non judicat: jn dubio autem, 1 feu contrariis argumentis aequali vi urgenti- bus intellectus judicium aliquod de obliga- tione legis ferre nequit; Ííed potius inter utramque partem füfpenfus absque omni fen- tentia. fluctuat. Unde in dubio actioni Ju- ftae , id eft a lege praeceptae locus effe non lj poteit, Vide $. 474. et feq. fi lU ln $. 5oco. l Si vero agere non licet, dum pro lege n aCtionem imperante I'HUOIIGS aeque probabi- lm 1 les pugnant: longe minus id erit juítum, fi li QU :a'gumenta pro hac lege facientia.fint münus m Ump pro- l(ïm Caput. XV. 113 probabilia, aut omnino nulla, et penitus fal- ondte, Ique & fa. Quare 6. Sor. t m ethed 'Totam de confcientia do&rinam fequen- lum d ti regula concludes: Pofl odbibitam pro gra- aet vitate caufae juflam indu[flriam, mullam un- quam a&ionem ede, feu ab attu femper ab[tine, nifi pro ea a&ione cognofcas, legem certam, aut probabiliorem. faltem. [lave. Seu quod idem eft: INunquam age , mifi ad agendum fufficien- tem vationem ex lege babeas. 'ege mOI n p ?** Cum enim nunquam non inter duas leges unam jo C0* praecipientem , alteram vero prohibentem . verfe- mur$.472. X feq., cumque electio unius prae dasle alio nunquam noftro arbitrio relicta, fed omnes 9 m potius actiones noftre divina aliqua lege defini- Mem» tae fint: ideo nunquam licet agere, nifi praeva- lens ex lege ratio habeatur. lam nifi lex certo, u aut probabilius faltem actum exigat, ratio ex le- 3 ge praevalens ad agendum nunquam habebitur: y 5 et fic ab actu. femper ceflandum erit; eoquod ad m non agendum ratio non requiratur. Atque ideo potiffimum leges prohibentes legibus przcipienti- jon bus fn pari caufa potiores funt, quod ea, quz fl funt, non item ea, quz non funt, fufficiente ra» tione indigeant, Quz quidem fupra de confcien- tia dubia jam uberius dicta fuerunt. 3. 502. Haec porro regula rite intelleCta adeo eft ol vera, ut nulla exceptione nec quoad minie ftrum facramentorum, nec quoad medicum; nec quoad judicem, vel advocatum, feu cau- tun farum patronum indigeat: etfi quoad hoc aiii F mmüs 4om . íl. ple- m II4 Tra&atus quartus, plerumque aliter fentiant; qui pro hifce qua- tuor hominum claffibus fpeciales conícientiae lis, n regulas deícribunt. N CQtQ lis ! g. £ó3. ni Et quidem de. miniftro facramentorum duc tradunt Íequentia; "Si e. g. ad baptismum Telp "aqua certo, et alia probabihus fuffectura Ti "eft, tunc hujus facramenti minifter non poe hoc "teft adhibere aquam ad baptismum . probabi- fpe ?lius aptam. Idem de íacrificio, et aliis fa- — ( lunt cramentis ut adeo in ejusmodi caufis nec Inoj probabiliori, fed non nifi certae fententiae ?detur locus; nifi in neceffitate, in qua alia lj TE Yelut "fors materia pro baptismo miniftrando ha- eü Ttor beri non poteft Neque parum. ut puto, K "fibrgratuiabuntur Tutióriftae, quod in ce- lC iort ?lebri, ac trequenti adeo cafu eorum do&tri- 1 lm « na triuimphet. pletat $. 504 '&þt Verum in omni controverfia confciéntiae Denipi fingulae ieges, ac fingulae quaeftiories probe lüee ( füat attendendae, et nullatenus ad plures, ve- lüt in cumulum conjeéctas unica refponfio, aut fententia éxigenda eft: nam una poteft efle falía, et altera vera: imo etiam eadem h l tlx fententia ex lcge aliqua fors jufta erit, quae ip( per aham jegem: 1niqua erit. Et haec accu- ïämen l li 4 TatUo ico:ogos morales, et alios. morum Q T Q Dcétores:onge frequenuus, quam quis opi- mr.ur, deítituit;.dum toties ex diverfis legi- "r $ bus Caput. XP. II$ Y qu. bus, ac officiis ad confirmandam unicam fen- Y ojendr tentiam argumenta .accipiunt; dum tamen certum eft, quod fingula. officia fingulis titu- lis nitantur, et adaequatam fui caufam non nifi unicam habere queant. Nulia res bis pro- menttrug ducitur, fingulae itaque quaeftiones fingulis aptimd refponfionibus, ac feparaüs fententiis termi- (oftdut nandae funt. Sic e. g. alia quaeftio eft, num r hoc genus aquae fuffecturum fitad baptismum ; r Ípectata ejus indole, et divina, quam ex vo- 2 diis d luntate Chrifti habet, inftitutione: et fic ejus- quíis 16 modi aqua probabilius, etfi non certo, ad opfentis baptismum apta erit. Et haec quaeftio eft a di velut Dogmatica de natura baptismi. Alia b eft moralis, fcilicet quanta myfterio huic ex lege religionis reverentia, ac cura debeatur, odin & ne forte ex inepta materia irritum , ac nul- lum evadat. ltem alia lex eft caritatis, et f dOC(U' pietatis in homines, e fcilicet ifti ex dubia baptismi materia facramento utili adeo , ac penitus neceíffario carendi periculum fufti- m/cie'nü'?e nere cogantur. " i p* yre o 5.'505, a[pon u Iam e. g. aqua aliqua fpe&ata natura bap- eydet tismi poteft effe probabilius genuina: ejus [! tamen ufus, quantum: ex lege religionis , .ca- ritatisy ac pietatis erit'certo facrilegus , fi mol'um aqua certo fuffectura füppetat: .wi/iet gra- ul T viljumorum wmalorum pericula etiam mintus . pro- " 2 bab ilia 116 Jra&atus. quavtus. | babilia ab aliis avertere ex certis legibus ge- neratim tenemur .. quondo id. absque no[lro gra- vi incommodo fieri potejt., $. 506. uod vero propter periculum etiam mi- nus probabile fpeciales confcientiae regulae miniftro facramentorum non fint defcriben- dae, patet ex eo, quod idem in quovis nego- tio obtineat, in quo abs omni fere noftro im- pendio aliena difcrimina prohibere poffumus. Sic non licet ardente titione per domum pul- vere pyrio refertam tranfire, fi ingentis in- cendii periculum etiam remotum advertas: moleftia, qua aliquot paffuum circuitum fa- l t cere cogeris, facultatem tibi haud tribuit, utalios in tanti mali difcrimen etiam minus Yl d probabile conjicere queas. Sic pondus ex I! tecto projicere, fclopetum explodere, et in- I , Q numera alia minime licent, fi alios graviter T per Tnys laedendi iietus minor quidem, non tamen pe- nitus nullus fit. (( li ( |1 MT pr ** Nam in caufa adeo difpari pietas alteri debita Üfttio ] propriae libertati, ac pietati merito, et ex te- Aliud l ( UOQ fümonio fenfus intimi praevalere debet. böï)apr in vierisque ac paribus confcientiae quaeftioni- bus. Sic centum ex pacto, oflcium pietatis Cäp 1 « in parentes . penfum aliquod religionis, et in- numeraalia, quae probabilius non debes, prae- ftare non teneris, Licet enim non praeftendo talia Captuit. XV. II7 E pIbl g talia alterum laedendi aliquod difcrimen adeas: attamen haec ofücia exfolvendo prar, aut maius ii detrimentum, aut nwlefham fubire cogereris., In ejusmodi cafibus . e. . parentes aliquo obfe- quio carere, vel tu id praef'car., debebis: ünde in pari detrimento caufa probabilior merito vin- cit Si vero trabem ex tecto incuriofe jactare velis, vel tu moleftiam in viam profpiciendi, vel alter vitae d:fpendlum tolerare COg& Ldro etun f U»de, quod dictum jam eft, in tauta impendii )e Iegll'äï diffimilitudine periculum etiam minus probabile (eh: l j per legem aliquam non minus, aut magis pro- VIQ n babmm, fed per iegem dhquam certam , etaper- yoltrort tam devitare obhfraus. um ]urm pu $ i ntis 1 dve]* 2). Cur pro judice praecipuas aliquas confci- æum | trbu ii entiae leges ftatuant. aliqui $. $02. plane non video. iNam fi pro acione, feu quod fem- am an ! j T per idem, pro actore, aut crcchtr)re lex cer- of ta, aut probabilior ftet, tunc actionem Judex ere, 6[ T imperare debet Si vero lex certo nulla, )C ïzï jj minus, aut aeque probabilis pro actore de- u g tur: tunc judex reum abíolvit, petitam actio- nem prohibet, aut faltem non praecipit ; fed. wlul omnia in antiquo , feu in eo ftatu relinquit, Jer ! in quo ea ante motam controverfiam fe na- M fl et. Àil bebant. Quod ipfum ea, quam in praefenti ftio 1 . et totus ineus quae capite defcr: bo, regula $. n r hd de conícientia tr a&tatus loqultur. (|]54 ra f 2 ( j $. 508 ji H 35 d 1I8 Tratatus-quartus, r $. 508. fiüs pat Sed etiam medicus 'non nifi communibus f im confuiendae regulis indiget: atque ideo de- bet adhibere medicinam certo profuturam, hïþ et relinquere eain, quae non nifi probabilius 4 Ua n aegro falutaris e Et id quidem ex lege ca- ritatis certa, quae. praecipit, ut aliumi ex periculo mortis etiam minus probabili eripia- mus, cum eum. eripiendi auxibum certum in te promtu nobis eft: quod ruríus medico. adeo Y — non eft peculiare, ut ad idem etiam alii qui- rl cunque teneantur. Sic teneris dormientem IH a lomno excitare, fi metus aliquis prudens, a etf remotus adfit, ne e. g. ab hoftibus, aut r vi nocturni frigoris perimatur. ]tem debes to ni bibere volentem monere, fi ex aliqua licet falfa potius, quam verd, gravi tamen ratione mmq timeas, in hoc potu venenum latere etc, At- que huüc orania ea transferenda funt , quae füpraa $. 5.4. et deinceps de miniftro facra- mentorum dixi. t $. $e9. Yis j[ atro Caufarum denique patrono, feu advoca- BdVep to caufas vel ex ipfius opinione minus pro- B babiles tuendi facultatem faciunt nedum Pro- Á babiliftae , fed etiam Probabilioriftae non pau- tl ci, proinde huic quoque fpeciales de con- Yel Ji fcientía leges ftatuunt. — Atque etiam hoc mi- ^m nus E| d Caput XV. 119 nus re&e fit, et ifthanc licentiam caufarum patronis minime afferendam effe opinor: cau- füim enim minus probabilem in judicio tueri mnrbus iio d inviolabilia veritatis, et juíftitiae jura pro- N hiþeng Oabl Á * x $. 510. gl [ jl «t ,?Et quidem veritate invitiffima id fieri pa- certm d tet ex co, quod ejusmodi patronus, feu ad- fico 45 vocatus toto conatu judici perfüadere velit, " ali QU caufam hanc vero propinquiorem effe, quam mientett tamen falfam potius. effe, ipfüsmet perfuafus rüden eft: nifi enim judicem inducat, ut arbitre- 9 yi, qU. tur, juftitiam probabilius ftare ex parte pa- m Y troni hujus, hic fententiam pro fe obtinebit qua ]w pnunquam; paucis, vult fallere, atf j o tU | $ NT il )j UAV (1t l il Sed etiam eaufae minus probabili patroci- nando juítitiam aperte oppugnat: cum enim vis juftitiae pro parte adverfa etiam in animo patroni fit major, contra hanc nitendo eidem adverfatur utique. Scilicet confcientia eft gdy(m prudens judicium. de obligatione legis circa jU$ pïO fingulas actiones. $ 2 ^ 70 Iam fieri non po- yn L teft, ut aliquando vera prudentia fuadeat, n vel juíta lex jubeat, caufam 'deteriorem cum, ( ( detrimento melioris juvare. ii lhocmh [ S. 512. E. I20 Jracatus quartüs, S U A jf Inp Sed patroni non adeo rationis egeni funt, qui ut hanc fuam quibuscunque caufis patroci- e nandi confuetudinem tam facile deferant: di- ne cunt eüim primo: "Malum eífe non poteft "caufne füae merita, ac momenta candide, "ac fne fraude coram judice explicare, et tel "re judicis arbitrio commiíla, et promto ad hu "parendum animo ejus expectare fententiam. h "Nonne privata induftria in jura hucusque "minus probabilia indagare, Doétorum con- "filia adhibere, rem in facro tribunali expli- ""care ex omnium fententia oportet? quomo- " do jam idem publice agere impium eft, quod "privatim curare non raro etiam l praeceptum " eft ?^ f 1 $. 513. V'erum probe advertant patroni, et par- 2 tes lingantes quaecunque, quod judicium fubeundo non judicis arbitrium, confilium, l, aut doctrinam fimpliciter exquirant: Si enim. judicem legis peritifflgum ad inveniendam, ! ac docendam Veritatem, feu jUftitiäm aptif— finum eífe putent; poffent eundem ad con- Mi fiium privatim adhibere, ejus monitis, .ac j ! effatis ftare etc: litem vero judicialem in- choando (uam caufam juftiorem eífe diífer- te allerunt: non folam judicis do&rinam, fed infu- )1 I2I Caput. XV. infuper ejus poteítatem, ac jurisdictionem implorant. Unde non primum quaerunt, Yi i am rem ipfam, aut jus quid juftum fit, fed j yitoc exigunt, definite afirmantes, juftitam pe- r d * nes fe ftare. n d catdito uod quidem tam diu jufte fieri non po- |cyt, teft, quamdiu mens caufam et opinionem (Ormt) d fuam probabilius falfam effe, intime perfua- fa eft. qtetid. Jucusqé i COf* * Quod vero lites juftitiam caufae fuae non quae- j exyl- ryendo fed afirmando inchoari debeant, ex eo qom- patet, quod ad initium caufae Juramentum. ca- J Qu lumniae, quod vocant, faltem vi legis fcriptae Scilicet Imperator 4) prohibet g fit exigendum. inchoári judicia quaecunque, amfequam utrius- que partis advocati Jacramentum legitimum prae- fient , et ipfae principales perfouae [ubeaut jus- jurqndum. Et ailor qzu'dem juret , non calum- e par niaudi amimo litem fe moviffe, fed exiffiman- (iUn. do, bouam caufam fe babere. Reus auíem mon ;?udf unf]ylmæ aliter fuis allegationibus utatur, mifi prius et Sianim ipfe juraverit, quod putaus fe bona inflantia 8nd£lm j uli, ad reluttaudum — pervenerit. Et poftea utriusque partis viros differtiffmos advocatos T ] cont juramentum praeftare, facrofanilis [cilicet Evan- js, d geliis ante judicem pofitis. m J' ] d Hs $. 514« pIl i;e ii 4) L, 2. C. de Iure, Iur, propter calumm, 122 Tratlatus. quarius. ï D] S. 544 L ? Lon p d o n liter res fe habet in privata illa 771 induftriaj qua in jura noitra, imo etiam alie- na indagare oportet, etfi hucusque fint mi- nus probabilia: omnino enim oportet in cau- fae veritatem inquirere, et juftam pro gravi- tate negotii induflriam nunquam non adhi- li bere, ne fi errare fors contingat, error ille t fit vincibilis , id eft culpae obnoxius. In- quirendo autem nondum juftitiam, et jus nobis afferimus, nondum partem alteram ve- Ü lut hoftiliter adgrediendo civile bellum mo- j vemus, juftinae giadium pro nobis ftringi hi volentes: quod tamen lite judiciali mota [V omnino contigit. Bo bb $- 515. Vi j Per quod etiam alterum argumentum cor- ( ruit, quo deterioris partis patroni fuam ju- C ftitiae infeftam operam purgare fruftra fata- Il gunt; ajunt quippe: "Sit enim caufà clientis te[ "mei hucusque minus probata: poteft tamen Veri "per decurfüm litis probabilior evadere, pof- r Ti IN "funt pedetentim nova inftrumenta, et ex iUf "ipfis partis adverfae refponfis firmiora in "caufam noftram momenta peti, Eventus, " et fata judiciorum, aeque, ac bellorum funt "maxime inexpectata : in utrisque innumeris "vicibus foruor fuccumbit. $i minoribus Y copiis I2 " copiis: bellum - cur 5011 et minoribus ratio- t "nibus litem movere, aliquando prudentis t2 1 25 üt ?n m lie [mt mI' S. 515.; n a ogir | Aft donec ea argumenta inventafint, non bilius indebi- n ul licet folutionem hucusque proba r MBI u l tam jam praevie, ac definite exigete tim de- j h an caufarum paátroni permittent genera et n apfu bita probabihus nulla exigere, eoquod. 1 m ve temporis probabiliora fieri queant? ut omnia p n aliaomittam, nonne is, penes quem jus pro- ;1'-; (l babilius exiftit, adverfam, in AXLá usque proba- I0 bilem caufam jure repellet dicendo: aeque ntius eft, ut minus pro- pronum, imo freque babile fiat certo falfum, quam, ut id proba- bilius, vel certo verum evadat? ut quid er- go ate potit 18$, qua m a me in caufa hac vin- n Cl etto tumobtineri defideras: praecipue cum caufa tua hucusque deterior exifta t? Scilicet ; ) in praefenti caufa nunquam fatis notari po- | fitt f teít , quod litem movendo non tantum in veritatem inquirant, fed a&u ipfo folutionem t babilius debitam de- jam exigant, vel eam pro 7 POI: finite negent. V v^ 4 j (tU9, $.. SI7. Bu meTiS Argumentum ab armis ad jura translatum Jb huc minime quadrat: nam majores, mino- resve :QP)S NusnPP 124 Jra&atus quavtus. resve vires ad juftitiam belli nihil fane con- Q ferunt. Ex eo quod paucioribus copiis bel- b lum aliquando recte geratur, minime fequi- tur, quod ex infirmióribus argumentis melio- rem cauíam judicio laceffere juftum fit: et poffet fors quispiam fimile, fed ineptum pror- ä fus argumentum formare: infirmiore exerci- tu, ac proin etiam débiliore jure bellum re- cte geritur. Et fane quanta tranquillitas in republica, et quanto pauciores lites perftre- perent, fi quilibet patroni, feu advocati hanc doGrinam fequerentur; etfi contraria, et vulgaris opinio, evertendae, aut certe ve- xandae meliori caufae nata,. feliciter exula- ret? Nunc operam fuam in fas, et nefas ae- q que venalem circumferunt, oblata quacum- lt que caufa non an jure, fed qua arte defendi W queat, unice foiliciti. Y 5- 5180 Quapro'pter- tota confcientiae cäufa in (;1 regula $. 5o1. defcripta continetur, eftque in I ipfo ufu expedita, et facilis. Scilicet con- b Ícientia eft intelle&us, et veritatis negotium, k: eftque merum judicium, quod eo rectius eft, i^ Etfi totum quo veritati propinquius fuerit. ) follicite expendatur, nulla confcientia eít tu- li tior, quae non fit verior. Nunquam ad « agendum aliquem motum adinittere licet, nifi fm qui Caput XV. I25 ! ( qui alege veniat: jam nifi Jex faltem proba- s b biius urgeat, ex ejus vi nemo agere poteft. fequ Hunc fimplicem adeo agendi modum ex du- fic]0« &u folius rationis, et fine fpecialibus de con- D & Ícientiae regulis veteres, et omnium. aeta- tum , ac locorum tribunalia tenebant , quae j X a&ionem nunquam decernebant, reum, id efít, partem negantem nunquam non abfol- m ia5 1 vere íolita, nifi pro a&ore, feu pro acuone ere argumenta praevalenua haberentur. ?i dunc 2, 6 $. 5T19. ? Ye xule- Hac naturali fimplicitate contenti anti- qui illi, de confcientiae negotio parce adeo $d cum. traétantes, pauca de eo teítimonia relique- runt nobis : dum cau(a haec in noftris fcho- endi lis tanto ftrepitu perfonat, ut majoribus ad- huc affe&ibus in DoGorum animis agitetur. Ufus aetatis, et fola Doctorum difiidia tra- &atum de confcientia, fua indole breviffi- mum, regulis ac confcientiae pene infinitis divifionibus ex proprio captu inductis, de- yft i inceps tam amplum reddiderunt. Atque ut ïque j eandem regulam iterato recitem : /Vaunguam r Cot ptlUy agas, mifi proevalentem ad. agendum vationem ex ea lege babeas , de cujus oblsatione sn pro- J5 d tutm pofito quolibet cefu aeitur. Haec regula rite intelle&ta totam de conícientia doctrinam £ u comple&itur: et ad ufus tuos perpetuo fola j ? fufficiet, Leges enim aliunde, et per reli- ;l quam qul 126 Tra&iatus quavitus. quam "Theologiam moralem difces; et fingu- la facta probe nofcere fatages: et quantum ad folam conícientiam ; feu quoad applica- tionem facti ad legem haec, quam commen- do, rggula in nullo unquam cafu te deftituet. Qu APPEN- fing a Jl QR T JUS0R APPENDIX AD TRACTATUM DE CONSCIENTIA, ID EST DISSERTAT IO DE PECCATIS IGNORAN TIA'E.— pE l qu hi Íc u f t te Pl (; OHM b Ut fed ( li li (i THi| MW f , (b m;lïn Wie tmgnl 1y 1) ! 129 i ï] prafenti de pcccatls ignorantiz fcribo; que quxdcm tantam timoris; ac follicitudi- ut ad haec illami nis materiam prabent, .Apo?toh fententiam pertinete arbitrer, qu& i(,nb ta): INibil mibi confcius fum : fed mon in boc juftifzcatus /um Vera funt, que hic fcribo; ac proinde etiam ut;ha ne vero tantus, quem peccata ignorantie inducunt; terror Te vàcillare faciat, aut omnino d(,jl- cere queat mentem tu: m previe. firmare, & pgravi huic; quo DeguM timere jubemur ; officio re&tum ordinem defcribere opus ha.. CO. Itaquc irmobilia fpel theoïoglcac offi- Cia petunt, ut animo nunquam vacillemi us fed quahtum inibeci hI'CdS noftra cn.p;t ümhf- Paj lime Dro infiftàmu: »5 J Juxrà illud P) Om confdzm[ in Donii zo., J4 icut wons Sion : A^0o0n KO"/I- Tocelitur in æz:emzmz Gc. Timot, qui HJO uare faCIt nóh virtus fed vitium efï Calcar debet elfe, quod tardantem incitat, non flæm.m , quod inhibeat currentem. Deni- que quia invicte fperas; ideo magnopere timendum; Tom, 11 3; Hoc d) 1. ad Corinth. 4, 4. b) Halm, 124. 1. 120 tl ,,Hoc lp :m tampn mirabile efr, quod fpes & quod ex p* AV ur;tate jro ite ,,thxc:itvdc 3afei queat Quomodo tumul- pu tus ad pacem facit * In hac ipfa differta- fUc »t tione A l n mare immenfum, decumanis fluétibus infeftum , & immanibus zterni Ut trc ,,,nmnafm pencuhs liorridum, me velut »precipitas, & in tanto turbme me fcilicet di exigis ? ** ,immotum eífe e ')101 Et tamen res hec tantam conftantiam X etit limor Domini, fiquidem fit rectus, non confiftitin judicio;, quo Te probabili- Ti ter, aut omnino probabilius periturum effe à) judicas. Talis actus non eft virtus, fed pec- Sed catum, quod cum virtute fpe: pugnat. »4f timor Domini eít ingéns voluntatis conten- 1,th tio, qua poft confpecta tanta difcrimina fpes »ejäï noftra executioni detur. ? E Pater quispiam parvulum fuum ut in- » gens pondus tolleret, ita juílit, ut promit- que ejus faculta- teret, fe ea fuppleturum, C tem fuperalent Jam tenellum hoc robur Qu d omnia ad motum auxilia conquirit, vectem M li utique non fuffe&uram propoltite moli fup- Ta]t) pouit Denique magna vi agit cumque l a pondus omni expeGatione fua gravius efle It fen experiretur,s »eüam majore. Vi quam antea; W inítat. Ec hcet pondus a fe moveri nullate- QUE eeo nus poffe , certus effet: attamen paterm pro- , Bo miffio memor ne parum quidem dubitat in- feftum hunc obicem a fe motum iri; eftque m pro m I3I Q 0 pro rata gravitatis vehemens magis, non UR item magis follicitus. Imo id ipfum, quod tomd. parentis auxilium certa fpe eXfpectet, rem aten fuam tanta contentione agit, minus, aut cumni omnino nihil a&durus, nifi concepta dé Pa- ; at n tre fiducia animaffet. e w ' ! il .En quomodo verum fit, quod füpra e fü il jl r dixi : Üuia fpera$ n magnis periculis mag- nopere iimendum Tibiy4 id eft fummo conatu Ya res agenda eft, — Vides ni fallorj quod timor Domini non fit hoftis fpei, fed crudus non E feut^ nihil, fortis tamen ad falutem tuam confulto ab ipfa fpe conductus famulus. j et & ,,Sed éur fpes timorem tam pacifice to- j 'fed j [v »,lerat, Qquem perfe&a catitas fibi exofum contel », habet? fcriptum quippe eft (c): Timor non ia ï? j » £h àn caritate . fed. perfetta caritas foras$ mit- » t timorem. Nondum fatis intelligo; quo »1oco timorem habere debeam.** l, ii m Mens humana in negotio timoris tripli- T cem conditionem fubire poteft. Et primo quidem mero fenfu poenarum a&a foli cuti- j t vecter cule fuz timét, ita ut idem fenfus fit prima ratio, et finis ultimus in vitàndo peccato. gl g cuft q' Et talis tirnor non eft vera virtus: eoquod Ü in fenfu definere, feu ultimo hzrere nun- V 1 ei g a quam fitjuftum. In hoc tamen cafu poteft effe opportuna conditio, qua affe&tus ad j il m f peccatum incitans refringatur. Alia vice J jbitd mens timore agitur ex jufta pietate in femet- C[ ql 2 Jp- E n "&) 1. dfoan. 4. 18, 145 ipfam: datur quippe preceptumi, üt nobis nedum a pona damni, fed etiam a poena /en- fus caveamus, alis porro titnor eft vera virtus, ac donum Dzr, qua in ómhi cafu; & ad implendam omnem leger juvare po- teft (4). "Tertia tandem vice animus legem; auüt potiu$ latentem in lege divinitatem adeo diligit, ut fine adminiculo timoris, aut pie- öb tatis in femetipfum eideiti legi obfequatur. Hiejam amor legis, id eft caritas De1 totum Hec obtinet, nullo alieno auxilio indigens. catitas eft perfecta, que timorem tanquam fervum fibi inutilem foras mittit. Seu brevius, LE cur perfe&a fpes, non item perfe&ta caritas j timorem àdmittat, ràtio eft fequens: Qui ad Es imiplendam legem timorem adhibet, poteft berfecte fperare, non item perfecte diligere. Flagellum fervo eft neceffarium: filio ofcu- lum a Patre libandum fufficit. V Itaque vehementer time: fed. invitte i, fimul confide: & ad horrendos, qus circa nf I10r peccata ignorantie infonant, divinorum ju- diciorum fragores, totis artubus contremifce; m animo tamen immotus in Dzo tuo nitere. lem Cum vero etiam mens quandoque vacillare difCer incipiet , obarma eandem invicto fpei fo- filos bore; dicens e): m JDemino [perans non in- tüipn formabor, It Q od C A- d )&FV ig' : Di,üï;ïtdt. de moral, bonitat. a&tion, $. 10$: N BI €) E/aln:t. 25. 1. dub 133 ii CATUTER d Jt t vet Duplex, que circa peccata ignorantie inter Do- j d Gores obtinet, fententia vecenfetur. a y $. 520. Ut quis lepem fequi queat, eandem ab eo ; lg cognoíci neceffe eít; quod quidem per con- em u fcientiam fit. $. 521. Ad hanc de confcientia do&trinam. fpeCtant aupe peccata ignorantize. fequt $. 522. Circa qua) difceptatur, an ad peccatum a- Eu tD &ualis femper cognitio legis, vel aétuali mi- y M .nor aliqua requiratur. tanqu $23. AGualem fcholaftici petunt: birevt 594. Alii leviore quapiam contenti funt, 525. et 26. Ubi circa fiduciam fcriptoribus caute Cáritas adhibendam ex occafione traótatur, Qui d ä 527. Sententia eorum , qui feverius fentiunt, eX- ol plicatur. digete $. 520. o QW Ut legem quis fequi, eamque explere que- at, ante alia requiritur, ut lex illaà menti ii noftra fit cognita. Quomodo enim illam j d normam imitabimur, quam non . cernimus, morumjü' fimpliciterque ignoramus* Porro cognitio- ,mrgmïiæï nem hanc generatim per inftitutiones, & alia p n difcendi auxilia, fpeciatim vero, & ad fin- ] Vg[ff]ïf d gulos a&us per judicia confcientie, quibus u adiones quasvis ad leges expend bis comparamus. : imus, nOo- $. 521. Ü Negotium confcientiz amplam tra-tati- ,*,Wt g' s onem habet, idque fere ex ufu fcholarum, 3 CUA 134 A5 ppendix — — cum in fe breve admodum, fimplex, ac fa- li cillimum fit : prout meum de confcientia ali tractatum expendentl perfuaderi fors pote- qu rit. Habet tamen ea corífcientiz difciplina Qq difficilem aliquam, & obfcuram appendicem hanc, qua de peccatis 1gnolant1æ a me in- fcmb] tur: quz non tantum intellectu diffici- lis, fed ad magnam triftitiam, planequc ad d terrorem fa&ta- 'effe videtur; & quam nihil aliud prefari lubet, quam illud 2): JDelitia ql quis intelligit ? j ]e 9. 522, lil j . Cum itaque legem non cognitam nemo p fequi queat, vérum fane erit illud: Zgmorans dC o món peccat. Nullane igitur dantur peccata if 1 ignorantie ? Dantur enim vero, & longe fl. ll r plura dantur, quam p]emmque arb1tmmur, tent In quibus ex- u prout ex fequentibus patebit Clï plicandis vehementer laborant Theologi: ile nam fi legem ignoras, quomodo peccare po- ll tes ? Si vero legem cognofcens peccas, quomodo peccatum ignorare vales ? Con- troverfia itaque in eo eft, an ad omne pec- catum prefens, feu actualzs cognitio 1egrc fit ï&llfc neceffaria : vel an aliqua. cognitio cogmflo- Tum ne a(uali minor peccatum. imputandum in Hu delinquente fufficiat. Et me quidem hec 3155 V Lïm quaftio magis qu diiz alios premit: cum enim taLL ex meis principiis omne aut prefens, id eft Ád actuale, QU j a) P/alm. 18. 13 g t 192 Caput. ". [2 M vl afuale, aut nihil fit, multum fane erit, íi [cienta aliquam legis cognitionem ftatuere qucom, ^ iualis, id eft, pote quie cognitio fit, nec tamen at [opint que inter aliquid; & nihil media fit,.- enö.'x«:;m. B ) j. o Itaque ex TI eologis fcholafticis plurimi 1 diäf.f: ( docebant, peccatum non dari, nifi mens M D delinquentis cognitionem legis actuaiem, ^ & Dii 'x; quam vocamus, habuerit; id eft, i eOo c £ nfit, ipfo tempore, quo in peccatum conf legem huic a&ui adverfam fibi perfpectam habuerit. Hi vero ea potifimum ratione, n n gravi fae, nituntur, quod voluntas veile, acfequi nullam rationem aliquando pofht, ']g;yomas eccat nifi ea per praefentem cognitionem eidem fuerit adhibita. . Certe ex cognitione prz- x longe terita, aut futura nemo dirigi poteft: nam ia quantum ad prefentem animi ftatum prior, o^ id eft preterita cognitio mera oblivio, po- [heo]C « fterior feu 'fut..,ura fimplex modo ignorantia eft, | p()fæg? $. 524. ? (0 i Alii vero hos plane condemnant, & yt ft tanto in eos «ítu, tanquam in apertos mo- j rum, ac difcipline chriftiane corruptores o 01 n infiliunt, ut talia legendo aliquoties dubita- d verim, an non füb hac ipfa, & tanta acer- bitate aliquod peccatum ignorantic'la'eat, 1 Ad quid enim faciat, in eos adeo fev.re, '1 d ^i qui in pace, & unione Ecclefie jam . obie- l 4 runt? ls 136 "Appendix Wt runt?. Erraverint, fi ita velint pofterioris, ac mox recenfendz fententie Patroni, erra- verint illi, plaufibili aliqua au&toritate, in- ter fütutione, vulgari prejudicio, & ratione du aliqua naturali in transvetfum a&i: quis vero f viventium tuto definiet, quod fua culpa « potius, quam innocente ignorantia hoc er- [ rore implicati fuerint. Nos precipue mor- DA tales, quibus juftum Dzgr judicium exfpectan- t dum eft, de alienis lapfibus plus mifericor- X diz, quam indignationisadmittere debemus: d precipue cum nobis ignotum fit, quot, & pi quantis peccatis ignorantie ipfimet labore- 1219 Inus. &t lüc $. 525 Ubi arrepta occafione quemque fuz, & (dfe &dc aliene falutis ftudiofum amice, ac follicite monitum effe velim, ut in fele&u librorum [N cautus effe ftudeat. Intereft fane, cujus fpiritum imbibas. Sub obtentu periculofam docendi, ac vivendi licentiam caftigandi, rigorem chriftiane religionis veiut poftlimi- foi mio revocandi peffimus non raro fpiritus la- Tnij tet, quem fi tuum facies, male tibi confu- Qua les. Chara&eres, ex quibus ejusmodi lib- Tien rosa bonis, & genuinam noftre religionis Yer feveritatem fpirantibus internofces, fere fe- fori quentes funt. n illis fcilicet alios infectan- Áj d di, imo calumniandi affe&us ubique fe pro- a dit, ad graviores corruptelas frigidi, ad mi- J Ro;es,; & fuo genio adverfas pene rabidi: ut ] É "A Caput 197 CRifiS, wt apertum fit, non errores,'fed errorum j at« Patronos iis tantopere exofos effe. Prze- tte, it» terea ejusmodi fcriptores fibimet omnia in- - vitont dulgent, in aliis etiam leviores nevos, & quis o fi aliquando eorum a&us non poffint tradu- Duces us i cere, faltem intentiones accufant , hx ceci excolantes culicem, camelum autem glutien- Qe Di* tes b). Denique intolerabilis quidam fa- ftus, & par aliorum contemtus, animus x V item immifericors, ac caritatis dulcedine' defiitutus, preterea ftudium potentioribus jebem: uot, V placendi, fuam conditionem augendi, de- ' Jabor nique profani aliqui fines fere ubique ex eorum Ícriptis, fadisque tralucent, ut vel hoc folo a divina Redemtoris noíiri leni- tate alienos, & Spiritus fan&i, qui non nifi fu?, j ad ciclefia, & aterna urget, du&u priva- follit tos fe oftendant. jirorz e, U & s26. r Contra vero il Scriptores, quorum d " fpiritus probatus eít, funt ejusmodi ut ne- yflit minem lxdant : feveri fünt in fe magis, jrs quam in alios, utpote non ad oftentatio- ; CoDii nem , ex odio in alios, fed ex folo ftudio veritatis, & ex tranquilo amore juftitie qjgns 10f Ícribentes. Timent, fed fibi maxime. Con- ( folari quemque, ac juvare, non deicere, ifet aut damnare fíatagunt, quantum per leges € [e pIO jufliti: permiffum. Ab omnijilliberali alio- j» ruIm l s. A s ( i u b) Mqtth. 23. 24 138 "A ppendix rum contemtu alieni, ubique humanitatem 107 infnuant: longifime vero ab iis eft, ut ünt Tit, per fraudes , aut mendacia iis, qui ab ipfis diverfum fentiunt, notam impietatis im- n pingere fatagant. Horum vero chara&erum certa rgtio habetur. ]n omni, qui alios in p negotio falutis eternw infiituere defiderat, dl N ex parte intelle&us ftudium veritatis, & ex parte voluntatis amor juftitie, ac denique ex parte utriusque du&us gratic requiritur. Bonum falutis tuze ducem habes, íi Majgi- ftrum hisce dotibus infiru&um fis na&us. Veritasfedate indolis eít: fine motu fim- pliciter afferit; lux eft ardoris expers. u- ftitia efficax eít, & vehemens eft, fed non -—-—P—, Qu2 nifi pro &quitate , & contra peccatum: ca- teroquin pácifica, & mera pax eft. Gratie denique propriiffimi chara&eres funt manfue- tudo & humilitas, quas ea a divino Aucio- re fuo quafi aliquo nativitatis jure- haufit: utpote qui duóbus velut coloribus fe totum pingere volens ajebat: JDifcite a me, quia E üzzfz;z's Jum, C? bumilis corde C) & ss ltaque circa peccatum ignorantiw alia Doctorum claffis." ad peccatüm cognitio- nem legis a&ualem rjjpime neceflariam efíle, inter- fed. quandoque virtualem, babitualem 5 i; t aliis ln-emiiwmz, indire£kam , & nefcio quo nomi- ï £) Matih, i. a. Caput IO 139 mitttet nominibus illam, quam in prefenti ad' ru- 1 t fulicere. at'e- d t unt, cognitonem inígniat * L^ rit. * Fuu- jam 1 Vil tentix defenfore mi- i i s m nime omnes illi fciprorum g:neri, de q«o B cum denm $$. 525 526. egi, accenfere - eiim plurimi eorum reco animo, & gravi mis ao S ) auctoritatib:: ] 1 xout mox patebit, adduct leiïdm J j [: hanc fuam opinionem tueautur. 10'* * Si quaeratur, quid fit, aut in quo a cognitio- dgnfa;;e t quin D li ne actuali differat illa virtualis ,. interpretativa - Martt &c. varii varie refpondent. Aliquando , & Í PUL fs plerumque ajunt, eam effe, quam quis habere potuit, ac debuit, nec tamen habuit. .Sed hzec, yy f ábzeque reiponfiones ratdoni humanze haud fatis- 5 J* faciunt: vel certe ego nihil ex iis intelligo. Nam debitum habendz cognitionis, fev obliga- d Don n tio ad comparandam fcientiam non datur fine lege: jàm in cafu ignorantie quseritur, num Cratit ignorans cognoverit legem ac obligationem fci- um i;q,g. endi, Vel eam legem non cognoverit? Si cogno- vit hanc legem indagandi, d& eidem obfecutus ) Auie o Dl non eít, nemo ullus negat, talem peccaviffe: quidem pro rata periculi , feu quousque ad- fetoti vertit, a fe peccati poffe. A(t in hoc cafu ha- buit cognitionem a&tualem de periculo incurren- di peccati: quod quidem tempore habite cog- nitionis, non vero tempore fecuti eftectus com- mittitur, Sic forte Sacerdos, íe doétrina mo- rali nom fat imbutum effe, fibi conícius, nihi- 2 aha lofecius ftatuit excipere confefüones: d& exin in a&tu confefüonis ex Tiàc ignorantia, & ni- ymito hil de hoc peccato fuo cogitans indignum ab- i elló folvit. Hic jam peccavit, fed non tempore i impertitz: abfolutionis, potius, & eo duntaxat X ahh tempore, quo fuze infciti:e bene rave hoc tribunal exercere temerarie ftatuit, jt quidem nom" talis . 149 "ppendix talis non tantum facrilegee hujus abfolutionis, fed infüper aliorum peccatorum fe reüm fecit, de quibus committendis Nor periculum ( utique cog- nitione aéctuali ) adverti t tunc, quando omiffa fciendi induftria miniftru coepit, m pænife.ntiæ agere g. $i vero ignorans ejusmodi legem , & obligatio- nem difcendi, indagandi, a negotio fuis viribus graviere abfünendi antea non cognovit, fim- pliciter ignoravit, tunc hanc cognitionem non $ interpretativam, non virtualem, fed penitus nul- iam vocari debere videtur, Equidem incredi- bile non raro erit, quod hanc inquirendi obli- gationem non cognoverit: fi tamen demus, quód offieium inquirendi, fibi cavendi ab eo fumpliciter non fuerit cogüitum, tunc plane non adparet, cur hunc ftatum mentis /n/erpre- , talivam cognitionem potius , quam pjenam ignorantiam vocare velis, $5 $aneipfimet Zuierpretativz hujus cognitionis Pa- $s troni diligentiffimi probe fentiunt, quod fua do- étrima cum advería fententia, quze ad pecca- tum cognitionem aualem rvequirit, & quam aliqui eorum tantopere deteftantur, ultimo co- incidat: vel qnod haec doétrina ad captum ratio- l nis humanze explicari nequeat. Tandem adver- | fus grave hoc argumentum transferunt refpon- Qui fum illud, Cat0 quod $. Hieronymus in dialogo fuo | contra P elagianos (circa ignorantiam oripina- 00 ] Íis, non per[onalis peccati ) Ztticum fuum red- dere faci onfr t: Af pondet [iultg ignorationi liber fa- gz'entz'æ $ ln ( ditiora te ue gzaæjer(;. kgls. T j ! foilafis q[] 4 W C À- -— Cipu dÍ. 14i CAPUT. i. olhtoni, u feit, liqe QY Non (Zazur peccatum per[onale , feu propriuim finé lo omj a&cuali cogmitiene legis. Mp u S. 28. Ád omne peccatum cognitio legis praefens ," feü actualis tequititut,. - Qhiigt e 529. Non tamen neceffa ria eft recördatio, qua füjs vj quis legem a fe aüt Cognitaum , aut neglectàm ovit, d füiffe fciat. tionem 10l e 530. Plurimi enim ex a&tibus noítris attentionem yetitus !d ! noftram fübterfugiunt. n ia 531. Lex sterna nobis maxime perfpecta , rendi d* ä-. 532, Et fub imagine infiniti boni exhibita,, ] qemH, $. 533. Vim tuam variis cireumftantiis varie attem- ndi 4b 0 perat. n pl $. 534. Qu 4s Cirtumftantias mens$ noftra aliquando frprt- abs culpa fua ignorat: um $. 535. Alia vero vice easdem cognofcit , ita uteas a fe cognitas fuiffe haud atteudar. $. 536. In quo dein cafu peccatum ignorantid da- mïfü P P bituf, od ftt o T 328; $; IT um ? Mihi jám fe'htentia eorum verior vidétur; qui peccatum perfonale (aliud utique de pec- g r cato originali ) dari poíie negast, nmifi lex jpo eo ipfo tempore, quo in peccatum quis angir confentit, eidem fit cognita: feu quod idem, non datur peccatum fine auwali cognitioné lr legis. Ratio aífertionis mex eft fimpliciífi- ma, & fequens quidem: Malitia peccati per- fonalis in eo eft, quod volüuntas libera immen- fam sterne legis bonitatem, que mentem noítram amice, ac'vehementer Íollicitat, fe- qui (À 143 ZIppendix qui negligat. ]am bonitas etiam infnita ne- tie Til5 quit affectum , feu voluntatem invitare, fi tutm huic ope cogroitionis exhibita, ac velut ad- plicata non ft. Ignoti nempe nulla cupido, lr e M feq nullum de. derium üe poteit: &. voluitas etiam libera in bonum íumpliciter "incogni- CQj ht tum ferri nullatenus poté!* sententi, qua fine cog-itioi'e légis peccatum per/onale ad- firuuit, longe abirufior mihi videtur, quàm n Thy ila do&iri(à, qua propagatio: em originalis, quod foli Ade, non item poiieris ejus fuit &t itin liberum , explicare fatagunt le bï * Si negligeütiam in *vïnii;u)ire'näo, defectum earum, 4 UI g ? uibus coelefte lumen fibi obtinere oportuiffet, & d [ precum, fi peccata mentem exczecantia, om- Tif nemque delentia fenfum juftitiae accufent: tunc equidem peccatum jsre adftruent, fed tale, quod eo tempore contigit, quo homo falutis fuz incuriüs, & fibi confcius fimul erat ejus obligationis, qua leges difcere, ac DkuM ro- Eare tenemur, & fimul inentis noftree ftatum aQ peccatis corrümpere prohibeinur. Et eo qui- füm dem temipore animus delinquentis non fine UICJJ aiadli legis cognuitione peccavit, 'Si vero ftatuant; quod neque éo tempore, quo peccati "p [ g[ caufai ftatuit, aliquam fibi cavendi obligatio- hem inens intelleXerit, tunc tam tempore data QUam caufé, quam fecuti effeCtus peccatüm per/ona- Küt. iefine €ognitione; ac proin fine libertate ad- äïgllm ftruunt, Cb ö $20. D leg Ut verö caufam hane noftrà stàte tan- tam i)1 ;Qpere inmpugnatam; àc pene condemmna rite )l 11 Caput : l. 143 j rite fuftineam , aut explicem magis, inpri- ie, 1 mis noto: quod ex mea opirione ad pecca- lut al tum contrahendum requiratür, & futticiat; 1-3'0 npidi fi ratio .".&k em cognofcat, & voluntàs eam fequi omittati Sic enim jam libere ab in- octas commutabili Bono, quod in quavis lege incogte latete alibi 2) oftendam , fe avertit: in quà tà u averfDoné naturam peccati confiítere docebo d d in alio ractatu. e) Ad peccatum vero ff qzy;m rl iï.5 minime eít necellarium; ut quis fciat, le- ; ! gem a fe fuiffe cognitam, aut voluntatem i fuam ab ea fe avertiííe; Seu aliter: notitia legis; & affe&us legi contrarius peccatum m edfit 2 conílituunt: notitia cognitionis, & confci- yruilel entia de voluntate legi adverfa ad péccatum j, 0m minime eít neceflaria; ; U ol u&q; - $. 530. y hi n U Innumeris poito vicibus fcogn'ftyiomïms, p ac deeretorum noftrorum conícii nobis non e lum fumus: imo magis, magisque próbari mihi p a yn i incipit ea fententiaj Qqua dicitur, quod lon: g r ge plures actus in animoó nóftro contiogant, j g ciü ex quibus nullàin mente memoria Tremanet; ag quam quorum aliqua nobis recordatio fup- gt dïtæ petit.. Cujus quidem gravia exemplà, velut Fm)üba ao V argumenta totidem in fübfequentibus de. Ícribam. Quare nunquam absque cognitio- ne legisy. fzpe verä0 pro dolor! fine notitia Qc- j Ut d) Tmäat. de leg. atern, $. v716. €7 Jeg. €) De fuprem. geuer. virtut, C, alt, 144 V 'Appenäüc' peccáti delinquimus: quià fcilicet aliud eft Qbo legem nefcire, aliud vero peccatum ignoras BU xe. Et in tali dein:cafu verum eft illud: TX ANibil : mibi con[cius fum: fed in boc ju/iijïcatu; nem &on fum; i &| E 531. Og Rür Porro lex eft unica; eterna nempe; & jpfc nullavi, aut cafuü unquam mutanda, aut abs fi Y - l : perauda Dzr voluntas; que menti notre nunquam non, proximeque abs ulla. iafü- tutione; & fine omrni ratiocinatione prz- fentem fe intelligendam , aut potius intu* TO endam offert. kt licet hanc legem clare — Al ádeo fibi cognitam eífe mens humana non Quibus attendat, eam tamen de habita hac legis — fl j coguitione convincere tum. per: decurfum UY hujus tractatus , tum alias fatagam: & W $. s32: — mod Hànc jam legem eadem miens nóftrà Q [i non utcunque, fed ut bonum aliquod, & r r quidem ut bonum immutabile ; nulli alteri | n'ngj rationi fubditum ; ommnibus viribus majus; — infini ac prevalens; 3c proinde ut fupremum, ac tll prorfu s infinitum €ognofcit : licet . rurfus tum Bonum fibi Qfnit: mentes etiám fagacium tan QQPS robe, & fuüb tam ampla imagine fibi per- Que quidem Wi Ípectum effe, non cogitent. bl omnia alibiQ prout dixi f), uberius expli- Verft cabo j 4 1 [mt' n [ f Dz]'&t. de prim. E? irterna leg. C. 7, 8, 9, 10 0n, P Caput T. 14$ m e*t cabo, & íucris ac legitimis auctoritatibus communiam: denique menti humanae, etiam ignre t ülud^ maximae reluctanti duram hanc confeflio- iij nem extorquebo, quod non raro Bonum, & Bonum infinittum, & infuper optime fibi cognitum fequi libere omittat, quodque in- numeris vicibus a Bono infinito averfa hoc 2!l h ( ipfo defe&um, & malum infinitum incurrat, Q U absque ut de hoc malo cogitet aliquando. : at D0-s ]i illa 1l & .533. tj )nt Haec tamen optima, ac divina lex, feu fU$ 106 voluntas omnipotentis; reapfe eft lex mo- offl Clatv ralis unica fuam obílringendi vim variis, in ana 0 quibus homo degit, circumftantiis attempe- Wt ïtïä* llf rans, ita ut modo plusymodo minus, modo hac, daci! modo alis» ratione trahat, ftringatque. Atque l exinde omnes aliae leges non novae, multo minus, diveríae leges, fed unius legis varii modi, feu aliae, & aliae, quas lex illa uni- ca fubit, conditiones ac vices exiftant. Ali- qu UO Qu ter nimirum divina juftitia, feu Dzr juflio ftringit, & imperat in pacdto, aliter cognita PU; j rlo " m PL infinita Dxr loquentis auctoritate, aliter in- telleo beneficio gratiae, & rurfus aliter d » cognita dignitate naturae, & Ílc dein- j It ceps. Vis divinae hujus juílionis, & nativa uer velut indoles eadem íemper eft: fola ejus ( Jiev h adplicatio, & ufus, nec non ejusdem pro di- verfitate circumftantiarum effectus diverfi ex- r P iftunt. ( ldem eíft fol aeftivus, & hibernus: & in eadem mu O ea- n&i plaga vis folis omnin TLI 9,10; dem Jom. lL g, $46 Appendix. — atl ais dem quam diffimiles diverfis temporibus edit Í effectus ? Prout fcilicet illa regio hyeme, at: que aeftate diverfo fitu eidem foli opponitur. V $. $34 ]am lex illa unica nunquam non eft cognle ta, utpote menti noftrae femper praefentifli- ma: attamen eae circumftantiae, quibus vim fuam attemperat, non raro etiam abs omni l culpa noftra, nos latere poffünt; unde in ta- Qui Ut q li nonlegis, fed circuniftantiarum ignorantia vim hujus legis non percipimus. Porro hae do circumftantiae femper contingentes, aut fal- * Confi . tem ab aliqua contingente conditione depen- l NU dentes, feu prout in fcholá loquimur, ali- lgt quid facti erurit Sic dato & cognito pacto; lic f item divina locutione, aut revelatione per- n e cepta, mox aeterna, ac immutabilis vis ade- Ob rit, animumque vel ad fervandam ex pactó N fidem, vel ad affenfum Dro loquenti adhi- Ym ] bcndum follicitabit. jam pactum dari con- Til ] tingens eft; & DEU aliqua eiocutum fuiffe ,minime necefï'arlum., merum factüm, ac no- bis faepe abs omni vitio hoftro ignotum ma- D net. Si itaque hómo in ejusmodi conditione; —-———————— Q ac ignorantia conftitutus legem non fequatur M U,b l h peccati reus non etit *'*wr Pe s Qüo * [dem de legibus humanis: hae enimi originariani vim non ab arbitrio lesislatoris humani, fed ex E lege aeterna. Dk1 habent utpote, 'quae legitim? af Ihn iinperfanti obedire jubet. In homine, quantàae- cunque fit excellentiae, nihil] datur infinitum: Cï'eta Pï ü üm unde actus ejus praecepto adyærfu.s nunquam poi- h Ü Caþl of Capaut 1. 147 büs & fet eífe lethalis, ac poena infinita dignus; nifi o d lex humana ex altiore aliqua, & infinita ratione ponit vim, & auctoritatem participaret. Haec tamen omnia de legc Dxr aeterna differens plenius ex- plicabo, f m selntl 553 bus t Verum mens humana faepe non tantum legem, fed etiam eas. circumftantias , in abs Q] nde : quibus lex ftringit 4 probe cognofcit, absque gnora ut attendat; has circumftantias, & legem mo- do cognitam fibi effe In hac jam conditione orro 1 de- qu d conftitutà mens, fi legem non fequatur , linquet, & nefciet tamen, fe dehquuï'e, quia ; aepä'lï Ul | neícit legem fibi reapfe propofitam fuiffe. - Et ) QAQW hic eft cafus, & peccati ipnorantiae genui- num exemplum; pro dolor! ultra omnem j » ; Vi5 0 opinionem , & usque ad horrorem frequens. De hoc tamen tanto periculo mentem huma- ex Paw nam per aperta, & ufitatiffima exempla infes Ient HC'V rius g) commonefaciam; ( o X $.. $36.. ; -Datur itaque peccatum, & frequenter da— t 1 tur, absque ut peccans peccati hujus con- nalïl()ne' fcius fibi fit: nontamen; prout ego opinor, equa LH datur peccatum ita, ut peccans in eo inftan- t, quo. peccat, legem huic actui adverfam flGH 21 V non. viderit. Qula nimirum innumerae in J | Ex Un animo noftro cognitiones, "dïectus, ac de- " kv creta praetereunt, quae nullum in eo vetfti- qu?" " HHJJI " gium, nuliam fui cognitionem, aut recor- 2 datie- ,]q[]ämf g) Capit. $, 6. 148 Afpendix. dationem relinquunt. Equidem multorum tmf actuum memoriam tenemus: fed prout fupra reli jam dixi, longe plura in animo nottro fiunt, STI quorum oblivifcimur , aut potius, quae nun- (uo quam cognovimus, quam quorum recorda- d Inur. Profententia hac, qua ad omne pec: p catum cognitionem legis praefentem , feu do a&ualem requiro, totum, quod hucusque tra- ctavi, argumentum paucis comprehendi polfe videtur: Aliqua legis cognitio praevie ad peccatum ex omnium opinione requiritur. Tu Jam omnis cognitio aut nulla, aut praefens x eft: cum inter a&uale , & nihil medium non fi intelligam. jus, 4 LCAPDT II QUam Tépfo Argume;ita eorum.s qui peccatum absque grak— Quider fen-te, fe u atuals legis cognitione dart tf afferunt, vecenfentur. iBf $.537. Porro huic explicationi adverfari videntux EW teftimonia tum ipfius Chrifti, D .538. Tum Apoftolorum , .539. Tum alia Scripturae, Vitio $.540. Denique fenfus ipfius Ecclefiae. * 42, 43. 44. Audcoritas item S. Auguftini, dqm I 541 'Tum triftiffáernn obduratorum conditio no» : 545- ftram fententiam premere videtur. Q QUi ; $. 537 ! Operae pretiu m haud exiguum erit, re» cenfere ea argumenta, quibus feveriores h r Magiftri gravem hanc, & plane ad terrorem h w factam doGrinam fuam evictum eunt, Et primo quidem iis talia ex divinis literis uber- D li m E U u) Caput III. 149 nultorm tim fuppetunt: ex quibus dignitate fua facile t üpn reliqua omnia fuperat teftimonium Cunr1- lro ft srra): Pater dimitte illis: mon enim [ciunt, quem quod faciunt. Etne hic de culpabili indagan- | renorie di negligentia agi putemus, CnnaIsTUS non yte pro negligentia, fed pro ipfo opere dimitten- tefm, [j do Patri fupplicavit. usqutt $. 538.- yendio TE Idem circa horrendam hanc äbdem à udaeis in CugrsTo perpetratam teftantur requii: p p Apoftolorum Principes: hoc fcilicet facrile- dium n gium, aut potius fcelus omni facrilegio ma- jus, & prout videtur, omnium, quae un- quam contigerunt, peccatorum graviffimum reapfe peccatum ignorantiae extitiffe, ^ Et r quidem Petrus ait D) : Adu&orem vero vitae in- t du terfeciftis. — Et munc frames fcio, quia per ignorantiawm feciflis,. ficut €9 Primcipes ve[tvi. " 1 ji vf Paulus vero-ícribit e): $2 emim cognovi[fent, nunquam. Dominum gloriae crucifixiffeut. Sae- vitiem vero in difcipulos CunrzsTI exercen- dam peccatum effe adeo ignorabant, ut Re- demtor noíler teftetur d): Fenit bora, uf Augmïinl» onmmis, qui intevficit vos, avbitreitlr , — fe obfe- quium praeftare Deo. $. 539. Á 1 gt ! j Vir fan&tiffimus e) de feipfo dicebat: /Ve- etnore que enim veprebendit cor meum in. omni wita j m K 3 "nea - a 4) Luc.o3, $34. b) Attor. 3 133 8 17. " nd €) 1 «d. Covinib. 2, . d) Joan, 16, 2» " €) Job, 27, 6. IS0 APPendfx-A** "ea: &tamen alibi trepidat f): Verebav om- mrim 3 ; Qia opera mea [ciefis , quod. mon parcere: delin- Tattti quenti. Quid modo ex Scripturis divinis illas d deprecationes, imo lege divina pro ignoran- E tiis imperata facrificia commemorem? Quid U illam poenitentiam Pauli de fua, quam in Ec- n cletiam. movit, perfecutione dicam ? Etta- Q men is ipfe de grandi hoc peccato fuo ait g): tati lgüoraus feci i incredultiate mea. C0f Es * Ht $. 540. f'at De fenfu Ecclefiae in hoc negotio confta- ho re videtur, dum in Concilio diofpolitano fe- !t"llf/] quentem Pelagii fententiam damnavit: Ob 171 vie, 6 ignorantia mon fabjacent peccato, quo- 277 miam mon.fecundum. voluntatem eveniunt ,. [ed. fecundum mece[fitatem. Porro. fententia Pa- ^0 ( feft v trum de hac do&rina erat fequens: , Hoc re- (lia i probat S. Synodus, & fantta Dei catbolica Ec- [ N clefia. Cui demum, ne ipfüusmet damnaretur, B,(T W ipfe Pelagius anathema dicere eogebatur. b). (l Tum vero Ecclefia illa Pfalmi verba frequen- tiflime fua facit ;): Dej&a juventutis meaes Cet, i f0 oj .83 ignorantias meas tie memitieris. - - d PECcaC Quft Wilnam Sententias Patrum pro fef(elïiOJIQ do&rina facientes in numerum aliquem cogi vix pote- a?[ual " l ' UT runt;unum maxime Auguftinum defuper lau- dant; utpote quo nullus aut uberius, aut gra- d vius de malo ignorantiae tra&avit. ltaque pri- f) Iüb.. 91 28. £) X. ad Tissoth, 1, 13. J) S. Augufe, de &eff. Pelag. C. 18. .i) Pfalm,o 4,»47' ) 151 Caput HH [ htt ut. vrimum ejus. teftimonium eft fequens.7) : 4n t d tanta fallacia eft, ut caveri omnimo on po[fit ? inis Si ita eft, mulla pecceta funt: quis enim pee- gnora cat in eo, quod caveri vullo modo pote[t?: Perca- 1 Qui tur autem: caveri igitur potefl. — Et tamen per mb ignorantiam fatla quaedam improbamtur, & | ? Efza- corrigenda judicantur: ficut i divinis auGori- uodu) tatibus legitur. — Ait. enim Apoflolus : Miferi- cordiam confecutus [um, quia iguovams fect. ZAit & Propbeta: j Deli&ia juventutis , &3 1gno- vantiae meae ne memineris, - - Sed baec omtiia jo cont bomuim funt ex illa mortis damnatione wenien- fionoe um: wam i mon eji i[la poena bominis, fed j Ut natura , nulla ifta peccata fuut. $i enim non ii ') (ïzm veceditur ab eo wodo, quo naturaliter faQus e[l, TMM ea, quae debet, facdit, «um baec facit. * Si au- n t tem bonus bomo effet, alitev efTet : tunc autems hn quia ita eft, won eft 9/ous ,. fiec. babet. ia pote- nb Jiate, ut bonus fit, five won videndo, qualis amnaf&ïw e[fe debeat , five oidendo, &3 non. valendo e[fe, Ubi aperte do- wæmh 1 qualem debere e[fe fe, videt. "s cet, ignorantiam etiam infüperabilem pecca- to obnoxiam eífe, eoquod illa ex originali j P eccato defcendat. 'Kt forte ex hoc S. Au- guftini teftimonio aliqui damnatam illam do- &rinam derivarunt, qua etiam ad peccatum Bdoäüüi a&uale, íeu per[onale eam cognitionem, ac fors etiam libertatem fufficere di (i €T1 j in Adamo habuimus. eranc, quam ;, dU g . J "J IH (l K 4 . $. 542. yl ]) Libr, 3. de lib. arbit. C. :8. Jun I$2 : Appändfx. $. 542. Alterum S. Auguftini teftimonium ad hanc caufam, & ad terrorem factum eft fe- ten quens (m): Dei tamen jujYum judicium nec illis quo porct, qui m audierunt. Quicuuque enin Ea fine lege. peccaverunt, fine lege peribunt. — Et quavis feipfi excufare videantur, . mon ad- qui qu. mittt bane excu[ationem, qui fot, fe feci[fe fu boin/nem ve&un, eique obedientiee dediffe prae« fte ceprum, nec wfi ejus, quo male ufus e[f,. lübero voluntatis aybitrio, etiam quod tanfiret in po- flexos , matia[fe peccatum. - — Ac per boc inex- eufabiis efl omnis peccator, vel veatu oviginis , vel veatu originis, vel additamento etiam pra- priae voluntatis ; [ive gui mowit, five qui igno- QU li, | 41 Vat, fiee qui judicat, [ive qui mon judicat: thh quia C3 ipfa igmorantia , qui intelligere nolue- i yunt. [ine dubitatione peccatum e[, in eis au- 1 icm., qui mon potuerunt, paena pecati. Fvgo a in umisque mon efl jufta excufatio, fed jujla damnatio. Luii En! etiam iniis, qui intelligere non potuerunt, eít jufta damnatio. An ad condemnandam ignorantiam noftris viribus. fuperiorem aliquid gravius, aut apertius dici queat, plane ignorabis: ut fic nemo jam ad. COgm omne peccatum co l gnitionem actualem requi- üyr ; fere poífe videatur Q. Qï)usq Iem, (n $. 543 () () Epift. ad Si;ït. mihi 164. Caput II 153 S! 543' ium a Verum audiamus tertiam tanti Viri fen- j tentiam (2): Siquis autem bomum putawerit, "TOU quod walum eft, boc putando utique peccat. ( Wi £a fuut omnia peccata ignoramtiae, quando T u j wisque bene fieri putat, quod muale fit. Et ti d quam definite, quam adeo fub nulla circa " "J ftudium difcendi negligentiae commemoratio-« l ä ne haec di&a funt? " fl yt n $ 544 ]i ii d yritit Sed ne ullum füperfit effugium, inter alia, uh M]- quae omitto, habet demum fequentia (o): TE lila ignorantia, quae non e[E eorum., qui fcire julictt volunt, (ed eorum, qui tanquam fimpliciter ne[- rt tl ciunt, meminem fic excufat , wut fempiterno igne i du qon ardeat, fi propterea non credidit , quia von g H audioit omnino , quo& crederet : fed fortoffis ut "b mitius avdeat. il Jl LÀ I » $. 545. ; virbus Ultimum argumentum, quo fine a&uala LiUS d cognitione legis peccari poffe, afferunt, pe- oj 4 titur ab experientia. Sic obdurati, & malo p eousque immerfi, ut nullum peccati horro- xem, aut fenfum amplius habeant, abs omni K 5 dubio . (9) Epift. ad Publicol, mih, 154 (s) Libr, de grat, & lib, arbi& " 154 Appendrx,, —— FT dubio peccant: etfi de peccato ne cogitent,: du quidem, imo de malitia fua glorientur etiam, N n Sic Judaei Chriftum morti addicebant, utique V ss ne tota gens pereat, ne Romani veniant, & tollant locym, & gentem p). Certe hi, alii- $ sss i que ipfis haud abfimiles nullam in confcientia moleftiam patiebantur, eoquod nullam legem o a&ui fuo adveríam intellexerint. INum vero. (0) propterea hanc a Judaeis perpetratam injuri- am, poft natos homines omnium atrociffi- mam ab omni culpa eximemus, quod ea fpe- ciofo religionis, ac publicae utilitatis obtentu ! ornata nullum in illorum mentibus fenfum Wt ediderit? l YU f e'f'q] j AE W CAPUT IV. gt &W w Ad argmq-zänm bucusque vecenfita ?efpæondet.züt-(.j o Téca $. 546. Verum Chriftus Judaeos non ex ignorantia IL'- ; dpenr gis, fed facti excufabat : * — — tentia a $. 547. 548. Utpote qui legem faevïi;(iae fuae repug Pjæ, | nantem optime cognoverunt. g. 549. Eadem refponfio ad fententiam divi Petri red- — s ditur: $. 550. Pauli quoque t,'e&imonium explicatur, b &b $. 551. Saepe quippe optimus obtentus aliquis tum alios quoscunque , ij i | ; S—»- 552, j Jitios a) Lm | p) ]oan. t:. 49 &60. 155 Caput IV. $. £522. 'Tum fpeeiatim Saulum in nefas aliquod in- qu duxit. AUE CU $ r 533 Aliorum San&orum trepidatio , u Dïk $. 554. Tum fenfus Ecclefiae cxphcatur. 555. 56, 57, 50, 59. Ad tefhmoma 8 Aurrufhni aþa 'hu 1eipondctu1, UR [ d["lkcïh * 560. Sed neque ex conditione obdmatorum ahquld« contra nos evincitur. Nugid nj l atïO"" $. 546 jod a $ U *zaque Judaeorum peccatum $. 537. Cm&us $ fe*] ÜU &liqua ratione excufare volens ajebat: INon entm [eiunt, quid faciumt: id eft, factum füum non mtdhgunt, ncuthuam vero Chriftus di- cebat: fine praevia cognitione legis hoc fa- &um perpetrarunt. Scilicet neiciebant fe peccare, ac proin horror tanti fceleris eos [pond i nec a peccato perpev*ando avertere , nec ad eyordtm agendam de perpetrato fcelere dig gnam poeni- tentïam IIICJ'CEII'G pOtU] * ut plOlD ex hoc ca« pite, & ipfum peccatum, & Judaeorumiin illo Wg [gn g peccato obítinatio non nihil minueretur. gt $. 547. Legem, ac veritatem Judaei ommino in- (eitl tellipebant, mereque nefciebant has à fe in- ahqll'ï telligi. Quoties enim Chriftus eos conv1cn;? OAotzes non poterant vefpondere illi a)? Quo- M mes $ a) Luc, 14, 6. * 156 Aþþendzfx-. ties, cum loqueretur, embej?:äbant omtes ad- ver[arii ejus b)? Unde ait c): Si opera mon fc- ciffem n eis, quae memo alius fecit4 peccatum Pet 402 babereut : nunaAautem viderunt. - àae $. 548. gen Num per tanta argumenta, quibus Q'o-s im toT convicit, ac toties filentium impofuit, nihil at cognitionis eis ingerebatur? Sic fcilicet fa- ctum eft, & fieri etiamnum folet, ut viden- Ce vel Zes tton videant, €9 audientes not intelligant d): bfa id.eft, ut videant legem , & fa&tum fuurm, quantum ad indolem ejus moralem, non vi- — Vidi deant, non intelligant. Senferunt enimvero Quor Tudaei vim legis, fed vindi&ae, ac invidiae Cuufon lo affectus acerrimus obftabat, ut hujus cogni- tionis, ac perceptionis confcii haud effent. T m x Vel an putas, quod Judaei vel invitis animis non perfpexerint, non fenferint, aequum, inpe ac juftitiae confentaneum effe, ut hominem Wm, Tiri tanta vitae integritate, & prodigiis irrefraga- bilibus, qualia propriis oculis frequentiflime li tr ufurparunt, confpicuum faltem ad turpem t adeo mortem non adigerent? Praecipue cum ex certis vaticiniis in 1llud ipfum tempus Re- demtorem fuum certo adeo exfpe&arent, ut non pauci vel ipfum Herodem, cum alium non baberent, vel habere nollent, pro defi- U deratiffimo illo Meflia, male adoptarent. r $. 549 Ül &) Luc. 15, 17, j ! €) Joan. 15, 24« d) Lf/f! 8I 10g 157 Caþut IV. oNIMI D S. 549. 1tfit f Eadem refþonderi poffunt ad teftimonium , pzccattm Petri $. 533. relatum, Scilicet impiiffimi Ju- ' daei auctorem vitae interfecerunt, non le- gem id prohibentem, fed indolem faéti fui ignorantes, quia hanc legem, ac vim a tan- Qu t to nefas retrahentem fibi cognitam fuiffe non fiit i attendebant. Quomodo enim Judaei inno- (l centiam Chrifti ignorare potuerunt, quam , r ' vel Pilatus facile adeo, & primo mox intui- ulip j tu cognovit, probe gnarus, quod illi per in- ium us vidiam hunc hominem fibz tradidiffent &)? ;, 0 V Quomodo bona fide füàm contra Chriftum em]m/em ( caufam urgere potuerupt, quem in fuo con- cinvidi cilio tanquam facrilegum , & blasphe- us QO gr mum morti addixerunt f): apud Pila- Qd tum vero tanquam feditiofum, civitati, ac d o imperio infeftum poftularunt g). Denique g« eum, .ex cujus ore Caefari, quae funt Caefa- j I faris, danda effe audiverunt, eum inquam, 1 1!'1'5/. 1 ne tributa dentur Caefari, probibuifTe, fcien- 2 uenümme tifime mentiti funt. b) - ad H ]u i gppus ^" $. 550. ( ys 2 9) ädttb,- 245 18. p 'f) Matib. 26. 65 æ 65- ( o E ) Luc. 23 , 2. g' b) Lac, 23; 2- 1858 äppendzx il qui $. 556. n Q dicior . Páulus Vero, fi illud iepxiftolaeCaput i) 4 nor diligentius expendatur, non dicit , , quod Ju- titio daei Chriftum gloriae Dóminum non cogno- nefc verint cognitione fimplici, & velut oidinaria, D fed quod non habuerint fapientiam fpecialem tiae; per lumen gratiae percipiendum; & JDei fapi- toft entiam 10 IMbyflerio, quae abfcondita eft , quam pery praede[tinavit ante faecula in gloriam noftram: quam memo Principum bujus faeculi cognovit ; quad Tün j Jt enim cognovifert, nnguam eloriae Dominum erucifixiffent. Atque ut certi effemus - - IUentei ; -fer'» d 6 monéem ibidem effe dé fapientia fpeciali; vet- fu mox praecedenté proteftatur , quod hanc Tl D — ff fapientiam loquatur ?hnter þgïfeäos—, quaïig uti- que ordinara non.eft. Praetetquam quod — d dd - Qia ve teftimonium Pauli eandeni explicationem ad- mittat, quém fupra $. 548, & 549 fcripfi. COnfo patig. Quod vero etiam ex fententia divi Pauli Chri- ftum Judaei vere cognoverint, àdeo certur Tnr. - TQUitin eft, ut nihil magis; fcribit enim k): ZVunquid J[rael noti cogmovit? — il lfratl autem dicit: die 1l Jütte f&( Tota die expandi matius meas ad populum mon tredentem . 63 contradicentem, däe fe 0 * R $. 5s1. "ts innumeris, quod in hoc tra&tatu perþetüo ä*epet-o,( vicibus lex; & eae circumftantiae, jn —— — — i) . ad Corintb, 2. 7. 8 0 ]Mn. * K)ad Reman. x0. 19, 11. Caput IFV. 159 i quibus lex obhgat clara cogmtlone in ani- mo noftro exhibentur ,. ita ut ad ipfam cog- nitionem nón attendentes nefciamus , legem u M Y Il a nobis fuiffe cognitàm. Et infuper data cog- QU U i nitione légis pravo affectu eidem adverfamur, )n u neimcntus, quod hóc ipfo Ia em Vlolemus. ORGIDA s fpeciem jufti- Et quia iniquus ejusmodi aä fpeu tiaé, aut obtentum rcALbl * Ll&u re non ra- ro fole» * jdeo mens 1 De Jm eccati fux inftja, etiam Lusral t perverfe agendo putat fé recté dbx. T*C & ali- tl quod.obfeguim praeftare. Deo D. blc iulto- 1 uj ruüum mentes pro tuenda religione fuà vehe- "€l atl menter exardefcunt, nil omittentes, quod em,,& ád eam àafferendam, qua argümentis, qua ar- ,cnl, [ mis propugnandam, & ad hoftes ejusdem od Bu acerrime infectandos fpe&are poteft. Verum ual 35 quia d incaute faciunt, pro relipione non Qu quw quia vera, nec quia juftá, aut aeternae legi none 4 conformis, fed quia religio fua; quiareligio n pátrià, ac proin caüfa propria eft, depug- j j a nant. Jám nihil facilius eft, quam ut fe ob- fequium Dko per tale religionis ftudium prae- p o ( At M ftare arbitretur: licet tationes pro adverfá jj d parte facientes menti vel invitae fat fplendi- 1j I dae fe ofïcrant, quarum efficaciam ftudium opu partium in voluntate füperare, non item ea- rum lucem in intelle&u extinguere poteft Ü epa 9- 552 gt j ]) Joán. 16. 3 160 Caput IF. $- 552. Hujus porro deceptionis infighe exem- plum fuppeditat Paulus, Ecclefiae quondam que pro hoftis , & paternarum traditionum, qualem füt fe ipfusmet vocat, aemulator (w). Cujus jam eft fequens confeflio: Et ego quidem exiftima- lgl]l ( veram, e adveríus momen S3E[u INazarenz ter debere multa coniraria ageye. uod €9? feci Q0r Jerofolimis , E2 multos San&orum ego in carct- feie ribus inclifi, a Principibus Sacerdotum pote[ta- 4€ accepta: & cum occiderentur, ego detuli fen- m dang tehtiam Cc. .Et haec agendo fe peccare ig- norabat oimnino, fpecie religionis deceptus; | ])w;z/; Mi 2 ait enim ipfusmet m): Jegnorams id feci in in- credulitate mea, — Sed an, ficut peccatum, ita f etiam legem furori fuo adverfantem ignora- at ( Aterid vit? Minime: nam fentiebat omnino, ac ve- hementer fentiebat vim ac rationem aliquam Bu fatts : contrariam fibi: alias vox coeleftis eidemnon potuiffet exprobrare; Saule, Saule! quid me Og perfequevis ?. Duvum eft tibi coniva. fmulum calcitreye, Scilicet legem cognovit, & con- tra legem a fe cognitam agendo peccavit: quia vero cognitionis hujus confcientiam fu- Cn rOr, ac affeé&tus impius eidem eripuit; ideo nOH OHJ t : pecþcatu-m fuum ignoravit, ( i $. - 553 () i - (m) aà Galat. x. x4. (") I 9) T. ad Timotb, x, 13. W. li Caput IV. I6I $. 553. Eadem ratione follicitudo Jobi, aliorune j O que San&orum deprecationes, imo facrificia quia pro peccatis ignorantiae etiam divinitus in- , qud ftituta $. 539, facile explicantur, Quamquam i ignorantia non infcitiam , fed ipfum pecca- t tum quodcunque, etiam voluntarie ac fcién- Nazafff'sll ter admiffum ex phrafi divinis literis ufitata t 1 non raro fignificet: ficut fapientia faepe non piurt fcientiam , aut eruditionem, fed juftitiam, qyi p timorem, & amorem Dkz in facris Scripturis ii ! denotat. Sic inter alia dicitur o): Kcce timor vetcart Domini ipfe eft [apientia : €9 recedere a malo deceptub intellimentia. .ltem p * * Diletio Dei. bonora- Unde inter alios S, 'Thomas id 1 n bilis fapientia. qtum. ! ait qj: Semel tantum in anuo intrabat fummus : V [ Sacerdos folüs cum fanguine , quando offerebat mo, ^^ Jj profua, & populi ignorantia , id efl, pro pec- effi Rll d catis moftis. Proverbior, 14: . Érrant, qui j d pn operantur malum. ij m / MJM $. 554. ( a agv Canon diofpolitanus $. $40. caufae nb&rae non officdit: nam fententia pelagiana in eo ; erat, quod oblivio, & ignorantia naturalis jpul fit (o) Job. 28. 28. T (p) Ecclefiaflic. 1. 14. (4) In Caput 6. epiftol. ad Hebr, Tom, 11. L r6r Aþp.endix.' fit; quodque ex peccato originali nulla de- fhà ceptio, nullum vitium aut defe&tus in nos dat tranfierit. Noftra caufa peccata ignorantiae pat perfonalia fpe&at, de quibus inter tumultus (ta Pelagianorum ne difputabatur quidem. De- ablr nique fenfus Ecclefiae non adverfatur fenten- tiae noftrae: nam Ecclefia fentit dari pecca- lp quit taignorantiae, feu quae ignoramus, quod & nos afferimus ; Ecclefia vero nullibi definit, tie f dari peccata perfonalia absque praevia cogni- ceff tione legis, quod folum negare pergimus. füni $. :555. "Teftimonium S. Auguftini . 541. laudä- tum plerosque mire torquet, & non paucos C plane defperare facit, quod cum noftra fen- COf tentia conciliari queat. Verum non video, QC Y cur haec S. Auguítini do&rina nos adeo tur- SXpli: bare debeat: nam is ipíüsmet capite mox fe- (f quenti eandem claris adeo verbis explicat, ut T? g nihil ultra peti queat 7): Dicunt enim: ; Ü D AAdam & Eva pecceverunt , quid mos miferi fe- eimus , ut cum ignorantiae coecitate — na[ce- QUf 7) venuv : j primo Quidem. erraremus , nejcien- h N ies , quid mobis fif faciendum &c. — ReGe for- Wf zajfis. quererentur , fi evroris, ac libidinis mul- L Mkï s bominum vior exifleret: cum vero ubique LU Jtt fit praefens, qui multis modis per creaturam 191 | UR baa p ! [ r) Libr. 3. de lib, avbit. C, 19. faþut IF. 163 lh t fibi domino feroientem averfum vocet, — eXati- ; in 1 diat deprecantem , mon tibi deputatur ad cul- yoranta pam , quod imvitus ignoras , fed. quod. megüigis simulti quaerere, quod ismoras. — IVulli emim bomimum qu ablatwum efl atiliter quaerere , quod 1mutiliter yr fen ignorat. En quomodo in fola negligentia in- a p quirendi, & Deuw rogandi peccata ignorane- In tanta enim caecitate no- n tiae conftituat. ibt d ftra, & emergentibus tot dubiis, nemini ne- erit U ceffitas, obligatio, & lex quaerendi, preces g fundendi poteft effe ignota. $. 556. " M yt i Cum vero priore illo eapite ignorantiam, n ?M.Q*a Lno ah] hr & concupifcentiam peccata efle dixiffet: hoc ipfum capite rgno mox fequente magis 2on "^ (s al explicat dicendo: /Vam i//ud, quod ignorans quisque non veGe facit & quod volens vetie fa- l U:fï müï ej hcgl,b xeve mon pote[l, ideo dicumtur peccata , quia !/ y i de peccato illo liberae volumzatis oviginem du- 7 [ ju cuni: illud enim praecedens mertit ?/ta fequen- PL j tia, dNam ficut linguam . dichmus mon folum j5 " ]CWA wembrum, quod movemus in ore, dum logui- gl l] wür. fed etiam. fürmam, tenovemque verbo- j j j lii yum , fecundum quem modo alia dicitur lingua qn ï graeca, alia latina: fic mon [olum peccatum "i ul ; j illud dicimus, quod proprie vocatur peccatum d 2 (ibe- 164 Appe;zdix. (ibera eiym'm voJuntatc, & ab fciente committi- hi zur) fed etiam illud , quod. jam de bujus fup- eatis plicio confequatur . nece[fe eft. Scilicet per tro- putt pum aliquem nomen caufae competens etiam ts effe&ui tribuitur: & licet aliqua ignorantia M fer peccatum non fit, peccatum tamen a S. Au- guftino vocatur ab ejus caufa, quae vere D Per quae " peccatum fuit, originale fcilicet. omnis tollitur obícuritas ejus fententiae, t dar quae $. 542. relata tantam nobis moleftiam fa- cefTebat. per doá $. 557. Íie j z Quo f Gravis vero do&trina S. Auguftini, quat a $. 543. recenfui, & qua etiam ignorantibus nullam excuíationem , fed juítam damnatio- nem effe ait, eft intelligenda de peccato ori- k ginali, quod legenti totam illam epiftolam facile apparebit. Nam in eodem 'Verborum. defer 5 5)4 contextu fcribit: /Meque enim damnantur, qui Won peccaverünt , quando quidem illud ex um | ( U in omnes pertvaüfit, im quo ante propria bl I) in [ingulis quibusque peccata. omnes conmu» WiteY peccaverünt. Ac per boc inexcufabilis ! BN HOH efl omnis peccator 'vel veatu originis , wl N additamento propriae voluntatis, five qui mo- vit, [ive qui ?enowat. Jam peccatum ori- | Qj &V( ginale fine cognitione legis a nobis con* trahi ! EM Capüt IP. — 165 ol trahi facile concedimus: id enim de folis pec- jt y catis propriis negamus, quod etiam $. Au- guítinus nullibi afferit. Scilicet ex trunca- um ys et tis Patrum fententiis vera eorundem mens notamar aegre definitur: fed fi tota illorum fcriptio 4154 ferio expenditur, tunc jam intelligitur, quid u Patres circa aliquam caufam cenfuerint. Un- de factum eft, ut ficut ex divinis literis, ita Dege emtette etiam ex Patrum fententiis tot haerefes, & damnatae do&rinae procuderentur. |Quam periculofe ergo faciunt, qui contra probatas do&rinas, & non raro contra ipfum Eccle- fiae judicium frufto fententiae , quod ex ali- quo Patre feparatim exfciderunt, fuüa fenía tuentur ! li, qum )rantihPS $. 558. ao cam Porro ad affertionem S. Auguftini S. 344. epd defcriptam idem refpondendum, quod fupra of $. 552. dicebam. Nam S, DoGor ita habet gt p () Et ea futb omnia peccata igmorantiat , u quande quisque beme fieri putat, quod: male fit. TM Ubi non ignorantiam legis, fed ignorantiam fa&i noftri, qua naturam, ac indolem actio- f nis nóftrae faepe nefcimus, ad explicandum z peccatum ignorantiae commemorat. Igno- 15 1 rantiam legis in, peccatis ignorantiae dari, cWEF Aulla Vo,cula commemorat. Quod. infuper tunt ) Q L3 M ex joh i f) Epiftol, - ad Publicol, 1$4. 166 Appenaiix. qe ex eadem &piffïola fat confirmatur, dum ad e quaeftionem , an Chriftianis idolothytis vef- p« ci liceat,. ita refpondet: $i ergo certum e[t ne e[fe idolothytum, mel/us Chrifliara virtute tü vefpyuitur: fiautem vl son e[fe fcitur, vel li ignoratur , fine wllo con[ciemtiae fevtpulo n /t ufum mnece[fitatis a[fumtur. Jam fi ejusmodi , carnes reapfe idolothyta forent, & ab igno- ül rante fumerentur, quomodo is a peccato [ poffet effe liber, fi fub ignorantia legis pec- catum ignorantiae incurritur ? [j f/i $. 859. Verum nec fententia Auguftini $. 545. commemorata doCtrinam noftram ullatenus N Ls f afiligit: nàm ibi loquitur de iis, qui evan- gelium non audiverunt, qui tamen damna- J i dnt buntur non ob ignoratum evangelium , fed ob alia peccata, quae legi adverfari intuitu lice CQ0m rationis probe confpexerunt. Quod ipfum S. Auguftinus eodem . prorfus loco ait 4): 110f | tuma Veruntamen , ut babeamus ap[am . fcientiamy fne dicat umisquisque nefcioi , mon audiot , mon dem ] ft Je[]s iniellex? , ooluntas comvenitur bumana, ubi di- num citur: INolite effe ficut equus , & mulus, qui- M lt bvs non eft intellc&us. Sane hic voluntatem quae nolit fcientiam & intellectum admittere, Tf apf:f— )l L fg) Libr. de liber, aibitr, & grat. C, 3. - Caput - 1F. 167 aperte accufat. Quod vero non propter du evangelium, fi eis nuntiatum non eft, fed ) ytsv propteralia peccata gentiles ac Judaei dam- vt d nentur, S. Auguftinus differtis verbis tefta- y *irt tur «): Dicit enim ipfe Dominus an. Eroange- iti, v lio: fi mon veniffem, & eis locutus mon fui[- n fem, peccatum mon baberent. — — INon utique : ejusrsodï peccatum mullum baberent, qui evant plem TI alis magnis, wmultisque peccatisz fed boc pec- 1 pECC&[*) catum vwul intelligi, mon eos babituros fui[fe, [egis l fi mon venifet, quo, cum audi[fent eumy mon eyediderunt in. eum. * $. s60. H .)' u Sed neque obdurati illij planeque per- qlatenos l verfi, de quibus $. $46. agitur, & qui omnem uv X juftitiae, ac honeftatis fenfum amififfe. vi- p U dentur, legis cognitione carent aliquando: Jiup ii licet, quod nunquam non admitto, hujus r 1 1 (l cognitionis infcii, legem fibi exhibitam fuiffe j ii non recordentur. Nam da hominem perdi- ^0 at lj tum adeo , qui atrociffimum crimen e. g. cae- [it TL 7 j dem innocentis ea facilitate admittit, qua L J fitiens frigidam bibit: hujus vero fenfum in- jii TL j, ! i timum conteftare, an non aliquam rationem fentiat, imo videat, per quaim bonum foret, ,ji, ? ) INullius mens eo innocentem non laedere. g L 4 usque iv t J v) Epiffol, ad Si:u.ït. IOS. JO 168 L Appendis. usque eft inhumana, & efferata, ut fi verüum fateri velit, hanc rationem fibi cognitam fuiffe, negare queat. Scilicet in ejusmodi Q homine non intelle&us cognitionem legis, fed voluntas horrorem peccati perdidit. Ea- dem certe mens, etíi peffima, tale nefas ab NT alio, & in caufa ad fe nihil pertinente perpe- tratum detefítaretur, vel data facultate fors UY. puniret etiam. Jam qui factum legi adver- fum ex propria quoque fententia condemnat, is non folum factum damnandum, fed etiam legem , cui illud adverfatur, & ex qua dam- s nari meretur, neceffario cognofícit: nam bt omne peccatum nec malum, nec damnan- It dum eft, nifi abfciffe ideo, quia legi aeternae, tti & immutabili alicui rationi adveïfatur. 6' 563 9 S' S66u Mf fJ li Y Que k m 4 1l n CAPUT mUm, Coput F. 169 CAPUT V jv ngnia jsmo Quantam timoris materiam peccata tgnorantiae praebeant. i, j h nen d 6. 561 His tamen non obftantibus peccata ignoran: tiae ingentis timoris materia funt ( öq 562 Nam in cafu peccati ignorantiae mens ab (ar s y| alit Omnl, quod a fpe aut timore venire poteft, wndemp"*) fubfidio deftituta , [n 6 $.563. Nulla nifi folius legis bonitate urgetur Qu n jj Tl $.564. Hujus :porro periculi- exempla fuppeditant homines homefti alias fed religioni fere nihil damni tetfdos tribuentes " $. 565.. Nec ullam defuper confícientiae moleftiam. patientes. $.566. Item. opem miferis facile negantes $.567. Et qui munera publica ex mero affectu di« fpenfant $. 561. Licet vero ex mea fententia nemo pecca- re queat, nifi qui legem a fe eo. ipfo tempo- uo peccat, cognitanm violet, haec tam ä peccata ignorantiae tantum timoris, ac follicitudinis afferunt , ut momentum in omi re morali, ac in tota vita triftiffi- Tmum,- ac terrore pleniffimum conftituant. L5 Gravis C APUT 178 Appendix. Gravis adeo, & eo usque terrifica fä caufa 100 hic offert, ut, licet hanc doctrinam pro do- D lor! verifimam improbis maxime, tum vero frigidis illis, imo etiam mediocris virtutis ho- qu tut minibus intelligere neceffarium plane fit, illis ed tamen, qui fe totos pietati, ac ftudio virtu- no tis dederunt, cohfulam, uta lectione duo- VO rum, quae hic proxime fcribam, capitum ab- ftineant. le Qui enim ad vitae integritatem , X atque ad juftitiae chriftianae perfectionem to- T to conatu incumbunt, a periculo peccatum 0i ignorantiae incurrendi fatis remoti funt, & im- ä Ye petu, ac terrore tanti periculi in itinere, quod beneficio divinae gratiae feliciter profequun- QUas bt tur, multum , poffent retardari. Timor nam- OT que utut bonus, & plerisque etiam utilis aut lia neceffarius fit, caritati tamen perfeQae, cui optimae hae indoles magisque appropinquant, parum amicus eft: Nam £mor non e[L n cart- iate, [ed perfetha cavitas. foras müttit timo- ; yem a). itfin $. 562. 10 f « TiQ Saepifïïme'itaqtïe, quod toties dixi, le- zem illam aeternae, & nunquam mutandae &i fu» E juflitiae, a cujus calove fe nemo ab[coudit D) Ut hanc gognofcimtls , absque ut attendamus; a N a a) I' Joan' 4' 180 n | b) Pfalm, 18. LP timo Caput V. I7: fe a a nobis fuiffe cognitam. In hac jam ancipi- 1DIO d ti conditione conftituti plane ignoramus, Quf VeO quam noxius, quamque deteftandus ille actus itoots hql " futurus fit, quem contra hanc legem forte i l r 4 l ] ) edemus. Legem fcientes, indolem a&us ig- idio vt ( norantes, nullam aliam vim a tali actione re- dOQe 01 vocantem fentimus, nifi meram bonitatem apitu tf legis: nihil hic nos juvant mala infinita, quae ;ggriweïü, exinde incurrimus, nec roborant bona aeter- tionn ? na juftae actioni imminentia. Cum enim a&ti- ) netat oris inftantis naturam in his circumftantiis finti verfantes non intelligamus, nefcimus plane nere Q* quas poenas incurramus, aut quae praemia yolegut obtinere poffemus, omni, quod certantibus r n a timore, aut fpe advenire alias folet, auxi- utils i a, lio in ej LISHlF)di pugna deítituti. yinm^ $. $635. j g m j ! Quamvis vero aeternae legis fit bonitas infinita, in remiffae tamen Vitae, imo etiam in mediocris virtutis hominibus, folius, & ut ad noftrum fenfum ita loquar, ficcae legis o ) exiguus eft amor: qui mentem ab omni fen- fu, ac affe&tu liberam fors allicere poffet, | r contra vim tamen adveríam, in animo noft- L 4 Licet enim [Us hat ro hic folus aegerrime valebit. lex non nifi amore legis expleri debeat, fi eam vere diligere velimus, impetus tamen timoris ad dejiciendos contrarios affectus , & dei- 172 Appendix. dulcedo. fpei ad levandam pugnae difficulta« gt pri tem tanquam auxiliares copiae in morali hog certamine recte, & utiliffime admittunturz dom aT Et opportuna haec auxilia, prout rem dili- genter confideranti patebit, in periculo. pec- p po cati ignorantiae nunquam non abfunt. Le- nil gem juftitiae, non item poenam violatae ju- fac ftitiae in ejusmodi cafu cernimus, fimiles om- Ne nino gentilibus Philofophis, de quibus Apo- ftolus triftem ,. clariffimam tamen fententiam N Qu f fcribit c): Qui, cum juflitiam Dei cogi QU | d fent,. pr f UI non intellexerutt, quoniam, quitala agwmt, — li , digni fünt.morte, & morte aeterna utique, quia non qualemcunque, fed Dei, id eft, ae- Tin Yünt ternam juftitiam agnoverunt, et contra cog- nitam hanc juftitiam agentes, bonum aeter- P'hilo Doru num, et infinitum violarunt, poena aeter-. dtor na, et infinita exinde digniflimi, Et haec quidem clariora fient, cum tri- ID 9 füs hujus ignorantiae, quae frequentiora, et magis extantia effe folent, exempla retu- f lero: quae fr gravia, et acerba.tibi videantur; &i cogita: quod haec pro te, et contra pericu- ?d lo Vtne lum tuum fcribam. Sic inprimis homines non pauci ita profanis negotiis fe totos impendunt; lu ut officio colendi Deum ne.eam quidem por- Vi tionem tribuant,, quam ejus natura, et ille, quem cï 4d Roman. 1. 32, J Caput F. 173 quem religio inter reliqua olficia obtinet , ifet rli primatus exigit. Seu quod ajunt, ne qui- dem cffeut/alta , feu neceffaria praeftant. Et iuntu tamen noftra aetate haec perfuafio magis fem- vem ( per, magisque invalefcit, qua nedum inter *ülo p politicos, fed etiam inter facrerum miniftros n l D nihil probatur, quod non ad profanam, vel ylati J facram hominum utilitatem conducit, quafi Til vero noitra utilitas totius univerfi finis effet: bus A cum tamen certum fit, quod officium Deum mient pro ejusdem immenfía excellentia honorandi [/10'0 L P omni cura, & falute animarum etiam aeter- ; atl na longiffime emineat. Qui proinde morali gtique, honeítate totam hominis probitatem abíol- ell, 2 vunt, in extremo judicio fortern bonorum t QD Philofophorum, non item praemium chriftia- Q « norum ferent, in quos illud fcriptum effe vi- ] a detur: /Vonne & eibnuici boc faciunt d)? $. 563. Sed num ex hac vivendi ratione aliquam aum d in confcientia moleftiam patiuntur? Nullam jentort fane: nam ignorant, fe primo, & omnium ; j t graviffimo officio deeffe. Sed fcilicet legem ad hoc obftringentem non agnoícunt? . Aft ,ideaHFUTl " pencü nonne Deum tanquam fupremum Dominum, me, £0 & bonum omnia alia bona infinitis vicibus €Xcedens agnofcu—nït, credunt, confiten - tur? Be- m o^ d) Maffb' 59 470 p 174 Abpendix. Bonum infinitum, cui nos totos debemus, m fpeciali, & magno infuper cultu effe profe- ! Ipe quendum, eft ejusmodi doctrina, ad quam quie ex cognito tanto Bono fine omni dubitatione Cur inferendam non fides, non perípicax inge- dQ nium, non operofa inítitutio requiritur, fed Yie] ad hoc mens uíu rationis etiam mediocriter doli tantum praedita fuficit, imo cogitur. Cog- per nofcimus fane hanc legem, & fummam Deum OQU magnopere colendi aequitatem omnino intue- —— Ó & mur: & tamen hoc officium, quod ex omni- T bus eft fummum per maximam partem omit- | Qu timus. Cum jam gentilibus,. foio rationis p ]umine inftructis, quanto magis nobis, qui- Deo j bus coelefte fidei lumen infuper illuxit, acer- Wi d ba illa Apoftoli fententia ífcripta erit e): £ta Wt f ut fint inexcufabiles: qui cwn. Deum cognovif- l fent, -nou. ficut. Dewn . glorificaverunt. d - Sed Vuet : pergamus. $. s66. li Mifervquisþiam cum infigni ezeftate con. flians, aut cujuscunque opis magnopere (i5, fe U([ QUi indigus divitis cujusdam, aut potentis auxi- lium implorat: qui absque megno detrimen- Y 0 af to, & fine gravi moleftia fua auxilium ferre poffet, cum plurima delectationi, aut peri- "n culofo illi conditionem fuam augendi ftudio impendat, Hic jam fupplicem illum etiam At N cum L e) d. Roman, 1, 20. 2I. f)i Caput F. 175 cbent, cum ftomacho forte repellet, absque ut de- i. Dtü fuper aliquam in mente accufationem fentiat quietus exinde, ac per omnem vitam fui fe- V Qu itatott curus. Sed an mens hujus hominis nullam Cax n aequitatem vidit, qua ad mifíero illi fubve- yii r, ^ niendum impellebatur? Vidit fane: nam in- odiocnit dolem hominis nobilem adeo, & naturam y. u per omnia aequalem fuae fuo etiam ufürpavit nDUx oculo Hanc vero pietate, ac cultu dignam, i 1 & aliquam defuper legem urgere homo fanae x of mentis ignorare non poteft. Sane hoc offi- tem O cium juvandi proximum clarius, & apertius quodammodo effe, quam illud de colendo y ritit ii blS, HA Deo videtur. Unde fcribit Joannes f): .si- , 4* quis dixerit, quoniam diligo Deum, & fya- g: 9 trem fuum oderit, mendax eft.— Qui enim mon qgi uj diligit fratrem fuum, quem widet, Deums, t M quem non videt , quomodo poteft diligere? S. 567 In difpenfandis muneribus nedum politi- ht 00 cis, fed etiam facris nullo fere fe jure ligari gngpef ( i, quibus tanta facultas-fuppetit, arbitram- ES quiP tur plerique. Unde hominibus, ad quos pri- etrime vato affectu, aut ex charorüm precibus, & ml ferre €ex fua fpe aliqua magis afficiuntur, haec tanti momenti, & ex quibus publica & non raro d1 W aeterna multorum falus magnam partem pen- m etld'n [ det, (l f) 1. Joan. 4 2€. 176 Appehdix.. det, munera, aliis plus profuturis male omit- fis, conferunt, absque ut defuper conícien- tiae fuae timeant.. Sed an eam, quam fic agendo violant, legem ignorant forte? An publica utilitas, quam fummam legem aliqui vocant, iis ignota eft? Eft vero haec eis $d maxime cognita: hanc enim profitentur, quod ad communem utilitatem omnibus viribus contendant , de hoc laudari percupiunt. Vaf Gaudent, fi publico Bono natos fe vocari j audiant: & quando fpecialis affectus non ob- ( ftat, ea, quae communibus commodis adver- fantur, fevere prohibent. Adeo in intima ä 5'7/ E 6 Q.') [/1 mente iliius aequitatis vim percipiunt, ex qua juftum eft, omnes potius, quam aliquos Tot] beatos efle. Aft an timent fibi, dum in re- j bus tanti momenti privato affe&tui foede adee t | indulgere folent? ; g N ) Y p e " (ü [ ' fer sl E' «70 »i ilis h&s*, CA- T Caput. V. r77 üeomA CÀPÜT VL coma"*r qum k Alza infuper hujus zgnorantzae exempla w A veferuntur. em &w.h ) hat & $. 269. Huic periculofae claffi (üccenturiandi funt mul- Ktur, d qui ti librorum auctores , S Y nw) ercug*ïm» 569. Et Proteftantium do&ores in caufa fidei: f 70 Qui tàmen per omnia fecuri fibi vivunt. js 100 $ 571 Viri quoque Religiofi ; (is 40f : 572. Et remiffae vitae facromm mxmfhl, $ ii s ; 573- Imo etiam mCIlOTIS notae Sacerdotes hmc er- unt, & rori facile obnoxii funt n af qUOJ 574. Quod ab exemplo Sanctorum; gt £95. £t apeua ratione confirmatur, 8. 5/0. In mentibus profanis infüper ma]us, quara in prioribus cunctis , öo 577. ln iis Vero, qui facrá nedumi negligunt, fed plane averfantur, difcrimen lethalis ignorantiaé eft omnino maximum , ita tamen; &. 578. Ut etiam mentes prae rehqms probatàe perlch- tentut, 70 Quae omnia in nobis haüd advertimus in jiis vero mox damnaremus , fi eorum intentio- hes, ac conatus cérnere daretur. ( dom.; II M $. 580. w 178 Appendix. $. .580. 581. Ád omnia hucusque 1eccnüta exempla ; |. od nihil certi definire, fed nil niti magnopere txmc« Clar 1e pofïum. ive cog omi $. 568 dun Ui Inter alios etiam iis, qui aliquos ex cathe- le dra, aut integram omnino provinciam fcriptis " - Q fuis inftituere fatagunt, lethale ignorantiae hu- fion jus periculum infeftum etfe folet. Unde fre- Oil quens multis eft, ut in eam doctrinam , quae Ífuarum partium eit, ex qua apud potentes "" dant du 1 gratiam fperare poflunt, qua invifis fibi ho- lehqy minibus aegre faduros fe arbitrantur, pau- Cis, quae cuicunque eorum aífectui lenoci- Quafi natur, facto velut agmine concedant. vero ad hoc, ut aliqua doctrina vera jufta- que fit, tantum interfit, quantum intereft h ut ea nobis utilis exiftat Et quod ad augen- ficri dam infamiam, atque ad nefas aperte oíten- dendum facit, adeo faventem auram fameli- lülg doce ci exmplunt, ut in caufis fummi momenti um contra propriam animi fententiam tam cala- Dtex mum, quam linguam pro levi ipe, aut pre- ihq tio venalem velut exponanc. Sic certum ali- &Nct quibus, fixumque eft, aliquam do&rinam to- - Pme [ ta facultate tuen,nedum priusquam contrariae, fed etiam antequam propriae hujus argumen- — QW ) Cat ta didicerint. Alii invifi hominis fcriptionem CICH $) prodituram audientes jam praevie omne, quod let? ( put-VI. U79 Cït'üþa; Qüod hábent, fel, & animi virus congerunt, G calamum pro üca acuentes: & five bonum, five malum fcripferit ille, caufam nondum cognitam in anteceffum damnantes, nihil omittere ftatuunt, quo fcriptorem illum ne- dum contemnendum, fed etiam deteftandum hi omnibus efficiant. Imo quandoque neque hic u ftetit vile hoc ftudium partium, npam prout m kriljh ex multis exemplis conftat, cum argumenta ;m qrx nL non fufficerent, legibus; poenis, proícripti- Unieit onibus, ac publicis Ecclefiae fententiis adver- P ]h' fantem fibi doctrinam opprimere conati funt, ! FOW Le) qui Numini veritatis 1nn;1at1 magiftri effe vo» s f . lebant. Ul PH j Á ; ]enoc Quall $. 569 ïa Qw doctores à moï& H Huc quoque referendi funt q) facris catholicis alieni, & de caufa orthodoxae j ol religionis fcribentes , aut quacunque ratione docentes. Num hi poft adoptatum Évange- J fam nO[] Eüü .lium in doctrina catholica, ífi eam in com- tam QU plexu, ac tota ejus conftructione confiderant ; allL pfr an inquam in ejus complexu, 'ac in tota con- ïtum dlh ftructione, nihil roboris, nullam pro fua parte dubitationis materiam in ea confpi- mnaf?x ontrt h ciunt? Cur aliqua dogmata recipiunt, repu- p diatis aliis?. Quaenam eft ratio, & ratio fuffi- (ofi Vi ciens pro illis, quae non item pro iftis pug- [ e Omnüs het? Quanta capita contra vim trdditionis ; q : 2 id 180 PURENNER Zppendix. id eft, contra torrentem antiquitatis damhant, dum alia longe levioribus auctoritatibus pro« bata admittunt? Sic e. g. epiftolam ad 'T'itum A tanquam divinitus infpiratam utique ex tefli- docc monio primorum faeculorum recipiunt, Sa- * jura cerdotium , ac facrificium novae legis con- temnentes: & tamen donee pro auctoritate Cipu fent ilius epiftolae unum ex prima ecclefia tefü- Àn monium proferatur, jam.bina, aut plura pro r facerdotio, ac altaris facrificio & multis fimi- hib libus fuppetunt. Jam divinitatem facrarum literarum non nifi ex teftimonio omnium re- pro — : pert tro faeculorum evincere poffunt; aliud enim fine! argumentum rejecta ecclefiae auctoritate ipfis haud füppetit: qua jam conícientiae fecuri- 61?, ü n loitso tate fimplex antiquitatis teftimonium fequune tur, dum duplicatas ejüsdem atteftationes Id fii, circa aliam caufam contemnunt? $Si mun- Rn dum neutris partibus addi&i recens ingrede- rentur, an eapita minus firmata admittentes ea deinceps, quae longe majore robore ni- tuntur, damnare poffent? Nuhc vero ho- mines rerum, àc hiftoriae facrae minime ru- ) des, ut gentilibus fuis lenocinentur, contra Fjäm i tanta momenta nituntur, & fuos faciunt effe Tünt. populum Sacerdotio, ac novae legis facrifi- WR R cio, ac omnibus. pene facramentis deftitu- ïndu]ge tum. Quid vero in caufa falutis aeternae Snt cum tantis difpendiis , imo cum hifée ruinis LE fere extremis comparari poteft? t $. 570. üjor IBI Capur FF du $. 570. ibus n j Tivgg. Num vero hi, & omnes alii ex affe&tu e ex Lvl docentes inviolabilia veritatis, ac jultitiae Yunt; o jura, per quae in quáavis controverfia prae- Jems QU cipue facra, & publica pro veriore parte u I n fententiam. ferre jubemur; forte ignorant? | An legem hanc, qua ex affe&tu potius, quam Af i ? ;0 : :ll exrationum momentis doctrinas definire pro- yults M Num PUl hibemur, perfpe&am non habent? fact probarent tàle quid, fiin cauía nihil ad fe mj pertinente id ab aliis fieri cernerent? Minime Jipó & íane! Nam veritatis, ac juftitiae vis tanta jate ipi eít, ut eam etiam maxime volentes in animo e fecutt noftro fuffocare nequeamus. Et quis de fequu retractanda do&rina, de refarciendis inju- (ndones riis, de animarum reparandis infinitis detri- N $ m n* mqgcig cog;ita;?g ii " ) fl* $. 571. $000 VG'O 1]04 Viri religiofi qüoque fibi cavendi mate- j jf xiam in peccatis ignorantiae copiofam inve- niunt. Y T gt Multi quippe horum, etí voluntati fuae renuntiaverint, eidem tamen.non raro 1151 ähm s d n indulgent , unum religionis munus prae alio ,a Optantes, quaedam» commoda ad genium fuum facta ambientes, rebusque. léviflimis (&c vici, qui antea res magnas, & Ífpes etiam. U nm d arant, Cum vero (ajores generofe conc M 3 geítio T ii 182 Appendix, . t 1 geftio muneris alicujus magnam vitae partem Occupet, & potiffimas fibi vendicet atio- füm fan nes ; cumque has ex propriae voluntatis ar- bitrio, ac delectatione obeant, viri ejusmo- qui fer di in bono creato haerentes ab aeterna illa, ac divina ratione averfi vivunt, id eft maxi- TU mam vitae partem reapfe perdunt, etfi alias QU minime otiofi. 'Talia tamen non aperte fa- Tí ciunt,.ambitum füum, ac profanos affectus Q coram magis religiofis aliquo obtentu ve- pi ftiunt, verecundia aliqua tenentur, fi éo- rum confilia, ac intentiones forte traluceant. —— —— Ó Adeo legem hifce, quibus tranquille, & abs- que fenfu confcientiae indulgent, affectibus adverfam cognofcunt, ut ex ejus violatione erubeicendi materiam ipfimet fumant, lo ( N E $. 372« Ts «Qr lls Sïed etiam alii Sacrorum miniftri, ac pu- blici Ecclefiae Paftores ab ignorantiae malo lüis plurimum habent, quod fibi timeant. Nam glor quaenam funt rationes, ac fines, ex quibus ius | eminentes hos in Ecclefia gradus aliqui, mi- dalu lem nime omnes, ambiunt? Quibus auxiliis ad eos fuperatis aliis, qui plus profuturi effent, O Y candidatis provehuntur? Sacra, id eft be- neficia gratiae ad profanos fines adhibere, (ity conferre, ac defiderare ceita facrilegia funt: Tf m hac enim ratione, prout alibi evincam, g l'c:l- tia. 153 Caput VI.V Nonne multi ho- e patia tia naturae poftponitur. rum de facris pene erubefcunt, & nifi pro- et af Ttsts d! fano apparatu fulgerent, ea ne tangerent ] st quidem ? Quant induftria, quamdiu in in- feriori gradu conftituti erant, curam anima- terta J ef m rum tractabant, fi tanto in eas ftudio ferun- tur? Vel an forte uunc: primum illae ani- ii mae tam pretiofae funt factae, poftquam ex at h earum rectione futurus hic.earum Paftor tot ys afitti profana emolumenta fperare poteft? Xenta V j, 1* valucat. $. 573- le, & ZH& vffecra Sed neque illi, qui fedulam tanto nego- Tolatione tio operam navant, per omnia fecuri funt. " Nam nonraro, fialios ad Drr gloriam, & animarum falutem facilius, felicius, ac ube- rius, quam fe, & homines, fuae fortis, aut conditionis facere cernunt, id aegre ferunt, iisdem refiftunt, aut detrahunt etiam, a fe, m, acprï fuisque omnia (utique ad meriffimam Dkt yxiae T Hi vero aperte ma- gloriam, geri optantes. Ut' 4 jus bonum impediunt; & fuo conatu aliorum j Sed an legem , qua y qU faluti reapfe officiunt. ii ! divinus honor, & aeterna aliorum felicitas yiliis * omni modo curari jubetur, ejusmodi homi- r d Nullatenus: nam hoc ftu- nes ignorant? et * dium publice profitentur , omn es vitae fuae hibe* l d rationes ad hoc, prout opinantur, compo- Ul nunt. Sed circumftamias aec ia ffi L in quibus h lex C o 4 - n r lp n 184. Appendex. lex ftringit, item quod lex pro meliotibus hh illis magis , quam pro fe urgeat, forte igno- 10 rabunt? . Aft neque hoc: nam ideo eos füb- affe movere fatagunt, eis adverfantur, quia ti- t iun ment, aut cernunt etiam , quod conatus fui a praeftantiore aliorum. opera fuperentur, 4 INiqirum fub obtentu religionis, & reapfe ex if propriae partis ftudio. majorem divini: nomi- u5 nis gloriam contra apertam vim aeternae legis r impediunt, .uti * dà que fine. omni confcientiae fuae moleftia. 110f [U// $ 374. J?Z'." ) E dtij Quantse vero deceptiones. etiam pias mentes in ejusmodi caufa non raro involvant, nemo.faeile credet; alias certe Apoftolus non potuiffet lamentari, quod Philippenfium falutem nemo praeter Timotheum fincere f curet, addens: Omses enim , juae fua fünt, bini Watrunr, von quae Sefu-Cbrifli «). ^ Cogitay Bro qua Ecclefiae aetate, & de quantis Ecclefiae lum operariis haec fcribat Paulus. ^ Haec labes elie etiam Apoftolorum eoiisque nondum perfe: lom &orum fuiffe videtur 5), mam' dicebant: feran] Praeceptoy vidmmus quemdam in momme tua €jicientem dae Blauf nionia , & probibuimts eumy quia, W 1202 j?quz'tzæsf mbæyï wn, . Et ait ad illum Jefuss h 4Volita 4) 44d Pbilipp. 2, 2. D 9) Luc. 9, 49, so, j. 185 Caput XF'*L. ii JVolite. probibeve , | " u: enm "of eft aciverfzmx qos tie igut | vobifzwm elt, . Purifüimus econtra erat T affectus Moyfis: dum enim viri duo ex fpiri- T^ tu Dzr loquebantur, ajebat quispiam ad nis lj Moyfen c): JDomine mi Miovfes! proinbe eos, [ perenu At ille, quid, inguit,: aemtul«vis pro me? Quis fed tribuat , ut omnis populus prophetet, | 9. det ini t eis Domimus [piritum fuum.. Huc quoque fpe- that &at magnum illud Pauli exemplum d): Quwi- dam outem ex contentione Chr:[fum aumanttanta nícien 101 fincere exi[limantes preffur«m fe fufcitave aenculis. meis. Quid. enm?2 . Dum omn modo, five per occafionera , . fIve per. veritatem Cbriftus annyatietur :.&9 in boc gaudeo, fed & gaudebo, m y5 VOj $. 575. oftolus O qüantum in his non raro ftudia noftra. bþeïäïmï y n faliuntur , dum toties pro DEo laborare no- bis videmur, & tamen reipfa non nifi ftudio propriae affectionis agimur. Si nil nifi emo- (0g lumenta Principis mei quaero , perinde mihi, fjl efle debet, an per cognatos meos, aliosve t ,'3'063 homines regio, aerario copiofae pecuniae in- j pelf 1 ferantur. Si malo, ut mei potius quam alii joebanta plaufibilem hanc operam praeftent, non jam ii folum principem , fed infuper meos illos di- ym, qïlä ligo. Si denique nolim, ut multae pecuniae j J M 5 ad v,.? I(Oäïlfä €) Numer. X1, 28 & 29, d) 4Ad P;JZZIPP- L5 17* 18- 186 Appendix. ad aerarium redeant, nifi eac per caros meos Fitur obtineantur: tuncíolos amicos meos, Prin- 0 cipem vero nullatenus diligo. Longe aliud 'Cïa. habent exempla Sanéctorum, qui in curando qui divino honore non tantum plus, fed*etiam 00 aeque profuturis cefferunt: & tunc demum fla fe totos impenderunt, cum rem ab aliis aut omnino non, aut faltem minus recte geri ad- verterent. Qui vero fecus agunt, id quod alii jam agerent, fruftra, ac otiofe propemo- dum agunt, aut omnino majus bonum feip- T fos in locum meliorum intrudendo . impe- diunt: & fi in fine totum computetur, cau- Áil fae Dr1 ingenti ni(ü fuo aliquod etiam dam- Verl finí gum intulerunt. 4 fät $. 576. levif Q] Equidem in mentibus profanis, quibus N O nihil bonum, nihil facrum, nifi quod ad fiu- xa hujus vitae commoda facit:, quae toto co- QUX natu in caduci temporis hujus emolumenta ac1 feruntur: in his inquam mentibus periculum Vidt longe majus eft. Hi fibi manentem hic civi- pern tatem conftituunt: & licet fors aliud ore pro- pro fiteantur, füturam nullam inquirunt. Horum 1äecu contentio ad aeterna eft pene nulla, utpote nl omni eorum induftria in praefentia haec ruen- r te. Cum vero per angujtam portam multi vo- Jent intrare, & non poterunt e): facile intelli- 1l gitur, €) Luc. 13. 24. pl Captit FI. i 187 IOR gitur, qualis aliquando horum fors futura fit, 0s Pno utpote qhi intrare ne quidem conantur, con- tra apertam divini Redemtoris fententiam, n al | a qui interroganti, num pauci falvi fint futuri, (edtenim eodem loco ait: Contendme intrare per angu- ( denit ftam portam. ; ais a ( Riï $. 577- ,qu nl pum i His vero deteriores, ac exitio fuo longe magis propinqui funt iij qui nedum curam do 1 falutis omitunt,: fed eidem ajente opera ad- tr, d am d verfantur etiam. . Qui ut nocere queant, ip- fam falutis.caufam prae fe ferunt, reapfe vero ad fatiandum odium, ad fulciendas fpes fuas leviffimas, aut ad quemcunque pravum affec- tum pafcendum caufam religionis, curam mo- res emendandi, abolendi varios intelle&tus j qui"il:' errores, aliosque piiffimos titulos adhibent, pl d auxila, ac velut arma ad gratiam tuendam, etoto * ac falutem denique obtinendam a divina Pro- videntia liberaliter conceíffa. ad multorum ercu um perniciem transferentes. Hujus exemplum hic o pro dolor! Proteftantes ante duo, & ultra grep faecula praebuerunt: dum fub fpeciofiffimis fori titulis, quorum aliqui etiam veritate niteban- ; u tur, horrendam illam in caufa fidei, feditio- nem moverunt. Hi profe&o Judaeos imi- iil * tantur, quibus gens fua, & templum fuum J l g ? legitima CunrsTI.Occidendi caufa eft vifa, glEva aut L 188 Appendix. aut potius allegata. Verum omiffis i;f!:is, qui- d. g bus mundus, ac propria deleétatiobro Dko eft, ad animos D£r magis amantes monen- tun Ten dos redeamus: ex quorum difcrimine profa- niftimi illi magnitudinem periculi fui, aut po; us certum exitium intelhgere poterunt. $. 578 — du m Et quia cuncta ignorantiae pericula re. ft cenfere haud licet, unicum. commemorabo Íj eorum, qui rem DEr re&te, & infüper prae It j alis melius curant: & de tam proípero re- fff rum fuarum fucceffu mire dele&ati, pedeten- eutdi tim a motu divinae voluntatis. averfi nobile adeo negotium gerere deinceps pergunt, non d den quia divinum, fed quia fuum vel quia pro- m fperum, ac eminens eft. ]Jam num iftis tam Quay fagacibus, & religionis fenfu imbutis adeo, Cs üs aeternam illam rationem, quae aliunde omni- bus praefens eft, ignotam effe dices? Vel, lii ; ftan Contr certe hos ignorare aíleres, eas circum icdi ti- oet T caf as, quibus datis lex haec maxime ur QUE $. 535.. 536. Verum has ipfas circumftaütias ,. .ä n ( i feu negotium facrum folertiffime tracant: & creditu difficile eft, ut religioni operam dan- tes, circumftantias religionis non attendant. *t quidem hi, de quibus hoc $vo. loquimur,, ( id quod lex religionis imperat, rite exequun-. A'-uäï tUr: quia tamen id non ex efüicacia. legis, ieÓ, ]5 Caput FE I£6 fed ex motu propriae delectationis factitint ; etiam ifti rationem anfinite bonam fequi omit- 9 Dro Tionet tunt, defe&um exinde fat magnum incur- a TCDCGS, Eu M S 579- Denique fi omniía exempla ignorantiaé duobus hisce capitibus recenfita, fi haec ani- morum ítudia, fi fines quos conatibus no- icUt t ftris de fe minimé malis incaute defifnamus, yefmora fiinquam , haec omnia in alterius animo cia- te intueremur; autíi talia ab aliis i menté pere pero f noftra cerni noffemus, nonne fenfum vere- yedettt cufidiae mox perciperemus? Quomodo vero | nobi]e de talibus ipfimet erubefcere, aut in aliis ea- " 100 dem improbare poffemus: nifi animo noftro eam regulam praefentem haberemus, pef - m j ühw Ü quam talia funt improba? Maxime vero' js i ejusmodi actiones ,. & affectus tanquam mi-- nus rectos ac plane iniquos accufaremus, fi ndlj Ill f i^j ? u eontía nos, aüt caufam noftram ab aliquo ftant in cafuü prorfus fimili ederentur, At talis, f" LA D rOp M fi mala effe ne[ciret, mequaquam doleret , fibi fltds effe illata f). du v $. 586. ï&m Gfln'*. 1enoa Sed quorfum haec orr;nia difputamur? Üh -)g'ui'zïi Num hos, de quibus ultimis hifce capitibus Skü(iuïfi?' V b » ) ï?f&C ta- à] ; ,l j fs. Hieronym, ad. Allgaf. J v i Kau- 190 Appehäix*.- tractavimus, & innumeros alios de lethali ! [der peccato condemnabimus? — Et inprimis ajo; fenfü peccata ignorantiae materiam confeffionis non tyi effe: nemo enim confiteri poteft, quod ig- Ego norat. Unde futficiet de omnibus occultis fe reum generatim dare. Ipfa vero caufa eft ardua fane, & ad terrorem facta, circa quam duo fola affero, ex quibus primum eft: ad peccatum perfomale feu proprium requiritur [ cognitio etfualis, feu praefens; hac' vero ha- bita alio ad peccatum opus haud eft, quam ut voluntas legem a fe cognitam non fequa- ' LU f A5 tur. Neque ad peccatum requiritur, ut quis Íciat, legem a íe cognitam,; . aut. violatam [ fuiffe. Alterum eft, quod affero, faepesni- h mirum vocem aeternae juítitiae a nobis per- 0Q ceptam, & fimul a. nobis neglectam fuiffe; W absque ut defuper nobis confcii fimus. 1 j Val $. $8í; Ad fingula vero, quae hucusque defcripfi; $o exempla nihil definire, nihil refpondere pof g fum, quam illud: ZJe/i&a quis intelligit g): li pro caufa vero propria nunquam fatis repe- Ab occultis meis wmun- tam id quod fequitur. da me Dowmine,' 69 ab alienis parce fervo tuo. Siquis vero totum, quod de peccatis igno- WT tu con- iT rantiae habetur, amplq quodam intui Qderet,; .:) P[alm. 1g, 13. b)pj Coput F. Igi e ld fideret, exhorrefcens fane, in abundantia fenfus fui ufurpabit verba illa b): /mflamma- imtis if jonis n tum e[ft cor meum, &3 venes mei commutazi funt ; qui j Ego ad nibilum reda&us fum , & nefcivi; IT CAPU T. VIl ) d jrca ( Dé vemediis contra peccata ignorantiae. n d d regirit $.582. In tanto periculo primum fubfidium eft Ípes. Cvei invicta: eft, qu 9:583. et 94. Et preces ardentes., Itemi on k $.585. Vita moderate fevera multum fecuritatis prae- ; ut q&i ftat i violatat $. 586: et 87. Dum vità profpera füd, qua mentem fiepet jois p** occupat, vi homini fenfum.legis multum im- pedit. » fuili j $. 488. Àdverfà hominemi erudiunt? &. 589. Quod ab Antiochi Regis, aliorumque exems plis oftenditur, Deniqué negotia, etfi non jucun-dg $. 590. et 9I. jisi a pOi' gravia tamen fuo pondere curfum juflitiae d-ï?«' ficilem reddunt. Jigit & ii r yir tl $. 582. Sane fiquid mentem etiam folidiflimam de jis o* ítatu fuo dejicere poffet, & fÍi-vacillare ali- p 07 fidte quanda b) Pfalm, 72, 2x: 192 Zbpendix: juando, aut áliquid diffidentiae admittere áe- quum foret, id certe ex peccatis ignoraritiae Wi ii contingere deberet: Verum abüt, ut aliquan- tur do moveamur UCUDHTG lnmplentes potius JDu viriliter agtite, C cunfurtetur cor vefirum, om- Vi nes qui fperatis i Domino a).. Quapropter in t caufía adeo ancipiti pr qc&ntliïïmum, & nun- quam fallens auxilium eft invicta in DEuM fiducia: Nam 75 Domino [perans mon infirma- bor b) ocul: mei femper ad Dominum, quoniam Zpfe evellet de loqueo pedes meos c). Si infüpe- QU rabili conftantia in Domino confidas, tunc lu ficut omnia alia falutis pericula, ita etiam illa; DiEo quae a peccatis ignoraptiae veniunt, certiffi- 7) me fuperabis: Nam /pes mon confundit d) & ff Thütab $. 58 SCI ( Tta o Huc quoque quam maxime opportunae; quor imo neceffariae funt preces ardentes, Sanctif Qulh fimis viris exemplum nobis quoad has prae- die euntibus. In hanc ambiguam caufam compa & ] ráti tot 1111 gemitus: ///umima oculos meo$., fie Unus zmquam - fenf &v &à) Pfalm. 30. 25 Plu 5) Pfalm.;25. t; €) Pfalm. 24. xS 94 4) Ad Romau. 8. 5. )i &) 4dd Roman. 12, 5 li ? 19 ï*apui Vii. Lete i tunüuain obdermiam $n Tnorte z tte quando dicat Oratie inimicus meus praevalui adverfus eum e). Et C rurfus: Quom'am Tu illuminas luceruam meam ; prüü JDomine: ^ Deus meus illumina tenebras meas f). Vias tuas Domine demon[lra mibi: & femitas Yoptr 2 tuar edoce me g). , IUl in Drot . $84. t ii 4 : quoï;irä Conftans orationis ftudium . ad illuftran- Gi il dum intelle&um facig ea lumina illabi, qui- js, U bus & rectam viam, & noftros fimul, quos e[iam Va ' in ea figimus, paffus cernere poflimus. Sed , & voluntati miros illos calores impertitur, ut i! JJ ea omiffis aliis bonitatibus Bonum illud im- mutabile per omnia fequi fortiter decernat. Scilicet gratia piis exercitationibus copiofifli- ma obtinetur: quae quidem miros, & tales; quorum 1nentes frigidae nullam experientiam, ytit s, Oi nullum fenfum habent, effectus edit. Quam fus p* diverfi enim affe&us ex eadem doGrina, & ex le&ione ejusdem libri capiunt varii? Et unus quidem nihil haurit, immotus, & finé f l fenfu manens:. dum alius fublimiffima ejus- i dem veritate fufpenditur , ac velut ardere in- Scilicet prout habet piiffimus libell, dé f» Pfaim, 17. 29. e) Ad Roman, 12, :';. £) Pfalm. 14. 4. Tom. L. N 194 'Appendix.ev de imitat. Chrifti: Una vox lz'bromm, "n Uij 40n omnes aeque informat : quia intus fum. doc- if toY veritatis, [crutator cordis, cogitationum quai intelle&bor , a&hionum promotor ,. difiribuens ffa- fl gulis , ficut dignum judicavero, ati) 5- 585' Ad periculofum hoc ignorantiae malum fe- liciter depellendum inter alia maxime condu- f Ti cit fevera, ac moderatg rigida vivendi ratio; qua mens exteriorum, ac interiorum fenfü- 10 um illécebris adverfari folita foli aequitati ce- bge iU dere dffuefcat! nullamque dele&tationem dif- cat admittere, quae non ex puriflimo juftiti« (l qU ae fonte fit haufta. Vita mollis, multisque , delitiis foluta fevero juftitiae ftudio non eft g apta. Ecce. Timor. Domini ipfa eft. Sapientia, proy € recedere a. malo intellizentia b). Haec vero jl Sapientia ubi invefüitur ?. Ét quis efl locus intel- té, ligentiae? 1Vefcit bomo. pret:wm ejus: mec in- Ua venitur in terra fuaviter viventium 1).. Vitae faüaa genus arduum, & quale mors fenfüum recte l( ldl vocatur, ad falutem etiam ex divino Chrifti " mmqu oraculo eft neceffarium. Nam Evangelium Do teft habet fequentiai 1): Dicebat . autem . ad d ! (Q omtnes tis0 f Z) Job. 28 2g. Q . tlj 3) lbid, V. 12, 13. 1) Luc. 9. 24. 9)l .Caþu? FIL X95 [ M ji omnes . L] , f quis vult poft me venire abneget [emet- T 3bf i, €$ tollat crucem fuasm quotidies & fe- tatont ' uatw* T7R€. Qui en? voluerrt anmmam fuam T [aloam facere, . perdet eam: tam qui perdiderit anmmam fuam propter me s. [aloam faciet ilam. 1 vö. 5860 Quapropter ii, quibus curfüs-i*&i*um plo du fper admodum, quibus magna auctoritas, eo e multa apud alios gratia4 opes copiolae , . ho- nli Tïiïj! nores eminentes, aliaeque ejusmodi illece- u i brae ubertim fuppetunt, peccatis igriorantiae quii omnium imaxime funt expofiti. -His omnes i y ii adplaudünt, lenocinantur, hos cuncti lau- dant, eorumque facta probant, extollunt, ïuliisqüe adorant. Hinc tanta felicitate velut. ebrii,- n()neï proniffimum eft, ut omnia eo ipfo fibi etiam wpv E?;?ilï, h Vfï? jufta effe cenfeant, quod omnia & fibi arride- ré, & ab aliis probari fentiant... Horum for- jj h tunatorum affe&us bonis Dgo. inferioribus. u ff :71- fatiatus, Bonum divinum, feu aeternam ju- l 1/1[86 ftitiam, etfi ea rationi, ac intellectui bumano /um I'Säe nunquam non luceat, capere. jam non amplius ) Chr lfh poteít. Tot, prout opinantur, bonis cumu- mgeïïum lati continere fe haud poffunt, ut dulcibus j ^ adeo fenfibus fe non totos permittant, nulla, gtl quae a juftitia venire poffet, motione ad- nore iniffa, Nimimm $) Homo, cum in bo effet $) Pfalm, 48. 21. 196 Capþut P. effet, fton. intellexit: comparatus efl jumeniis | i l & qr sn[ipientibus, & fmilis factus gfi illis. ; 1 go' 5870 Gravia fcilicet nunquam non gravem viri in mentem noítram exferunt: uhde non nifi Que | 0 v vis gravior, ac robur plane invictum iis re« Nam liftere poteft. « Sorsprofperrima gravem fem- per, ac vehementem fenfum in animo noftro Yibt efficit. In his difficile eft, ut non nifi ae- kf 'quum, &juttum eligamus: & longe difficilius, Tl "11 ut id non propter naturalem felicis adeo con- if ditionis dignitatem,, utilitatem, ac dele&tatio- N nem, fed ex mero amore juftitiae decerna- 1 Qj mus U LT lae^quidem juftitia in gravi caufa gravem íemper vim exferit, ut adeo vi gra- 1 vi adeo non obfequi, & rationi longe inferi- ori fe perrnittere, vix leve'queat effe. . De- nique fi Apoftoli fententiam re&te intelligo, [ vita jucunda, nullisque adverfis exercita cer- X Qu tum reprobationis jindicium eft. Nam capite G fqu duodecimo in fua ad Hebraeos epiftola, ut eorum animos in gravi perfecutione erigeret, ita fcribit: Obliti eflis confolationis, quae vobis zanquam füliis loquitur : Fili mi! moli negligere difciplinam Domini: neque fatigeris, dum ab ? 4j £0 afgueyis, - - Uis enim filius " quem mot ) LU £erYipit patey ? Quod fi extra difciplinam e[üis, eujus ) ]m Caput VII. 197 jneti ciijus participes fatii funthonmes: gkgo adulteri, LI S un fiii cjïisf d $88. Contra vero vitae genus rigidum, multis- at wiq que aerumnis exercitum vitae Chrifti, ac je nl Sanctorum fimillima, .ac proin fecuriffima eft. um r Nam generatim fcriptum eft: ) Per muitas qven d £ribulationes oportet mos intrare m vegnum. Dei: m m & fpeciatim ad depellendas perniciofas igno- y nl £ rantias ardua, & advería optime faciunt o): difici JBonum mibi, quia bumilia[li me, ut difcam ju- ade0 füificationes tuas, Quorfum etiam illud fpectat llb (ecerma p): Cafligafli me, & eruditus [um, quafi ju- venculus indomitus. N Qu eov f $. 589. u mïr' ele ^ Iluftre etiam hominis fenfu aerumnarum ] mferg*ït ex quodam ignorantiae fomno excitati, aut a ex felicitatis aliqua ebrietate vi calamitatum Y capïïc jfolt, j ad mentem redeuntis exemplum eft Rex An- tiochus q): Qui paulo ante fidera coeli contin- gf igerïig u «b 3 gere n T r ii [ "LU 9) Pfalm. 118. 71- li jnatt P d D) Jerem. 3x. 18. d 4) 2. /Macbab, 9, 10 & feg.. 198 Appendis., l gere fe avbitrabatur, eum memo poteyat propter p E intolerantiam foetoris portare. Hinc igitur .cot- Den pit ex gvavi fuperbia deduclus ad. agnitionem füu f ven:re, divina admonitus plaza: quae ei in- !l ter alia etiam fequentem confeflionem extor- jl fitv): /vunc.reminifcor malorum, quae feci in Taii Serufalem, unde €3 abftuli omnia fpolia aurea, der €5 argentea, quae erant in ea, &5 mifi aufer- ve babitantes Judaeam fine caufa. « Cognovi er- ! Áj go. quia proptevea inoenerumt me mala i[la. Et dti huic quideni calamitas cognitionem, non item | u veram poenitentiam de peccato tribuit: fru- ilà €(tum uüberiorem ex aerumnis fuis tulerunt illij de quibus, Ofee fcribit: /» tribulatione «Ut I fa mare confurgent ad me: venite, C rever- | g tamuy ad Dow:num. Sane vita felix per om- mepm nia, nullisque adverfis füba&a mihi maxime ET fufpecta videtur. Multos novimus, qui for- Quod. e tem afperam fortiffime tolerantes ex ea mire fe perfecerunt: probitatis verae, ac inteme- ; ob ratae, & inter mera profpera perdurantis ex- empla funt rariffima. Ita mortales comparati fumus, ut ad normam recti calamitatem faci- lius, quam felicitatem moderemur. !FaviaI S. .$90. UCMUI Verum nedum vita beata, fed etiam vita euris, laboribus, ac variis, praecipue fi ea - gravia s) saj $) .. ZMacbab. 6. 12, x3. )N : Caput VII. 199 gravia fint, negotiis multum impedita, haec T inquam vita jufto timore, & magna fufpicio- vt t nenon vacat. Nam mens in ejusmodi con- gnitiomm ftituta, & multiplici fpe, ac timoribus variis w laceffita non nifi cum multo labore fe totam m ettr juftitiae permitüt s). "errena quippe inbabi- ia f tatio deprimit [er[um mnlta cogitantem. Ejus- jia d dem fenfus eft etiam fequens teftimonium t)? yf d Ab[line Te a multis negotis , C wubil delingues. a t uicunque enim multa megotia agtmt, multa Jo i deünquunt:. quia conftri&i [wnt circa negotia n izf? fua, & non fereiunt Dro, — Quae quidem non buir: m in eum fenfum accipias, quafi aut publicis, : u aut privatis negotiis vacare malum foret: hii hoc enim adeo non eft malum, ut vel maxi- & Peccabis, fi circa Ine praeceptum etiam fit. .per ort talia defes exiftas. Sed id. duntaxat volo, | at quod. urgentes hae curae tunc periculofae fi- ] qu'l [ eri incipiant, cum juftam falutis curam in TU qobis intercipiunt. " ii r í $ €X: ! g $. Sgr. um Quod V'ero negotia copiofa, präecipue fi gravia, aut multum felicia fint, tantum pe- riculum inferant, ratio eft in anguftia animi Á 4 ^. noftri " f 5) Sapient. 9. 15. jv QQ gï&ï f) Paftror Hermae libr. $. jmili;u?. 4 200 Appendix«. | noB:r»i, qui cum non nifi certae, ac limitatae capacitatis exiftat, tanto minus fpatium, fa- cultatis, ac virium poteft huic negotio tri- Pl buere, quo plus impendit aliis. Atque uti- nam non frequenter vitae condi tio, atque varia, quibus obftringimur, officia nos etiam nolentes turbis, ac tum ultibus immitterent, N in quibus vox divinae 11 folet. juttitiae aegre ex—&-uc,l.i«' M $ s | ül iol f N $. n DT f ] Ó ht Fa CAPUT 201I €oput VIHT. ' Q CAPUT VIIB N 0 d Probatiffima in[litutio egregium ü:zter caetera jt Ut contya peccata ignorantiae auxilium eft. ty Turi $- 592. Contra malum ignorantige fua utique natura g, lUll facit fcientia, coeleftis illa maxime. - $- 593; & 94. Difciplinis moralibus uon recte accen- fetur Poefis, $. 595. Ex indole fua alias minime perverfa. $. 596. Philofophia moralis Gentilium omnine, $- 597. Magis tamen noftra Chriftianorum ad hane caufam efít admittenda. $. 598. Non tamen huic foli omnia tribuenda: $. 599. Etiam Thcologiae morali non penitus inniten- dum eft. $. 60o. Scripta denique San&orum, aliorumque vi- rorum perfe&orum tum contra peccata ignoran- tiae, $. 6o1. Tum in toto falutis ncgotio potifinam, ac fecuriflimam inftitutionem praeítant. $. 602, & 3. Quod ab auctorita:e, & experientia con- firmatur, $- 592. Dum inter remedia contra lethalem igno- rantiam laudo fecura m inftitutionem, & com- N $ para- j 202 Appendix. paratam exinde fcientiam, non eam intelli- & go, quae infl;t d): magis vero humilem il- fac lam, ac coelitus potiffimum hauftam, de qua t aeternum Patrem laudat divinus filius £): f Conjiteov. lib?, Patev, Rex coeli, & terrae! quia ab[condijli baec a. fapientibus , & prudentibus, € revelalli ea paroulis. . Et quidem in nego- tio falutis magnam inter diverías ícientias difcretionem adhibendam etfe, facile patet ex ïä verbis Apoftoli c): Seriprum eft enim: Pey- dam [ap.eutiam [ pientum, & prudentiam pru- dentiwm veprobabo. Ubi fapiens ? ubi fcriba? tbi conqw[itor bujus faeculi ? IVonne [lultam fecit. Deus fapientiam bujus mundi? — Vide- d& en?m voratioxem veftvam fratres! quia mot mitilti potentes, non multi obiles: fed quae [tul- ta funt mund: elegit Deus, ut confundat for- ta — Ut "on glorietur omnis care in confpe- ul Gu ejus. | W h $. 593. C Et quidem inter difciplinas ad formandos Il lioominum miores fa&tas recenfemus Poefin, If quam tum in fabulis fuis generatim, tum ma- le xime in theatris ad emendandos animi affe- — ii éus f l " €&) Y. ad. Corintb. 8, x, |) Mattb, 11, 25. ï» €) 1. ad. Corinth. Y, x9. 8'feq. 203 Caput VIII. ! mte Jl &us mire efficacem effe volunt. . Et quidem lem 1 facile largior, quod Poefis moralem inftitu- ia tionem, & praecepta aliunde bona ad fen- ius Jj (um interiorem velut condiat, & quódam- i modo fapida reddat: quod vero ad juftitiam Ht ex fua indole aliquid addat, haud poffum Poefis eft ars liberalis: vi pro- N concedere. C priae naturae, muficae inftar, ultra fenfum p interiorem non affurgit; nec ipfum animum j ) affequitur. Et licet commoto fenfu, etiam 7) mens facilius cedit: proxime tamen Poeüs | ftriää infra mentem definit. fun J $. .594. - a t 4 /fll t fr Imo pufifümum juftitiae ftüd*ium per hanc artem non nihil corrumpitur quandoque; eo- w quod haec tantam portionem, ac vim ex fen- fu adhibeat: cum tamen animus ad jufta de- creta fua nullum admittere motum deberet, nifi eum, qui a fola juftitia venit. Sic fors quuuot in fcenam dabunt infigne aliquod filialis pie- tatis exemplum , affe&tu fpe&atorum inde ve- px » V erum omnes ardores jn hementer comimoto. ifti ex interiore fenfu, non ex ipfo animo na- Ó i fcuntur: ut quid enim animus ratione prae- ditus fe per talia adimodum commoveri pa- tiatur, qui rem totam, aut certe maximan ejus partem confi&am effe, probe novit? Unde quamprimum fenfus deferbuit, in ani- mo 364 Appendix. lg mo nihil ex tota fabula füpereffe folet. Quod Vvero totus fere aeftus in folo interiore fenfu Ql obtineat ex eo quoque probatur, quod gra- T lià vioris aliquod , & fortioris juftitiae exem- plum finipliciter ab aliquo relatum parum pla- In pi ceat: quia ad fenfum nulla arte conditum ficce narratur. Ettamen mens prudens per- th fuafa, ac certa eft, quod huic longe plus fubfit, quam fcitae illi fabulae, quae ipías Y fors iachrimas eidem elicuit. Scilicet ani- mus ad veritatem factus illi rationi non ce- q f dit, quam fictam, ac proin nullam effe no- vit. Quare ex imea fententia ars poetica ad ! H li delectationem , ad animi remiflionem, deni- que ad elegantiam morum : 4111 iicc lta; ad puram EM Vvero, ac genuinar n morum juftitiam paucif- dir proy fima .c;olnferc, E. iis w ,' $. 59$. " Lj Equidem ars ifta turpes non raro dele- ctationes, & quod periculofius eft, füb fpe- cie alicujus virtutis ciere folet: imo aliquan- do apertum fcelus docet. Et licet vitia fu- perare faepe doceatg quia tamen omnia fua Pb vehementiffime, & aliquo velut furore agit, (] non poteft infignem repraefentare virtutis- Pïox victoriam, nifi praevie ingens'etiam vitium oftenderit. ïkw Unde tenellae, ac integerrimae O indoles ex hac arte ignes illos in fe prima vi« de ce Coput. V11l. 2805 ce aécenfos fentiunt: quibus extinguendis Qui dentt nullius deinceps opera futficiet. Sane fi paz rentes recte affecti ruinas, ac naufragia pro- d ge lium fuarum noffent , intemeratas fuorum exvn M np indoles ab omni ejusmodi poefi longiflime prohiberent. Unde generatim , & maxime A D5 W theatralis illa Poefis apud Ecclefiae Patres l male audit: quam proin vocant pudendi amo- du ris magiftram, integritatis corruptricem, chri- c i ftianae feveritatis hoftem. De his jam, aliis- u que ars poetica graviffime abs omni culpa yn G fua accufatur: haec enim vitia & magna vi- ffe * tia, fed non artis, bene vero hominum arte (2 à den hac abutentium funt. Nunquid etiam aurum accufabimus: eoquod mult illud ad paran- Juram dam peéccandi viam male expendant. Qua- a propter Poefis nobilis eft, & inter artes om- nes fors nobilifima: ad magiíterium tamen juftitiae quod folum volo, non facile admit- tenda. ) du &. $96.- p um j U Verum in negotio honeftatis vel maxime Philofophia moralis fuas fibi partes vendicat. jl fi? Et id merito quidem: nam fi benefica DEr ; agiFa Providentia coelefte fidei auxilium nobis non irtpUS fuppeditaffet, Philofophia moralis jam fola t extitiffet legitima morum magiftra. Jam fi Wi de Philofophia gentiium loquamur, ea qui- ya V dem ( — M: 206 Appeudix. dem in fchola Pythagorae, Socratis, Platohis, u & Zenonis praecepta, imo etiam.exempla d juftitiae, ac integritatis edidit, quae laude, D aut ipfa etiam admiratione funt digna. Atta- pu men omnes (quae eft imbecillitas hominum M lumine gratiae deftitutorum) in ingentes erro- Ti res prolapfi funt, circa varia officia, prae- cipue circa cultum religionis mifere decepti: ut de hisce Philofophis fcribat Apoftolus. d): gEvanuerunt in cogitationibus fuis, &3 obfcura- zum eft infipiens cor eorum : dicentes enim fe.e[fe fapientes füulti fati fuut. - -.Et ficut non pro- y lf baverunt Deum babere in notitia, tradidit 1llos iDeus in veprobum [enfum, ut faciant ea, quae f; h fide ton conoeniunt , epletos omnä iniquitate. f 10 üttm $- $97. ln d Felicior eft noftra Philofophia moräiägs NT quae fidem, & gratiam focias , imo. duces ria- Com &a, illorum errores facile emendavit. Quia tamen etiam noftra ethica rationis naturalis 1ie ] Cept( ductum fequi cogitur, ea, praecipue poftori- ginariam illaam tabem, contra peccata,igno- Of Qüla rantiae utique omnium periculofiffima , fuffi- ciens remedium praebere haud poteft. Prin- E Y H cipia, & deductae ex principiis doctrinae me- ra natura funt: naturam vero abs gratia ad m Qu , fglutem haud fufficere, aliunde jam certum QG1iL. ,J) » Ram?m. I 21 & fe;. Capu; VII. 207 ILOD eft. Non quod natura, aut ed, quae ex d'iii ciplina naturae difcuntur, mala fint: fed quod G hd praeter naturalem inftitutionem , nedum ex N parte voluntatis, fed etiam ex parte intelle- J u) ctus, & cognitionum plurima alia requi- &t rantur. ; ^ y jeut J [/ $. .598" ij Quapropter minime probaverim, fi fcfi. J ptis laudatiffimorum licet Philofophorum fe fj ,M Udlt lk 1 totos committunt, omnemque fere vitam ad fola eorum praecepta componunt, difcipli- 2, [ nae fidei vix aliquid tribuentes. 'Tales pro- fecto in fe Chriftianum adeo non effingent; ut imaginem etiam hominis exinde abfoluturi non fint. Facile enim concefferis, quod aegre fufficiat naturalis ratio per peccatum guui adeo debilitata ad naturalia praecepta rite u comprehendenda. Unde nullum: a Patribus, u ne libro quidem officiorum S. Awnnosrr exe ls It [uräll' cepto, opus morale extat, in quo hominis ol r officia ex fola ratione definirent: fed ad fin- "g ( gula pene capita divinam autoritatem, & fa- à u cras literas adhibuerunt, periculofe fe factu- prr ros arbitrati, fi coelefti luce neglecta, infi- j 7 dum humanae duntaxat rationis duüctum fe- n querentur. : | cet Ó $.599. n 208 Appendis. d lt $. 599. üei b | Poefi, & Philofophia morali, 'aut natürss ]i jurisprudentia altiorem aliquam in caufa qu do honeftatis fcholam aperiunt "Theologi mora- les, ex principiis fidei fuas jam do&trinas de- fic C rivantes. Sed neque, quod mirum videri poterit, totum his committendum eft ab eo; ju Ti qui per viam falutis fecuriffime vult incedere; Licet enim Theologi morales principia non —— À ig nifi divinitus prodita fequi profiteantur: vis tamen inferendi, item judicia, quibus factá quaevis ad'eorum leges aeftimant, mere na- turalia, ac proin errori obnoxia funt. Sci- | licet nos quoque Theologi praejudiciis, per- I*;thä W5 f verfa infttutione, pravis item affectibus, & in peccatorum poenam triíti ignorantia a.co- lim i gnofcenda limpida veritàte non raro impedi- mur. Licet aliquando ingens juftitiae, aut Thart [ rigoris ftudium obtendamus: faepe tamen naturales, aut omnino perverfíi ad id fines Pa — It nos adigunt. Non fpirat in noftris fcriptis ea gratia, & caritas, quam profitemur: ni- Cb - hil humani a nobis alienum eft, od COmp ii hmt | $. 6o0. Wt tim Quarto demum loco fucceduüt fcripta Sanctorum, aliorumque Virorum perfecto- rum, qui eminente quadam. virtute omnem li naturae Caput. VIIÀ. 209 Háturae impetum fubigere didicerunt: ac deinceps folius, quae talibus copiofiflime yutit afiluit, gratiae motibus aguntur. Horum, qui fe DEo penitus permiferunt, fcripta, ac ) u do&rinae folius pene gratiae partus funt: & ] t fic puriffimi eorum fenfus aeque parum, ac ii ea, ex qua nati funt, gratia fallunt. -His nb 140 jam tuto fidas, & intima tua fatagas confor- mare: & fic fecuriffime perges, 'a peccatis n ignorantiae exin, quantum licet, fecuriflimus pit tur v $. 6or. us i ner t Atqu'e hoc confilium non tántum contra j lethale ignorantiae malum, fed pro toto falu- j pef' tis negotio eft fümii momenti: & fi hoc f'o- U ! T lum aliquibus perfuadere poffem, id pro &bundantiflimo fcriptionis hujus fru&u aefti- m Inarem. Legantur libri illi a fcientia, ab 4 Üj eruditione , demum ab eloquentia; àc ele- gantia commendati adeo; legantur inquam, j m minime adverfor: fed interiora tua, ac prae- fenpt cipuam mentis tuae affectionem non nifi ad jr; San&orum; aut fere Sanctorum praecepta compone. Ali, eti fümmi videantur, fal- lunt quandoque, & faepius falluntur ipüi- met: folum, quod a gratia proficifcitur, tu- tifmum eft. fctio yfedt n il. 5 602. 9 u 210 Appendix. : $. 602. H Irit Hoc quoque confilium S. Philippi Nerit fen fuiffe dicitur, ut ad ufüs facros, atque ad de animae directionem non legamus, nifi libros il TK Sanctorum ; idque tam quoad cognitiones intellectus, quam ad affectus voluntatis fa- le ciendum effe, ipfa experientia teftatur, Nam. üc inter cognitiones a natura exiftentes, & in- Q ter eas, quae ex gratia ortum ducunt, in- credibilis , & ea differentia intercedit, quae | f non raro etiam ad oculum patet. INam ali- Ti | quod fidei myfterium, e. g. mortem, quam 1 Dz1 filius ex nimio erga nos amore fuftinuit,, lub refer, aut explica duobus, quorum alter Bu fummo ingenio praeditus , immenía infüper — tue in variis Ícientiis exercitatione perpolitus, quantum vero ex moribus ad communem ufum factus fit: alter vero exiguae fcientiae, infir- mi ingenii, fed confummatae virtutis homo exiítat. Jam quam diverfos ex hac tua expli- catione affectus ciebis? Quid mens prioris il- hi lius Doctoris, & quid animus alterius in eo- [iatg dem myfíterio cernet & fentiet? Prior magni Q momenti hiftoriam, ad fe utcunque pertinen- lole tem referri putabit: alterius vero intellectus lg ( totam infinitatem clariffime cernet, in eaque lore Wt, fui impos velut fubmergetur. Juftiffimum infuper fore judicabit, ut mutuo amori us- f Cl que ad incendium indulgeamus, ad ar- ]d, on dentfifïima pro Chrifto moriendi defider ac Ó 51l Caput F'I-IT.' &é demum ad omnia pro Chrifto tentanda pa- rati. Unde tam diverfíae circa eandem caufam »pl N'* fententiae: cum tamen fides utriusque ea- T dem, fcientia vero frigidi illius fine compa- 2 if ]i ratione major fit, quam illius qui ad relatio- nem tuam tantopere exaeítuat? Ex his faci- Qu Ti leintelligpes, quanto melior fit do&trina gra- tiae, quam inftitutio naturae: & proinde i M a t quam longe certiores fenfus ex fcriptis San- éorum, quam ex Do&orum libris haufturus CUP.M H d E N fis. Et licet ad eorum ardores, & uncuo- Mj nem percipiendam faepe idoneus, aut dig- jm, QUZ: nus non fis, fecurus tamen femper eris, fa- Non fuiïiwgü lubre effe, quidquid ex iis biberis. um o omnibus calorem, ac fuavitatem, cuique nl tamen fecuritatem nunquam non praeftant. polit gt $. 603. Yie, J jj P Et quod modo de clara, fecuraque €o* d gnitione dié&tum eft, id etiam circa genero- IOT j fitatem, ac decreta voluntatis obtinet: in jis j quam gratia longe aliter, quam natura agere j m folet. Purae mentes , fi poffent, in oratio- t ne cum Dro vellent perpetuo agere. Ho- imeüögi nores, & profperam mundi fortem averfan- d tur. Omnia relinquere, ac defpectam vitae iij rationem fe&tari ipfis videtur idems ac a vin- a culis, & magnis impedimentis fe exonerare. y Horum eíft praefentia defpicere, ac toto co- 2 natu ,deüdïfï Sows 212 Appendix. natu ih fütura ferri: & innumera ejistodh ; Alii vero, etfi in rebus moralibus longe do- CHiores , & verae fidei ex affe addicti ejusmo- di fenfus minime habent, imo eos ut imbe: cillium animorum praejudicia contemnunt ali- quando, vel omnino commiferationem inter, &6 & indignationem medii ad ofïcrumxpernnere arbitrantur, excedenten ejusmodl reiigionem, vel errorem fat noxium impugnare, & fi pof- *Q& fint in aliorum animis etiam extinguere. Ob fecro! cur tanta aífettuum diverfitas in duo- lä& bus animis ex iisdem fidei articulis fua fenfa | Ó f derivantium? Scilicct aeternae falutis negoti- um habet receffus profundos fatis, quos ha- « bita licet fidei luce, fcientia naturalis pervi- j 54 dere non poteft, & ad quos non nifi per du- ls Unde Ferbum &um gratiae penetrare datur. crucis pereuntibus quidem. [tultitia efl; 3is au- Vs tem qui f[aloi frumt, id eft mobis, Dei virtus eft. Scripium e[L enim: Perdam fapientiam fapien- V tum, & prudentiam prudentum reprobabo. $6t &6[3 ( N D CA- Cuput LX. 213 $ CAPUT IX Dge cjus Aliqua ex probetiffimis opera fpeciatim I, II recenfentur. Iu " li jl $.604.:]uvat porto aliqua ex probatifiimis hifce fcri- QU ptis fpeciatim recenfere. HCHVW $.605. Et inprimis divinae literae locum abs omni v Y comparationé primum obtinent ] uv ee. $. 6o Tum vero' antiquiflimi- Patrum, 1 l $.607..Iu aevo Patrum medii, TU 1b €.608. Denique inter Patres recentifimi, & aliqua eorum opera laudantur. qu &.609. Sequuntur fcrlpnones aliorum Sanctorum, H» ff o $.619. et.11., Demquc Virorum perfectorum opera ( f a probato eorum fpiritu commendanda. 416"; J $. 612. Horum ípiritus purillimus, & pmmo loco. 1 ( ' u imbibendus: ii P- $,613. Et, absque tamen medlocuum contemtu ; Wvü' aliis praehabendus eft $.614. Denique exempla SSorum,, $,615. Et Chrifti, aliorumque fenfa intima, quorum dato cafu, vel nos conícii fumus, non raro ad confilium adhibenda $. 604 Et quidem velin praefenti eaufa quo- rumdam 'Theologorum. faftum offendam, E V O 3 dum 214 Appendix. dum pro fecuritate falutis tuae humilia adeo Jplll dipo opufcula laudabo, Quidquid vero illorum a fenfüs habuerit, auctor tibi effe velim, ut tür omnia fereSanctorum, eorumque, qui cer- tis fanCtitatis notis infignes fuerunt, mora- hu 110 lia opera generatim pretiofa habeas Ali ad lucernam ratioris humanae lucubrave- if runt: illi, quos. ego fuüggero ad folem gra- hg fui tiae indita eoelitus vérba fcupfelunt, nog naturae d1fc1puh, fed alumni gratiae. $. 6os. Ex pluribus itaque , quorum fpiritus ]u probatiffimus, atque a fola gratia profe- Ts étus ac proinde fecuriffimus eft, paucos commemorabo. Et utique divinae literae fine t abs omni eomparatione primum loeum ob- den tinent: & praecipue Evangelium, & Epifto- l lae Apoffo]orum non nifi utiliffime legun- dj tur. Atque utinam loquendi fmmulae ex peregrinis linguis, quales fuünt hebraea, ac dtre Bitn firiaca, leétorem non doctum frequenter impedir ent' S. 606 Septem genuinae S. Ignatii Martyrls epiftolae chriftianae religionis primaevum ' Droe ple i Caput 1X. 415 fpiritum abundantiffime propinant: & pra- QTR Tlort cipue in illa ad Romanos homo omnibus , d IIF jam mortuus, & foli Chrifto vivens pingi- tur. Et utique quae Clemens Alexandri- qie , D nus, & S. Cyprianus ad formandos chriftia- norum mores feripferunt, aureae aetatis, n l J TUl il o id eft, trium primorum, quibus noftra re- M lg ligio maxime. floruit, faeculorum imago funt. u J j df $. 607. uae ad fovendam pietatem SS. Bafi- (pmm lius, Gregorius Nazianzenus, Chryfofto- pmfe- mus, Auguftinus, aliisque praecipui Eecle- P fiae Patres feripferunt, otiofe commenda- &t L rem. S. vero Ephrem, & qui aetate eun- um dem longe fequitur, Joannem Climacum Ut Jaudo: dummodo terroribus fuis timidam W J indolem quandoque non nimium coneutiant. Wed ii Severum Sulpitium, & Caffiani eollationes bm 0 LY Patrum commendare omnimodis oportet, $. 6o8. - S. Gregorii M. tum omnia opera, tum me praecipue librum ejus paftoralem, etiam j 4 grae- j 216 Appandix. graecis maxime probatum, utique de pri. fl ma nota laudare débeo. Huc omnino fpe- i &ant S. Bernardi feripta, & maxime liber de confideratione, tum ille quem in canti- ea fcnpm., wvfhms donis, quibus Vir fan&iffimus abundavit, pafhm refertus. $ Bonaventurae opufcula minora, quaha fünt b lenum utae, itinerarium mentis in DruM, iM viginti quinque memorialia, aliaque pluri« ma unétione fpiritus S. plena fünt. Imo fi vel ejus feholaftica legeritis, occurrent frec Ill IVoune cor aïdens erat quenter. ver ba illa: (ot in wobzs um laqueretur ttobis. TT DI $. 609 M li M ) 9. Lkaurentii Tuftiniani, S, Caroli Boro- ! mael, $. Franeifei Salefii libri füo , quem le afilant, fpiritu, fe feripta San&torum effe, pr odunt. $ Maxime commendant opera 5, Lranmfca Salefii a mira feilicet fuavitate, ac N moderatione: ita dum alii aufïeram, hlG - ft: dUCI folus facilem ad perfectam caritatem viam fternere videatur. Opera tamen ipfius fan- &u Epifeopi, non item ea,.quae ad ejus imitationem feripta funt, laudaverim. Seri- pta 2 Th'*l efiae a foemina, fed a quali foe- fie mma Coput LX. 217 dev mina venientia magnopere Te perficientz no f Siquidem bonusin le fpiritus vigeat «lb $. 610. n cav bus V Nunc reeenfebo opera eorum, qui inter SanCtos non habentur, cultu, non virtuti- x] ux al IMt (]l bus Sanctorum deftituti Atque inter hos j Din eminet liber de initatione Chrifti, cujus ] au&or füb proletauo fermone tantam fa- li plentmm, & vim ad roborandum animum "tf nunquam exbauriendam ita condidit, ut jni t totius orbis admirationem obtinuerit. Ve- nerab. Blofii opufcula, exeeptis polemicis, omnia tum 3 fpiritu probatiffima, tum a fa- cilitate, & ingenti; quam eoncibant, fidu. cia nobis maxime, qui pro DEO pauea, & non nifi levia audemus, magnopere con u- m A: lenda. Laurentii Scupuli certamen fpiri- qUEf tuale eo folo fat commendatur, quod ex eo, ii E[TE S. Francifeus Salefius felpfum formaverit. pela u Nullum ego novi aftetam, qui tam aridus (9L fit: fed nullum pariter feio, qui aut folidius "T doceat, aut fecurius ducat. j vid i $.. Ór1. ad eïL! Hue quoque. fpe&tant fcrlpta P Land- " u fpergii , Dionyfii Carthufiani , P. Bartho- 21 lomae: D» Md 218 Jppendix, lomaei Salutii, D. Boudoni, P. Rogiceii, & nifi fallor, Eufebii Nierenbergii, Ludo- viei Argentanienfis, & quem longe ante, ac fpeciatim laudare debuiffem, P. Tho- mae a ]efu. Denique quem ex moderno faeculo pene folum probatiffimae huic claffi accenfere velim, huc referri debet P. Jo- fephus Pergmayr ", de quo éjus editor h (opufeula enim ejus fünt pofthuma) feite hi advertit: Ita vixit P. Pergmayr, alias ita f feribere non potuiffet. 0i l hi "* Pluribus opufculis fere idem femper, fcilicet (ün perfectam caritatem docet vir pius. Unde uni- cum, imo ex aliquo tomulo quandoque pars W. Qu unica ad Tui directionem fufficiet. Ne .fcil-icet d multitudo regularum, quae tradit, 'Te obruat. Qa Et generatim vitam vere piam ingredienti con- T fulam, ut licet ggl fovendum animi ardorem di- Ug verfos legere cónducat, ad ipfam vero dire- ctionem probatifimum aliquem, fed eundem f Titi femper adhibeat. Conformis agendi ratio affüe- tudinem , ac facilitatem. conciliat. Plures viae Romam ducunt: fed debe(bis uni femper infifte- re; nifi grave hoc iter bis, aut faepius con- ficere velis. Omnes probati ad idem centrum d caritatis, fed per diverías lineas tendunt: re- 'ctiffime 4 Caput - 1X. 219 riti ctiffme perges, $i per eandem femper lineam tendas. Unusquisque fuum . donum babek ex ;ud qt0to Deo: alius quidem fic ,. alius vefo fe.CÓ2- T yxlem $. 612. edii M ,-S,cilicet puriffimos fenfüus, quos natura eliut nefeit, & fola gratia miniftrare poteft, non lV n V nifi puris mentibus adfpirare folet divinus ) jns 1 fpiritus. Etlicet haud omnes, imo paucos, qui ad fecuriffimam hane claffem pertinent, huc adferipferim, /plurimos tamen, etfi multum eelebres, confülto omittere debui. fciit Quorum vita perfe&ta non eft, eorum feri» je u pta fcientiam, eruditionem, eloquen tiams ( Q'&ï? multo ufü comparatam experientiam: id , ii eft humanas rationes, & naturalia fübfi- » Qori dia, abundantem vero gratiam, qua ipfi- " met carent, mini(trare nobis haud poffünt. jorc i Et fie illorum duc&tus in eaufa falutis tam 7[0 di.fe' feeurus non eft, qualis eft illorum, qui fpi- ritui S. fe totos permiférunt. j; i $- 613. f imlg-e' jj Nolim hos, quos velut feeundae du&to- qnt? nim- rum elaffi infero, vituperare: Leges e Vero j f 4) 1. ad Corfntb. 27 al d 220 Appendix. vero hos non fine multa utilitate tua: por C0 tiffimum tamen meliores illos refpice; ac maxime'quidem intima tua ex probatiffimi i alieujus Magiftri praeceptis formare ftu- X deas. hi In omni arte. addiftenda optimum, quantum potes, praeceptorem fequeris : ( cür i& fuümma. caufa mediocrem probatlfï' : lj 1 mo. dauci plaehabeas? u $ 614 d jj Vita Sanctorum, utique ex genuinis ( fontibus legenda , .viva velut inftitutio eff MU ütpote. quae non ex praeceptis dlic:ltur, fed ] eg( in ipfis exemplis cernitur, . Horum opinio- [uan nes, 3c animi affectiones tuas fac: eorume E que facta ifnparibus licet pafïïbus fequere, W Eventus probavit opus ; haec via Sancto- f rum recta eft; .hos . enim per eam ia aeter- d .-Horum nam patriam peltlcrlfï'e novimus ( vefüigia, ge tota vita illud antiquis ufitatum C velut fibi inferiptum gerunt: Hac 1TUR. h Bu $. 615 In caufis gravibus, & obfeuris potlfïï- mum Juvat proprium quandoque animum, &X pr OPUO ejusdem teftimonio tentare co- -gitando. Coptit 1X. 24l d , PG gitando: 'Quid in'ejusmodi eireurmftantiis confüleret, aut faceret Vir, aüt fcriptor T m ille piiffimus? Vel quandoque expendere u poteris: Quid divina Redemtoris mens in hoe eventu coufüleret? * Et admirans vi- O debis, quod ea longe aliud, quam"Tu in queria: d his eireumftantiis probaret, ac intime fen- ties, quod füb tua folertiffima ammarum eura nil nifi arrogantia, vel etiam invie dia, füb vehementiffitüis ad bómmm pu- blieum conatibus merum proprie utilita- n Wi ", ts ftudium delitefcat. Item deprehendes, " WL quod induítria fibi füisque 'provideudi, xr, ltd negotiandi, fplendidi muneris obtinendi, W fuam conditionem augendi, paucis füb )Qï& precipuis vite noftre actibus merus im- mll n petus nature noftre, profani affe&tus, jq f fenfuum illecebrae, propria delectatio, ae N denique vitiofa, quibus in hujus vitae j ft commoda, eternis malé omiffis, adquief- t At eimus, ftudia frequenter lateant, quz ti- T bi, aliisque fub fpecie variarum virtutum perieulofiffime illudant. * Per haéc rurfus adparét, légem aeternde juíti- otlff ' tiae in omnibus circumítantiis, aut eventibus n m M praefentem, & afualem ejtlsqem COgnitïa3ne1n n nobis al[ap J 222 Aippendix. nobis femper füppetere: non enim . poffemus definire, quid in hifce circumftantiis mens ju« füffima faceret, nifi legem juftitiae etiam pro his circumítantiis menti noftrae obverfantem cerneremus. Nam dum vides, mentem juttiífi- mam jufte agere, nihil aliud fpectas, quam quod conformiter ad legem juftitiae agat: jJam actum.huic legi conformem videre non potes, nifi illam ipfam, cui conformis eft, legem in- tueari$. Finis Appendicis bujus. " TRA- "P folent mnens ? um veriut n j ló, Ctl aga;i ; n p ht TRACTATUS D U J P x TA d j LE DI [ ( « Qu fece dde E uf l'int üti tefd fitta lu lex I ? Ti u eerene (X « FE HELSDGIR OR Same TRACTATUS QUINTUS DE LEGE DEI AETERNA, PROUT EA EST PRIMA RATIO BONITATIS MORALIS SEU DE SUPREMO GENERE OMNIUM LEGUM .MO- RALIUM n laudem aeternae legis, quae eft vatio divina , vel voluntas Dai a) faepius qui- dem, fed minus perfe&e fcripfi. Et qui- dem veniam facile 1mpetrdho, quod ad caufam altiffimam rite explicandam non fuf- fecerim: praec1pue cum ea noftro aevo adeo negle&a. jaceat, ut in .acclivi ,. et ambigua via propemodum nulla praeeun- tium , aut nos comitantium ve(bma Occur- rant, folis antiquorum Vef'twlxs, quae fua antiquitate jam detrita, ac pene exefa funt, reliétis. In praefenti jam. aeternam legem, ut fontem , ac primum principium boni mora- lis exhibeo, Et fub hac ratione aeterna lex nihil aliud . eít, quam aeterna 1uiht1a, feu &) S. Auguflia. libr. 22.. contr. Fauft. c.07. Tom. 1I. P 2265 draGatus quinius. feu voluntas Dei a&ibus hominum liberis, &f utique ab omni priore ratione, et fuo dun- &t taxat arbitrio fuprema poteítate imperans. li qdün Et quidem , quod t6ties jam notavi, haec lex prima, aut füprema minime foret, fi ul rationem priorem fequens, et mota per fün eandem antiquiori cuidam principio füb- bus deretur. bor Quodfi ad contemplandam rationem, dat quae omnium eft prima, te . dederis, pe- Cür detentim animum .tuum mire perficies, (ür Iuj ac puriffimis cognitionibus excoles pariter, ac recreabis. Quid enim altius cogitari & ( poteft, quam id, quod fupremum eft? 0f Quid pulchrius aut re&ius eo , per quod omnia, quae in quacünque confideratio- N ne funt pulchra et re&a , talia efficiuntur? | tteyi Quid majus aut amplius animo tuo occur- E rere poterit, quam illud, quod reliqua thim omnia compleGitur, aut potius in immen- j Ws füum fuperat? Quid denique magis dele- .CTFON &are poterit eo, ex quo omnes deliciae ldem ] fcaturiunt , neque mentem vere reficiunt, T f nifi in quantum velut rivuli ad aeternum Iefe n fontem noftra defideria revehunt. h fe Viva, et fumme rationalis haec aqua eft: ad fenfus non facit, menti eit fum. Viþiofax mum bonum , ipfam immortalitatem eidem concilians, Quodfi, prout mos fert, ni- hil arrideat: nullae cognitiones tibi pro- bentur, nifi quae fenfum interiorem , aut | 6162 exte- ti Caput I 227 tf exteriorem dele&tent erubefce, quod ex du tanta fublimitate tua ad vilem adeo fervi. tutem defciveris, ut mens ad fummam TAT duntaxat ratloncm facta, folis fenfibus fa- te [ T muleris Ín comparatione rei tantae levia ü " funt, quae fummi aeftimantur, et in qui. 0 t (i bus perdifcendis totus aeétatis noftrae. la. |E- bor, prima veritate male neglecta, defu. dat ii y Equidem illa non omitti, ita tamen curari deberent, uüt haec maxime addifca- I p o v tür. Non eft folida fcientia , multo mi- nus vera fapientia eft, ]a] [ff- quae infra primam, Coülüï: ac fummam veritatem definit. Animus o'] ] « nofter non nifi fuprema ration plene per. 10l ficitur. - rq!O f (I0 Summa genera rite ftatuere non ad yout terenda otia fcholaftica, fed ad primum in quavis feientia negotium fpe&tat His o TC! n enim male defcriptis inferiores definitio. Yi nes femper- vacillabunt, et.in graviífimos ij errores , ac fi de re morali agatur , in tot- qm t dn KU idem iniquitates quemque inducent, Si ")ïl- ma fallant fequentia errore , ac vitio ca- eflc il rere non poterunt ficut fundamento con- æl',emug tra regulam jatcto , totam conftructionem vitiofam fieri, neceífe eft a y' ^ p CAPLTI Ls :m e] d De prima lege generatim. fpettata, r ! ef gbi 1 $.616. Prima lex moralis, licet nobis ignota mi- ut nime fit; fen Po $.617 a 228 Trattatus quintus. 617. Ob multitudinem tamen legum moralium j obfcura nobis manet. 618. Quam vel ipfi gentiles agnovere. ife 619, Prima haec lex, feu principium folet di- ! e vidi in principiun: e(fendi, et cognofcendi. m g 620. Verum principium effendi ab eo cogno ar vv fcetidi non differt TO. $.621. Hoc vero ,. prout illud definiunt, leges po- fitivàas, utique etiam morales, excluderet. tü, $. 622 . Reapfe tamen liberrima voluntas Del di- fin velfo modo nobis co'rnm. ï Ot $.625. Eít primum lcgam omnium principium. €0 yol 5 616. f Cum theologiae moralis praecipuus , aut ut fit, potius unicus labor in eo defudet aéctus humanos ad finem ultimum aptos, ac proin legi morali vel maxime confor- mes reddat, jure quaeritur , quaenam tan Wt dem fit illa lex, ad quam toties jam pro- 1 ts vocavxmus, et CUjUS plcna cogmmo con- Dequ fümmatam eorum, quae hucusque di&a 1 di fuerunt, Logmtlonem miniftret. " Variae dm feu honeftatem equidem leges morales, QUs ( vitae fpectantes nobis coamtae, ac velut TDentu oculis ufurpatae funt : fed fuplemum legum dea It cunctarum genus, in quo omnes leges mo- Ümnes rales conveniunt, et per quod ab omni- li i bus aliarum artium, ac difciplinarum legi. dí lh M bus, ac regülis dliferunt et prima legum moralium radiX, ex qua reliquae totam fuam indolem capiunt, ignota fere, aut Y potius acerrimae controverüae obnoxià | i huc- Caput I. 229 od hucufque tnanet. Imo notiffima nobis re- apfe eft lex ifta fupremg: cam enim pluri- OI"[ [ mae leges feipfis, ac lumine naturali fint (eetd mtae longe clarius cognita nobis de- u ber eífe llxd lex,, ex qua tanquam ex pri. mo fui principio reliquae omnes deducün- du u tur, et de cmus natura ita participant, ut ]u fine ea ne quidem intelligi queant, unde omnis, qui ie(re'n moraiem quamcunque qu cognofcit, legem primam jam videt, ut- pote ex qua aliae leges univerfim con- ftant Fere ficut ille animam jam cogno- Jl ' fcit, qui hominem vere intelligit [deh $. 617 Qu confo Tota itaque obfcuritas ex eo eft, quod m v inter tot leges morales lumine naturae notas, prlmam ac fupremam difcernere 3äm"' ltOC nequeamüs (:randls tamen ex hoc folo lue h in difciplinam moralem calamitas redundat, ïlü dum primum ejusdem principium , ac to- yettt tius conftruéctionis moralis velut funda- mentum nos fere deftituit. Quam trepi- P N m lej de, ut materiato aliquo paradwmate utdr, omnes lineae. ducuntur, quamdiu pun&um eo-os 9 ilud indefinitum manet, ex qüo omnium ) 09"" lm defcriptio inchoari deberet. Ü n ]eg $. 618. æeï J Magnifice omnino de majeftate pri- etes bnoX mae leges vel ipfi gentiles fenferunt:; li- cet l 3 230 Trattatus. quintus. cet limpidam fimplicemque, et peffe&am ejus notionem miniftrare nobis haud po. tuerint. Audiamus Philofophum inter Ro. ia manos facile füummum a): AHanc videse fa- j Ho pientiffmorum | fui[fe . fententiam , . legem. neque bominum ingentis excogitatam , meque feitum ali- i ali quod populorum , fed aeternum. quiddam , quod ga univerfum mundum vegeret imperandi, probi- à Tüa bendique fapientia. Aliam viri tanti in hanc VQ rem fententiam ex aliquo , quod deperdi- tum eft, Ciceronis libro fervavit nobis n aC La&antius 5): Ef quidem «vera lex retía va- L/ tio naturae congruens diffufa in omnes, con[tans, ter Jempiterna, quae. vocet ad officium jubendo, ia velando a fraude deterreat: quae tamen weque —— EOR probos frufira /jubet. aut/ vetat , nec. improbos Qtim - Jrou jubendo aut vetamdo móvet, Huic legi nec ab- o rogari fas efb, neque derogari ex bac aliquid licet , meque tota abrogari potefi. ^ INec vero dgm j per fenatum , aut populum foloi bac lege pof- Jüsnus: neque quaerendus efl explamater, aut Werpres ejus alius ; mec erit alia lex Romat, alia Ztbenis, alia nunc alia poftea ; fed ewnts &entes, et ommi tempore una lex et fempiterna, £l et inmutabilis continebit , unufque. erit. commu- nis quafi Magifler et. Imperator omnium Deus, i Quibus quidem nihil verius, aut. gravius, ïï nihil magnificentius de hac prima, et omnes [ tror. alias complectente lege dici poffe arbi 90 619' [ 7) Cz:ce;-o de legib.5. J libr.6. lIuflitue. divin. C. g. ; 251 Caput. L. * $. 619./ vtl ui noftra aetate de fumma hac lege ii tra&ant, eam inprimis dividunt in princi- interiq. i ) pium cognofcendi, et in principium e[fendi. Hoc effe ajunt plerique divinam volunta. g tem, quae neceffario * aliqua praecipit, et | fciïzm i, alia prohibet, hominesque defuper obli- gat: ficque legem naturae conftitui autu- ji, mant. Principium vero cognofcendi effe n volunt primogeniam aliquam , maximeque ] r univerfalem veritatem , per quam deduci, vt n ac tuto difei queat, quidnam Deus in qua- 1 Tl Seu ali- vis caufa, vel eventu jubeat. Ts ter: Principium cognofcendi eft generalif- ] /JVJ fima regula, ex qua fpeciales reliquae le- yui v gitima confecutione inferri poflunt: et jijri L prout videtur, principium effendi ipfa lex : »gH principium vero cognofcendi eft ratio ean- j i dem cognofcendi, et velut adplicatio le- M ( gis ad quosvis cafüs et negotia. " vöq * A(t fi Deus neceífario aliqua praecipit, aut J Ils vetat, nunquid debet dari ratio, quae Deo hanc neceffitatem imponat? Si vero datur ra- u hi fir tio praevia, voluntas Dei ne quidem im et- r fendo eft prima lex, fed feécunda, utpote ( Lif quae voluntas Déi aliam legem priorem, a r qua prout putás, deflectere ä equit, patitur, r MA et religiofe fatis obfervat. : Quod quidem a du " J veritate alienum effe, evincere jam alibi fa- tegi c). e of Hic vero a liquam rationem divina volun- j tate priorem in divinis perfe&ionibus cerne- 4 re €) Tradar. de juffitia atfuum bumas. ïw&-&:*ä 252 Tra&atus. quintus. reïTï'b"i videberis, . Nam 1*'e&iffïmä Dei vo- luntas non poterit non praecipere, aut ve- tare, quod e. g. cum divina iuftitia conve- nit, aut pugnat. Licet vero de his iam in alio tra&atu tra&averim, et deinceps copio- fius acturus-fim, fequentid haud otiofe ad- diderim. lam cogita, quales perfe&iones Dei divina voluntate priores, et rationem; quam neceffario fequi debeat, effe velis? ]l'ld Omnipotentiam, fapientiam, immenfitatem etc.? Has fane non, utpote quae non funt mora- p les. Neque mifericordiam: haec enim ex fua tüc indole nullatenus obligat, fed gratuito prae- alii ftatur. Igitur juftitiam , aut certe fidelita- tem ? ett Sed nemo aliquod jus, aut obligatio- pun neém in Deum babet, utpote qui nemini ali- dem quid debet, aliquid debere poteft: ne fcili- cet alicui , obnoxius , aut fubditus evadat. fert Datur equidem in Deo juítitia, fed ex non ; CUD(Q divina voluntate prior, íed ipía divina vo- -- (6t luntas eít, qua liberrime wnum praecipit, et alterum prohibet. Deus non jubet aliquid, teban quia juftum eft, alias in infinitum quaerere- fuem tur, ex quo illud juftüm fit; fed omne ju- MU ftum fit, quia Deus jubet, Simile quid de Q divina fidelitate dicendum eft: de qua non licet dicere: Deus tenetur fidein fervare , fed nfe - Deus certifime vult.fidem fervare. Abfit Inte itel enim , ut divinam voluntatem cuicunque, vel tifeg etiam alicui divinae perfectioni fubditam fa- ciamus. Scilicet, quod jam alibi adverti , ttion It u Dei perfe&iones a divina voluntate diverfae non funt id , propter quod voluntas aliquid AU ( decernit, fed funt id, fecundum quod aliquid m -decernit. Seu quod idem eft: divinae per- M fe&iones non funt rationes, ex quibus Deus b aliquid velle 4ebez, fed ex quibus aliquid tulrt: eoquod non (int rationee ad decernen- ) fl dum voluntatem Dei moveBtes, fed eoquod fint Caput l. 233 u fint normae, ac exemplaria, fecundum quas qut Deus libere operatur. Scilicet dirigunt di- a vinam voluntatem, neutiquam . vero movent s n eandem , vid. $. 45. et feq. ps t yxidf i $. 620. tfeitts Tatt Vertüm in communi adeo doétrina il« De qu lud inprimis quis quaeret , quare aliud prin- u cipium effendi, et aliud cognofcendi fta- hn t tuendum fit. Num res quaecunque per ia iito Q aliud quidpiam a fe diverfum cognofci pot- te f eft? Sane hominem non poffüum, nifi co- pj gnofcendo hominem cognofcere. Equi- i dem in quaeftionibus facti multa non raro ne eti lexteriora ante caufam praecipuam cognof- Ker 1 cuntur. Sic prius teftem, ejusque auétorita- jna V0 tem, et tum primum veritatem fa&i, de quo Cï?it , d teftatur intelligimus. Sed in quaeftionibus s fcientificis non poteft fpecies fine genere quaeïif-* cognofci, neque ex aliquo ignoto huc- onnt ? k qii usque principio id, quod ex eo fequitur, inferri. Sic hominem non fine fubítantia qu P u u intelligis: neque poteris rnethodo fcien- cl tifica ftatuere aliquod theorema , antequam u ' axioma, ex quo illud fluit, intellexeris. m ? j m Et utique quamdiu de fummo genere le- TU gum quaerimus, ratione philofophica in. , MU cedimus. od d * Dices equidem: "'Per principium cognofcen- n P ,.di non intelligitur lex, fed id duntaxat, us 09 »ad quod lex obflringit. " Alt s&iones r üh q'lï. noftrae per principium cognofcendi non in jecati fuüa indole phyfica, fed in confideratione mo- j o pE i; j d 234 Jrattatus quintus. rali, id eft, relate ad.legem , ac proin nun- ( quam fine ipfa ege intellicuntur. Nulla acio eft moralis, nifi fub refpe&u ad le- H gem. l( El $. 62r. Verum. haéc, quam modo fcripfi, ac- P cufatio aut vera, aut gravis forfan non Aft illud erit, facile proin negligenda. magis contra legitimam rei moralis com. lï ftrucionem facit, quod primum juris na- turae primcipium pro prmo rei moralis fonte, ac pro fupremo legum omnium ge- / nere ftatuant multi: cum tamen, prout re. bit &iffime feribit S, Thomas 4), jus naturae legis aeternae in rationali creatura participatio, | ( et fic aliqua füb fupremo genere conten- D ta fpécies exiftat. p Q * Nam leges Dei, quas arbitrarias feu pofti u V 7R$ VOCAIDnus funt certo leges morales et tamen fub aliquo juris naturae principio haud o poffunt contineri, id eft, non funt leges na- f, turales, fed totam naturam 1upcmntes. Igi- d( tur altlus aliquod príncipium erui , debet ; quod 1 um moralium fummum ac legibus 50j naturalibus, ac divinis arbitrariis , quas VO* e camus, commune genus effe queat. lia ell $9..622. QUA Quapropter, quod quidem ex fübfe-. quentibus magis patebit, primus velut la- D pis cui totum aedificium morale imponi debet, Tntr M d) 1.2. Q. 11. Zrticul. 9. d 235 Caput [. )u T debet, eft Jex aeterna Dei: quae reapfe Ua nil nifi liberrima, atque omni ratione fu. perior voluntas Dei eft, lam aeternum, ac divinum lumen hoc, id eft Dei volun- tas, prout ope rationis naturalis cogno- fcitur, vocatur nobis jus naturae: prout Flþü, b " vero eadem voluntas ex revelatione, id fin d ;: eft, ex divino teftimonio percipitur, jus M Jis Dei $ofiivun, Íecu arbitrarium nominari folet. juris m $. 623 müm ? Unde jus Dei naturale a divino ar- To i bitrario in fupremo generelegum minime n diverfum. eft: cüm utrumque fit liberri- mþ(l[ifg ium aliquod Dei decretum, quo aliqua ontelt prohibet, alia vero imperat. Sed dein- differre incipit , ceps primum .ab . hoc t j quod leges arbitrariae in modo, quo co- 014[») enofcuntur, ad fidem, et ex indole fua [ W*d lw fpeciali ad gratiam pertineant. llia juris a MCS. [r naturalis neceffitas , quam intime fentimus, u m ïl non fe tenet ex parte actus noftri, neque x kvl eft momentum, aut pondus, quod divi- p y nam voluntatem negat, aut impellat, fed ; eft ipfius divinae voluntatis vis immenfa; quae, cum eam nullis viribus etiam in im. Í o menfüm augendis, mutari aut fuperari pof- ! fe, vifü mentis cernamus, nobis neceffa. «aui j rium aliquid effe videtur. Non equidem a neceffarium ,. ac immutabile pro eodem ac- cipi. — 226 Jra&atus quintus. hr cipimus, reapfe autem differunt : illud enim habet rationem infüperabilem ante fe: hoc uAI Q feipfo infüperabile, et fimul liberum effe poteft, Unde lex aeterna Dei immutabi- Qu lis, aeterna, et infuperabilis, non tamen Qi b neceffaria diei deberet, fiquidem fumma accuratione uti velimus, nc VE li CAPUT IL,, tü Variorum primam legem. cognofcendi principia pi recenfentur. It 624. Varia et multa ftatuuntur principia. p »625. Uti: Ca . Declina a malo', et fac bouum. 626. me'ce ze ipfum ; 627 - 629. Quod etíü verum fenfum habere pof- fit, plmlmls tamen abüfibus anfam dat. 63o. Cui afüne eft principium focialitatis. 631. Quod non' eft univerfale ,. ytin 63 2 Semeupfum evertit, ls . Et in civitatem fümma injuriofum eft. M Sgä 654 Mira recentioruni quorumdam caecitas im ftr hoc neg Oth. II 1 9 624. lt il u Omiffa jam illa quaeftione, aut di. Qie ftin&ione , qua aliud principium effendi , et aliud principium cognofcendi effe . volunt , Doff i de íola prima lege agam: quae quidem omnibus notiffima eft, prout fupra jam db diéctum, N eoquod in tota caufa morali fit prima, ac proin lumine naturae nota, Cum (üg Véero plura in re morali per feipfa fint clara, ! H 4 Caput. IH. 237 clara, aegre difcernimus , quaenam i:t ex fi M 1 ^ h omnibus prima , cui reliquae tanquam fun- Mi ! n el damento füo innituntur, et ex qua reli- quae leges morales fecure ' deducuntur. Qd [ Qua itaque ratione, et füb qua velut ver- füna borum exprefüione prima lex fe mentibus noftris ingerat, feque reliquis ommibus velut bafin, ac firmamentum fübíternat, Jam talia plusquam centum a diverfis fta. tuuntur: ex quibus ego non nifi praeci- pua, et quae in re&o fenfu genuina funt, J recenfebo, utique in recto, et eo'qui ad propofitum noftrum facit, fenfu expli- J fith canda, $. 625. " W[' lil Sua itaque antiquitate, et vulgari ufu M primo loco receníeo fequens: declina a ma- lo, et fac bonum. Hoc . jam principium di- d vi Thomae, et plurimorum Patrum effe fertur.. Sic S. Fulgentius «) ait: Concordat du ! in utroque (teftamento ) faluiis. bumanae fen- tentia , qua praecipitur ,. ut mon. peccemus , e£ jubetur , ut . bonis operibus infiflamus. Deni- yt ! que ex hoc principio primam parvulorum noftrorum aetatem in catechefi ad juíftitiam Ojllmq chriftianam inftituimus, Hoc quidem abs yidt attamen ad infti- dubio genuinum eft, i tutionem moralem . minus accommoda. yi li tum. Nam quaeritur primum, quid inter Cut tot ; l a) Serrhon, de confe[f. cth 258 Trattatus - quintus, tot alia, quae bona, aut mala nobis eífe lite videntur, fit bonum morale, honeftum, | t feu illud, de quo difciplina moralis unice Ti follicita. eft. Sic oratio ad omnes elo- iar quentiae regulas elaborata eít bona uti- que: non tamen eft bonum morale, iio jn genere morum poteft effe' infigne ma. lum. . Contra vero mors dicitur malum, ün et tamen malum morale non eft. Scilicet p bonum, et malum morale ex regula mo. 12 rali definiri debet: de qua in praefenti I primum quaetitur. r diid $. 626. &nin Alia porro fententia habet fequens m Rette! fed principium: Perfie teipfum. Mvl quid demum eft feipfum perficere? Nun. t t quid furtis conditionem füam quis auge- h re, etíic perfici poterit? Sane non: nam lete non nifi honefta probaque vita quemque vt perfici volunt etiam ipfi hujas fententiae übu Patroni, Alias miferi minime, perverfif- fi fimi vero, et profpera fimul fortuna uten- Imm, tes perfe&tiffimi forent. (Cum vero vitam D honeftam, ac probam pro vcra perfectio- Qtis ne merito defignant, redit molefta quae- W Ad) ftio: quodnam eít fupremum genus, in L W & quo omnia honefta conveniunt, et ex quo x t decoram adeo honefti denominationem ac- 1] cipiunt ? Certa id poft principium hoc liüs aeque quam antea incertum manet. . Et itin fape Capuill. 239 Ir3 fane huic principio recentiffima illa, quae frur, de amore fui ipfius noftris primum diebus n uh W inve&a elt fententia niti, aut certe fami- s &l liariffüma effe videtur. Y u ' $ 627.. , ii (X f Hoc enim principio aliqui peffime i nä!ilah, utuntur, oumnia fibi indulgentes, quae il Sic e. g. quidam a prodeffe videntur. jejunio ab Ecclefiae praecepto mox fe im- h D ol munes arbitrantur, quamprimum carnes prae aliis cibis fibi conducere putant, ut Dicunt alia longe deteriora omittam, enim: his, quae vulgus inhonefta dicit, ego magis perficior: feipfum autem per. »quem [ ficere elt naturale, et primum quidem prae- ceptum, contra quod nulla lex inferior, N . P 300 ISV multo minus aliquod fcitum humanum va- lere potefít. Sed tanta turpitudo non eft y n vitium hujus principii, fed-*illorum, qui m renti abutuntur eodem. Saepe enim nofliri de- j ftruéctione, ac ipfa morte magis quam vi- i l q rium, ac vitae integritate perficimur. Sci. licet in negotio morali non agitur de cor- ,vkuü poris, aut quacunque incolumitate, qualis j etiam in beítias cadit, fed agitur de fani. qua?- n tate mentis, quae penitus perfici, ac ple- 3 í qUU ne fanari non poteft, nifi toto affectu fo- li Deo adhaereat. Nunquam enim nobi- Jma lius per aliquid deterius, fed quodlibet ; IU 2 ultimo non nifi per aliquid fuperius, aut * prae- I 4o "TTrattatus quintus. praeftantius perfici poteft: Cumque men- 110 te rationali praeter Deum nihil füperius fit, confequens plane eft, excelfam hanc qui mentem non nifi ex fua cum Deo con. Jio £0 junctione (in quocunque demum haec con- Tg fiftat) ultimam Íui perfectionem adipifci Ce pofíe. aC d $. 628 le Nihilofecius candide fatendum non Yi tantum improbos quosdam , fed etiam prae- Tq cipuos aliquos ex Proteftantibus juris na- — dj turae interpretes hoc ipfum, quod a pro u pria perfe&ione petitur, principium ad me. Coje ram praefentis vitae, ac ipfius fenfus in. - Sic Thomafius t f tegritatem detorquere. ür praecipit fequentem in modum: Facienda Ti Junt, quae vitam bumanam reddunt , et qaxi- Verf: sie diuturnam , et feliciffmam : vitanda. pari- ter , quae vitam veddunt infelicem , et. mortem accelerant. Felicitatem vero hanc Fleifche. rus conftituit in maxima laude, fuavita- QUe te, ac rcrum ommum copla. , Hermeri-. &l'ma chius vero, aliique hanc felxcmatem, ad lr quam totus hominis conatus tendere de- t pi bet, vult effe in tranquillitate animi, ami- W vj citia, et. pace focietatis humanae. Iam TU haec, et fimilia, a mente Epicuri parum m aliena, ex. innumeris rationibus damnan- Hmmu da funt: ex quibus unicam ac praecipuam f?l' V]e noto. Scilicet eti.hi Do&ores ex ejus- *Si Y modai t Tom, l Caput 1. 24t i Vm modi principio varia alia officia inferant, N | lt quia tamen hoc fuum pro primo princi- pio, et pro radice caeterorum ftatuunt, ) QU eo ipfo iftud pro fine reliquorum defig. " CO nant RG Nam propter illud reliqua effe ne- celle -eft quod reliquorum prima ratio, ac meta unica eft. Et fic per horum do- &rinam Deus etiam ex lege naturali co- lendus fors effet fe ideo fcllicet, ut ii vita felici , pariter, ac longa perficeamur: A nam lex de vita fua dilicentiffime foven- 1 ! da vi hujus fentepntiae effet principium, :)4?1 Deum et ratio, ex qua demum fequitur j &f colendum effe Si enim officia relisionis 7[2)5 l ex ftudio vitae fervandae non fequeren- Qu tur, ilud principium non effet primum, j nec ita generale, ut reliqua officia uni. d verfim omnia completterctur. j $. 619 j n Quae ficut impia funt, fic illàd quo- f fi NU que indignum , et miferabilé ex hac do-. &rina fequitur: quod excelfa mentis no- H el 1ar* ftrae indoles, . quantum ex lege naturali teffly J ad nihil altius nata, factaque foret, quam ad vitam animalem , quam cum beftiis com- j 2 munem habemus, fervandam , et excolen. u j quam n dam: quod quidem aliüd non eft, animum ad ignobilem fervitutem fenübus r fj ferviendam: condemnare. raecwllb * Si fors dicant : Haec felicitas nobis 1deo pos SCX ejlw tiflifnum curanda imperatur, Ut divina glo- f w Tom. 11. x1à 242 Tra&tatus. quintus, tia magis illufiretur, tunc primum pränci-, l pium a divina gloria, et non a cura vitae hujus petere debuiffet quod enim propter qud fere aliud eft, illud primum, et ultimum in 'fuo ordine effe non poteft. dam Et an non ex lumine naturali faltem probabi- lis opinio e(t, mentem noftram eífe potft mortem adhuc fuperftitem , acimmortalem ? Et fi hoc, an nulla cura pro illa vita longae- vaà adeo, et aeterna nobis effe debet? vel fiu| an beata aeternitas fors ideo curanda, ut hat brevia ac fluxa hujus temporis momenta tran- — - De quille tranfigere poffimus? Sane ad vitam ani- malem tuendam, ac perficiendam mens ratio- fe ne pollens nequaquam poteft effe condita. Tl fe ) $. 650, - (i ^il Ex iisdem rationibus grincipium focia- ACp litatis inter Proteftantes celebre adeo , ne lj n quidem inter principia recenfere, fed hic religh non nifi extra ordinem. commemorare ju- WT Vnt. Id vero Puffendorfius potiflimus ejus- tbl dem affertor fequentibus explicat: Cuilibet do8 bomini; quantum in fe efl, colenda , et Jer- i vanda focietas. Id vero fequenti ratione ls ) potiffimum fulcit: Homo eít animal fui COb confervandi tam ftudiofum, quam . ad id tur, effliciendum infirmum , ac proin alienae opis & C0 indigum: fed et idem animal ad alios in üeim muitis juvandos , vel etiam cedendos fat flten validum eft. lam animal ejusmodi ad fa "t lutem, et incolumitatem fuam melius fa. Tif cere nihil poteft, quam ut aliorum com- fOC]'a] modis , quantum poteít, ferviat, et a no- / be! *dü Cuput II. 243 p i 1 m xa Hs inferenda conítanter abítineat. Qua quidem agendi ratione alios ad mutua con- pro jl )l ferenda commoda facile pelliciet; et a damnis inferendis plerumque arcobit. pO CilC. ) $. 631. jen: 1 1 Hoc vero principium officia in Deum at ] nulla comple&itur, ac proin omnia fub fe a ! haud comprehendit. Licet enim etiam eniv Deum colendum, aut potius timendum ef- Vi J em ib fe doceant, hoc tamen tanquam corola. ontlo rium ftatuere, et religionem ex focialita. te inferre coguntur hoc fere modo: So. cietas e[L colenda: ergo etiam :Deus colendus, jl füt' AÁc proinde felicitatem humanae focieta. "p n tis pro fine omnis conatus noftri ac ipfius M M dkl religionis aperte ftatuunt. Quo quidem )X -JVx in tota naturali jurisprudentia indignius UUx u nihi! cogitari poteft. Quod idem füpra de 14 T. do&rina Kemerichii, aliorumque jam no- üi " tavi. Scilicet totus hujus principii cona- | H Yj tus, vel certe quoad magnam partem in umaï ; corpus, et vitae animalis integritatem fer. ) 9 tur, nulla pro animo, nifi quantum hic m lna e0 ad corpus facit, cura relicta. Ut nihil jos 7 dicam , quod vita folitaria jure detur , vel I oc lr fallem per Deum fieri , jufteque eonfer. ha L vari queat. lam. in ejusmodi cafu vel ho- lj stü & minem exlegem fcribent, vel ex quonam 9 focialitatis principio jus naturale pro eo deducent ? "T Q2 $. 632. 244 TraGatus quintus. "n *5 632. (e. Imo hoc principium femetlpfum in- d terimit Cum enim focietatem colere ju- O beamur ideo, ut alii quoque nos. juvent, u nobisque minime noceant focietatem per hoc reapfe nullatenus , fed quisque feipfum duntaxat VElIC, et amiée colit: vera GDIm amicitia in dxlc&o definere,.et non ad f propriam utilitatem ultimo referri debet, ) fi in affeé&tum mercenarium degenerare no- d lit. Et quia principium focietatem colen- di ex alio $.631. ideít ex ftudio propriae (e falutis infertur, nullatenus eft primum in f fuo genere, fed fj res feliciter fe habeat, nu.(: alcerum fors locum occupare poccü: 111- ln mo autem, et ultimo ]oco, nil nifi omne J male feriatus amor fui ipfius fuperarit: Vi qui quidem, fi pro primo principio fta- tuatur, ea mala inferet, qualia traclat prim, a $. 69. et deinceps dcfcrlpü. — B& de $- 633 ahq i Et quis credat, quod hoc ipfüm prin. cipium a ftudio in communitatem tanto- Yer pere decantatum, atque ad.eam, prout foci videtur, unice ta&um , inneminem magis, 81 quam in ipfam focietatem humanam inju. 3 riofum fit? Et tamen res ita fe habet. Nam focietas praecipue totius generis hu- Pli máni non propter quemque, ac fingulos m ex 245 Caput : 1. ex nobis, fed propter femetipfam , et qui- dem plus quam quisque ipfus , eft colen- um 1 da, Pietas fibimet debita cedit pietati wj Omnibus debitae: eoquod menti juftae fa- 'yg.x'er:ï., tius effe debeat cunctos potius, quam m unicum efle beatum. . Unde e. g. milites etiam pro falute folius civitatis vitam po- j enentur. " nere lam au&or hujus principii d focietatem ex . eo vult.effe colendam, ut i l h W | V nobis bene fit:-quae quidem meram merce- t dem, nullam vero Íinceritatem olent,. de- nique.in ftudium. propriae utilitatis. ex in- , [ tegro definunt. Unde vi hujus do&rinae ) focietas humana ,langiflime-infra fuam dig- m d D d nitatem coleretur: cum, prout dictum eft, íh focietas non propter nos fidgulos, fed f o propter fe, et plus, quam nos fmguli ju- pem*f , d n .i vanda, et .pcrücicnda" fit. | u $. 634. [ Denique cum gentiles tanta fapientia de prima lege fcripferunt , mirum fane eft, aliquos ex chriftianis doctoribus in tanta ! caufa tam foede, ac tantis intervallis a um p vero aberraffe. Nam praeter principium 1 n focialitatis, aliaque hic commemorata lon- D ge alia, ac deteriora a quibusdam fucere procufa, Scilicet faepius jam cogitavi, ju- TE l ïæ Íito immoderatius forfan: Proteftantium b J : L' Philofophi difciplinae juris. naturalis mul- i l tam operam impenderunt, et ipfa opera ) hac (f ;v'; 3 246' Trattatus. quintus. hac majorem plaufum tulerunt. Et qui- ia RU dem fi de norma, feu methodo, et cultu füli res fit, juftam laudem merentur: fi Q mo vero de praecipuo negotio, feu de ipfis praeceptis moralibus res fit, parum fane a& to in philofophia morali praeftiterunt, folo eruditorum vulgo , qui folidiora nunquam deg didicerunt, fervili eis affe&u adplaudenti- Ve bus. Qu Nam dic, quamnam novam, et huc. usque nobis ignotam veritatem invenerunt? pul d — — Ego nec unicam novi: natn ea, quae recens ftatuerunt, jam corruere, ac con- fin temni incipiunt: Errores vero groffos, ac multos infuper ab iis invectos effe, faci- le oftendimus. DI CAPUT III: frnir « ( Princijia alia laudantur. Yen $.635 - 6357. Aliud principium cognofcendi : Age N finibus relationis convenienter, expenditur. - prin : 639. Age convenienter divinis perfectio- ,S' 638 nibus. Qu " l0s | €&.640. Expenditur. '$.641. 642. Illud de diligendo. Deo fuper omnmi 00 examinatur. Ti llliqu;i i 635. &f ( M fp Omiffis jam, et aliquibus per trans- *tnnam commemoratis principiis minus re- T &is, ad ea, quae reapfe legitima fünt, ex- lj h( pendenda redeamus. lam celebre inter Rtipa ' alia Caput III. 247 alia principia eft illud a finibus ereationis K et cui duéium. Et fane fi fingulas hominis fa- cultates attente confideremus , divinam xor ] mox voluntatem intelligemus , et ad quos uI "n u a&us, et fines fingulae earum ex condi. toris decreto deftinatae fint: ipfa earur- m dem indole fümmi legislatoris voluntatem muntit Sic aliqua fa- ul velut legendam exh:bente. cultas' ad intelligendam veritatem , alia ad , M tneni. '. ample&endum bonum, alia ad propagan- dam fobolem, et fic deinceps aliae ad alios at L fines cog;paracae effe aperte cernuntur. ul t $. 636. EHE, n Verum finesa creatore humanis fds eultatibus defignati admodum varii, et minime omnes morales funt. Sic arteriae ad fanguinem in membra difpenfandum, yenae autem ad eundem in cor revehen. dum deftinatae funt: unde ftatuto jam ) ] principio primum , et neceffario quidem xpgndhhf perfe I quaeretur, quinam inter tot creationis fi- nes morales denique fint. Quod fi dicas, eos fines morales effe, qui libertati hu- p ^ manae mentis fübfunt: tunc ipfi principio aliqua. nota libertatis addenda fuiffet. Sed etfi fines creationis non qualescunque, fed fines libero arbitrio defignati pro pri- [i t mo principio ftatuantur , timeo tamen, Vilb L ne hoc principium ambiguum, et indeter- ( d minatum moneat; nam etfi demus, quod verum j ) f Q 4 248 Tra&tatus. quintus. verum effe puto, mentem liberam ab ae- tom terna honeftatis regula intuitum fuum pnun- id quam poffe avertere: certum tamen eft, quod libertas, utpote ad malum et bo- num aeque apta illa honeftatis norma haud fit, quae fines phyficos a finibus morali- h,ef bus ultimo diftinguat. Ut adeo dato hoc pn principio notio rei moralis nondum fat Ind definita, nondum vere abfoluta fit. imr * Neque fi ad voluntatem Dei fimpliciter, ac dar generatim. fpectatam confugias, plene tibi- t metipfi fatisfacies: nam voluntas divina ne- da£ dum fines morales, fed etiam phyficos, et B. quoscunque aüoskdecemüt, et vult, RT 0 ü j $. -657. Ubüb Forte quis hoc principium , quod ex finibus creationis petitur, etiam ex eo impugnabit, quod minus clarum exifítat: cum fines creationis non raro abfirufi Y fnt admodum. Gravius argumentum af- pui Íferet ille, qui dicet, illud minus fimplex )t i effe, eoquod ex ipfo verborum tenore (fes ab initio mox plures fines pro fundamen- Ice to ftatuat. Cum vero omnia moralia füb : Sl/Z eodem genere moralium ac proinde in no- trqj, - ta aliqua fimplici conveniant, moleftam UUR quis quaeftionem movebit, quaenam vi öyüïis hujus principii fit fimplex illa nota, in qUa omnia moralia inter fe conveniant: lut pundo tota *L quomodo ex yno ve COIll« J C(Z]*Lit III 249 bl.'» compages per legitimas il'ationes mcho- m a anda ac.exinde wauemda fit. Es | et Do $. 658. malaü Afít quaenam certior, meliorgue ho. neftatis, regula .effe. poterit , quam aivinae jato X perfectiones ? ivNonne oz,ulmap voluntatl du maxime placebunt. actiones. noftrae,, .fi eas l immenfarum perfettionum chuum quas- hUï' dam imagines, etimitationes effe cernet ? pll» Unde multi has, quas nunq m fatis lau- divint dare poíffumus, perfectiones, . et praero- vlios, * gativas pro principio. cognofcendi, id eft LH pro ea ratione flatuunt X. qu gcenera. tim Intelligi queat quid Deus lingulis vi- Cibus velit aut pmcc1p1at üiod $..639 N ) Et hoe demum eft Deum ceu opti- eilf Utlv mam regulam fequi, quod optimi Philofo- Inuta- nrhm /t phi per generale praeceptum illud: ye Deum, cenfuerunt et cui Ecclefiae Pa- fimpe tenu tres mágno confenfu fuffragium fuum ad ndaüu Jecerunt. Inter-quos S. Leo a) fcribit $ NY faþzenter creationis nofirae mtellzgamus ex- li b ordium , inveniemur ,. Uominem | ideo ad imagi- i du nem.Dei conditum ,. ut. imitator. e[fet , fu. . da- Etom Quorfum denique fpettare videtur pam " ila Redemtoris noftri divina fententia 5), , 'enie Q s - Eflote jo ( &) Sermon. 1. de. jejun. b) Matth. 5, a89. ( 256 Trattatus quintus. Eflote pevfeQi, ficut et Pater weflev coelejhs titd perfe&tus eff. Vel an putas, quod in quo- ( ( cunque genere bonorum, aut forte in Det 107 negotio bonitatis moralis fpeciatim aliquid rectius, aut melius praecipi vel cogita- pbm ri tantum poffet quam quod cum fum- lan ma bonitate concordat, eamque pro mo- fen dulo fuo imitari fatagit ? pof $. 640, p Tis Aft cum divinae perfe&iones pluri. | Ve mum diverfae fint, jam iterum quaeritur, I6 quaenam ex illis regulae morales effe de- I) beant Certe omnipotentia, aeternitas, aliaeque plurimae nobis ad imitandum non Item num una , aut plu. ] erunt propofitae res ejusmodi perfe&iones regno morali IN imperant ? Cumque res morales in aliquo ! u inter fe conveniant, videtur, quod non « Ws nifi unica perfectio totxus moralis bonita- tis formula efíle queat et quaenam €x Vi omnibus illa? RWihil deümtl, nihil fim Clpi plex, nihil omnibus commune hic cerne- ef re nobis videmur. ]ul i 110f l $. 641. Wde Igitur grande llud amoris mandatum: l0 ( Dzlzges Dommum Jeum tuum ex toto corde, WQE e€x tota annmna QOPUX oumibus viribus tuis C), Iyy primum illud, et omnia reliqua fub fe con- tl clude- c) Marc. 12, 31. j Caput III. 25I t cludens praeceptum , certaque regula erit, in Qu ex qua omni vice cognofci queat, quid yte 1 Deus velit. Nam majus borum mandatum diiqu non efl d), quo unicería lex pendet , et Pro- [ pbetae. Patrum vero omnes leges ad fo- lam caritatem revocantium tantus eft con- m n fenfus, ut eorum fententias nemo facile a poffit . colligere. tt fane fi aliquam le- gem, praeter legem caritatis dari fufpice- ris cogita , cui facultati eam fcriptam effe M 4j velis, poftquam praeceptum caritatis vi- res hominis omnes, et mentem ejus omni- paen d no totam fibi vindicavit, st um $. 642. Et fane principium amoris effe pri. yt pl mum, et maximum, id eft commune re- m , g liquis omnibus veriffimum eífe cenfeo :et ad ipfum etiam captum oftendam in alio d t Jon tra&atu, qui de füummó genere omnium virtutum aget. Attamen hoc ipfum prin- i cipium ufitatis , et ad folam caritatem iil f fve&tantibus verbis elatum ad ufus fcho. C lafticos, atque ad ordinatam inftitutionem Nam non videtur penitus exactum effe. quaeritur, quid demum fit Deum ex to- to corde diligere. Si refpondeas, ea, ndHWF quae Deus vult, feu quae ei placita fünt, invida femper fide exequi: mox redibit j alia non minus implexa quaeftio, quod. o nam d d) Mattb. 22 40. 252 Tratkatus. quintus. nam fit primum genus, feu tuta regula hu) eorum , quac Deus . velit j-aut quae ei pla- f f citura fint et.de hoc ipfo maxime . di. tlici fceptamus , dum in generalem regulam di. tlon vinae voluntatis cognofcendae mdavamus. g Supereft, ut fi fieri queat , quinque haec, ( quaé probavi, principia in unum aliquod, Ven quod legitimae conftructionis fundamen- ftra tum efïc queat, co hgamus. ht OT CAPUT* IV €0 n Lex juflitiae pro prime bone[tatis principio y &t L0]. pro fupremo legum ompniun genere Q] fiatuitur. I 2 $. 643. Oumque mt1me fentit vim urgentem ad "t explenda debita. 644. Nemo poteft. eam non fentire. hrit pie 643. Vis haec eft fupremum genus omnium legum. 46 Mente noftra lotge fuperior. liqu 647. Non uti gratia, propter aliud, fed fe - T ipfa bona. G 648. Hinc propter feipfam obfervanda; gä 649. Et non propter aliud. Tilfi Jus $.650. Eadem haec lex, fi laefa eft, per poeni- tcntiam expiari petit. 651. Quae non eít fpecialis virtus. 3 652. Et praeter debiti folutionem laefionis re- perationem. complecitur. YV fe tl $.. 643. 60fy Cognito debito quocunque voluntas Due humana abs ulla aliena inftitutione, aut. «t pro- Caput IV. 253 TOU propria ratiocinatione proxime, ac inti- eau me fentit, fe ad illud debitum explendum l Jilv alici, ac fuaviter trahi: licet ob alias ra- R U tiones, ac proprio arbitrio huic affectio- ( t ( ni non raro obfiftamus , et in partem lon- ...... Hanc vero fua- J ge aliam ire foleamus. 1 QUVA vem adeo vim in mente tua dari demon- : G Íftrare non poffüm: eoquod in genere fuo fit prima, ex nulla alia defcendens, et omnis originis expers ratio. Porro haec eo ipfo prima non foret, fi ex alia| prio- fe inferri, aut per füuperiorem aliquam r4- a 'i i n f d j] , | tionem demonftrari poflet . nam geheratim t omnes cognitiones, quae in fuo genere primae funt, nullo modo deduci, fed in mente inveniri debent, utpote propria genffmï ! claritate infignes , a nullo alio lucem ac- cipientes, fed omne lumen in quaevis re- n liqua difpenfantes. Si Tu quicunquebanc vim inficiaturus es, eam in mente tua non per- l, L cipias, actum eft de te: tu regnum morale 161 nunquam ingredi, et ne primum quidem ejus limitem attingere poteris. $. 644. TL Af* nonne fentis hanc vin? Enimve. ro fentis, Nam mentem tuam ad omnem feritatem , atque ad immanitatem ipfam e compo - ; et cogita, num e. g. proprium parentem in te beneficum pariter, ac inno- Vomf'ï um onc; ! centem levis lucri aufa eccidere bon fit, 254 Trattatus quintus fi Sane vel invitiffimus vim aliquam a fD nefando hoc facinore retrahentem fenties. jeri Tutt Equidem fenfus animalis eo usque irrita. ri, et accendi fors poterit ut enormita- füpe animus tem hujus facti haud percipiat VIS . vero tantae aequitatis, quae ejusmodi fa- ul &o: obítat, efficaciam ac virtutem effu. ear aliu gere nunquam poterit - Qic $. 645. Qu. Hanc jam vim purifimam, qua ad llU omnia officia rite explenda, et ad abfti- nendum ab omni injuria incitamus, pri. mam legem , rei moralis initium , et caput, ac omnis honeüatls fupremum Genus, ac " dm ]ui'lï pumum prmc1p1um cífe ajO Haec - f tamen fanQüffima lex non in intellectu, T0v fed in voluntate noftra, in qua proxime 4 f fentitiur, quaeri debet: neque enim af- Ti fertio, aut judicium ; fed juffio, impe- [ciy rium, et affeftus folhcltatlo eft unde, tiüs quantum ad voces, et grammaticae regu- Tedd las non in modo Zndicatioo , fed in dnpe- Jrim, valioo hifce circiter verbis efferenda eíl f PRAESTA CUIQUE QUOD DEBES petio $. 646 T IU Porro haec juffio non eft vis mentis d noftrae 5 utpote quae illi fe. fubditam, fxuru magnaque reverentia, ac timore ad eam parg Íe teneri et ab ea [íe obftringi intime Qu fentit : Caput IV. 255 du fentit: nihil enim fibimet fubeft , nec im- fens perium, aut obligationem a fe ipfo ad- Ifti mittere poteít; et omnis reverentia in t fuperiorem aliquem tendit, Multo minus w vis eadem eft a&us aliquis mentis noftrae, mj utpote de qua confcii nobis füumus, quod m d eam non noftro arbitrio eliciamus, fed aliunde advenientem absque noftra ele- &ione fentiamus vel inviti: eftque illa, quantum ad nos paffio folum , et nuUate. nus actio. qu' u äk $. 647.. (US, Ol g p Sed neque eadem, de qua modo ltra. i, d &amus, efficacia, et juflio eft vis divinae f gratiae: haec enim ex fuo indole ad aliud elledi movet; dum vim lecis affe&tum noftrum ad íe trahere, ac propria bonitate ani- PW.X'WL enm * mum nofítrum urgere intima perfuafione ? jf íciamus. Quae quidem perfuafio , aut po- Jj Urli?ï tius confcientia etiam de eo nos certos D qe T V j reddit, quod haec vis fit in fuo genere prima, quod non alio bono, fed feipía j i j fit bona, cum nullam rationem ea aut fu- periorem, vel meliorem aut antiquiorem animo noftro cernamus , aut invenire pof- fimus. Quae quidem per decurfum hujus traétatus faepius, ac longe copiofus di. $ melïö &urus fum: Ex quibus dein clariflime ad- 1bdlïäw parebit, hanc legem cum Deo, ecjusque | 3d eaa fan&ifüma voluntate prorfus idem effe, j Iu Nunc - f ORegnes 256 Jra&atus qm'ritu;. ! Nunc folum legis tenorem(a'mplius expli- þ D rüt U care neceíle eit. mo $. 648 far int Cum'itaque lex ifta per -omniä fit de prima, ac per femetipfam bona, cuwque lr fe fola, ac propria duntaxat virtute ur- I€ geat, facile confequitur ; quod voluntas Tai noftra teneatur eam primo loco fpe&are, Qu eamque pro ratione agendi prima, feu 101 pro fine adtionis fuae ultimo nunquam di non defignare, ita, ut non tantum ex qua- cunque rauone praeftet id; quod debet, fed ut mens no(ítra ideo praeítet, quia àd praeftandum debitum, haec; de qua loquimur , lex urget. Haec quippe prout debig mox dictum, fe ipfa, et non per aliam lirit rationem eft bona: unde propter feipfam fiqi eft obfervantia, et cultu digniffima.. Nam dem lumine naturae notum eít, quod illud ju- ; fto minus colatur, quod, cum propter ij femetipfum coli meretur, non nifi propter m aliud colitur. liaec lex in cenfu morali plen primum eft: nonne exinde juftum fit, ut Dlies eadem in eodem QUia loco intendatur ? negotio morali pfimo & h füï.lem $- 649. WQte Unde principio no(troó: Praefa cuique Jft ffet: Ri quod fie!:es, claritatis caufa addi poi Ti pr;eþq Caþut IV. 257 eW praefta ideo , quia debes : píaefla ex ea ratione; Ejus- ex qua debes . feu quia lex imperat. modi tamen additamentum non eft necef- farium: nam fub fimplici principio id jam intelligitur. Non enim praeftat quis, quod n debet, vel faltem non ex integro prae- Qu ftat, qui exfolvit quidem , quod exíolve- ! J J j re tenetur, fi non infüper exfolvat ex ea VOl ratione, per quam tenetur: alias quippe quantum ex fua intentione ad fecundum fpe&'ga i, [] locum detruderetur id, quod per fuam mus dignitatem primo loco fpectari meretur. yer l ii W n 650. j ! ü;*"':" (le (,ïï'.' Cum vero fuprema haec ratio omne : nrol debitum expleri jubeat, etiam illud intel- wf X du ligitur, ac intimo percipitur animo , quod fiquis fublimi huic imperio defuerit,. ea- f n 1& Nl( dem lex ad refarciendum defectum, et in- fuper ad compenfandam injuriam urgeat, il Unde in quolibet officio eadem generalif- pfüp[;,' jp fima juffio ad debita hucusque integta ex- plenda, et ad eadem forte violata velut : o placanda impellit. Seu, quod clarius eft, l fïta ; quia omnis obedientia , et obfervantia le- j primï gi huic debetur, ideo eadem nunquam fallenda lex fibi vel obedientiam, velhac detre&tata poenitentiam nunquam non ex- àgit. of p h 4 Quv — Tom, If. R $. 65r. r Mi ld 258 Tra&tatus. quintus. $. 65r ht Atque exinde virtus ; aut potius of D g hn ficium poenitentiae recte explicatur rori obnoxia T[ïihl videtur effe communis dem licet fcntevtla qua poenitentiam virtu. N« tem aliquam fpccualern effe volunt. Haec N üni virtus, feu verius lex poenitendi eft ge- £0tii Qu nus fuprcmum legum 6mnium, et primi principii velut altera pars Non enim ali- T0 quibus ofliciis fpeciale, fed omnibus com- , bet muniffime conveniens eft, ut fiquod of W : ficium violatum fit, lc":tlmn talis defe- It &Qus poenitentia vel fi- baec defit jufta [(g'la vindicta 'expietur. pofr l J )d $. 652. B 0, ad Illud infuper ad inteligendum poe- li nitentiae officium magnopere notandum, DI quod ad legem fimpliciter explendam f'm- Catn ad plex panter Obedientia fufficiat: Quf gem vero violatam legitime deinceps pla- unum fcilicet candam plus requiratur : caput pro debito nondum foluto , alterum vero pro injuria illata. Sic thbet te- l debg; netur ab mjuna alteri inferenda abftinete, idque etiam innocens et nullius hucus- !tl que peccati reus: aft commiffa. jam int- quitate ad aliquid '*mphus quisque obli- gatur. s 633 Sic poft illatam ipjuriam ridicule Ti 9 uthue quis diceret alteri: 4m compenfatio fs Wem faüae contumliae comejiür, quod wellem ]ea nil , 655. l : ! Caput IV. 259 i - mil mali e. g: beflerna die a me Tibi fuifJe $1 ilatum , et su[uper mil tale a me. deinceps j Nonne alter mox, et qui- commilfum iri. QR dem ex motu fenfus. intimi refponderet' Vit INequam ! ad utrumque borum obligabaris, etiam antequam ulla me injuria violafti ? Hoc eft ) d conditionem iniqui cum forte- innocentis iniqui ïï' exaequare Quapropter , quod folertet notandum, coram aeterpa juftitia plus de- 'F.m us u bet effe in rea poenitentia, quam antea in innocente obedientia fuffeciífet u Qua- re ratio ex qua tenemur ad juftitiam in- js ü[ Jm tegram explendam, et dein. ad. eandem poft peccatum mitigandam in omni officio /par ac generatim eadem eft: penfum ve. ro, ad quod tenemur, per eandem juftitiam amplius debet effe in peccante quam in w a 1nnocente De hoc tamen amplius di. (f o cam, dum de dolore ad poenitentiam re. ii quifito agam. eus] CAPUT. V, m av Legem juflitiae : Praefta cuique, quod jtibe ^ debes , fupremum genus omnium legum mo- jl i n A ralium , ac proin primum boneflatis : principium j ! [ e[Je, vatione oflenditur. j $.653. Lex juftiüae babet omnes dotes pro pti- y v ! mo principio requifitas ; 1 M $.654. Eft Imo dæümfa, feu convenit omnibus w ( legibus. moralibus 5 li ii v S 655. Eüam aáibus fupererogatoriis, uti vocant, d 6;66 260 Jra&atus quintus. fj .. 656. Etiam convenit thn legibus moralibus. 657. Eft Ildo necefïaua, ul 658 Eft IIItio prima, / lii ä « 659. Et IVto clara el $. 655. pn (e Ad primum prmcuplum conftituendum u mea opinione, et aliis cunctis, quantum tü fcio , confentientibus, quatuor dotes re- tü quiruntur. Debet fuhcet effe definitum , t nece[Jarium , primum , ac clarum. Et inpri- l mis ejusmodi principium debet effe defi- M nitum , id eft, debet omnia ad fe perti- H nentia ita fub fe concludere , ut nihil alie- ni comple&tatur: feu prout in fcholis lo- quimur debet convenire ompi, et foli. Sic fupremum , ac primum genus legum /;(1 ^ moralium debet fub fe continere folas M fi lt Q leges morales enim alias quoque 1rn- m cluderet, effet jufto amplius ; fi vero non f vt omnes morales leges fibi fubjectas tene- fed ret, jam juíto arétius, et neutiquam in ii l fuo regno fupremum evaderet, utpote Tor; quod non omnia ad hoc regnum perti- nentia fibi fubdita haberet, dit pett $. 654. h l0i le l0 Wt Iam noftrum honeftatis principium d Praefta cuique , quod debes , convenit omni ( & legi morali. Nam percurre omnes , quas Id nofcis leges morales, et mox fingulas, ne una quidem excepta, ad legem juftitiae lür I fpetta- 26I Caput V. lus 'fpe&are comperies. Sic cogita , an non juftum fit, vel an non juftitia exigat, ut infinitae veritati fides , ut immenfae Ex. cellentiae amor, et fupremus cultus, ut pro beneficiis naturae, et gratiae earun- dem auGori religiofa pietas, ut menti, et x corpori humano ab iis actibus, et con- qu tumeliis, quae eorum dignitati adverfan- tur, caveamus, ut parentibus obfervan- d tia, creditoribus fides, et fic omnibus de- F[ lil bita omnia praeftentur. Vel unicum , fi xfre poflis a&um moraliter bonum commemo- f ra, quem edere juftum non fit. hi $. 655. ^oli e J Hic forte.a&us gratuitos, et quos eüt Jupererogatorios vocant, recenfebis, utpo- & ( te qui moralem bonitatem continentes, ex oque nullo tamen debito praeftantur, a nulla vero juftitia imperantur. Paucis confilia bona, g |(^1 fed nullatenus debita funt: et fic lex ju- lquam ftitiae leges mere confulentes, quae tamen u J morales funt, fub fe minime comprehen- m dit. Hoc argumentum ex ea quaeltione petitur, an dentur mera, et omnis obli- gationis expertia confilia: de qua tractatu tertio jam egi. Nunc fequentia juvat ad- Ji il dere: Non poteft confuli, nifi quod ethi- rinci Jf tj ce feu moraliter bonum eft: cum enim actus u ( s indifferens non detur , eo ipfo confulere- non bonum confulatur. u ]2?« ü: tur malum, fi ]U j R 3 : ]lam li fpe od 262 / Trattatus Quintus. Jam moralis bonitas eft conformitas cum ] lege aliqua morali : unde non poteft con- fuli nifi aliquid, quod cum lege morali conforme fit, lam legem fine omni obli. gatione vix poteris cogitare, qualis enim lex , quae nullatenus ob!igat ? Unde, quod morale bonum, et legi niorali conforme eft, legi alicui, ac proin obligationi ali. cui obnoxium eít. Sive itaque legem ar- P &ius, feu minus ar&e obligantem fta- Hi tuas, ubique legem, ac proin debitum cernes. f Denique fi.nihil aliud Tibi fatis- faciat, ftatuam aliquem ac&um ex confi- ] J lio debitum : nam aequitas aliqua poftulat, tel) five aequum eft, bonum confilium fequi. & * *ic quis ultra legem Ecclefiae jejunium Thor fubierit , jejuniüm erit upererogatorium , prout opinaberis. Aft fi pro peccatis pro- Tis | n priis, vel alienis nulla .eft fatisfactio prae- ftanda, fi contra pericula peccati caro neu- Yà, tiquam maceranda, paucis, fi ex nulla ra- & tioné jejunare pro hoc homine aeqdum effe fingas: tunc tale jejunium non erit virtus, Z Qu fed vitium illi legi adverfüum, qua proprium - I) Si vero corpus moderate fovere tenemur. QU aliqua ex rationibus mox recenfitis urgeat, tunc ejusmodi jejunium , quantum ex lege arg( fnr ecclefiaffica, gratuitum ; quantum vero ex ilis rationibus, feu legibus, aliqua quacun- Trm que ratione debitum erit. Yer Etfi fors dicas:- In cafü confilii Deus utrum- r que probat, efum fcilicet, et jejunium: at- WR tamen fateri cogeris, quod Deus illam par- ten!, pio qua'ítat confilium, magis velit. lam cogita, an non aequum, ac proin ali- qua Caput. V. 263 tï, ut eliramus id, quod Yas tf quatenus debitum fi Ut nihil dicam, quod Deus magis vult * tef i Deus duo fibi contrari a vere velle ne qui- . m eadem vis in e n deni poffit. Quomudo eni toni d partem fini firam urgere poterit, dum in dex- - * - teram magis urget * Diverfae vires, nonitem EU cadem vis in div.iía poteft ter'dere. / d Jl UI HU j $. 656. m l Verum haec juftitiae generaliffima lex [ ll non tantum compleétitur ommes , fed etiam l(l o Nam cogita omnes leges folas leges morales. Tib li morales, et nullam repe ries, quae non fit [)1 ( juíta: et viciffim nullam legem juftam in- s, quae non fit lex moralis. Sed | pOlw tellige n fe ér nul la fe Tibi offeret a&io in genere IIf l ]['I morum bona, quae non fitjufta:et rur- )OdfO)M (üs nullam unquám ad&ionem juftam defig. QS nabis, quae in genere morüum non fit bo- AU0 d l C(JO na. Ut adeo per veram converfionem, et fine omni exceptione tam de legibus, xlllt 1l quam de actibus dici queat: omne bonum äeq'uwlF ent " morale eft juftum, et omne juftum nun- u PW m eft;. Atque hoc quam non morale bonu c l.'ih argumentum pro . primo honeítatis, ac j ü g d* omnium legum pri ncipio, feu fupremo ea- im u eo firmum elt, ut rum genere defignando ad qUü quäï verae demonftrationis vim habere videa- yeis. If tur. Attamen quod ad primum quodcun- juriu 'r n " que principium infuper magnopere facit, 5 ! TRU [ R 4 -g.657; yr / il 264 Tra&atus quintus, $. 657. Ü Idem juftitiae generale imperinm eft maxime nece[fariuim. (à $. 654. aut potius im- n mutabile, Nam ex fenfu intimo experi. (u Te, 3n vis aliqua, aut quicunque eventus facere aliquando poffit, ut debitum ex- plere non fit juftum:, vel ut id, quod t debétur ('et utique quamdiu debetur) praee ftandum non fit Longe uterius de im- inutabili hu jus legis neceffitate dicam in- ferius $.675. et feq. $. 658. ä]ä I Et quia eadem lex in chnfu morali rl debet effe prima $.654. nullique priori & innixa, jam cogita, vel ediffere eam ratio- ! nem, per quam juftum fit, omne debitum praeftare: et nullam invenies, quam vim | ilam intime perceptam, quae in volunta- tem noílrau non aliunde participata, fed propria efficacia agit; quaeque eft omni ratione prior, ac Superior Dei voluntas. Sed etiam de hac primatus praerogativa diligentius infra. $. 659. Denique idem juftitiae principium etiam c/ay if|mum, et intelle&u facillimum eít. Nam quae mens eít barbara adeo, ac inhuma na , quae non fentiat, illud quod debe-. Caþzitï V. 265 debétur, praeftandum effe. Haec enim eft ipfa originaria, atque omni initio, et n caufa carens juílitia, quam nemo, etiam 51f 4^ 67 5 maxime volens ig iiv are potelfb. * Redde n Mu cuique quod. debes , eft maturalis, ac vehe- ei mentiffima vox aeternae juítitiae, quam Dd nemo non percipit, quaeque omnem vi- ( tiorum , ac perverfarum inftitutionum ftre- ]" Q pitum pervadit; quae denique inter infer« Glïx ni horrendos ejulatus clariffime exauditur. i Et quidem aeternum . damnatorum fumma poena in eo eft, quod hanc vim juftitiae optimam percipiant, eamque fequi non poffint, vim inguam optimam , infinite bo- nam, quae eft immutabilis Dei juítiti? , 90 Jrioll et Deus ipfe. ati0- * Dices forte: " Equidem fat clarum eft, omne um ,praeftandum effe, quod debetur, et quia ; vit ,,debetur: aft quid, quando, et quomodo Junte ,,debeatur, hoc eft ambiguum,fatis, et non ,,taro obfcurifimum. Per :quod: claritati jf principii multum . decedit. Ex eo ! of ,, hujus autem, quod ufus hujus principii,ad fingu- tintas la facta arduus;^uon raro exiftat, ejus pro- bitati, et claritati nihil detrahit: nam prae- gaciva terquam quod idem de omnibus principiis queri poffis, iíte defectus fe non tenet ex parte principli, fed ex parte eorum facto- rüim, quae per hoc Principium aeftimari de- bent. Sic e. g. Deus bomini gratiam . fuam dj promiftt : Deus de immortalitate animae teffa- iif zus eff : funt affertiones dogmaticae, et fors qde0s nonnunquam obfcurae fatis: Sed: infimitae T veritati affemfus debetur eit fententia mora- K5 did d od Ws 266 Tra&atas quintus. lis, fed item m:nffma. Idem in'aliis quo- que fcientiis. obtinet : Sic nihil in aeftimatio- ne atithmetica eft cl irius, quam quod bis duo (íint quatuor num vero. bis duo, ac ! proin quatuor hic adíint obfcurum plane, ac incertum' manere poteft Seu aliter Cir- ca factum , non circa jus datur obfcuritas quae tamen claritati regulae, feu principii ne parum quidem detrahit. 9 CAPUT "^VI H Md aK a ldem ab auttoritate confirmatur 660. 661 S. Scriptura virtutes omnes; 662 ! Et fingulas juftitiae tribuit, 663. Peccata vero injuftitiae. 1 ä 664. Haec veritas ne gentiles quidem latuit. ü $. 660. Í $ Aeternam vero ]u[htlam feu juflio. j nem Dei effe primam legem, et inter vir- tutes morales juftitiam , fw omnium de- bitorum expletionem effe fummum genus : omnulutn virtutum morailum non tantum ratione , prout hucusque fa&ctum, fed vel | maxime facra auéctorit LO CVIHCICU f. Sic Í divinae literae in locis fere innumeris ho- Ot numeris moralibus minem perfectum ] omnibus abfolutum vocant generatim ju- ftum. Inter alios S. rosgPHUM virum uti- et omni ex- que omnino fancüffimum, ceptione majorem laudat ümphatcr a): Tl lofépb autem «ir ejus , cum e[fet. juftus. Et «) Mattb. x , 19 v Caput' VI. 967 qu W de SS. ZACHARIA, &L ELISABETH , qui in omnibus mandatis, et ]7'/Zyzaatzombus Domini yt )y incedecebant fine querela, ait divinus fermo 2): ]s Et ne J Erant autem. jufli ambo ante./ Dewum. ( quid ad praefentem caufam defit, ipfum Cpi CHRISTUM Omnis VITEUCN ac bonitatis mo- ralis exemplar utique abfo uu(ïïmum Spi- ritus S. ffimpliciter juftum vo re folet; prout inter alios loquitur S. s TEPHANUS c): F occiderunt eos,. qui praenuntiabant de ad- ventu qufii 9. 66r. Praeteréóa ipfam cum Deo amicjtiam, lmlh et gratiam /an&lificantem . vocat juftitiam , et hominem ab omni peccato immunem ffo» juflificari faepius dicit divinus. Codex: at- que inter alia d) Tuflificati evgo ex fide :at m pacem babeamus ad Deum — —— ui ficut re- gGUL hj gnavit peccatum. in mortem , ita.et gratia ve- gnet per juflitiayi. lam ineptum foret , fo- [d ntug lam juftitiam commemorare, aut ad per- [ Ye ( MU fectionem vitae requirere, ü aliquod of- ficium morale daretur, quod füb figno j $ hv juftitiae non militaret i Wil $. 662. um ju Verum non tantum virtutes Genera- tim omnes, fed etiam fingulas earum fpe- w et d CIe8 j B b) Luc.. 15 6 l W €) 4dor. 7, 52. d) 44 Romam. 5, Y.e2 21. 268 Tvattatus .quintus. cies ad legem juítitiae revocat idem divi- nus fermo Et inprimis quidem fideme) Credidit Abvabam , et.veputatum efl ei ad ju- Jlitiam. Item fpem f ): h Qui contra fpem in J IK fpem credidit , ut. fievet Paler multarum gen- Ó tum. — —— ldeo et veputatum efb ei ad ju- ftitiam Idem de dilectione .inimicorum i de perfe&a caftitate , manfuetudine etc.g) [ Quia nifí abundaverit juftitia veflra plus, quam i Jcribarum ac Pbarifaeorum , non intrabitis in vegnum coeloxum EÉt exinde recepfet per longum inimicos effe dilieendos, etiam ab impuris cogitationibus fibi temperan- dum; pro injuria beneficium reddendum Q d effe, ultra ac Pharifaei, et eorum juftitia habebat. .Dum vero varias juítitias, ac it Ípeccatim eleemofynam, et orationem clam aluis ac remote ab humana gloria fieri ju- bet cHRISTUS, praevie monet b): Aíten- dite , me ju[litiam vveflram faciatis coram. bo- ) d sninibus, ut videamini ab eis. Ejusmodi por- ro tefhmonla, quibus divina auctoritas Ti modo diverías, modo virtutes generatim gt omnes Jufhtlae accenfet, in nullum pene numerum cogi poffent. T t l d $. 663 IU t &) Ad Rom. » 3 li K) Ad Roman. 4 $ 0. jäq. N ) Mattn 5, 2O0., ecz eg: þ) Mattb. 65 1. 269 Caput . VI. d. $. 663.. m )ui quidem facrarum literarum fen- 0ij fus , quibus juftitia tanquam univerfale ho- j ! neftatis genus, ac proin lex juftitiae pro nj fupremo omnium legum moralium genere " defignatur , mire confirmatur ex eo, quod icom [ eacdem divinae literae per rationem con- 9[& ) ) D trariam peccata modo univerfim, modo j fingillatim injuftitiam innummeris pene vici- ii bus nominent. Et ne plurima teftimonia fetu ! alias jam notifima huc accumulare de- etit beam, fola. S. roaxNrs fententia fufficiet, peta qua peccatum velut generatim definiendo, endit dicit i): omnis qui facit peccatum, et iniquita- ulüiti $ « iem facit: et peccatum eft z'm'quz'tqs. 6 ()('H.;. clant &v Poft clara adeo, et innumera fcri- l At ) pturarum teftimonia facras au&toritates Unde j alias recenfere fuperfluum foret. 4 teftimoniis SS. Patrum. confulto abfti- )d]p(]l' dort nens, profanas potius aliquas, et quidem 1er8[im gentilium huc referre ftatui, ut tanti mo- menti veritas etiam ab humama ratione, u atque ab ipfía natura teftimonium ferat Itaque cicERO ad hoc ipfum principium praefta cuique quod debes , iisdem pene verbis 5 (f omnia officia revocat, dum ait &): Tüum ut pro dignitate cuique tribuatur. ld emim eft juftitiae fundamenium , ad. quam. baec veferen- da d) x j ,' " k) libr. X.. de . offic. N 1 270 Traüatus . quintus. da funt omnia, —Quare L. Syllae,-et C. Cae- WH Jaris pecuniarum translatio a Juflis. dominis ad alienos mon debet liberalis videri. INibil enim eff liberale, quod non idem fi juflum. — — ANibil enim boneflum effe potefü, quod juftitia In vacat. Praeclavum igitur — Platonis ilud: er JNon. folum inquit , fcientia , quae efl remota a Iu juftitia " calliditas- potius , quam fapientia eft i appellanda ; veruwm . etiam. amimus paratus. ad It periculum, fi.fua cupiditate , non utilitate «om- Vl muni dnpellitur , audaciae. potius momen babet, quam fortitudinis, Vide ibidem etiam reli- Vr (i qua, atque inter aliailuud: Nullum emim € ( tempus, quod ju[litia acare debeat. Quibus | QUi quidem.ad omnia hominis officia juftitiae I0f) tanquam communi omnium generi fubden- m da, nihil apertius dici'potelit. CAPUT VII. ;' hi Vi« ac imperium juflitiae intime perceptum , U quo omme debitum veddere jubemur, eff prima Qu ?e-ritas . aelerna Sapientia, ac iffa Ofnr Divinitas. .. i 66s. Lex haec juflitiae etiam eft verit ^ l K 666. Quae non demonftrari as prima , 667. Nec definiri, fed fentiri poteft. Ton Idle 668. Haec lex mente noftra longe füperior, 669. Ad' quam actiones examinamus , probamus, fs f vel damnamus. -ä 670. Imo ea altius quidpiam non datur. Titre : feih :671.. Eftque vere, et incommutabiliter bona. Wiy $. 672- / Caput VII 27I $.672-674. Quae omnia S. Auguftini teftimoniis (i illuitrantur. li M d h $. 665 Primam legem non in intelle&tu, fed I 2L in voluntate, utpote quam proxime ad. [l quaerendam effe, jam fupra mo- ! greditur, 11 nui $..646. Nunc vero eandem leveem [ï " juftitiae füb imagine veritatis, ac fapien- il [ tiae exhibeo, quia eadem lex nedum eft L ll vis, per quam voluntas ad actum juftum ltll ac nun-. impellitur, fed infuper eft certa, n r quam fallens regula, ex qua mtel]cc"tus !l T d de aétibus quibuscunque reé&te judicat: i ü quam. proinde in negotio morali ad ra- t q tionem primum lumen, et ad affectum pri- det mam motionem efífe recte dixeris $. 666 Tam vim ilam moralem, ac genera. iffimum juftitiae praeceptum $.645. ab ] p i omnibus fentiri, manifeftum eft cuique. Pï Quia tamen in. füo genere primum, et ( omni ratione anterius eft, ideo ex nullo priore principio deduci aut demonftra- ri poteft : in Tegno enium morfali primum pHFl non foret , fi fons aliquis , aut caput mo. rale cogitari poffet, ex quo tanti nomi. rofy nis regula proflueret. Quod in fuo ge. ]1 illud ex nullo alio na. nere primum eft, fcitur , fed lpfummet potius reliqua gignit borth univerfa., Unde iterato jam monui, prin- cipia U s 272 Tva&tatus g)uz'ntus.' cipia primaà non ex aliis inferri, fed fe. Qué ipfis proxime confpici tantum poffe. ' To- (EIT tum, quod inftitutio circa prima principia 00 praeftare potefít, in eo efít, ut mentem Is moneat de eo, quod jam antea nóh tam àut Gidicit, quam continuo rationis intuitu eft clare confpexit, t $. 667. lI) Sed cum prima lex demonftrari ex ci alio quopiam principio nequeat, eoquod Ca( prima eft, fic eadem nec definiri poteft, tür eoquod fimpliciffima fit. Eam tamen pri- It imam veritatem moralem, ac ipfum Deum u effe, vel ex intinio fenfü tuo, prout fpe- lE 4 ,fo, Te convincam. Neque teítimonium Tni mentis tuae a te rejici ullatenus poterit, E teftimonium nativum, ac clariffimum, eo- fem t que' vehementius, quo magis proprium fibi libi exitlit. Quod gnaviter advertit LA- | hng CTANTIUS a): dllud coelefle lumen , quod fa- nis mentibus wulto clarius fole eft, quam bic , quem carne mortalà cidemus y . fic reget, fic gubernabit, ut ad. fummum fapientiae , virtu- l$ e Qsque portum fine ullo errere perducat. Su- 1tenm Jéipienda ipitur Dei lex efl ,^ quae nos ad boé éter dirigat , illa fan&ia, illa coelejQis. N $. 663. hänc " Itaque ut ea, quae fuperius jam d1 Y ]mn Xi, hic repetam, nonne cognito quocum- Pt l0 que lCC*re 8) libr. 6. givinm-. anftitut.. C. g. | T0m E Caput VII. 73 i f n a ( b 1?0 que debito ad illud explendum volunta. tem tuam foliicitari, trahique fentis? Sed inci Tentt cOgita ulterius, num vis ifta, qua trahe. ( ris, mente tua inferior, vel fuper ior, aut eidem aequalis fit ? Nonne füperior Ti eft? Nam aliqua | ,in eam reverentia, ac timore afficeris. Vel an non formidas , [ horrore aliquo corripetis, ftimulum con- r V j Ícientiae fentis, fi legi, ac intimae eff. ii caciae huic réluéteris ? Nonne ei fübdi- tum Te eífe fentis? | po',ilü lam nemo inferio- ma rem, aequalem fibi, aut feipfum revere. j put tur, vel timet, , nifi hic aliena, et altio- o re aliqua virtute, vel au&oritate forte 101l5 munitus fit. Et ne vim hanc fors men- yotetil tem tuam ipfam dicas, etiam ipfam men. m € tem tuam legi ac efficaciae illi obnoxi am, ïopfl'r fübditam, ac plane obítrictam elle, intel- t J ligis, ac plane perfentifcis. L , $. 669. p bif; "0 vae[, , Cum vero ea, quae egi.Pci, vel a&u- (5 " 0 LH' NI rus es, aeftimare volueris . nonne eadem [ïw f iterum ex hac ipfa lege judi cas ? * Cui fi 7 j conveniant, ea facile, et cum mul t* at h mi pace probas: fi vero actus illi legem hanc adverfantem fibi hab eant, tunc eos etü caros tibi, fuaviffimosque etiam in- wþmä vitiflüdus. condemnas. Ft quia in hoc«ne- gotio multum qué reverentiae fentis, neque W dicere poteris, quod- ipfa attionis n ativa Tom : A indo- l 274 Tya&atus . quimttui, 1 Ja indo ies ac ea judicandi rationem praée D Nam üt alia hic omittam , aCtiones beat. p ac decreta tua mens ipfa efficit : quae Qr vero unquam. caufa effe&um a Íe editum, Qar Quj cui omnia, quae in'eo funt, tribuit, ree vereri folet? Praeterea actiones tuae fünt n id, de quo judicas: non vero funt id, bo Actus malos ipfus« fecundum quod judicas. leg met condemnas, ex fuperiore fcilicet rà- tione aliqua,, et non ex ipfis actibus. Ex feipfo nihil condemnari poteft, quià ij nulla res fibimet contraria eft. D ä(/ä'( 6-- 670. LJ - (j d -^ Sed cum hanc, de qua agimus, le IT gem mente tua fuperiorem effe, ita ut id inficiari nequeas, ipfusmet fentias, cogi- ln BJ] K ta, num haec ádmiranda vis aliam fe fus puvs periorem habeat, vel utrum eam ex füa jam indole fupremam effe putes? Num vi- E Qu 0C des hac ratione altius quidpiam ? vel dic, per quam rationem ea juflio, qua omne Vl | debitum praeftare jubemur , jufta evadat ? H!re J ]ntende omnes animi tui vires, ut anti. Vi quius aliquid, eminentius quidpiam cerne- [ ag( re queas: et exin defigna, quale illud fit. Sane nihil invenire potes: et vel exinde V fateri propriae mentis teftimonio cogeris, UET hanc legem. effe bonum aliquod , non alio Cl]s bonó, fed feipfo bonum. Et cum ante ] modo effe pri- fe nihil habgat, pariter liquet, mum li Caput VII. 27$ p mum bonum: cumque a nulla ratione de. DO pendeat, fed potius omnes füperet, ne. , qu gare non pótes ,.hoc, quod tamdiu lau- X damus, in fuo genere eífe füummum bo- [, F num. Cum vero aliunde conítet, Deum ye i in omni genere effe primum, ac fümmum u bonum, eo ipfío fatearis neceffe eft, hanc ,I' legem. Deum effe. " lia lL $. 67r. d Ó o Vel forfan dubitas, an haec lek de Ilï , Nam genere bonorum fit? Neutiquam ! adeo inbumanus non es, ut ad. praeftanda debita trahi, fuaviterque adigi, bonum effe neges üs, ! Eft vero bonum fane,bonum incommnutabile , bouum nunquam variandum, 11 jX ^ u U 0t bonum nulla vi, au cafu «ex gradu. fuo 12 dejiciendum, . bonum optima indole fia f privandum nunquam. Neque enim fieri j* aliquando poteft, ut debita praeitando, (* Nun" * L d * hoc ipfo nen aliquod bonum fequamur vel fi de a&tibus noilris quaeratur, eve- LH Omj nire fimpliciter, ac per' omnia nequit, ut e J u[', li fll juftitiae obfecundando aiiquando non be- ne. agamus. - m CCWV y i j jV $.. 672, e] eXlU" Verum hanc ipfam dif'putationelh ]le- Q gef li ges apud 5. Auguitinum P) longe effica- 5on i cius, longeque elegantius digeftam:; dum. j n5 modo ad eorum, quae aífert, et füumma Y S 2 arte j b) libr. 3. de liber. avbitr. C. I4. et Jziï' Qs s 276 Trezäqtm quintus. ES arte connectit, argumentorum vim p&rci. i piendam fufficiens Tibi facultas fuppetat. Paucas ex eo fententias, quas de fupre- ï Y U ma lege, et de prima honeftatis fapientia b habet, excerpam. Et quidem de füpre. li ma hac juftitiae magiftra fapientia ita feri- / bit c): Ut illa veritatis , et fapientiae pul- 1f cbritudo (tantum ad(t per[everans "volunias ü eadem jfruendi) mec multitudine audientium J con[lipata fecludit soenientes, mec peragitur iem- 6(1" pore, nec migrat locis, mec notte- intercipiur, d nec fenfibus corporis fubjacet. De toto mundo [// ad fe cómverfis omnibus proxima efl, ommibus N Jempiterna. NNullo loco efl: musquam deefl. Ti Foris admonet, intus docet: cernentes fe omnes commutat in wnelius; a mullo n deterius com- ll jud:'(. mutatur. Nullus de illa judicat : nullus fme Qum illa judicatbene. — 4c. per boc eam, manifeftum efl, mentibus mofiris, quae ab ipfa una fiumt d. ts ; fapientes, ei non deipía, fed per ipfam de cae- Tif ieris judicant, fine dubitatione e[fe potiorem, (j Tu autem conce[[Jeras ,. fiquid. fupra mentes mo- ( firas e[fe monfirarem , Deutn e[fe conce[furuims - fi adbuc mibil effet. fuperius. Si enim aliquid ü (i li fij efl excellentius, ille potius: Deus eft: fi auieim DT non eft , jaiïz ipfa veritas Deus eft. minu; u $. 672. Verum de àeterna vetitate, per quam lo Py dfl?cia omnia aut reCta, aut vitiofa funt, et per quam €) libr.a, de lib, arbitr, C.14. et 15, )i Caput VII. ?77 quam talia effe judicantur, idem S. Do-. Ü u i &or jam praevie, et egregie demonftra- : verat, quod mente noftra fuperior, et » omnium fumma ratio exiítat. Ita vero ha- yenti bet d): &Hanc ergo veritatem, de qua jam furt Ü diu loguimur , et in qua wuna tam multa con. a j p fpicimus , excellentioreim. putas efJe , quam mens &ofira efl, an aequalem mentibus nofiris , am il etiam inferiorem? . Sed fi e[[et inferior , mon i li iil Jecundum , fed de illa judicaremus ficut. judi- camus de corporibus, quae infra funt. Ei nlm l j dicimus, ea plerumque mon tantum ita e[[e, u " vel non ita: Sed ita, vel non ita e[[e debere. ii Sed et de anümnis mnoflris, mon folum ita ami- a'gäfl. mum noftirum e[[t novimus, fed plerumque etiam t ita e[[e . debeve. MEt de corporibus quidem fic : if judicamtis, cum dicimus , minus candidum effe, u quam debuii. De animis vero: minus aptus N ujej'ïüm efl, quam debeat, minus laetus , aut wünus le- u nis, aut minus vebemens , ficut. nofirorum mo- "m yimnn fe ratio tulerit. Et judicamus baec fe- mm'fiïï. cundum interiores ilas vregulas veritatis uas jj communiter cernimus: de ipfis oero mullo mo- At , do quis judicat. — —— Si autem e[fet aequa- il ! f;i.': lis mentibus nofiris baec veritas, mutabilis etiam ji (WW dpfa e[Jet. Mentes enim nofirae aliquando eam wünus, aliquando lus wident, et ex boc fa-. tentur [e e[[Je wmutabiles: cum illa in. fe tmanens "ec pvoficiat, cum plus a mobis videtur , mec T deficiat , cuim minus; fed integra, et incerru- - p 3 pta qum 4) libr.2. de liber. arbitr. G. 15. er 15. T R 278 flï'aftazus/ quintus. ia et. conver[üs laetificet lumine , 'et aver/()'s ht T ;ï It puniat coecitatg — — ngniam in qeritate int cognofcitur , et tenetur fummum: bonum; eaque veritas fapientia efl, cernamus in ea, tenea- fen bu musque . [ummum bonum, eoque perfruamur. n Beatus eff quippe, qui fruitur. Jummo bonos baec emim weritas e[lendit. omnia . bona ,. quae era funt. — —— Fortis acies.mentis, et ve- Iu geta , cum multa «era , et incommutabilia cer- D ia vationgecon/pexerit ,. dirigit fe in ipfam ve. ritatem , qua. cuntta monflrantur ,. eique inbae- C?: Vi rens ianquam oblioifiüitur caetera, et im illa Jimul omnibus fruitur. f Quidquid .enim. jucun- dum efl im caeteris veris, ipfa utique veritate (ufi jucundum ef[t. Haec eff libertas nofira, cum t li ifli' fubdimur . veriiatgis ET 1PSE EST DEUS Ql NOSTER, QUI NOS LIBERAT A MORTE, ( ID EST A CONDI TIONE PECCATI. B « titit $. 674. Quomodo autem omnia vera non ni- U gl/idl | (l fi per aeternam veritatem , ld eft PfOptCr Deum vera fint, alibi e) jam dixi; Scili. j Dlor cet omnia quae funt, et in.quantum funt, fipig non nifi propter . Deum, et per Deum funt. lam omnia in quantum fünt, eate- Dus etiam vera funt: effe enim, eb ve. rum eífe idem funt. Unde omnia, quae per Deum füunt, etiam neccífario per Deum vera fünt, Porro clarius haec omnia intelli. e) Tradar. de prim. vat. $.6. ez feq. [). 270 Caput VIIL. d : ( ] intelliges, fi librum S. Auguftini de ver legere, fed etiam (Ll ] )l religione non tantum intelligere poffis. Éx quo unicam pro prae- gzvr; | L: fenti caufa fententiam exfcribo f): Per Tumy banc (lucem) illud unuam -vides:y quo judicas, unum e[fe , quidquid. aliud vides , vec tamen TU boc e[fe, quod illud eft , quidquid mautabile 105( : vides. Quod.fi baee intuenti palpitat men- /hn tis afpetius , quiefcite , molite. cevtave , "if cum con[uetudine corporum ; ipfam vincite, er " 244 tb vitla erunt ommia. Unun certe qzmeri MS, n quo fimplicius nibil eff.. Evgo in fimplicitate " cordis quaerite uium. Agite otium , inquit, , ( (l et agno[cetis , quig eso. [um Domimus: 58on " DEU otium defidiae , fed. cogitationis, ut a locis , 0RT PT Haec enim pbanta- et temporibus. vacetis. fimata tumoris, et volubilitatig conftantem Yf2 unitatem videre mon [imunt. Loca o [ «6 it, quae amemus; tempora furriptunt , quae T amamus, et velingumnt in anima iurbas Pmp[e,ï phantafimatum , quibus in. aliud , atque aliud j X m R eüpiditas imvz'tem. . af w "p« t* CA- el li 84 D L0 io P i^ ) libr. de ver, veligion. C.24. et 25. * * $280 Trattatus quintus. CAPUT VIII Eadem prima lex fuüb propria divinae ei inm:«tabihls juftitiae imagine exbibetur. (e $.675. Eadem haec lex non tantum prima ve- fü ritas ; i $.676. Verum e ftatis eft. tiam prima norma omnis hone- U t $.677..et 678. Du plex diftingui poteft neceflitas. 679. Prima lex non ex alia praevia ratione eft aQ neceffaria; eft enim Deus. le 6 80. Quae alias non foret prima lex. ht 681. Haec menti intime cognita eft. — 682. Q uod teftimonio S. Aug. illuftratur. [ 683. Ti fueriimus. Etfi nobis hujus cognitionis confcii non de $. 684. It?. ut vere Deus fit. 9 t $. 675. Ti F'ucusque adorandam legem noftram ql U fu f " 23 , b effigie primae veritatis, ac aeternae l! n pientiae et prout ad intelle&um compa- ten rata eft, potiffimum fpectavimus: et qui- tàb dem non tantum prout in genere morum, fed etiam prout in quacunque ratione eft prima ars, ac regula omnium, quae in quocunque genere bona ac reéta funt. Nam omnia, quae quom diq odocunque pro. lie v bantur, juftam fui aeftimationem ex ae- lm terna hac lege accipiunt, fecundum | quam Jüdicat ommia, et de qua judifare nullus BI Dotefl a. dat $.676. hil ) S. Auguflin, libr. de ver. relig. C.':u.r Coput VIIL. ' 281 $. 676. n Nunc vero in ordine ad affectum ea- l dem lex, prout fupra jam facere coepi, n fub fpeciali immutabilis juftitiae, qua pro- xime in voluntatem noftram agit, et prout M ! omnis honeftatis prima norma eít, no- tione profequenda eft. Seu aliter: de v [ aeterna lege modo tractabo, prout omnium « d l legum moralium füpremum genus eft. Et hujus legis efficaciam fupremam , nulla ra- tione mutandam, ac proin infuperabilem n neceffiriam intime fentimus, quam proin- &i M de.neceffitatem diligenter, prout potero, explicabo, aut potius mentem de eadem a fe nunquam non cognita ftudiofe com- monebo., ldque eo rectius a. mé fiet, N quo communiore plerique fententia pro em V juris naturalis *re&tius dicerent legis ae- o ternae) charactere praecipue hanc immu- tabiltatem defignant, yoru $. 677. y a u n Tgitur Neceffarii grande nomen lex | l nvl aliqua , aut res quaecunque duplici ratio- p ne vindicare fibi poteft. Et primo qui- e ex dem, fi res illa ex neceffaria aliqua ra- l ülW tione per neceffariam quamdam, et quae tb vh I mutari nequeat, confecutionem defcen. dat. Res jam in hoc fenfu neceffaria ni. .7 | hil aliud eft, quam neceffariae caufie ne- $5 ceffa. h 228 'ïü"aäatkz:z.s' quinf-:zis.' ceffarius. effectus: unde hoc genus neéef. h,z fitatis neceffitatem participatam recte. vo- ftij caveris. Sic plurimi (quibuscum ego qui- dem minime fentio) voluntatem Dei quos- dam aé&tus praecipientis, aut prohibentis Ce necéffariam :vocant, eoquod acus 1lli m. trin/ece ," id eft ex füa jam indole prout 0 arbitrantur, boni aut mali, perfe&tiffimae lpl Dei voluntati rationem neceflariam prae- E beant, ut eosdem non praecipere, aut hu non prohibere fimpliciter non poffit. N $. 678. l Aliud neceffariorum genus funt illa, ( quae non ex praevia aliqua ratione , fed lg feipfis, ac ex propria virtute funt, et ita (tty li funt, ut nulla vi aut ratione mutari que- IN ant. Et haéc neceffitas propria, ac ab- fup foluta jure nomipanda effe videtur: quae * proinde vel maxime naturae divinae com- petit3 cum nulla prior ratio aflignari, aut cogitari queat, ex qua Deus efle debeat. Si enim daretur ratio, per quam Deus effe. deberet, ila ratio effet Deo anti- quior , fuperior , meliorque, quod vel co- gitare horrendum foret. De priore illa neceffitate $. 678. dicitur: Hoc nece[Jario ita e[fe debet: de pofteriore vero liac, id eft de neceffitate abfoluta aliud dicere non ä licet, quam fequens : /Joc nece[Jario ita eft. Vel pouus ita pronuntiandum : ZJoc /ua cirtutt ? Capu, VE . m vv ^ wirtute fic Q/Z, ut wutari perq*-ullam rationem, [e W aut vim mnullatenus po[lt. 0 Q $. 679. & ff p Nunc jam quaeritur, ad quam&' ne- ]lll Lj lex ceffitatum claffem prima pertineat. Quia vero haec aeterna, divina, ac Deus m ipfe eft, vim aut neceffitatem participatam, n ff u aut ex priore aliqua derivatam recipere l TL nuliatenus poteít Divinae legis aeternae ii Majeftati, id eft divinae voluntati nimium quantum derogdremus, fi eam aliqua prae- Via ratione pofteriórem ,. ejusque velut n n ) pediffequam efficeremus INam omnis cat- lsf Ja efficiens eff : omne autem efficiens majus eft, Nibil autem ma- et u quam id, quod- ejicitur. 1 que jus efl voluntate. Dei. JNon ergo ejus cau[a EY quaerenda eft b). L QV * Dum vero legem aeterpam , fumme néceffa- e C0l riam effe dico, hanc neceffitatem' non in eo fenfu accipias, in quo. neceflitas opponitur libertati : nam lex Dei aliqua praecipiens , j aut prohibens eft liberrimum divinae volun j I tatis decreétuim. Sed neceffitas aeternae levis nf in eo efít, quod per nullas rerum creatarum TE aeternitatem «du vires etiam per totaium magis l femper, magisque multiplicandas mutari, aut r | l fuperari queat. Quantum ad nos, non con- U p fiderata ad Deum ea neceífaiia, ac immuta- l ,i il cilis et eft, et effe in fenfu noitro intimo percipitur. g ii f : ö' 68(:)9 ]/w )^ ii b).S. Auguftin, libr.83. quaeft. Q ia 284 TraGatus, quititus, $. 680 il Et fane nl fi divina voluntas alia prae- ciplendo , alia vero prohibendo rationem Qu liqüam e. g. intrinfecam aétuum humano- ipei fiec rum bonitatem aut malitiam fequeretur, aut ab ea moveretur, tunc voluntas di- Tat Du vina non effet prima lex, ne quidem im ejfendo , prout vocamus fed prima lex fo. ret intrinfeca illa actuum bonitas, aut ma- litia, utpote quam velut legem aliquam, Iv aut certe ut priorem ahquam rationem fe- qui, eique obtemperare etiam ipfa Dei n fed voluntas teneretur Tota denique con- ftructio moralis in nativam attionum noftra. 1] rum indolem tanquam in verum fui initium Wt defineret, utpote aCtuum naturae ceu fun- j W ( damento fuo innixa: quod nullatenus ad- Wi UA mittendum. , TN $. 68r. " Qu Quare tota primae legis neceflitas, 101 8]094116 vis per omnia immutabilis in eo l Mvc eft, quod feipfa fit, quod propria virtu« te voluntatem noftram adgrediatur, fua- lu viterque ad fe fequendam follicitet, et u »W ita quidem, ut nullae vires, nullus cafues ill j nihil demque hanc legis vim fuperare, aut D ] immutare, neque efficere queat, ut ea in Q voluntatem noftram non agat, aut nos ex ejus.poteftate velut emancipatos relin. il qua& E 285 Capui FTH quat. Si vero tranquilla mente hanc le. gem contemplemur, hucusque dicta de 1 praef n hac lege nobis adeo nota, planeque per- Tif fpe&a, imo intime percepta erunt, ut ea nedum fine inftitutione, fed etiam fine r [ Qtas o ratiocinatione proxime, ac feipfis mente ]dell r] noftra videamus fentiamusque. j o SS'- 6829 ao * Ethïviäe, quomodo $. AUGUSTINUS Jiqut à Evodium fuum convincat, quod in pro- nen: ximis $. $is di&la non tantum vera fint, l J fed quod eadem Evodio femper perfpecta je ( fuerint c): $? populus.fit. bene movatüs ,. et golts nitiuf gravis, communisque tUtilitatis diligeuti[fi- J fün mus cu[los , in quo quisque minoris rem pri- y d vatam quam publicam peudat, nonne ve&e lex fertur , qua buic ipfi populo lceat crea- ve fibi magiftratus , per quos [na ves, id eft publica adminifiretur ?. RcGe prorfus../ Por- enïfäiw vo fi paulaiim depravatus idem populus vem 3 Q privatdm veipuüblicae praeferat, atque ba- | l or beat venalae füffragium, corruptusque ab rl eis, qui bonores amant , regimen ?n fe flagi- ret, Q ; tl tofis, confceleratisque committat: monne f& g item vetle, fiquis tünc extiterit vir bomus, T qui pluvimum po[fit , adimat buic populo po- yi tcffatem dandi bonores , et im paucorum bo- sell nortuin , i^ | €) libr. .. de lib. arbitr. C.6. ó0 2 Tractatus. quintus, novnm , vel etiam unius vredieat arbitrium? hn VV Et id vedie. Cum ergo duae iflae leges ita jir: f[ibà videantur contraviae , ut una earum bo. h: norum dondorum populo tribuat pote[latem, nj efferat altera j et cun ifla fecunda ita lata qu it , ut nallo modo ambae in uua civitate fi- 10j iU. effe poffint , num . dicemus , aliquam ea- U W " vum inju[tam e[fe , et ferri minime debuiffe? INVullo modo lii ZIppellemus ergo iflam legem, i f placet temporalem , quae quamvis jufla ta i fit, commutari tamen per tempora. jufle pot- eft. Appellemus. f]/äm Quid ia lex, quae Jumma vatio appellatur, cui femper obtempe- Wij randum e[ft , et per quam. mali miferam , et boni beatam vitam merentur , per quam de- nique ilia, quam temporalem vocandam di- - N ximus, vecde fertur, ve&eque mutatur, pot- gua eftue cuipiam intelligenti mon incommutabi- at lis , aeteruaque videri? n pote[t aliquando lud F injuftum effe, ut mali miferi, boni autem lt beati fint, aut ut mode[lus, et gravis po- Qüe pulus ipfe fibi magi[iratus. creets, diffolutus toffr vero, et nequam tfla licentia caveat ?. Fideo ür il banc legem. aeternam ejfe, et incommutabi- lem. LTA Simul etiam videre arbitror , in illa lf temporal mibil. effe jufrum , atque legitinium, U oy quod. non ex aeterna bac fibi bomines deri- vave- ) um Caput. . HIE 287 tavtyint d NNam, fi populus ille quodam tem- ewo edi p5 l pore jufie bonores d t, quodam vurf[us ju- fle &on dedit , baec vici[fitudo temporalis , ut jufta e[fet, ex illa aetermtate tra&a eft, i qua femper juftum eft , gravem populum. ho - fith jl nores dare., levem "on dare. — —— Cum Il b ergo baec fit una lex , ex qua illae owmnes temporales ad. bomiues. vegendos variantur , vum ideo ipfa wariari mullo modo pote[1? duielliuyo, omnino mon poffe: neque eumm ul- / la vis, ullus cajus , aut. ulla verum: labes lf [ , effecerit , ut jufium non fit omnia. effe ordi- j ! IU natijima. Ial mf UM $. 683. ( V j Il v Igitur aeternae legis neceffitas in eo Ti eft, quod ante eam nuülla fit ratio, ex lll ] qua defcendat: et. quod poft eam nulla lll ratio cogitarl queat, quae immuütabile il- g I/li 1 A iv'j lud praeceptum :vel mutare, vel füperare ullatenus poffit. Et quod mirabile, utram- N Jj "m N que legis aeternae praerogativam mens IJfI noftra claro rationis intuitu contempla- lj tur: nam fapientia haec eft /ux wera quae Jl'[W iluminat omnem bominem venientem in bunc V n iibl mundum d). Sed et voluntas, ac'affectus li A,Zþ nofter ejus vim, et ardorem nunguam non, et vehementifime . quidem perfenufci! L . hii li INec 6; []f)' d) loam. 1, 9. !'/M' 288 Tratlatus quintus.. IVec e[f, qui fe abfcondat a calove ejus, — Et fie eft Jex Dommi immaculata comverteng aninas et fapieutism. praeflans parvulis e) Licet mens humana fenfibus immenfía, et perveríis affe&ibus: fubaéta ignoret fre. quenter, vel non attendat, divinos hos radios a fe perceptos fuiffe Scilicet aliud eft lumen quodpiam percipere: et aliud eft hujus perceptionis fibi confcium effe. Siquis recólat ea, quae de peccatis igno- rantiae difputo, facile inducetur, ut cre- dat, plures, ac pene infinitos a&us in mente noftra tranfire, quorum nobis nul. la recordatio , nullus fenfus fuppetit:. quia fcilicet aliud eft cognitio, qua res aliqua intelligitur, et decretum quo aliquid de. cernitur: et rurfus aliud eft illa cognitio, qua ilia rei cognitio, aut decretum co- We gnofcitur. fü i *) Contra fummam, et omni momento majo- 3 Tel . rem aeternae legis poteftatem aliquod argu- ln mentum fuppetere Tibi videbitur. ex ipía actionum indole, vi cujus Deus aliquas prae- Ior; cipere, et alias prohibere, prout putant, te- (Üam netur, et leges deíuper latas . relaxare ne (s l quidem poteft. Verum his, et fimilibus in W5 1 tradatu de juftitia a&uum humanorum , ejus- que primis quàtuor capitibus per maximam n partem fatisfactum iri fpero. Tre Caeterum Deus teneri , vel alicui debere nul- It latenus quidpiam poteít: alias in aliqua ra- t l tione Ubl 4 e) Dfalm. 19, 7. 8.; T Ciput. VIIL 289 tione cuicunque jam fierelt fubditus. Neque .d enim alicui inferiori aliquatenus fubelffe pot- dl | eft, qui per omnia, et in omnibus eft fu- t premus: neque fibimetipfi aliquid poteft de. bere: nullum: enim debitum nifi inter exa- I(/)I f é(orem, ac debitorem, id eft inrer duos da- n ri. potcft. Sic. homo varia fibimet debere dicitur quidem: reapfe vero talia non fibi, $ I) non naturae fuae, fed íoli naturae humanae conditori, et proxime quidem reapfe debet, 3[5 Qu ^ j prout agendo de naturali pietate oftendere m al fatagam. Denique Deus fidem 1uam alicui dans, eandem fervare haud tenetur: fed in Sxï hac caufa nihil aliud dicere licet, quam fe- I C quens: Deus, prout ex intimo fenfu certif- ul Ui d fimus fum, fidem fuam invictiffime firvats l quae omnia jam alibi di&a, hic folius me- Jb 1 d moriae gratia repeto. ' aiga $- 684. (( de M J l xmü' Quare ultimo tandem-. vis -illa-, qua m o tuae voluntati aliquid . in quocunque ca- fu imperari intime fentis, eft primum jus, rei moralis prima radix , lex omnium fu- g mj QU 8 prema, ac prout deinceps patebit, lex moralis unica. g n Hanc de qua mentem m g YU tuam toties contellatus fum, vides, vi- des inquam , et fentis effe aeternam, omni- bus viribus, ac momentis fuperiorem, nul- mhüüäbl Il li praeviae rationi fubditam , ac fine omni gt qut reprehenfione, exceptione bonam, imo prorfus optimam, et omnibus deni. put y que divinitatis characteribus infignitam. j* u Ubi etiam iliud Te cernere autumo: quod Tom. 1I. haec Viicigsio 200 JvaGatus. quintus. l haec ratio fuprem'a omnibus viribus; quae per totam aeternitatem cogitare poteris, D lk fit major, ac proinde omnes rationes in immenfum excogitandas fuperet, utpote 1.'I]C pf prorfus immutabilis: lam quod omnia mo- menta in infinitum multiplicanda abs ulla at menfura excedit, illud neceffario eft infi- Qu nitum. Praeterea eandem legem ex fe tota bonam effe confpicis: cumque et in- finita, et merum bonum fit, eo ipfo hanc, D quam in praefenti imperite laudamus, im- mutabilem, et. prorfus optimam legem et bonum aliquod, et bonum infinitum eífe Scilicet füa, ac propria f palam intueris. fj virtute immutabile idem ac infinitum effe M : non adeo apertum -Tibi videbitur. . Sed f prout mox innui, quod infinitis viribus | ( : eft fortius illud plane infinitum effe debet, quod facile. intelligis: atqui lex aeterna OUY infinitis: viribus eft fortior: ergo plane e infinita. Minor, feu fecunda propofitio $6 patet ex eo, quod legem aeternam pror. gl 690 fus immutabilem eíle concefferis, aut po» tius vifu mentis adípexeris. lam proríus immutabilis.ea non foret, fi faltem infi f5 Caeterum ed«* nitis viribus mutari poffet. ä fs dem lex fuüb imagine juflitiae, feu juflio- nis in animo noitro jucet fi Nam quod gt etiam veterum latinorum ethymologia, et ) 2 697 nomenclatio habet, juffio, et juftitia , pIO- ut juffum, et juítum idem funt, Et fic * in Mi L N Caput IX. 99t W in-immutabili illa, quam voluntas noftra J al & iwcipit, juffione aeternam- Dei juftitiam CU oramus: quae Dei juftitia adeo in toto i * u tbl morali genere prima eft, ut non jufta ] plaecxplat, et mala prohlbeat, fed. ut actus praecipiendo juítos , .et vetando ini- aba du quos eífe faciat j CAPUT IX. le gt U] [ W u tl De zufuperabzlz , et mumquam fallente aeter- DU N nae legis ejjïcacza. " r nf ii u 685. Primo loco ft tuendus. e& Deus , P W 686. Dein h!mmma ejus voluntas, feu lex aee terna Dei, wm J Üv 687. Quae rebus 11he1tate caventibus ä 688. Lt libertate utentibus fumma lex eft, V n $.689. Et per rationem, aut revelationem agnoe fcitur. » ïe deb» J yt fi $.690. Res libertate careuteylegem hanc ad amuf- fim fequuntur. hi g prout Deus I $.691. Dum ita agunt, vult, et n prouti juffae funt agere. ol Pa $.695. Cur autem Deus eas aliter agere "non vO- luerit, curve rebus his plura bona non de- u rOuI! d derit, $.695. Quaeri non poteft n ! « li 694. Verum neque voluntas libera t ib $.695. Legem aeternam, id ett, voluntatem Dei in- fringere valet. a i $.696. Aft nonne divina voluntas antecedens per n V peccata faepe f'uftratur ? Jo UM $. 697. Nequaquam: fub ea enim ratione , fub qua aliquid vult, certiffime fit, 1 o t ! $.699. Etiam tum, cum peccatur, P $. 699. 292 dvactaius quintus. $. 699. Voluntas divina non poteft. piivari eo quod ipfa vult. " J $.700. Vult.autem in peccante fenfum, im "'ä?" asente et fenfum, et amplexum boni. i ] $.701.702.703. Atque his non obftantibus fa'l- va manet libertas creata. e te $.:685. f g Ad totms univerfi cogmtlonem at- d ue ad omnium, quàe funt, admlrandam Qu conftructionem rite intelligendam primo 1il loco ftatüendus eft pEUvs: neque facile f quis adeo defipiet, ut de hoc dubltale D ullatenus poflit. [/7/ $. 686 Aam ] Tum veró praevie ad omnes res, ltu quae extra Deum cogitantur, fecundo lo- co ftatuenda eft liberrima Dei voluntas; at j Ut abs omni ratione, et nullum bonum. fe- quendo, fed omne, quod bonum eft, pri- Tum mum efficiendo agens, ita ut in capite rerum omnium altiffime emineat r t fllb hac confideratione ex fententia Patrum divina voluntas eft lex aeterna Dei uni- i lt 1 verfaliffima , omnia quae funt, etiam ipfum bCI' I cHRISTUM qua hominem fub fe conclu- Tifhq dens. Itfar udeo $..687 Teon Porro dominans voluntas haéc duas 4 ]i velut vices fubit, et in duas quodammo- P Caput IX. 293 14 do partes quafi dividitur. Ft ïnprimis eft prima ratio omnium eorum, quae funt, W et quae a creatis facultatibus libertate de- ftitutis producuntur. Sic. jam eft caufa p 1? effe&rix, quae ex cognitione , ac con- templatione divinae naturae, id eft per verbum aeternum, ex prototypo divini- ( tatis totam naturam exitentem, et abs. J 1d ar [ que-libertate agentem cflicit Nec ! jaimn p r illud. ambigendum eft , incommutabilem ua- j þh turam , quae fupra vationalem animam fit, lUbUcl Deum e[fe; et ibi effe primam. vitam , et primam e[feutiam , ubi eft prima [apientia. INam baec e[l. illa incommutabilis veritas , quae lex ommium arvtium ve&e dicüur a). as reï« Et ex hac jam aeterna norma divina vo- þndO L luntas fecit omnia, quae fünt, ficque una ) nu Ó cum aeterna divinitate eit lex aeterna re- t ^ Cïtn L' yum omnium. ] Cd y $. 688. t Sed eadem divina voluntas, fub al. I tera ratione, id eft, prout facultatibus li- y U bll beris imperat, efb etiam lex aeterna, feu m prima ratio totius rei moralis, omnis ho- con Ut neftatis, et juftitiae fons aeternus. ideo breviffima.oratione totum morale negotium comprehendi queat , fi dicamus: W. Itj Ea bonefla, jufta , et in cenfu wmorali bo- ( E na d &) S. Augu/iin. linia—r. de ver. religion. C. 31. L & 294 . Tratiatus quinms. Tl 2a funt, quae. Deus jubet , aut vuli. Por. J ro legem aeternam nedum generatim, fed D etiam prout eft prima ratio fpeciatim rei, ii ac bonitatis moralis, effe meriffimam vo- 4 luntatem Dei, clare teftatur S. Augufti. r nus b): Lex wero aeterna e[ft vatio divina, hi oe) voluntas Dei. lür Id . $. 689. w d « Quäa vero Deus hanc füam volunta- f tem manifeftam nobis reddit, modo qui- ha dem fua quam menti noftrae proxime ex- hibet praefentia, et prout-loquimur, per I U! hj V lumen rationis; alia rurfus vice per tefti- monia divinitus reddita, feu per fidem Lu I revelatam: ideo aeterna haec honeftatis Qun Blo lex, in legem naturalem, et in eam , quam vocamus, pofitioam , aut arbitrariam , a no- bis dividitur- Nam leges Dei naturales, et quas neceffarias nominamus, fine infti- Hl l tut;one, et non raro fine ulla unius ex altero confecutione, fed proxime in men- fiu fed te tua confpicis: rbitrarias vero vel ex teftimonio divini, autshumana inftitutio- Of Qif ne difcimus, — Notitia harum legum, rion earundem efficacia eft divería: diverfimo- W de cognofcuntur, non diverfimode obli- Qar QR gant. lNam poftquam ex fide didiciíti, ba- pþifmum divinitus . imperatuin effe, (unc ] u D Tibi L) libr' 22. 6071"'. Fdll/l- Co 270 295 Caput LX. ''ibi aedue nece[Jarium erit, hoc myfterio h lteri fidem fervare, initiari, quam datam a J | l Divina voluntas * qrentes revereri etc. HUl ubique aequalem , id eft femp er infinitam, [dt] V vim obtinet ; neque fie- ac irrefragabilem higi eft, ut jubenti Deo non ri aliquando pot T fit obtemperandum : qu ae quidem Dei vo- € ^ icit, ut etiam hu- luntas nece[Jarium effe f mano tantum legisl atori in re juíta prae- Ne fcilicet ulla vis, cipienti obediamus. . legibus humanis exi- et efficacia vel in Vvoli ftat, quae non ex acterno illo fonte fit U haufta. Dum autem frequenter dicitur: ym aliquae etiam divinae ceduni leges bumanae , ei m gravi nece[Jitati : non ita intelligendum eft, et vim harum le- per u ac fi gravis ratio fuper r Ti gum, fed quod hae leges ex fua indole ondft 4 pro hoc cafu non ftringant. ,0 TE h l) $. 69o. paturie De hac jam Dei voluntate quaeritur, üne j num aliquando füperari, et effectu fuo wb fruftrari queat. Et quidem motus , et ef- im en T fe&us naturales fallunt nunquam : resen er Wn omnes, earumque motus vices fuas. exa- il ]i li Giffime obeunt, ac fuas periodos absque ut vel femel exerrent, elegantiffime nun. uf * áiret quam non.defcribunt. Et licet non raro atura vitia, ac frequentes ofe " quaedam in n es deprehendi videantur, jl ejusdem error prout in peíte, grandinibus , frigore aut [ aeftu Ms 296 Trattatus. quintus. aei'cu- extraordinario , et maxime in ipfa morte, aliisque innumeris eventibus fre- quentia exempla haberi pütantur , licet in- ? quam, talia contingant: attamen in his adeo nullum eft vitium , aut eventus di- » » vinae voluntati contrarius , ut potius haec bb caufae, quas tu noxias effe autumas, ad » hos ipfos effe&us edendos a providentif- M] fimo conditore comparatae, factaeque fint. ? Scilicet Magna opera Domini , exquifita in » 0mnes volzmtqtes ejus c). $. 6gr. » Sane omnia funt, et ita fünt, et eö modo operantur, prout effe a Deo ac- eff Vil ceperunt, et prout operari juffa funt: et ä ul ea ipfa mala, quae inferunt, vel ad pu- riendos iniquos , vel ad exercendos juftos, DN Vin et fic ad univerfi ordinem maxime opor- A tuna funt. li Ut proinde non nifi iniquus aut alias, aut meliores a&iones, feu ef. ;u (e & fectus exigere queat. "ittende quaefo, utrum Iny re(te vituperes , quod ita efl, ficut e[Je debuit : nemo autem debet, quod nom accepit, — — r lus Quantum enim acceperunt , tantum. agunt , et fter tantum veddunt ei, cui debent , quod. funt , in quantumque funt d). Quibus quidetn ad ex- U cufanda naturae vitia a Is ptius, aut plenius nihil dici poffe arbitror, Wt C $. 692. Te €) Pfaln. Y10, Lj — " S. Auguftin. libr. 5. de liber. arbitr. C. 152. ? - . Caput IX. 297 i $.. 692. t ;,Afï: cur Deus rebus, hifce, quäe to- xeh [ ,ties deficiunt , non plura dedit ; Non enim ,. boc aut ommipotens mon potuit , aut, bonus in- ju 3 vidit. 8). Et dato , quod fupremus, et S ,,omnipotens nemini quidpiam debere pof- E ,lit: fed cur eadem liberaliffimus non do- ».p[l ,nat; praecipue cum donatis etiam infi- ! A. [] ,nitis muneribus Deus nec unico hilo j , egentior evadat ? ,, $. 653. Verum lhoc argumentum non contra eg efficaciam , fed contra bonitatem divinae eo d Ut tamen nihilofecius voluntatis pugnat. ]* ad id refpondeam , juvat ex tractatu pri- d i mo de fine ultimo repetere , quod ante di- !u& AU vinam voluntatem non detur bonum, ni- d OPLI hil omnino detur, ac proinde nihil prae. l 10 L« ter, vel ante eam voluntatem optari, vel fot etiam cogitari queat, ut circa illud vel till ll immenfa liberalitas fe exercere debeat. li l [ Praeterea illi ipfi defectus naturae, qui bus tantopere commoveris, electis, pro- TP pter quos omnia funt condita, maxime !] fllm ' pro funt. His vitae praefentis calamita- jadd tes ingentia fünt beneficia: et licet hae quandoque occafioó peccati etiam electis plenlu[ exiftant, per decurfum tamen, et maxi- j me in fine adparebit, quod etiam adverfía E iisdem If e) lbidem C. g. 'x*;» - 2908 Tractatus quingn,. iisdem. vel ad falutem ,. vel ad. copiofio- !t rem falutem . opportuniffime famulatae fue- ii rint Nam /eimus,quoniam diligentibus Deum 'h onmia cooperantur in bonum, dis, qui fecum. dum propo[itum vvocati funt. fantti f ). L $. 694. J J ,JVerum nunquid in ordine Morum ,Ccontra Dei voluntatem innumera con. l »tingunt, foedeque fallunt Dei propoft ,ta, ejusque confilia fan&tiffima? et qui. ; dem id facile intelligitur, quod nemo vim »aeternae legis, feu divinae voluntatis 1 ,eatenus evadere queat, ut eam non per- lii ,Cipiat, aut ab ea non follicitetur, invi- ,tetur: aft plurimi eidem refragantur, ab N l'l!l; ,eaque plane avertuntur: velan tot, et W : 4,tanta, peccata non funt contra volunta- tie ,tem Dei, quae. malitiae hominum cede- lii mo, ,Ie coaca, et tanquam optima ratio à Peffima hominum affe&ione toties füpe- ,TAl ? ,, $. 695. uj Et haec id fpeciem veriffima funt: »! quia tam,en voluntas Deí, prout eft prin- cipium boni moralis, eft juftitia , feu juf- »J s! fio Dei $.685. ideo aeternae huic jufti- Y tiae ne quidem peffimus mortalium vel minimam partem derogare poteft. Quia Pl neye f£) 44 Roman. $, ?.8. Caput L1X. 239 Mi 01 nemo ji;pärat leges'mzfmipazeniis Creatoris: mon J [u.l finitur awmima mon reddere debitum. Aut enin Du veddit bene utendo, quod accepit, aui veddit P amittendo, quo bene uti noluit. Itaque fi non reddit facietdo . juflitiam , eddet patiendo i. feriam: quia im utroque verbum iliud deliti fonat. Hoc enim etiam modo dici potuit , quod l L didum efl: fi mon reddit faciendo , quod de- u (f buit, reddet paiiendo , quod debet g). Unde t tanta lex, et omnpipotentiffima voluntas er U ne quidem in unico puncto inexpleta un- UL quam manet. Cui volenti faloum facere, nul- n Q lum bominis. vefifHt arbitrium. — . INon eff du- 0f nl bilandum voluntati Dei bumanas voluntates non If polJe vefiflere , quo minus jJaciat ipfe, quod uuF, H vult: quandoquidem etiam de ipfis bominum ot, e voluntatibus , quod vult, cwum wvult , facit , ft- Qui l «ne dubio babens bumanorum cordium , quo pla- N M ceret, inclinandorum — owmipotentif] W M imiam. pote- flaiem. D). 1U] fiji $. 696. E Verum his minime fatisfa&um Tibi erit: fed potius ingeres: ,,Nonne Deus , n ,;magis vult, ut bonum faciendo per viam ( pïln ,]uflitiae potius, ac felicitatis, quam per ( ] ,viam vindi&ae, ac miferiae voluntati »fuae, id eft aeternae juftitiae obfequa. i .,mur? Vel an Deo aeque gratum , five (j J:FC" 1 1»,' L g S. Aztgüjiin. libr. 3. 3 liber. arbitr. C.1z. ») ldem libr. de tovrept. e grát,. C 14. * m co Trattatas quintus. , bereant homines, five aeterna felicitate t P teh ,,bcentur? Nonne ult owmes boiines fal- . v05 fieri i) ? Haec fane de falute omnium ten ,voluntas in Deo vocatur prima, feu an- tecedens: dum illà, quae de*poena eft , fecunda in vicem prioris fuüccedens, ,,4C conjequens. recte nominatur Et pro » , dolor ! quoties voluntas Dei illa antece- ):] 4dens , et prïma Dei intentio fallitur, fu- » »peratur, ac penitus caíffa manet? ,, 'Dï » $. 67 » At Zdonai Domine! magnus es Tu, et Pl »l praeclarus in vivtute. tua: ei quem fuperare nemo pote[fl. Quia dixifli, et. fa&ta funt ; «mi- Vil Jiftà. fpiritum. tuum , et. creata fünt: et non e[f, Q qui vefiflat oci tuae k). — Et non ef , qui po[- fit tuae. veftflexe voluntati, fi decreveris. falva- vre lfrael 1). Nullaàtenus igitur admitten- dum del quod Dei vo oluntas antecedem , aut quaecunque alia vel in minimo fallatur, tej di aut quod aliquid fub ea ratione, fub qua a Deo fuit decretum CXGCUUO]]I non man-. Mi detur. ;Sub ea vero ratione, fub' qua res. i Btn aliqua decreta non fuit , Deus eam non volmt, fub ea ratione mhll eft, nihilque tf in aeternum manebit, ita ut de tah ratio- lite Quí ne, aut momento nec cogitare, nec di- fcepta- Ti 7) Ad Corintb. o , 4. k) Iuditb. 16, t 6. L) T) Eflber 13 9. g, Capit IX 3oI t L fceptáre poffimus : multo minus dicere li: J cebit , quod in ea divina xroluntgs aliqua: ul tenus fruflrata fuerit. dU : T 19. 698. S Qet, $ ed quomodo Deus falutem repro- ,borum voluit, pro quibus cHRrsTUs eft L Mi Ti ,,mortuus ? Quomodo actus juftitiae a pec- t ,,cantibus exegit, ad quos obtinendos tot J ,leges couftituit, tot coelitus au&ilia eft ,, largitus ? Nunquid ad fpeciem ,. et. ad , decipiendos nos; haec fe velle fimulavit ,tantum, quae fi fincereé voluiflet ,;:cer- fi, ,tifime prout, ais, fecutura fuiffent? ,, ;m, Jl Scilicet in ul j [ timas hic m; angpuuf-*cias. redi- il h gere Avideris. if $. 699. n A Attamen haec utcunque graviflima ce. J dere potius debebunt, quam ut omnipo- D tens voluntas Dei in aliquo vinci, fallive ! lfs dicatur. Ad haec tamen folvenda fuffi. j QUi cient ea, quae alibi jam fcripfi &): juvat (at tamen aliqua eorum repetere. Itaqueobli- jtó gare, juftitiam hominis potius ,. quam ejus 00l miferiam, omnium, etian) reproborum fa- jit lutem velle, denique omnia, quae in hac 40 caufa dici poffunt, aliud non funt, quam cdl menti humanae fenfum aeternae legis , feu epta fupre- :1) Traclat. de grat. et. libero avbitr. $. 191. et deiuceps. 302 Jvattatus . quintus fupremae illius , de qua tractamus , et quae lu) Deus ipfe eít praebere. Deus bonitatem 5 fuam guftari a nobis facit, quam dein li- r bertas noftra haurire, et amplecti non ra- ro detreétat, fua Lmque*fponte. Deus in reprobis; ét peccantibus aliud non vult, quam ut bonitatem fuam fentiant , et per- " cipiant:-atque ut ifte fenfüs ope. gratiae j vehementior evadat. Et fentiunt. plane, D) f Hocob- et véhementer infuper: fentiunt yp " tinet divina voluntas:. plura non voluit. »P In quonam ergo haec voluntas ab iniguis u RRR T »( fruftratur, aut faihtur? »1l $ 700. w N Itaque in peccantibus Deus unum, yll in juftis vero duo vult. In prioribus vult, in nofte. nl ut bonum immutabile fentiant: w rioribus vero vult ut idem bonum fen- »l tiant et ut illud amplectantur Utrum- »! que autem infallibliter , et infuperabiliter »| completur ita, ut invictiffima Dei. volun »( tas nec in unico hilo aut minimo aguo »li piam punécto a propofito fuo abfítrahatur. »u Et ipfi infantes fine baptifmo decedentes »" eoquod originarium illud peccatum in fo- » b( lo Adamo ipfis liberum fuerit, aeternae »Di legis bonitatem in folo utique Adamo gu- fcan tits Adami voluntate »u et in ejusde b qu oblatam infinitam bonitatem amplecti ne- D glexerunt Qua vero ratione alienae lt- berta- »g Caput 1X. 303 q X bertatis delicta ipfis imputari qüeant, hoc mhm explicare ad praefentem caufam nihil in- D il tereft. Ut $. 701, d $u Vul [ »Sed num iniqui, quibus Deus ae- at Ptï , ternae legis fenfum duntaxat, non item ? Ll'ie ,confenfüm decrevit, an inquam , in hae ruxw ,fua conditione illud inexplicabile bonum [ (l »poffunt ampietti, vel non. pofluüt am- VO ,ple&i? ltem jufti profpera adeo forte ut illaa fum. j ,,donati, quos Deus vul ï;: ? ,,ma bonitate fatientur , eique inhaercant, A EF i, an poffunt ab hoc ampie- »jufti inqu y,xu fibi temperare, vel nou poflunt?. $i Bs ,,injufti illud bonum poffunt ampicéti, tune ult ,infgnis aliqua bonitas , fciitcct feiix ifte ,,complexus poteft exiftere, quem tamen v,;,'qi'ïe' ( lj ,,Deus non decrevit, non voluit: item Cf ,,fi jufti beatam illam fatietatem refpuere , valent, quam tamen Deus pro iis de- ii VOU ,crevit clementer adeo, tunc Divina vo- o ,Jluntas fuo effectu fruftrari potelt , quoq D l 1 l ,,Stamen tanto molimine pernegatur. »1 i (v ,,Vero dicatur, quod nec mali bene, nec dent i ,,.boni male agere queant, quomodo ex- 2 * Nihil hic fatis- terti ,plicatur creata libertas ,facit, nec fenfus coupofitus , aut divifus, 10 nec voluntas antecedens ,Qquos vocant: u ,, vel fubfequens , aut. quaecunque YTheolo- nflï l l , gorum fententiae ad fuperandam extre- ] ,,uam p 304 i catus quintus , mam-hanc difficultatem valent Scilicet ,,8ut efficaciam liberi arbitrii, aut vim 8eternae legis'cedere neceíle eft $. 702 Aft fixum firmiffimumque manet INe- Nec dari bo- mo fuperat leges ommipotentis num poteft, quod non primus decreve- rit Deus: quia emme bonum aut Deus, aut ;g ex Déo n) ltaque ut minus apte, ac X contra exactam rationem refpondeam , nec boni male, nec mali bene agere poffunt ! pnam mala aéctio bonorum et item bona [ actio malorum non eft, non erit, pror. Di fus nihil eft: facultas, quae nihil agere | t poteít, facultas non .eft. Et ne ad autlo- l: nes poffibiles in hac quaeftione confugias, lg obítat quod omnia poflibilia aut nihil |u fint aut arte ante omnem vim facultatis CQ creatae talia jam fint: ut adeo potentia, !du feu facultas creata, quae non agit, nihil t babeat, in quod felatur. Verum quod libertas noftra nullum exinde praejudicium fuftineat, quantum mea facultas tulit di- ligenter dlocfh, in eo tractatu, quem de con- D cordia gratiae cum libertate fcripfi. $. 703 f M Scilicet juftus a juftitia non. defle. 570 €&it, nec iniquus fectatus eandem In utroque ! (0 2) S. Auguflin, libr. de lib. arbitr, C. 13. Un, Caput X. 305 f utroque datur a&us unicus: ac&us conQ trarius eft, et in aeternum manebit nihil. Et quia potentia, feu facultas tanquam notio relativa non poteft intelligi fine e€o, ad quod datur: ideo nemo poteft I cogitare facultatem ad nihilum. En! quam Ü operofe difputemus de eo quod non co- j gitamus, quod in difceptationem venire 2 !l ne quidem poteft. Denique ab aliquo non ente mifere fatigamus , imo acerbe torque- mur, [n hac caufa aliud nihil eft verum, Ü quam fequentia: Deus vult, et praebet W cuique fenfum aeternae bonitatis: et im- HUF pius /4a /ponte, fuo defe&u eam bonita. d j W tem non ample&itur. Ei vero, quem n li Deus juftum effe vult, et fenfum hujus 191 bonitatem miniftrat, et ita miniftrat, nhl ut eam /ua iiem fponte, et avbitrio etiam uul'a complectatur. His folis preffe inhaeren (2) J dum: extra haec nihil datur, nihil cogi. p tari debet, i quOO jcium CAPUT : X j e ol Eadem aeterna lex feipfa claviffma fempeh nobisque maxime per/petta. eft. $.704. Lex aeterna, Dei juftitia, divina volun- - tas idem fignificant. i $.705. Haec lex menti noítrae abs praevia iníti« l tutione lucet, g* $.706. Tanquam prima Ratio: breviter ipfe Deus 'h' A'om. eI I: U $. 707* X Traäat«zis quintus. 566 $.707. Hinc fit; ut ïegem natuíae per érrorem [ neceffariam dicamus, cum Ífíola Dei volun- tas infuperabilis fit. | $. 708. 709. 7 Io. Quae di&á funt, au&oritatibllvs firmiantur. 711. Inde fequitur, Deuni a priori demonftra: ri non poffe: aï 12. ltem : noi dari peccatum philofophicum. € : 13-716. Illlud quoque, an lex naturae invin- cibiliter ignorari queat; ex dictis lucem ac. Q cipit. f f 6 7045 N Ex hucusque allatis patet. inprimis, aeternam legem , ptout ei totum regnuri It pull morale fubeft, item Dei juftitiam, ac de- mum divinam, àc infuperabilem volunta: lt ter tem, quae abs omni pfaevia ratione quae- 'e(; dam praecipit, et alia prohibet , haec ' riu: quam, omnia idem effe. r $. 765. Nunc jam repetendo ea, qtiae fupta jam diéta fuerunt, oftendendum eft, hanc legem feipfa má&imie cogrüitàám menti no- firae abs ulla praevia inítitutione folis inftaf imo üt vera divinitatem clariffime lucere. Ut vero mentem humanam defu- per convincere peffimus ,. ea interrogans da eft, an leges naturales aeternas, necef- farias, ac prorfus immutabiles effe putet. Et nifallor, facile in id confentiens dicet?, us effe Intime feritio innqcentem nullaten laeden- Caput X. 306y W laedendum: .Tum vero pergendum, an i pet aliquam rationem innocentem laedere fit prohibitum. Et cum etiam hoc admit- TW tet, inftandum , num gravis illa ratio, pef quam laefio innocui hominis damnatur, J aliam ante fe radonem habeat. $1 'quis etiam illa ratione priorem aliquam (hnulla quidem prior intelligi -poteit ) a fe con. jj [j fpici arbitretur, eo usque quaeftio inftau- tanda, donec mens confiftere coacta fa. teatur tandem , aliquam rationem effe pri- màm , ex nulla priore defcendentem, quaé rii reliquarum ratio ita fit, ut ipfa nullam egM ante fe habeat, planeque per fe folam x d fit. Quare quantumcunque relucteris, fa- du teri cogeris, quod a 'Te Bonum aliquod, qth?e' et primum, id eft omni alio Bono ante- o rius et quidem per feipfum, atque abs omni priore ratione fuerit cognitum. 9* » Sed à&us ipfe bonus aut malus eft ratio »legis, per quàm vel praecipiatür, àut pro: 5»» hibeatur. 5, Sed attende, actum effe id quod ,RV praecipitur, vel prohibetur: nomn eft id, ex m quo prohibetur. Ad&us cvidenter fübeft legi: . li porro Ífi ac&us effet ratio legis, tunc legi Yi* non i'ubditus/ö fed eadem fuperiorforet, Aft j dä[ll' .Nec fic adquiefees , fed perges dicendo: 10f ;,Ratio legis etiam in legibus naturalibus ,datür, earumque velut caufía exiftit. Sie p ,,in hac lege: [umocentesi me laedas, ipfaho- n ]i 3,minis innocentia eft jufta hujus legis ra- $5 tiO. 55 Sed falleris* nam fic proxime qui- diceg'v cen- y Ü dgm legi, ac dein per légem tuae inno g tae 508 Trattatus - quintus. tiae fubeffem , utpote cui etiam ipfa lex fo- ret fubdita. 'Tuae, innocentiae, et aequita- Q ti, utpote ad quam aliunde exequendam ac [fo perpetuo tuendam teneris, ego non fubfum. | C& Aequales fümus: nullam proin legem mihi Sed data innocentia fíolus li fcribere potes. tu Deus mihi, ne Te laedam, liberrime prae- cipit, utpote qui fi vellet, etiam innocentem N occidendi facultatem tribuere potefít, utpo- It te qui nulla unquam lege, vel jure obftrin- (c gitur. In - C0 $. 706. n Cum vero nihil ex rebus creatis, fed Ti folus Deus abs omni füuperiore ratione D) exiffat; cumque prima ratio, quae primo ; füin loco a&um aliquem petit, vel averfatur, quaeque vel ex pervicaciffimi confeflfione | li eft prima, abs omni ratione et fit, et optima fit: confequens fane eft, illam ra- tionem Deum effe. Nam quo nihil aitius De eft, illud Deus eft: utpote qui altiffimus eft.^ Ac proinde momentum nedum in na. te hu turalibus, fed etiam in moralibus primum COf jam Deum ipfumet effe, et feipfo cogni- tum effe, neceffe eft. De his tamen plu- lus L stl i (te]y ra aliþi. | linj 9. 7c7. li q L Quapropter Deus, et quae a Deo haud difünguitur, divina voluntas eft illa Utpo ii neceílitas, et aeternitas, quam mens hu- l1 mana in legibus naturalibus a fe clariflime confpi- l n) Capjut X. 309 iij In ed q ! confpici, intime fibi confcia eft. "T folo facile decipimur, quod hanc ne- bfit. ceffitatem aliquid a divina, ac infuperabi- | ii ( li voluntate diverfum , et ipfi actui inna- tum et ipfa lege anterius effe arbitremur. m g Nam ut alia omnia defint, et ut aliquam W neceílitatem actionibus noftris ineffe, con- )bilfm- cedamus, attamen certum manet, actum in quantum in fua fors aererna efífentia confideratus, aut in quantum ex tua opi- nione eft neceffarius, nec libertati ac proin jj nec legi fuübeffe. Proinde a&iones juben- gtiUn tur, aut prohibentur, praecife in quantum Yifmi funt contingentes, ac liberae: neceffaria fatuf, enim nunquam poffünt materia legis effe: fhiont & $. 708. ") m Et quidem hanclegem, quae reapfe ipfe | dii Deus eft, feipfa nobis cognitam effe, ex jfima teftimonio ipfius mentis nof(trae alfferui jj hucusque: nunc idem ex facra au&toritate rimum confirmandum venit. Et inprimis Apofto- cog lus fcribit a): Revelatur enim ira Dei de efi PIU' | coelo : fuper omnem impietatem , eL injuftitiam bominum, eorum , qui ceritatem .Dei in injufli- iia detinent : quia quod notum efl Dei, mani- feflum efl ilis, Deus enim illis manifeflavit , , Di utpote per lumen rationis, loquitur enim "Ll ibi de gentilibus. Unde pergit: fnvifibilia u P enim ipfius, a creatura mundi, per eny quae jl j fatta ay Ad Roman. 1, 18. 19. et 20. con | Tra&taius quintus. 310 fatta funt , intelle&bu confpiciuntur : fempiterna j : quoque ejus virius, et divinitas ; ita. ut - fint inexcufaliles. Quod vero gentes legem a | | fe cognitam fuifle, id quod in praefenti lt propugno, ex proprii fenfus teftimonio T convincantur, dieit idem Apoftolus ): Ji ui oflendunt opus legis füviptum àim cordibus l fuis , teftimonium veddenie illis. confcientia ipfo- C Yum. Denique quod eadem lex fub no- K tione' divinae juftitiae gentibus fuerit co- d gnita, teftatur fpeciatim c) : Qui cum jujti- ) Lam Jei copnovilJent , mon intellexerunt, quo« 1 niam qui talia agunt , digni fumt morte. Scl. Ái licet legem, qua peccatum prohibetur, i omnino et quidem fub forma juftitiae vi- hiij derunt, folam poenam, quae peccatum Ju c—onfequitur, ignorantes. a M $. 799. De clara, et humanae inftitutionis fi li haud indigente lege hac etiam S, Augu- hi ftinus teftatur d) : Quis de juflitia interro- gatus, quando monm babet caufam, mom facile lij vefpondeat , quid fit juflum ?. Quandoquidem ma- nus fermatoris noflri in ipfis cordibus noftris Jfcripfit: Qued Tibi non vis fieri, me facias TU alteri. Hoc et antequam lex daretur , memo mj iguorare permifjus efl, ut e[fet, unde judica- Tenl , Pb) A4 Rokmn. 2 , I5, €) Ad . Roman. 1 E A 4) In Pfihm. s7. ee s m Caput X. 311 TeAMUY. , quibusi lex mon e[fet-.data..-; 1dem: ha* ii Credibilius . eft - enim bet etiam fequentia; ln bropterea vera refpondere de quibusdam difci- m plinis etiaw] iwperitos earum , quando bene in- il terrogantur , quia praefens e[l« eis. lumen vatio- I nis agternae , ubi baec immutabilia vera con- l giciunt e). De aeternis, ac divinis ratio- m:?ll nibus, et de earum claro, quo mens eas : Aff contemplatur, intuitu in libris de trinita- M te, et maxime duodecimo f) copiofe tra- A &at S. Auguftinus: 444 quam fapientiam pertinent 6&a, quae mec fuerunt, mec fuiura h [unt, fed [unts et propter aetermitatem , in qua funt, et fuiffe, et e[Je, et futura.e[fe dicun- betily áur, [ine ulla utabilitate temporum. ANon. g " enim füc fuerunt,. ut e[fe definerent, aut [ic atum futura funt, quafi nunc. mon. fint : fed,id ipfum e[fe femper babuerunt , femperque babitura funt. AManent autem non ianquam in. [patiis locorum fixa , veluti corpora, fed in matura incorpora- jtiont l li fic itelligibilia praeflo [unt mentis afpetü- h pl bus, funt ifía in locis wifibilia, vel contrelta- l?i,lz'a- corporis fenfibus etc. j J , j T $. 710. Kl j Huc quoque fpe&at illud. D. 'Tho. ! j(w:l' | mae g): Cum pfalmo quavto dixiffet : $a& " erificate facrificium ju[litiae, quafi quibusdam U 4 quat« m;üaï: €) libr, .. Retract. C.4. fX . g) 1. 2. Q. 11. art. . 412 — Tratlatus quintus. quaeventibus .. quae fiat juftitiae opera , fub- f jungit:' Multi dicunt , quis o[lendit mobis li [e £ona? Cui quae[tioni vefpondens dicit: Si- gnatum eft fuper: mos lumen. vultus tui Do- « D mine, quafi lumen|rationis naturalis , quo difiernimus , quid fit bonum , et quid ma- jum quod pertinet ad . naturalem legem , Tübil aliud fit, quam impreffio divini lumi- p 5i. Denique haec eft illa lex, in. cujus laudem pfalmum omnium longiffimum ac Q fuaviflimum: Beati immaculati i. ia fpiritus al d $. didavit, et Ecclefia quotidie canit, ne unquam aeternae legis memoria nobis ela. li D« batur. Adeo autem haec lex in pfalmo illo inculcatur, ut nedum in toto, fed etiam K il ^ in fingulis pene verfibus ejus mentio re- petatur. Et quia lex haec eft decretum | ldb divinae voluntatis, per quam Spiritus S. fee à Patre filioque procedit, ideo fpirituo S». ln eft maxime propria. leg fin $. 71r. de def Ex quibus etiam illud confequitur, quod Deus a priori equidem demonftra. [üa ri minime queat; nihil enim Deo anterius & eft: fed quod Deus feipfo fitnotus. ldque dn €X eo, quod aeterna ratio menti noítrae lt praefentiffima, eandem mentem noftram ad füi co ln gnitionem proxime, et abs ulla ratiocinat ione determinet. Quare argu- menta Caput X. 313 menta noftra, quibus hucusque ufi fumus, [il tont non fpe&ant ad ingerendam Dei cognitio- Ó nem , utpote quem aliunde. novimus, fed ad convincendam rationalem mentem, quod H Deus ipfi nunquam non cognitus fuerit. ) ') [ $. 712. Il J M Ex his etiam Patroni peccati philofo- I phici caufa cadunt, qui docuerunt, quod quis contra legem moralem poflit agere, E n M absque ut contra Deum agat, aut eun- jt dem offendat, * Neque enim lex natura- H[' ' ) li, et divina, imo nec humana absque js dl 10 ih Deo poteítcognofci, Nam]lex prima, quae reliquarum velut anima omnem eis vim, etian of et eíficaciam tribuit, nullam fui caufam habens eft Deus ipfe. A nemine ea de- tetul tà fcendit, nullique fui originem debet, fed i 103 -fimpliciter, et ineffabiliter eft: ut adeo legi adverfari, et Deum offendere idem fint, Exinde jam gentiles, et homines fi- de divina, imo etiam humana inftitutione deftituti de actibus legi aeternae adverfis Ut g tf t fuam ignorantiam fruftra obtendunt: haec enim lex, et quae cum hac lege eft ea- U J dem , ipfa divinitas fub imagine immutabi- Jda lis regulae in illorum animo feipfa clarif. lt fime lucet. uri N U]Ii * Peccatum merekphilofophicmn dari eft do- um &rina ab Ecclefia damnata. Propofitio ab U 5 Alexan- ml 314 Traä—atu's' quinius. Alexandro. VIIL. an.1690. damnata.ita fonat; Peccatum philofopbicum ,. feu morale eft a&us bumanus difconveniens naturae rationali, et re. élae vatiomi: Theologicum vero, et snortale eff transgreffio libera divinae legis. Pbilofo- phicum. quantumcuuque grave, im ilo, qui i Deum vel iguorat, vel de Deo adu mon co- ipï gitat , € gr:ave peccatum , fed. mon eft ofm]ä 1 Dei, neque peccatum mortale , diffoloens ami- && eitiam Dei,v meque poena aeterna diguum, (ef h $- 713. Te Huc, nifi fallor,. illa quoqüe con- HU troverfia fpectat, an jus naturale, aut quae ha juris naturalis, et juris pofitivi velut ge- J 1l nus eft, lex aeterna ab aliquo jnvincibiliter, l | W id eit, absque omni culpa ignorari queat, i Varii varie fentiunt: et fat acriter pro li ! fuo quandoque affe&u in fe mutuo inve- den huntur. Aliqui füblimes has léges gene- q0 ratim, alii remotas conclufiones, alii nul- m lum juris naturalis caput, etfi ex primis fe principiis per longas confecutiones dedu- ci debeat, animum noftrum, et noftram bu cognitionem fubterfugere poffe credunt: Ti aut certe, fiquid horum ignoremus, id ex qu pravo affectu, aut ex noftra negligentia Q contingere. lam ad amicam in hoec ne- &t gotio concordiam fequentia aliquid con- i ferre fors poterunt: quod quidem aliorum Y judicio lubens relinquo. T er Y $. 714. 315 Capui A Jtdt u | $. 714 au pl Suprema lex, ac primum o mnis juris il , 1 !j.'/l principium cunétis notiffimum, et.in pro- pria fui fpecie nunquam non praefens eft : lä?» Iï-: /,xf;'enþ eadem tamen vim fuam nec ubique, nec y Mf l, áequali femper efficacia in humanam men- tem folet exferere. In aliquibus. circum- ftantiis, et. ex quibusdam debendi titulis vehementer, in aliis moderate, aut omnies i Mi no ad a&um non urget, fed eidem adver. T n fatur etiam. Sic fi Deus loquatür, in« d W time fentimus , juftiffimum effe, feu quod J if !! idem, juftitiam magnopere urgere , ne tan- tam au&oritatem de mendacio fufpectam qued : pro habeamus: quae tamen vis, etfi ab ea- I dem juftitia veniat, longe mitior eft, quan- hi do de levi injuria. alteri remittenda agi- w j j m tur. lam omne jus latet in fola lege, quae j f femper clara eft: eae vero circumítantiae, (et e. g. locutio divina in caufa fidei qui. ofïï 3 u bus datis lex urget, ad contingens, et M merum fa&um fpe&ant. Unde lex, et ed lf J quaeftio juris naturalis nunquam ambigua , ex; J gen"ï quaeftio vero fa&ti non raro ambigua, aut Sic e. g. omnibus j Y etiam ignota manet. ( qu certum , apertumque eft, nobilem aliquam jorul naturam nullo dedecore effe afficiendam : rudiffimus tamen aliquid ignorare fors pot. erit, naturam humanam adeo nobilem; vel, quod facilius contingere poffet, im. ! pudi- 07 us 316 Trattatus. quittus. h pudicam aliquam aétionem effe probrum in nàturam humanam commiífum. u M. $. 715. fat lüte Scilicet, quod in rem hanc iterato, fot àc probe notandum, lex moralis , fcilicet Ex divina voluntas . nullam unquam diverfita- hui tem, aut divifionem. (quantum ad fuam YO indolem) fubit. Eadem tamen ac fibi fi- millima femper lux diverfos velut colores De pie efficit, prout per diverfa media fertur , h aut in diverfa obje&ta incidit: ac proin (Er etiam ipfa diverfa, ac multiplex nobis ap- paret. liüg Unde legis nomen non tantum di- Q vinae voluntati , fed etiam iis circumftan- li tiis tribuimus, quibus datis divina volun- tas mentes noftras urpet. Sic dignitatem naturae humanae vel tanquam legem, vel certe tanquam fontem, ex quo lex aliqua pietatis ac mifericordiae oritur confidera. n ! dr mus: cum tamen non dignitas humanae naturae, fed data humana natura divina gar voluntas ad certa officia nos obftringat. thu Alterius natura nobis par, non füperior r l-ïerf (s eft: et ideo nos obligare, fibique fuübdi- tos reddere minime poteft, Et quidem ier: creatus debendi titulus utcunque nobilis, fd 1 aut excelfus legem . moralem conftituere nullatenus poteft: fed omnem legem mo- ralem infinita aliqua bonitate eminere ex €o evincitur, quod aéctus legi adveríus , feu LUR « Caput X 317 feu peccatum poena infinita non raro di. Ob gnum fit: qualis poena prorfus lmqm fo- ret, fi peccatum, cui poena infinita irro- gatur, non infinitam aliquam rationem vio- laret. qud enim eít dignitas hominis ern?O] fors inique occifi, ad ignem aeterpnum? fCl!k Ex quo etiam illud adparet , in lc"lbuo vetj humanis veram Ob]lURUdI vim non efíle j fddlx voluntatem praec1p1entls, fed voluntatem l i Dei, qui legitimorum Re&orum juífa ex (Q pleri praecipit : alias quippe contra legem f humanam nullum lethale, id eft poena ae- ph Jb d terna dignum peccatum fieri poffet; nul lius humani legislatoris eft infinita digni- Wil tas, ac proin negata eidem reverentia vt nunquam.infinita eífe poterit. vualut Qitis) q $. 716 xm,x Iam quamdiu de jure naturali dxfpu- d ^l s&ü tamus *, tota ambiguitas , aut ignorantia f hd mmanti circa circumítantias, in quibus lex obli- gat, et quae merum aliquod factum , neu- (v Mi tiquam vero vinculum morale confatuunt Tif verfatur: illis circumftantiis unde cogni- l elOA tis, lex nunquam non clara eft. Seu ali- fi n ter: non datur ignorantia juris vere talis, ,u] &f fed fa&ti duntaxat. 7bth9 ytod * Verum nedum in jure naturae, fed etiam j m humano idem obtinet, Nam etíi voluntas humani legislatoris non raro abs omni culpa r a ignoretur: haec tamen hominis voluntas, et- arfua ! H fl pf 318 Tratatus. quintus. fi lex, et jus effe dicatur ; vera tamen lex ! t moralis (quod. mox dlctum, et de origina- ria, ac infinita IC'JIS dighitate intelligi 'vehm) (f Quid- circa neutiquam poteft Lüe jüs Dei d arbitrarium , prout id vocamus, in quaeftio- lQ ne ignerantiae obtiueat; hic quidem nolim tractare dec VC CAPUT XI ( 1 Wa t Ouodnam, fib principium coghofcendi, fetu qucenam detur genevalis vegula, ex qud le, fingulis vicibus divina voluntas tüt lun cognofci queat., f& $,217. Principium : praefta cuique, quod debes; * reapfe convenit cum aliis $.625 et feq. re- cenfitis. — 721. $.722. Si ergo omnia haec principia nom nifi f principium effendi conftituant; quale erit cos gnofcendi principium ? | Qoti $. 723. Dubitare licet ; an tale-detur; , e ^ $.724. Idque ex gíavi ratione. fed .725. Scimus quidem; quas Deus a nobis pom velit actiones 5 ! juf üo $.726. Sed leges diveríae adeo in fimplicem re- gulam redigi vix poterunt. lil $.2727. Unde ex titulis debendi potius leges des | hj dücimüs , novimus ; $.728. Ex generali vero ac univerfali ahqua ré- gula, quid Deus in fingulis cucumüantus vées lit definire liaud poiïumus, $ 717 ]ä Antéquari hane quaeftionem de jrime p principio cognofcendi.adgrediar ; quimque prm- lela Caput . XI. 319 W lsl . éipia fupra a 0.626. et deinceps làudata cum meo hoc principio juftitiae prae/?a cui- Ts ] qué quod. debes , componere , aut potius per u hoc explicare juvat. ]taque fac bonum ; et Si n Md declina a malo rediffime praecipitur. vero quaetratür, quidnam in genere mo- rum bonum, maiumve fit, refpondendum erit: omne et folum juftum effe bonum morale: prout nullum datur malum mora- li, M d. le, quod non iniquum exiftat; neque da« i tur iniquum aliquid, quod non item ma- lum morale fit. Vide omnino $. 6546 et Íeq. tsl 5 718: Sed etiam perfice Teipfina , utique pet- yorr Il fe&ione morali, utpote quae fola in ne- ent gotio morali in difceptationem venire pot. eft. Hic vero attende, an reliquam per: fe&ionem moralem cogitare poffis, quae QUi ] jufta non fit: vel an aliquid juífti animo l ( p r tuo concipere valeas, quod perfe&tio mo: ralis non fit. Seu brevius: omnis et fo- 197&5 la juftitia perfectio moralis eft. * * Ut hic omittam, quaeinproximo tra&atu di« li i yiit &urus fum: in quo oftendám , omnem a&um juftum effe Charitatem Dei. Charitas autem nos cum bono fummo conjungens nos ultimg perficit, &àc proin ab Apoftolo vinculum per^ ftélionis re&iffime adpellatur aj. é Prfjil 4) Ad Coloffenf. 35 14 e pflü 5' 7 190 c.L'l 3520 Jra&atus quintus, $.. 2:9; 3;1(]1 : tihi Sed inter tot fines, quos rebus crea. ts divina voluntas conftituit , quinam de. j fee mum morales funt: nam hi foli in quae- ! ftione honeftatis follicitos nos habere pof- | jrit &0( funt? $.656. Sed qui a finibus creationis primum pro jure, et jurisprudentia natu- be: rali principium petunt, multum fane erit , Cic nit; fi hi alios, quam fines juflos in juris natu- ralis principium affümant : cum illius, quam alit füti traéctant, difeiplinae etymologia, imo na- tva indoles pro totius naturalis jurispru- yot 1101 dentiae initio et fine jus, et juftitiam ve- lut intento digito defignet. Ut vero in. i turf, Ond vi&um, quod mihi pro juflitia fuppetit, argumentum huc quoque adhibeam, cogi. tes rogo , an aliquem finem moralem in. telligere queas, qui juftus non fit: vel an | juftum aliquod finem moralem non con. kg u ftituat. le, L] CUm $. .720; W d Quodfi alicui primum honeftatis prin- [ibo cipium inter divinas perfectiones quaerere lique lubeat $. 639, is ex mea opinione non di- ent ' verfas, fed unam Dei perfe&tionem pro ll de fuo principio ftatuere debebit: primum fi de enim fimplicis alicujus difciplinae " princi- ii |Q pium nec multiplex , nec diverfas invol- Vety vens indoles effe poterit. Plura non pof- Vere funt in eodem genere effe prima: nam ut u gg aliquid Iu Caput IX. 3?t aliquid poflit dici primum, non fufficit, ut nihil habcat ante fe, fed requmtur infu- qu A u per ut nihilibabeat juxta fe: potius necef. Omnium qui fe eft, ut cunéta poft ferelinquat primum in aliquo genere non eft, fi in ep V Mi eodem genere vel unicum aequale fibi ha- u j/ beat. lam fi ex omnibus divinis perfe-. " T nl &1onlbus non nifi unicam pro omnis bo- nitatis moralis fonte defignare queas, vix p m h " aliter facere poteris, quam ut divinam ju- Pcmam ilam perfectionem effe dicas, ut. lmO n VN pote optime gnarus , quod omne bonum morale prout toties oftendi, fit juftum: et Wm N « nä rurfus quod omne juftum nunquam non bonum morale fit. n , , 005 $. 721 em Jf Et quia legem caritatis $. 642. omnium VO legum morahum primam, ac fupremam ef- yn fe, nemo facile negabit, hanc' quoque cum lege juftitiae eandem effe, fupereft, ut demonftrem, Atque hoc uberius prae- js p ftabo in tractatu, qui hunc proxime fub- fequetur: nunc illud notare fufficiant fe- uaett q0n quentia. Diligere (fiquidem de virili amo- ris decreto, et non de imbelli aliquo fen- p p rinut fus delicio fit fermo) eft praeitare dile&o ea, quae dile&tus vult, quaeque eidem ex n j vera ratione placent: ut proinde fi Deum vere folideque diligere velimus, non nifi on p u ea agere debeamus , quae Deus vult ]am Tom. 1I. apud J 322 Tm&atug qz;intus. apüd animüm tuum definias velim, at on t juftum fit, ex duobus fibi propofitis eli- ( gere id, quod Deus vult: item an id, j 19l quod Deus vult, aliquando non juftum ] lat elle queat. Scilicet ompe, et folum ju. | p íftum divini amoris materia eít. Volun- il tas Dei eft prima /ex ex probatiffimorum U fententia: jam quod Deus vult, illud eo biti ipfo juftum effe incipit; etfiquid tibi juftum &t effe videatur, jam certum eft, quodDeus il- i iud. velit. Dum vero ad fingula principia Ua idem femper argumentum, quod fcilicet haec 1 tT omnia principia conveniant omni, et fo. li jufto, dum inquam hoe argumentum fem- [ 'il u'!m per repeto, fafidium ne admittas. Nam 1 ut definitio conveniat ommi, et foli defini- ii to efít prima, maximeque neceífaria bo- (f nae definitionis regula. Definiendo, id jri eft, alicui rei legitimos fines, ac limites BU defcribendo debemus omnia huc pertinen- tia ita complecti, ut aliena quaevis rite | fce;; excludamus, Cum jam in praefenti circa definiendum primum honeftatis principium occupamur, aliud utique argumentum, ltta quam a regulis bonae definitionis petitum adhibere non licuit. Pfqil & $. 722. E m En! quomodo divería adeo,/quae ego i quoque probo, principia difparibus adeo [ta- effe Verbis, ultimo idem tandem dicant. türf que . Caput XI. 323 fi0f d que aeterna juítitia $.644. et feq. et quae cum aeterna juftitia eft eadem, divina | il voluntas $.687. et feq. eft primum hone: üfhun ftatis. principium, ac legum moralium fu. "p premum genus. Velle enim aliquid, et ol illud jubere in Deo idem fünt. Volunta. Bofum ti divinae, id eft, infinito Bono pro Ar- g bitrio refragari non licet: et proinde. ad ]um eam fequendam , qua demumcunque ratio- ne trahimur, tenemur. )cuaä:- Aft quia. volun- ial tas Dei eít primum principium in e[fendo, nt hü tam longa difputatione nullum hucusque et ) principium cognoftendi eruimus: imo [fi ve. m rum eft, quod laudata illa qainque prin- Ml cipia nihil aliud feapfe, quam aeternam deli jufiam, et Dei voluntatem id eft prin- 4 D0 cipiwn — e[fendi importent, etiam illorum &0, 1] principiorum Patronis neceffitatem impo- finió If no, ut de alio principio, quod ad COgn0s jl na Jfiéendwum faciat, folliciti effe debeant. jj T | C]m $. 723. cipuf plbl Afít vehementer fuüfpicor , nullum ge- nn[llmi nerale cognofcendi principium dari b] ac yetiu proin nullum inveniri poffe, * Voluntas Dei eft ipfa lex, feu principium effendi, quis jam unica, ac brevi regula definiet, quid- nam finpulis vicibus veiit Deus? — Tot res y d in natura funt, et ideo fünt, quot Deus effe voluit, et quia eas effe voluit: ET ; u rurfus tot a&us funt jufti, et ideo funt X2 ä jutti, 324 * Trattatas. quintus. jufti, quot Deus, et quia Deus eos juffit, feu voluit. Ita ut bonorum naturalium non magis, quam bonorum moralium prima ra- | tio fit: Quia Deus fic voluit. * Generale principium cognofcendi haud dari, i a quibusdam juris naturalis confultis, prout alicubi legi, negatur. Atque inter Mhos re- cenfent Leyferum b), aliosque a. Kemerichio Num vero in eandem mecum fen- relatos. tentiam cohfpirent, aut quibus rationibus ni- tantur, afferere non poffum: eoquod fola corum nomina defuper relata legerim. $. 724. Et fane, fi generalem aliquam. regu- lam a Te requirerem, ex qua colligi queat, quaenam Deus condere voluerit, nonne indignareris ? Sed quando in re morali prin- cipium aliquod cognofcendi a me petis, o t ET ERE EEE - nonne aliquam regulam exigis, ex qua tu. to difci queat, quid Deus jubere volue. rit? An voluntas divina imperans facilius, quam voluntas Dei creans aliquam nor- mam admittit, ac velut certa aliqua lege li concludi poteft? * /Sane non! nifi quod tanto molimine impugnavi hucufque; legem ac regulam divinae voluntati impofitam comminifíci velis. Ipfe enim folus efü, et ä nemo potefl avertere cogitationem ejus: eb ani- [ ma ejus quodcunque voluit, boc fecit c) * Hie ä b) Specimin.3. ad ff.T. €). lob.. 23 , 13. um Caput XI. 325 ufi * Hic alicujus animo intrinfeca a&uum quorum- jl dam malitia, aut connata eorum bonitas rur- fus obverfabitur, quae divinae voluntati ali- CO quam praecipiendi, prohibendique rationem minillrare videatur. Verüm non juvat ea, quae toties jam dixi usque ad fenfum mole- ld [ , yl( ftiae repetere: ad praefens vero megotium hoc folum addere velim: qui a&ibus huma- hr fIetit his aliquam bonitatem moralem divina velua- i tate priorem defendunt: ii etiam maturis re- rum divina voluntate priorem aliquam effen- j od Ái tiam concedere coguntur. . lam ficut ex in- trinfeca refum eífentia, fiquis talem admit- tat, nunquam poterit aliquatn. rationem, et re- gulam eruere, per quam Deus unum potius, quam' alterum producere. debeat, nifi divi- r n nam libertatem plane abolitam effe, totum- que univerfum caeco quodam fato non tam ue regi, quam abripi velit:. ita ut in Deo mil 1onto Nam nifi gloria caufae efficientis remaneat. hac ratione ipfe Deus nihil in fuo arbitrio ipïi'n haberet, fed . optimis et infuperabilibus ra- pEUS, tionibus adftri&us, imo fubditus nunquam qud fua au&oritate ageret, fed momenta quaedam Vglue; et ita ut ex eorum vi fe priora neceffario, ;cmu-:a neutiquam extricare queat, fequeretur. Quod, j TP ni fallor, eft ipfum abominandum Fatalifta- rum [fyftema, divinae humanaeque libertati : extreme adverfum. Si vero iutrinfeca rerum bonitas Deum non poteft adigere ad eas pro qUO , ducendas, cur intrinfeca actionum noftrarum u ofitl bonitas Deo ad easdem praecipiendas vim in- ferre poteft ? Si Deus aliquod bonum ante h fe invenit, Ííi optimus eft, tenetur illud fe- j i [ qui: aut certe optimus non eft, fi bonum non fequatur. Sed ícilicet Bonum aliquod Deo prius ftatuere eft alterum , imo antiquius » p Deo nofiro Numen comminifci, X 3 $. 225 x*ü—»-* i 326 Tratlatus. quintus, $. 725. 5 V ( Hic vero dices: ,,Si nullum princi- ; pl L »pjum, nullae rationes füppetunt, exqui- (at , bus difcere poflimus, quid Deus velit, qu . Qquomodo ejus voluntati obfequi pote. E »Timus? Seu aliter: Ad quid principium »€[Jendi, fi nullum datur principium feu fi 0b » regula prius illud cognofcendi? , €0] $. 726. (Q1 Non ego hoc volo, quod nullae ra- Qu tiones exiftant, ex quibus voluntas Dei cognofci queat, fed id folum fufpicor, quod hae in certam, ac fimplicem regu- lum compingi nequeant. Quando Deus aliquid a nobis exigit, a nobis aliquid fie- ri vult, abs dubio id nobis manifeftum reddit: fed .ficut pro mer Larbitrio fuo, et absque ulla praecedente ege nobis ali- N qua imperat, fic etiam modus tale impe- rium nobis denuntiandi fumme arbitrarius, nulliique priori regulae fübje&us manet. ! $. 727. Cum vox aeternae juftititiae fit prae- ia cuique quod. debes : ego ex diverfis de- bendi titulis ofüicia hominis univerfim LI omnia deduco, non quod obligationes ex ill is titulis reapfe oriantur, * fed quod da- ti S illis titulis divina voluntas diverfimo- € iuam oblisandi vim exferere incipiat. Sed 3?7 Caput XI. Sed tituli ifti nulla certa, ac fimplici re- I ffunt, etfi nos in cogni- yint gula conftringi po tionem divinae vo luntatis fat aperte indu- YU Sic divina auCtoritas eft ratio , ex cant. velt, nefieium creationis pit qua fides debetur: be ad religionem ; ben eficiu m generationis ad cinit filialem pietatem, pa&um ad fidelitatem W f'eaj obfiringit. lam cogita , quid haec quattor commune inter fe habeant jita, ut per communem illam rationem principium ali- quod, et fimplex regula effe queant. * hé b r ! Dä * Peccatum aliquam malitiam quandoque faltem, et in aliquo fenfu infinitam involvit, utpote pit infinita poena dignum: igitur peccatum ratio- T nem, f2 u obligaionem infinita m violare de- bet. feu obligatio infinita ex [ Haec jam ratio £- ( fe debendi titulis, qui plerumque creati, et niti funt.. & g * pacum , beneficium, nma fci o(Lort non poteft: quia caufa finita effe&um infini- ïuq, tum edere fimpliciter nequit: fupereft itaque, N ut obligatio moralis, quae reap fe eft volun- jts d Y tas divina, ex illis debendi titulis tanquam ex fua caufa minime oriatur; fed datis illis raii d ;' quod divina voluntas titulis cognofcimus , . o arbitrio obligare in- iv fponte fua, e t propri cipiat. Sunt i taque illi tituli rationes cogno- lex ali- Ícendi , fed difparatae, adeo , ut fimp minime quod principium ex 1i$ conftrui u poffit. Fl: dB ** Sic offidia theologica nituntur titulis infini- t efilf IS, a c divinis, officia moralia vero titulis & d creatis ac finitis: jam quis rem fane arduam fi divinum cunm creato, et in- l adgrederetur ; ! finitum cum finito in fimplicem aliquam re- J Equidem hoc inter l gulam componere ve)it. fe » X » 1228 Tra&tatus. quintus, fe.commune habere videntur, quodi omneg (it tales tituli ad obligationem mor alem compa- rati effe adpareant. Ve Atl o rum, quod jam di- M &um eft, haec .vis obli 5 andi illis titulis . mi. L rime propria, fed extra nea penitus eft, mi- , p mimeque connexa cum ii S. ,divinum teftimonium infiniti Sic e. g. etiam licet. ponderis fit, ad certum tamen reddendu m intelle&um, -et non ad obligandam volunta tem ex fua in- dole, Pu lam ve et ex vi nativa facit, utpote ad fo- ritatem comparatum: poftquam vero If Deus locutus eft, lex primum , feu divina voluntas noftram v oluntatem adgreditur, ne tantum teftem de mendacio fu m UVS P fpectum hab-ea- i : f j $. 728. Sicut igitur plurima novimus, quae | H Deu $ voluit condere , absque tamen , ut ea omnia generali r T egula compleé&ti poffi- mus: fic plurima pa riter intelligimus, quae ) ? Deus voluit praecip verfali ere ita tamen , ut uni- effato. definire mi nime poflimus, quae Deus jubere, aut prohibere gene-. ratim voluerit. Et vide an non huic opi- nioni fuffragium ferat Spiritus San&us 4): 3 Y0] Qm's enim bominu M n potertt fcire confilium Dei? «Tut quis poterit cogitare , quid wvelit - Deus? a Copilationes enim mortalium timidae, et incer- QUQ zae providentiae noflrae. t[fe Corpws enjm, quod corrumpitur » üdgravat animam , et terrena in- Y Babitatig d ep u vimit fpiritum multa cogitantem. 4 m — — Séfi m aute fuum quis fciet, mifi tu r dederis 2 Sapi&:ri 95 I3. c? feg. ! Caput XEFIL u 339 0tn dederis. fapientiam , et' miferis fpiritum . fanttum (ODpa- tuum de alüffumis ? Et fic corre&ae fint femi- w d. hh) T tae eorum, qui funt in tevris, et quae Tibi BR ! - placent , didicerint. bominas. b, m Dondeny CAPUT XII. ellgc"tu;, &hn Per infimitam aeternae legis effücaciam aliqua & qd f dU via tentatur ad primi peccati in po[leros. 44dae l Q fropagatienem. explicandam. Itü!, » hi ! 729. Praefens caufa 730. Ab hoftibus Evangelii ad illud impugnan- dum male affumitur. 731.732. Confulta 'Phéologorum fyftemata mi- [í nus recta. [ U 733.234«735. 736. Quae in hac caufa funt cer- P ( 't2 ,. recenfentur, n, o 6.7237.738.739. Alia quae negari non poffunt, defcribuntur. o 1 $. 740. 741. Quinam ex peccato Adae effectus re- à ( dun'dgrint. ut i $. 729. » " Dum de aeterna lege, feu de diviha jc opr voluntate, fer quam omnia, prout loqui. 34 | tur S. Auguftinus a), ordinatifmma | funt , ]ï i 2 tra&amus gravifima fe offert quaeftio, * jui jnt qua fcilicet ratione. ordinatum et juftum effe queat, ut miferi Adae filii paternae , qzm: ,z noxae rei evadere queant, quam adeo non u commiferunt, ut tempore perpetrati de. TM lidi ne extiterint quidem. Num prima M lex u hY ? :2 U de l; itusc CR 330 Tvatkatus quintus lex moralis etiam nondum exiftentes ftrin. glt, aut obedientiam ab iis quoque exi- git, quibus libero arbitrio plane deftitutis E vel obfecundandi, vel refragandi nulla ü prorfus facultas fuppetlt ? Qu * Extra ordinem, et loco maxime alieno de IÉ hac caufa tractare tibi videbor verum tota 01 res haec proxime ex aeterna lege defcendit, qu unde etiam ex hac eadem lege proxime ex- plicanda venit. Et uthue peccatum OTIgt- n nale de genere malorum moralium, et fic le- & gi aeternae adverfum effe facile concedes. lic Ye $. 730. for fro Atque exinde religionis chriftianae di hoftes pro peffima cauífa fua ingens argu- a t mentum, ac pene materiam triumphi fibi Qu 1 DN fuppetere inani laetitia gloriantur. meua Tüt proin reéte fentientes jure refpondent, in- W numera effe vera quae ratio humana non lU capit cumque in rebus naturalibus tot dentur, quae captum noftrum fuperant mirum fane non erit, fi etiam in morali- bus unum alterumve caput noftram facul hq tatem excedat ui ex eo , quod non in- telligit , jnfert, id falfüm effe, ifte per tig Qp hoc non adverfam partem v1n01t fed pro- Nlmls mul- bis priam ignorantiam confitetur. ta profecto falfa forent, fi ea omnia ef. QUi ia fent falfa, quae ego non intelligo, Iq It $. 731. Caput XH. $31 trin'- o 790 e Ad rationem humanam in ardua hac ts caufa juvandam, duo potiffimum fyftema. nili Et primo ta.a theologis ftatui folent. quidem ajunt, quod per ipfam naturalem m à nativitatem , qua ex Adamo defcendimus, m ul engl, originarium malum illud contrahamus. Aft quomodo per materiatum hoc wedinm, feu n d modum etiam morale malum propagari, | (»".' Á et imputari queat minime intelligo. Et (55 licet $. Auguftinum in hoc multum fibi fa- ventem habere putent, magnopere tamen, formido, ne fanttus Doctor natales no- ftros, non pro caufà fed pro occafione'et con- Laf ditione incurrendi peccati habeat. Aliud ap j li quippe eft dicere: omnes primam culpam contrahunt, qui ex Adamo funt nati: et W rurfus aliud: omnes ill peccato obnoxii W efficiuntur, quia ex Adamo originem tra- j m hunt. T tüi 6. .232. efäml; yot Quare alii noftras voluttates fpeciali fc) aliquo Dei decreto voluntati primi paren- g tis alligatas fuiffe. ftatuunt, ita, ut five bo. Ü pü num, five malum Adamus elegerit, id no-- ( pro- bis quoque vel prodeffet vel noceret. Aft SmU' r quia nec ad ipfam alligationem a Deo fa. j d &tam, nec ad electionem a. communi pa. ] T rente noítro male inítitutam liberum ar- x bitrium noftrum quidquam contulit , alieno h 3 2332 Tra&atus quintus. alieno paécto ejusmodi miferos forfa, ini. M LU quos vero ac peccato obnoxios effici nos potuiffe, nullatenus intelligo. Praeterea |1 li 0tit] non capio, qua ratione nojftrae volunta- n tes alienae adftringi eo tempore potuerint, lun quo nondum erant. Novam ego Expli- [// cationem molior, ex qua peccati origina. lis propagatio facilius forte intelligetur. la Cum vero haec caufa fit delicata admo- dum, et ego ad eandem digne fuftinen- dam haud fufficiam, ea quae hic fcriptu. pec rus, nedum contra fenfuüm Ecclefiae, . fi pon hunc forte non affequar, .fed neque . ut meam definitam fententiam valere vclim: ny )l i et licet eandem fat diligenti medidatione h. diggefferim, eam tamen graviori aliorum G judicio expendendam duntaxat offero; ut vero difputationi fuus curfus conftare nj que queat, me tanquam hujus doGrinae pa- , yi tronum geram. gin 85.:735. Antequam tamen ipfam fententiam meam ftatuam, praemittenda fünt ea, quae lat in praefenti negotio certa funt. Itaque pO imprimis fide divina eft certum, in nos hif nedum poenam, fed etiam culpam pecca- ] m ti tranfiiffe, et cuique noftrum propriam l fa&dam fuiffe, quod ab Adamo commiffum. fuit. Clariffume id habet Apoftolus 2): Sicut l)ï i b) Ad Romam. £, 1. E Caput/ XII. 333 i Sicut per umum bominem . peccatum n bunc j mundum iniravit, et per peccatum wnors: ei h N ita in omnes bomines mors periranfüt in quo omnes peccaverumt. ]dem definit Tridenti- ünà BTIM num c): Siquis dixerit — —— inquinatum ii- j lum per inobedientiae peecatum. 1ortem , et poe- lr "as corp " oris tantum in ommne' genus bumanum; jl transfudiffe : 4dnatbema. fit. Vi S. 734. J Pariter certum e(fe videtur, quod ad [ " peccatum Adae a&uale, id eft ad vetitum n pomi efüm noftrae voluntates nec caufa et phyfica, nec caufa moralis extiterint. Ni- clif hil enim, quod nondum eft alicujus rei, ii of feu a&us caufa effe poteft, certe/alias pec- Yrutm catum ilud nobis non hereditarium, fed E Y perfonale foret , fi ejus caufa noftrae quo- n " Denique multi- que voluntates fuerunt. p plicem haberet originem: nunc autem ori. gine unicum eü d). $. 735. ntdt Infauftam vero hanc culpam perpe- qu tratione folius Adami, et dein non nifi t propagatione unicuique propriam faétam liU fuiffe, clare afferit Apoftolus e): Per unum eca bominem peccatum in bunc mundum intravit. Y liem: Sicut per inobedientiam unius bominis ff peccato- €) Seff. 5. can.2. $ii d) Tridentin. feff. 5. can. 3. ï e) ád. Romas. $ , 42. «f fäqmnt- '*Ewï 334 latus quintus. peccätores vtonflituti fünt multi etc. ^. Untus y delifto multi mortui funt etc. $i enim unius delitto 1nors regnavit per unum, multo magis etc, m Jam fi noftrae quoque voluntates ad.illud fed peccatum quacunque ratione cooperatae Et fuiffent, non per unum hominem tnors Da intraffet , non per unius inobedientiam cü peccatores multi conftituti fuiffent, non de unius delidto multi forent mortui, deni- (qu que non unius delido, neque per unum nt mors regnaffet: fed per plurimos haec )d l omnia facta fuiffent. Denique peccatum 10 originale non effet unicum , et commune, tf fed multiplex, et cuique peculiare: imo Tk Adamus , quod eft contra Tridentinum f), j t nobis nihil, fed propria cuique, qua a Áttjy illud peccatum concurrit , opera nocuiffet. ii ; Mi obhg $. 236. WQ Huc quoque fuppeterent, et ubertim Cu) ï Can quidem Patrum teftimonia, atque inter hos praecipue S. Auguftini g), qui con- ü, tra Pelagianos confitentur, peccatum ori- ginale nobis nullatenus in noftra fed in fola Adami voluntate fuiffe voluntarium: quod quidem falfum effet, fi noftra vo- m luntas ad illud malum feu in genere cau- Qu fae phyficae , feu in genere caufae moralis leger aliquid de fuo contuliffet. 1€qu ( $.2377 f) SBJ 5. Crm.Q. $J Libr.a. vétrádlion. 13. et alibi frequenter. ) Caput XII. 35 1 $. 737. BUA 'Tota itaque difficultas in eo eft, quo- t t um modo ex actü mere alieno nedum poena,; " |L] Il j fed etiam culpa in nos tranfire potuerint. erá Et quidem poenam ex fa&o inobedientis. Ih Patris in filios propagari, facilius, quam t [ culpam fe intelligere putant, non atten. ff dentes, quod.poena (ine deli&to utpote ( quod illa neceffario refpicit, non queat us intelligi. Quomodo enim poena irrogatur )d ili, qui culpa caret? Aut poena in nobis CC non eít, aut eulpam praev1e in nobis la- mï'l] J tere neceffe eft. ()uod etiam advertit D. d Ti Thomas /) Alius efl eorum error qui di- Jf 1 cunt, in puero nato nullam e[fe culpam , fed jUd tantum obligationem ad poenam , quod divinae N il ] juflitiae manifeffe repugnat , ut fcilicet. aliquis obligetur ad poenam , qui culpa caret. Qua- proptef ; propagationem poenae tam diffi- Ia ypettb culter, quam imputationem culpae expli. camus Imo translatione poenae explica- gl il[4 TAU ta, participatio culpae facile fluet. If * $. 738 iT aru 'Tertio certum paritér effe puto pecca. tum , in quantum eít peccatum. non ali- i Y n (u quld ajéns, fed meram rmegationem , qua legem aeternam, id eít bonum mümtum (f WS fequi mere omittimus, etfic merum defe- &um, M b) 2. 2. diflindl.. 305 91« art.3. m,im* as 336 ! Trattatus quintus. &um, feu merum nihilum effe i). Qua. £0f propter a&tus peccati, feu peccatum attuale 1 eft averfio a fummo bono , feu negle&us, "l qua fummum bonum amplecti omittimus: qui peccatum vero babituale eft averfjio mox aV explicata poft a&dum peccati eousque per- fiis feverans, donec per poenitentiam cum ht Ó fuüummo bono iterato conjunganiur. | pec haec quidem efít notio omnis culpae tam J t a( babitualis , quam a&ualis, i (en $& 239: fuit 13 Inter ea quae in hoc negotio certa Almm íunt, quartum eít, quod ex communi theologorum fententia omnes per natura- fod | Mp lem generationem ex Adamo defcendentes in gratia nafcituri, juftitiamcuique propriam, Dl et conjunctionem cum Deo , innocentiam, immortalitatem corporis, libertatem a con- cupifcentia et alia plurima bona fortituri vin fuiffent, fi Adam non peccaffet: quae qui- | dem tanta bona in pofteros fuos redunda- der lde tura primus homo in praemium fuae obe- dientiae tuliffet, tm Tuf üt BUEZ To]u Cum vero tot dotes nobis .non nmifi CUt fub conditione, fi Adam obediens perfi- kquu ftat, nobis decretae fuerint , cumque haec cone llüm tàmy i) ld clarius evin/mm in differt. de fupremo ge» &erve virtutis, C. ultimo praecip. S. 150. ]s [ Caput XII 337 Qu conditio minime impleta fuerit, naturale dul ac intelie&u facillimum confequens eft, nos aM ^ J exinde hisce bonis deftitutos manfiffe. Et quia defectus gratiae, defe&tus juttitiae, | D averfio a Deo, id eft defectus conjuné&tio- 3 (n nis cum Deo eft ftatus ipfiffmus peccati $.738., ideo ex peccato Ádami verum » peccatum incurrimus. Ti Cumque immorta- litas, et libertas a concupifcentia füb ea. dem conditione, quae non evenit, nobis fuit adpromiffa, neceffitatem moriendi, et j ut illam fenfuum feditionem eo ipfo contra- u ximus. Et fic facile , et apertum eft, quo- modo defectum juftitiae, aliaque tot. mala fatrte ]denüi ex primi parentis noftri peccato incurra- mus. prrfam MC Yaf $. 741.- ja d Et quia conjun&tio cum juftitia vera Qul T virtus, ac proin defe&us juftitiae (fiqui- d dem voluntarius fit) verum peccatum eft, * ' ideo ex illo Parente noftro verum pecca. Q f tum traximus: id eft incurrimus defectum juftüitiae non quidem in noftra, fed aliena voluntate liberum; alias quippe hoc pec- g ! catum non orjgimale, fed perfonale. foret. Equidem ex fenfü Ecclefiae, et Patrum originale peccatum non eft fimpliciter alie- num, fed cuique noftrum proprium: hoc qu tamen ita intelligendum eft: fi caufam hu. LUE um jus peccati confideres, hoc eft peccatum [ glie. x,g.»s*f 338 Trattatus. quimtus, alienum; fi vero /fubjeftum, in quo recipi- | tur, id eft, fi mentem , quae iftum julti- tiae defectum patitur, attendas cuique eft Í proprium, ac fingulare. ** * OQmnem virtutem effe juftitiam toto fere tra- &atu hoc oftendi: ac proin per neceffariam confecutionem omne peccatum defectus jutti- tiae erit. Clarius id patebit ex tra&atu pro» ximo, pr ** Hoc tamen per totam hanc fcriptionem fir- [t miffime retine, quod peccatum, macula, re- Vi atus, culpa, &t ipfa etiam poena non fint aliquid po/faivum , feu ajens, fed quod fnt Q merae variorum bonorum negationes: et fpe- Ij ciatim peccatum non ajens aliqua nota aut natüura quaecun que , fed eft merus defectus Qui . Qon juftitiae. Quare ad rigorem philofopbicum non re&e dicimus: Ex peccato Adami aliquid r in nos tranfiit, vel propagatum fui:. Aptius Q rem exprimemus dicendo: ob culpam Ada- mi juftiia, conjuné&io cum fummo bono, et j alia infuper varia bona, quae alias nobis | gaf communicanda fuiffent, in nos transfufa non j fün funt. Et licet Doc&ores omne malum in ne- | m gatione conftituant, pedetentim tamen, €t ex vfu loquendi femper notionem mali ajentem ä p0e fibi affingunt , qua aliquando concepta innu- prii meris diflicultatibus, praecipue circa caufam defe« malorum fe implicant: vide ommino in differt. Vah E :?e upremo. genere virtutum. W W CAPUT XIII. "h lpfa opinio, qua propagatio peccati originari uj explicari fors poterit , defcribitur. ; li $. 742. Propria in hanc rem fententia fta tuitur. $. 743 3 Caput XIIL 339 T 8—,743- Propagatio peccati quoad Adamum poena, Vl quoad nos peccatum efít. Dum hoftia fuc- cedanea T. $.744.745. Aeque ac Chriftus pro alieno- pec- cato facii fumus. r $. 742. WL Itaque fi Adamus in obedientia pere ftitiffet, in praemium virtutis hujus nedum M propriam, fed etiam filiorum fuorum ju. ftitiam , ac felicitatem tuliffet g. 739, nunc vero, quia praevaricatus eft, juflitia, alia- j que felicitatis capita ipfi ademta, et pofte. qu ris ejus non. communicata fuerunt. Et quia in poenam primi peccati haec. nobis pl L non fuerunt tfibuta, quod omnes faten- lh ali tur, ideo miferos Adae pofteros vittimam N j - et eorum mala ultionem de primo pecca- m A to fuccedaneam voco: et per hoc propa- j Or[l j gationem peccati originarii explico : ita ut m 1llf4 K funeíta, quam pofít lapfum Adae incurri. j II li mus, conditio noftra, quoad Adamum CCX poena quoad nos autem vera culpa, pro- jae prii nominis peccatum fit, quia inter alia g i defectum juítitiae involvit. Ne vero no. qq d W " va haec victima, aut piaculi fuccedanei vox te offendat, cogita, rem effe antiquam, et prout mox dicam , quod etiam ex Pa. trum fententia Adae- pervicacia in nobis [] u puniatur, quod ipfum nil nifi alterius de- ^ licto füuffe&am, ultionem dicit. " qiti Ya 1 5-743- 340 Trattatas quintus. $. 743. Quare ad puniendam tantam, quam Adamus plena cognitione , fumma liberta. te perpetravit, pervicaciam hafce homi num ex ÁAdamo nafciturorum animas fim- pliciter tanquam hoftiam fuccedaneam Deus defigunavit. Cum enim Deus nemini quid- quam debere, ac quod certo inde confe. quitur, nemini injuriam facere queat, ejus- f;0di anima conditori fuo, id eft, .fig- mentum figulo fuo exprobrare haud pote- rit, quod eam. fic, et non alio modo fa- 'cere voluerit. in hac itaque opinione mea transfufio originarii peccati effet me. ra, poena, qua Deus Adàáe peccatum etiam Caute ta- t in ejusdem pofteris vindicavit, men, quod mox dixi, adverte, quod pro- f pagatio haec confiderata ad Adamum fit mera poena: * nam quoad nos eft verum peccatum, prout ex fubfequentibus appare- bit. ?* Seu, quod idem eft, ad punien- dum Adae peccatum nos et peccato et poe- na peccati involuti, et fic per utrumque lg; triftiffimum hunc effe&um pro alieno pec- $5 cato hoília Vicaï'ia' facti fumus. * Et quidem hujus mali propagationem effe i meram ultionem primo peccato irrogatam S. X Auguftinus multoties, et inprimis in libr. re- traétation. a2): docet; unicam duntaxat fenten- tiam ex alio ejusdem libro in hanc rem ex- [ fcribo 8) libr. y. Cap. 9. 91 Caput. XIII. 4 fcribo 'lr):-ut autem de illo prito conjugio et eum igmorantia, et cum diffcultate, et cum t mortalitate nafcamur , quouiam illi peccaviffent, et in errovem, et in aerumnam , et in 380Y - . tem praecipitati funt , verum moderaiori , fum- boni mo Deo jufliffme placuit, wt et in ortu bo- s li. qmiuis originaliter appaveret jujlitia'pzmz'enfi! ] Del - et in prooedu mifericordia liberautis. u ** (uae ut facilius intelligantur, notare de- beo, quidnam ego fub peccati originali in- C(Eh/ P tellizam. t Iam peccatum a&zale, feu acus, quo reapfe peccamus, eít diétum, Jfüchum, vel l 0 concupitum contra legem Dei aeternam: prout JA ) ex S. Auguftino c) coimmuniffima habet fen- tentia, J Fa&o peccato ac&sali deinceps perdurat a ff peccatum babituale, quod duobus velut ca- | Qu pitibus confítat. Quorum primum eft priva- (( tio caritatis, defectus juftitiae, inimicitia cum Deo, averfio a fummo bono, mnon quidem |ort fimpliciter fümta, fed prout ex peccato actua- um : li defcendunt, et quae omnia idem funt rea- u pfe, et quae a Theologis peccatum, et rea- ven Alterum , ex 2"5 culpae vocari folent. quo p peccatum habitüale conftituitnr ,' aut quod uÜi nid faltem illud confequitur, eít obligatio ad va- u pOE rias, et graviffimas poenas fuftinendas. Quam obligationem veazum poerae ex peccato actua- um Ü linatum vocare folemus. Neque fcio Theolo- 9] gum, qui ad peccatum habituale plus requirat. Homo hifce duobus capitibus vitiatus ve- re peccator, peccato infectus, et filius irae t d rectiffime. vocatur. j y Porro conditionem hanc damnatoriam quis- jbr. " que poteft incurrere vel ex a&tu proprio, et tleptt fic erit peccatum habituale perfondle,, vel ex ii actu u D* libr. . De libert. arbitr. C. 20. , €) libr. 22. contr. Faufl. C. 342 Tra&atus quintus. adu alieno, e. g. primi parentis, et tune erit peccatum Aabituale óriginale. Quare peccatum originale ex . mea fenten- tia eft privatio caritatis , defeclus. juflitiae, inimicitia cum Deo , averfoo a fummo Bomo, et reatus culpae, prout ex peccato AAdae bace omnia im mos framfierunt: quae mala adjun- &am fibi babemt obligationem ad fuffinendas varias, et graviffimas .poenas. Neque puto, quod aliquis ad conftituendum peccatum ori- ginale plus requirat. Certe concilium tri- dentinum naturam labis originariae definiens haec fola habet 4): Siquis Adae praevaricatio- nem fbi foli, et non ejus propazini afferit no- cuiffe, et acceptam a JDeo [anclitatem, et ju- itiam, quam perdidit , fibi foliy et mon mo- bis etiam eam perdidiffe; aut inquinatum il- lum per inobedientide peccatum mortem ,. et poeuas corporis tantum im ^ omme genus buima- uum transfudiffe, non autem et peccatum, quod mors eff amimae, anatbema fit. Atque in his facile concordamus, ut pu- w to, maxime tamen haeremus , qua ratione ex j libertate aliena, et ex deli&o alterius nos u nedum reatum poenae, fed etiam culpae in- Ccurrere potuerimus. lam ego opinor, quod In hoc ad peccatum Adae digne puniendum fit [ juftiffime faftum, adeo ut nedum poena, fed f etiam culpa noftra quantum ad Adamum fint ha mera ultio , quantum vero ad nos fit veri nominis peccatum nobis fingulis proprium. Cl Nam etiam omne peccatum habituale , quod Ti quis ex deli&o proprio incurrit, quaritum ad i acum iniquum mera ejus poena, in fe autem Ün verum peccatum manet: utpote quod ex actu injufto tanquam ex venenato parente venena- Va ta proles omnem ejus indolem, ac totum venenum trahit. Quod d) Se.y; 5- Clm'. 2Z. Capz&- XIII. 34? «t Quod( quidem maxime notandum: alias ne- dum originale, ideft peccatum babituale ex . i" [ 1] alieno fa&o, fed mne quidem ftatum peccati perfonalis, id eft peccatum babituale ex pro- f pria a&ione contradum , re&te intelligemus. p b hdae bt Sola enim privatio. juftitiae plenam peccati idaeam fors nondum continet, nifi haec con- Y if fideretur, prout ex peccato a&aali orta, ac tanquam elffe&us ean dem cum caufa fua na- ye piii turam neceífario nacta eft. in hanc rem at 0l m us t nunquam f[atis repeti poteft communis do- &orum fententia, qui peccatum in defectu d et quidem in defe&u juftitiae DEBI- i juftitiae, «*AE Conftituunt. Inter quos S. Bonaventu- uj 12 in libr. 2 fententiar. diftin&. 32. q í. IR LE concluf. ita fcribit: JPeccatum originale im "RUL earcutia ju[flitiae debitae confiflit forma[iteg TL grtlhy f j $. 744.. M "T jin, Hoc qui mirari voluerit, obftupefcat potius, quod ipfi Filius Dei, cujus vita g u T i yiomd et fanguis omnium animarum aeterna falu- tae infnitis vicibus pretiofior erat, quod yenis ? aipt.! inquam ipfe Filius Dei, innocentiffimus ffy qüj.: utique pro Adae noftrisque peccatis ho. j ^ ftia ejusmodi fuccedanea evaferit, fatus wocnal IUV maleditium pro nobis a). Quis fe capiat, a ^ RP cum verba Apoftoli legerit b):. Eum qui PWFW non novoerat peccatum , Deus, pro mabis pec- 2]51 qüü' j caium fecit , ut mos efficeremur juftitia in ipfo. WW Omnes angelos , et animas hominum uni- j Jd 21 g verfas aeternum perire prout omnesrfa- 4 ten- put xæm 4) Ad , Galat. $, 13 Qu'" b) 2. Ad Corintb, $5 *1. ss p* 344 Tyattatus quintus. tentut, tolerabilius fuiffet, quam Deum frit hominem vel minima moleftia affici. Nunc etiam mortem et quidem mortem crucis idxv ad expianda peccata noítra id eft aliena, fubiit. m $. 745. Haec fcilicet eft illa aeterna lex, di- T vina, nempe voluntas, quae etiam Chri. fto homini eft fcripta, qui per os Prophe- UT tae confitetur a): n Capite libri fcriptum | eft de me , ut facerem voluntatem tuam. Quod teftimonium , ut fcias ad primam legem , $ et ad mortem a Chrifto ex ea pro nobis Q"j 113 exantlandam pertinere , intérpretatur Apo- M h itolus b). Tünc dixi: ecce venio. In capi- te libvi fcriptum efl de me, ut faciam Deus voluntatem tuam Superius dicens: quia boftias, Mj et oblotiones pro peccato noluifüü, tunc dixi: £C6ce . Uenio, ut faciam voluntatem tuam. In qua voluntate fanttficati fumus per oblationem ï corporis lefu Chrifii: O immenfam aeternae Z h legis bonitatem et eflicaciam infinitam , per quam omnia, quae bona funt, fiunt, €t per quam omnia, quae fiunt , bona funt. er quam intelligimus bonum effe, ut ani- mae de fe innocentes pro alieno peccato Juftum piaculum , id eft pro peccato Ada- )? W*ï In1 »tat » gat ^&) P[alm. » $. " P) 4d Hebraeos lOo;, 7. et feq. - Caput XIV. 345 Deu micum Chrifto victima fiant: nam Deus Nun id voluit l UW Mp CHRPUT -XTIV Rationes buic explicationi adveríae folountur. $.746.747.749. Explicatur, quod non mera poe L na, fed etiam peccatum in nos in Chriftum ( Al fola poena peccati tranfierit 749. Status peccati confiftit in defe&u carita- )mnh ts, et juftitiae ï irij 5o. Parvuli fine propria culpa peccato impli- W cati , A Deo odio habiti, lepdt ;- . Summa miferia affecti l Dl j* 784- Inimici Dei exiítunt, r n ä gï g? 5. et.756.. Quod de Chrifto, licet is pro peccatis noihls fit hoftia fuccedanea, dici N ]u nequit $ 757.758 Parvuli per privationem . juftitiae , hoj l Chriftus per mortem fuam debitas peccato ( poenas luit r ! $.759. Poena Chriíti eft gravior, quam illa par- vulorum eft. f $.760. Qui proinde infinito titulo nos fibi de- tert vin LtOS tenet. Qitaf, 6.761.76 Status peccati in parvulis ampiius ex- plicatur. fiun H fuy $. 746. yt at .,Nonne fic transfufio peccati oripi- eCcato ,nalis in infelices Adae pofteros confifte- ) A in obli- Ti ,Iretin mero reatu poenae, id eft: »gatione debitas alieno peccato poenas Inen- 53 dLy mortem ï.OACïdDdl, feu in eo, quod Ys 92 qul C 346 Tra&atus qqintus. ,,quis pro alterius deli&o in hoftiam Vfuc- j ,,cedaneam a Deo affumatur? Atqui hoc » ;; ,plane falfum eft: nam Íi obligatio pro nC( ,peccato Adami juftam vindictam fubeun. , di peccatum originale in nobis confli- ,tuit, tunc dicere cogemur, quod etiam ,; Chriftus peccatum originale contraxerit, hi ,jutpote qui'/reatum ac obligationem ju- — -s pr ,Ítas pro Adami noxa poenas luendi a 10 Chri. ,Patre fuo impofitam fuftinuit. ha ,,ftum vero eo modo, quo nos de pec- Tüe ,Ccato Adae participaffe abs ingenti fa- lr ,crilegio dici non poteft, pe f à $. 747 Ql ,Scilicet per peccatum originarium, (t ,praeter obligationem fuftinendi poenas, Sed ,;0nge aliud quidpiam propagatur: nam tàn ,per illud inimici Dei, id eft peccatores W , conftituimur , definiente id concilio tri- Q ,dentino a): Siquis 44dae praevaricationem & » fibi foli, et mon ejus. propagini a[ferit nocuif- —— SÓáÁ€ ut »f€: — — aut inquinatum illum per inobedien- ali ,liae peccatum, mortem, et poenas covporis WU .tantas, in ommne genus buwmanum transfudi[[e, li »-Anatbema fit. Quod intelligi nullatenus pe »poteft; Ergo longe abeft, ut per ideam p« »» Viétimae fuccedaneae qualis equidem Chri- U »,ftus pro peccatis noftris eft factus, trans- W »fufionem peccati originarii rede expli- y Qu 4)' Seff. S.. Can. 2. Caput XIV. / 347 nf M ,,ces. KFEramus natura lez'z' irae, ait Apo- i hr Ch N »Ítolus ad Ephef. quod in Chriftum no : h y 3 Cadit. , Qd I COW 5- 748. j o Utique poenitere me debébit, quod T huic caufae, in qua füccumbere me jam Da I] praevie eft neceffarium , in loco tam alie- Qeni no me immiferim. Sed an prorfus nihil ? Fo habeam, quo ad argumentum, cujus vi d) me tantopere premis refpondere poffim? efti : Igitur nos, non item Chriftum in Adamo peccaffe tantopere exaggeras: hoc enim fi abeffet, propagationem originariae illius culpae per hoftiam meam fuccedaneam non Jf TUf adeo inepte explicari fors concederes. Q efdS Sed dic, quid eft ftatus peccati haeredi- N tarii, quem noftra nativitate infelici fane catom incurrimus? Puto, quod hunc in a&u illo, jlio ? quo Adam peccavit, non conftituas. Nam 'cg!iäliff | efus pomi fatalis adeo in nobis non eft, ul ut etiam in Adamo mox tranfierit. Seu i aliter: peccatum. quod ex Adamo traxi. (l f 7 mus, non eft peccatum aGuale, fed babi- ! ^ t j il tuale, prout theologi loquuntur: qui fub j peccato atuali intelligunt ipfum a&tum , quo jf peccatur ; fub peccato autem Pabituali ac- T]C rh cipiunt peffimam illam animae conditionem, q in qua peccantis anima etiam poftquam CXPL peccatum tranfiit, perfeverat. Sed neque, i Ü quod lubens admitto , ftatus originalis pec- cati m d 384 Trattatus quintus. cati ftat in fola obligatione debitas pro ht d eo poenas luendi: haec enim in Chrifto wrg abs tamen peccato originali dabatur. - Quic d au $-- 749. a te Itaque ego puto, quod ftatus babitua- put lis peccati quo;/homo ex a&u praeterito Iu peccator conítituitur, confiftat in defe. ais a o boi &u juftitiae, quae eft inimicitia cum Deo, at feu odium , quo Deus peccantem perfe. C& quitur , juxta illud: Odio funt Deo impius, Tun et impietas ,. ejus. Vel an ad ftatum pec fat cati ex actu praeterito remanentem aliud Ie ( requiris? Certe hac ratione Chriftum, qui juftitiam nunquam perdidit, a peccato jam liberavimus; inter hunc enim, et Patrem perpetuus amor dabatur: qui tamen par- hd vulos utpote filios irae mifere deftituit. Ts W $. 750. L U0 Dlices: » VVere haec, fed ad rem 110| »ipfam omnia inepte dicuntur: nam re- la La o Üf QUa »dit eadem quaettio , cui te , eandem fem- — Veli »per iterando, velut immori faciam. Dic, Qum »Cur Deus parvulos de fe innocentes Driv »Odio habere queat? At quid juvat ho- wf »ftia tua füccedanea? Explica, quomodo li »Deus innocentem odiífe queat.,, iT $. 7$1. m R Sed etiam hic aliqua refponfio, ve. lut füuppetiae quaedam in infidiis pro me 1 && latet n Caput XIV. 379 A p latet.. Quando: Deus parvulos et omnes Crilo originario peccato infe&os odio bhabet, [rl quid fit? Quid eft odiffe? Amor et ami- citia ex mea opinione eft affe&tus, quo alteri bonum volumus : unde odium effe hbt puto affe&um, quo alteri malum decerni- vetet mus. Sed quia malum eft merus defectus )d boni, reapfe per odium inimico varia bo. m nae s. vitam, honorem etc. deeffe volumus. ; p Certe mori eft vita exui: unde qui alte- ) duf rum occidit, eundem vita carere defide- m p rat Non video, quid ex his facilé nega- m al re queas. m, qu $. 253 tj Patret Quando itaque Deus aliquem odio habet, varia ei mala vult, f feu. quod cla- n pf jl rius eft, varia eidem bona deeffe decer. nit: aliam enim odii, quale in mentes ra- tonales, et non in merum fenfum cadit, j m notionem non habeo. lam . quaeritur , quaenam bona Deus inimicis füis deeffe velit: puto quod fola eos caritate, et quae ; Di&, cum caritate femper eft eadem, juftitia Caritate enim fruimur Deo, id ya privet. eft, fummo , et omni bono: caritas , con- "U omOLO ftituit fummam hominis felicitatem, prout in Tractatu de fummo genere omnium vir- tutum ex Patribus, ratione, et ex ipfis L gentilibus Philofophis demonftrabo. Unde y $ Cà. p p neceffario confequitur , qpod defectu rita. lat ag 550 lratkatus quintus. | ritatis fumma miferia fit. Sat eravi ita- que odio Deus eos perfequitur, quos fum- ma miferia id eft defectu caritatis punit , uX $:-753. / et Tota itaque inimicitia , quae Deum | þï( inter et hominem peccatorem datur, in ; IO eo eft, quod homo ejusmodi Deum non qui diligens caritate et juítitia, feu conjun&io- t n Vit ne cum Deo deftitutus. maneat. Quam- at primum enim Deum diligere incipit, tam primum ceffat ompe odium, et tota ini- p micitia. aet Caritas non tantum originarium, fed etiam proprium quodvis peccatum ab- olet. Inter diligentes: odium non poteft intelligi. S- ?54- | atis & ! Status itaque peccati et odium Dei in hominem peccato obnoxium, demum 5 ber ille divina inimicitia eft defectus juítitiae et caritatis noftrae in Deum. Quamdiu Deus ! Qu hac caritate nos privatos relinquit, nos ; poe fummo odio habet,. id eít: fümmum no- jf bis malum irrogat. Sicut enim caritas, tüm li prout mox dic&tum fuit, cum Deo, id eft cum fummo bono nos conjungens eft fum- (f ma noítra felicitzs, ita privatio caritatis Ttm a Deo, feu fummo bono noftro feparars n non poteft non eíle fumma iní ra, /miferia nOoe $. 755* Coput XIV.- 351 t $. 75—5. &m Iam Chriftus pro peccato Adami (et [ utique etiam pro peccatis noftris) factus eít hoftia fuccedanea eatenus, quatenus Den ro eo peccato mori debuit: parvuli ve- E ro fimilis hoftia fuccedanea funt fatti, eo- quod caritate quoque. propter illud pecca- f M il W tum privati extiterunt. Et ideo privatio vitae in Chrifto, et privatio caritatis in Qüm [ parvulis ea mul&a funt, quam utrique j pro dolendo illo primi hominis facinore aeternae juftitiae exfolverunt. Vrl Dm d) y I ! L] $. 756. uia vero defe&us juftitiae et cari- tatis eft ftatus peccati, divina inimicitia ; t et odium Dei; et quia Chriftus neutiquam, bene vero parvuli caritate caruerunt: ideo audüm bene.vero ifti fta- ld ed ille quidem nunquam, tum peccati fubierunt. Etfic in Chriftum ] Dau no poena peccati, n on ipfum peccatum in ros vero Adami utrumque, pecea- m poüe tum fcilicet, et poena peccati tranfit, amac? [ Vl His enim nedum varias poenas, fed etiam defe&tum caritatis, id eft, fummam mife. i f riam voluit, $.752. feu quod idem, hos t etiam odit $.754. inimicos habet, id eft n 0 r in ftatu peccati reliquit. "N $. .757- 9 75» d 352 Trattattis qzzz'ntus.þ , ?Ztl'.' $5257* , Et hucusque te non admodum adver. fantem habebo. Item quod Chriftus inno- | cens poenam pro alieno peccato fübeundo hoftia fuccedanea fieri potuerit, non tantum im) credis, fed etiam utcunque capies. Solum u id tibi manebit myíterium: quomodo in 1 t0 i fin( poenam alieni peccati Deus innocentes nedum affligere fed etiam odio habere eril Scili queat. Sed in quonam confiftebat poena, quam Chriítus pro Adae peccato fubiit? & ln privatione vitae haec poena conititit. et Quidnam vero eít odium, quod Deus in Dlüs illos parvulos gerit? Eft privatio juftitiae r lt et caritatis $. 753. Hac enim a fummo ]u Bono fejuntti, quocum alias per caritatem lm fatts fumma quadam felicitate uniendi fuiffent, incurrunt fummam miferiam. Et fic Deus Ub eis irrogavit fummum malum, id eft: ma- iu ximo eos odio habuit: et quod iterum qu. idem eft, per hoc.eos conftituit in pec- Cat cato babitualà $. 749. n : du hii $. 758. Parvuli itaque per id hoftia fucceda- nea funt facti, quod juítitia et caritate, Chriftus vero ex eo fimilis pro peccato m noftia evafit, quod vita privatus fuerit, t lam privationem vitae in Chrifto a te in- Tif telligi putas ; privationem oratiae et cari- tatis Caput. XIV. 353 tatis (quae jam alias nemini debetut) pro impenettabili myíterio habes | UT $- 759 .IS l x() lethO Et inde an non magnopere te ipfum Iri implices Cogita enim, cujus.pretii fit vi« OT ta Chrifti, et fanguis ejusdem prto peéca- Qodp1 to fufüs: et cujus pretii fint omnes omnium fanétorum , et quorumcunque fplrituum OCU lldu exiftentes ,. vel etiam poffibiles caritates ? Scilieet prae his omnibus pretium vitae, W fuh et divini fanguinis vicibus vere infinitis In vita Chrifti in immenfum on. eft majus. Jeli plus fuit, quam in falute aeterna, aut in caritate omnium Anüelorum et honnnum F4 ]UHI L fumt prout omnibus certum eft. Iam privatio« tatt nem hujus, et tantae vitae parum admi- raris: privationem caritatis non nifi vi yfent tibi illata tándem credis. Scilicet Chtriftus M fua mofte poenam in infinitum majorem, 51f f [qur quam nos noftra caritatis ja&tura pro pec. caàto Adami éxfolvimus. illud punitionis Ilj Pe genus intelligas velim: et leviflimos illos i&us, qui parvulis inflié&ti fuerunt - adml. rari ceffabis. 1 - $. 7606. UCLCC Cuim vero Chriltus non tantum pro jtitl pCCn eO peccato, quod ex prxmo parente tuó tfàxifti, fed etiam pro iis, quae tu com- ïl!"ï l W mififti fit mortuus; hlc quidem per oce Tom. 11, [ cafio- [af, [ ) 354 Tradtatus quintus. éafionem te monere juvat, quae vis feri: fum tuum intimum pervadere debeat, curmi in Propheta de Redemptore tuo lcges. li Vere languores mofiros ipfe tulit, et dolores h Whoflros ipíe pertavit; et nos putavimus eum eí quafi leprofum et perca[Jum a. .Deo Ipfe au U tem vulnevatus efd propter iniquitates no[lvas; d atiritas. eft propter [celera ofrra. Omnes nos, fu quafi oves erravimus , et Oofzut Dominus in e0 k mzquztatem ómnium no/h um. Oblatus eff, quiá M tpfe ooluit 4 et non apéruit os$ fuumi ficut ovis qu àd occ ia tonem ducetur. tgh c s Propter fcelui V populi mei percujf. eum. Verum de mümca, g et omres aeternitates lmmehfum exceden- Ti te caritate qua Deus Homo pro nobis e u mortuus tractando caritatem theolovicarti li diligentius agam Nunc jpraáefentem cati- Mi fam ptofequamut. l Q el $. 761 a Itaque ultra hucusqué dictá animuri f tuum vellicabit feqüens: ,,In peccato ori. p fi »ginali praeter obligationem ad aliquas , poenas fuftmcndasg, et praeter defectunmi ,Caritatis aliud infüper cerhere mihi vi. s d Aegre aliiss perfuadebis, pdrvu- ,10s ex eo folo noxa originaria infectos », efíe Nam quod fine caritate nafcantur M »Deo invifi, et digna odii materia funt. j i $. 762. Caput. XF. 355 ) ff?' & i n6e. Qu . Hic vero recole ea inprimis, quaé agac! l»bx ] fupra $.752. et feq. $.743. ** di&a funt. 0il Tum vero adde fequentia: omnis virtus ! ii eft juftitia et caritas a), ac proin per cer- V j tam confecutionem omne peccatum eft Ó )l J)b p Prout de defectus juftitiae et caritatis. (,'x j fupremo virtütum gencre agens evincam. L] "i / Et fi forfan hoc tibi perfuadere nequeam, id faltem eum omnibus theologis admittes, [ i (u & quod omüe peccatum caritatem aflligdt , r Vel fi lethale fitj etiam evertat eandem. J j Igitur omné peccatum attuale , id eft a&us, (& MV A quo reapía pecéatut , non in quantum eft Juis ü a&io phyíita ; fed in quantum efít mora- lam fi pecca- ogiïäïu lis; erit defectus caritatis. m tum a&ualé eít metus defeétus juttitiae, jeu caritatis: num babituale peccatum , id eft, ftatus poft actum iniquum remanens , aliquid aliud quam merus caritatis, feu ju- ftitiae defe&us effe poterit? Num effecttui anm j d 00 plus, vel aliud tribuendum putas, quam ah fj ( quit in caufa? e[cftux CAPUT. X V; mlxl ! h, n 1 pä l i (! Relz'qual argumenta di[Jolountur- f þ,: $. 763. 764. In parvulis non marus defectus , fed vera caritadis privatio intelligitur. ifi | Z9 g. 65* L] J a) Fid. ?raäat. de fupremo genere. virt. Ws 556 Tratatus quintus. $.765. Quodü ne quidem ekx his ftatum peccati in Adae pofteris intelligere tibi videaris, $. 766. Cogita, ftatum peccati in mera juftitiae privatione confiftere , quem Adamus poft per- petratum peccatum . obtinuit j füb $-767. Vere peccator exinde nominandus. op $.7683. 769. 770. Nos illius actus, quo Adam þh( peccavit, non fumus participes, tánquant foi caufa acus , fed tanquam obje&ium , in quod be; actus ille peífimani vim fuam exferuit. $.771. 772. ]n poenam fpeccati Adamitici nom E tantum variis calamitatibus, fed etiam ipfi ott E peccato facti fumus obnoxii. | fem $.773.774. Ad poenam fenfus refpondetur. Ím $.775.776, Indoles hoftiae fuccedaneae explicatur, $.777- 778. 779. Reliquae quae obítare videntur, Vat ant inoleftiae complanantur, ii $. .763. & jut .Aft parvuli caritate iioti privari —— Wt ,tur hanc nunquam habuerunt, utpote iri us Va »peccato nedum nati, fed jam concepti. : C0 ,1Non potuerunt per peccatum primi pa.'- tü .fentis eo 'decore exui, quo nunquari di ,Orhati erant, Dein caritas utpote mera (r » gratia nemini debetur: nullum fuppliciurti, C » àut culpa intelligitur in eo, quod alicui NT . beneficium , ac metum donum fub nulia Qs V ,Latione debitum non tribuatur. Et fic Voc .V6ra jprivatio caritatis in parvulis, vel »,Don datur: vel faltem non poena, omnium Viq pe »hinime peccatum dici poterit. ,; Y Obl $6p ) P Caput XF. $ « « l, $. 764.- Wt f Futurum neutiquam, multo minus fuüb conditione futurum aliquod ex mea opinione cogitari poteft. Unde multa ex- b plicatione, et variis ambagibus hic opus iNqui 'l foret a): quibus ne moleftus tibi effe de- nqu beam, juvat ufitatum loquendi modum ilci N fequi. ltaque fi Adam nop peccaffet , nos i omnes in originaria caritàte nafcituri fuif- femus, qua ingenti fpe nunc deftituti cum fimus jam vera privatio intelligitur. Pri- .iicamt detti vari enim non tantum iis dicimur, quae antea habita deinceps perdimus, fed etiam jis, quorum adipifcendorum fpem certam, et jus aliquod habuimus, et qua fpe, et jure poftea exuimur. 'Vera in his jactura TM intelligitur. Cumque. haec caritatis pri- xe t vatio quoad nos propter. Adae peccatum ( contigerit, veri nominis poena intelligi- tj p tur Quod vero mifera haec noftra con- gt ditio, fcilicet ftatus caritatis per pecca- n tum deftru&ae peccatum (habituale fcili- cluff , cet) vocetur, et fit, patet ex antea di- al Gis. In Adamo fcilicet confiderandus eft pul actus ille tranfiens, quo peccavit, et hic a vocátur peccatum a&uale. Exin Adamus " usque ad fuam cum Deo reconciliationem fiif peccatum omnino habebat, quod babituale vocare folemus. Et hoc confiftebat in obligatione ad füftinendam juftam poe- Z nam, sl ! 8) Vide traclat, de prim, verum cauf. o 358 Tmäatus äuintus. nam, et in privatione gratiae et carita- » tis. 1 Peccatum Adae attuale nunquam erat . nofirum, utpote qui fru&um illum veti- jl tum nunquam comcedimus , bene vero pec- » » catum Adae babituale , id eít ftatus poft actum iniquum remanens. lam .hoc pec- a catum babituale eít teerus defectus carita- ! » tis, et non qualiscunque defe&us, fed prout eX peccatoÓ ac iali defcendit, et ob- sl li ligationem fub eundi debitam poenam fibi fociatam habet Haec privatio caritatis in Y A ^ damo: poft a&um iniquum erat veri no- fà minis 1o pe pe ccatum , " babituale fcilicet: tale etiam eít in nobis, ea fola differentia, ( ls quod illud ip Adamo ex actu proprio, in lic nobis vero ex a&u alieno defcendat. Et, fic defectus caritatis, puta femper prout ex at NT jeccato Zddami inducitur , et privatio et poe- I N J na, et peccatum (abituale fcilicet) et eiï:,; et recte vocatur. i. 5 7 43-»33;; l; [ $. 765. illg uod fi mens tua ne his quidem fi- Ll [ bi fatisfactum eífe fentiat, fequentia in- primis eidem occurrent: .,infelices Adae - M »Ppofteri ob peccatum parentis fui malum- h » Concupifcentiae , innumeras calamitates, tf »necefüitatem moriendi, et infuper obli- V »£g3tionem fübeundi n poenas aeternas, quascunque demum , ac denique priva. lh » onem caritatis ,. quae eft vita animae, et 859 Caput X V n mortem quoque animae incurre- p et fic t , runt. Sed haec omnia poena peccati, W. non itaque ipfum peccatum eiHe viden- ) tuh Cum tamen ex primo parente no. ) 34 ,Ítro etiam peccatum ipfum traxerimus. p ,Quare notio piaculi vicarii, quo folo , hiteris , peccatum originarium plene non þzri?; lnl $s explicat. Poenam pro peccato fübire, y Poenam qua- ,utique peccatum pon eft. , Ü c lemcunque. fubire peccatum non eft: fi l ) L atl vero illaa poena contineat Wefectum. cari- tatis, et juftitiae, tunc etiam ipfa poena jj » peccatum eft: Eoquod peccatum nil nifi uH ' 9t defe&tus juftitiae fit. Unde Concilium tri- oj dentinum naturam peccati originarii defi- niens plus de eo mon dicit, quam*fuüum rr' Sic autem ftatuit b ): argumentum habet. qui d t p Siquis 44dae praevaricationem fibi foli, et mon ejus propagimi a[ferit mocuiffe , €t acceptum & a Eïï Deo fanttitatem et juflitiam , quam . perdidit fi- bi foli , et non nobis etiam eum perdidifje, aut inquinatum — lum — per inobedientiae peccatum mortew) et poenas corperis tantum in omme ge- w j n mus bumanum iransfudiffe , non autem. et. pec- catum , quod wmors eft animae. "naíbema fit. ii uo con- Tam quid eft mors animae, in q p Pc anima f fiftit peccatum ? Scilicet caritas .e vita: per confequens defe&us caritatis eft o mors animáe, nam qui non diligit, manet in TO | Et fic videtur concilium triden- morte c). Pïival tinum fl : g €) S. Ioan. $ , 15. b) Sef. 5. Can. 2. 460 Tva&tatus quintus, - tinum labem originariam in iis folis capi. tibus conftituere, quae argumentum tuum 4 continet, et quibus non vis contentus : f €1ie. 'ä pl'( P $. 766. Et fane Adamum penitus infpice qua- fe ä t lis a perpetrato deli&do usque ad poeni- d tentjam extiterit. En, datur in eo obli- DC gatio ad poenas hujus, et futurae aetatis fuftinendas z-defeGtus caritatis, ita, ut nec NU | fue ipfe Deum, nec Deus ipfum diligat, et ! DO potius averfetur maxime, et quod idem, juftitia deftitutus maneat, 'Tanta imala in Qi LU eo non fimpliciter, fed propter efum il. jumefatalem dantur. Àn aliud infuüper in Ti Adamo poft peccatum, et ante poeniten- tiam cernis ?. Defigna illud — — Certe ftatum poft.a&ionem iniquam durantem non tantum reatum poenae, fed etiam ) reatum culpae, et veri nominis peccatum » effe (in quocunque demum confiftat) ex eo ? patet, quod per poenitentiam nedum poe- b na, fed etiam culpa, id eft peccatum re. mittatur. .Qua vero ratione culpa remit. ä ti poteft, fi poft-a&um praeteritum nulla á MENRUQECTOONRUOANOTO MU EE Ed 0 ÉT culpa ampliüs eft praefens? Et tanti de- feé&us ne unico quidem accepto ob infe- lix ilud Adae peccatum etiam in nobis T .- ante Xbaptifmum dabatur d 4 Y $. 267 dcts 6t Caput XV. 7 5. 7 67' uum*ï Jam fi quis Adamo in hac conditio- WH ne, et pomi efü jam finito exiftenti ex- probaffet: Pecca tj reus es, peccatum — babes , Peccatores: am talis Adamo injuriam fecif- fet? Sed an exinde triftes hae denomina- tiones non etiam in nos cadebant, et qui- Qdf (l dem verifime antequam in Chrifto renati eramus? Dic vel unicam rationem, per u : quam Adamo mox defcripto nos meliores fuerimus , nifi quod hic ex fá&o proprio, J* | [ D. nos vero ex alieno peccatores fimus effe- &i. Scilicet ob rationes omnino pares l ;'n m nos aeque, ac Adamus peccatores et fu- mus, recdteque nominamur. r , ftef $. 768. At . Sed neqüe fic acquiefces, potius fe- n quentia objicies : ,,INos non tantum de efif 407 ,tatu, qualem Adamus poít peccatum »Íubiit, fed etiam de ipfo a&u peccati eyd »participavimus. Ac&us ifte fatalis, qua- pOE ,cunque ratione, etiam nofter erat. Hoc j fe »tua doctrina nunguam explicabis. , 2 Jl i $. 769- P d j Attamen finito efü nec ipfe Ada. n mus, ex ipfo a&u dico, ex ipfo a&u, deinceps aliquid potuit participare. Nam adus praeteritus non eít, nihil eft dein- | ^ $ ceps i 462 Traütatus quintus. ceps: ex nihilo nemo quid participare [ poteft. lam (j praeter lapfo jam»*actu, li nec Adamus aliquid participavit , multo tri minus nos aliquid exinde capere poffumus, j tin Verum 1 12ace Pa c tibi fors parum fatisfacient: n eoquod praeteritis, et futuris aliquid fub- 1 1ifi elic, caque plus quam merum nmnihiium a DOA continere tibi videbuntur. "- w mu $ e y. ". OB la Quare propinquius ad morem fchola- H rum, et ad ipfum captum diéta tua di. ( Wr finguo: Nos ex ipfo Adami a&u aliquid participavimus tanquam caufae actum per- u petrantes, hoc nego plane: Nos ex ipfo h l Adami attu aliquid participavimus tanquam fub xl jectum recipiens, hoc liberaliter con- pe cedo. Atque in hoc opinio quorundam - u Ü theologorum maxime impeditur, quod con- tra Apoftolum $.734. et 735. laudatum putent nofiras voluntates primi illius pec- cati aliqua ratione caufas fuiffe, et nefcio quo. demum modo in illud confenfiffe, » Atqui hoc nullatenus verum fuiífe arbi- 5 tror. Sic enim hoc peccatum non tam »] originarium , quam , perfonale foret, pro ra- »| ta fcilicet efficaciae illius, quam ad illum »l a€um a nobis exertam fuiffe opinantur. » Sic infüper illud. peccatum haberet multi- plicem originem , quod quidem falfum eft. LC vide quam fecure hac ex defipitione con- 365 Caput XV ! 1art concilii Tridentini fcribere liceat, quod pi dU ,, ita liabet 4): Siquis boc Z4dae peccatum; quod lr 4 origine unum efl, et propagaiione , mon imita- i tione transfufum ommibus , id eft. unicuique pro- II ul 411 Po V urac vires, «el per prium vel per . bumanae ld .UD aliud remedium a[[erit tolli, quam per wmeritum unius Mediatovis Domini moflri defu Chrifüi. ihi H]f — — Zhnatbema fit. Quod vero primum illud peccatum fui caufam habuerit in fo. la Adami voluntate, docet etiam S. Au- [ guftinus e) : Et illud, quod in parvulis di- vt T 0. cun adbuc non utun- u d citur originale pecca tur arbitrio voluntatis, mon ab[urde vocatur jigi etiam «oluntarium, quia ex prima bominis ma- 1j rin la voluntate contrattum, faütum efl. quodammo- do baereditarium. Et fic voluntas noftra *qll&."l con peccatum illud neutiquam effecit, ab alio vt tamen ex integro commiffum jufto Dei ju- r 100 dicio fibi impofitum omnino fuftinet. qurunm MU $. 77f 5P€v 19[»0 ,sed nonne f'x'c, non peccatum fed j Tmera peccati poena in Adae pofteros eft , derivata ? Nam quid eft effe hoftiam D) | u Jf ,pro alieno deli&to fu M CC edaneam fieri, ni- o n , i pro alieno peccato puniri, et aite- jf »rius culpam luere? Sed hoc eft contra 'ü »fenfum Ecclefiae, quae non tantum poe- iit j | nam , e(u | ( -d)- Sej'./s, Can. 3. e) Libr. 1,. Retract, C. 13. i 364 Tra&tatus quintus. ,nam, fed etiam ipfum pf:cca'tum' in mos , derivatum fuiffe docet f ).,, $. 772. Refpondeo jam ad iftud eadem , quae faepius jam , et inprimis $.770. jam dixi fcilicet : Noftra calamitas quantum ad Ada- mum efít mera poena: 'Tot enim malis, atque ipfo peccato involuti fümus ad dig. nas de peccato Ádae fümendas poenas. uantum vero ad nos non eít mera poe- na, fed.ipfum peccatum, quiax quod to- ties jam dixi, noftra calamitas etiam defe- Gum juftitiae involvit: Et fi totum pau- cis compledti, velis fequens denique eft verum: Ad puniendum Adae peccatum miferi nos variis malis, atque ipfo etiam peccato infe&i fümus per omnia tales, qualis Adamus poft peccatum eousque erat donec per poenitentiam cum Deo in gra- tiam rediit. Scilicet ad peccatum Adae digne puniendum: nos quoque peccatores id eft juítitia et caritate carentes fumus etfe&ti. L. , Merus tamen defe&us juüitiaex, et carita- non videtur »,tis, quod perpetuo dicis, ,1emper peccatum effe. Nam fi Deus pri- , Ium, hominem in ftatu naturae purae et ».Pper aliquod tempus e. g. durante infantia »Íine ufü rationis condidiffet, is certe jufti- s tiae , et caritatis attamen etiam expers pec- " Icati extitiffet. ,,, Varia : f2 Tridentin. .Se.'äl,s. Can. 2« Caput. XV. 565 Varia huic argumento. opponi polfent? n et haec hypothefis ne cogita- inprimis , ri quidem fors poterit. Nam Deus con- dendo mentem rationis capacem, eoipfe condies dit facultatem ad bonum infinitun factam. Curü itaque bonum fummum pfout álibi oftendam, in- qui vito deelfé nequeat: vix poterit dari talis facul- y (iu) tas, qduae fiec per babitum; nec per acum | Msl cum bono funimo five per vinculum natura- le, five per vinculum fupernaturale abs omnijli- bertate non fit conjunca. Et quidem, quod d hominem fenfu ac defiderio infiniti boni, feu [ üeternae legis deftitutum condare potuerit , t nenio prudens negabit. Quamdiu vero huna od t fenfum menti ratione pfaeditae tribuit, fig- num certiffimum eft, quod equidem fine omni Wi obligatióne, liberrime támen íalem menterri T u ad fruitionem fummi boni deftinarit; Sed j d longa hac difputatione omiffa, (impliciter re- d eQtut ífpondeo: defe&us juftitiae nullo modo vo- luntarius fors non efít peccatum, attamen de« d [af] fe&us juftitiae ià aliena faltém Vo ntate vo- tales luntarius omhino eít peccátum. Et fiquis r | dem non rmifi adlienae voluntati ifte defectus t fit liber, erit peccatum fpectata ejus caufa Wi alienum, fed confiderata ea facultate, in qua M datur, ninquam noh erit peccatum proprium. if r furis , Sed péccatum ptoprium ek libertaté ,,aliena? — — 5 'uomodo ex aliena H culpa pofüimuüs juftitia deítituti inanere ex e $.740. ut puto facile intelliges. . lam jufti- nj J Injuftitia eft nori tià carere eft injuftum effe. J pl'l juftitia Medium inter has non datur. Qui 4 C caret luce, jam eft in tenebris: et qui vita futti deftituitur ; jam miortuus eft, — Qui juftus non j hi eft, peccator eft nàm qui cüm aeterna jufti- gpiu tia non concordat, eidem jam adverfatur ; i& ejasdem quippe aeternae juftitiae immota fen« Va tern | 366 Tra&tatus. quintus. tentia eft fequens: Qui mom eff mecum, eon- Üü tra me efl, et qui "mom colligit mecum, dif- pergit g). Unde fi ex $.740. capis, quo- p ; modo per peccatum Adae jultitia deftituamur, etiam eo ipfo intelligis, quomodo ex aliena . [it libertate peccato obnoxii fimus fadi. Et fi fat haec res tantopere te implicat, multum erit; fi non iterato in mente tua notám peccat ]u 1 fe ajentem tacite tibi effinga$. al $. 773. ; Sed Parvuli fine baptifino decedeti: ;»tes non tantum defe&um caritatis, -fed ,etiam poenam fenfus fuftinebunt: id quod ? j,ex peccato mere alieno aegre intelli- 2 9t 35 gitut'yäk m Ü 4' $ (A6 yl Quaïem poenam fenfus homines cui AT àu folo peétato originatio decedentes tole- raturi fint, adeo incertum eft, ut etiam w nefciatur, an aliquam poernam fenfus fubi- » turi fint. Certe S. Augu(tini fententia de- )7.4 fuper nullatenus tam definita mihi hucus- J que vifa.eft, prout plerique opinantur. »Í yI Sed omittamus haec Quid eft omnis poe- na fenfus ad. peenam dammi, quod voca- »p Per Poenam damni, mus ? Nihil fane. »] »f quod in defeé&tu caritatis confiftit, frui- . tione: Dei, privamur . per poenam fenfus ?) & aliqud corporis, aut nefcio qua integrita- $( te te animi deftituimur. .Si ergo pgtas ca- g) Luc. 11, 23. NÀ Al Caput. XV. 367 t capere quod pofteri Adami pro peccato i QU parentis fui poflint hoftia feri, quoad poenam damm, id eft per prlvatxonem C« ak M ritatis, qua iplo Deo frueremur: mirum f fane erit, fi admireris jidem contingere ]1 V p quoad poenam [enfus, quae bona longe in- feriora nobis rapit, ac proin fine compd- rationé minor eft, quam poena dammi. /'W» 9. 77$ CR il 4,9It itaqué quod privatio caritatis; ) jan j utique non qualiscunque,. fed prout ex mEEH »peccato Adae deícendit, fit inimicitia j,cum Deo; et grave ejus odium in ejus- ,,modl animam , vefumqué peccatum. Et ,fit infuper; quod per hoc eaedem ani- ul ;,maé pro peccato Ádae fiant vi&timae, feu t) ,,ultio in alterius locum fuffe&a; denique if 4,fit etiam , quod Chriftus pro alieno pec- j fqu* ;,cato moriens fit holtia pro Adatni pec- ;,cato longe pretiofio? , ac longiilime ma: p o »joris momenti, quam animae tanta licet MC" atl i [ miferià affeCtae: attamen deinceps poe. , nam animarum iftarurm et magis infu. tü qa ,,per mortem Redernptoris admirabor et Aff $,pro myfterio habebo. Paucis hoftiam ml [ $j füccedaneam generatim non Capio. Quae fl »enim juftitia poenas reo debitas ab inio: p j,cente exigete? ;; j Ü $. 776 i [ Nenaos ^ 368 — Jratatus quinius., $. 776. [, Aft quoties unus pro alteto v*cþïulii-* li tarie expromittit, id eít, alterius debiturfi [d in fe fufcipit? Certe Chriftus Adae, et Q hoftrum omnium debita lubens, et five & cum, five fine praecepto moriendi liberé fubiit: nam oblatus eff, quia ipfe voluit b): Et Ecclefia exultans de eo cantat: Quiproó wobis aeterno Patri 24dae debitum foloit i). ]am quod privataà, ac propria hominurmi voluntate jufte, reCeque fit, nuim idem per divinam , omni jure, ac lege fuüperio- rem Dei voluntatem jufte juberi poffe negabis? Deus voluit, ut pofteri Adae per privationem caritatis, et odium Dei, quod exinde fuftinent, et praeter hos pre- tiofifma morte fua etiam ipfe Dei filius vicaria pro primo peccato hoftia evadat. uid.in his accufas? Num mens humana; quae aliena debita fua folius voluntate füb- ire certo poteít, ad.fe ipfam obligandam: ! plus juris habet, quam ad "eandem obli- gandam habet voluntas divina?* O Ho- mo, tu quis es, qui refpondeas Dco? — INun- quid dicit figmentum ei , qui fe finxit: quid me fecifli fic ?. Quod fi Deus volens offendere iram; et lo [2 notam facere potentiam fuam fuftinut n mul- ta-patientia vaf/a irae, apta in interitum , u Qu l oflenderet divitias gloriae fuae in vofa mifert- H "TP b lfu. 53« 7- $Q dh hymno pafcbal; 569 Caput. XV.- Ina- cordiae , quae praeparavit in glmam k). Ut ni admiratione tua, crede mihi illi volun- W If fed tati, quae juftum non poteft fequi, juftum omne jubendo primum facit, jus, ) aut legem fcribere conaris. ;e * Eqmdun mens humana alienam culpam fuo arbitrio eoufque in fe fufcipere non p()tL&, ut jj ; pro ea ftatu gratiae, ac caritatis carere velit : ne- | TU mo enim a hmmv Bono fua voluntate fe aver- t u tere jurepoteít. Poene vero pro aliena culpa tam felici conditione hominem alias inno- lm zium '"Ul.fïþ poteft Deus gui ficut. fua vo- )epf i luntate juí mam, et gratiam, Adamo non nobis tribuiffet OW peccante , ita eodem pec- j : cante ïms tantas dote 1obis , et fua folius voluntate , et jufliffime negar potuit. Vel D forte Deum ad ti jxuendum nobis caritatem ; p ac juftitiam obligatum effe finges? Qui nos lu$ juftitia deftitutos fimpliciter, et abs ratione i, relinquere potuit an 1S idem in poenam peccati facere nequivit ? Vide in. hanc. rem (f S. Bonaventur. in libr. I. fentent. de poena [l pfravulo ($ Ubt haec du,ta infigni auc&oritat. o niti leges. Obl]l p $ v? M Et quid rei demum eft ea parvu- j t lorum fine iptifmo decedentium , qua if / tantopere commoveris, calamitas? Puto, gl quod fit variorum, ingentium utique bo. 4 i norum defe&us: nam ipfum etiam pecc j t , in quantum eft peccatum, mer ( ov k) Ad Romau. 9, 20. et jäq Aa Jra&atus quintus. $79 defe&us, mera negatio eft. Si vero Deus has mentes omnino non creaífet, tunc et ilorum bonorum, et ipfarum mentium I defe&us daretur: mnihilum enim eft fum- mus defeéctus. o Et Deus quidem ficut eas I animas fua folius voluntate, et abs omni ef praevia ratione creavit, ita abs omni ra- ef tione eas Gc la m in fuo nihilo relinquere po- tuifft, Nunquid jam magnum myfíterium ERE N Q Ti tibi eífe debebit, quod Deus mentibus ali quibusdam ad juftiffimam et graviflimam, quam contra peccatum fovet, averfatio- nem oftendendam.aliqua bona non fit lar- h li gitus, quibus bonum omnino omne etiam b0 abs omni ratione negare juítiffme . potuif- li fec? * 9 10 ,,9ed mallem omnino nön effe, quam adeo ;» mnifer. effe, Ad quid bonum exiítentiae, Tioi íe s»fi id non nifi ad extremam mihi calamita- 3,tém faciat 2,, Aft falleris, nemo poteft u velle non efífe. Qui vult non effe, nihil h vult: Qui nihil vult, non vult. Etiam qui al fe occidunt, non volunt non effe, íed plus et beatius effe, Lege quam eleganter haec be omnia demonítret S. Auguftinus /). ä ita Quam difputationem fuam tandem concludit : Duapropter- fscuz. mullo pacto . fieri poteff. ut eon effe aliquem libeat: ita mullo padio feri oporzet , ut ex eo, quod efé quisque s bonita- d 1i ercatoyis ingvatus fit. 5 h $. 778. w ü e l) Libr' 3' de Zibc l!ï'läl-'tr. Cn ?o 8- £'t 91 Caput. XV. 371 x yDey : 4 $. 778- W d Scilicet omne in quantum eft, bo- enitr ! n D num eft: in quantum vero malum eft, non eftí; eoquod malum ajens non detur. u w Iam omne bonum , quod Deus fecit, ad- : Om] oni t eft: quod Deus non fecit, bonum nmon eft. Nihil itaque abeft, quod bonum eft. n uid ergo lamentaris: vel de cujus bo- Centt ni defeéctu doles ? ] 1€;H",' ] lW Vel an putas, quod aliquid bonum fit, quod Deus non fecit ? f | Vel quem putas, ejus boni, quod Deus r Parvu. ( non fecit primum auctorem effe? li fine Baptifnmo morientes funt eos effe di : i mï bonum eít: num etiam de bono doles? patui(' lidem parvuli beati non funt: eorum ve- rOo beatitudo non eft bona, quia Deus eam 40 non fecit. Num etiam doles de illius de- an 1 fciu, quod bonum nón efi? Eam bea- um titudinem iis fine ratione potuiffet nega- p Diz re: nunc negatione hac opportune utitur m u ad fatisfaciendum juftitiae fuae Àn ha- 5 i bes, quod in his omnibus accufes ? q Q j II ( $- 779- f/* jl ] m O fi poffimus aeterham legem, id eft j divinam volüntatem in cujus laudem levis haec, et nullius momenti lucubratio fcri. pta eít, in vertice rerum omnium, atque 7I ut bonorum omnium fontem et primum, et unicum perpetuo contemplari: d ad ve- ia2 EX 37? X Trattatas ;gu.intus. veram fàpientiam confequendam, et Jad' continuam animi pacera tuendam nimium quantum aceret, Nunc iünumera bona nobis finimus, et inahi eorum defiderio nos imprudenter cruciamus, quae Deus non fecit, et quae proin bona non funt. Nihil bonum, quod Deus non fecit: feu omnia, et fola bona funt, quae Deus fe- cit: hae duae, aut potius haec unica af. fertio ingentis fapientiae compendium etl. lis, qui hanc fapientiam tenent, ad gra- vifimos, qui ex trifliffimis eventibus af- flictae menti accidere folent, .fedandos A $3 a& D — 4 ^ 1H k motus , atque anim $v m prorfus immotum T reddendum fíequentes duae voculae nun- — * o ii quam non fufücient: DEUS. VOLUIT. L » UR 93 L ('l( B T$ | g j * ss n s D Eu il 3 Pl ( n n Errata praecipuain 'Tomo fecundo, *L l d a TU Pag. us Mv 39. lin. 4. Certa lege Certo 134. lin. 24. minor penatum lege minorad penatum 139. lin. 35. bene grave lege bene gnarus, grave " ? i 2198. lin. 16. quae tradit lege quas tradit 19. fed ex non lege fed ea non dx]I 232. lin. w & | 239. lin. penult, Certa id lege Certe id dun eAI, lin. 10. perficeamur lege perficiamut 245. lin. o5. fucere lege fuere 10: f 246. lin. 17. age finibus relationis lege age finibus : QUH Creationis 247. lin, uit. moneat lege maneat n - inveniemur lege inveniemus 249, lin. 954. lin. 1I. incitamus lege incitamur 255. lin. 15. lecis lege legis 259. lin. 7. iniqui exequare lege inique exaequare 264. lin. $. longe uiterius lege longe uberius 286. lin. 5. alferat lege auferat 288. lin. 4. immenfa lege immerfa 504. lin. ult. fectatus lege fectatur 305. lin, 10. fatigamus lege fatigamut ibid. lin. 17, huius bonitatem lege huius bonitatis 360. lin, 25. accepto lege excepto 361. lin, 4 Pecc»atiores lege Peccator se J* EX 1 » . — VPERIN z H f 7 iil T z X . g us as U EE U —ÀÁ— - — s — —— - r NG CENNEL GE Macpu 3 *s d — a Á ss — w ii x E DNX d L a nE« r a tv n ^ E a, £ À *« ,W T— *«, x — um —— — d p i nj MM w :2 Ug 54 gt st ^ at s 5 * w 37 p od p ] 2 z. " E 2 ( um iA 2 j ?E -* E p M m »- v I Bj as Á 3 EN * ;1: 513 5 2 * - * * ^ :f & $d. p a » s "X ï: 5 2 * t r L 3 f 2* 4 ? i i E 3 r * eyot :] y » b $* E : a * y i 4 As P. * i A L — t 3W 7 : * iE 2 * L m £ a,' x ^* T D u 24 *sb L2J t 5 a AE j| kb h a &* w d * * i X E o jh $. L4 ):. Ys LE 44 : . m *s 1 t Á ;:.; PA » de aL d u »1 U * *s u E " À 2 D 'r- £ E - *s $ * f* ia ; LEU A b * » » F - d d. P T. ": äf ^ - ?P -: E [ à £ ; " as $* $^ E - i. i E ;i ;;4 L^ AE z P qos at V ts 4 p P s f o Ti 34 i ! p 4* d a H T ls H " o D u A " s 'äx 1 215 ls L. L2 E & $ Üe u P * T Z - " Dd * - » x: R EC * As j ^ Sy*tubw: * : h- * B i ts a - " :: $ - qUy i " D " * » 3 * * *2 3. 2 v d -H [ * E. " u ^. t ä *a. a *s D ^ E j : J s * E 2 d al M x E b ? i : ..L j " "n T » m dUL v s 3. n 5 Ms w 2é - D * 1? Á s "r e$ E a* m DN v w Y E s a i. t M $ TU " * j g D. 2 a 2* : V* Pín V t a MUX 54 )7 ? N s D6 p ;; - ^ b l^m 15 m * $ s $s Z 4 v * i* ij "U Ll * 5 L 3 ". Y a 4 f hii E $ T : ) É $3 *s P - ab a A i fs *s * i 4 a* : »4 & ^ L iW 2 du " &* C.ä de, a h U P. ( ^ e jv YT ;.; " u zi —* ** o * ao -f * - J d* u ] Ls " j* a z . w s & 35 ?( : " 355 A L " rE * Lo a m * E - *4 iá k Lj Z« & E P $- '.s ia * i E 2 » LT D. r 4 * d E ZA K 25 d A en :l i- LA 4 ;; KZ A P j p z T 2 * 7! « * s 2 5 $ a g $i 46 s E VA. 8 ] u áe ia Y B j U 'VPQ,,. : * " * * *s l: g* 3 r n - *s :x W ss i p E t L od ;? X i p XOMPUS (b TA F ï - 41 A É : * d d N a $ * a M * u Ri * * j» us " 4 L AEY Aeitg ) " 5 w ". s £ L. VL x E eyt L E x " r h d s ? 5 TE * i 5 z4 Ri ii 3 P. x $ &I T E À - P oX a AA - u - Dx ; » d. p x : v " Ej 3 * * r £ p d dk v : ia $* M s 5 secarstum inna EO i vegi 20 -: R o o Q P. F. HERCVLANI OBERRAVCH VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset ORDIN. FRATRVM MINOR. gEFonMATQR. E 17 :1 ä - THEOLOGIA m u | ä ( MORALIS. - 14 - 13 12 TOMVS SECVNDVS 11 CONTINENS TRACTATVM DE CONSCIENTIA ET DE SVPREMA AC AETERNA | 10 LEGE. - crcBebierig T U at n n i BAMBER'G;E ET NORI MBERGAE, Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com MDchcvïj, *