Gg551-2_1

Ó

UT

—

R. 4

--

IG

"1

96

—

as

o

m

Qu

as

—

ia

—

:

—

—

—

E dee

poss d

:

E

DARO

vj

COV d

E D EU

du

T

OE

M RNINGN Qs Ee M

ii

$

-

D uH

N

x

^

P

d

ia

.W

P5

f

Eu

»

2

y*

"

2

s

x

d

m

i

E

apo:

2

-

-

£3^

3-

.H

Ti

i

*

z

g*

Fs

£X

H.

-

*

E

5

X

Wä ..,

m

m

$43

.

e

*

1.

;

(

M

$r

$

$$

ER

J

t.t

As

s

"

:

"

L

d.

1

»-

E

Ab

*

ü

-

"

h

^

"

,

p

*

*

x

E.

*

*€

»

p

»

*

ga

P

T.

A

"

A

"

Z

W

L a

F

3

s

»

a

m

ivedh

&

d

A r

n

[

As

IL

Lb

I Ls

— 2

£

/

Loss

fä

r l

e g

A^ t!

;

x

N;l e«526570085. 021 H

a

&L

$

*

DETTLIHI J

ubTÜBINGEN I

p

L

P. F. HERCVLANI OBERR»AVCHA

ORDIN.FRA&RVM MINOR. REFORMATOR,

THEOLOGIA

rum Id

(

MORALIS.

TOMVS SECVNDVS

CONTINENS TRACTATVM DE CONSCIENTIA

ET DE SVPREMA AC AETERNA.

LEGE.

queem

Mb at

— Á

BAAMBERGAE ET NORI MBERG/E ,

MDCCXCVII.

l—

q

j

li

la

( (

fþex

N

I

W

li

]i

lde

QU

q fa(

3-;

à

M

he&

i

C

V00

o zi aHglimo- «59- 4 ais —— o Ro

*

TRACTATUS QUARTUS,I'

DE CONSCIENTIA.

:

In nulla re doctores morales a duobus pro-

pemodum faeculis vehementius defudarunt,

quam in explicando negotio conícientiae, an-

tiquorum ductu, et authoritate in hac doctri-

na ut plurimum deftituti.

Mole librorum in

hanc rem feriptorum nos pene obruunt, ita,

ut ex amplillimis inftitutionibus enavigandi

i

Ípes nos pene deftituat.

Ego quoque de confcientia fat lon

güm in

:

praefenti tractatum fcribo, qui ta

n non

tam ad difcendum, fed ad dedifcen

X

"

um, id

eft, ad laetifirmam caufam in paucas, ac de-

nique in unicam regulam contrahendam com-

paratus eft. Cum enim hic de fola veritate,

id eft, de cauía fimpliciffima agatur, facile

quivis intelliget, rem hanc brevi admodum

et facili tractatione finiendam effe.

,. Quod vero praefens haec fcriptio longior

evaferit, ex eo venit, quod praejudicia prae-

Vie expugnanda, et tanta amplitudo ad natu-

ralem. fimplicitatem redigenda fuerit: non

enim tantum ad inutilia colligenda, fed etiam

ad eadem refecanda, mora et indufítria indi-

à

gemus.

À 2

CA-

Jra&atus quartus.'

'"CAPUT L

3De con[cientia generatim fpect;zta.

$.367. Hucusque dicta breviter repetuntur.

COR TT ETU RP a

$. 368. Ad actum moraliter bonum requiritur ex par«

te intellectus cognitio legis; ex parte voluntatis

decretum eam fequendi.

$.569. Cognitio legis vel eft generalis, vel fpecialis,

fpecialis dicitur confcientia.

*

$. 370. Quae definitur judicium prude'ü'side óbligatio-

ne legis circa fingulas actiones.

$.371. Cum ergo confcientia fit judicium; eruitur

3

Imo quod folam veritatem fpectare debeat.

1

$.372. Eruitur lldo, quod in omni negotio confcien-

tiae duae partes contiderandae fint.

(

//

$. 373. IfItio, Quod omnis controverfia coní£cientiae in-

5

ter duos tantum verfetur;

:

$.374. Et quidem IVto non nifi de una oblig

t

& lege,

gtionc,

li

$. 367.

N

Totus** Theologia

e moralis conatus in eo

TW

n

eít, ut actus noftros Deo placentes, feu, quod

idem eft, ad finem ultimum aptos edere do-

Q

D

ceat: ad hoc enim homo exiítit, ut propter

Deum ceu finem ultimum rerum omnium fit,

etoperetur 2) Iam ut a&us noftri Deo pla-

ceant, requiritur, ut coeleftem quamdam

Ade.

nobilitatem a gratia, et infuper honeftatem a

du

natura accipiant.

Haec jam honeftas dote li-

u

bertatis, et praerogativa iuftitiae conftitui-

i

m

tur $,.

Quae quidem actionum noftrarum

Lm

jufcit;ig

Gmm

&€) Fid. Trallat. de ;?nev ult. $. $2. et feq.

) Uy

&) Vid. Traftatum de

&grat. et lib. arbitrie 5- 121

€j Jeq.

t

: C'apui X

-

juftitia eft conformitas actionis noftrae cum

lege morali, feu, quae eft ipfa lex moralis,

cum divina juftitia, quae tanquam origina»

rius omnis juftitiae fons actibus fibi confor-

m

mibus pulcherrimam juftitiae denominationem

olnti

tribuit, et quae fola univería, quae jufta funt,

xl

H

jufta effe facit. — Quoniam juffus domimus , et

juftitias dilexit. iNon fru[ira pluraliter, miff

D

lj

quia bomines dicu, ut pro ju[us juftitiae intel-

u

lganiur pefitae.

Tn wultis en'm juftis quaft

[

mültae jnllitiae videntur effe, cum fit una Det,

OHACICH

cHP owmes participant ; tanquam [i una facies

intueatur plura fpecula; quod 18 illa fingular&

ncizþiü'

e[t, de illis pluribus pluvaliter vedditur c). Sci-

gt

licet noftrae jüftitiae funt- morales divinae

juftitiae per fuam cum ea conformitatem ima-

gines: ficut perfectiones naturales funt alia-

rum divinarum perfectionum.quaedam e&ty-

p

!

pa.

Quae quidem ad intelligendum moralis

d

conftru&ionis

edefï !

inutile.

ordinem rgpetjiffe, non erit

a

J

$. 368.

nnlüm !

À

Cum itaque a&tus. noftros cum lege jufti-

60 W

um

tiae conformes reddere teneamur , haec con-

formitas Tl'heologiam moralem multum debet

f

habere follicitam.

1 Q* ]

Ut itaque a&tus liber quis-

piam cum lege morali concordet, requiritür,

Wïum

ut intelle&tus legem. cognotcat ,. (quomodo

j

enim legem fequemur,.fi eadem nos lateat)

j

et ut voluntas iuxta prsefcriptum legis agat:

[

3

[

n

W

Nqn

€) S. zugufl, Emarrat. i. P[alm, 1o.

6

Tratlotus quertus.

IVou. euit cognitoves lemis , fed fa&loves legis

Unde haec conformitas

juftificabuntur : d.

actionis noftrae cum lege ex cognitione legis,

et magis propinqueex libero voluntatis legem

juftitiae fequentis decreto conftituitur: nam

bonitas moralis in actu voluntatis reapíe ex-

iftit; illa praevia in intelle&u cognitio non

eft pars bonitatis moralis, fed auxilium ali-

quod, quod ad eain bonitatem in anteceffum

:

requiritur,

j

$. 469.

P N

TMUE QUP RI D p EE As

'x'Pofrö haec co

gnitio legis vel eft genera-

—

lis, qua lex generatim difcitur; vel eft fpe-

cialis, qua fingulae actiones ad legem aefíti-

mantur, judicantur *.

Prior feu generalis

cognitio, et fcientia eft fere noftra Theolo-

Bia, aliaeque difciplinae morales: altera legis

cognitio eft.ea, de qua modo agimus, con-

Ícientia.

*) Nam quod magnopere notandum, leges quaecun-

que voluntatem humanam obftringunt, non prout

reapfe exiftunt. fed prout in mente cognofcuntur,

$icÍfi tu arbitraris diem aliquam profanam effe fe-

ftam, teneris eam feitam agere, etfi fefta non fit:

et viciffim, fi errore innocente deceptus, diem

.dominicam non diem facram, fed profanam ali-

quam cfíe cenfueris; eam diem ut feftam colere

C Ro i o DN

mTminime teneris, licet dies illa fit facra.

JUnde Doctores morales duplicis generis regulas

actiónum noftrarum ftatuünt.

Unam vocant re-

wioi4m , et füunt ipíae leges morales: alteram ve-

TO proximas: nominant; et eft confcientia cujus-

«que propria.

Licet confcientia non tam regula

moralis, quam cognitio regulae dicenda foret.

$& 370.

g.

Caput ?A

$. 370«

l

n

W

De hac iam confcientia ab ultimo potiffi-

mum faeculo operofe admodum tractarunt, ad

i

screm hanc concertationem non. folo verita-

Ti

tis amore, fed etiam ftudio partium flammas

i5

fubjiciente. Ego totum pene negotium ab-

Wi

folvi poffe, arbitror, fi confcientiae rectam

11

!

definitionem defcribamus, quam quidem ex

f

&. 369. fequentem aliis, prout fpero, non ad-

moduüm invitis ftatuo: Confcientia efl pru-

dens * iudicium de obligatione legis circa fingtts

las. acitones.

Kf

3^) Huic definitioni litem quis. forte movebit ex e0

fpe

«t

quod non conveniat omni conícientiae : ,,nam.

,inter alias etiam datur confcientia fcrupulofas

"

N

,,et vincibiliter erronea, id eft, talis, qua homo

eQlt

,fua culpa falfum de honeftate , aut turpitudine

[eti

»àctionis judicium concipit, Iam multum erit,

,»fi quis haec duo confcientiae genera iudicia pra-

Qu

$, dentia vocare, audeat, **

Verum hae, quas commemoras, confcientiae non

yeont

«

funt confcientiae:; fed potius vitia, confcientiae ?

(

nj

unde non eft opus, ut eis definitio conífcientiae

CUTun

conveniat.

Ufu, et errore docentium non rara

die

z

fit, ut rent, 4c vitium reifub eodem genere mif-

yni

ceant. Sic ut propinquiffimo exemplo utamurs

díen

confcientiam alii, et ego quoque controverfiae,

j d

ac confuetudinis caufa, dividimus in probabilio-

a

Iam conífcientia ex

rem, ac minus probabilem.

omnium fententia eft iudicium aliquod: et ftante

e(fül

ij

confcientia minus probabili mens potius contra-

jc n

Iam dic, quomodo. ratio

rium pro vero habet.

jv

e. g. pro parte negante aliquod iudicium ferre

CU]Ul

queat, in eo ipfo infanti, in quo partem ajen-

npl

tem veriorem effe, ipfamet judicat? Divifio con-

feh

fientiae in rectam, etvincibiliter errantem , iu

E

ov

P

T?a&idtus quartus.

probabiïiorem, et minus probaBilem, cPc fimilis

ili'divitoni. qua quis forte virtutem in veram,

et fpuriam divideret.

Porro virtus generatim

eít bonum morale: abfit autem, ut virtutem fpu-

[

f

riam, feu vitium .quodcunque füb genere boni

contineri, et tanquam fpeciem de bono hoc ge-

nere naturam et indolem participare dicamus,

$ 37L

Cum itaque confcientia fit iudicium, cum-

que iudicium fit a&us intelle&tus, qui totus

ä

quantus ad veritatem eft comparatus, ex de-

. ^. finitione confcientiae fequitur Imo, confcien-

tiam unice veritatem, quantum poteft, fe-

qui debere.

Unde illorum confilium neuti-

quam admittendum,

ui ex variis fententiis

fibi propriam, aut fibi, aliisque utiliorem,

aut gloriofam magis optandam effe, confu-

lunt. Veritas, non utilitas, non gloria, nul-

lus denique affectus ad concipiendum con-

fcientiae iufiicitlm legitima momenta funt.

* Quanta vero detrimenta in veriïatem, ac iuftitiam

ex neglectu hujus regulae redundent, pauci ad-

vertunüt.. 'Tantum enim intereft; ut cauíam ali-

]

quam acerrime defendant, quantum intererat, ut

lr

ea ipforum efficeretur. Et caufam aliquam fuam

j|

effe cognofcentes primo curant, non, an, fed quo-

N |

modo defendenda fit, bellum prius, quam cau-

Mggt

fam bellandi definientes.

Verum hoc

malum

b

etiam ícholas infecit: fententiae populares ma-

« |

UI

gis, et potentibus acceptae ferventiffimos, et co-

piofiffimos patronos habent.

Unde nobis ger-

tür

Ginnis in proverbium abiit:

caufía potentioris

Jemper eff iuffa.

Sed

Qj

plura de his agendo de

T

peccatis ignorantiae.

Ti

$. 372-

9

Caput. F.

1

E N ll:

$; 328

Wt

D]

Quia vero confcientia eft iudicium de

DC

obligatione legis, fequitur Hido, quod duae

(

a Mi

femper partes in quolibet confcientiae nego-

tio confiderandae fint.

Scilicet non potett

d

VE

dari obligatio, nifi detur, qui obligetur: fed

neque obligatus cogitari poteft, nifi aliquisg

cui obligétur, exiftat,

Exactor, ac Debitor

l , C

funt velativi, id eft, perpetuo, et nunquam

U

fallente refpeétu fe mutuo excipiunt, ita, ut

d

unus fine altero exiftere nequeat.

mfciep-

* Nova, et ambigua haec doetrina quibusdam eft

(

V

L o

! À

vifa: cum plerumque folum obligatum attende-

peuti

rent. Verum lex obligationem,, obligatio obli-

entis

gatum , obligatus obligantem dari invicte arguit,

et tamdiu in omni quaeítione conícientiae ve-

Qremy

rum, ac certum manebit, nunquam non de prae-

eoni

judicio duorum agi, donec vel unicum exemplum

) Y

proferant, in quo lex, et obligatio non inter

duos, fed in unico detur.

Et fimul haec do-

ym u

fít,

ctrina negotium confcientiae mire illuftrat: prout

ex fubfequentibus patebit,

]

cu

Fzï:i:;

[

$. 373

uv

p

Illud quoque et quidem IItio intelligi-

21j2

r o

tür, quod in eandem caufam, feu quaeftio-

lam mäm

nem confcientiae nunquam praejudicium,, feu.

E

negotium tertii mifcendum fit : feu quod idem.

lam CAH

—

eft, quaelibet controverfia conícientiae ver-

m awd

a

j

fatur inter duos duntaxat, et nunquam agi-

$ g?

tur de praejudicio, aut detrimento tertii ali-

yis P

cujus; fecus ac plerumque opinantur, Quod

T

)

piam

(

fi tertii, aut plurium in eadem caufa quid

n "

- obli-

interfit, tunc ineipit nova caufa, nova

gatiOs

«21

H

isisez

Yo

Tra&atus quartus. :

gatio, a*'nova quaeftio per novum confcien-

| fni

tiae judicium decidenda *.

Scilicet in quali-

Qu

bet fimplici obligatione non poteft intelligi

It

nifi aliquis obligatus, et alter obligans, feu

0b

ef

exigens: tertius aliquis:-non video, quem lo-

cum oceupare, aut quam períonam agere de-

ür

beat.

Obligatio eft mera relatio inter debi-

b

torem, et exactorem ; jam relatio non nifi

tü

inter duo dari poteft: fitertius aliquis aece-

Ing

dat, jam erit nova relatio, ac proin obligatio

QUi

diverfa.

Quod vel ex materiato. aliquo ex-

Mi

emplo capi poteft. Sic uta linea non poteft

nifi inter duo puncta. dari: ad tertium quod-

j

cunque punétum iam nova, et divería linea

?

;

duci debet.

r

ü

* E. g. Titius Cajo rem fuam vendidit, aft Sem-

li

pronii tanquam tertii in hac caufía intereft, ren*

[

illam non effe venditam.

Iam fi confcientia ho-

[

rum fluctuet de juftitia hujus emtionis; alia eít

[

quaeftio, an Titius Cajo, et alia, num Sempro-

fio obligetur: et facile poteít contingere , ut

Cajo teneatur, Sempronio ad nihibteneatur idem.

Titius ex eadem emtione. Quomodo ergo utri-

ä

que quaeftioni per unum conícientiae judicium.

f

poteft fatisfieri? . Si vero in ejusmodi cafibus

li

novum femper, ac diverfum judicium requiri-

d

tur, quomodo in eadem quaeftione praejudi-

t

cium alicujus tertii verfari dicitür ?

i

$. 274-

U

Verum nedum inter tres, fed etiam inter

Í

duos non raro requiritur multiplex confcien-

tiae judicium: eo quod idem debitor eidem

exactori in diverfis caufis poteft obligari ex

una, et non obligari ex altera. ^ Unde ex de-

finitione

C apu? l.

II

C

finitiotte confcientiae $. 570. intelligitur IVto

qui

quodlibet confcientiae judicium non tantum

Yi

inter folos duos, fed-etiam non nifi de una

obligatione, et de unica lege concipiendum

j H

ml

eíffe: et quod toties judicia confcientiae mul-

d

tiplicanda fint, quoties inter duos duplex de-

t d

bendi ratio, ac proin duplex debitum verfa-

y t

tur.

Ac proin Theologi, aliique rei morali

j

male confulunt, dum duo officia in eandem

quaeftionem non raro mifcent, *

pj

uo d

* Hujus erroris exemplum eft fequens: Titium in-

pote )

ter, et Cajum pactum dabatur, de cujus juftitia

quod-

dubitabatur.

Vir quispiam defuper confultus re-

du

"fpondit, hoc pactum omnino juftum effe, hanc-

que fuam fententiam fequentibus argumentis (üir-

;Sx $n

mabat: inprimis ajebat, Titius defuper fidemfuam

--

- dedit.

Dein Titii parum intereft, Cajus vero

W&a Rl

n !

4

tur.

egenus magnopere indiget, ut pactum hoc ferve-

Ac demum fi pactum hoc non impleatur,

,

. periculum eft, ne Cajus inde fcandalum patiatur.

j u

F.

Verum non exacta erat haec refponfio: in quae-

lgm: )

ftione erat, num pactum fit juftum, ac proin an

ii

Titius Cajo ex juftitia teneatur; ad quod pror-

ap?

ii

fus nihil conferunt pietas, et miferatio egeno de-

bita, aut caritas in certis circumftantiis caufam

j diP

alienae ruinae prohibens, Pactum poteft effe ini-

T

quum, et nullum, etfi ad illud explendum pie-

tas mifero, et caritas periclitanti debita urgeat.

Unde theologus ifte tres quaeftiones, et tria couz

Ícientiae judicia ftatuere debuiffet, interrogando

j 3

fcilicet, an 'Titius Cajo teneatur ex juftitia; item

num ex

)nfCien'

ritate?

müfericordia, ac ultimo num forlte eX €ü-

] eideæ

gíi

exo

CA-

st

12

TraGatus quartus.

ld

he

CAPUT 1l.

du

In omuz confcientiae quaefione agitur. de prae-

Q

judicio duorum.

«

— :

d

$. ?;75,. Debitor et exactor ad fe mutuo referuntur,

$.376. Nec Hicitum eft absque jure quid exigere.

$. 377. Ifinc fequitur Vto, quod non liceat plus ju-

fto petere, aut jufto minus folvere.

$.378. Adeo, ut VIto et exactori, et debitori ftri-

pta fit lex.

ä

$. 379. Quae eadem lex prohibet, ne q11f5 fibi ipfi

——

indebita vincula injiciat,

$. 375.

Ttaque confcientia eft judicium de oblga-

qi

tione legis, qua debitor exactori obftringitur

Q

non quomodocunque , fed utique ad. menfu-

ul

ram legis, et ejus, quae ex lege quacunque

q

i

nata eft, obligationis.

(

Quare debitum, et

jus exigendi funt relativa , id eft, certo, ac

i

definito. refpectu fe mutuo. excipiunt: et eft

Ym

impoflibile, ut alter plus poflit exigere, quam

Qu

prior debet; feu aliter, non majus juspoteft

(l

eife in exa&tore, quam. fit obligatio in. debi-

lil

tore.

luae quidem doctrina ex indole con-

BU

Ícientiae fat patet, et infüper ex certa qua-

Vr

piam ratione clare evincitur.

Ea enim eft

bl

N

Tpentis ratione ac libertate praeditae excel-

lt

fa indoles, ut propter Deum, atque ad finem

Qu

ultimum proxime, acunice facta ex fua na-

I

tura menti creatae non famuletur: neque illi

ül

ullatenus obnoxia fit, nifi in quantum ratio-

l&]

nes, et leges ab aeterna juítitia derivatae id

petunty

f3

petunt, quibus .rationibus fi obfe.qllätur, fi

ductum juftitiae obfervet, fi ex ejus imperio

quid agat, fl aeternae legis pondus pro prima

hn

actionis fuae ratione, ac proin pro fine ejus-

dem actionis ultimo fibi defigat, fi, inquam,

um

mens libera ita agat, tali iam actu reaple foli

rirert.

aeternae juftitiae famulatur, etfi a&tus. ille,

plus j

effe&us phyfice in hominem aliquem ferri,

r 1

eique fervire videatur. Scilicet quidquid be-

ne fit, deo fity quia ex ejus praecepto fit a).

ii

?

$. 376.

Itaqüe homo 1

J

on eft factus propter ho-

minem: ut adeo homo fua foiius voluntate

u

ab homine nihil poffit exigere, nifi altior, et

divina aliqua ratio aliquid exigendi jus, et fa-

ngitïlï

yeni

cultatem praebeat

Et talis importunus ex-

actor, qui fine fufficiente ratione liberam men-

cuaQ

)n, 4

tem fibi obftringere tentat, inter alia etiam

in dignitatem hominis graviter peccat, qui

JUn ag

t ev H

vinculum morale alteri injicit, eumque ali-

quo aeternae juftitiae imperio urgere audet,

[7] 41(;.7

dum tamen aeterna juftitia in tali eventu ni-

p

hil juflit.

"m

]

Per quod conditio humana fupra

conditionem reliquorum animantium, ac re-

ol Q)t

Hifce

u

rum quarumcunque mire attollitur.

tv

rsz

d

enim rebus omnibus, u

epg

ote quae propter

jli

a

nos funt conditae; libere, pro arbitrio ad

quemcunque famulatum recte utimur, dum-

|fneo

modo ejusmodi ufus vere utilis, et ad finem

j 9

ultimum conducens exiftat: homine vero fo-

uüi-

j

la noftra voluntate, et fine jure, aut J

tiae

yi

a). S, 4ugujl, Enarrat, in F/alm, 109,

)etuEä

I4

Trattatus quartus.

tiae imperio uti non licet, etfi eodem uti, no-

:

li

n

bis prodeffet *.

7* Et fane quis ordo, aut quae faciés in regno mo-

K

rali daretur, fi quilibet, a quolibet, et quodli-

I

bet pro arbitrio, et fine praevio quocunque jure,

t

et nulla urgente lege poffet impune exigere, id

eít, tanquam debitum jufte poftulare? Non enim

loquimur de exactione quacunque, et quae fo-

la vi nititur: fed agimus de exactione morali, et

quae auctoritate legis, et vi Juris fit, et quidem

in eo catu, in quo jus, et leges quaecunque filent,

Nonne hoc eft aliquem jure, ied fine jure oon-

;

ftringere ?

$. 377-

Ex hucusque dictis, et.ex ipfa confcien-

tiae definitione $. 370. penitius intellecta fluit

iam Vta et magni momenti confecutio, quod

non liceat ultra vim legis quempiam obliga-

re: quódque aequalis, fi non majoris mali-

r

tiae aufus fit, fi exa&or juíto plus exipat,

[

quam fi debitor jufto minus folvat *. Scilicet

&

non eft prudens de obligatione legis judicium,

quo obligationem lege majorem facimus.

ip

* Cajus ex pàeto centum debebat: noluit vero eos

&

folvere.

Sempronius 'fitio debebat itidem ex

fn

pacto centum: [fed Titius, his folutis non con-

Vi

tentus, petiit infuper alios centum ex eodem pa-

€to ab eodem Sempronio,

h í

Jam) aeftima, an Ti-

d

tius Cajo melior fit.

b

$. 378.

&

le

lam VIta, et cum priore fere eadem con-

n

ll

fecutio eft, quod fingulae leges duo conti-

Q

neant capita, ex quibus prius jubet, ut debi-

$t

tor mne, quod lex jubet, exfolvat, pofte-

riore

'

Capw l.

15

0

riore vero cavetur, ne creditor plus, quam

in lege continetur, exigat; forte tamen et

re&ius generalem aliquam legem dari, crede-

m

re debemus, qua fevera univerfis interdici-

tur, ne fine fufficiente ratione aliquid tan-

l

,'b n o

quam debitum praeftari fibi poftulent. *

n i

* Haec doctrina clara, ac certa effe cuiqu.c videbi-

ioï'dl!'. ':

tur: et tamen in ipfo ufu, ct'in difíciplina con-

t quiia

fcientiae aliqui ad eam non fatis attendunt, dum

J [l

totam falutis fecuritatem in eo conftituunt , ut

jreue

debitorem quam arctiffime confiringant. Potiug

ea via pro tutiffima haberi debet, quae veritati,

ac juítitiae propinquior eft: nam ícriptum elft:

4perite portas, et. ingrediatur genus jufla, cufio-

tfetete

diens veritatem b).

2 fük

qui

$. 379.

o

Immo amplius eadem lex, quae exa&tori

S maïi-

interdicit, ne fine fufficiente titulo, aut ra-

a

tione quidpiam exigat, haec, inquam, lex

Cei

etiam ipfum debitorem afficit, fcilicet, ne fe

adici

ipfum iis officiis obftringat, quae ex proprio

fU

ejus judicio nulla funt.

Impietatein enim in

f W[G qu

femetipfum committendam fapit, fi quis gravia

ii "

vincula moralia frivole, et absque iufta cau-

um

fa fibimet injiciat; Si enim pietas naturalis

abhorret alterum plus jufto obligare: idera

LE

etiam immo majus piaculum erit, indebito

ejusmodi rigore feipfum perfequi. Immo fe-

ipfum e. g. ex paéto obligare, dum tale non

9

dari quis ipfusmet judicat, infignis impru-

T5

-

*

j i

dentia, immo nifüs ad ixppoiïi.büe eft.

* Diceg

j

rii

æ) Ifm.- 2?, 2»

16

Tratiatus quartus,

3- Dest , ]üi*co plus obligare alium quempiam, &t

,in aliena eaufa &. 377. eft equidem perverfum:

]

5» fed fe ipfum ultra menfuram obftringere impium

*

,,non eft.

Quisque enim de rebus, et actibus

»fuis liberalis effe, et pro arbitrio aliquid dona-

Ü

,re, vel gratuito praeftare potett,**

Verum

probe advertendum eft, quod in praefenti non

|

agatur de liberali donatione, fed.de folutione ex

debito praeftanda, quam debitam non effe ipfa

folventis mens judicat, Si Cajus centum donare

velit, nafcitur nova caufa, juítus, certusque

folvendi titulus: jfed Cajus in aoftro exemplo

centum dare parat, tanquam ex pacto, et Jure

debito, quale pactum, et jus longe abeffe, ip-

à

fusmet | judicat.

ï

CAPUT IIII.

b

tj

fudicium ultimum debet woraliter. certum e[fe.

d

l

)

$. 580. Ex definitione Eon-fcientiae fequitur VlIImo,

ln

judicium ultimum, feu practicum

»

debere effe 1n0f

li

raliter certum.

!]

$.381. Triplex certitudo diftingui folet, metaphyfica,

phyfica, et moralis.

$.382. Metaph. ad actus morales requiri non poteft,

.. 293. Phyíica quoque faepiflime haberi nequit.

.384. Morali ergo contenti effe debemus.

$. 380.

l

In negotio confcie

ntiae agitur de obligatione

P

legis moralis, quae, prout alibi oftendam, eft

D

)

ipía aeterna juftitia: ac proinde agitur quo-

que de periculo committendi peccati. Quia

|

ii

vero Íe&tando juítitiam Deo conjungimur,

4

et peccando ab eodem feparamur, facile ap-

paret, judicium conícientiae effe fummi mo-

/

- genti:

,

Caput lll.

17

menti: atque exinde infertur VIImo, faltem

n

du

judicium ultimum, ad quod proxime volun-

jl

tas actum moralem edit, feu judicium proxz-

me pra&icum , prout vocant, debere effe cer-

"

tum moralter, id eft, eatenus fecurum, ut

Va

1

mens de ejus ver

iUd

te ambigendi prudentem

l

g

Prudens enim judi-

rationem non habeat.

ium in re tanti momenti non erit, nifi cer-

|

J

QU

dontt

tum fit: et prudentis hominis non eft, cau-

d

N

q

fam fummae gravitatis in certo fundamento

U

ff l

T4.

fuperítruere, * "Unde S. Thomas :) de ali-

quo plures praebendas tenente ita habet:

Bje, L

aut — — in quandam dubitationem inducitur

ex contrarietate opinionum, et fic, fi permanen-

tetali dubitatione plures praebendas babet, peri-

culo fe committit, et [ic procul dubio peccat,

utpote magis amans beneficium t&mporale, qam

gropriem falutem.

Aut ex contrariis opimiotii-.

| Vi

Ti

bus in nullam. dulitationem. adducitur : &t fic

fe non committit diferimimt, mec peccat.

uj

* Unde communifüima inter Theologos niorales do-

ctrina eft, quod in dubio practico procedere

0n

Pl jjum

reipfa peccatum jam fit.

Per quod volunx dice-

]UIL

re, quod ille reapfe peccet, qui eo tempore agits

quo dubitat, aliqua ratione fluctuat, timetque

ne actus ifte peccatum fit.

Qui enim de juftitia

actionis non fatis fecurus, eam nihilominus edit,

ngüe

reapfe etanimo ita eft comparatus : Sive pecca-

m Ü

tum hoc fit, 'iive'non fit, ab hec actu mihi non

j

temperabo.

Et quidem actus ejusmodi in dubio pracíico editus

LU

ad eam peccati fpeciem fpectat, de cujus periculo

timet.

j lm'h

dl

V

£) Quodlibet g. arf. 33. m Q

g

Jdom, 1I,

uU

men

18

Tra&atus quartus,

timet: c.g. qui agit quidpiam, timens, ne p?r

hoc homo occidatur, hic contrahit malitiam ho-

micidii: quae tamen remiflior eft in dubitante,

quam in eo, qui de fecutura caede iam praevie

ad actionem fuam eft certus.

Debet infuper talis intelligere, quod durante for-

midine in actione pergere fit grave malum.

Si

enim hoc vel non attendat, vel prae 'ftupiditate

fimpliciter non intelligat, a tali vel nullum, vel

non nifi leve peccatum perpetratum iri arbitror,

Obícura, et imperfecta cognitione grave in eo

delictum excufante.

Quae vero de dubio , aut formidine practica hic

dicta funt, intelligenda veniunt de dubio, ac ti-

more mentis feu rationis: non vero de trepida-

ef

tione fenfus, aut phaàntafiae.

Nam in meticulo-

e[q

fis illis, et anxiis infinita,

et frivola nafcuntur

"

g

dubia,fad quae certo judicio fingulis vicibus di-

rimenda hdüd fufüciunt : quare tet affu!tibus fa-

'Qeth

tigad, et in progre(fu actionum fuarum velut

meta;

perpetuo impediti aliquando agere pergunt, nom

ie

obítante fuo dubio, feu confuetis timoribus per

DEU]

certum judicium nondum diffolutis. .Tunc iam

bls (

in dubio practico perrexiffe, et ex erronea pro-

ut ajunt,

conícientia peccaffe íibi videntur,

Cf

alis quoque nomn fat peritis idem cenfentibus.

o

Verum res frequenter aliter fe habet: nam fri-

m

f

volis, leviffimisque rationibus, aut potius fimu-

lacris rationum inteliectus ipfe plerumque non

D

Tl

i

movetur. Commentitius timor ifte nondum fu-

Um1e

peratus in interiore fenfu, non in mente fae-

-à:

lii

Wt

vit, utpote quae (íibi fatis fecura eít, ficet hu-

Ui

jus fecuritatis per tempeftatem fenfus impedita

fibi non fit conícia.

Quod vel ex eo patet,

lj l

quod alteri de ridiculo ejusmodi timore quae-

Ül

g

renti, is ipfe facile, vel etiam ridendo fatisfa-

ceret, qui fibimet ipfi non íatis confulere fe

—

potfe arbitratur.

Adeo in fundamentis verita-

D

Quj

tem fibi tacite perfpectam habet, ut caíu pror-

m

us

Ui

z

Caput i

19

u

fus fimili absque ulla cunctatione fententiam, et

.00

Vr

quidem fententiam certam proferre poflit.

Iam

4

confcientia et dubium practicum noxium, ex

lr W

quo peccatum fequitur, non in phantafia, aut

AU

Íenfu interiore, qui quidem animalis adhuc' eft,

3

fed in rationali animo datur: ut proin perceptio-

iU

nes phantafiae, aiiquando ultra modum claras a

upi

un, *

judiciis mentis probe difcernere opus habeat,

qui de meticuloforum dubiis practicis recte iudi-

atbiti

v nd

care gï.ciidæ.rat. Sed de his plura inferius.

$.

381.

giit

Sed quousque ultimum judicium certum

j (*

effe debet, ut voluntas eidem fecure inniti,

i [fepjdl'

yetici

et ejus ductu actionem fuam tuto edere que-

a(cumul

at? Scholaftici omne necefiarium, et omine

iyis d

'certum in tria genera dividun& — Et aliquod

s

metaphyfice neceffarium, ac proin metaphy-

am

g

fice certum vocant, quod ne quidem per.

Deum aliter habere íe poffe afferunt. e. g.

gb

Ti F

bis duo funt quatuor.

Alterum phyfice ne-

Lroüel

W

ceffarium, ac certum effe, ajunt, quod néc

d

fe

j

per omnes naturae creatae vires, fed per fo-

enid

nb

lum deum mutari poteft: e. g. mortuus non

tius !

reviviicit. "ertium denique moraliter .cer-

1l ye

tum, et neceffarium dicunt, quod etfi fim- -

mdum lu

pliciter fallere, et mutari queat, nunquam

]

eni

fict

tamen, aut fere nunquam fallit. e. g. vir ho-

neftus filium proprium ac innocentem non

Occidit.

e0 r

I

r 1

S.

382.

!

Primum ,gehus necefliratis nobis commen

1odnümti j

jtis

titium effe debet, qui praeter Deum zeliqua

:

cam j

omnia meriffime contingentia eífle afferimus,

B23

omnein

20

dva&atus quartus,

omnem naturarum, feu effentiarum neceffita-

tem eliminantes.

Gloriofo metaphyficae ne-

11i

cethitatis tit

VL

o neio praeter naturam divinam

glorietur: reliqua omnia nedum, quae funt,

íed etiam quae cogitari, et fub quacunque

ratione cogitari poffunt, divinae voluntatis

arbitrarii effectus funt. 4).

Ouare metaphy-

fica fecuritas praevie ad a&us noftros non

requiritur ; requiri non poteft.

" Onmnium maxime metaphyfice impofübilia, quae

vocant, eliminanda funt

Nam omnia, quae co-

gitamus, nedum poffunt effe, fed, quod pauci

affequuntur ,

omnia, quae cogitantur, et in

quantum cogitantur, jam funt.

Prout agendo

J

de prima rerum omnium ratione $.38. et feq.

ü

oftendere,.conatus fum. De iis vero, quae non

cogitantur, et in quantum non cogitantur , ni-

(

hil quaeri, nihil difputari, nihil iudicari potc&f

Mi

N

$. 383.

'noüro

(

Sed et phyfica fecuritas omni a&ui

j

fubftruenda longe excedit imbecillitatem n0-

ftram. Si enim ex pa&to alium obftringere ti-

f

l !(IZI.A

bi velis, nunquam phyfice certus effe pote-

L

risj, quod alter confenferit: item quod facer-

dos te baptizare voluerit, quod ad obtinen-

dos varios juris effe&us legitime natus fis,

quod pater tuus rerum haereditariarum ju-

ftus dominus extiterit, et fic de infinitis aliis.

Et proxime ad praefentem quaeftionem, quis

ante fingulas actiones firmum adeo judicium

concipere poteft; ut non nifi.vi divina de-

ficere, aut res decipere queat ? Certe Deus

natu-

d) Vid. Tract, de fim, ult. S. 29. et feq.

Cagu.t n

25

vt

113&111'am noftram tot defe&ibus impeditam

r

condidit, ut majorem, quam moralem accu-

Vinidl

rationem nolit ab ea exigere.

Aptiffime in

€):

u

hanc rem fcribit S. Auguftinus

quisquis

f

ac debet,

ne

autem tantum, quantum bomo pote[t,

hus

dai operam inveniendae veritati, etiamft eam

g

1505 invetiat, beatus efl: tortum enim facit,

o n

quod, ui faciat, ita matus eft.

$: 5845

tlàs q,,:

Unde minore quadam, et quae in condi-

qhQE 5

pai

tionem humanam cadere queat, quamque

od

in fcholis certziudinem moralem vocant, $. 38 1.

a*

, agendü

judicii firmitate mens noftra pro edendis de-

et H

cretis, et aCtionibus moralibus contenta effe

W-E ul

debet.

Licet competentem operam ad inda-

Qu

gandam veritatem adhibere omnino teneatur *.

W ?O W

Nam boc ip/wum eft beatum bominis, perfetie

quaereye veritatem: boc efl enim pervenire ad

j

finem, ultra quem mon potefl progredi.

Quis-

of

quis ergo minus inflanter , quam oportet , veri-

[

]

tatem quaerit, is ad. finem bominis won perve-

f

gt f).

ol

(v

* Eadem tamen circa indagandum veritatem indu-

ohtirt

ftria non eft opus ubique.

In rebus majoris

tus þw

momenti, raro obtingentibus, abítrufis, ab ex-

perientia ,

et confuctudine remotis,

longiore

um ^

confültatione, ac indagatione, vel etiam alienis

uj

confilis, ac plurium fententia indigemus: le-

em

via, quotidie occurrentia, intelle&tu facilia ob-

Generatim

j

vio ac brevi judicio finienda funt.

3du-

v

noi'tra' in formandis conícientiae judiciis ii

B

[s]

l

iria.

J

01

&) Lib. 1. advers. academic. C. 3.

f) $, Augafl, lib. . advers, academ, C. $

*

".

»

E

22

Jvatlatus quavtus.

ftria a negliventia, et anxietate dnimi paribus

Qu

intervallis diltare, et inter utrumque vitium me-

tib

dia confiftere debet.

Praecipue ab &lteriore in-

dagandi conatu ceffandum eft, quando plura cir-

d

ca propofitam cauíam argumenta inveniendi pru-

q

dens fpes non amplius fupereft,

1£

M

i

CAPUT IV;

d

Quid fit. cou[cientia probabilior , et minus þra-

babilis , ac confcientia dubia.

S 385. Tudicium hoc ultimum variis praeviis judiciis

innititur.

$. 386. ludicium confcientiae quantum ad objectum,

vel verum, vel falfum eft:

$. 387. Quantunr ad intellectum uldlcmtem, eft vel

certo verum, vel certo falfum, vel probabilius

f

«

verum,

vel probabiltus faHum,

vel dubium.

Aliae infüper divifiones referuntur.

de l

:

388. Notio confcientiae probabilioris ftabilitur.

jj

389. Conicientia uob*mhor nequaquam cum .ino-

Q

raliter certa ea

dem eff

ll

9o. Defiuitur conícientia probabilis 5

Vüt

w'JJ

. Et dubia.

g

D)

..(

; Tr:plex damu ftatus intellectus in ncgotlü

conícientiae,

$. 385

h

]taue judicium ultimum, feu quod vocant

ïl

Aic

aliqui praciico- prati:cum , et ad quod fine ul-

V

teriore judicio proxime confequitur liberum,

ho

ac morale voluntatis decremm, hoc inquam

judicium debet effe moraiter certum: id eft,

"IQ

n

debet ab ommni, qui prudentem virum com-

miovere queat, errandi timore effe liberum.

Yth

(s

$.383. Verum judieium hoc ultimum plerum-

t

ld

que

Capub IV

2I

tinus

1

que non nifi ex pluribus judiciis praecedeiï—

]am ar-

tibus inferri, ac ftabiliri poteft *.

u

dua, et quae do&tores mire inter fe collifit,

n t

d D

quacftio fuccedit, quantam firmitatem judi-

cia illa praevia habere debeant, ut ultimum

illud tuto, et absque prudenti erroris formi-

j

dine confequi queat.

* Sic ut judicare queas: Hos centum jure petefe

u

poffum, debebis judicare, num pactum praecef-

ferit, num omnes, ut valere queat, conditio-

nes pactum hoc obtineat, am nulla illud ratio-

ne folutum fit, et fic deinceps.

j

jeaumy

$. 586.

M vd

Et inpïi'mï"s—- omne, ac proin etiam con-

íÍclentiae judicium ,. quantum ad objectum,

gbilius

du

de quo judicatur, dividitur in vertm, etin

Si enim judicium aliquod cum fuo

fitur

f^!fwm.

obje&o conveniat, verum dicitur: fi vero

un d

difcordet ab eodem obje&o, judicium falfum

Vocatur.

$. 387.

uantum vero ad facultatem judicantem,

feu quoad intelle£tum, qui judicat, omne

(OCZHf

judicium, et fic etiam confcientia dividitur

I ,

in certo veram, et in certo fal/am item in

enum

probabilius veram, et probabilius falfam ; ac

demum in dubiam, id eft, in aeque pro utra-

que parte probabilem. *

Conícientia certo

ie

] co

vera eft judicium adeo firmum , ut intelle-

ctus de ejus veritate ne quidem parum for-

p

jf

midet, vel follicitus fit: in quo dein cafu

4

aliud

qü

24

| Tra&atüs quartus.

aliud judicium ei adverfum , feu c;oþnt'radi.

p

f

&orium eft certo falfum **-

Q

*' Circumferuntur etiam al:ae confcientiarum divi-

fiones.

Sic dividunt «onícientiam

in re&am,

et errozeam s quae divifio ab ea, qua conícien-

tia in veram, et falíam dividimus, parum, aut

nihil differt.

Conticientia errans fubdividitur in

vincibiliter , vel invincibiluier errantem; prout

nimirum, aliquis vel fua culpa, vel abs ommi

culpa falfo. judicat: de hac vero tracto agens

de peccatis ignorantiae.

)a

Aliqua conícientia vo-

catur femera, qu:

t

magnum de minimo peccato

ïä;

fenfum habet: alia eit Jaxa, et temeraria, quae.

etiam grofía pecca:a vix fentit.

Verum haec

differentia non magis ex parte intellectus,

fed

j

potius ex parte voluntatis fe tenet.

De con-

l

fcientia perplexa, et fcrupulofa inferius,

li

**.e. g. Si certum tibi videatur, te aliquo. pacto

u

teneri, etiam eo ipfo jam certo falfum tibi eft;

te pacto non teneri.

$. 588.

Confcientia probabilior eft, cum ratio

judicio fuo ita in alterutram partem propen-

det, uttamen de contraria prudenter formi-

det: unde hanc, durante probabiliore judicio,

probabilius, non tamen certo falfam habot. *

** Unde fi duo, hanc diem ífacram effe, negent,

unus véro aflirmet, tu ab obligatione fefti pro-

babilius: non tamen certo immunis es.

VOV -7 2 CAL ERRUS 7 CL 177 RE

$.. 389.

Ubi notare debeo, quod fententiae

| pi*o-

babilioris .

À

ï

"atrohi caufàe fuae non ex integra

confulant, dum fententiam, et judicium pro-

babilius moraliter certum, etjudicium minus

p4r'0-

— ——

' : Caput IPV.

25

t

fobabile judicio, feu confcientiae certo fal-

íae aequale effe , ajunt.

Id quippe, mea

quidem opinione, minime verum eft: nam

Jm GN

ii

h

pericula etiam minus probabilia in mentem

ont

dentis agunt; certo nulla nullam in fa-

pru

1. d

piente animo vim exferunt. Naves numero

idi

ALUE

h

plures folent redire, ac proin etiam navis

UM

Caji probabilius, non tamen certo eft redi-

s (f

tura. Unde ei, qui pro fecuritate navis fpon-

to u

enti

det, ingens exfolvit pretium , pro periculo

| peccma

utique minus probabili: pro fecuritate navis

7 qLï&i

jam in portuexiftentis nemo prudens quid fol-

g

j, f

vit; quia ejus fecuritas jam eft moraliter cer-

ta.

'Tanto intervallo moraliter certa a pro-

Je CO

[

babilioribus etiam ex judicio prudentum di-

p p

ftant, *

i o

* Idem ex aliis exemplis innumeris conítat. Sie

pater quispiam a quopiam fide diguo audit, ca-

daver in foro jacens effe filit fui, duobus aliis

[am in his rei

j Täfþ

aeque gravibus id negantibus.

circumftantiis probabilius eft, filium non fuiffe

yopïul-

r fom

occifum: Ífed quantam moleftiam paterno affe-

ctui faceffit importunus ille nuntius? quanta

juaïölib

celeritate, et trepidatione in rei veritatem in-

UM

quirit ?

quod fi caedes filii in. fomnio eidem

fuiffet objecta: tunc expergefactus, fi prudens

negen[l

fit, ne quidem lento paifu ad conclave filii per-

—

uit g |

geret, de ejus vita indagaturus; licet filium

i

Vivere tantum moraliter, et non phyfice fit cer-

tum.

Sic ad iter quodpiam longius armis nos

iunimus: etíi etiam noftra opinione probabi-

Md W

lius a nullo aggrediendi fimus,

Et quot leges

p

contra pericula etiam minus probabilia cónfti-

y

tutas cernimus ?

T

b5

$.

90.

Pfo'

26

TraGatus. quartus,

$- 3909.

Confcientia minus probabilis ex definitio-

AMEISITC OE

W

ne conícientiae probabilioris facile intelligi-

tur: definitur autem, quod fit judicium *

C0f

gravi argumento nixum, ita tamen, ut intel-

icí

lectus gravioribus rationibus in partem con-

Wt

trariam magis. urgeatur.

len

* Fateor non. fatis apte vocatur judïcï'um haec,

bil

mentis conditio.

Fieri enim

ne

de qta agimus,

non poteff, ut mens illud verum effe quomo-

docunque j4dicef, quod probabilius falfum effe

Unde conífcientia minus

Q1

ipfamet períuaía eft.

Hi

probabilis rectius prudens fufpicio , quam ju-

dicium nominanda foret.

Ilud tamen fatendum,

Tij

conícientiam hanc etíi mínus probabilem, nom

lt

tamen certo elífe falfam :

idque per easdem ra-

1f

tiones, per quas confcientiam probabiliorem in-

n

On

fra gradum certi judicii haerere dixi $. 389.

f

$- 391.

s

Cohfcï'entia; de

mum dubia datur, dum in-

ä€q1

telle&tus inter rationes in utramque partem

dty

aeque urgentes de juftitia actionis fufpenfus

]rae

haeret. *

* Inter doctos difceptatur, an mens in ftatu du;

bii conftituta aliquod reapfe judicium ferat, vel

an abs omni acdu quiescat penitus:

et aliqni

aflirmant, alii vero negant, quod in dubio ali-

quod judicium lateat.

Verum utraque pars , fi

æz-

recte intelligatur, verum habet: fi enim quae-

ratur de conditione, aut honeftate actionis eden-

j

j

;394

daé. tunc mens in medio deprehenfa nullam

poteft ferre fententiam ; (íi vero quaeftio fit de

M

;

ftatu ipfius mentis dubitanti$y tunc utique mensy

fe dubitare, ignorare, et fine judicio fluctuare

j 39ä

intime cognofcit, et certo judicat.

)

«.892»

27

Caput lF.

[

S.

592.

/

J

ii

l

Eft itaque intelle&us nofter, quantum

jj

j

i

ad negotium confcientiae, triplicis ftatus, aut

]

j

V

mi

conditionis capax.

Aliquando enim certo,

!

àc fecure pro alterutra parte judicat adeo, ut

:

iti

] Q

pro advería nullam, vel ita levem rationem

fentiat, ut ea nullatenus moveatur, velut in

bilance, cum pondus levius pondus alterum

ii h M

r li

ne parum quidem a fundo poteft attollere.

Alia vice intellectus praevalenti rationi tan-

qllOï**ï'

fim Ü

quam probabiliori cedit quidem, fed non pe-

) nj

nitus, prout rurfus in bilance pondus mino-

ram

ris gravitatis alterum, quod ponderofius eft,

'endili

levat quidem , fed non ad aequalem altitudi-

j, 0

n fa

nem.

'Tandem intellectus per aequales ra-

m i

tiones in utramque partem aeque propendens,

m

fcu vere dubitans fimilis eft bilanci, cujus

duae bilances per pondera omnino paria ad

aequalem altitudinem afcendunt. ,Quod qui-

hnt

dem materiatum exemplum ad explicandam

paIf?m

praefentem caufam juvare fperaverim.

j

CCAPUT V.

u i

j

JNon licet fententiem mitts. probabilem

i, V*

T

ample&z.

j0 ah:

a, !

$.393. Partem legi faventem fequi licere omnes di-

cunt ;

| que

$. 394. Hancque docent tutiorem effe, alteram mi-

T

nus tutam.

nuïlm

€.395. At Probabiliftae hanc minus tutam, et infüu-

T

n(,

per minus probabilem amplecti licere docent.

s

$. 396. Probabilioriftae contendunt, eam debere eífe

ycie

probabiliorem 5

$. 397«

ao

28

! 'E'afïätus quartus.

$.397. Tutioriftae vero omnino certam,

$.398. Haec fentenriarum diverfitas haud exigu

þ-s

lites, ac tumultus excitavit.

,

$.399. Ex definitione . confcientiae fequitur VlIIvo

non licere fequi fententiam minus probabilem,

$. 400

Quia haec non'eft judicium prudens;

$. 401

Etf syravem rationem pro fe habeat.

402

. Poffetio, in.qua libertas effe dicitur,

403

Confcientiam minus probabilem non juvat;

« 404. Imo aeque fortiter oppugnat.

:

$.405. Neque haec fen:entia a benignitate commen-

0^ A. r» r r

dari poteft.

$. 406. Quod exemplo declaratur.

—— Ü

$.. 393.

Ul(tizmum , et decretum voluntatis liberum

proxime praecedens judicium debere certum

effe, et ne quidem judicium probabilius fuf-

ficere, jam fupra dixi $.380. Sedan non ni-

hil liberius quoad judicia ultimum judieium

praecedentia, et praecipue in collifione opi-

nionis probabilioris , et minus probabilis, fe

|

gerere mens noftra queat, acriter difputatur.

(

Et quia plerumque autumant, legem pro una

(l

parte ftare, non item pro alia: ideo pacifice

et

omnes in eo confentiunt, quod liceat partem

qr

legi faventem íequi; etíi ea fit minus proba-

t

bilis.

Quid enim fecurius, aut quid juftius

h

effe'poterit, quam legem propinquiflime , et

YX

infuper ultra praevalentem rationem fequi?*

l

Et ita quidem perfuafi funt.

* E. g. confcientiae. tuae. probabilius videtur ho-

diernam diem non effe feftam, ac proin feftam

efie tibi minus probabile eft, Iam fiin his con-

i

Ícien- .

l

!|

,

Caput V.

29

fcientiae tuae circumftantiis facro interfis, a pec-

Xig00s

Cato :e certo:immunem i'äpitllït, quantum Ícios

Qmnes.

$

394.

'N' flï'»'ü,

Itaque hanc partem , feu fententiam legi

bx

faventem vocant totiorem, eftque in quali-

P

bet quaeftione illa, quae pro obligastione le-

gis ftat.

Altetam vcro, quae pro libertate

| J

agentis datur, et quae legi advería effe vi-

CO

detur, hanc, inquam, nominant m'us iü-

tam: quae etfi minus fecura, non raro pro-

babilior eft. *

3* Sic in caíü prioris fcholii propofitio:, teneris

facrificio adeffe, eft tutior, fed minus probabi-

Non teneris facri-

lis: contra vero fententia:

Verufi

ml

ficio intereffe, efít probabilior, fed minus tuta

Q

ex.confueta ícilicet doctrina.

jj

$.

395.

n

Yam de fententia, quam tutiorem effe

yis

fione t

putant, nulla eft controverfia: fed de fola

fententia minus tuta lis fervet. Et aliqui do-

gbl

cent, quod fententiam minus tutam, feu eam,

jput

quae contra legem facit, adoptare poflunus,

; nf u

etfi easconfcientiae noftrae minus probabilis

) aCiäCï

M ?mæ

appareat: et hos ufitata in fcholis nomencla-

tione Probabililias vocamus.

Sic & dies pro-

n

vi

babilius fit fefta, et minus probabiliter fit

"m

uü;me j !

profana, non teneris ad facrificium Mifíae te

fiftere, puta quantum ex horum fententia.

) t

S.

396.

Ali cum fententia minus probabili non

j

jd

li

lr

funt contenti, fed requirunt probabiliorem,

)[()m

fiquis

j J5

l

30

Tratatus quartus.

fiquis contra legem libertati favere jufte ve-

lit.

Hos jam Probabiliovifias nominamus.

Unde ex horum do&trina a facrificio frequen-

tando abítinere non poteris, nifi dies illa

probabilius fit profana.

$. 397.

Aliqui (pauciquantum fcio) demum adeo

feveri funt, ut nullam fententiam legi adver-

fam probent, nifi ea fimpliciter certa, et pe-

riculo errandi ne quidem minus probabili ob-

noxia fit.

Et hi fub nomine Zutiiflerum

nobis veniunt, qui te, ut in eodem exem-

plo pergam, ab obligatione excipiendi Miffam

tam diu non eximunt, donec tibi certum fit,

hanc diem ex nulla lege effe facram.

$. . 398.

Quinam pro qualibet parte decertaverint,

quam originem , progreffum, et quos cafus,

et ítrages hoc bellum habuerit; item quo

affe&u , aut ex quo fine quisque ad alteru-

tram partem acceflerit, * denique guantum

auctoritatis , et rationis ad fuam quisque mi-

litiam attulerit, ** haec inquam omnia com-

N

memorare, a propofito meo longe abeft: ego

ä

inre frequenti, et gravi adeo, pro fola ju-

fütia, ac veritate conferam ea, quae mea fa-

cultas fert,

":

* Plerique. magno numero ad alterutram partem

accetfferunt, prout ea majori potentia,' celebri-

tate nominis, et ad fovendas varias fpes, vel

£tiam ad conferenda emolumenta aptior erat.

Alii

8*

Caput P.—

Alii occulto invidiae malo ;icti adverfae parti

A

dolorem facuri magno ardore pro fua caufa

PA

pugnabant.

Hinc iam accufationes qua verbis,

Corruptelam morum,

qua litteris acerbiffimae.

"

4

pericula animarum , ipfam religionem, ac fidem

y li

per fententiain adveríae partis in difcrimen ad-

ductas declamabant.

Et.tamen plurimi ex his

ità comparati erant,

ut alias, easque certas,

longeque graviores ruinas tranquiillo animo, ac

T 3&»0

pene ridentes fpecarent.

Hos jam perverfus

T

of

affe&tus , non ratio, et aequitas alterutri, licet

fors melióri parti addixit; non enim fincerus,

p

purusque veritatis, et juftitiae amor fibimet ipfi

li

(

diffimilis eff adeo, ut occulta, et ambigua ha-

rum virtutum difpendia usque ad vociferatio-

j

nem doleant,

ac. lethalibus

exm

de apertis vero ,

earundem cafibus nullum fenfum percipiant.

Ea;

Mifam

quae modo dixi, etiam ad alias caufas adhiben-

da funt, ac generatim ferviunt ad explorandam

Doctorum, ae Sceriptorum fidem, ac (Üncerita-

tem, qui non raro juftitiae, ac veritatis ftu-

dium obtendentes reapfe cum earundem detri-

mento propriis affectibus, et finibus famulantur,

a

Horum auctoritas nunquam nobis debet effe gra-

v

À

05 CE';RLUS.

vis, etfi magno impetu ruant, 1

efcio quam pu-

blicam utilitatem , et emendationem morum ja-

n ?

&antes.

Hi non fatagunt, ut fententiam, quae

j

vera, et jufta eft, defendant, fed ut éam, quae

fua eft, aliis perfuadeant: et(i coramy et aperte

»

d

luqueï

omnia alia profiteantür.

Imo, quae eft ingens

conditionis humanae infelicitas, faepius ipfimet

j

non advertimus, quod juftitiam, ac veritatem

od

mere obtendentes, reipfa vehementi conatu no-

flris duntaxat partibus ftudeamus.

L

Et hos, quod mox dixi, affe&us ad fuam partem

adegit; alios vero defectus rationis, feu igno-

rantia a recto abftraxit.

Pene ab incunabulis,

r

fc

aml

M

x;'

aliqua doctrina inter illiberales adverfae opinio-

cei

r:.

nis c(ontemtus imbuti fuerunt: momentd adve

ia

fpo

Ü

fin

!

ho

TraGatus quartus.

32

fa uon audierunt, vel äd ea, fi audiverint, per-

videnda non fuffecerunt.

il

tvl

** Copia, et celebritas Docorum pro quavis f6n4

tentia ftantium copiofe,

et cum magna fiducia

üi

laudari a plerisque folet: neque ego huic co-

n

natui admodum refragari | velim.

Hoc tamen

l

abs injuria a me notandum effe arbitror, quod

(

multa meditatio, ac diuturna exercitatio, folli-

citá argumentorum pro utraque parte facientium

confideratio , magna a praejudiciis libertas, et

h

demum felix circa prima principia perfpicacia

requiratur, fiquis in obfcuro negotio aliquod

fuo fuffrasio momentum, et non merum nume-

rum fácere velit.

Plerumque mediocria ingenia

velut tumultu,

ac impetu in eamr fententiam

U

—

abripiuntur, quae illa aetate plaufibilis , ac ma-

fj

xime.popularis eft: et tamén illorum teftimonia

r

lil

inter argumenta pro aliqua fententia recenfen-

tur.

Quapropter in controverfiis fcholafticis

JEmI

confultum eft, ut non nifi caute admodum au-

Conf

C&oritati nos permittamus: quod in rebus theo-

li

logicis maxime curandum, quando a Patribus,

B

ac tota venerabili antiquitate [uflicientia tefti-

monia defiderantur.

ptor

»

Pl

»

$. 899.

I

ALl

Cum itaque omnis confcientia fit judicium

t '[0

lQ

l

prudeus $. 370. habetur VIIIva, ac praecipua

aliqua confecutio, quod ex aliquo judicio

Tie

1

lr

minus probabili praecedente ultimum judi-

Ui 1(

Q

cium, quod practicum. vocamus, quodque

;

W

certum eíIe debet, $. 330. tuto inferri mini-

(

li

me queat; feu quod idem eft, ea prudenter

u

« on

" fequi non potes, quae etiam ex tua opinione

(

potius iniqua, et falfa, quam vera, et jufta

dfleo l

$ na-

Vi

! judicantur. Scili-:ef usque adeo rationali

1ura

jüc*f. l

4)

$

m i

Caput F.

33

iM

turd Vefugzt falf tatem; et quantum patefi, de:

j

viiat errorem, ut falli nolmt, etiam quicungque

amant fallere a). .

Ut adeo in intimo fundo

H

du

mentis fcnptum 1nvematur' mturam ratio-

iil

nalem violari, fi eam ad plobablhus falfum

)I, !

(nam hoc ipfiflimum eft idj quod minus pro-

Q

fnil

us

at

babile dicimus) amplectendum ; fi inquam ad

qut

hocnaturamrationalem reluctantem adigamus,

etip

dv

i

$: 460;

not

) dh

Verum mens minus probabilia fequens,

jm U?

a I

aut aliis confulens adeo prudenter non agit,

éntant

ut fibimet ex propria fententia contradicere,

,2C "

fuumque judicium evertere cogatur

Nam

li jonià

ii omni judicio confcientiae debent duae

ecani LR

femper partes, debitor fcilicet; et exa&tor

olb

um w

confiderari $. 372. et feq. Iam: Fm gamus, quod

us 1

cauía exactoris poft adhibitam omnem inda-

yatti

gandi induftriam appareat non quidem certa,

n v

probábilior tamen: cauía vero debitoris mi-

nus probabilis, neutiquam tamen certo falfa.

Perinde autem fore exiftimo,; five exaéctor ex

titulo caritatis; religionis; p1et1txs, juftitiae,

/d/r j

feu fidelitatis aliquod a debitore officium fibi

)räffCïP

'!C

praeftari petat. -

Sic in legibus divinis auctor

J (l

naturae et gratiae; in legibus humianis Ec-

ï

j ]leï

clefiae,, et Reipublicae Re&ores; Parentes,

ol

au

qu

ac Vicifm filii x pietate ; ex pactis hngula-

j n

res homines, paucis in omni controverfia

uaenü

confcientiae quidam ab altero aliquid exigit,

0 j

adeo ut quantuim abfciffe ad judicium con-

et IW

Ícientiaé nulla virtus ahqmd praecipui ha-

güühf l

Zom. 11.

beat;

à) $ Aug lib. $. advers amdem. C. 2

P i

34

Jra&atus quarttis,

beat, Statuamus vero aliquod exemplum *

naturali pietate petitum: Pater itaque ex pro-

»

batiore ratione aliquod obfervantiae genus .

D

petit fibi a filio ex gravi, minus tamen pro-

babiliore argumento id negante.

Iam in hoc

non fatis certo articulo alium pro confilio

adhibere volentes incidunt in Patronum fen-

tentiae minus probabilis

Et primus caufam

3

fuam exponit filius, cui quidem ex principiis

fuae fententiae vir ifte nihil aliud refpondere

poterit, quam fequentia: " Caufa tua eft qui-

"dem minus, attamen folide probabilis, un-

—— HÉRHRRRRRRRRA

" de ad exífolvendum hoc officium patri non

W

"teneris: confulto id facies, non tamen ex

?9

la

"ftriéto praecepto obligaris.

Si vero pater

fit

ex intervallo accedens, et meliorem caufam

N

fuamexponens interroget eundem Doctorem,

hn

an ex ratione equidem non certa, praevalen-

üh

te tamen, aliquid a filio exigere tuta coníci-

U

entia queat? Nonne ex fua doctrina exigen-

i5

di facultatem eidem facere debebit? vel num

lic

adeo inverecundus eritj ut modo meliorem

lte

caufam condemnet, qui antea deteriorem ab

Daty

folvit? Sed fic in hac controverfia dabitur Ju-

aut potius

0f

ftus exactor, fed nullus debitor:

H Ó

judicio fuo, minime utique prudenti, pro-

m()Ld

priam do&rmam evertit nofter fententiae mi-

!

m'Lw

nus probabilis Patronus.

E

Plu

U

f'l(] 0

$. 4oIr.

$

Et tamen fuam opinionem minus proba-

bilem à nota prudentiae potiflimum commen-

l

itoys

dant,

Caput F.

*

n

d

,

ant; ajüntque: "-fen&ntia—, qüa'e nititur gra«

ye

^vi argumento, prudens, et ad ufum tuto

us

" adhibenda eft: fed fententia minus proba-

1

"bilis nititur folido, et gravi argumento "

k

(fi. enim tale defit, opinionem aliquam ne

Onin

^

quidem inter minus probabiles numerant;

m

fed inter fimpliciter improbabiles rejiciunt)

caid

"ergo opinio minus licet probabilis prudeus

dncp

"eít, ac tüito adhibenda."

Aft prior propó-

ondt

fitio non nifi fub aliqua diftinctione admitti

du

poteft, Scilicet opinio áliqua gravi funda-

[is

mento nixa forte eít prudens, nifi opinio ad-

Ti d

verfa graviore argumento fulciatur: fi vera

en &

haec graviore, ac firmiore fundamento fub-

fiftat; tunc jam illa prudens amiplius effe nom

) pater

:au(&m

poteít... Sententiam fequi, quae vel ex pro-

Swïemv

pria perfüafione probabilius eft falía, ex te-

eut

fümonio fenfus intimi prudentis non eft.

T

Libra integra pondus folidum quidem eft: fed

;

ea ad duas libras appenfa levis efficitur, pla-

vel )

il

neque cedit. .In his circumfítantiis, feu in,

u

]i

hae conditione exiftens motum fibi adverfum

yen

patitur, proprium nulfum habeét: unde ejus

Ll

intum féqui res nuilla poteft.

Libra una

Di

tur )

tpo

11]

adverfus duas nihil efficit: et tota ejus vis in

motu contrario non nihil minuendo confu-

j

gj m

fntur.. Quod quidem confcientiae minus

probabilis, et ejus efficaciae non ineptum pa:

;

radigma eft.

$ 402.

Aliud arg

umentum pro fententia mirtüs

g ^

n

ns: "In caufa dubia,

probabili eü etiàm feque

C 3

?P eu

56

Tra&atus. quartus.

"et obfcura inter duas partes debet vinceré

f

"ea, quae poflidet, feu quae praerogativa

p

"poffeffionis gaudet: jam humana voluntas

?"contra legem in poffefEone libertatis eft:

"ergo in caufa obfcura (qualisutique eft con-

"troverfia de fententia probabiliore, ac mi-

^nus probabili) humana voluntas in hac am-

;

"bigua caufa legem merito vincere debet;

"id eft, fua libertate recte utitur. "

j

I

S.' —463.7

l]

Ad hoc argumentum üon juvat ftatuere;

quid fit poffeffio, et quantae cjus fint vires;

fe

dic

neque quod fupra $. 377. et 378. oftendi, te-

»

petam, quod voluntas humana a lege nun-

M

» dl

quam fit.libera, fed femper inter duas leges

flu&uet, haec inqüam omnia omittàm: [o-

1

]

lam regulam juris a Patronis fententiae mi-

nus probabilis tantopere decantatam adfcri-

l

bere juvat; eft autem fequens: Im pari caufa

qnelior conditio po[fidentis b

l]àm an in Col-

»

Cä

lifione fententiae minus probabilis cum pro-

babiliore par lit caufa aequus rerum arbiter

bl)lq

cenfeat.

[

Certe in nullo: jüdicio, feu tribu-

(

nali pro poffeffore contra veriorem,; magis-

(lun

que probatam cauíam fententià dicitur: ac

generatim , quod etiam deinceps faepius re-

Y

petam,'regulae juris non nifi in proprii no-

j Ob;

minis dubio, feu rationibus in utramque par-

CJem(

tem' aeque facientibus, ad decidendam C

au-i

l0 (

anm

din

$) Rl I, 65. ín €,

*e

— —

as

Caput F.

37

lbt

fam faciunt: argumentum pro alterutra parte

d Nä

pre aevalens nuHa regula juris fuperare poteft.

lUI L'Lh

$. 404.

sefï

Praeterea fi ex tua opinione voluntas hu-

N

mana generatim, et titulo folius libertatis in

4

poffeflione eft, ac proinde (nifi fors certam

u

fententiam contra fe habeat) pro fuo arbitrio

dUH

omne, quodcunque libaüerit, agendi faculta-

tem habet: hoc inquam, fi verum fit, filius

in propofito cafu ofïïcunn illud pietatis fors

patri re&e negabit, utpote qui pater fenten-

tiam probabiliorem , non vero certam pro

Ua

fe habet

Sed fi pater argumentum invertat

vtb

dicens:

"Mea libertas exigendi aeque ac

U

tua facultas negandi in pofleflione eft: vel

e quy

"dic, cur tuam pzutem potiorem effe velis,

M

x

"fl pinguis hic poffeflionis titulus folius vo-

m ^

"]untatis, ac libertatis humanae beneficium

J o

"eft? Scilicet etiam mea libertas in poffef-

m

jit

"fione exigendi eft, quae tuam libertatem eo

) u

i

certius debet vincere, .quod aliunde prae-

Sane la-

1[[)

alentes pro fe rationes habeat

um 7

borabit filius in diffolvendo hoc argumento,

| 3101ï€f

fi, quod Probabiliflae faciunt, folo libertatis

J

g

titulo, fe, fuamque poffeffionem fuftentet.

myl

$-..405

(«

d

Verum ex $. proxime priore fententiae minus

j

g5 !

probabili etiam popularis illa benignitatis, ac

n

ciementiae gloria eripitur.

Cum nunqua:

e fl

u

X

non dentur duae partes, quoties qmcibo con-

jatm Ü

Ícientiae Vcrfatur $. 370 et feq. cumque p:

3

n;ila v -

TroGotüs quartus.

58

—

minus probabili triumphante, pars probabi-

lior neceffario caufa cadat: evidens fane eft,

ä

in hac judicandi, et agendi ratione nihil be-

nignitatis latere.

Dulce, íed ad fpeciem

:

tantum eft, fi partem etiam minus probabi-

]em Juvare poflimus:

fed non attendimus,

quod fic probabiliorem condemnemus

K Alterutxa pars debet jacturam fuftinerez cum

vero hoc fit neceflarium, tolerabilius demum eft,

fi deterior pars potius, quam melior fP]oatur,

ut adeo licentia fequendi fententiam minus pro-

babilem longe gravior, longeque diflicilior fit,

quam obhdatlo, qua fententiam probabiliorem

fequi jubemur.

Si fententiae minus probabilis

patroni de fuo liberales effent, non contemnen-

i

D

dam bumamtltls, ac indulgentiae laudem mere-

rentur:

nunc vero dum caufae minus. probata&

lenoncinantur quidem, fed non nifi fumtibus cau-

4

|

g

fae probabilioris, mirabile fane, et fatis acer-

bum benignitatis exemplum edunt

ä

$. 406.

)

Sic e. g

à

. dicet aliquis Probabilifta : "ü Ti-

tius p1obab1hus ad jejunium obligatus non

, Jejunet, fed comedere impune permittatur,

?nemini id nocebit, ipfi vero hoc commo-

"dum, er aliquod beneficium erit. " Sed fal-

Ts

litur in hoc Probabilifta: nam jejunium com-

y

«

mune eft, velut publicum tributum ad pla-

H

candum N umen, et ad expianda deliéta com-

d

paratum. Unde qui de communibus Eccle-

il

fiae bonis participat,

debet etiam ad com-

fito

munia ferenda onera pro fua parte concur-

Quj

rer e.

lam communitati deeft id, quod fin-

ob]

guli

C*aptttx VI.

39

iüübif

guli quique ad commune bonum de fuo con-

ferre omittunt. Certa prodeffe debet prae-

hxï Dv

ceptum jejunii, alias Ecclefia illud ferge haud

peci&m

Potu,iiï'et,..

ïOkï"

CAPUT VI.

ïdim531

*

SI

Si certa veritas xbabew'" fequeat , of tamen 'te;

j [

nemur in eo cafu femper eam fententiam am-

ple&i, quam vulgo tutiorem vocatit.

»,n*JSL

i

.407. Sententiam Tutioriftarum fequi

alior ^

408. Prohibet IXao eodem data confcientiae defi-

nitio.

ipiliorel

409. Eft quoque haec fententia fe ipfam implicàns,

Yenunet

4IO. Ác. minime ad fecuritatem confcientiae -faci-

n mue

ens; unde jufte a fede Apoftolica fuit damnata.

pïmw

A411, Quae damnatio etiam Probabiliftas involvit,

du

412.'Cum quibus Tutioriftae mire conveniunt.

413. Reverentia inlegem, quam Tutioriftae jactants

ge i

414. Probabiliftarum quoque cauíae favet.

-..

g.

415. Neque animus donandi illorum caufam juvat;

$-416. Nam deberet potius caufam meliorem, quam

[

if

: deteriorem juvare,

i

$. - 407.

1

?mit;giüh

Itaque in concurfu fententiae probabilïo-

comm

Seä fal

ris cum minus probabili hanc prae illa am-

plecti inviolabiles veritatis ac juítitiae leges

j

non permittunt.

sed etiam probabiliorem

j J ph

adoptare vetant aliqui $. 397. fi probabilior

h&a qu

illa legi advería effe videatur.

Sic in propo-

y p

Bd (

fito exémplo $. 400.. pater ex praevalente

quidem, non tamen certa ratione filium fibi

cu

j

leigatum habet: attamen hoc officium exi-

qllO

E

Ul

: C 4

ggrc

4o

Trat&atus quartus.

gere non poteft; nam remittendo obfequium

j

j

hoc certo non peccat, illud poftulando pari-

culum íaitem minus probabile incurrit, ne

äï

hominem :

TW

Alia

ime

I;eritum ultra aequitatis ra-

tionem graviter obflringat.

Et ita quidem

hi, quos zat'or; iias vocamus, feruunc, vo-

lentes, ut quoties.certa fententia nequit ha-

ä

beri, non nifi tutior fententia in negotio con-

$

fcmmae adhibeatur.

h

€

$. 408.

bi

Verum qum confcientia eft judicium pru-

f

dens $. 470. [Xnum, et mea oplmone cercum

p

confequens éni, fentenuam probabiliorem

rejici nunquam debere, etfi ad certum per-

0.

i

|

tinpere

non detur,

ultra probablholcm, fal-

l

va prudentia, mentem urgeri haud pofle.

ür

Qui fententiam e. g. aHirmanrem fi ea pro-

D

babilior fit, non vult amplech, is neceffario

negantem (medium enim non datur) ample-

&«Lm, quae eo ipfo minus probabms ett,

quod probabiliori adverfetur.

- Sic e. g. fi fo-

d

lutionem p1onamht s debitam petere non au-

I

dea$, eo ipfo ftatuis, quod nihil debeatur:

quod ipfum in dato cafu minus p1 obabile e.t,

1:

(s

àÍ

$. 409.

bi

Sed meticulofus talis Tutiorifta aeque,

NU

ac temerarius Probabilifta $. 400. füuam hanc

N

doctrinam proprio judicio convellit , fibique

Y

palam contrádicere compelhtur.

Nam ut

eX]

in propofito exemplo $. 40o. pergamus, fi

lib

pacer probabiliore fc.ntcntxa, nixus, a Tutio-

t

r d

4í

Caput VT.

um

rifta quaerat, num filium fuum graviter ob-

)l'

ihl

cre queat, tutioris fententiae affertor

LY

hunc aufum patri- huic non poterit non pro-

hibere: ne fcilicet faltem minus probabïle ali-

AU

JUOR

-

quid in debitum poüulandl periculum incur-

[, V

rat.

Aft fi ex intervallo filius quoque cau-

fam füuam, deteriorem utique, corani eodem

IU d

100

explicet: nunquid is eundem ad exfolvendum

hoc ambiguum officium adftringere debebit,

et co magis quidem, quod filius ifte proba-

bilius obhgacus, et paternae exaé&tioni non

lm ^l

fatisfaciens diícrimen peccati probabilius, ac

CCf UI

proximius fübeat? ludicium mirabile omni-

T0Ten

no! ex quo unus ad praeftandum id adítrin-

guf

gitur, quod alter exigere prohibetur. Non-

y

ne hic debitor fine exactore, prout ex do-

QOW

&rina Probamhüarum exa&or fine debltor

a

emfcït ?

Jcef 12T1

l)

. 4IO.

m

j

Sed etiam laudamfflma ila, et extrema

ylis «

confcientiae fecuritas, qua fe 'Iut:lorlitfuum

doctrina potlfilmum commendat, ex his ipfis

j

p

rationibus corruit,

. Scilicet nofter fecunm«

opent

tis affertor patrem p],ohlbere non poteft, ne

iee^

a filio fuo obfequium aliquod probabilius de-

bitum poftulet, nifi filium eo ipfo ab obliga«

tione immunem faciat : quod ipfum adeo non

eft tutum , ut peccato proximum fit.

S]CUE

har

f bläl

vero fuüpra $. 405. benignitati Probabilistarum

exprobravunus, quod. non, nifi de alieno fit

Nan " ;

liberalis:

Sic in praefenti feveritatem Tutio-

ymi^

riftarum jufte accufamus, quod melioren,

Tu P

"—

3

caus

]]Iw

42

Tmäatü-s quartus.

caufam dure adeo ira&ans, caufae deteriori

&

usque ad licentiam indulgeat; quodque par-

W

tem damnationi proximiorem debitis vinculis

h

d

eximat, ut eadem parti probatiori injiciat.

Spurius eft ifte ardor juftitiae, et haec pru-

dentia verae fapientiae inane fimulacrum eft,

de qua fors intelligenda illa aeternae fapien-

tae verba: /Voli effe juftus multum: INeque

pius [apias, quam neceffe eft. a.

Imo hanc

L

doctrinam, qua neque probabiliorem fenten-

ul

tiam contra legem ífequi licere negant, ab

Vi

Alexandro VII damnatam eífe merito affe-

1e

aC

runt.

Propofitio vero ab eo Pontifice con-

fixa eft fequens: ZVon licet fequi opinionem vel.

/

iel

umnter probabiles prababiliffumam.

à

h&

$. 4EE.

d

V'erum (quod quidem per transennam no»

tare juvat) vide, num ex omnibus propo-

j

fitionibus a fumma fede damnatis ulla Proba-

biliftis magis. infefta fit, quam haec ipfa, qua

"Tutioriftarum rigor condemnatur? Multis

[

propofitionibus damnatis urgent Probabilis-

li

tas: ego nullam aliam ad Probabiliftarum fen-

It

tentiam impugnandam adhiberem, quam eam,

n

qua TTutioriftarum feveritas evería eft. Dum

d

Probabilifta pro caufa minus. probabili fen-

Qb

tentiam dicit, id quidem facere non poteft,

hh

»

niüi hoc ipfo caufam probabiliorem condem-

net: quod ipfiffimum Tutiorifta facit, merito

h

exinde damnatus, Moleftia, et jactura mea

3

certe

"

|

$) Ecchefiaft, 7, xr.

EE

€aput VI .

43

wl

certe eft eadem, five quis prohibeat, ne quid

petam, five alter debitori meo licentiam det,

hW

jnolls

ne aliquid folvat: ex utriusque fententia per-

do totum, et inique omnino, fi mea caufa

W

& W

prae caufa debitoris mei bona fit.

$. 412,

—— —

Sed etiam feverus Tutiorifta exlegem

N

'4"

y ht

agendi licentiam in Probabilifta jure nullo ac-

cufat: nam dum jus probabilius licet nihil

(enti

T

valere vult, caufam leviorem jam triumpha-

re facit, etin periculum peccati probabilius,

p d

e Cor-

ac proximius fe conjicit, Íícilicet ut diícri-

men peccandi minus probabile; ac remotum

u

ftudiofe declinet.

Nempe fententia Tutio-

riftae, quod plane mirabile eft, reapfe eft ea-*

dem cum doctrina Probabiliftarum: et fum-

um n

mus rigor in negotio confcientiae involvit

fummam licentiam: ficut fumma licentia fum-

p

d

mum rigorem conftituit.

Sic in exemplo

noftro toties detrito pater confilii petendi

j t

i

caufa, mala forte in "Tutioriftam incidens,

non obftante majori fua probabilitate caufa

jobl

gt

cadet: etfifilius dein meliore fato, fiquidem

tale fit, ad Probabiliftam deferatur, ab eo-

j &t

Juin

dem non obftante infirmitate caufae fuae ab

obligatione immunis pronuntiabitur. Si dein

j

OWHQ

hi duo conveniant, et pater dicat: "Sacer-

|

"dOs a me confultus edixit, quod nihil tan-

)ndem'

gu

? quam debitum in hac cauía a te queam pe-

] /|

"tere:" nonne filius refpondere debebit:

if

g. |

?^ Recte omnpino! nam idem cenfet etiam meus

" facers

T.

D

44.

TraGatus quartus,"y

"facerdos, qui ajebat, quod in his circum:

»

iif

" ftantiis ad nihil praeftandum tenear. " En!

»

quam bene concordet Tutiorifta, et Proba-

bilifta, et in eandem fententiam. amice coe-

ant, in eo folum differentes, quod prior ex

fpurio amore legis, alter vero ex non re&a

erga humanam libertatem pietate in idem ne-

fas confpirent.

S

413.

Verum T'utiorifta nihil magis adverfabi-

tur, quam Ííe cum Probabilifta exaequari.

E

NLSDPTIT As

uare dicet:

"Ego caufam probabiliorem

"nullatenus laedo: id folum ajo, quod de-

&l

" beat folvere, fi in caufa controverfía fit de-

i

"bitor; velfi fit exa&tor, ut nihil fibi prae-

Qu

"ftari poftulet.

Si enim juftitia, et veritas

j

QW

"pro fe non ftet, utique pars etiam melior

f

"optime facit, fi caufam fibi adverfam ad

Y

"fpeciem quidem minus bonam, reapfe ta-

li

"men juftam non violet: fi vero juftitiam et

l

"veritatem fibi faventem habeat, cum hoc

de

"certo fcire nequeat, rurfus utiliflime faciet,

äp(

"fi fecuritatis, et confcientiae gratia cedat,

f

?*

"GE qUS , 30£ quamcunque obligationem fibi

debitam liberaliter remittat, aut fi pars ad-

"verfa aliquid, etfi ex argumento minus pro-

"babili, exigat, optimum erit, fi petitum ge-

"nerofe praeftet,

Wi

Sic enim bonis animae,

li

"ac conícientiae accrefcet , quod ex tali do-

"patione in aliis facultatibus deerit.

Pau-

10

0bl

? cis: pars probabilior donat, et fic nulla ei

t

eü)

-—|

45

Caput FT.

TCW.

2 flt injuria: et infuper ex ufraque parte omne

In!

»periculum peccati aufertur, quod unice

i

n

M gurandum eft.^

equ

$- A14.

TUbot

11

o

w

Enim vero hoc argumentum nemo liberi-

tius, quam Probabilifta excipiet, fuumque

m &

faciet avidifflime.

Sic enim ejus alumna, id

eft, fententia minus probabilis tandem vin-

cet, et jure. vincet.

Nam fi reapfe veritas,

end

et cujuscunque generis jus in cafu alicuJus

controverfiae fit penes fententiam minus pro-

equaïi.

horet

babilem , aliunde nemo ei debebit moleftus

y d

effe: quod fi vero eadem veritas, et jus par-

tem adverfam jüvet, quod equidem hucus-

l

W i

)

y

qué probabilius erat; tunc éademi pars for-

tior vi hujus argumenti, et fecuritatis caufa

Veio

Jv

IU

tenetur jus fuüum remittereg gratis relaxare,

| o

f

m

J

(

vel fi eadem pars fit debitor, tenetur pre-

tium folutionis aut qualecunque officium li-

xap ]

el

j

Jl

beraliterj et donato praeftare.

Et fic pars

deterior vel habet. juftam caufam, vel eam

u)

à parte antehac meliore recens accipit: et

e f

| (ai

4

fic femper triumphat.

z

f jl

5; 415.;

JS X

j pro

Àf de hac donatione; et liberali ceffio:

ne quaerere juvat, nüm ad eam faciendam

m

mmae.

cauíae probabilioris dominus ex opinione Tu-

tioriftarum fit obligatus, nec ne? fi non eft

jl

l

obligatus, eam non faciet: quaeftio enim

u

af

eft, ad quidnam quisque teneatur ,

quod, do-

Ti

nare

f

46

Trafatus guartus.

nare quedt; quisque aliunde novit, et füper

&

f

hoec neminem ad confilium facile adhibebit.

W

Imo fiquis donare libere ftatuat, ceffat con-

troverfia, et ex novo donationis titulo alte.

Si vero ad remitten-

ri jus certam nafcitür.

dum jus fuum pars probabilior pro fecuritate

conícientiae fit adftricta, hoc donationis ge-

nus mirabile fane, et liberae coactioni non

ä

abfimile erit, quod fors nomen, neutiquam

2

vero gaturam donat(ionis obtineat,

g.

AIÓ.;

Dein intelligere non poffum, quod patti

deteriori ex reverentia erga jus minus proba-

bile jus fuum probabilius remittere caufa me-

m

lior teneatür.

Num hoc adfecuritatem con-

m

fcientiae facit? vel an non per potiorem ra-

tionem pars minus probabilis animo ita com-

t Éu t

parata effe debet: " Quod fi ego iniquam cau-

T

"fam habeam (quod quidem, vero propin-

"quius eft) per omnia debeo, et volo cede-

"re: quod fi vero veritas penes me forfan

"fteti fecuritatis,, et confcientiae gratia add-

(

"verfae partis voluntati lubens deferam;"

Tter

Vel fi talis caufam füam minus probatam ad

Qgrj

r

lm

"Tutioriftam deferat, an hic pro ea, et contra

probabiliorem fententiam feret? Neutiquam!

| k

n

Sed poftquam e. g. exactorem cum probabi*

»

liore antehac fecuritatis titulo condemnave-

]i

tat; fiG. modo debitorem infirmiore ratione

C

nixum multo magis fua fententia configet:

(ent

ac proin quidquid aget Tutiorifta, et fua do-

Q

&rina,

um

Cuput. P

47

[

Grinas etin collifione fententiae probabilio-

ris cum minus probabili femper verum debi-

;L

yt,

t

torem —fme jufto exactore habebit.

o de

CAPUT VII.

t

CUri

d dirimendam, quae inter caufam probabilio-

on;e

rems et minus probabilem datur , coutyouer-

oni n

fiam, divifio mimme fervit.

Uiquid

6.417. Transa&dio, quam Tutioriítae proponunt,

$.418. In multis non poteft fieri, quia bona plurimà

funt indivifibilia,

$. 419. Praeterea etfi in caufis bona, et a&us divi-

j päfü

fibiles concernentibus,

.420, Compofitio tamen locum non habet;

proba-

i

j me

.421, Eoquod titulus debendi tantum attendi de-

bet, qui indivitbilis eft in caufa fimplici.

i eon

$.422, Caufa minus probabilis nullum fibi jus con-

jrem f

tra probabiliorem titulo conventionis

potett,

exigere

qa

$.423. Porro caufa ptobabilior eft quoque fempef

wund

magis tutá,

u

lo

L

$. 417.

j

l,

yc t

Cun jam ex hucusq

ue däæl*iþtïs nullum ré-

ii

medium plenam fecuritatem concilicet ; 'T'u-

fetaf

tiorifta pro ultimo fecuritatis refugio divifio-

um ?

nem ftatuet, et fors fibi in hoc etiam Proba:

[ COW3

bilitam , utpote alias jam fatis amicum fibi

Qu

non adeo adverfantem habebit. "Itaque ex

xïgb& J

"pretio, officio, aut quocunque obíequio

at

"controverfo unam e. g. tertiam capiat fen-

) ï?itiong

"tentia minus probabilis, duas vero tertias

goüügä:

"pars melior obtinea;: et fic quaelibet caufá

( f d

"pro

ärinäv

48

Tra&atus quavtus.

"pfo fua dignitate ex aequo honorabitur; et

p

ex

"aliquo transactionis genere totum nego-

Dia!

"tium tuto fmietu'.r;

E AA

QU

pa

Verum innumeris vicibus controverfia eft

de bono aliquo, et de a&tu indivifibili; et

bc

infuper de tali bono; et dé tali actu ; cujus

1

defe&us ex nullo alio genere bonorui, et

pe

pér nullum alium aéctum compenfari potelt.

de

Sic controverfia effé poteft de bono vitae:

li

an jam pars exactrix partem ream partim oc-

M

— —— ——

Ccidet, partim vivere perinittet; aut certe

Q

data pecunia compeníationemi praeftabit ?

bito

|tem fi agatur de honeftaté falfhiioquii. pro

B

certis circumftantiis; num in hoc caíu par-

$$

tra verum; partim fallum dicet; aut certe

f

aliquod genus honoris in compenfátionem ve-

ritatis reddet? Idem quaetitur in controver-

fiade juré matrimonii , de obligatione virtu-

tum theologicarum; de actibus; quos intrin-

fece malos vocamus,; de fimonia; - blasphe-

iià etc. fi fcilicet difputetur, num ambiguus

aliquis actus ex harum virtutum , et officio-

rum legibus praecipiatür; aut prohibeatur:

Fupe,«

Quare ex hoc; divifionis, aut compenfatio-

flVe I

nis confilio fperatum effugium haberi fae-

"Q

piffüime nequit:

C Y

$. 4tg.

Vij

Ptl

Praetered ne quidem in caufis, quae bo-

iium, vel actus divifibiles concernunt, fpe-

'(

Nam quod in

li

fatus exitus fecure obtinetur.

prae-

| TW..L

Coput VIl.

40

pet

praefenti notatur, et deinceps amplius expli-

N

cabitur,

indoles officiorum non habetur ex

natura rei, vel obfequu, quod debetur: fed

quantum ex materià debiti omnia officia funt

paria, et pares in confcientia leges habent.

u

erï

li w

Unde eadem opera ex diverfiffimis officiis de-

f d

beri poteft: et idem non raro officium diver

l,

fiflimas fibi operas expetit.

Sed neque ex

Tü

perfona, quae debet, neque ex perfona, cui

d

debetur, ofliciorum legitima differentia col-

Q Vid

Higitur: eoquod idem non raro debitor eidem

TE

creditori diverfiffimis vinculis obftriétus effe

j e

queat.

Verum genuina officiorum, feu de-

flabit

bitorum natura manat ex ratione, feu titulo,

1]

per quem aliquid debetur. *

lu 9&

* Sic idem homo eidem homini ad dandos pror-

fus fimiles centum poteft teneri ex caritate, ex

u

ynent'

religione, et ex mxfer'cmdn, ex filiali pietate,

€x pacto etc.

Si materiam debiti, fi debitorem,

fi exactorem confideres, omnia funt aequalia,

o và

aut eadem femper: et tamen quam divería funt

05 Jl

haec oflicia ?

Dia]

$. 420.

105

Quare officia, et judicia confcientiae de-

et 0

fuper concipienda femper debent effe paria,

QD9" "

five materia debita divifionem admittat five

nia iU

i

eam non admittat: et inde divifio nunquam

)d

l

erit jufta, etífi pretium, aut-opera debita di-

vidi, aut per aliud per partem aliquam com-

penfari queat.

g

qu

* Quae quidem de divifione, aut compenfatione

ul

J

in collifione confcientiae mmus,

magisque pro-

ïbm. [ e

babilis

)U

3

f

Jra&atus quartus,

babilis intelligenda funt: namalias unum debet

quandoque compenfare defectums alterius, e. g.

fi frumentum debitum praeftare nequeas, pecunia

3te danda erit.

$. 42t.

Tam in propofita caufa vel eft unica, et

fimplex debendiratio, ac proin debitum uni-

cum: vel ratio debendi, et natum exinde

debitum multiplex, ac diveríae rationis ? Si

g

fecundum , caufa controvería non nifi mul-

l

tiplici confcientiae judicio erit terminanda,

quorum unum fors erit verum, probabilius;

*

(

alterum vel falfum, aut minus-.probabile.

Si vero titulus, ac natum ex eo debitum fit

p

QU

fimplex, tunc fi hoc debitum fubfiftat, de-

betur totum: fi vero non fubfiftat, debetur

lu

dn

nihil. Et quod inde confequitur, fi debitum

hoc ex fimplici ratione natum eft probabilius,

db

tunc probabilius totum debetur: et fi caufa

j

«t

minus probabilis pro leviore fuo argumento

partem aliquam accipiat, verum erit dicere:

(h

Iley

Hanc partemi licet minorem probabilius ini-

que capit. **)

peta

: z

In exemplo fors Petrus cum Paulo difceptabit, an

& Qu

ille huic quinquaginta ex mutuo, et alios quin-

Ullm (

quaginta ex emtione, et fic centum debeat, vel

non debet.

lam in hoc cafu judicis, aut cujus-

I

]U

q

cunque mens inepte fimplici abnutu, velannutu

definiret: debet centum, vel non debet centum.

AUR

Sed eaufa horum centum eft reapfe duplex: unde

!

D

Tto

nandum.

utrumque ejus caput fpeciali judicio eri; t;l'lni-

u

i

** Fingamus Petrum inter et Paulum probabilius,

Tpf

non tamen.certo dari mutuum, ex quo Paulus

Petre

Caput VII

SI

Petro debeat centum

Iam fi poft adhibitam de-

( C0

uf

bitam induftriam certa veritas haberi nequeat, et

Paulus feptuaginta folvat, triginta non folvat:

NI

nonne verum erit dicere:

Paulus triginta pro-

babilius inique retinet, cum . probablhus etiam

triginta debeat.

us j

$4 422.

umü'l

Neque caufa minus probabilis , in debito

emö

JmS

fimplici, partem aliquam titulo conventionis

fibi exigere poteft.

iNam transaétio tantum

Yf

habet locum, quamdiu fpes eft ex utraque

ammaó

parte ampliora inveniendi argumenta, vel

mbhw

quando exitus cauf:

aliunde incertus adhuc

aiile.'

xmm

pendet: in his enim circumftantiis pars utra-

que pro rata fpei fuae poteft transigere, fere

Qu o

ficut de aliis incertis eventibus jufte fpon-

r

dere poffumus, et non raro folemus. Quan-

deb hu

do vero omnis pro indaganda veritate opera

Obabyh

tunc nullus juftae trans-

n [l'ïmü

jàm adhibita eít

actioni locus fupéreft: fed pars melior debet

a]. um N

(puta femper in fimplici caufa) totum obti-

nere

Transactionem judices nunquam im-

hu» U

perant

fed confulunt tantum: atque hoc,

et quidem merum confilium adhibent ad ini-

ræpfï?b"'

tium contentionis ,

vel certe ante ultimam

dgbCït, "

fententiam, id eft quamdiu ípes utrique fu-

pereft, fuam caufam meliorem, feu proba-

a a

T

biliorem fore, quam proin fpem pro aliquo

j centb

pretio jure poteft vendere.

Quando vero

J

pe

g

nulla majoris probabilitatis fpes remanet, tunc

T

fimpliciter pro probabiliore pronuntiant: ne-

li

que part victae in honorem argumenti mminus

f0b3

p

lH

2

pro-

qb Pin

52

Jra&atus quartus.

probabilis ullam portionem adjudicant. Quiä

d

fciicet fenfus intimus clamat: probabilius

f

eft, quod meliori totum , et deteriori nihil

ei

ex hoc fimplici caufa debeatur. **)

IT

* Siquis a te fructus futuri anni fimpliciter, id

eft vel nafcituros , vel non nafeituros emat, po-

teris ab eo exigere pretium promiffum, etfi nulli

b

fructus fint nati.

Idem de eo, qui navem ex In-

dia redituram cum omnibus mercibus vendidit:

U

qui navl licet fubniería pretium fponfionis jure

d

petit.

Equidem fi juftus effe velit, debet minus

n

pretium pro fructibus incerto nafcituris, quam

pro extantibusfibi pacifci: idem pro navi in ma-

rj fluctuante minus debet petere, quam pro ea

te

jam in portu conftituta,

Quippe. fpes rei incer-

po

ta minoris effe debet, quam res ipfa: folae fpes

QUi

certae rebus ipfis aequivalent,

&

** Loquimur in praefenti de judicio inter caufam

Md

probabiliorem ,

et minus probabilem ferendo*:

fcio enim, quod aliqui mifericordes judices in

kïm 1

cauífalicet fimplici, aeque tamen probabili divi-

Qve

NC

fionem rei controveríae faciant; licet etiam hoc

de (

minus recte fieri, infra oftendere fatagam. Con-

(

tra caufam probabiliorem, ct infuper fimplicem

nullam finita indagatione divifionem faciendam

Coní

effe omnium,. quantum fcio, tribunalium ufus,

Qpor

ac proin ingeps evincit auctoritas.

I

Mil

$.

423.

bex

Ex hucusque difputatis, et maxime ex

$.410. corollarium aliquod deducitur, quod

magni momenti, et communi etiam Probabi-

QW |

lioriitarum, feu fententiae probabilioris Pa-

tronorum do&rinae efít adverfüm.

Eft au-

b

tem fequens: Nunquam aliqua fententia eft

probabilior, et minus tuta; ficut nunquam

«5-«

A

"

datur

il

Caput F.

53

(l

datur minus, probabilis, quae fit tutior: fed

Sabï"ms

fi certa veritas haberi non poteit, ea femper

ri ii

eft, quantum ad rationes confcientiae tutiory

imo tutiffima, quae fpectatis omnibus legi-

(dten

,

l

bus (probe notes fpectatis omnibus legibus

moralibus) prae fententia contraria eft pro-

"p

T

babilior.

Et quidem hoc adeo verum eft,

Vefn d l

ut etiam in miniftro facramentorum , in Me-

vt

dico, in Iudice, et'demum in omnibus obti-

(ioris j

Conícientia namque in omniuimm ani-

jet ii

nis, qi

mis par eft: et cum fit prudens judicium in-

i i

"n

l

tellectus, aliud fibi propofitum babere non

j p d

poteft, quam folum conatum veritatem,

yel n

olie a

quantum licuerit, propinquiffime attingendi.

Debet equidem Miniíter Sacramentorum,

y ul

Medicus, imo frequenter etiam alii fpecia-

r

lem cautelam adhibere: verum hoc non ex

!

us

diverfitate conícientiae, fed ex fpeciali lege

yili

T.

u

defcendit, ad quam legem non fatis atctenden-

n

) (s

tes morum DoG&ores diverfitatem hanc in

r hmrh&'

conífcientia, et non in fpeciali lege, prout

!

P 5

oportuiffet, quaefierunt: quae tamen orinia

jin ?

inferius, fcilicet capite decimo fexto, diligen-

tïus— explicabo.

CAPUT VIII.

g u

[Ufaquo ,

Quatido in. quae[tione con[cientiae certa veritas

P;Oba

per juflam induftriam non poteft baberi, tunc

jori

»

probabilior pars eft. ample&enda.

»i

yeno

$.424. Cum ergo ex propofitis fententiis tum Proba-

j

Ti

biliftarum, tam T utiorii'catgilm fubfiftere poi

lit3

üi

Ed

s- 4-25!

*

$4

Tratiatus quartus.

N

$. 425. Seqmtur, et quidem ex definitione Xmo fe-

n

ü

qu endam. effe fententiam probabiliorem.,

$. 426. : Haec eft ipfius naturae vox

427.

Sacris quoque auctoritatibus firmata

ä

4

-- ) *

oQ

Quae fola contradictionis argui non poteft, .

Ob1 Tutioriftarüm, quod nos haec fententia

$. 429.

z(ïï

a peccandi periculo non liberet;

$ 430. €t 451

Ad quam üton omnes Probabiliftae

frite 1elgondent d

$.432. Solvitur.

$. 433. Confirmatur folutio.

$.434. Hinc necelfe eft fententiam fimphc1tc1 proba-

biliorem fequi.

]

$- 424

f

Cum in omni confcientiae fimplici quae-

hn

ftione dentur duae partes fibi mutuo contra-

[

dicentes, quarum una debitum affirmat, ne-

1

gat altera $. 372. ideo non poteft fententia

hr

ferri pro minus probabili, nifi condemnpetur

D

probabilior; quod quidem faciunt Probabili-

ftae $. 405. Sed neque contra probabiliorem

[

decerni poteft, nifi hoc ipfum fuffragium pro

Ü

minus probabili feratur ; quod 'Tutioriftae fa-

D

&mcmt $.412. Verum neque divifioni juftus

(uu)

jam locus effe poteft $. 418. et 419. Unde

(ic

aliud fuper non eft, quam ut pars melior ex

Tit

fimplici cauífa caplat totum.

.$.435.

Etfane, velex hoc folo, quod confcien-

Ti

tiafit prudens judicium $. 470. re&te, ac ve-

"n

rifime, et Xmo quidem infertur, quod fen-

tentia probabilior in, caufa tam diu agitata de-

ium ex integro vihcere debeat.

Quid enim

In

j

C'apz—&t FHL -

35

in negotio c.onfcientiae, id eft in caufa vetita-

m fe

tis melius fieri queat, quam ut probabilius

amplectamur,

fi certum per. humanam qui-

dem indufiriam O

btineri non poteft? Non-

pote'l.l

ne demum ex teftimonio fenfus intimi haec

qntad

affertio animo noftro luculenter probatur ?

hat

$. 426.

Haec vox naturae effe videtur, ipfis gen-

tilibus non inaudita: unde Tullius de acade-

jtr p

micis agens 4) dicit: /Veque d:/putationes mi0-

[ftrae quidquam aliu

d agunt, mnifi ut in utram-

ue partem dicendo,

et audiendo eliciant, et ex-

aut ad id quam

jc u

primant , quod aut eerum [it,

condee

maxime accedat. Similia habet Plato: b) Hoc

unum in vebus dubiis [Iudiofe eft claborandum,

yit, Ti

fenteti

ut aut difcawmus, quo modo b«e fe babeant, atit

inmveniamus: aut [i boc fievi tton. potefl , buma-

jente?

--

Ws

wavum vatiomm faltem ea, quae melor , fir-

valovque , feu quae

minus vefutari poffit , dele-

p

difficul-

um p

^

Ge, & quafi infideamus , ut pericula ,

tatesque enavigemus, Omnium praeterea gen-

i

(

tium tribunalia juxta veriorem fimpliciter ju-

1 J'Emï

J

j

N

dicantia naturalem fimul, et in

ritatem conftituunt.

gentem aucto-

gelor

$. 427.

Nec Wfacra au

&oritas nos in hac caufa de-

ftituit. Sic S. Chryfoftomus c) ait: $::ef-

cone

" Wegotiatorem , ct

(i^

k

metta emiurus gykas unu

4

aite-

W

od

a) Lib. o. quaeft. Academ.

gnatä "

b) Dialeg. 1. im Pbaed.

u]d 0v

jj

€) Homil. 44. i5 .Mattb-k

E

p

56

. Tratiatus Quargäs.

Ah

altevum , et ubi weliores. bejlcs z'izven'erz':, et

pretio viliore ab illo comparas, quomodo non

il

Il

ts

oportet populum circumtre ownes Dotloves, et

inquirere , ub? fincere veritas Chbrifli veutumda-

[ni

0f

Luí., eb Ubi corrüpta; et omnitum confe[fiones

cogno[cere, et veriovem eligere plusquam ve[li-

fà

mentum. — Dicit Apo[Tolus z ommia probate, quod

O.

bouwnm efl , tenete.

Cum vero feveritas Tu-

tioriftae etiam meliorem caufam condemnet,

benignitas Probabiliftae etiam deteriorem ab-

folvat, et cum moderatio Probabilioriftae

e

media via incedens parte minus probabili con-

f

demnata caufam magis probatam vincere fa-

U

ciat: nemo fane juítius Probabiliorifta pro

Lir

fe ufürpabit regulam a S. Donaventura d) fta-

Ij

y

bilitam: " Cavenda efl confcientia mimis larga,

i

et nimis flriia: nam prima generat prae[um-

DI dew

D

tionem, fecunda defperaiionem.;

jtem. prima

b

Is

faepe faloat damnandum, fecunda econtra dam-

niat [aleandum.,

Atque hoc eft, ni fallor, il-

Iud in facris literis toties praedicatum, quo

jubemur, zec ad d

»

?

exteram , nec ad fiuifiram

declinaye..

»

$

428.

»

i

Tam haec eft illa fententia, quae in colli-

01

fione magis, minusque probatae doctrinae

? hu

D

fola eft vera, fola vera eíTe poteft, reliquis

tln

duabus femet ipfas evertentibus. Nam fi pa-

(ir

ter in exemplo tam diu verfato, graviora

L

fuae caufae argumenta Probabilioriftae expo-

D)

Qu

nat, ab iíto facultatem hoc pietatis obfequium

(0

tan-

?

"

,I 8) L. a. Conpend, Tbeolog.-' Véritat. & 52.

Caput VIIL

37

ntyt

tanquam debitum a filio exigendi 1mpetramt'

filius vero libertatem fuam levioribus momen-

Üh tl

N

tis defendens hunc judicem minime props-

lil ddü

ium habens, ad praeftandum hoc officium

omnino condemnabitur.

Et fic demum cau-

fel). j

i 1'6

fa fine do&trinae contradlötlone conftantem

exitum fortietur.

T q'ff

jas ]

$. 429

demi

Qrcrn a

Verum non adeo inopes funt Tutioriftae,

)]lt(]l' lv

et qui vel ignorantes, et inviti eorum cau-

jbl

am mea opinione adjuvant, Probabiliftae,

CCf

ut non gravi argumento Probabilioriftas ur-

geant

Sic vero illud inftruunt

? Vel fens

f [n

tentia probabilior opinionem fibi adveríam

Dic

eo usque debet fuperare, ut omnem pru-

"u

K dentem errandi formidinem excludat: vel

rj

" eam fequi poffumus, etfi de ejusdem falfi-

i p

"tate minus quidem, pruJentcr tamen formi-

gro d

"det? Certe timores etiam minus probabiles

allo

"mentem prudentiffimi hominis afficiunt, et

Um;q

"ad varias cautelas adhibendas permovent.

[

"$&.389. lam fi dicant, auod tantum pro-

- bablhmtls pondus requiratur, ut exclufa

l

"omni formidine, ac motu contrarig mens

m COH

" huic fententiae plene adquiefcat: tunc Tu-

odl'mae

"tioriftae Probabiliorittas amice amplectun-

yeiqu

tur, plaudentibus Probabilifüs ,

quod ad-

pl

velfaru fui in eam fententiam lncxdcunt,

IU

"quam a femetlpia impugnari, imo plene

T p

"confici, ac proin nullam effe, facile per-

fequ

Pvident.

. Certe. Tutioriftae fat prudentes

funt

—

D5

L

58

"Tra&atus qua.i.'m:.

"funt, utin negotio morali non geometi'i-

Qn

? cam, .non phyficam, fed moralem fecurita-

p

"tem requirant, nom utcunque poflibile, fed

ne

"prudenter formidandum periculum abeffe

lo:

"volentes, Si vero major probabilitas ita

i

"fufficit, ut partem adveríam fimpliciter vin-

x

"cat, prudenti erroris periculo adhuc treli-

qu

" &o : quomodo ultimum judicium poteft effe

Tni

"fimpliciter certum, et ab.omni deceptionis

fin

"prudente formidine vacuum? Num poteft

0n

"ex fententia non penitus certa inferri ali&,

Pr

"quae ex integro certa fit, ita ut effedus

bui

"caufae fuae efficacia major fit? "

Iäffs

Ale

$. 439.

Ti

i

Si vero Probabilioriftae pro more fuo di-

E

cant, quod non cum probabilitate quomo-

DW

docunque fgperante, fed non nifi cum mul-

pe

tum, et pluribus gradibus fuperante proba-

tüm

bilitate contenti fint, (jam omnibus pene theo-

fent«

logis ratum, fixumque eft, opinionem oppo-

ICI0

fita multum probabiliorem tuto adoptari poi-

là

Ücf

fe: unde opinio multum probabilior, etfi re-

AQOS

ipfa nondum fit penitus certa, per judicium

aliquod füperadditum, et a tanto confenfu

petitum moraliter certa efficitur) fi hoc, in-

quam, Probabilioriftae dicant, tunc Tutio-

Q

Til

riftae, et Probabiliftae inprimis per jocum

bl

u

interrogabunt, quot demum probabilitatis

l0s P]

gradus fint neceffarii, ut aliqua fententia ex

lo

íe benignior, et legi advería, fecura redda:

ltg

tur.

j (

Num decem, viginti, aut omnino cen-

WQ(

tunm

Caput VII.

$9

ore

tum gradus requirantur. Si enim gradus hos

jcurit

praevalentis probabilitatis nobis non defig-

iil

nent, eorum fententia, cujus ufus in fingu.

» 2d

los dies toties recurrit, inutilis, et ad for-

1andas vitae noftrae rationes nulla erit. Dein

biüts !A

ii «

pergent interrogando, an firmus ille gradus,

du

quotuscunque demum, omnem errandi for-

pl

midinem jam ex fe, ex propria virtute, et

ab

fine judicio füperaddito excludat, nec ne: fi

an p

omnem excludere debet, tunc Tutioriftae

Probabilioriftas ejusmodi vel invitos fuae tri-

j

[ eio

bui fuccenturiabunt.

Si vero fententia illa

fatis probabilior non omnem formidinem pro-

xime, et fua efficacia depellat, tunc ultimum

judicium confcientiae nunquam erit certum.

"ID

Nam maxima auctoritas, et quantuscunque

e quo'f y

Do&orum confenfus- non poteft efficere, ut

cum J

fl

ex aliquo non penitus certo aliud penitus cer-

jifd

»

tum fequatur. Palam quippe eft, quod hanc

fententiam fequantur, non quod proprio ju-

at

n

n

dicio fatisfaciat, fed quod aliud effugium non

habentes, eam neceffitate compulfi, ac vacil-

| anr

9)

j *

ul

lantes amplectantur,

TM

&. 431.

uidquid vero fit de his, demus interea,

ü hOCS )

quod major illa multorum graduum proba-

y T

bilitas ope au&toritatis demum certa fiat: quid

e

1!'

nos Probabilioriftae dicemus de illa probabi-

p

litate, auae adveríam fibi fententiam non nifi

u

l]

j

uno, alterove gradu fuperat.

E. g. vincant

u l

vin-

CM

duodecim teítes cent'ra unum, et tuto

cant,

jl d

65o

Tvatiatus quavtus.

cant, et in noftro exemplo patris argumen-

(it

q

tum fit decuplo majus, quam ratio filii: ut

proin parenti fuum obligandi filium fecuram

de

facultatem facere poflimus.

I

Sed quid dice-

mus , fi praevalens probabilitas non nifi uno

i

gradu fit major, Ífi unus teftis ftet contra

C

duos, fi patris caufa conditionem filii velut

u

uno duntaxat numero vincat? Multorum

h

graduum affertores cum uno non poterunt

ü

e

eíffe contenti, ac proin patrem, et ejus cau-

fam una folum libra graviorem condemnare

(

debebunt: eoquod omne peccandi periculum

Ü

modico hoc probabilitatis exceffu non abo-

[

leatur. Sed nonne hoc fuo judicio filii con-

D

r

ditionem etfi minus probabilem meliorem red-

*

dunt?

Et quid vi hujus do&rinae filio. cau-

iri

fl

fam fuam non nihil minus probabilem expo-

&

nenti dicent ? — —- Scilicet Probabilioriftae

N

W

fi fententiam fimpliciter, vel unico gradu

probabiliorem rejiciant, velint nolint Tutio-

«

riftae erunt.

d

1

$. 432.

la

"Quare ad acionem fecuram reddendam,

tu

«

ad judicium confcientiae prudens reddendum

atque ad omne peccati periculum amolien-

Ti

n

dum fufficere nobis debet argumentum , aut

probabilitas unico, vero tamen *) gradu ad-

vería parte füperior: quae quidem -do&rina

non fola multorum au&oritate Theologorum

in ftatuenda propria doctrin

a fibimetipfis non

fat conftantium,

fed invi&a ratione a formi-

dine

: .Capzlt FIII.

61

T

dine peccandi liberatur; quae quidem eft fe-

MM

quens; Ín omni judicio confcientiae agitur

l

de jure duarum partium $. 572. et 373. jam

impoffibile eft, ut melior pars (qualis eft etiam

td )Lf.'

Yib

fimpliciter probabilior) cauía cadat, nifi vin-

cat deterior, qualis rurfus eft ea, quae vel

um

f velt

unico gradu minus probabilis eftj prout ex

hucusque difputatis apertum eft. Iam inftrui-

uori

V

tur fequens fyllogismus: Oui eligit optimum

ex omnibus, quae im poteflate babet, mon pec-

its d

jenot

cat: fed qui in collifione fententiae minus pro-

babilis cum probabiliore eligit fimpliciter ,. et

ticuli

li übü'

licet non multis gradibus probabiliorem., eligit

optimum, quod in pote[tate faa babet ; ergo qui

fiicol-

jl rl

eligit fimpliciter , et licet non multis gradibus

probabiliorem , non peccat. Major propofitio

p Q

iup

ex fenfu libertatis, et ex indole aeternae ju-

ftitiae eft clariffima: nemo quippe ultra facul-

n

tatem obligari poteft. Minor propolitio ex

eo fit omnino, ac palam certa,. quod repu-

]t Tuü'o.

diando utcunque probabiliorem per necefífa-

riam confecutionem adoptemus minus pro-

babilem, Certe effugium, ut puto, non da-

tur, praecipue cum divifio $. 418. et feq.

dend J

et donatio $. 415. et 416. imperari, vel ad

'deg()lfm

finiendam controverfiam hanc quidpiam con-

lnghen

ferre nequeant.

i qi

* Dices: ,,Sed quid eft gradus folidus, ac verus?

),du i

quippe aeque difficulter definitur, quid fit mul-

Jou

y

tum probabilius, ac quid fit fimpliciter, folide,

ogon

ac non mere frivole- probabilius, ** Refpondeo,

*

quod hoc facile defignari queat ex proprio ani-

tl

mi fenfu. Cogitet quisque, ingens pretium ei

j for

Ü

pr«.)pQ-

)b

65

- Tratiatus q;aartus.

propofitum effe, qui /ex duabus con&overüs,

[

et non admodum inter fe inaequabilibüs fenten-

tiis veram tetigerit,

et inox animus fuggeret :

omnibus perpenfis ego e. g. pro affirmante fpon-

V

f

derem. Quodí reapfe in mente lateat praevae

lens judicium pro alterutra, tunc ftudium et

f

fenfus magnae utilitatis in dato exemplo perci-

piendus illud facile deteget.

Quod fi oblata

p!

r

ejusmodi lucrandi fpe mens neíciat, in quam

partem fe vellet. convertere, tunc jam. non pro-

Qq

babilior, et minus pfobabilis fententia mutuo

pugnabit, fed tunc incipiet ftatus dubii, erit-

que caufa in utramque partem aequalis, de qua

*nox acturus fuim.

ff

$. '483.

]i

]u

Atque rationem fimpliciter f'üperantem

Poít adhibitam juftam induftriam fíufficere,

«

»

neque pondus multis gradibus praevalens re-

quiri, ut de ufu tribunalium nil dicam, ip-

w

Sic DBonifacius

D

fae leges facrae fítatuunt.

VIIIvus e) ait: nfpicimus n obfcuris, quod

x

p

e[t vero fimilitus , vel quod. plerumque fieri coti-

füevit. Profecto non ait, quod multum vero

»

!

fimilius efk : aut quod vix non femper, fed fim-

pliciter, quod plerumque fieri confuevit." INon

d

(ef

gradus, non additamentum, fed fimplicem

exceffum commemorat.

Huc facit illud f )

Qj

Vio

quoque: £nbis, quae dubia funt, quad. certius

exi[limamus, tenere debemus.

Eandem fen-

Yer

tentiam omnino tenet S. Thomas g), qui

f

"

un

f

nihil aliud requirit, qugm ut qlz'quid f& ver

in

Dor

"

e) Regu. lur. 48. in 6.

Vit

f) €. 3. de Sponfal.

Ws

2 pr.í2? quaef, 69. arf. x«

| Caput( I)IIL

65

verl

2n plu

h'bus, licet interdum deficiat in paticiori-

intell

bus.

Non opus eft, ut in multo pluribus fit

E

verum, et in omnino paucifimis fallat: fed

s

fanéótus doctor nulla plurium graduum facta

at

um d

mentione, fine exaggeratione wite majoris

) yte

probabilitatis, fententiam fimpliciter verio»

j 0i

rem, feu argumenta, quae faepius verum,

n qui

quam falfum continent, adoptat.

yon t

; utto

$.. 434..

j, t*

T2

Ad exigendos plures gradus, et ad requi-

rendam non tantum fimpliciter, fed multo

probabiliorem fententiam Probabilioriftas im-

pulit folum moleftum illud Probabiliftarum,

Aptem

-

C0

et Tutioriftarum dilemma, quo interrogant:

», Vel fententia probabilior veftra debet adeo

Qs re

,effe probabilior, ut omnem prudentem pec-

m

,,candi timorem aboleat, vel non eo usque

jfacut

», debet effe probabilior? fiprimum: quo ca-

J

.pite, vel etiam quo puncto a Tutioriftis

"

, dilfertis? fi vero alterum dicatis: quomo-

j

3,do ultimum judicium poteft. effe certum?,,

f -

Iam gravis illa interrogatio redit etiam de fen-

m

tentia multum probabiliore: quae vel in do-

ficem

&rinam Tutioriftarum incidet; vel juftam

my

violandae legis formidinem non evadet.

Si

gtl

vero duas in omni caufa, et obligatione par-

i feüf

tes, prout oportet, confiderabimus, tunc

Qj

fententia etiam fimpliciter probabilior non

g

poterit rejici, nifi fententia minus probata

vincat.

Per quod in omnes , quibus Tutio-

roba-

ziftas premimus,— anguítias etiam nos P

bilie-

h

64

Jva&atus quartus.

bilioriftae conjiceremur:

Ífi cum fententia

fimpliciter veriore contenti efle nohmus.

a

CAPUT AE

x

h

N

Explicatur. flatus confcientiae dubiae, fen in

utramgue partem aeque probabilis.

435. Explicatur ftatus confcientiae dubiae,

H

*

1

436. Cujus conditio eft ambigua plane.

)u

9437. Hac ftante plerique partem legi faventem

El

amplectendam effe volunt;

$.438. Auctoritate Juris Can. ut putant, nixi.

€

$.439. Verum hac ratione partem aeque probabi-

lem hoc ipfo damnant.

/

I)

$. 440. Probabiliftae totum libertati ad]udlcantes fe

( ]

implicant.

$.441. Divifio quoque in hoc confcientiae ftatu 1o-

GU

cum nof habet,

$- 435.

Atque utinam ratio in partem alterutram

N

praevalens, et fic fententia probabilior fem-

j

per haberi poffet!

Verum in eas non raro

f&

anguftias mens noftra delabitur, ut ea argu-

Du

mento fuperante defüituta, fuo judicio . ab

B.

utraque parte aequis intervallis diftet , aut

Bili

potius omni judicio intercepto de caufa con-

rf'I]*)

troverfa penitus fileat.

Qui quidem ftatus

Quf

mentis propri nominis dubiwm vocatur: et

TU

frequenter nobis accidit in caufis ex fua jam

lt(hl

indole obífcuris, in quaeftionibus facti; qui-

& [

que maxime infirmioribus ingeniis familiaris

&t

eft, quae faepe admodum, in quam partem

Idf

fe vertere debeant, plane ignorant,

b

$. 436

l

Caput LX.

63

AUA

$.. 436.

à

. Quonam in via adeo ambigua tendendum

jam eft ? vel unde in tantis tenebris, et in,

hac nullis humanis viribus fuperanda igno-

rantia lux aliqua petenda erit? F'ors a confilio

f

Verum

Ó

aliorum, aut longa meditatione ?

varii varia, ac diverfa confulent, absque ut

mens difcernere queat, cujus confiliura prae

reliquis fanius fit: propria vero confuiltatio

a

1

animum dubitantis magis implicabit non raro,

et ignorantiam augebit etiam.

Praeterquam

M

p[ubïbl

quod aliunde ftatus dubii infuperabilis prius.

g

non incipiat, nifi poftquam ea, quae gravita-

(

ti negotii debetur, induíftria praevie conful-

flatu lo

tando, ac meditando jam fuerit adhibita,

;

$. 437.

Hic jam Tutiorittae partem fibi dilectam,

id eít, tutiorem et legi magis faventem am-

jat

r

j

plectendam effe eo magis jubent, quod fen-

tentiam etiam probabiliorem, fed legi, prout

putant, minus faventem perpetuo damnent.

&

Et quidem Tutioriftae pro caífu dubii Proba-

jioo *

bilioriftas, quantum fcio, plerosque fibi con-

, dl

fentientes habent

nam hi quoque in pari

J

cauía fat fecuros fe fore haud putant, nifi

; f05

T

partem tutiorem, ac legi propinquam magis

fequantur.

Et merito id faciunt: cum enim

fi; !

qlll

ex fententia probabiliore ultimum .judicium

ii

certum aegre pofüint elicere; quanto minus

p

id praeftabunt ope fententiae aeque proba-

l pal'ff

bilis? -

Jom, II.

E

$. 458.

9' 436:

R

66

dratiatus quartus.

E NTRU

$. 438.

t

Atquehi tum aliis rationibus, tum au

äOf

Q

u

ritate Juris Canonici potiffimum nituntur,

!

quod inter alia etiam habet fequentia: Atten-

dentes, quod in bis, quae amimae [alutem ve-

Ü

fpiciust Gd vitandos graves vemorfus con[zien-

tae pays fecurior efl tenenda. à) Et quidem

Iu

minime diffitendum, quod Jus Sacrum nedum

Hi

in caufis aeque probabilibus,: fed etiam in cau-

fa probabiliore Tutioriftis favere non raro

M

[j

videatur, fiquis obvium verborum fenfum,

et non totum earum legum ambitum fpectare

ü

velit: de his tamen omnibus agere nimis pro-

fecto longum foret.

Quantum vero ad. prae-

neor

]

fentem conftitutionem a

pvl

tum eft, quod fub

u)

f

parie f[ecuriore non niti veriorem , ac proba-

&b

biliorem, et neutiquam aeque probabilem in-

.

t

telligat illa conftitutio;

zxplicat Pontifex in

n

celebri hoc capitulo, quod in ipfo concilio

h

univerfali Viennenfi procufum fuit, explicat,

lie

ü

inquam, regulam Fratrum minorum a S. Fran-

ciíco Aflifiate conditam, et praecepta in ea-

Con[

Of

dem graviter eos religiofos ftringentia defig-

nat

Qüm

Ubique autem non certam, fed verio-

f( n

rem tantum fententiam ftatuit, ipfaque dubia

nxm ]

per plures Archiepifcopos, — Epi[copos, et im

mxll'

lf

dheologia Magifiros , et alios biteratos , provi-

IMSMÁN

2

IvilUS

M

dos, et difcretos ex

[ Y i

dnari fecit. b) n dif-

cut(u autem explicationis, ex variis argumen-

It f][

tis, imo conjecturis ibi adductis ad oculum pa-

tet;

li

4) C. 1. iwter Clemegtin. de verb. fignificat.

p) C. 1. ister. Clementiu, de v. ig.

m

ao

- Caput IX.

67

tet, quod Pon tifex in illa conäi*utione ea faepe

deliniat,' quae ex S Francifci regula nee cer-

dU

j

ta funt,' nec propinquius ad legem, fed ad

]ibertate

AiLk

T

Eratrum fac

á

iunt:

Aiibe

il

quodque ubique

ea aipleGtatur, quae fibi, ac de

E 2]

üenato a fé

jult t

uÀ

Doétorum confeffui veriora videbantur. Pau-

TT

g

cis de cafu, et caufa aeque probabili ibi mi-

nime tr

[

m

atur; et

oti

LR R

am.Pontitex iille totüs

a

in ea fententia eft, quod in conícientiae ne-

a

n ml

gotio illud femper fecurius fit, quod verius

fenfit

eft: quod etiam ego inferius $. 498. penicius

explicare, et evincere fatagam.

p

$. 439

15 p

d prae

Id interea recoquere juvat, quod fupra

;ot ib

uberius commemoravi, fcilicet "utioriítae,

gïoba

et Probàbiliorittae, fiin pari caufa unam par-

m

tem e. g. exatctorem ad tutiorem, et legi prout

o^

putant viciniorem fententiam obligent, eo

D.

J

) Q

ipfo parti alteri e. g. debitori in eadem aequa-

FUW

li caufa fraena relaxent. Vel quid dicent fiiio

,E

confihum in pari cauía petenti? num eidem

-ïrx*'n

ictid

gi?

officium p

tis exfolvere imperaburt, poft-

i^

quam patri iilud ex

.byA v

i0eore

prohibuerurt? Aut

QUi

(er l

en

forte pro filio tutius erit). dubiam obl

A

Jb(.l

;O"x

tio-

j

l,

.v

il

l

nem negligere ?

Scilieet non attendunt ple-

1

D

J

j

"!

rumque, quod pro utraque parte aliqua lex

j

fü

u

iemper militet, quodque aequalis periculi

|

res fit plus exigere, et jufto minus folvere.

M

f mivn

$-

440.

u

^

Tam Probabili

ftae in dubio, feu pari caufa

pro libertate humama eo fidenuus pronun-

j (b

D

Qant,

68

Tra&atus quarius,

tiant, quo generofius antea etiam caufam mi-

Ltic certe

nus probabilem vincere fecerunt.

libertatem in poffeflüione conftituunt: et im

avi deli&lo, vel caufa potior e[ft conditio po[fi-

denits c).

Verum ne argumentum jufto fre-

quentius repetamus, quaerere liceat: an li-

bertatem exactoris, vel debitoris, vel an li-

bertatem utriusque in poffetffione, et melio-

rem effe velint? quidquid agant, ex contra-

di&tione fe expcdient nunquam.

gïï

$. A4tT.

biyifioni, auttr

ansac&tioni tam parum in du-

(.

bio, quam in collifionefententiae probabilioris

cum minus probabili locus effe poteft, Vid.

M

6.417. et feq. INam officium debitüm faepiffime

nec dividi, nec per aliud apte compenfari po-

S-4€4

teft: et fi aliquando dividi queat, de parte

i

dimidia capienda erit idem dubium, quod de

W

toto. Nam ex fimplici titulo, aut totum, aut

nihil debetur: Et ipía jura non divifionem

pro hoc cafü decernunt, .fed ex illorum

$A

l

Ü

fententia, cum fuünt partium jura obfcura, veo

favendum eft potius , quam. aiori d).

(f

ldl

ii

CAPUT

XI

hï,u

In dubio pars megans, fcu quod idem, Teus,

at

aut debitor caufam obtinere, e& proin leges

dx,'u (

probibentes contra praecipientes viucere

"

q Pïl

debent.

tür (

S.442. In ftatu confeientiae dubiae, in quo meutri

debel

parti absque praejudicio alterius faveri poteft,

UES [

« A

€) Regul, Jur.in6. 66, — d) Regul, lur, a1, in 6.

UO

Caput . X

69

if

$. 443. Par eft periculum ex utroque latere.

c C

s.

444. Quod etiamex eo patet, quia ad omnem obli«

&

rwmonem datur titulus,

0p

$.445. Et is quidem unicus pro fimplici obligatione.

$.446. Obligationi fatisfacere,

feu debitum pradtare

d fe

absque deoundx titulo nemo . poteft.

:

$. 447. Nec etiam poteft exisi debitum absque titulo.

dul

$. 448. In dubio ergo et qui exigit debitum dubium;

et qui falvit qua debitum 1czltcm dubie pecedt.

t T0

$. 449. Neque periculo caret, qui in hoc ftatu folve-

x CO

re omittit ;

$.450. Sed attendi debet, quid in liac dé dubio quae-

ftione verfetur.

$. 451, Iam cum nuihil eft fine ratione fufücientegs

Ü

ul

5 452. Et' moraliter bonum nihil eft, nifi quod, et

)0b ] l

J

in quantum cui 1800 COHVCUI&T,,

s. 453. Durante vero dubio lex nullam vim et effica-

" Vil

c1am in mcntem €Xellt,

j

faopii

y

$-454. Sequitut, ab actione penitus abftinendum effe.

efidf

$. 455. Sententiae huic nofhae ipfe fenfus intimus fuf-

Jb

"d

fragatur :

d

$- 456 - 460. Et auctoritas tum facra., tum profana.

qLIO j

D!

tD

V

$. 442.

d

J l

n caufa adeo obfícura quid demum agere de-

X ]Jll]rum

]

etmens humana? Non enim, prout arbi-

l

WW

trantur,.pars alterutra eft tutior. » fed pericu-

!),

lum peccandi ex utroque velut latere aequa-

li vi urget.

uod quidem in praefenti dili-

gentius oftendendum eft.

Scilicet in omni

i^

a&u conífcientiae agitur de obligatione-legis,

j

ac proin in eodem confcientiae judicio verfa-

j

tur cauía alicujus, qui debet et alterius, cui

debetur aliquid: non emm, quod jam aliquo-

li

V

)

ties dixi, poteft cogitari obligatio fine obli-

jpo

yr

gato, etíine eo, cuiis obligatur. Cum it

j "

E3

que

79

TraGlatus quartus.

lt

que in omni confcientia duorum jura contrd-

f

ria verfentur, patulum eft, quod uni tanto

plus detrahatur, quanto magis alteri favetur,

$. 443.

Cum vero in caufa duorum aeque proba-

blh, feu in veri nominis-dubio par utr riusque

fit ceufa: confequeus eft, quod:par eu:»que

inferendae injuride: difcrimen: L.)s. utroque la-

tcz e 1mnnneat

S

444

»

Quc»d alia nnupm 'ratione pouefi: vfténdf.

In omni judicio confcientiae agitur'de aliqua

nt

legis obligatiónej prot

VLÀS

htik)vb ü hh CO CO1l-

Quf

fcientiae. $. 770.

Bo

J À 4

(ltl(ä

l

. lani omnig$ ïchs ol

nafcitur.ex aliquo.titulo, -feu legitiia debcn—

Qen

di ratione.

Cum enim ex creatis »nm,l fine

«f

fuficiente rationé dati queat? fme

li nallà

w

obligatio datur.

Si.enim.fine fi

fficiente ra-

tione obligationes dari poffent, tu1 c quilibet

poiï'et quemhoet adqum ibet ObHgdre: quo

quidem nihil iniquius, nihil'ad evértendam

totam moraletü Conftructionem: accommoda-

uus fingi poteft

5 443.

Porro quaehbct obligatio fimplex norn mfl

fimplici citulo- niti poteft: et quam primum

p'ures coricurrunt tituli debendi, tem primum

plüra eruntdebita, et officia, quorum unum

quodque fpeciatim expendendum , ac fpeciali

Dec

m

L

conícientiae judicio finiendum erit

Seu ali-

3

ter:

Cap'utl X

71

ter : nünquàm diverfae caufae in eandem quaee«

Ontta.

ftionem mifcere licet. *

tatto.

* Quod quidem multi Doctores, et nifi fallor,

AV

etiam ;quandoque. judices improvide factitant,

qui inter alia juris argumenta pro alterutra par-

e facientia etiam hujus partis egeftarem, aut

bona ejus merita admittunt.

Sed aliud eft quae-

| ETC

n

rere, num alicui jus ex pacto natum fuppetat, e£

( lii

aliud, an ob urgentem inopiam oflicium miferi-

cordiae urseat

et quia unum officium ruente al-

yji d

E

perfiftere

e

tero potett

, ideo utrumque unica fen-

tentia pericnlofe definitur: quod quidem jam fu-

perius notavi,

v

$. 446.

gflxl

4l

d

1

Iam qui aliquod officium explet, vel quod-

0 0i

cunque debitum praeftat ex ea ratione, aut

Ti

aM

V

lege, quam non dari-certus eft, ille impru-

ul

dentiffime agit, ac proin peccat*. Imo iftud

; Ut

1 m

eíffet conatus ad impoflibile: nemo enim po-

teft folvere, quod ligatum non eft.

* 'Talis enim debiti folutio nullam legem ,. nullam

j*

rationem fequeretur: ac proin nulli legi eifet

«qui*

conformis.

Iam bonitas moralis eft conformi-

tas actus cum lege

et quia haec conformitas in

T tenä;m

otiofa ejusmodi folutione non datur, haec folu-

tio non erit moraliter bona; ac proin, cum actus

m'm()d?

indifferens non detur, erit mala.

Imprudentia

vero in tali actione efít manifefta: quomodo enim

e. g. vis mutuum folvere, fi mutuum non dari

etiam tibi fit certuni,

Et hoc de debitore.

:nif j

$. 447.

Per eandem rationem peccabit, et certo

p

W Jlim

peccabit exa&or, feu creditor, qui ab altero

m

aliquod .offüicium tanquam 'debitum exigit,

TY^

f

j

E 4

quo

f

72

Tratlarus quartüs.

quod flbl hon deberi, certus eft. . Imo ad

d

tale quid debitorem ex nullo titulo obligare

elft

eft fimpliciter impoffibile: quomodo enim

Qu

alium ilo vinculo obítringes, quod nequi-

de

dem exiftere, probiffime nofti? *

K

* Dices: ,Alum fie fufficiente ratione fibi ob-;

ef

»fuingere equidem aperte improbum eft: fj enim

qi

»hoc juftum foret, omnia omnibus deberentur.

V

» Aft fe ipfum obfítringere abs fufficiente ratione

» pàtentem adeo iniquitatem non videtür invol-

»» Vere,

Quid enuim, (i ego alteri liberaliter velim

»folvere? quis defuper conqueri poflec? Mihi-

.,met ipfi et'infuper volenti mihi nomn facile in-

pl

,teram injuriam. **

lo

Aft attende, quod non quaeratur, an tu alteri

r

quidpiam donare queas;

fi enim donare velis,

p

mutatur caufa, novus aliquid praeftandi incipit

Tion

titulus, qui juftus effe poteft, nmifi for(an fri-

volam ejusmodi donationem pietas tibimet ipfi

lt

debita in praefentibus circumítantiis prohibeat.

üt;

Sedquaeftio eít, an absnova donatione, et ex ofü-

d

cio praevio, quod certo nullum eft, aliquid tan-

quam decbitum, tanquam debitum inquam praeftare

queas. Hocegoimprudentiffimum; imo impoffibi-

le voco.

Et nonne advertis, quodfitu debitum

non exiftens pofüs folvere, quod eo ipfo cre-

rj

(

ditor tuus illud licet nullum queat exigere.

Demum alium, feu quod pejus eít, fe ipfum gra-

ii

vi morali vinculo fine ratione obftringere, fe-

!

Q

que vel alium ífub periculo aeternae damnatio-

l$

nis àad praeftandum officium certo indebitum ad-

Y

igere, hoc inquam fe folo jam pietatem huma-

P

WV

V

nàe naturae debitam graviter violat,

IJ

IN

$. 448.

l:

l

Quod fi jam ex lege certo nulla aliquid

)

tef

tanquam debitum, vel exigere, vel folvere

eft

lu

Caput X.

73

"d

eft ceritim peccatum, firmiflimum confequens

DURI

effe videtur, quod exlege dubia, feu inutram-

1*

al

OQ.N

que p

tem aeque plODa'ïlh aliquid tanquam

debitum vel exigere

, vel folvere fic dubium

LU

peccatum. Ubi pïom illud quoque addendum

eft, quod in cafu legis dubiae licentiam ali-

(b d

lu

n

.....

quid.exigendi negare " vel facultatem non fol

eperet

vendi concedere aeque periculofum exiftat

" rq ne

f

vvvvv

$. 449.

yter Y

(Quare ex hucusque dictis, et quantum

] Mx

péer argumenta usque huc prolata ille, . qui

facile Il

ex dubia obligatione auqmd Lanquam debitum

U du

praeftat, et 1hc, qui.ex eadem in utramque

" HJI ,

partem aeque probabili lege aliquid tanquam

e,) Y W

non d b1tum [olvere omittit, aeque pericu-

|

lofe faciunt, et a peccato paribus intervallis

Qrt 'lï4

!

L

diftant.

Eadem in dubio conditio exa&ous

e; th

eft, prout confideranti patet.

h(ht]u U.

—

$. 450.

n m.l

] uupN

Ub1 etiam illud inteiligitur, quod ea do-

m

debis

&rina fibi non conftet, qua plerique pro catu

nlv [

dlL)Jl docent fequentem ferein modum : "Qui

Mgtïi

^indie dubie fefta Miffae facrificio intereft,

mf m

"certo non peccat: nemo enim adeo abfur

gel*e; fE'

impito

" dus erit, qui in ejusmodi die dubia facrificio

jun d

3 devotc adítare peccatum effe dicat.

Qui

y buri?

Vero in ancipiti hoc fefto a facrificio abeft,

"peccare poteft: ergo quilibet ea die, quam

"feftam , aut profanam effe definire non po-

- teft; officium de audienda miffa explere te-

] a]]qnlj

? petur

Atque idem dc aliis obligationibus

o

? du-

M

Mu

/

74

Tra&atus quartus.

I

" dubiis;^ « Qui itaque talia docent, non at-

foi

tcnumit

quid in hace de dubio quaeftione

fuf

veríetut

non enim quaer JCUI', num facrificio

intereffe in fefto dubio fit bonum, nec ne;

fu

hoc quippe certo bonum eft,

cum etiam m

Ms

diebus certo pïofams id ex fua indole fitopti-

le

mum:

fed quaeritur, num in tali dubio, et

t

ex lege hac ancipiti quemdam ad iawuczum

frcqucnt&mïum obligare, et fub gravis noxae

p

periculo. adftringere. fit bonum.

Hoc. vero

e

aeque dubium eit, ac ipfum feftum:. et fi*dies

illa reapfe fefta non fit, tunc aliquem vi talis

legis ad facrificium obligare eft verum pecca-

(ej

tum; licet facrificium frequentare ex fua in-

dole fit fummus religionis actus.

Unde ad

Vif

actum alias optimum ex lege dubia adftringe-

cog1

re, adítringere inquam, nunquam non peri-

bet

culofum eft.

Ü

N

I

$.. 451.

i&

Quid igitur in difiicili adeo, et omnium

V

obícuriflima caufa definiendum erit, aut urr

ii

de in tantis tenebris lux aliqua peti debel bit?

aC

Sed vide obfecro! an non principium illud:

fiü|

AVibil eft. fine. [ufficiente ratione. optatum pro

jot

dubxo exitum Ífit praebiturum.

Natm etiam

bonitas moralis fufficiente fui caufa nunquant

non. indieget,

$. 452.

leng

adn*

Iam bonitas moralis eft conformitas actus

QU

cumregula morali, quae regula

juxta me ef

jufliia generalis,

feu aeterna, et divina.

Q

ld

Porro.

;ï

4

us

Caput- X.

75

j &

li

Porro.ut a&us huic legi conformis fit, non

fufficit, fi fiat, quod lex vult, fed debet in-

M lq& 0

fuper hcn., quia lex vult: ita utlex fit pri-

LC T

ma ratio ad agendum movens.

N on enim fin-

BW '1

cere j:ac p]Lne legi-fatisfacit, qui.non.amore

m UW

nnnnn

legis. praeftat ea, quae per legem: imperan-

] 04 [

)

tur A. Lex et jufüua feipis obfervantia dig-

|

.

J

ae: 11111

non fatis eas colit, qui easdenr pro-

YR

rls Y

pter aliud' quidpiam colit, quae pxopter fe

o w

c01e14dac. funt.

i,

i

VI ib

m

S

483. .

I m in eafuü veri dubii, fi meris fatis at-

CCCd

111

tendat, femper duaeleges, et aeq

vtl

s quidem

tt]d. Jf

;

(e 1

j

mes dnutuo. COi,xiuLhïïUi, quantum ad eam

irin

Ü

cognitionem, quam mens ip vero dubio ha-

ï

bet..

Licet enim reapíe una lex

-cedat alteri,

n ?

ab. caque mperetm *-quia tamen animus dubi-

tantis. ob. aequalia. argumenta legem fuperio-

rem ab inferiore.non pmc& cufr"emcv

-ideo

o

utraque lex in eam,. de qua modo difp

:*amus,

Q

(

mentem, durante dubio aequalem Vuïl exferit,

[l

ac plomdc pïoprm utriusque vi- mutuo elifa

lii

nullum in animo dubita.ute motum.-edere

:

in

m r

poteit

1

P

5 454

fD

Cum itaque jufte," ac- honefte" agere vo-

lens, folam.legem juftitiae pro caufa motrice

admit

feu nullum nifi a leze motum fe-

qui.queat; cumque in dubio neutrà lex ali-

taxgi

À

" Uv

quem motum miniftret

-onfequens tándem

€1tb,

qu

Pof:)

4) Vid. difevtat. de moral. aclion. bouitat. C

g. $A

N

26

Tra&atus quartm.ï

eft, in dubio agendüm non effe, ab ac&u ab-

fünendüm, partem negantem fequendam, et

tam diu aGionem fufpendendam effe, donec

emergente pro alterutra parte praevalente ar-

gumento alterutra lex. ali

quam in mentem

vim, et motum edat, *

* Hujus efferti aptum fane paradigma ex motu

phyfico peti poteft.

Si duae vires contrariae

aequali impetu in idem corpus agant, tunc nul-

lus fequetur motus, íed eorpus in fua quiete

rmmotuim permanebit: quia fcilicet elifi$ mutuo

viribus non eít ratio fufficiens

$. €ex ,g.ua CQI'pU&

in alterutram partem eat,

$- 455.

*

p

Et quia durante duübio ex utraque parte

li

lex urget, et agere aeque periculoífum eft,

h

quam non agere: $.449. et 450. ideo pro par-

Ti

te negante in ejusmodi.cafü egregium a fenfü

intimo teftimonium habetur. Finsamus duos

[

inter aequalia argumenta conftitutos, quorum.

unus non egit, alter vero egit: fiiam aeter-

[:

na juftitia priorem interroget: quare tu ae-

quale ex utraque parte peccandi periculum

advertens ab actione abftinuifti? ^ Hic apte

refpondebit: Ideo non egi, quia agendi fuf-

El

ficientem rationem ex alterutra lege non ha-

N

bui, quam refponfionem nemo improbare po-

n

terit,. Alter vero interrogatus dicere debe-

k

bit: ego agere ftatui, etfi neutra lex ad agen-

dum vim, aut rationem miniftraret ; quod

Q

QU

quidem vis intimae mentis

admittere, Ve1

probgre refugit. *

* Neque

".

17

Ca&&t X.

nj

* Neque.pofterior ifte dld*ere poteft: ,, Ego acum

..potius, qu

am ejus omiffüionem etiam in du-

i, d

,blo elegi:

e. g. Miffae facrificio adftiti, ne

Sufficiens

dotet

,periculo peccati me exponerem.

J d*

,agendi ratio eft fecurifas confeientiae,,, Nam

fi hoc officium tanquam ex lege dubia debitum

Jntan

praeftitit, tunc periculum peccati non declina-

Nam

vit, nullamque (ibi fecuritatem obtinuit.

alium, imo etiam feipfum jufto plus obligare

& n

eft aeque periculofum, quam illi, aut fibi frae-

ontri

Qinc a

na ultra acquitag;m remittere, Vid. 450.

u HUH

m

$. 456.

l

Id

II

Haec porro fententia, etfi nova, et a nul-

lo Theologo hucusque defenfa videatur, a

graviffima tamen auctoritate, et ipfo tribuna-

lium, quantum fcio, omnium u(u comproba-

p*

jm du

tur. Etvide, num hocarrogantius, vel ve-

yope

rius fcripferim.

Inprimis fuffragantur leges facrae: m ob-

1l

ys d

fcuris minimum eft fequendum b). INihil autem

obfcurius, quam caíus dubii, et nihil minus

| qu()ïl';*fä

effe poteft, quam non agere.

Jtem.

.*

p ii

duid

$.. 457.

ii

j a

In ve communi potior eft. conditio probiben-

tisc) Certe fi haec regula cafum noftrum

penitus non comple&itur: ejus tamen ratio-

non "

nem continet. In re enim communi jura funt

bare?

u

:

paria: etin pari jure dicitur pars prohibens,

T.

quae.ipfa eft negans, fuperare.

Uocirca,

0

m

e offic.

f qUOH

quae eft fententia CicerOnis lib. I

TP

bene

*'C, n

þ) R*eg- Jïlï'- 30- in 6.

€) Reg. fur, S6. in G.

eui

2$

"Tratiatüs; quavtus.

bene praecibiumt, qui vetant quidquam agere,

quog dubites, aequum.fit4 an z'm'/quum.

lith

$. 458.

Ca

Huc quoque facit illud : cum funt partitm

Ya

Ti

jura obfcura., veo potius favendum eft , quam

a&ori. d) *

Per quod ipfum pars negans vin-

nu

cit: ubde omnia tribunalia in pari caufareum

ill

C

abíolvunt. Scilicet actor aliquid fieri, aliquid

praeftari, aut mutari petit: rcus id negat, et

f

quod omnia in anti

(

ant, contendit.

quo ftatu quiefcere Pd.ebe-

ü

QU

7* Dices: ,,Leges r&o ideo favent, quod neminem

, deliquiffe,

vel fi fit caufa civilis, a nemine

Qui

ltG

.,debitam folutionem inique. detrectari . praefu-

,,mant, feu Judicent.

Non favor partis negan-

QUi

,;tis, fed praefumtio innocentiae partes rei fa-

l

lh

Cit meliores.** Refpondeo, quod étiàm prae-

Q

fumendüm, feg seneratim judicandum fit, ne-

Tl

minem ab altefo inique accuíari: itém. quod in

fe(

caufa civili nemo ab altero aliquid ultra fas exiz

£3t. Obfecro! ex qua ratione in pari cauía ple-

Ti

l

rumque judicandum, eft, reum potius, quam

H?OF&

acorem juftum effe? Praeterquamr quod dubium

faepifüime ex obícuro, et alieno facto nafcatur:

J qu

f

in quo nec a&oris, nec rei aliqua culpa effe po-

teft.

E. g. fi quaeratur, num a teftatore aliquod

A

pro Cajo legatum fit conditum, vel non condi-

tuni,

]am fi verba tef

PA f

[

oris fint ambigua, dic

an petens legatum, vcl haeres illud negans in-

nocens, vel iniquus eíle praevie, ac velut in re-

gula judicandus fit,

Gs

füng

$. 489.

4) Reg. Jur. xx. in 6,

]

Caput X.

79

p

$. 459.

!

Ejusdem indolis eft fequens:. In pavi de-

f[icto, v

aufa potior. ejl conditio poffidentis €)

Certe poffeffio ex mea opinione eft detentio

"

rei animo eandem fibi habendi, ac proinde eft

Lpa

]

l

Ti

!

[

merum factum: et in jure naturae aeque pro-

)

qïw.ï

num eít, ut aliquis inique petat, vel ut alter

in vt

illud dare inique detrectet.

Scilicet in pari

fi feid

1

'

E

A

;LJLZ-

J

caufa mens judicis aequalibus rationibus fu-

fpenía non pote/t pro alterutra parte judicium

gt s

concipere, feu fententiam ferre: fed fimpli-

p d

citer tacet, et in veterum formula. nil aliud,

quam iners illud:

/von liguet , pronuntiat.

peminem

Quare praefidis judicio fufpenfo naturali ratio-

yeti

ne confequitur, utnil mutetur, omnia in anti-

gnali

quo ftatu permaneant, et fic eo ipfo pars pof-

; n

fidens, quae femper eft negans, partem actri-

m

1nm 9

cem vincat.

Scilicet viribus moralibus mu-

ii

tuo elifis nulla ex lege quacunque vis in men-

j q"öd W

te dubitantis fupereft,

Iam fine ratione mo-

mist

rali agere vitium morale eit: ne detur actus

ciil '*

moralis, qui nulli legi morali conformis fit.

1

(

j 0

Si quis vero dicat: Ego agendi rationem fuft-

gafcitt

] p0*

ficientem ex lege non habui, ideo non egi,

j

J

ri

talem nemo condemnare poterit.

ii

j u

$. 460.

J ür

»,Jgans lr

Denique nec frivole, nec fuperftitiofe ad

caleulum Minervae provoco, fenfum pro-

fundifümae antiquitatis inde pro me habitu-

o

rum,

*

e) Reg. Jur. 65, ia 6.

iisous

8o

Tra&atis quartus.

rum. Refero autem illud verbis Heineccii f)ï:

tl

Calculus IMinervae dicitur, quando i pari con-

h

demnantium, et abfolventium mumervo veus. a

pra

poena crimimis liberatur.

INam cum Orefles

ab

parvicidii accufatus n areopago caufam diceret,

tà

dique qui damnandum cenfebant reum, uno cal-

m

cjo vincerent abfolventes ,

Tinerva ununm cal-

pr

culum bis adjeciffe fingitur, ut in pari fuffra-

f

giorum numero abfoloeretur.

CO

Quae poftea lex

peune omnibus gentibus placuit, uti praediciffe

bi

Minervam finxit. Euripide:.

Ubi quidem in

€

jn rem hanc non vox ficta Minervae, fed con-

Tiii

der

fenfus gentium pondus maximum praeftat.

din

CAPUT XL-.-:

fU

dil

TU

M

JArgumenta aliqua. buic do&rinae contr

A

akia

li

a:iluuntur.

N

$. 461 et462. Objectio, qua fententia hàec circa prae-

Cte

Tox

ceptum obfervandi dies feítos fe implicaret, fol-

vitur.

fd

$.463. Argumenta, quae evincere laborant, in du-

Gte

bio legem obfervare bonum elle,

A64. Soivuntur.

f

l)

465. Contra fententiam noftram exempla

i

Ilj

$.466. 467. Alferuntur,

,

$

468« 469. 470. Et folvuntur.

$.471. Etfi generatim lex eít certa, in dubio tamen

pro dubitante minime certa eft,

&

I

"

$. 461.

Vifor

"

Haec DoGrina, q

ua durante dubio ab

| a&io-

OCn

ftatu

ne abfcinenclum, et omnia in antiquo

debi

relin-

ien

23

| f) Elemenia jur, nat, et. geut, libr. 2. $.1

'JOI

81

Caput AT.

relinquenda effe affero, gravia, et quae dum.

x

r

hanc fententiam prima vice deícripfi, minime

) far

praevidebam, quaeque multis infolubilia non

, O

abs ratione viía fuerunt, patitur argumen-

n du

ta, ex quibus aliqua, non tamen omnia, ne

in unica tuenda fententia nimium diffundar,

producam.

|taque haec fententia non raro

W"".*.*""

in lr

fe ipfam evertit: nam ftatuamus exempli lo-

co diem dubie feftum, et in hoc deberet. du-

us

J

l

bitans ab officio Miffae (puta femper tanquam

Wm

uden.

ex lege ecciefiaftica debito) abftinere, et fi-

fed tüt

mul ab opera fervili temperare: et fic in ea-

i

J

dem. cauía, .et lege contra noftra principia

dimidium exactor, qualis in legibus eccle-

fiafticis qua talibus eft Eccletia, et alterum

dimidium obtineret debitor, qui quoad facras

Qp

r

!

leges femper funt privati Chriftiani.

lmo in

hoc caíu ineam doctrinam fequens certo pec-

Caret.

Si enim fit dies fefíta, peccabit ifte,

vt at F

fuam facrihcio praefentiam non adhibendo:

d

fi dies non fit fefta, iterum delinquet in pie-

tatem fibimet debitam, liberalem fibi laborem.

filly i d

fub gravi obligatione praeter

interdicendo.

.omnem leggm

u

:

o um

Ad hoc jam argumentum refpondeo, quod

praeceptum hoc: dies 2b . Écclefia. jiatutos ve-

verenter obfervato, quod inquam praeceptum

hocreapíe fit duplex: componitur enim ex

pp

debito audiendi miffam, et ex obligatione ab-

fil

qllO

f

fünendi ab opere fervili. Ex quibus unum

Jom, 1.

aD$-

j

82

Tra&atus. quartus.

absque altero ftringere, vel relaxari potelt,

DI

ac folet etiam , ita ut id ipfo ufu quoque fre-

»

quentiffime fiat.

Sic ex necellitate aliqua

h

?»

gravem rationem habebit, ex qualaborem me-

chanicum per diem feftum profequi ita coga-

"

tur, ut dimidiam horam íacro audiendo dare

queat, et teneatur. Alia vice ruríus per gra-

vem rationem domo exire prohibitus ab of-

ficio Miffae, non item a debito fervilem la-

«

borem omittendi immunis erit.

Neque illud

quempiam moveat, quod ita fe gerendo alter-

h

utram legem certo violet:

nam leges non

Ti

obftringunt, prout reapfe, fed prout in men-

lia

te humana exiftunt.

Iam leges prohibentes

l

facilius, quam praecipientes in hominis con-

Yent

fcientiam vim fuam exferunt: hae enim non

pur.

nifi ex praevalenti argumento; illae vero

E"iüia]

etiam in pari caufa obftringunt, Aft

Qb

V. . 4063.

i()ï

3953

Ui

Iam delibemus aliud argumentum:

im-

r

"pereeptibile eft, quod partem legi praeci-

lQ

V

"pienti faventem in dubio fequens peccare

QB

"queat. e. g. audiendo Miffam, ex pacto du-

"bio folutionem praeftando. r. Non enim

&t

li

ka]

I

"peccat contra pietatem propriam: nam ex

(b

Ppraecipua hac reverentiain legem non nifi du-

Wf

0

W

"bie extantem magnam a Deo mercedem ex-

hm

"pectare poteft, 2. Dein füb legibus plerum-

"que latet bonum pub!icum, cui proin meri-

m 0[

AC

"to privata pietas cedere tenetur. 3. Deni-

iqe

"que lex omnis ad bonum comparata condi-

$

" tio-

H dlg

l

Caput. XI

83

"tionem: mentis meliorem - reddit,. - vincula

QU

equidem injiciens , fed non nifi aurea. Un-

N

" de varias obiigat'ones fubeundo nobis adeo

&

-non nocemus, Ut ex praofcrlptü pletatrs

2 0j

ploprmc nos pe1fïcnmub etiam. "

o du

*

$. 464.

per n

T

Ad.hoc argum entum, quod fane. nemo

nlem ;

contemnet, dico,.in quaefüone.non effe, an

G. g. in ïcf*o dubio facris intereffe fit bonum,

d() aiïu

hoc nop dubium, fed certum. eft: fed quae-

ves DUi

ritur,

an bonum fit ex lege. ecclefiaftica du-

j

bia.obligare; et graviter obligare fit, juftum.,

fugitel

Nam facile concedo , :quod. partem legi fa-

ventem fequi probum eqmdem foret, mifiim:

ys u

m n

pari.caufa aequale legis alicujus 'contrariae

Pr aeftare ah-

p T

violandae pericnlum urgeret.

quod officium., debitum:; folvere. durante. du-

bio pium. foret dummodo exaétor illud tan-

quam debitura in acquali.caufa poftulare quez

w ^

at

i vero ifte hoc.debitum. tuto exigere

(f1 lae&

nequeat, a

alter ex dubia cauía;,obligari nequi-

dem potcü Sl forte donare. velit,.nova cau«

j peC» "

TM

p

f25. et non. dubius, fed certus debendi titulus

incipit.

1

] emm

r. Legem dubiam.. gratuito, -et abs

s

obligatione revereri fors bonum erit,. fed ad

hoc obligare quempiam. non eft bonum. .. Vel

an non fOltu ad legem etiam minus probabi-

ao *

lem obfervandam me ad&rmgeS'

-pam vel

hanc explere. effet majus erga leges reveren-

join P^

l

a

? l

tiae genus, ac proin etiam majore mercede

Y

g c

p

dignum forct, fiquis legibus etiam minus pxo-

ji[ 01

Tz

babi-

34

dra&atus quartus,

2. Bonum. publicum

(

"bábilibus. affurgeret.

fruftra pro hac caufa laudatur. Nam vel vis,

fe

]i

quod bonum publicum in dubio legis vincat

privata commoda, et.caufa non amplius par,

ífed probabilior'eft: vel nom vincit, et do-

" &rina mea per hoc non laeditur.

Dein leges

naturales non continent bonum publicum,

€l

quia'jus naturae nefcit civitatem: jus divi-

Qum excepta unica, aut altera lege nunquart

l

&

refpicit commune commodum.

Leges civi-

lés fere omnes, quae jus privatum*«ab ipfo

h

li

Imperatore in fuis- Inftitutionibus dicuntur,

non nifi fingulorum commoda fpectant. De-

nique leges dubiae ádeo non evertunt ptiva-

tam pietatern, t leges etiam certae'gravi ra-

ï

tioni licet privatae cedere plerumque folearit;

[

Sic obftante' notabili, etfi privata tantum ra-

T

tione nemo tenetur jejunare: etfi ea dies ipfa

Yi

dies Parafceve exiftat.

5. Leges vero funt

Qu

órnamenta, ac folidiffimae utilitates, fi haec

frag

moralia vincula ex legitima-ratione induun-

äEq;

tür: fi vero absque füfficienté ratione inji-

À—Hi iil

(ür.

ciantur, tunc nullum a juftitia decorem tra-

Wfe

hentia nil nifi mera onera fünt. ^ Scilicet ali-

q f

os, et multo magis nos ipfos fine fufficiente

tatione, ac proin juíto plus o

"

þligare fempex:

magfet impiugï.; ä I2.

Ti

—

t f

$. 465.

—

faf'e[n

Nunc vero fpeciales: quosdam cafus re-

lt

cenfebis, in quibus ex duabus partibus a€-

vine

que pn

qgcp1'obabi'ljb115' pars ajens, feu exactor

ü il

cere

Coput XL .

85

cere aperte debet. Ex quibüs primum éft

Mm

VEl Vl

feftum dubium, in quo Ecclefia opera fervi-

; V

lia prohibens eft exactor, obligans , et Chri«

ftianus privatus eft debitor: et tamen etiam

]s od

ex nofítra fententia in feíto dubio a fervili-

)

q

Vv

[

]

bus fibi temperare tenetur, ita ut in hoc' du-

n l

ubl

^i

V

|

L

"(

l

i

"

"

?

bio exactor reo fuccumbente vincat. .Neque

'

enim adeo inverecundus quis erit, ut Eccle-

jus d

fiam in caufa legis ecclefiafticae debitorem,

unga

et hominem Ecclefiae fubditum exactorem

ies (f*

faciat.

Certe:lex ab Ecclefia lata non Eccle-

M j

ficuncu

fiam, fed fübditos obligat.

yt De

$. 466.

l pïiV?f

Alterum exemplum, in quo regula no-

g*mï "

ftra,exqua in pari caufa pars negans debet

eife melior, fallit, aleerum inquam exemplum

pl t

videtur effe fequens: Quispiam in fenatu ali-

Ti

'

quo, feu capitulo fuum hucusque tulit fuf-

fragium. . Iam lis ei de hoc fuffragandi jure

o 9

aequis in utramque partem argumentis move-

( j

1

[1

tur; et tamen in hac caufa prohibentes ce-

joe

1

dere, etipfein hac fua conditione agere, id:

g f

eft fuffragium ferre permittendus eft.

gt

p

$- .467.

U [emPä

Tertium exemplum' contra meam de du-

bio fententiam faciens miniftrat aliquis,. qui

facem ita ardere confpicit, ut domum ex cea

incenfüm, vel non incenfum irij eidem ]ae-

uf

que probabile videatur. : Tam hie in ejv:mo-

jv

id

A

di dubio piane-non abftinere, - fed agere,

eft,

j

86

Tra&atus. quartus.

eft, facem extinguere tenetur.

Ergo, quod

&l

feu

erat oftlendendum ,.non femper vincit pars

neg ans, feu debitor.

ex]

leg

S. 468.

C0f

Iam refpondeo ad primum. exemplum $

af

465. quod in fefto dubio ab opera 1ervili om-

pat

nino fibi temperare, et in die, de qua dubi-

lex

tan

tatur, an jejunii praecepto obnom iit quod

inquam in tali die jejunare Chriftiani tenean-

ett

tur:

nam. jejunare.idem eft,:ac-non come-

itl

d-.re et proin negans eft

Aítper hoc uti-

Jüc

que pars, quae 1cgnr

quae prohibet labo-

Joü

rem fervilem , aut certorum ciborum ufum

QUi q

interdicit, fuperat alterám, quae laborare,

lat

comedere, íeu agere vellet.

Equidem EÉc*

ls &

clefia, prout tibi videbitur, jejunium praeci-

N

pit, et fic hoc praeceptum u]CHb tibi videbi-

ln :

tur

Ait falleris, nam jejunium praef'ïpcre-

* 3

reapfe eft prohibere cfum: et exinde praece-

ptum jejunii:manet mere prohibens; negans.

l

INon-exigit actionem ,. fed. aliquam: prohibet,

&

etexinde in pari caufa vincere debet

Cae-

lt

terum, quod.toties jam dixi, in omni etiam

du

fimpliciffima cauía dantur duae leges, qua-

ib

rum una pro actore faciens ita fonat:

Soive

Wt

o debitor,

lm

quantum. ex :hoc- titulo teneris.

Altera dcïntorem ;juvat,. actori interdicendo,.

l

f

ne exactor in fimplici debito plus petat, quam

Du

debétur. Vid. $. 478. et feq.. Unde illud con-

0

fequitur, quod in omni .etiam fimpliciffima

Ye]

Pt

controvmüa utraque pàrs, ex diveríüs hiice

UI

ILO*I.

Caput XI.

87

,qui

legibus, eft a&or, et utraque pars eft rea,

feu debitor.

Sic e. g. privatus Chriftianus

]b pis

ex lege ecclefiattica eft debitor, ut omnia in

lege contenta exfolvat, in quantum lex ei eft

cognita.

Contra vero Kcclefia id debet, ne

plun j

a fubdito fibi cive vi hujus legis * plus exi-

gat, quam lex illa continet, aut plus quam

rviïic»m-

dex fubdito eft cognita.

En quomodo non

i U

kü-) wa

tantum fubditus, fed ipfe quoque legislatot

etiam in caufa legis a, fe conditae debitor ex-

j tj

iftat.

Mea vero doctrina non qualemcun-

n t*

]oc u*

que debitorem, vel actorem in cafu dubii

potiorem eífle vult, fed eum , ggui prohibet,

et Ibo

qui actum omitti optat, qui omnia in priori

p u

ftatu relinqui vult. Iam in die dubie fefto ta-

o

lis eft. Ecclefia quoad labores mechanicos:

m D

quoad Miffae vero officium nihil fieri, feu

n p

non agi vult fubditus Chriftianus.

i vita

* Vi hujus inquam legis: nam 1j e. g. Ecclefia

m

novam velit condere legem, aut definite jubeat,

ipr

ut etiam in dubio quisque facriücio interfit,

j

tunc mutatur caufa; et omnibus confideratis non

, Il

n

i

aeque. probabile,

fed omnino certum eflicitur,

te ad facriicium Miffae tua praefentia celebran-

le[l Cäer

dum teneri.

Hujus doctrinae frequentia in le-

iM

ul

Sic caufa ex

Ul

gibus humanis exempla hobentur.

(5 q

utraqué parte non raro eft, quantum ex indole

fua, et argumentis proximis, aeque probabilis :

p

y tere

M

fi qua tamen pars habeat regulam juris fibi fuf-

fragantem , ejus caufa ope hujus regulae tanquaim

i

per legem füperadditam mox fit probabilior, aut

omnino moraliter certa,

r

qui

Sic in dubio delicto,

fmd (

vel in dubio impedimento matrimonii íeiiper

pronuntiatur contra impedimentum, aut deli-

IPh

u

ld

ctum: haec enim utpote odiofa ex regula Juris

fus

F^4

i

À

(p

$8

TraGiatus quartus.

reftrictioni funt obnoxia. Scilicet verum dubium

n

non incipit, nifi poft omnes leges confideratas

n

caufae aeéquales permaneant.

Idem de cognitio-

öx

pe legis.

'Scilicet humano legislatori non eft

permniffum, et divino non eft ulitatum exigere,

[

ut aliquis leges non cognitas, vel ut eas ultra,

quam [íint cognitae, obfervet, aut expleat.

d

$. 469.

5

«

. Modo alteri exemplo fatisfaeiam $. 466.

&

Ad quod notandum , quod jus fuum aliquan-

n

do'éxercens illud quaíi poffidere ex fictione

b

legürmn cenfeatur.

Unde in propofito cafu

Mi

reapfe non quaeritur, an dubius ille fenator

(&j

fuffragium fuum in electione ferre poffit, vel

Uf

non poffit; fed an poffeflione juris fui cede-

H

re, illudque in reliquos electores transferre

debeat, vel non debeat: quamdiu enim jus

d

ty

fuum poflidet, certum eft, quod eo uti que-

at.

Et quia non vult cedere, aut ftatum cau-

M

H

fae mutare, ideo in hoc exemplo pars ne-

gans, ac proin victrix erit.

f

Quod fi jus fuf-

It

fragandi huc usque nunquam exercuit, ac

ia

proinde in ejus quafi pofleffione nondum fit

conftitutus, tunc in caufa caeteroquin pari

fuccumbet, utpote qui aliquid agi, numerum

]

fenatorum augeri, et conditionem fenatus,

Q9

aut capitüli mutari defiderat.

Ídem obtinet

iR

in fervitutibus ajentibus.

Sic fi tu hucusque

Qu Í

per fundum Titii tanquam jure tuo tranfire

es folitus: tunc in pari cauía tranfitum tuum

[m (

Ctet

prohlibere haud poterit, etfi in hac caufa par-

h

tem negantem tenerevideatur. Contra Vero

N

lbla

&

in

h]

*

Caput XI.

$9

ij

in dubio is vincette, fi tu jds transeundi pri-

ahdera

mum inchoare co ontendas.

COgRi

Quac vero in hoc

$^ dicuntur, fere in folo Jure humano ob-

jon

1 QUCIO

tinent.

Cs Wt

$. . 470.

j

Ad tertium exemplum $. 467. 1'efpondens

dico primo ,. quod ad fubmovendam eam fa-

cem tenearis, etfi probabilius fit, nullum ex

vl

ea incendium oriturum efle: nunquid ergo

du

nec fententiam probabiliorem fequi non lice-

Al

bit? 'Tunc vero refpondeo, quod attentis ra-

H

p

lu

tionibus p]yfms domüs ea aeque probabili-

fatir

ter, vel etiam probablhus non fit Lonüagr'

)ä n l

T. ve

tura: fed confiderandolegem moralem pieta-

ii

tis non aeque probabile, íed plane certum

105

g

Ü

eít, quod leviffima opera tua, et nullis tuis

enïm l)

impenfis periculum etfi minus probabile, in-

iOU

ov

gentis tamen detrimenti ab alio avertere te-

mtum (

nearis.

Pericula enim minus probabilia in-

Pa Tu

gentis non raro aeftimationis effe jam fupra

notavil.

f

]Uo N

Sed de hoc non nmihil dlhbc.ntlus

j *

agam $. 503. et feq.

0[] lh "

dm

$. 47t

yun p*

Illud etiam argamentum expendi debet,

yutta

rull

quo dicunt: Qui dubitat de horis canonicis

Í natu

rite dictis, patitur legem certam contra fe,

ui folutionem non. nifi incertam praeftitit.

Lucusq

]am certa lex folutioni dubiae praevalere jure

qrupij

debet etc.

Aít lex illa tantum

eneratim

i u

sinime pro hoc homine eft certa, fed aeque

Id

dubia, ac ipfa precum recitatio. Et dein fi

"m

l

3

horas

b

9o

Jratatus. quavtus.

horas probabilius jam dixit: an etiam tunc

ItX

legem certam folutioni tantum pro.)ablhon

i

praevalele dices?

CAPUT XII

MU

Reliqua. argumenta expmduntur.

C0

h1[l

$. 472. Contra objectionem oifendltm, et pro de-

C

' bitore, et pro exactore in omni caufa ftare le-

gem.

pa

Te

$.473. Quod ex fenfu intimo. eruitur,

.474. Et ex illo : Virtus,confiftit in medio.

d

$.475. Inde tamen non fcquxtm, etiam Deo, fi ipfe

Tnty

eft exactor,

legem fcriptam effe.

It

$.476. Transmlüo etiam, quod pars negans non om-

Topef

nino ab actu abfcmeat, feu nihil agat;

$.477. Tamen 0pt1mum agit, quia minimum, agit,

Qu

$. 472.

Ym

ïmm:

At varia adhuc argumenta fuppetent, ex

t

qu1bus non nifi duo expendam in praefenti.

prar

uod in omni caufa, et omni quaeftione

C

" confcientiae femper duae dentur leges, prout

(er:

"fupra dicitur, eft novi aliquid, et affertum

mea

jur

quodplam ferein fubfidium propriae doctri-

^nae confi&ctum. In quibus enim tabulis haec

ä

01f

Vfep.

"lex eft fcripta? aut quis legis peritorum in

"eandem commentatus eftaliquando ? Et nun-

gl

"quid in plurimis officiis,

religionis potiffi-

t

mum, exactor eft ipíe " Deus?

Nunquid

d

etiam deo Jex eftftatuta, ne forte jufto plus

"emgat aut arétius obligando aliquod. peri-

"culum injuriae creatis mentibus inferendae

li

Qv

in-

d

Caput XII.

9I

't (

"ineürrét, mens illa fumma, res omnes, ac

bl

"proin omnium jura infinite cgmple&ens?"

$. 473-

s

Ad primum hujus accufationis caput di-

co, duplicem hanc legem fcriptam effe in

cordibus noftris, qua intime fentimus ex de-

l

bito centum folidorum, non nif? inique du-

t m

centos peti.

Item in caufa alterius virtutis

n u l:

patrem divitem ab egeno filio praeter officia

reverentiae ex titulo filialis pietatis etiam fub-

10

fidia.fortunarum non nifiimpie exigere, mens

intima teftatur.

Adeo etiam exaétor debito-

eo, 1

ri in fingulis caufis obftringitur. Certe fi hoc

porn üf

negetur, Probabilittis fufficientem rationem

nunquam reddemus, cur ex noítra fententia

[ zgi Z'(

permiffum fit do&rinam probabiliorem , fed

minus tutam ample&ti e. g. fi hac die proba-

bilius, non tamen certo nullum pro jejunio

(etit e;

praeceptum exiftat, cur in ejusmodi eventu.

yaefüüü-

comedere liceat.

An datur lex pro come-

yl

dere volente contra legem jejunii? t res

g,

mea eft fàálva: vel non.datur lex pro eo, qui

af

jejunare in hoc cafuü detre&tat? et comeden-

] dOäfl'

do ifte neceffgrio peccabit ; nam a&us indif-

jis hi

ferens. a nobis, et actus honeftus fine lege

n !

honeítatis a nemine admittitur? & 378. Prae-

ft gutr

terquam , quod in dato cafü hunc hominem

us

ad jejunandum obftringere impune: poffes.

nq

(iop/

$. 474.

Porro de hac lege fcripferunt omnes illi,

d

qui virtutem in medio confiftere, et: defe-

;*erendöe

éetum

p

92

Tratiotus quartus,

Gum.intef, acimmodefatiónem aequis diftan-

E

tiis pendere. volebant.

Quamvis. enim- ex

W

"mea opinione non rede doceant, aliquam

at

virtutem nimium expleri, vel prout ajunt,

NU

per exceffum |violari poffe:

attamen ali-

(

quam legem illorum mentes viderunt, per

fe

quam prohibetur, ne ex quocunque titulo ju-

€X

fto plus folvatur, vel exigatur: nam quod

of

toties jam dixi, jufto minus praeftare, et ju-

Qu

fto: plus exigere aeque vitiofa funt.

€

IK

$- 475.

e

Ad alterum hujus argumenti $. 4723. arti-

eulum refpondeo, quod equidem Deus nul-

»

lam legem patiatur, imo omnem ipfusmet

n

m

condat: et quia fola fua voluntaté omnia

&t

ü

jufta facit; ideo nulli injuriam aliquam face-

J

re poteft. Si Deus a mente creata actionem

EW

I

j

non exigit, f eam non vult, tune non bo-

»

na, ac proin mala foret: nam ad hoc ut ali-

»

quid fit inalum , fufficit; ( bonum non fit.

»

Quare fi in aliquo oflicio dubio Deus exactor

aC

»

a

effe videatur, non Deum, fed hominem lex

»

aliqua ftringit, qua generatim prohibetur,' ne

Ti

ullam absque divina voluntate, feu lege aCtio-

nem edat.

Cum vero in dubio tot argumen-

tapro exiftente, quam pro non exiftente di-

vina voluntate fuppetant; homo in tali con-

Q

ditione rationem ex Dei voluntate vénientem

f

(aliam enim rationem: fequi haud licet) ad

üüm

agendum habere non poteft: et ideo ab actio-

Ti

ign

ne tunc quidem temperare fibi debet; nam

a

Caput : XTI.

93

d

ad agendum omnino ,. ad non agen

dum.mini-

enim d

me necelfaria eft-fufficiens ratio.; .Etex hoc

ia

argumento plerumque incidunt in illum er-

rorem ,.quo plures:caufas in: eandem! quae-

t ii

ftionem improvide commuiifcent. $. 374.- fic in

f« d

ont, K

fefto dubio audire mi(fam: faltem Deus poteft

Sed aliud eft

titü

j

exigere, cui onmia debentur

;

f

oflicium latriae, aliud lex *ecclefiaftica, de

iT

gl

i t

j

qua folum quaerimus ii dato exemplo. lam

ex lege:ecclefiattica.D

6

ey'-sþon exigit, fi ea lex

$

nqnïclie-tur.

L]

$. : 476.

p

;Uläiin;.övudemum dices:; "Et iam ille, qui

Jets 1:

? partem, ,negantem,,fequitur,, agit: . habet

jfüsme

"enim voluntatem, ut omnia in antiquo ita-

; Qmui

"tu permaneant, habet decretum omittendi

am g

?a&tum, deliberate fuam partem ainplectitur:

od

"ergo rationes pro parte negante ailatae COr-

du

"ruunt, ac proin conditio omittentis non eft

yc Ut

»melior: eoquod voluntas omittentis aeque,

) non ?

"ac decretum agere volentis indigeat futh-

j u

"ciente ratione, qualem in dubio ex argu-

j H

-

f?m;ntis mutuo ccl)lliüs,habere non pqteü. n

p *

gune

Num mei*a et libera fimul omiffio dari

ente U

queat, item an decretum non agendi aliquid

gia

fitjin praefenti non juvat difputare: decre-

miæfæ?

tum enim, quo non actio, id eít nihil decer-

jet) "

nitur, decretum effe tam parum videtur,

q at

l cogi-

f

quam parum ea cogitacgg' eft, qua nihi

"

—

j

V

Tatur,

[

91

Tractatus qu'ärtus.

tatur.. Sed . demus inferea décretum tion agén-

|

;

di aliquid effe: id tamen erit certum, quod

(ex hac doétrina, qua decretum non agendi

aliquid effe volunt). mens dubitantis alteru-

j

trum decretum, fcilicet agendi, vel non agen-

di, neceffario ampleGatur, et ab utroque ab-

ftinere nequidem poffit.: Iam hoc admiífo du-

ï

bitansin his circumfítantiis nihilo fecius de-

cretum non agendi rectius concipiet: nam .etfi

hoc decretum aliquid effe velis, minus tamen

id continet, quam decretum, agendi... Cum

g

igitur alterutrum eligere cogatur, rectius aget,

fi deficiente ratione eligat minimum, quod

h

poteft: ad minimum enim minima fuüfficit ra-

tio; et hoc decretum fine füufficiente ratione

]taql

conceptum facile excufab

^

facere non porui.

it dicendo: Mz:jz'ys

of

* Forte etiam pars negans aliqüid ajens petere

legis

tibi videbitur: vult enim, ut omnia in antiquo

Ti

ítatu permaneant: omnia autem in priore fitu

permanere plus eft, quam fi fitus, feu "ftatus ille

N

definat.

C

Verum paàrs negans proXuhe tantum

petit, ne nova actione;, e

o

j2

rei translatione

fiat mutatio, quam actor fieri exigit; . hac au-

?

durat:

tem non facta prior ftatus maturali ordine.pet-

re) 1]

Hic utpote aliunde jam exiftens nova

actione non indiget.

( de

Yi [j

*

"CAPUT XIIL.

U l

Wl

ii R t Éd

Av

q

lSoctrïna de dubio in Cämpendz'um aliqz"tod'

a.

Ut

contrabiiur.

haben

ICef I

*

$.478. In quaeftione de confcientia dubia agi

^

:

lege ,

Ie- ne

: $. 479

Caput - XIII.

95

u

- 479. Qualis fine exactore et debitore nulla datur,

A480. Quisque iftorum legem fibi impofitam pati-

, Qu9l

tur ,

y

..

i

for

ä

481. Et fi€ periculum ex utraque parte eft aequale.

d

D

U.'

$.482. Quia vero una iftarum legum eft pofitiva, al-

tera negativaj

a

Quug

qut n

$. 483. Sequitur, negativam efle fequen

dlam tanquam

fortiorem.

U

$. 484. Quod idem volunt teftimonia $.

dius d

feq. citata,

456. et cons

:

Qam &

$.485. Et ittam fequi vere eft partem tutiorem, pros

ut lezes volunt, eligere.

TR

$.486. Eft enim haec fententia et vera, et tutior. !

u

$.487. Contradictionem non evitabis, fi hanc tene-

52f

re nolis,

^

$.488. -Etfi tübi nova videatur.

, qui

f f

$.

478.

o m

: Mi

Ttaque in omnis, ac proin etiam in dubiae

confcientiae quaettione agitur de obligatione

legis $. 370. Quaeftiones enim de mero con.

J QQ.'&T'?

filio mentem in utramque partem liberam re-

j 07

d äïn

linquunt, anullum :morale Vinculum indu-

centes.

fs

p nj

LJ

$. 479.

[31]513[110[13

« du

'Po-rro oblipgati

onem nullam potesr ftatue-

»;-dine p

re, nifi des aliquem, qui debeat, et alium,

jos 0V

cui debeat.

Qualis enim obligatio, fi ex ea,

vel nemo quid debeat, velíi debere aliquid

dicatur, id nemini debeat? Eqvidem aliqui

affertionem hanc in dubium vocare volue-

runt: fed immutabiles, quae de relationibus

j

habentur, regulae eos facile fuperarunt. Sci-

licet non poteft intelligi debitor fine exacto-

a(fltm i

re: neque juíftum quis exactorem fibi fingcre

poteft,

2

h

^a.

96

Trattatus quartus.

poteft, cui nullus refpondeat debitor. . Vel

ünicum. edatur exemplum, in quo aliquis

obligetur ita, ut nemini quidpiam debeat.

INovaeft haec affertio, vera tamen: ad quam

llvïihilominurs animi attendere non íolebant.

$. 480.

Tam exa&ori fcripta eft lex probibens ali-

qua, ne fcilicet aliquid, aut plus petat, fi

Sétl et debi-

aut fihil, aut minus debetur.

tor legem, utique praecipieutem, fibi impofi-

tam fuftinet, ut omnia praeftet, quae debet.

Porro utramque hanc legem ab omnibus ad-

miffum irij imo naturali lumine notam cui-

f

que e-iï'e,- minime dubito.

USCOASE.

fi

a

Wi

Itaque in omni cafu dubiae confcientiae

N

periculum eft, ne vel exactor praeter jus ali-

X

quid exigat, vel debitor contra jus aliquid

praeftare omittat.

Atque exinde fi obliga-

tio. illa dubia non detur, peccabit contra le-

gem probibentem eéxattor petendo: fi vero

;

obligatio illa exiftat, peccabit contra legem

Y

praecipierntem debitor non folvendo. " Et fic

lj

periculum peccandi ex utraque parte vi pari

&

nunquam non in cafu dubii urgebit.

j

L

$. 482.

Itaque in omni cafü dubii colliditur lex

praecipiens cum prohibewre.

Vel] unicum co-

gita exemplum, in quo non ex

j

utraqqg' parte

(

lex urgeat.

Plente

* Hic

li

Caput XIII,

97

* Hic iterum occurrent animo-confueta exempla:

M

aliqus

,;1n die, quae dubie fefta eft, equidem dubltarur,

,. non facrificium Miffae fit praeceptum : "fed

d

,quis legem prebibeutem in dato exem plo ex-

AUR

,;Ículpet? nunquid pr()hlblt'lm erit, tah die fa-

bïh

,crificio intereffe? item in ea die, de qua dubi-

,,tas, an lex jejunii pro ea fit lata: hic equidem

,lex commeftionem prablbnnv fors dabitur: fed

»legis, qua efus' prtaeciperetur, nec umbram cér-

du ;

43 110.

Et fic innumera confcientiae exempla fingi

N

»poflent, in quibus lex praecipiens cum proln-

l iMl ue" ]

, bente haud colliditur, **

l 1mp

u

Sed probe notes, quod quidem Jam fupra notavi,

i U

in priori cafu legem probibentem in eo effe, ne

mb[]x j

legislator ex lege non exiftente obedænmam pe-

m a

tat: non enim quaeritur, an in tali die facrum

frequentare fit bonum, fed an ex lege dubia ad

blisa

facrum freauentandum o

Ui bA

re, obhggre inquam,

et fub gravi reatu obftringere flt juftum,

ldem

N

in altero exemplo nulialex efum fimpliciter prae-

N

u

cipit, fed hoc eft praecepíum, ut Ecclefia, quan-

"

m o

]T

tum aLfciffe €x bac iege

facultatem comedendi fa-

v'

ciat.

iniquus eft,

qui fine fufficiente ratione

y u

M

agendi ea, quae ahas jufta forent, facultatem

] 0i

non tribuit,

Ín omni itaque cafu confcientiae da-

contfl

tur lex probzbens, quareus jüvatur, etactor pres

"

Jl

«

mitur: fed etiam lex praecipiens nunquam abeft ;

1Ud t

verum haec patrocinatur exactori, et onerat de-

"r

bitorem; ita ut pars utraque alteri obu«mtur, fed

,

et alteram fibi obitrictam fimul teneat, quia et

"up

jufto plus exigere, et jufto minus folvere aeque

et aperte iniqua funt,

[

$ 483

gicil

r

QUOtICS vero lex prohibens cum praeci-

fj

gqlle [

piente colliditur, toties in dub1o, et pari cau-

Jom. 1.

ia

j

98

Tratlatus quarius.

fa prohibens, utpote quae fortior eft, fe-

quenda, vel faltem actus eft.eo usque fufpen-

dendus, donec probabilior ratio pro alteru-

tra parte emergat.

lNNam ad actionem mora-

et

lem requiritur ratio fufficiens moralis, ad

fit

omiflionem actus non requiritur fufficiens ra-

pr

tio.

Ad minus minor ratio fufficit.

Cui

feq

** Atque haec fententia , quantum fcio, eft omni-

C

no omnium: Ífi forte eos excipias, qui in du-

be

bio quidlibet agendi facultatem humanae liber-

für

tati concedunt: et qui (inconfulto fatis) debi-

tori nihil folvendi, actori vero totum exigendi

ln

libertatem per neceffariam doctrinae fuae con-

nexionem indulgent,

u

$. 484.

QU

Ql

Si vero in omni dubio lex praecipiens

gan

cum prohibente certat S. 481. et 482. et fi in

Diedi

harum colüfione prohibens debet vincere

MIUE

$. 483. ,

acile intelligitur, cur in obícuris

minimum fit fequendum $. 456., cur in pari

caufa melior fit conditio poflidentis $. 459.,

cur in dubio reo potius, quam. a&ori fit. fa-

vendum $. 453., et quae omnia idem íunt,

Ub

cur pars negans, feu prohibens aétum nun-

C m

quam non fit fuperior, cur actus fit omitten-

Es

Cepb 'I

dus, et denique cur omnia in antiquo ítatu

ü

lg

fint relinquenda: id quod fo.lum ego volo.

10 d

It

t t

2

$. 485.

Coput XIII.

99

d

$. 485.

ia

) tllent

Ultimo, quod mirabile tibi videbitur,

m more

etiam illud confequitur, quod haec demum

njs, d

fit pars tetior, quam in dubio fequi leges

QCs t

praecipere:-videntuf $0:.448. -- ——

Nam

cum, quod toties jam eft dictüm $. 375. et

feq., lex prohibens, ac praecipiens in omni

,dui

caíu aequis viribus urgeant, fi legem prohi-

uird

bentem valere nolis, legem praecipientem.

funae li'»;:ïl-

fuperare aperte facis , utique. cum difpendio

fs &

legis prohibentis,

m euk

de a*

$. 486.

Tam apud. animum tuum deüni.as velim,

quamnam ex propofitionibus inde a $..478.

defcriptis negare queas.

Quod fi nulli refra-

gari poflis, id petam a te, ut hanc doctrinam

yutt '

1 &

Jj

r

nedum ut veram, fed etiam ut tutiorem ad-

ïrmccw

inittas.

bfegm

] 0^

a

y

S. 487. |

Ml

jpi

Iul

Ubi ad animum tuum magis firmandum

jl

eas ratiories , quibus fupra a $. 393. et dein-

jf d

ceps Tutioriftas, et Probabiliftas fatigabam,

[ Om][[eh

juvat repetere.

Si durante infuperabili du-

[

o

bio debitor confilii petendi caufa ex te quae-

rat, quid in tanta ambiguitate fit faciendum,

ex tuis principiis orpnino refpondebis: 74-

A

tius

YT,

Ioo

Tratkatus quartus,

tius elt, Qt foleas. . Sed fi ex intervallo obli-

gans interroget: An poffum in dubio tan-

f

quam debitum exigere: nam debitor donare

nullatenus vult? Multum fane erit, fi vi do»

Grinae tuae non cogaris dicere:

/utitis. eft,

ut nibil exigas.. Sane Tutioriftarum inftar

habes debitorem, cui juftus exactor nullus

refpondeat: ficut illi , qui in cafu dubii quid-

vis pro libitu agendi facultatem cuique tri-

buunt, juftum quidem exactorem ftatuunt,

fed cui nullus quidpiam debeat.

W

$ 488

L

«

Do&rinam novam, fed veram, ut puto,

hr

in hàc caufa inveni: quae tamen non jus, fed

h

factum concernit.

Nam in pari caufa debito-

N

Y

reni exactore potiorem effe, nemo facile ne-

gaverit: totum, quod inveni, in eo eft, quod

in omni controverfia legis agatur de obliga-

tione, ac proin quod inter obligatum, et

obiigautem difceptetur; denique quod in om-

ni, et fic etiam in confcientia dubia lex pro-

I;ä

hibens aliqua, cum praecipiente quapiam

4

nunquam non collidatur.

Sed omiflis, quae

Q

dicenda fupereffent, finienda tandem eft haec

W

difputatio, utpote in qua jufto longius pro-

ve&ci jam fumus. *

fü

Ti

Vr

* Sed neque fic caufam hanc peroravi.

Nam in?

8(!

ter alia fequens objiciunt: Qood fi duo alte-

rius damnum ita efliciant, ut non fint caufae fo-

fün

giae

&j

IOI

Copu: XIH

] d

€iae, aut quatunque ratione conjunctae, fed ut

IQ Laf

fuo quisque arbitrio nocere intendat, et ut fe-

r donyt

cuto damno dubium,

et in utramque partem

aeque probabile fit, ex cujus conatu detrimen-

F

d

tum hoc fuerit effectum. E. g. duo cum mulie-

iil

re turpiter egerunt, ita ut nefciatur, cujus fit

lam an uterque, primus, vel

um a

proles inde nata.

Íecundus ad alendam hanc fobolem eft adftrin-

or u

gendus: neutrum énim obligare pro infelici hac

ub

muhere durum, ac pene crudele foret.

Sed

Ui

etiam utrumque abfolvere aeque laxum, et ultra

Bo

modum induigens effet: fi vero quemque ad di-

midium praeftandum obliges, jam certum eft,

quod alterutri injuriam facias.

"Verum hie cafüs ex eo duntaxat adeo intricatus

pparet, quod duae caufae in unam incaute mif-

ceantur: nam alia quaeftio eft, num haec mulier

W QW!-

primum, et alia, an fecundum fibi obligatum

nl

habeat.

Obligatio, et orta defuper qme[ho nune

p s

quam inter tres, fed non nifi inter duos id eft

y d

inter unum exactorem, ac debitorem intelligitur,

p m

[

IJgitur mulier haec aggrediatur Primum,

et in dubio

lo e[h CLL »

quid vi juris naturalis,

aut in judicio civili tan-

IT

e 0s

* quam exactrix a reo ftante pari caufa obtinebit ?

laüï".

Quid judex plonuntlablt in hac controverfia,

U

M

Num

god

nifi illud antiquis ufitatum Non liquet?

forte tutius erit, rationibus in utramque partem

i lo

j

u

j

P

aeque urgentibus exa&tori potius, quam reo favere?

: ,m51 qüä»

Quod fi infelix mater fecundo litem moveat, num

in circumflantiis fimilibus adeo mehorem litis

fuae eventum exfpectare poterit? utrumque fi-

nglus Pw

Tul in idem judicium vocare non poterit:

nam

utriusque caufa faltem numero diverfa exiftit.

Scilicet in fine aliud in hoc cafu dicere non pof-

y!

d

fumus, quam fequens : Hic damnum fuit 1llatum,

f du "

V

QIJUS auctor 1gn01atur.

nt L'Euw J

Ut

G 5

^

IO2

Jvattatus. quartus.

Ultimaà contra fehtentïam hanc meam accufatio ex

eo petitur, quoód cum communi aliorum opinio-

ne pugnet.

Verum fi pro cafu dubii reliqui om-

nes confentirent, huic quaerelae pondus aliquod

ineffet: cum vero umnus reo, alter exactori fa-

veat, tertius partitionem imperet, doctoses im

hac controverfia nihil commune , habent,

niff

quod omnes in eam fe contradictionem inducant,

ä

qua Probabiliftas, et Tutioriftas inde a $. 400.

et deinceps premebam.

ä

Praeterea quando lex prohibens cum praecipiente

$

in pari caufa colliditur, illam prae hac fequen-

At^

dam effe, fatentur, quantum ício, omnes,

qui in omni dubio lex prohibens, feu negans

Ó

ceum praecipiente aliqua pugnat.

Ergo haec nun-

2

quam non cedere debet.

Neque enim poft fu-

perius dicta legem vel praecipientem, vel pro-

hu

hibentem cum lege mere , permittente aliquando

collidi, aliquis afürmabit.

Lex mere permittens.

non datur, quia lex fine obligatione lex non

eft. Permiffiones non funt leges, fed relaxatio-

-

nes legum, aut juritüm.

—— MÓ

, Qui denique regulas juris inde a 9. 456. relataS:

h

et ufum iribunalium attenderit, in opinionem.

u

ineam 3 communi fententia abliorrere plane non

Is

dicet,

Pt

QUaI

Vid

f&m [

1€g15

imo ]

CA-

C'dþlli' AIV.

xIOä

mufito vt

CAPUT XIV.

m qpiti-

[iou (t«

De confcientia ferupulofa.

y diq

xaoti f

q. 489. Cornícientia fcrupulofa, quae tamen propri'æ

conícientia non eft

ioctoss

jent, n

490. Definitur,

3 inditi

491. Et ex Definit. eruitur XIme, eam non fequen-

.dam effe,

TIT

492. Sed XIImo ex fanis principiis emendandam,

4

)

3. Et XII!tio et aptisremediis adhibitis curandam.

494. Dubitare

licet, utrum confcientia fcrupulofa

n

non potius morbus phantafiae fit, quam judicium

yc f

ment!s:

jnes 5

li nega.f.i

$.495. Id quod experientia ratihabere videtur.

"

.

.496. Verum enim in mente j

udicium ferunt, licet

fnec u

j p(]& j

fcrupulofi fibi hujus confcii haud fint.

!

vt pro

$.497. Unde periculum in dubio practico agendi, et

fic peccandi tantum non eft quantun jactant.

e Wm.

ts

t m [

Jwet!

j

$. 489.

] 102

H;)c loco de confcientia fcrupulofa ex re«

cepto more tra&andum: fi tamen ifta homi-

" g5

u

nis affe&tio confcientiae nomen jure fibi ufur-

pat; eoquod aliqua potius fenfus aegritudo,

quam judicium mentis exiftat.. Verum tritam

viam profecuturus, conícientiam fcrupulo-

fam definio, quod fit judicium de obligatione

legis frivole, et abs gravi ratione conceptum.

$. 490.

Eft igitur hoc confcientiae genus opinio,

imo potius error,

cui nor

n prudens rati

Md

G 4

levii-

Ü

104

Tra&atus 'quartus.'

leviffima quaedam folidae rationis fpecies oc-

cafionem dedit.

Per quod a confcientia pro-

babiliore, aeque, ac minus probabili differt:

quae etfi non raro falfae exiftant, ex iis ta-

men argumentis concipiuntur, quae aliquam

attentionem merentur, et in viro prudente

grave judicium, aut certe juftam aliquam fol-

licitudinem efücere poffunt. Confcientia ve-

ro fcrupulofa ejesmodi momentis nititur,

m

quae ad contemtum potius, quam ad conci-

tü

piendum judicium apta funt.

fo

p

&i

$- 49t.

fcru;

verf

Et hujus quidem mali tam nocentis fubin

f*

quam pervicacis vim, originem, ct remedia

Tom

contrá illud facientia confiderare operae pre-

i

tium feret.

Et.quidem hujus conícientiae

N

nulla eft vis moralis: nam eum ex ipfa con-

fcientiae definitione $. 276. veri nominis

conícientia fit judicium prudenss; ettale neu-

tiquam fit confciertia fcrupulofa, ideo ex to-

ties decantatá conícientiae definitione facile

eruitur XL hanc, de qua agimus, confcien-

&

tiam minime fequendam, fed ex melioribus

principiis, atque ex í2na ratione emendan-

dam eífe.

b

** Id autem iterato, ct follicite advertendum : ni-

"mirum hominem duplici cognitione pollere, r««

fionali fcilicet, et azimali, quarum prior a mene-

te, pofterior a feufu proficifcitur, -Quare hifce

per-

|

10$

Caput. XIF.

150

perturbationibus obnoxii, etíi de peccato a fe

committendo vehementer dubitare, imo judicare

u pno.

fibi videantur, a peccato tamen immunes íaepe

Qifert

manent, Vide infra $. 497.

$37

A

rüdettt

S' : 492:

um

TT

Ad habendum porro prudens in negotio

fiR

morali judicium facile et quidem XIImo infer-

j cot

tur, quod judicium confcientiae ex genuinis

fontibus, et fanis principiis hauriendum ; ac

proinde ex talibus confcientia fcrupulofa

emendanda fit: et quod rurfus confequitur,

fcrupulofos perverfe agere, dum vel ex per-

vería inftitutione *, vel ex perplexa phanta-

« fobi

fia**, vel demum ex impulfu etiam mali dae-

emeli

monis *** (hos enim fere folos fcrupulorum

UE

fontes effe crediderim) inepta fua, et meti-

o

«ulofa judicia concipiunt.

yft (

* Huc etiam confuetudo cum ejusmodi anxiis ha-

moras

benda pertinet.

Horum enim timores, etactus

j m

perturbati velut pro inftitutione, et exempla omni

h

IO eX w.

verbo eflicaciora .funt*.

c f

** YHaec enim propria fcrupulorum fedes ei*c; quae

a

cum in poteftate noftra non fit, ejusmodi ango-

:

jorius

res pertinaciffime retinet,

d

s Scili:et communis ifte naturae et gratiae hoftis

fuas plerumque in hoc negotio partes.habet, Deo

ad purgandam, vel exercendam animam id permit-

T

tente.

Illud etiam advertendum, quod in anima-

JUp l

bus in via juftitiae progredi incipientibus hos tu-

——

j

maultus plerumque excitet hoftis, fcilicet ut eas

r Jj

f

qe

vel

PCA

105

Jvatatüs quavtus.

vel. a concepto propofito dejicíat, vel in eodem

impediat faltem.

Generofe meticulofis hifce in-

gerendum eft fqueng * Ícrupuli a daemone funt,

$. 493.

Et u'ciqile prudens judicium, àác proinde.

genuina conícientia ex fana origine capienda

eft. Unde XÍIIm? confecutio habetur, per-

verfis illis principiis $. 492. meliora fubftituen-

da, ac totidem velut remedia contra perni-

ciofum hoc malum adhibenda effe.

Scilicet

fubfidium morale id: eft du&tum a prudente ac

do&o viro *, fübfidium naeturale per. medici-

nam, copiofas, ac multum ftreperas occupa-

tiones .**,

fubfidium a gratia per preces

Ícilicet obtinenda. ***.

fiy

(

X* Primo loco commendant obedientiam caecam, et

[

invictam viro probo przeftandam.

Subfidium.

certum plane,

et efficax, dummodo meticulofi,

H

hi, et in excogitandis aut potius- fingendis ti-

€d

mendi rationibus füpra fidem ingeniofi, fenten-

Qu

tiam ducis fui conftanter exequerentur.

Nunc

argl

vero nova femper in iis dubia fuccrefcunt, ut

iterato ad eundem recurrant, et plures infüper

]

alios fatigent, ac denique mulli obediant, Quot

tiQn'

capita hydrae huic amputaveris, recentia femper

d

abfimile

fine fine fuccrefcent: eftque boc malum igni haud

Hiiql

» qui tefte Sapiente &) Nunquam dicit :

[ufficit,

ly

I

3** Hz vero tam multiplices ac diver(e debent

d

elle , ut animus Ícrupulofi tota die occupatus

nulluntr

4) Proverb. q3, 16

4

107

Caput. XIV.

n

nullum temporis fpatium, quo anxietatibus in-

t

hilet

dulgere poffit, habeat.

Sic enim phantafia per-

Jne LUf

turbata, ac velut ardens quiefcere, ac refrigef-

ccere poterit, íane menti deinceps rite famula-

tura,

Profecto experientia ipfa conftanter do-

cet, quod exercitatio, & labores exteriores ,

qui mentem continuo ad alia avertunt, inter

auxilia naturalia contra hoc malum vel eliminan-

p

dum, autcerte mitiggndum fint efficaces adntlo dum,

j

*** Tllud etiam non pacuos juvit, quod a fuis di-

rectoribus fuerint inducti, ut non tantum fcru-

WA

Yütue

pulis non cederent, fed ut infuper ftudiofe con-

trarium agerent, idque iterato, ac continuo, ut

) perni.-

-fenfus eorum ad juftam audaciam firmaretur.

gcin s

J

yedici

$. - 494.

ecupt-

QXQCBS

Hucusqüe jam confcientiam ferupulofam

fub imagine frivoli, ac perverfi judicii ex re:

cepto more defcripfi.

Verum ego vehemen-

ter ambigo, an fcrupulofa confcientia ad ge-

Heæmï [

ubl

nus judiciorum vere pertineat: quin potius

ii

ii

ea folius phantafiae morbus, et vitium ali-

quod eft. Hujus affertionis meae ratio, et

fentt

Nuté

argumentum eft fequens: prout fupra $. 491.

ynt, "

j

jam dixi.

Homo emotae mentis, et ufu ra-

jnptt

tionis deftitutus facultatem judicandi impe-

j Quof

(ampat

ditam habet, ac proinde nec poteft judicium

aliquod concipere: homo vero fanae mentis

y h

T

levibus adeo, ac ridiculis momentis, quibus

fcrupulofi exagitantur, ad judicium, et ad fi-

"i

&cm talibus adhibendam permoveri gon poteft.

tu)

nl

]i

W

|

$. 495.

103

Tratlatus: quartus.

$. 495.

Quod etiam experientia, ultra quamx p.]e-

rique advertunt, teftatur. Nam fcrupulofi

fciunt, ac ipfimet perfuafi funt, fe fcrupulo-

fos effe, et inanibus terriculamentis exagita-

ri, ác fuis proin timoribus nihil momenti fub-

effe *.

Atque rem ita fe habere, facile qui-

vis experiri poteft. Nam ejusmodi meticu-

lofum na&tus dic eidem, te haec dubia, at-

que ea, ex quibus nata funt, argumenta, ac

demum ipfuüm nomen dubitantis publice aliis

relaturum elffe,-fors confilii petendi cauía:

mï

Du

et tales plerumque id etiam in caufa alias mi-

nime verecunda prohibebunt, erubefcent,

ia i

n

At

timentes, ne ab omnibus irridendi ipfam apud

eos ftultitiae notam incurrant; maxime ve-

Ti

Tür

ro rogabunt, ut eorum nomen faltem publi-

N

ce taceatur. .Adeo tacite perfuafi funt, fuos

V

timores fcrupulos, ac prorfus inanes effe;

Et tamen prae follicitudine fenfus eorum

ii

aeftuant, et algent, calorem fimul ac frigus

tj

patientes: dum interea mens eorum fecura,

firmum de inanitate hujus timoris judicium

tenet: licet hujus judicii fibi conícii minime

int.

'

.....

,9 Quod vero tale juüdicium fub ipfo timoris aeftu

lt

menti infit, etiam ex eo mire confirmatur, quod

n

fcrupulofi ejusmodi in cafibus prorfus fimillimis

facile, prompteque rectam fententiam proferant:

pui

Tf

memo enim fcrupulofos facilius plerumque juvat;

quam ipfimet fcrupulofi, lam non poffent

pro-

Qo

erre

C«put XIF.

Io9

fezre judicium , nifi pro ea ipfa caufa illud in

mente praevie jam lateret.

Scilicet per eas ipfas

rationes, et leges, quibus aliorum dubia' fine

m p

haefitatione diffolvunt, in cafu prorfus funili, et

of

in propria caufa fuos timores in animo, in ani-

mo inquams contemnunt,

Turxixü'

Xopte

at

'

$. 496.

dl

1

f

il

i

Ex hac jam do&rina inprimis inteïligimr,

bi, t

innumera in animo noftro tam judicia, quam

t d

decretalatere, quorum nobis conícii non fu-

p

mus Quis crederet, anxios hos, quos fcru-

Quid;

pulofos vocamus, clam , et fecure infuper

jis m

judicare, timorem fuum, quo tantopere ve-

a

xantur, inanem efle.

Scilicet ad judicium

! d

J

rationis, et ad voluntatis decretum requiri-

me ^

M

tur, utíciatur id, quod intelligitur, aut de-

np

cernitur, neutiquam vero neceffarium eft,

mt, uüä

ut fciatur, id a nobis cognitum, vel decre-

g

[e

tum fuiffe. Quod quidem ad intelligenda pec-

eori

cata ignorantae, de quibus dcinceps agams

Mi

mire juvat.

k

fecuis

ul

i

yi

i

$. 497 .

Alterum ex hac fcrupuloforum conditio-

ne confectarium eft, quod non tantum, quan-

tum plerique putant, periculum fit, ne ícru-

u- , qtlo

pulofi in dubio pra&ice pergant: dum nempe

Gmil

jini

miferi hi durante hoc angore actiones fuas

rotef*"*

equi-

ia

wa"'

t p

profoquuntur. Nam faepfiïinue (nolim

dem

i

IIO

Tratlatus. quartus.

dem dicere, quod id femper fiat) non obftan-

te hac fenfus interioris tempeftate, animus

T

dubii expers de honeftate illius actionis, fu-

per qua fenfus adeo trepidat, fecurus eft. *

* Illud mirum, et paucis obfervatum, mihi vero

a multiplici experientia compertum effe puto,

ä'

quod hoc anxietatis malum non melancholicis,

& atrz bilis hominibus magis, quam iis, quos

fanguineos vocamus, infeftum fit.

Neque-huic

experientiwe fua deeft ratio: nam horum fangui-

:

neorum fenfus omnium eft delicatiffimus, ac

proin ad quemlibet impulfum mobilis, qui fa-

f

cil motu ignis inftar, aut aeris totus. irritatur,

ac turbatur,

et innumeris vicibus ex leviffima

ls

ratione mutatur,

In excogitandis item contra

:502

fe argumentis perfpicaces funt admodum, wut

ho

viro etiam egregie docto negotium faceffant.

Lentae vero, ac anulta velut terra graves natu-

]

rae conceptum aliquando judicium non tam fa-

|

i

l

eile dimittunt.

uöl

h

]

d

3

j

ij

h

lj

G

W l

€A.

Caput XV.

1li

CAPUT XV.

jbl

Nnimu

Tota, quae de con[cientia bucusque tradita e[f,

'1'155 h'

doGrina, in unam regulam contrabitur.

D

$.498. Non licet agere, nifi convenienter ad legem,

$.499. Unde in dubio ab agendo abftineri debet ;

yhi vt

fe puff

$. 5oo. Multo magis fi pro lege ftent minus probabi-

xl

lia argumenta.

$. 5o1. Hinc nunquam agendum eft, nifi ad agendum

]lj, q'wi

fufficiens ratio ex lege habeatur.

qge i

, n

$. 502. Quae eft regula proríus univerfalis, nulli ex-.

ceptioni obnoxia,

mus, ^

$.503. 504. 505. 506. Nec quoad miniítrum S, Sacra-

qui t

mentorum ,

rrititily

evillimd

6.507. Nec quoad judicem

contà

«508. Aut medicum.,

« 509. Haec eadem regüla fcripta eft advocatis, et

Il , W

prohibet, ne

"

at

d

g T

$. 510. Contra veritatem

511. Et juíftitiam deteriorem caufam defendant,

s

519. 513. 514. Caufam enim in judicium deducen-

do nequaquam volunt cauiz fud argumen;a judici

tantum proponere.

$. 515. 516. 517. Neque ob fpem graviora momenta

pro deteriori modo cauía inveniendi litem in-

choare licet,

$. 518. Maneat ergo regula $. 501!, fcripta,

$. 519. Quae pro fingulis cafibus folvendis fufficientif-

ima CH.

/

)

$. 498.

Inprimis vi ipfius contradi&ionis in fingu-

lis cafibus etiam pby&ce eft neceífarium agere,

vel gon agere.

Paritey cextum eff, quod

Li

nUn-

CA 1

b

1F2

Tra&atus quartus.

nunquam impune agere liceat, nifi hone&e,

Jr

h.

feu concorditer ad legem aliquam: idque eo

ipfo, quod actus inter bonum., et malum me-

dius, feu indifferens dari nequeat.

Scilicet

menti liberae non eft permiffum ullum ali-

u

quando motum, nifi venientem ab aeterna

r

juftitia deliberate admittere, —

mJ

pv

$. 499

eí

i

Tam fieri non poteit, ut aliquis a lege mo-

tus menti adveniat, quando argumenta pro

ea lege, et contra legem eandem mutuo col-

lifa ejus vim fufpendunt

Certe voluntas le-

gem fequi nequit, cum intelle&us legem pro

P

hoc actu dari non judicat:

jn dubio autem,

1

feu contrariis argumentis aequali vi urgenti-

bus intellectus judicium aliquod de obliga-

tione legis ferre nequit; Ííed potius inter

utramque partem füfpenfus absque omni fen-

tentia. fluctuat.

Unde in dubio actioni Ju-

ftae , id eft a lege praeceptae locus effe non

lj

poteit, Vide $. 474. et feq.

fi

lU

ln

$. 5oco.

l

Si vero agere non licet, dum pro lege

n

aCtionem imperante I'HUOIIGS aeque probabi-

lm 1

les pugnant: longe minus id erit juítum, fi

li

QU

:a'gumenta pro hac lege facientia.fint münus

m

Ump

pro-

l(ïm

Caput. XV.

113

probabilia, aut omnino nulla, et penitus fal-

ondte,

Ique &

fa. Quare

6. Sor.

t m

ethed

'Totam de confcientia do&rinam fequen-

lum d

ti regula concludes: Pofl odbibitam pro gra-

aet

vitate caufae juflam indu[flriam, mullam un-

quam a&ionem ede, feu ab attu femper ab[tine,

nifi pro ea a&ione cognofcas, legem certam, aut

probabiliorem. faltem. [lave.

Seu quod idem

eft: INunquam age , mifi ad agendum fufficien-

tem vationem ex lege babeas.

'ege mOI

n p

?** Cum enim nunquam non inter duas leges unam

jo C0*

praecipientem , alteram vero prohibentem . verfe-

mur$.472. X feq., cumque electio unius prae

dasle

alio nunquam noftro arbitrio relicta, fed omnes

9 m

potius actiones noftre divina aliqua lege defini-

Mem»

tae fint: ideo nunquam licet agere, nifi praeva-

lens ex lege ratio habeatur.

lam nifi lex certo,

u

aut probabilius faltem actum exigat, ratio ex le-

3

ge praevalens ad agendum nunquam habebitur:

y 5

et fic ab actu. femper ceflandum erit; eoquod ad

m

non agendum ratio non requiratur.

Atque ideo

potiffimum leges prohibentes legibus przcipienti-

jon

bus fn pari caufa potiores funt, quod ea, quz

fl

funt, non item ea, quz non funt, fufficiente ra»

tione indigeant,

Quz quidem fupra de confcien-

tia dubia jam uberius dicta fuerunt.

3. 502.

Haec porro regula rite intelleCta adeo eft

ol

vera, ut nulla exceptione nec quoad minie

ftrum facramentorum, nec quoad medicum;

nec quoad judicem, vel advocatum, feu cau-

tun

farum patronum indigeat: etfi quoad hoc aiii

F mmüs

4om . íl.

ple-

m

II4

Tra&atus quartus,

plerumque aliter fentiant; qui pro hifce qua-

tuor hominum claffibus fpeciales conícientiae

lis,

n

regulas deícribunt.

N

CQtQ

lis !

g.

£ó3.

ni

Et quidem de. miniftro facramentorum

duc

tradunt Íequentia;

"Si e. g. ad baptismum

Telp

"aqua certo, et alia probabihus fuffectura

Ti

"eft, tunc hujus facramenti minifter non poe

hoc

"teft adhibere aquam ad baptismum . probabi-

fpe

?lius aptam.

Idem de íacrificio, et aliis fa-

— (

lunt

cramentis

ut adeo in ejusmodi caufis nec

Inoj

probabiliori, fed non nifi certae fententiae

?detur locus; nifi in neceffitate, in qua alia

lj

TE

Yelut

"fors materia pro baptismo miniftrando ha-

eü Ttor

beri non poteft

Neque parum. ut puto,

K

"fibrgratuiabuntur Tutióriftae, quod in ce-

lC iort

?lebri, ac trequenti adeo cafu eorum do&tri-

1 lm «

na triuimphet.

pletat

$. 504

'&þt

Verum in omni controverfia confciéntiae

Denipi

fingulae ieges, ac fingulae quaeftiories probe

lüee (

füat attendendae, et nullatenus ad plures, ve-

lüt in cumulum conjeéctas unica refponfio,

aut fententia éxigenda eft: nam una poteft

efle falía, et altera vera:

imo etiam eadem

h

l tlx

fententia ex lcge aliqua fors jufta erit, quae

ip(

per aham jegem: 1niqua erit.

Et haec accu-

ïämen l

li

4

TatUo ico:ogos morales, et alios. morum

Q

T Q

Dcétores:onge frequenuus, quam quis opi-

mr.ur, deítituit;.dum toties ex diverfis legi-

"r

$

bus

Caput. XP.

II$

Y qu.

bus, ac officiis ad confirmandam unicam fen-

Y ojendr

tentiam argumenta .accipiunt; dum tamen

certum eft, quod fingula. officia fingulis titu-

lis nitantur, et adaequatam fui caufam non

nifi unicam habere queant. Nulia res bis pro-

menttrug

ducitur, fingulae itaque quaeftiones fingulis

aptimd

refponfionibus, ac feparaüs fententiis termi-

(oftdut

nandae funt.

Sic e. g. alia quaeftio eft, num

r

hoc genus aquae fuffecturum fitad baptismum

; r

Ípectata ejus indole, et divina, quam ex vo-

2 diis d

luntate Chrifti habet, inftitutione: et fic ejus-

quíis 16

modi aqua probabilius, etfi non certo, ad

opfentis

baptismum apta erit.

Et haec quaeftio eft

a di

velut Dogmatica de natura baptismi.

Alia

b

eft moralis, fcilicet quanta myfterio huic ex

lege religionis reverentia, ac cura debeatur,

odin &

ne forte ex inepta materia irritum , ac nul-

lum evadat. ltem alia lex eft caritatis, et

f dOC(U'

pietatis in homines,

e fcilicet ifti ex dubia

baptismi materia facramento utili adeo , ac

penitus neceíffario carendi periculum fufti-

m/cie'nü'?e

nere cogantur.

"

i p*

yre o

5.'505,

a[pon u

Iam e. g. aqua aliqua fpe&ata natura bap-

eydet

tismi poteft effe probabilius genuina: ejus

[!

tamen ufus, quantum: ex lege religionis , .ca-

ritatisy ac pietatis erit'certo facrilegus , fi

mol'um

aqua certo fuffectura füppetat: .wi/iet gra-

ul

T

viljumorum wmalorum pericula etiam mintus . pro-

"

2

bab ilia

116

Jra&atus. quavtus.

|

babilia ab aliis avertere ex certis legibus ge-

neratim tenemur .. quondo id. absque no[lro gra-

vi incommodo fieri potejt.,

$. 506.

uod vero propter periculum etiam mi-

nus probabile fpeciales confcientiae regulae

miniftro facramentorum non fint defcriben-

dae, patet ex eo, quod idem in quovis nego-

tio obtineat, in quo abs omni fere noftro im-

pendio aliena difcrimina prohibere poffumus.

Sic non licet ardente titione per domum pul-

vere pyrio refertam tranfire, fi ingentis in-

cendii periculum etiam remotum advertas:

moleftia, qua aliquot paffuum circuitum fa-

l

t

cere cogeris, facultatem tibi haud tribuit,

utalios in tanti mali difcrimen etiam minus

Yl

d

probabile conjicere queas.

Sic pondus ex

I!

tecto projicere, fclopetum explodere, et in-

I , Q

numera alia minime licent, fi alios graviter

T per

Tnys

laedendi iietus minor quidem, non tamen pe-

nitus nullus fit.

((

li

(

|1

MT pr

** Nam in caufa adeo difpari pietas alteri debita

Üfttio ]

propriae libertati, ac pietati merito, et ex te-

Aliud

l (

UOQ

fümonio fenfus intimi praevalere debet.

böï)apr

in vierisque ac paribus confcientiae quaeftioni-

bus.

Sic centum ex pacto, oflcium pietatis

Cäp 1

«

in parentes . penfum aliquod religionis, et in-

numeraalia, quae probabilius non debes, prae-

ftare non teneris,

Licet enim non praeftendo

talia

Captuit. XV.

II7

E

pIbl g

talia alterum laedendi aliquod difcrimen adeas:

attamen haec ofücia exfolvendo prar, aut maius

ii

detrimentum, aut nwlefham fubire cogereris.,

In ejusmodi cafibus . e.

. parentes aliquo obfe-

quio carere, vel tu id praef'car., debebis: ünde

in pari detrimento caufa probabilior merito vin-

cit

Si vero trabem ex tecto incuriofe jactare

velis, vel tu moleftiam in viam profpiciendi,

vel alter vitae d:fpendlum tolerare

COg& Ldro

etun f

U»de, quod dictum jam eft, in tauta impendii

)e Iegll'äï

diffimilitudine periculum etiam minus probabile

(eh:

l

j

per legem aliquam non minus,

aut magis pro-

VIQ n

babmm, fed per iegem dhquam certam , etaper-

yoltrort

tam devitare obhfraus.

um

]urm pu

$

i ntis 1

dve]* 2).

Cur pro judice praecipuas aliquas confci-

æum

| trbu ii

entiae leges ftatuant. aliqui $. $02. plane non

video.

iNam fi pro acione, feu quod fem-

am an !

j

T

per idem, pro actore, aut crcchtr)re lex cer-

of

ta, aut probabilior ftet, tunc actionem Judex

ere, 6[ T

imperare debet

Si vero lex certo nulla,

)C ïzï

jj

minus, aut aeque probabilis pro actore de-

u

g

tur: tunc judex reum abíolvit, petitam actio-

nem prohibet, aut faltem non praecipit ;

fed.

wlul

omnia in antiquo , feu in eo ftatu relinquit,

Jer !

in quo ea ante motam controverfiam fe

na-

M

fl

et.

Àil

bebant.

Quod ipfum ea, quam in praefenti

ftio 1

. et totus ineus

quae

capite defcr: bo, regula $.

n

r

hd

de conícientia tr a&tatus loqultur.

(|]54

ra

f

2

(

j

$. 508

ji

H 35

d

1I8

Tratatus-quartus,

r

$. 508.

fiüs

pat

Sed etiam medicus 'non nifi communibus

f

im

confuiendae regulis indiget: atque ideo de-

bet adhibere medicinam certo profuturam,

hïþ

et relinquere eain, quae non nifi probabilius

4 Ua

n

aegro falutaris e

Et id quidem ex lege ca-

ritatis certa, quae. praecipit, ut aliumi ex

periculo mortis etiam minus probabili eripia-

mus, cum eum. eripiendi auxibum certum in

te

promtu nobis eft: quod ruríus medico. adeo

Y

—

non eft peculiare, ut ad idem etiam alii qui-

rl

cunque teneantur.

Sic teneris dormientem

IH

a lomno excitare, fi metus aliquis prudens,

a

etf remotus adfit, ne e. g. ab hoftibus, aut

r

vi nocturni frigoris perimatur.

]tem debes

to

ni

bibere volentem monere, fi ex aliqua licet

falfa potius, quam verd, gravi tamen ratione

mmq

timeas, in hoc potu venenum latere etc, At-

que huüc orania ea transferenda funt , quae

füpraa $. 5.4. et deinceps de miniftro facra-

mentorum dixi.

t

$. $e9.

Yis j[

atro

Caufarum denique patrono, feu advoca-

BdVep

to caufas vel ex ipfius opinione minus pro-

B

babiles tuendi facultatem faciunt nedum Pro-

Á

babiliftae , fed etiam Probabilioriftae non pau-

tl

ci, proinde huic quoque fpeciales de con-

Yel Ji

fcientía leges ftatuunt. — Atque etiam hoc mi-

^m

nus

E|

d

Caput XV.

119

nus re&e fit, et ifthanc licentiam caufarum

patronis minime afferendam effe opinor: cau-

füim enim minus probabilem in judicio tueri

mnrbus

iio d

inviolabilia veritatis, et juíftitiae jura pro-

N

hiþeng

Oabl

Á

*

x

$. 510.

gl

[

jl «t

,?Et quidem veritate invitiffima id fieri pa-

certm d

tet ex co, quod ejusmodi patronus, feu ad-

fico 45

vocatus toto conatu judici perfüadere velit,

"

ali QU

caufam hanc vero propinquiorem effe, quam

mientett

tamen falfam potius. effe, ipfüsmet perfuafus

rüden

eft: nifi enim judicem inducat, ut arbitre-

9

yi, qU.

tur, juftitiam probabilius ftare ex parte pa-

m

Y

troni hujus, hic fententiam pro fe obtinebit

qua ]w

pnunquam; paucis, vult fallere,

atf

j

o tU |

$ NT

il

)j

UAV

(1t

l

il

Sed etiam eaufae minus probabili patroci-

nando juítitiam aperte oppugnat: cum enim

vis juftitiae pro parte adverfa etiam in animo

patroni fit major, contra hanc nitendo eidem

adverfatur utique.

Scilicet confcientia eft

gdy(m

prudens judicium. de obligatione legis circa

jU$

pïO

fingulas actiones. $

2

^

70

Iam fieri non po-

yn L

teft, ut aliquando vera prudentia fuadeat,

n

vel juíta lex jubeat, caufam 'deteriorem cum,

( (

detrimento melioris juvare.

ii

lhocmh

[

S. 512.

E.

I20

Jracatus quartüs,

S U A

jf

Inp

Sed patroni non adeo rationis egeni funt,

qui

ut hanc fuam quibuscunque caufis patroci-

e

nandi confuetudinem tam facile deferant: di-

ne

cunt eüim primo: "Malum eífe non poteft

"caufne füae merita, ac momenta candide,

"ac fne fraude coram judice explicare, et

tel

"re judicis arbitrio commiíla, et promto ad

hu

"parendum animo ejus expectare fententiam.

h

"Nonne privata induftria in jura hucusque

"minus probabilia indagare, Doétorum con-

"filia adhibere, rem in facro tribunali expli-

""care ex omnium fententia oportet? quomo-

" do jam idem publice agere impium eft, quod

"privatim curare non raro etiam

l

praeceptum

" eft ?^

f

1

$. 513.

V'erum probe advertant patroni, et par-

2

tes lingantes quaecunque, quod judicium

fubeundo non judicis arbitrium, confilium,

l,

aut doctrinam fimpliciter exquirant: Si enim.

judicem legis peritifflgum ad inveniendam,

!

ac docendam Veritatem, feu jUftitiäm aptif—

finum eífe putent; poffent eundem ad con-

Mi

fiium privatim adhibere, ejus monitis, .ac

j

!

effatis ftare etc: litem vero judicialem in-

choando (uam caufam juftiorem eífe diífer-

te allerunt: non folam judicis do&rinam, fed

infu-

)1

I2I

Caput. XV.

infuper ejus poteítatem, ac jurisdictionem

implorant.

Unde non primum quaerunt,

Yi i

am rem ipfam, aut jus

quid juftum fit, fed j

yitoc

exigunt, definite afirmantes, juftitam pe-

r d

*

nes fe ftare.

n d

catdito

uod quidem tam diu jufte fieri non po-

|cyt,

teft, quamdiu mens caufam et opinionem

(Ormt) d

fuam probabilius falfam effe, intime perfua-

fa eft.

qtetid.

Jucusqé

i COf*

* Quod vero lites juftitiam caufae fuae non quae-

j exyl-

ryendo fed afirmando inchoari debeant, ex eo

qom-

patet, quod ad initium caufae Juramentum. ca-

J Qu

lumniae, quod vocant, faltem vi legis fcriptae

Scilicet Imperator 4) prohibet

g

fit exigendum.

inchoári judicia quaecunque, amfequam utrius-

que partis advocati Jacramentum legitimum prae-

fient , et ipfae principales perfouae [ubeaut jus-

jurqndum. Et ailor qzu'dem juret , non calum-

e par

niaudi amimo litem fe moviffe, fed exiffiman-

(iUn.

do, bouam caufam fe babere. Reus auíem mon

;?udf

unf]ylmæ

aliter fuis allegationibus utatur, mifi prius et

Sianim

ipfe juraverit, quod putaus fe bona inflantia

8nd£lm j

uli, ad reluttaudum — pervenerit.

Et poftea

utriusque partis viros differtiffmos advocatos

T

] cont

juramentum praeftare, facrofanilis [cilicet Evan-

js, d

geliis ante judicem pofitis.

m J'

]

d

Hs

$. 514«

pIl i;e

ii

4) L, 2. C. de Iure, Iur, propter calumm,

122

Tratlatus. quarius.

ï

D]

S. 544

L

?

Lon

p d

o n

liter res fe habet in privata illa

771

induftriaj qua in jura noitra, imo etiam alie-

na indagare oportet, etfi hucusque fint mi-

nus probabilia: omnino enim oportet in cau-

fae veritatem inquirere, et juftam pro gravi-

tate negotii induflriam nunquam non adhi-

li

bere, ne fi errare fors contingat, error ille

t

fit vincibilis , id eft culpae obnoxius. In-

quirendo autem nondum juftitiam, et jus

nobis afferimus, nondum partem alteram ve-

Ü

lut hoftiliter adgrediendo civile bellum mo-

j

vemus, juftinae giadium pro nobis ftringi

hi

volentes: quod tamen lite judiciali mota

[V

omnino contigit.

Bo

bb

$- 515.

Vi

j

Per quod etiam alterum argumentum cor-

(

ruit, quo deterioris partis patroni fuam ju-

C

ftitiae infeftam operam purgare fruftra fata-

Il

gunt; ajunt quippe: "Sit enim caufà clientis

te[

"mei hucusque minus probata: poteft tamen

Veri

"per decurfüm litis probabilior evadere, pof-

r

Ti

IN

"funt pedetentim nova inftrumenta, et ex

iUf

"ipfis partis adverfae refponfis firmiora in

"caufam noftram momenta peti, Eventus,

" et fata judiciorum, aeque, ac bellorum funt

"maxime inexpectata : in utrisque innumeris

"vicibus foruor fuccumbit.

$i minoribus

Y

copiis

I2

" copiis: bellum - cur 5011 et minoribus ratio-

t

"nibus litem movere, aliquando prudentis

t2 1

25 üt ?n

m lie

[mt mI'

S. 515.;

n a

ogir

| Aft donec ea argumenta inventafint, non

bilius indebi-

n ul

licet folutionem hucusque proba

r MBI

u l

tam jam praevie, ac definite exigete

tim de-

j h

an caufarum paátroni permittent genera

et n

apfu

bita probabihus nulla exigere, eoquod. 1

m ve

temporis probabiliora fieri queant? ut omnia

p n

aliaomittam, nonne is, penes quem jus pro-

;1'-;

(l

babilius exiftit, adverfam, in

AXLá

usque proba-

I0

bilem caufam jure repellet dicendo: aeque

ntius eft, ut minus pro-

pronum, imo freque

babile fiat certo falfum,

quam, ut id proba-

bilius, vel certo verum evadat? ut quid er-

go ate potit

18$, qua

m a me in caufa hac vin-

n

Cl etto

tumobtineri defideras: praecipue cum

caufa tua hucusque deterior exifta

t? Scilicet

; )

in praefenti caufa nunquam fatis notari po-

| fitt

f

teít ,

quod litem movendo non tantum in

veritatem inquirant,

fed a&u ipfo folutionem

t

babilius debitam de-

jam exigant, vel eam pro

7 POI:

finite negent.

V v^

4

j

(tU9,

$.. SI7.

Bu

meTiS

Argumentum ab armis ad jura translatum

Jb

huc minime quadrat: nam majores, mino-

resve

:QP)S

NusnPP

124

Jra&atus quavtus.

resve vires ad juftitiam belli nihil fane con-

Q

ferunt.

Ex eo quod paucioribus copiis bel-

b

lum aliquando recte geratur, minime fequi-

tur, quod ex infirmióribus argumentis melio-

rem cauíam judicio laceffere juftum fit: et

poffet fors quispiam fimile, fed ineptum pror-

ä

fus argumentum formare: infirmiore exerci-

tu, ac proin etiam débiliore jure bellum re-

cte geritur.

Et fane quanta tranquillitas in

republica, et quanto pauciores lites perftre-

perent, fi quilibet patroni, feu advocati hanc

doGrinam fequerentur;

etfi contraria, et

vulgaris opinio, evertendae, aut certe ve-

xandae meliori caufae nata,. feliciter exula-

ret? Nunc operam fuam in fas, et nefas ae-

q

que venalem circumferunt, oblata quacum-

lt

que caufa non an jure, fed qua arte defendi

W

queat, unice foiliciti.

Y

5- 5180

Quapro'pter- tota confcientiae cäufa in

(;1

regula $. 5o1. defcripta continetur, eftque in

I

ipfo ufu expedita, et facilis.

Scilicet con-

b

Ícientia eft intelle&us, et veritatis negotium,

k:

eftque merum judicium, quod eo rectius eft,

i^

Etfi totum

quo veritati propinquius fuerit.

)

follicite expendatur, nulla confcientia eít tu-

li

tior, quae non fit verior.

Nunquam ad

«

agendum aliquem motum adinittere licet, nifi

fm

qui

Caput XV.

I25

! (

qui alege veniat: jam nifi Jex faltem proba-

s b

biius urgeat, ex ejus vi nemo agere poteft.

fequ

Hunc fimplicem adeo agendi modum ex du-

fic]0«

&u folius rationis, et fine fpecialibus de con-

D &

Ícientiae regulis veteres, et omnium. aeta-

tum , ac locorum tribunalia tenebant , quae

j

X

a&ionem nunquam decernebant, reum, id

efít, partem negantem nunquam non abfol-

m

ia5 1

vere íolita, nifi pro a&ore, feu pro acuone

ere

argumenta praevalenua haberentur.

?i dunc

2, 6

$. 5T19.

? Ye

xule-

Hac naturali fimplicitate contenti anti-

qui illi, de confcientiae negotio parce adeo

$d

cum.

traétantes, pauca de eo teítimonia relique-

runt nobis : dum cau(a haec in noftris fcho-

endi

lis tanto ftrepitu perfonat, ut majoribus ad-

huc affe&ibus in DoGorum animis agitetur.

Ufus aetatis, et fola Doctorum difiidia tra-

&atum de confcientia, fua indole breviffi-

mum, regulis ac confcientiae pene infinitis

divifionibus ex proprio captu inductis, de-

yft i

inceps tam amplum reddiderunt.

Atque ut

ïque j

eandem regulam iterato recitem : /Vaunguam

r Cot

ptlUy

agas, mifi proevalentem ad. agendum vationem

ex ea lege babeas , de cujus oblsatione sn pro-

J5 d

tutm

pofito quolibet cefu aeitur. Haec regula rite

intelle&ta totam de conícientia doctrinam

£ u

comple&itur: et ad ufus tuos perpetuo fola

j ?

fufficiet, Leges enim aliunde, et per reli-

;l

quam

qul

126

Tra&iatus quavitus.

quam "Theologiam moralem difces; et fingu-

la facta probe nofcere fatages: et quantum

ad folam conícientiam ; feu quoad applica-

tionem facti ad legem haec, quam commen-

do, rggula in nullo unquam cafu te deftituet.

Qu

APPEN-

fing

a

Jl

QR

T

JUS0R

APPENDIX

AD

TRACTATUM DE CONSCIENTIA, ID

EST DISSERTAT IO DE PECCATIS

IGNORAN TIA'E.—

pE

l

qu

hi

Íc

u

f

t

te

Pl

(;

OHM

b

Ut

fed (

li

li

(i

THi|

MW

f

,

(b

m;lïn

Wie

tmgnl

1y

1)

!

129

i

ï] prafenti de pcccatls ignorantiz fcribo;

que quxdcm tantam timoris; ac follicitudi-

ut ad haec

illami

nis materiam prabent,

.Apo?toh fententiam pertinete arbitrer, qu&

i(,nb ta):

INibil mibi confcius fum : fed mon

in boc juftifzcatus /um

Vera funt, que hic

fcribo; ac proinde etiam ut;ha

ne vero

tantus, quem peccata ignorantie inducunt;

terror Te vàcillare faciat,

aut omnino d(,jl-

cere queat

mentem tu: m previe. firmare,

& pgravi huic; quo DeguM timere jubemur ;

officio re&tum ordinem defcribere opus ha..

CO.

Itaquc irmobilia fpel theoïoglcac offi-

Cia petunt, ut animo nunquam vacillemi us

fed quahtum inibeci hI'CdS noftra cn.p;t ümhf-

Paj

lime Dro infiftàmu:

»5 J

Juxrà illud P)

Om

confdzm[ in Donii zo., J4 icut wons Sion : A^0o0n KO"/I-

Tocelitur in æz:emzmz Gc. Timot, qui HJO uare

faCIt nóh virtus fed vitium efï

Calcar

debet elfe,

quod tardantem incitat,

non

flæm.m , quod inhibeat currentem. Deni-

que quia invicte fperas; ideo magnopere

timendum;

Tom, 11

3; Hoc

d) 1. ad Corinth. 4, 4.

b) Halm, 124. 1.

120

tl

,,Hoc lp :m tampn mirabile efr, quod fpes

& quod ex

p*

AV

ur;tate

jro

ite

,,thxc:itvdc 3afei queat

Quomodo tumul-

pu

tus ad pacem facit *

In hac ipfa differta-

fUc

»t tione

A

l

n mare immenfum,

decumanis

fluétibus infeftum , & immanibus zterni

Ut

trc

,,,nmnafm pencuhs

liorridum,

me velut

»precipitas, & in tanto turbme me fcilicet

di

exigis ? **

,immotum eífe e

')101

Et tamen res hec tantam conftantiam

X

etit

limor Domini, fiquidem fit rectus,

non confiftitin judicio;, quo Te probabili-

Ti

ter, aut omnino probabilius periturum effe

à)

judicas.

Talis actus non eft virtus, fed pec-

Sed

catum, quod cum virtute fpe: pugnat.

»4f

timor Domini eít ingéns voluntatis conten-

1,th

tio, qua poft confpecta tanta difcrimina fpes

»ejäï

noftra executioni detur.

?

E

Pater quispiam parvulum fuum

ut in-

»

gens pondus tolleret, ita juílit, ut promit-

que ejus faculta-

teret, fe ea fuppleturum,

C

tem fuperalent

Jam tenellum hoc robur

Qu

d

omnia ad motum auxilia conquirit, vectem

M

li

utique non fuffe&uram propoltite moli fup-

Ta]t)

pouit

Denique magna vi agit

cumque

l a

pondus omni expeGatione fua gravius efle

It fen

experiretur,s

»eüam majore. Vi quam antea;

W

inítat.

Ec hcet pondus a fe moveri nullate-

QUE

eeo

nus poffe , certus effet: attamen paterm pro-

,

Bo

miffio memor ne parum quidem dubitat in-

feftum hunc obicem a fe motum iri; eftque

m

pro

m

I3I

Q

0

pro rata gravitatis vehemens magis, non

UR

item magis follicitus.

Imo id ipfum, quod

tomd.

parentis auxilium certa fpe eXfpectet, rem

aten

fuam tanta contentione agit, minus, aut

cumni

omnino nihil a&durus, nifi concepta dé Pa-

; at

n

tre fiducia animaffet.

e w

'

!

il

.En quomodo verum fit, quod füpra

e fü

il

jl

r

dixi :

Üuia fpera$ n magnis periculis mag-

nopere iimendum Tibiy4 id eft fummo conatu

Ya

res agenda eft, — Vides ni fallorj quod timor

Domini non fit hoftis fpei, fed crudus non

E feut^

nihil, fortis tamen ad falutem tuam confulto

ab ipfa fpe conductus famulus.

j et

&

,,Sed éur fpes timorem tam pacifice to-

j

'fed j

[v

»,lerat, Qquem perfe&a catitas fibi exofum

contel

», habet? fcriptum quippe eft (c): Timor non

ia ï? j

» £h àn caritate . fed. perfetta caritas foras$ mit-

» t timorem.

Nondum fatis intelligo; quo

»1oco timorem habere debeam.**

l, ii

m

Mens humana in negotio timoris tripli-

T

cem conditionem fubire poteft. Et primo

quidem mero fenfu poenarum a&a foli cuti-

j t

vecter

cule fuz timét, ita ut idem fenfus fit prima

ratio, et finis ultimus in vitàndo peccato.

gl g

cuft

q'

Et talis tirnor non eft vera virtus: eoquod

Ü

in fenfu definere, feu ultimo hzrere nun-

V

1 ei

g a

quam fitjuftum. In hoc tamen cafu poteft

effe opportuna conditio, qua affe&tus ad

j il

m f

peccatum incitans refringatur.

Alia vice

J

jbitd

mens timore agitur ex jufta pietate in femet-

C[

ql

2

Jp-

E

n

"&) 1. dfoan. 4. 18,

145

ipfam: datur quippe preceptumi, üt nobis

nedum a pona damni, fed etiam a poena /en-

fus caveamus,

alis porro titnor eft vera

virtus, ac donum Dzr, qua in ómhi cafu;

& ad implendam omnem leger juvare po-

teft (4). "Tertia tandem vice animus legem;

auüt potiu$ latentem in lege divinitatem adeo

diligit, ut fine adminiculo timoris, aut pie-

öb

tatis in femetipfum eideiti legi obfequatur.

Hiejam amor legis, id eft caritas De1 totum

Hec

obtinet, nullo alieno auxilio indigens.

catitas eft perfecta, que timorem tanquam

fervum fibi inutilem foras mittit. Seu brevius,

LE

cur perfe&a fpes, non item perfe&ta caritas

j

timorem àdmittat, ràtio eft fequens: Qui ad

Es

imiplendam legem timorem adhibet, poteft

berfecte fperare, non item perfecte diligere.

Flagellum fervo eft neceffarium: filio ofcu-

lum a Patre libandum fufficit.

V

Itaque vehementer time: fed. invitte

i,

fimul confide: & ad horrendos, qus circa

nf

I10r

peccata ignorantie infonant, divinorum ju-

diciorum fragores, totis artubus contremifce;

m

animo tamen immotus in Dzo tuo nitere.

lem

Cum vero etiam mens quandoque vacillare

difCer

incipiet , obarma eandem invicto fpei fo-

filos

bore; dicens e): m JDemino [perans non in-

tüipn

formabor,

It Q

od

C A-

d )&FV ig' : Di,üï;ïtdt. de moral, bonitat. a&tion, $. 10$:

N

BI

€) E/aln:t. 25. 1.

dub

133

ii

CATUTER

d Jt

t vet

Duplex, que circa peccata ignorantie inter Do-

j d

Gores obtinet, fententia vecenfetur.

a y

$. 520. Ut

quis lepem fequi queat, eandem ab eo

; lg

cognoíci neceffe eít; quod quidem per con-

em u

fcientiam fit.

$. 521. Ad hanc de confcientia do&trinam. fpeCtant

aupe

peccata ignorantize.

fequt

$. 522. Circa qua) difceptatur, an ad peccatum a-

Eu tD

&ualis femper cognitio legis, vel aétuali mi-

y M

.nor aliqua requiratur.

tanqu

$23. AGualem fcholaftici petunt:

birevt

594. Alii leviore quapiam contenti funt,

525. et 26. Ubi circa fiduciam fcriptoribus caute

Cáritas

adhibendam ex occafione traótatur,

Qui d

ä

527. Sententia eorum , qui feverius fentiunt, eX-

ol

plicatur.

digete

$.

520.

o QW

Ut legem quis fequi, eamque explere que-

at, ante alia requiritur, ut lex illaà menti

ii

noftra fit cognita.

Quomodo enim illam

j d

normam imitabimur, quam non . cernimus,

morumjü'

fimpliciterque ignoramus* Porro cognitio-

,mrgmïiæï

nem hanc generatim per inftitutiones, & alia

p n

difcendi auxilia, fpeciatim vero, & ad fin-

] Vg[ff]ïf d

gulos a&us per judicia confcientie, quibus

u

adiones quasvis ad leges expend

bis comparamus.

:

imus, nOo-

$.

521.

Ü

Negotium confcientiz amplam tra-tati-

,*,Wt g' s

onem habet, idque fere ex ufu fcholarum,

3

CUA

134

A5 ppendix

— —

cum in fe breve admodum, fimplex, ac fa-

li

cillimum fit :

prout meum de confcientia

ali

tractatum expendentl perfuaderi fors pote-

qu

rit.

Habet tamen ea corífcientiz difciplina

Qq

difficilem aliquam, & obfcuram appendicem

hanc, qua de peccatis 1gnolant1æ a me in-

fcmb] tur:

quz non tantum intellectu diffici-

lis, fed ad magnam triftitiam, planequc ad

d

terrorem fa&ta- 'effe videtur; & quam nihil

aliud prefari lubet, quam illud 2): JDelitia

ql

quis intelligit ?

j

]e

9. 522,

lil

j

. Cum itaque legem non cognitam nemo

p

fequi queat, vérum fane erit illud: Zgmorans

dC o

món peccat.

Nullane igitur dantur peccata

if 1

ignorantie ? Dantur enim vero, & longe

fl. ll

r

plura dantur, quam p]emmque arb1tmmur,

tent

In quibus ex-

u

prout ex fequentibus patebit

Clï

plicandis vehementer laborant Theologi:

ile

nam fi legem ignoras, quomodo peccare po-

ll

tes ?

Si vero legem cognofcens peccas,

quomodo peccatum ignorare vales ? Con-

troverfia itaque in eo eft, an ad omne pec-

catum prefens, feu actualzs cognitio 1egrc fit

ï&llfc

neceffaria :

vel an aliqua. cognitio cogmflo-

Tum

ne a(uali minor peccatum. imputandum in

Hu

delinquente fufficiat.

Et me quidem hec

3155

V Lïm

quaftio magis qu

diiz

alios premit: cum enim

taLL

ex meis principiis omne aut prefens, id eft

Ád

actuale,

QU j

a) P/alm. 18. 13

g

t

192

Caput. ".

[2

M

vl

afuale, aut nihil fit, multum fane erit, íi

[cienta

aliquam legis cognitionem ftatuere qucom,

^

iualis, id eft,

pote

quie cognitio fit, nec tamen at

[opint

que inter aliquid; & nihil media fit,.-

enö.'x«:;m.

B

)

j. o

Itaque ex TI

eologis fcholafticis plurimi

1 diäf.f:

(

docebant, peccatum non dari, nifi mens

M D

delinquentis cognitionem legis actuaiem,

^

&

Dii

'x;

quam vocamus, habuerit; id eft,

i

eOo

c

£

nfit,

ipfo tempore, quo in peccatum conf

legem huic a&ui adverfam fibi perfpectam

habuerit. Hi vero ea potifimum ratione,

n n

gravi fae, nituntur, quod voluntas veile,

acfequi nullam rationem aliquando pofht,

']g;yomas

eccat

nifi ea per praefentem cognitionem eidem

fuerit adhibita. . Certe ex cognitione prz-

x longe

terita, aut futura nemo dirigi poteft: nam

ia

quantum ad prefentem animi ftatum prior,

o^

id eft preterita cognitio mera oblivio, po-

[heo]C

«

fterior feu 'fut..,ura fimplex modo ignorantia eft,

| p()fæg?

$.

524.

? (0

i

Alii vero hos plane condemnant, &

yt

ft

tanto in eos «ítu, tanquam in apertos mo-

j

rum, ac difcipline chriftiane corruptores

o

01

n

infiliunt, ut talia legendo aliquoties dubita-

d

verim, an non füb hac ipfa, & tanta acer-

bitate aliquod peccatum ignorantic'la'eat,

1

Ad quid enim faciat, in eos adeo fev.re,

'1 d

^i

qui in pace, & unione Ecclefie jam . obie-

l 4

runt?

ls

136

"Appendix

Wt

runt?. Erraverint, fi ita velint pofterioris,

ac mox recenfendz fententie Patroni, erra-

verint illi, plaufibili aliqua au&toritate, in-

ter

fütutione, vulgari prejudicio, & ratione

du

aliqua naturali in transvetfum a&i: quis vero

f

viventium tuto definiet, quod fua culpa

«

potius, quam innocente ignorantia hoc er-

[

rore implicati fuerint.

Nos precipue mor-

DA

tales, quibus juftum Dzgr judicium exfpectan-

t

dum eft, de alienis lapfibus plus mifericor-

X

diz, quam indignationisadmittere debemus:

d

precipue cum nobis ignotum fit, quot, &

pi

quantis peccatis ignorantie ipfimet labore-

1219

Inus.

&t

lüc

$. 525

Ubi arrepta occafione quemque fuz, &

(dfe

&dc

aliene falutis ftudiofum amice, ac follicite

monitum effe velim, ut in fele&u librorum

[N

cautus effe ftudeat.

Intereft fane, cujus

fpiritum imbibas. Sub obtentu periculofam

docendi, ac vivendi licentiam caftigandi,

rigorem chriftiane religionis veiut poftlimi-

foi

mio revocandi peffimus non raro fpiritus la-

Tnij

tet, quem fi tuum facies, male tibi confu-

Qua

les.

Chara&eres, ex quibus ejusmodi lib-

Tien

rosa bonis, & genuinam noftre religionis

Yer

feveritatem fpirantibus internofces, fere fe-

fori

quentes funt. n illis fcilicet alios infectan-

Áj

d

di, imo calumniandi affe&us ubique fe pro-

a

dit, ad graviores corruptelas frigidi, ad mi-

J

Ro;es,;

& fuo genio adverfas pene rabidi:

ut

]

É

"A

Caput

197

CRifiS,

wt apertum fit, non errores,'fed errorum

j at«

Patronos iis tantopere exofos effe.

Prze-

tte, it»

terea ejusmodi fcriptores fibimet omnia in-

- vitont

dulgent, in aliis etiam leviores nevos, &

quis o

fi aliquando eorum a&us non poffint tradu-

Duces

us i

cere, faltem intentiones accufant ,

hx

ceci excolantes culicem, camelum autem glutien-

Qe Di*

tes b).

Denique intolerabilis quidam fa-

ftus, & par aliorum contemtus, animus

x

V

item immifericors,

ac caritatis dulcedine'

defiitutus, preterea ftudium potentioribus

jebem:

uot, V

placendi, fuam conditionem augendi,

de-

' Jabor

nique profani aliqui fines fere ubique ex

eorum Ícriptis, fadisque tralucent, ut vel

hoc folo a divina Redemtoris noíiri leni-

tate alienos, & Spiritus fan&i, qui non nifi

fu?, j

ad ciclefia, & aterna urget, du&u priva-

follit

tos fe oftendant.

jirorz

e, U

& s26.

r

Contra vero il Scriptores, quorum

d "

fpiritus probatus eít, funt ejusmodi ut ne-

yflit

minem lxdant : feveri fünt in fe magis,

jrs

quam in alios, utpote non ad oftentatio-

; CoDii

nem , ex odio in alios, fed ex folo ftudio

veritatis, & ex tranquilo amore juftitie

qjgns

10f

Ícribentes. Timent, fed fibi maxime. Con-

(

folari quemque, ac juvare, non deicere,

ifet

aut damnare fíatagunt, quantum per leges

€ [e pIO

jufliti: permiffum. Ab omnijilliberali alio-

j»

ruIm

l s.

A s

(

i

u

b) Mqtth. 23. 24

138

"A ppendix

rum contemtu alieni, ubique humanitatem

107

infnuant: longifime vero ab iis eft, ut

ünt

Tit,

per fraudes , aut mendacia iis, qui ab ipfis

diverfum fentiunt, notam impietatis im-

n

pingere fatagant. Horum vero chara&erum

certa rgtio habetur. ]n omni, qui alios in

p

negotio falutis eternw infiituere defiderat,

dl

N

ex parte intelle&us ftudium veritatis, & ex

parte voluntatis amor juftitie, ac denique

ex parte utriusque du&us gratic requiritur.

Bonum falutis tuze ducem habes, íi Majgi-

ftrum hisce dotibus infiru&um fis na&us.

Veritasfedate indolis eít: fine motu fim-

pliciter afferit; lux eft ardoris expers. u-

ftitia efficax eít, & vehemens eft, fed non

-—-—P—, Qu2

nifi pro &quitate , & contra peccatum: ca-

teroquin pácifica, & mera pax eft.

Gratie

denique propriiffimi chara&eres funt manfue-

tudo & humilitas, quas ea a divino Aucio-

re fuo quafi aliquo nativitatis jure- haufit:

utpote qui duóbus velut coloribus fe totum

pingere volens ajebat: JDifcite a me, quia

E

üzzfz;z's Jum, C? bumilis corde C)

& ss

ltaque circa peccatum ignorantiw alia

Doctorum claffis." ad peccatüm cognitio-

nem legis a&ualem rjjpime neceflariam efíle,

inter-

fed. quandoque virtualem, babitualem

5

i;

t aliis

ln-emiiwmz, indire£kam , & nefcio quo

nomi-

ï

£) Matih, i. a.

Caput

IO

139

mitttet

nominibus illam, quam in prefenti ad' ru-

1

t fulicere. at'e-

d t

unt, cognitonem inígniat

*

L^

rit. *

Fuu- jam 1

Vil

tentix defenfore

mi-

i i

s m

nime omnes illi fciprorum g:neri, de q«o

B

cum

denm

$$. 525 526. egi, accenfere - eiim

plurimi eorum reco animo, & gravi mis

ao

S

)

auctoritatib::

]

1

xout mox patebit, adduct

leiïdm

J

j

[:

hanc fuam opinionem tueautur.

10'*

* Si quaeratur, quid fit, aut in quo a cognitio-

dgnfa;;e

t

quin

D

li

ne actuali differat illa virtualis ,. interpretativa

-

Martt

&c. varii varie refpondent.

Aliquando , &

Í

PUL

fs

plerumque ajunt, eam effe, quam quis habere

potuit, ac debuit, nec tamen habuit. .Sed hzec,

yy f

ábzeque reiponfiones ratdoni humanze haud fatis-

5 J*

faciunt: vel certe ego nihil ex iis intelligo.

Nam debitum habendz cognitionis, fev obliga-

d Don

n

tio ad comparandam fcientiam non datur fine

lege: jàm in cafu ignorantie quseritur, num

Cratit

ignorans cognoverit legem ac obligationem fci-

um

i;q,g.

endi, Vel eam legem non cognoverit? Si cogno-

vit hanc legem indagandi, d& eidem obfecutus

) Auie

o Dl

non eít, nemo ullus negat, talem peccaviffe:

quidem pro rata periculi , feu quousque ad-

fetoti

vertit, a fe peccati poffe. A(t in hoc cafu ha-

buit cognitionem a&tualem de periculo incurren-

di peccati: quod quidem tempore habite cog-

nitionis, non vero tempore fecuti eftectus com-

mittitur, Sic forte Sacerdos, íe doétrina mo-

rali nom fat imbutum effe, fibi conícius, nihi-

2 aha

lofecius ftatuit excipere confefüones: d& exin

in a&tu confefüonis ex Tiàc ignorantia, & ni-

ymito

hil de hoc peccato fuo cogitans indignum ab-

i elló

folvit.

Hic jam peccavit,

fed non tempore

i

impertitz: abfolutionis, potius, & eo duntaxat

X ahh

tempore, quo fuze infciti:e bene

rave hoc

tribunal exercere temerarie ftatuit,

jt quidem

nom"

talis .

149

"ppendix

talis non tantum facrilegee hujus abfolutionis,

fed infüper aliorum peccatorum fe reüm fecit,

de quibus committendis

Nor

periculum ( utique cog-

nitione aéctuali ) adverti

t tunc,

quando omiffa

fciendi induftria miniftru

coepit,

m pænife.ntiæ agere

g.

$i vero ignorans ejusmodi legem , & obligatio-

nem difcendi, indagandi, a negotio fuis viribus

graviere abfünendi antea non cognovit, fim-

pliciter ignoravit, tunc hanc cognitionem non

$

interpretativam, non virtualem, fed penitus nul-

iam vocari debere videtur,

Equidem incredi-

bile non raro erit, quod hanc inquirendi obli-

gationem non cognoverit: fi

tamen demus,

quód offieium inquirendi, fibi

cavendi ab eo

fumpliciter non fuerit cogüitum, tunc plane

non adparet, cur hunc ftatum mentis /n/erpre-

,

talivam cognitionem potius ,

quam pjenam

ignorantiam vocare velis,

$5

$aneipfimet Zuierpretativz hujus cognitionis Pa-

$s

troni diligentiffimi probe fentiunt, quod fua do-

étrima cum advería fententia, quze ad pecca-

tum cognitionem aualem rvequirit, & quam

aliqui eorum tantopere deteftantur, ultimo co-

incidat: vel qnod haec doétrina ad captum ratio-

l

nis humanze explicari nequeat. Tandem adver-

|

fus grave hoc argumentum

transferunt refpon-

Qui

fum illud,

Cat0

quod $. Hieronymus in dialogo fuo

|

contra P

elagianos (circa ignorantiam oripina-

00 ]

Íis, non

per[onalis peccati ) Ztticum fuum red-

dere faci

onfr

t: Af

pondet [iultg ignorationi liber fa-

gz'entz'æ $

ln (

ditiora te ue gzaæjer(;.

kgls.

T

j !

foilafis

q[] 4

W

C À-

-—

Cipu dÍ.

14i

CAPUT. i.

olhtoni,

u feit,

liqe QY

Non (Zazur peccatum per[onale , feu propriuim finé

lo omj

a&cuali cogmitiene legis.

Mp u

S.

28. Ád omne peccatum cognitio legis praefens ,"

feü actualis tequititut,.

- Qhiigt

e

529. Non tamen neceffa

ria eft recördatio, qua

füjs vj

quis legem a fe aüt Cognitaum , aut neglectàm

ovit, d

füiffe fciat.

tionem 10l

e

530. Plurimi enim ex a&tibus noítris attentionem

yetitus !d

!

noftram fübterfugiunt.

n ia

531. Lex sterna nobis maxime perfpecta ,

rendi d*

ä-.

532, Et fub imagine infiniti boni exhibita,,

] qemH,

$. 533. Vim tuam variis cireumftantiis varie attem-

ndi 4b 0

perat.

n pl

$. 534. Qu

4s Cirtumftantias mens$ noftra aliquando

frprt-

abs culpa fua ignorat:

um

$. 535. Alia vero vice easdem cognofcit , ita uteas

a fe cognitas fuiffe haud atteudar.

$. 536. In quo dein cafu peccatum ignorantid da-

mïfü P

P bituf,

od ftt o

T

328;

$;

IT

um ?

Mihi jám fe'htentia eorum verior vidétur;

qui peccatum perfonale (aliud utique de pec-

g r

cato originali ) dari poíie negast, nmifi lex

jpo

eo ipfo tempore,

quo in peccatum quis

angir

confentit, eidem fit cognita: feu quod idem,

non datur peccatum fine auwali cognitioné

lr

legis.

Ratio aífertionis mex eft fimpliciífi-

ma, & fequens quidem: Malitia peccati per-

fonalis in eo eft, quod volüuntas libera immen-

fam sterne legis bonitatem, que mentem

noítram amice, ac'vehementer Íollicitat, fe-

qui

(À

143

ZIppendix

qui negligat. ]am bonitas etiam infnita ne-

tie

Til5

quit affectum , feu voluntatem invitare, fi

tutm

huic ope cogroitionis exhibita, ac velut ad-

plicata non ft.

Ignoti nempe nulla cupido,

lr

e

M

feq

nullum de. derium

üe poteit: &. voluitas

etiam libera in bonum íumpliciter "incogni-

CQj

ht

tum ferri nullatenus poté!*

sententi, qua

fine cog-itioi'e légis peccatum per/onale ad-

firuuit, longe abirufior mihi videtur, quàm

n

Thy

ila do&iri(à, qua propagatio: em originalis,

quod foli Ade, non item poiieris ejus fuit

&t

itin

liberum , explicare fatagunt

le

bï

* Si negligeütiam in *vïnii;u)ire'näo, defectum earum,

4

UI

g

?

uibus coelefte lumen fibi obtinere oportuiffet,

& d

[

precum, fi peccata mentem exczecantia, om-

Tif

nemque delentia fenfum juftitiae accufent: tunc

equidem peccatum jsre adftruent,

fed tale,

quod eo tempore contigit, quo homo falutis

fuz incuriüs, & fibi confcius fimul erat ejus

obligationis, qua leges difcere, ac DkuM ro-

Eare tenemur, & fimul inentis noftree ftatum

aQ

peccatis corrümpere prohibeinur.

Et eo qui-

füm

dem temipore animus delinquentis non fine

UICJJ

aiadli legis cognuitione peccavit,

'Si vero

ftatuant; quod neque éo tempore, quo peccati

"p

[ g[

caufai ftatuit, aliquam fibi cavendi obligatio-

hem inens intelleXerit, tunc tam tempore data

QUam

caufé, quam fecuti effeCtus peccatüm per/ona-

Küt.

iefine €ognitione; ac proin fine libertate ad-

äïgllm

ftruunt,

Cb

ö $20.

D leg

Ut verö caufam hane noftrà stàte tan-

tam

i)1

;Qpere inmpugnatam; àc pene condemmna

rite

)l

11

Caput : l.

143

j

rite fuftineam , aut explicem magis, inpri-

ie, 1

mis noto: quod ex mea opirione ad pecca-

lut al

tum contrahendum requiratür, & futticiat;

1-3'0

npidi

fi ratio

.".&k

em cognofcat, & voluntàs eam

fequi omittati

Sic enim jam libere ab in-

octas

commutabili Bono, quod in quavis lege

incogte

latete alibi 2) oftendam , fe avertit: in quà

tà u

averfDoné naturam peccati confiítere docebo

d d

in alio ractatu. e)

Ad peccatum vero

ff qzy;m

rl

iï.5

minime eít necellarium; ut quis fciat, le-

;

!

gem a fe fuiffe cognitam, aut voluntatem

i

fuam ab ea fe avertiííe;

Seu aliter: notitia

legis; & affe&us legi contrarius peccatum

m edfit

2

conílituunt: notitia cognitionis, & confci-

yruilel

entia de voluntate legi adverfa ad péccatum

j, 0m

minime eít neceflaria;

; U

ol u&q;

-

$.

530.

y hi

n U

Innumeris poito vicibus fcogn'ftyiomïms,

p

ac deeretorum noftrorum conícii nobis non

e lum

fumus: imo magis, magisque próbari mihi

p a

yn i

incipit ea fententiaj Qqua dicitur, quod lon:

g r

ge plures actus in animoó nóftro contiogant,

j

g ciü

ex quibus nullàin mente memoria Tremanet;

ag

quam quorum aliqua nobis recordatio fup-

gt dïtæ

petit.. Cujus quidem gravia exemplà, velut

Fm)üba

ao V

argumenta totidem in fübfequentibus de.

Ícribam. Quare nunquam absque cognitio-

ne legisy. fzpe verä0 pro dolor! fine notitia

Qc-

j Ut

d) Tmäat. de leg. atern, $. v716. €7 Jeg.

€) De fuprem. geuer. virtut, C, alt,

144

V

'Appenäüc'

peccáti delinquimus: quià fcilicet aliud eft

Qbo

legem nefcire, aliud vero peccatum ignoras

BU

xe. Et in tali dein:cafu verum eft illud:

TX

ANibil : mibi con[cius fum: fed in boc ju/iijïcatu;

nem

&on fum;

i

&|

E

531.

Og

Rür

Porro lex eft unica; eterna nempe; &

jpfc

nullavi, aut cafuü unquam mutanda, aut

abs

fi

Y

-

l

:

perauda Dzr voluntas; que menti notre

nunquam non, proximeque abs ulla. iafü-

tutione; & fine omrni ratiocinatione prz-

fentem fe intelligendam , aut potius intu*

TO

endam offert.

kt licet hanc legem clare

—

Al

ádeo fibi cognitam eífe mens humana non

Quibus

attendat, eam tamen de habita hac legis

—

fl j

coguitione convincere tum. per: decurfum

UY

hujus tractatus , tum alias fatagam:

&

W

$. s32:

—

mod

Hànc jam legem eadem miens nóftrà

Q [i

non utcunque, fed ut bonum aliquod, &

r r

quidem ut bonum immutabile ; nulli alteri

| n'ngj

rationi fubditum ; ommnibus viribus majus;

—

infini

ac prevalens;

3c proinde ut fupremum, ac

tll

prorfu

s infinitum €ognofcit :

licet . rurfus

tum Bonum fibi

Qfnit:

mentes etiám fagacium tan

QQPS

robe, & fuüb tam ampla imagine fibi per-

Que quidem

Wi

Ípectum effe, non cogitent.

bl

omnia alibiQ prout dixi f), uberius expli-

Verft

cabo j

4

1 [mt'

n [

f Dz]'&t. de prim. E? irterna leg. C. 7, 8, 9, 10

0n,

P

Caput T.

14$

m e*t

cabo, & íucris ac legitimis auctoritatibus

communiam: denique menti humanae, etiam

ignre

t ülud^

maximae reluctanti duram hanc confeflio-

iij

nem extorquebo, quod non raro Bonum,

& Bonum infinittum, & infuper optime fibi

cognitum fequi libere omittat, quodque in-

numeris vicibus a Bono infinito averfa hoc

2!l

h (

ipfo defe&um, & malum infinitum incurrat,

Q U

absque ut de hoc malo cogitet aliquando. :

at D0-s

]i

illa 1l

& .533.

tj

)nt

Haec tamen optima, ac divina lex, feu

fU$ 106

voluntas omnipotentis; reapfe eft lex mo-

offl Clatv

ralis unica fuam obílringendi vim variis, in

ana 0

quibus homo degit, circumftantiis attempe-

Wt

ïtïä*

llf

rans, ita ut modo plusymodo minus, modo hac,

daci!

modo alis» ratione trahat, ftringatque. Atque

l

exinde omnes aliae leges non novae, multo

minus, diveríae leges, fed unius legis varii

modi, feu aliae, & aliae, quas lex illa uni-

ca fubit, conditiones ac vices exiftant. Ali-

qu UO

Qu

ter nimirum divina juftitia, feu Dzr juflio

ftringit, & imperat in pacdto, aliter cognita

PU;

j rlo

" m

PL

infinita Dxr loquentis auctoritate, aliter in-

telleo beneficio gratiae, & rurfus aliter

d »

cognita dignitate

naturae,

& Ílc dein-

j

It

ceps.

Vis divinae hujus juílionis, & nativa

uer

velut indoles eadem íemper eft: fola ejus

(

Jiev

h

adplicatio, & ufus, nec non ejusdem pro di-

verfitate circumftantiarum effectus diverfi ex-

r P

iftunt.

(

ldem eíft fol aeftivus, & hibernus:

& in eadem mu

O ea-

n&i plaga vis folis omnin

TLI

9,10;

dem

Jom. lL

g,

$46

Appendix.

— atl ais

dem quam diffimiles diverfis temporibus edit

Í

effectus ? Prout fcilicet illa regio hyeme, at:

que aeftate diverfo fitu eidem foli opponitur.

V

$. $34

]am lex illa unica nunquam non eft cognle

ta, utpote menti noftrae femper praefentifli-

ma: attamen eae circumftantiae, quibus vim

fuam attemperat, non raro etiam abs omni

l

culpa noftra, nos latere poffünt; unde in ta-

Qui

Ut q

li nonlegis, fed circuniftantiarum ignorantia

vim hujus legis non percipimus.

Porro hae

do

circumftantiae femper contingentes, aut fal-

*

Confi

. tem ab aliqua contingente conditione depen-

l NU

dentes, feu prout in fcholá loquimur, ali-

lgt

quid facti erurit

Sic dato & cognito pacto;

lic f

item divina locutione, aut revelatione per-

n e

cepta, mox aeterna, ac immutabilis vis ade-

Ob

rit, animumque vel ad fervandam ex pactó

N

fidem, vel ad affenfum Dro loquenti adhi-

Ym ]

bcndum follicitabit.

jam pactum dari con-

Til ]

tingens eft; & DEU aliqua eiocutum fuiffe

,minime necefï'arlum., merum factüm, ac no-

bis faepe abs omni vitio hoftro ignotum ma-

D

net. Si itaque hómo in ejusmodi conditione;

—-————————

Q

ac ignorantia conftitutus legem non fequatur

M

U,b

l

h

peccati reus non etit

*'*wr Pe

s Qüo

* [dem de legibus humanis: hae enimi originariani

vim non ab arbitrio lesislatoris humani, fed ex

E

lege aeterna. Dk1 habent utpote, 'quae legitim?

af Ihn

iinperfanti obedire jubet.

In homine, quantàae-

cunque fit excellentiae, nihil] datur infinitum:

Cï'eta Pï

ü

üm

unde actus ejus praecepto adyærfu.s nunquam poi-

h

Ü Caþl

of

Capaut 1.

147

büs &

fet eífe lethalis, ac poena infinita dignus; nifi

o d

lex humana ex altiore aliqua, & infinita ratione

ponit

vim, & auctoritatem participaret.

Haec tamen

omnia de legc Dxr aeterna differens plenius ex-

plicabo,

f m

selntl

553

bus t

Verum mens humana faepe non tantum

legem,

fed etiam eas. circumftantias , in

abs Q]

nde :

quibus lex ftringit 4 probe cognofcit, absque

gnora

ut attendat; has circumftantias, & legem mo-

do cognitam fibi effe

In hac jam conditione

orro 1

de-

qu d

conftitutà mens, fi legem non fequatur ,

linquet, & nefciet tamen, fe dehquuï'e, quia

; aepä'lï

Ul

|

neícit legem fibi reapfe propofitam fuiffe.

- Et

) QAQW

hic eft cafus, & peccati ipnorantiae genui-

num exemplum; pro dolor! ultra omnem

j »

; Vi5 0

opinionem , & usque ad horrorem frequens.

De hoc tamen tanto periculo mentem huma-

ex Paw

nam per aperta, & ufitatiffima exempla infes

Ient HC'V

rius g) commonefaciam;

( o

X

$.. $36..

;

-Datur itaque peccatum, & frequenter da—

t 1

tur, absque ut peccans peccati hujus con-

nalïl()ne'

fcius fibi fit: nontamen; prout ego opinor,

equa LH

datur peccatum ita, ut peccans in eo inftan-

t, quo. peccat, legem huic actui adverfam

flGH 21 V

non. viderit.

Qula nimirum innumerae in

J

| Ex

Un

animo noftro cognitiones, "dïectus, ac de-

" kv

creta praetereunt, quae nullum in eo vetfti-

qu?" "

HHJJI "

gium, nuliam fui cognitionem, aut recor-

2

datie-

,]q[]ämf

g) Capit. $, 6.

148

Afpendix.

dationem relinquunt. Equidem multorum

tmf

actuum memoriam tenemus: fed prout fupra

reli

jam dixi, longe plura in animo nottro fiunt,

STI

quorum oblivifcimur , aut potius, quae nun-

(uo

quam cognovimus, quam quorum recorda-

d

Inur.

Profententia hac, qua ad omne pec:

p

catum cognitionem legis praefentem , feu

do

a&ualem requiro, totum, quod hucusque tra-

ctavi, argumentum paucis comprehendi polfe

videtur: Aliqua legis cognitio praevie ad

peccatum ex omnium opinione requiritur.

Tu

Jam omnis cognitio aut nulla, aut praefens

x

eft: cum inter a&uale , & nihil medium non

fi

intelligam.

jus,

4

LCAPDT II

QUam

Tépfo

Argume;ita eorum.s qui peccatum absque grak—

Quider

fen-te, fe

u atuals legis cognitione dart

tf

afferunt, vecenfentur.

iBf

$.537. Porro huic explicationi adverfari videntux

EW

teftimonia tum ipfius Chrifti,

D

.538. Tum Apoftolorum ,

.539. Tum alia Scripturae,

Vitio

$.540. Denique fenfus ipfius Ecclefiae.

*

42, 43. 44. Audcoritas item S. Auguftini,

dqm I

541

'Tum triftiffáernn obduratorum conditio no»

:

545-

ftram fententiam premere videtur.

Q

QUi ;

$. 537

! Operae pretiu

m haud exiguum erit, re»

cenfere ea argumenta, quibus feveriores h

r

Magiftri gravem hanc, & plane ad terrorem

h w

factam doGrinam fuam evictum eunt,

Et

primo quidem iis talia ex divinis literis uber-

D li

m

E

U u)

Caput III.

149

nultorm

tim fuppetunt: ex quibus dignitate fua facile

t üpn

reliqua omnia fuperat teftimonium Cunr1-

lro ft

srra): Pater dimitte illis: mon enim [ciunt,

quem

quod faciunt. Etne hic de culpabili indagan-

| renorie

di negligentia agi putemus, CnnaIsTUS non

yte

pro negligentia, fed pro ipfo opere dimitten-

tefm, [j

do Patri fupplicavit.

usqutt

$. 538.-

yendio

TE

Idem circa horrendam hanc äbdem à

udaeis in CugrsTo perpetratam teftantur

requii:

p p

Apoftolorum Principes: hoc fcilicet facrile-

dium n

gium, aut potius fcelus omni facrilegio ma-

jus, & prout videtur, omnium, quae un-

quam contigerunt, peccatorum graviffimum

reapfe peccatum ignorantiae extitiffe, ^ Et

r

quidem Petrus ait D) : Adu&orem vero vitae in-

t du

terfeciftis. — Et munc frames fcio, quia per

ignorantiawm feciflis,. ficut €9 Primcipes ve[tvi.

"

1

ji vf

Paulus vero-ícribit e): $2 emim cognovi[fent,

nunquam. Dominum gloriae crucifixiffeut. Sae-

vitiem vero in difcipulos CunrzsTI exercen-

dam peccatum effe adeo ignorabant, ut Re-

demtor noíler teftetur d): Fenit bora, uf

Augmïinl»

onmmis, qui intevficit vos, avbitreitlr , — fe obfe-

quium praeftare Deo.

$. 539.

Á

1 gt !

j

Vir fan&tiffimus e) de feipfo dicebat: /Ve-

etnore

que enim veprebendit cor meum in. omni wita

j m

K 3

"nea -

a

4) Luc.o3, $34.

b) Attor. 3 133 8 17.

"

nd

€) 1 «d. Covinib. 2, .

d) Joan, 16, 2»

"

€) Job, 27, 6.

IS0

APPendfx-A**

"ea: &tamen alibi trepidat f): Verebav om-

mrim

3 ;

Qia opera mea [ciefis , quod. mon parcere: delin-

Tattti

quenti. Quid modo ex Scripturis divinis illas

d

deprecationes, imo lege divina pro ignoran-

E

tiis imperata facrificia commemorem? Quid

U

illam poenitentiam Pauli de fua, quam in Ec-

n

cletiam. movit, perfecutione dicam ? Etta-

Q

men is ipfe de grandi hoc peccato fuo ait g):

tati

lgüoraus feci i incredultiate mea.

C0f

Es

*

Ht

$. 540.

f'at

De fenfu Ecclefiae in hoc negotio confta-

ho

re videtur, dum in Concilio diofpolitano fe-

!t"llf/]

quentem Pelagii fententiam damnavit: Ob

171

vie, 6 ignorantia mon fabjacent peccato, quo-

277

miam mon.fecundum. voluntatem eveniunt ,. [ed.

fecundum mece[fitatem.

Porro. fententia Pa-

^0 (

feft

v

trum de hac do&rina erat fequens: , Hoc re-

(lia i

probat S. Synodus, & fantta Dei catbolica Ec-

[ N

clefia. Cui demum, ne ipfüusmet damnaretur,

B,(T W

ipfe Pelagius anathema dicere eogebatur. b).

(l

Tum vero Ecclefia illa Pfalmi verba frequen-

tiflime fua facit ;): Dej&a juventutis meaes

Cet, i

f0 oj

.83 ignorantias meas tie memitieris. -

- d

PECcaC

Quft

Wilnam

Sententias Patrum pro fef(elïiOJIQ do&rina

facientes in numerum aliquem cogi vix pote-

a?[ual

"

l

'

UT

runt;unum maxime Auguftinum defuper lau-

dant; utpote quo nullus aut uberius, aut gra-

d

vius de malo ignorantiae tra&avit. ltaque

pri-

f) Iüb.. 91 28.

£) X. ad Tissoth, 1, 13.

J) S. Augufe, de

&eff. Pelag. C. 18. .i) Pfalm,o 4,»47'

)

151

Caput HH [

htt ut.

vrimum ejus. teftimonium eft fequens.7) : 4n

t d

tanta fallacia eft, ut caveri omnimo on po[fit ?

inis

Si ita eft, mulla pecceta funt: quis enim pee-

gnora

cat in eo, quod caveri vullo modo pote[t?: Perca-

1 Qui

tur autem: caveri igitur potefl. — Et tamen per

mb

ignorantiam fatla quaedam improbamtur, &

| ? Efza-

corrigenda judicantur: ficut i divinis auGori-

uodu)

tatibus legitur. — Ait. enim Apoflolus : Miferi-

cordiam confecutus [um, quia iguovams fect.

ZAit & Propbeta:

j

Deli&ia juventutis , &3 1gno-

vantiae meae ne memineris, - - Sed baec omtiia

jo cont

bomuim funt ex illa mortis damnatione wenien-

fionoe

um: wam i mon eji i[la poena bominis, fed

j Ut

natura , nulla ifta peccata fuut.

$i enim non

ii ') (ïzm

veceditur ab eo wodo, quo naturaliter faQus e[l,

TMM

ea, quae debet, facdit, «um baec facit. * Si au-

n t

tem bonus bomo effet, alitev efTet : tunc autems

hn

quia ita eft, won eft 9/ous ,. fiec. babet. ia pote-

nb

Jiate, ut bonus fit, five won videndo, qualis

amnaf&ïw

e[fe debeat , five oidendo, &3 non. valendo e[fe,

Ubi aperte do-

wæmh

1

qualem debere e[fe fe, videt.

"s

cet, ignorantiam etiam infüperabilem pecca-

to obnoxiam eífe, eoquod illa ex originali

j P

eccato defcendat. 'Kt forte ex hoc S. Au-

guftini teftimonio aliqui damnatam illam do-

&rinam derivarunt, qua etiam ad peccatum

Bdoäüüi

a&uale, íeu per[onale eam cognitionem, ac

fors etiam libertatem fufficere di

(i €T1

j

in Adamo habuimus.

eranc, quam

;, dU

g

. J

"J

IH

(l

K 4

. $. 542.

yl

]) Libr, 3. de lib. arbit. C. :8.

Jun

I$2

: Appändfx.

$. 542.

Alterum S. Auguftini teftimonium ad

hanc caufam, & ad terrorem factum eft fe-

ten

quens (m): Dei tamen jujYum judicium nec illis

quo

porct, qui m audierunt.

Quicuuque enin

Ea

fine lege. peccaverunt, fine lege peribunt. — Et

quavis feipfi excufare videantur, . mon ad-

qui

qu.

mittt bane excu[ationem, qui fot, fe feci[fe

fu

boin/nem ve&un, eique obedientiee dediffe prae«

fte

ceprum, nec wfi ejus, quo male ufus e[f,. lübero

voluntatis aybitrio, etiam quod tanfiret in po-

flexos , matia[fe peccatum. - — Ac per boc inex-

eufabiis efl omnis peccator, vel veatu oviginis ,

vel veatu originis, vel additamento etiam pra-

priae voluntatis ; [ive gui mowit, five qui igno-

QU

li, |

41

Vat, fiee qui judicat, [ive qui mon judicat:

thh

quia C3 ipfa igmorantia , qui intelligere nolue-

i

yunt. [ine dubitatione peccatum e[, in eis au-

1

icm., qui mon potuerunt, paena pecati. Fvgo

a

in umisque mon efl jufta excufatio, fed jujla

damnatio.

Luii

En! etiam iniis, qui intelligere

non potuerunt, eít jufta damnatio.

An ad

condemnandam ignorantiam noftris viribus.

fuperiorem aliquid gravius, aut apertius dici

queat, plane ignorabis: ut fic nemo jam ad.

COgm

omne peccatum co

l

gnitionem actualem requi-

üyr ;

fere poífe videatur

Q.

Qï)usq

Iem,

(n

$. 543

()

() Epift. ad Si;ït. mihi 164.

Caput II

153

S! 543'

ium a

Verum audiamus tertiam tanti Viri fen-

j

tentiam (2): Siquis autem bomum putawerit,

"TOU

quod walum eft, boc putando utique peccat.

( Wi

£a fuut omnia peccata ignoramtiae, quando

T

u

j

wisque bene fieri putat, quod muale fit.

Et

ti d

quam definite, quam adeo fub nulla circa

"

"J

ftudium difcendi negligentiae commemoratio-«

l

ä

ne haec di&a funt?

"

fl

yt n

$ 544

]i

ii

d

yritit

Sed ne ullum füperfit effugium, inter alia,

uh M]-

quae omitto, habet demum fequentia (o):

TE

lila ignorantia, quae non e[E eorum., qui fcire

julictt

volunt, (ed eorum, qui tanquam fimpliciter ne[-

rt tl

ciunt, meminem fic excufat , wut fempiterno igne

i du

qon ardeat, fi propterea non credidit , quia von

g H

audioit omnino , quo& crederet : fed fortoffis ut

"b

mitius avdeat.

il

Jl

LÀ

I

»

$. 545.

; virbus

Ultimum argumentum, quo fine a&uala

LiUS d

cognitione legis peccari poffe, afferunt, pe-

oj 4

titur ab experientia.

Sic obdurati, & malo

p

eousque immerfi, ut nullum peccati horro-

xem, aut fenfum amplius habeant, abs omni

K 5

dubio

. (9) Epift. ad Publicol, mih, 154

(s) Libr, de grat, & lib, arbi&

"

154

Appendrx,,

——

FT

dubio peccant: etfi de peccato ne cogitent,:

du

quidem, imo de malitia fua glorientur etiam,

N n

Sic Judaei Chriftum morti addicebant, utique

V ss

ne tota gens pereat, ne Romani veniant, &

tollant locym, & gentem p). Certe hi, alii-

$ sss

i

que ipfis haud abfimiles nullam in confcientia

moleftiam patiebantur, eoquod nullam legem

o

a&ui fuo adveríam intellexerint. INum vero.

(0)

propterea hanc a Judaeis perpetratam injuri-

am, poft natos homines omnium atrociffi-

mam ab omni culpa eximemus, quod ea fpe-

ciofo religionis, ac publicae utilitatis obtentu

!

ornata nullum in illorum mentibus fenfum

Wt

ediderit?

l

YU f

e'f'q] j

AE

W

CAPUT IV.

gt

&W w

Ad argmq-zänm bucusque vecenfita ?efpæondet.züt-(.j

o

Téca

$. 546. Verum Chriftus Judaeos non ex ignorantia IL'- ;

dpenr

gis, fed facti excufabat :

*

— —

tentia

a

$. 547. 548. Utpote qui legem faevïi;(iae fuae repug

Pjæ, |

nantem optime cognoverunt.

g. 549. Eadem refponfio ad fententiam divi Petri red-

—

s

ditur:

$. 550. Pauli quoque t,'e&imonium explicatur,

b

&b

$. 551. Saepe quippe optimus obtentus aliquis tum

alios quoscunque ,

ij

i

|

; S—»- 552,

j Jitios

a) Lm

| p) ]oan. t:. 49 &60.

155

Caput IV.

$.

£522. 'Tum fpeeiatim Saulum in nefas aliquod in-

qu

duxit.

AUE CU

$

r

533 Aliorum San&orum trepidatio ,

u

Dïk

$.

554. Tum fenfus Ecclefiae cxphcatur.

555. 56, 57, 50, 59. Ad tefhmoma 8 Aurrufhni

aþa

'hu

1eipondctu1,

UR

[ d["lkcïh

*

560. Sed neque ex conditione obdmatorum ahquld«

contra nos evincitur.

Nugid

nj

l atïO""

$. 546

jod a

$ U

*zaque Judaeorum peccatum $. 537. Cm&us

$ fe*] ÜU

&liqua ratione excufare volens ajebat: INon

entm [eiunt, quid faciumt: id eft, factum füum

non mtdhgunt, ncuthuam vero Chriftus di-

cebat: fine praevia cognitione legis hoc fa-

&um perpetrarunt.

Scilicet neiciebant fe

peccare, ac proin horror tanti fceleris eos

[pond i

nec a peccato perpev*ando avertere , nec ad

eyordtm

agendam de perpetrato fcelere dig gnam poeni-

tentïam IIICJ'CEII'G pOtU] * ut plOlD ex hoc ca«

pite, & ipfum peccatum, & Judaeorumiin illo

Wg [gn g

peccato obítinatio non nihil minueretur.

gt

$. 547.

Legem, ac veritatem Judaei ommino in-

(eitl

tellipebant, mereque nefciebant has à fe in-

ahqll'ï

telligi.

Quoties enim Chriftus eos conv1cn;?

OAotzes non poterant vefpondere illi a)? Quo-

M

mes

$

a) Luc, 14, 6.

*

156

Aþþendzfx-.

ties, cum loqueretur, embej?:äbant omtes ad-

ver[arii ejus b)? Unde ait c): Si opera mon fc-

ciffem n eis, quae memo alius fecit4 peccatum

Pet

402 babereut : nunaAautem viderunt.

-

àae

$. 548.

gen

Num per tanta argumenta, quibus Q'o-s

im

toT

convicit, ac toties filentium impofuit, nihil

at

cognitionis eis ingerebatur? Sic fcilicet fa-

ctum eft, & fieri etiamnum folet, ut viden-

Ce

vel

Zes tton videant, €9 audientes not intelligant d):

bfa

id.eft, ut videant legem , & fa&tum fuurm,

quantum ad indolem ejus moralem, non vi-

—

Vidi

deant, non intelligant.

Senferunt enimvero

Quor

Tudaei vim legis, fed vindi&ae, ac invidiae

Cuufon

lo

affectus acerrimus obftabat, ut hujus cogni-

tionis, ac perceptionis confcii haud effent.

T

m x

Vel an putas, quod Judaei vel invitis animis

non perfpexerint, non fenferint, aequum,

inpe

ac juftitiae confentaneum effe, ut hominem

Wm,

Tiri

tanta vitae integritate, & prodigiis irrefraga-

bilibus, qualia propriis oculis frequentiflime

li tr

ufurparunt, confpicuum faltem ad turpem

t

adeo mortem non adigerent? Praecipue cum

ex certis vaticiniis in 1llud ipfum tempus Re-

demtorem fuum certo adeo exfpe&arent, ut

non pauci vel ipfum Herodem, cum alium

non baberent, vel habere nollent, pro defi-

U

deratiffimo illo Meflia, male adoptarent.

r

$. 549

Ül

&) Luc. 15, 17,

j

!

€) Joan. 15, 24«

d) Lf/f! 8I 10g

157

Caþut IV.

oNIMI D

S. 549.

1tfit f

Eadem refþonderi poffunt ad teftimonium

, pzccattm

Petri $. 533. relatum,

Scilicet impiiffimi Ju-

'

daei auctorem vitae interfecerunt, non le-

gem id prohibentem, fed indolem faéti fui

ignorantes, quia hanc legem, ac vim a tan-

Qu t

to nefas retrahentem fibi cognitam fuiffe non

fiit i

attendebant.

Quomodo enim Judaei inno-

(l

centiam Chrifti ignorare potuerunt, quam

, r

'

vel Pilatus facile adeo, & primo mox intui-

ulip

j

tu cognovit, probe gnarus, quod illi per in-

ium us

vidiam hunc hominem fibz tradidiffent &)?

;, 0 V

Quomodo bona fide füàm contra Chriftum

em]m/em

(

caufam urgere potuerupt, quem in fuo con-

cinvidi

cilio tanquam facrilegum ,

& blasphe-

us QO

gr

mum morti addixerunt f):

apud Pila-

Qd

tum vero tanquam feditiofum, civitati, ac

d o

imperio infeftum poftularunt g).

Denique

g«

eum, .ex cujus ore Caefari, quae funt Caefa-

j I

faris, danda effe audiverunt, eum inquam,

1 1!'1'5/.

1

ne tributa dentur Caefari, probibuifTe, fcien-

2

uenümme

tifime mentiti funt. b) -

ad H

]u

i

gppus ^"

$. 550.

(

ys 2

9) ädttb,- 245 18.

p

'f) Matib. 26. 65 æ 65-

(

o

E

) Luc. 23 , 2.

g'

b) Lac, 23; 2-

1858

äppendzx

il qui

$. 556.

n Q

dicior

. Páulus Vero, fi illud iepxiftolaeCaput i)

4 nor

diligentius expendatur, non dicit

,

, quod Ju-

titio

daei Chriftum gloriae Dóminum non cogno-

nefc

verint cognitione fimplici, & velut oidinaria,

D

fed quod non habuerint fapientiam fpecialem

tiae;

per lumen gratiae percipiendum; & JDei fapi-

toft

entiam 10 IMbyflerio, quae abfcondita eft , quam

pery

praede[tinavit ante faecula in gloriam noftram:

quam memo Principum bujus faeculi cognovit ;

quad

Tün j

Jt enim cognovifert, nnguam eloriae Dominum

erucifixiffent.

Atque ut certi effemus

-

-

IUentei

; -fer'»

d 6

monéem ibidem effe dé fapientia fpeciali; vet-

fu mox praecedenté proteftatur , quod hanc

Tl D

—

ff

fapientiam loquatur ?hnter þgïfeäos—, quaïig uti-

que ordinara non.eft. Praetetquam quod

—

d dd -

Qia ve

teftimonium Pauli eandeni explicationem ad-

mittat, quém fupra $. 548, & 549 fcripfi.

COnfo

patig.

Quod vero etiam ex fententia divi Pauli Chri-

ftum Judaei vere cognoverint, àdeo certur

Tnr. -

TQUitin

eft, ut nihil magis; fcribit enim k): ZVunquid

J[rael noti cogmovit? — il lfratl autem dicit:

die 1l

Jütte f&(

Tota die expandi matius meas ad populum mon

tredentem . 63 contradicentem,

däe fe 0

*

R

$. 5s1.

"ts

innumeris, quod in hoc tra&tatu perþetüo

ä*epet-o,( vicibus lex; & eae circumftantiae,

jn

—— — —

i) . ad Corintb, 2. 7. 8

0 ]Mn.

* K)ad Reman. x0. 19, 11.

Caput IFV.

159

i quibus lex obhgat clara cogmtlone in ani-

mo noftro exhibentur ,. ita ut ad ipfam cog-

nitionem nón attendentes nefciamus , legem

u

M

Y Il

a nobis fuiffe cognitàm. Et infuper data cog-

QU U

i

nitione légis pravo affectu eidem adverfamur,

)n u

neimcntus, quod hóc ipfo Ia em Vlolemus.

ORGIDA

s fpeciem jufti-

Et quia iniquus ejusmodi aä

fpeu

tiaé, aut obtentum rcALbl

* Ll&u

re non ra-

ro fole» * jdeo mens 1

De Jm

eccati fux inftja, etiam

Lusral

t

perverfe agendo putat fé recté

dbx.

T*C

& ali-

tl

quod.obfeguim praeftare. Deo D.

blc iulto-

1 uj

ruüum mentes pro tuenda religione fuà vehe-

"€l atl

menter exardefcunt, nil omittentes, quod

em,,&

ád eam àafferendam, qua argümentis, qua ar-

,cnl, [

mis propugnandam, & ad hoftes ejusdem

od Bu

acerrime infectandos fpe&are poteft. Verum

ual 35

quia d incaute faciunt, pro relipione non

Qu quw

quia vera, nec quia juftá, aut aeternae legi

none 4

conformis, fed quia religio fua; quiareligio

n

pátrià, ac proin caüfa propria eft, depug-

j

j a

nant. Jám nihil facilius eft, quam ut fe ob-

fequium Dko per tale religionis ftudium prae-

p

o (

At

M

ftare arbitretur: licet tationes pro adverfá

jj d

parte facientes menti vel invitae fat fplendi-

1j I

dae fe ofïcrant, quarum efficaciam ftudium

opu

partium in voluntate füperare, non item ea-

rum lucem in intelle&u extinguere poteft

Ü epa

9- 552

gt

j

]) Joán. 16. 3

160

Caput IF.

$- 552.

Hujus porro deceptionis infighe exem-

plum fuppeditat Paulus, Ecclefiae quondam

que

pro

hoftis , & paternarum traditionum, qualem

füt

fe ipfusmet vocat, aemulator (w). Cujus jam

eft fequens confeflio: Et ego quidem exiftima-

lgl]l

(

veram, e adveríus momen S3E[u INazarenz

ter

debere multa coniraria ageye.

uod €9? feci

Q0r

Jerofolimis , E2 multos San&orum ego in carct-

feie

ribus inclifi, a Principibus Sacerdotum pote[ta-

4€ accepta: & cum occiderentur, ego detuli fen-

m

dang

tehtiam Cc. .Et haec agendo fe peccare ig-

norabat oimnino, fpecie religionis deceptus;

| ])w;z/;

Mi

2

ait enim ipfusmet m): Jegnorams id feci in in-

credulitate mea, — Sed an, ficut peccatum, ita

f

etiam legem furori fuo adverfantem ignora-

at (

Aterid

vit? Minime: nam fentiebat omnino, ac ve-

hementer fentiebat vim ac rationem aliquam

Bu

fatts :

contrariam fibi: alias vox coeleftis eidemnon

potuiffet exprobrare; Saule, Saule! quid me

Og

perfequevis ?. Duvum eft tibi coniva. fmulum

calcitreye, Scilicet legem cognovit, & con-

tra legem a fe cognitam agendo peccavit:

quia vero cognitionis hujus confcientiam fu-

Cn

rOr, ac affeé&tus impius eidem eripuit; ideo

nOH OHJ

t

:

pecþcatu-m fuum ignoravit,

(

i

$. - 553

()

i

- (m) aà Galat. x. x4.

(") I

9) T. ad Timotb, x, 13.

W. li

Caput IV.

I6I

$. 553.

Eadem ratione follicitudo Jobi, aliorune

j O

que San&orum deprecationes, imo facrificia

quia

pro peccatis ignorantiae etiam divinitus in-

, qud

ftituta $. 539, facile explicantur, Quamquam

i

ignorantia non infcitiam , fed ipfum pecca-

t

tum quodcunque, etiam voluntarie ac fcién-

Nazafff'sll

ter admiffum ex phrafi divinis literis ufitata

t 1

non raro fignificet: ficut fapientia faepe non

piurt

fcientiam , aut eruditionem, fed juftitiam,

qyi p

timorem, & amorem Dkz in facris Scripturis

ii !

denotat.

Sic inter alia dicitur o): Kcce timor

vetcart

Domini ipfe eft [apientia : €9 recedere a malo

deceptub

intellimentia. .ltem p

*

*

Diletio Dei. bonora-

Unde inter alios S, 'Thomas

id 1 n

bilis fapientia.

qtum. !

ait qj: Semel tantum in anuo intrabat fummus

:

V

[

Sacerdos folüs cum fanguine , quando offerebat

mo, ^^

Jj

profua, & populi ignorantia , id efl, pro pec-

effi Rll

d

catis moftis.

Proverbior, 14: . Érrant, qui

j d pn

operantur malum.

ij m

/ MJM

$. 554.

( a

agv

Canon diofpolitanus $. $40. caufae nb&rae

non officdit: nam fententia pelagiana in eo

;

erat, quod oblivio, & ignorantia naturalis

jpul

fit

(o) Job. 28. 28.

T

(p) Ecclefiaflic. 1. 14.

(4) In Caput 6. epiftol. ad Hebr,

Tom, 11.

L

r6r

Aþp.endix.'

fit; quodque ex peccato originali nulla de-

fhà

ceptio, nullum vitium aut defe&tus in nos

dat

tranfierit.

Noftra caufa peccata ignorantiae

pat

perfonalia fpe&at, de quibus inter tumultus

(ta

Pelagianorum ne difputabatur quidem. De-

ablr

nique fenfus Ecclefiae non adverfatur fenten-

tiae noftrae: nam Ecclefia fentit dari pecca-

lp

quit

taignorantiae, feu quae ignoramus, quod &

nos afferimus ; Ecclefia vero nullibi definit,

tie

f

dari peccata perfonalia absque praevia cogni-

ceff

tione legis, quod folum negare pergimus.

füni

$. :555.

"Teftimonium S. Auguftini . 541. laudä-

tum plerosque mire torquet, & non paucos

C

plane defperare facit, quod cum noftra fen-

COf

tentia conciliari queat.

Verum non video,

QC Y

cur haec S. Auguítini do&rina nos adeo tur-

SXpli:

bare debeat: nam is ipíüsmet capite mox fe-

(f

quenti eandem claris adeo verbis explicat, ut

T? g

nihil ultra peti queat 7):

Dicunt enim:

;

Ü D

AAdam & Eva pecceverunt , quid mos miferi fe-

eimus , ut cum ignorantiae coecitate

— na[ce-

QUf 7)

venuv :

j primo Quidem. erraremus ,

nejcien-

h N

ies , quid mobis fif faciendum &c. — ReGe for-

Wf

zajfis. quererentur , fi evroris, ac libidinis mul-

L

Mkï

s bominum vior exifleret: cum vero ubique

LU Jtt

fit praefens, qui multis modis per creaturam

191

| UR

baa

p

! [

r) Libr. 3. de lib, avbit. C, 19.

faþut IF.

163

lh t

fibi domino feroientem averfum vocet, — eXati-

; in 1

diat deprecantem , mon tibi deputatur ad cul-

yoranta

pam , quod imvitus ignoras , fed. quod. megüigis

simulti

quaerere, quod ismoras. — IVulli emim bomimum

qu

ablatwum efl atiliter quaerere , quod 1mutiliter

yr fen

ignorat. En quomodo in fola negligentia in-

a p

quirendi, & Deuw rogandi peccata ignorane-

In tanta enim caecitate no-

n

tiae conftituat.

ibt d

ftra, & emergentibus tot dubiis, nemini ne-

erit U

ceffitas, obligatio, & lex quaerendi, preces

g

fundendi poteft effe ignota.

$. 556. "

M yt

i

Cum vero priore illo eapite ignorantiam,

n

?M.Q*a

Lno ah]

hr

& concupifcentiam peccata efle dixiffet:

hoc ipfum capite rgno mox fequente magis

2on "^

(s al

explicat dicendo: /Vam i//ud, quod ignorans

quisque non veGe facit & quod volens vetie fa-

l U:fï müï

ej

hcgl,b

xeve mon pote[l, ideo dicumtur peccata , quia

!/

y i

de peccato illo liberae volumzatis oviginem du-

7 [

ju

cuni: illud enim praecedens mertit ?/ta fequen-

PL

j

tia, dNam ficut linguam . dichmus mon folum

j5 "

]CWA

wembrum, quod movemus in ore, dum logui-

gl

l]

wür. fed etiam. fürmam, tenovemque verbo-

j

j

j

lii

yum , fecundum quem modo alia dicitur lingua

qn ï

graeca, alia latina: fic mon [olum peccatum

"i

ul

;

j

illud dicimus, quod proprie vocatur peccatum

d 2

(ibe-

164

Appe;zdix.

(ibera eiym'm voJuntatc, & ab fciente committi-

hi

zur) fed etiam illud , quod. jam de bujus fup-

eatis

plicio confequatur . nece[fe eft. Scilicet per tro-

putt

pum aliquem nomen caufae competens etiam

ts

effe&ui tribuitur: & licet aliqua ignorantia

M

fer

peccatum non fit, peccatum tamen a S. Au-

guftino vocatur ab ejus caufa, quae vere

D

Per quae

"

peccatum fuit, originale fcilicet.

omnis tollitur obícuritas ejus fententiae,

t

dar

quae $. 542. relata tantam nobis moleftiam fa-

cefTebat.

per

doá

$. 557.

Íie j

z

Quo f

Gravis vero do&trina S. Auguftini, quat

a

$. 543. recenfui, & qua etiam ignorantibus

nullam excuíationem , fed juítam damnatio-

nem effe ait, eft intelligenda de peccato ori-

k

ginali, quod legenti totam illam epiftolam

facile apparebit.

Nam in eodem 'Verborum.

defer

5 5)4

contextu fcribit: /Meque enim damnantur, qui

Won peccaverünt , quando quidem illud ex um

|

(

U

in omnes pertvaüfit, im quo ante propria

bl I)

in [ingulis quibusque peccata. omnes conmu»

WiteY peccaverünt.

Ac per boc inexcufabilis

! BN HOH

efl omnis peccator 'vel veatu originis , wl

N

additamento propriae voluntatis, five qui mo-

vit, [ive qui ?enowat.

Jam peccatum ori-

| Qj

&V(

ginale fine cognitione legis a nobis con*

trahi

! EM

Capüt IP. —

165

ol

trahi facile concedimus: id enim de folis pec-

jt

y

catis propriis negamus, quod etiam $. Au-

guítinus nullibi afferit.

Scilicet ex trunca-

um

ys et

tis Patrum fententiis vera eorundem mens

notamar

aegre definitur: fed fi tota illorum fcriptio

4154

ferio expenditur, tunc jam intelligitur, quid

u

Patres circa aliquam caufam cenfuerint. Un-

de factum eft, ut ficut ex divinis literis, ita

Dege

emtette

etiam ex Patrum fententiis tot haerefes, &

damnatae do&rinae procuderentur. |Quam

periculofe ergo faciunt, qui contra probatas

do&rinas, & non raro contra ipfum Eccle-

fiae judicium frufto fententiae , quod ex ali-

quo Patre feparatim exfciderunt, fuüa fenía

tuentur !

li, qum

)rantihPS

$. 558.

ao

cam

Porro ad affertionem S. Auguftini S. 344.

epd

defcriptam idem refpondendum, quod fupra

of

$. 552. dicebam.

Nam S, DoGor ita habet

gt p

() Et ea futb omnia peccata igmorantiat ,

u

quande quisque beme fieri putat, quod: male fit.

TM

Ubi non ignorantiam legis, fed ignorantiam

fa&i noftri, qua naturam, ac indolem actio-

f

nis nóftrae faepe nefcimus, ad explicandum

z

peccatum ignorantiae commemorat. Igno-

15 1

rantiam legis in, peccatis ignorantiae dari,

cWEF

Aulla Vo,cula commemorat.

Quod. infuper

tunt )

Q

L3

M

ex

joh

i

f) Epiftol, - ad Publicol, 1$4.

166

Appenaiix.

qe

ex eadem &piffïola fat confirmatur, dum ad

e

quaeftionem , an Chriftianis idolothytis vef-

p«

ci liceat,. ita refpondet:

$i ergo certum e[t

ne

e[fe idolothytum, mel/us Chrifliara virtute

tü

vefpyuitur: fiautem vl son e[fe fcitur, vel

li

ignoratur , fine wllo con[ciemtiae fevtpulo n

/t

ufum mnece[fitatis a[fumtur.

Jam fi ejusmodi

,

carnes reapfe idolothyta forent, & ab igno-

ül

rante fumerentur,

quomodo is a peccato

[

poffet effe liber, fi fub ignorantia legis pec-

catum ignorantiae incurritur ?

[j

f/i

$. 859.

Verum nec fententia Auguftini $. 545.

commemorata doCtrinam noftram ullatenus

N

Ls

f

afiligit: nàm ibi loquitur de iis, qui evan-

gelium non audiverunt, qui tamen damna-

J

i

dnt

buntur non ob ignoratum evangelium , fed

ob alia peccata, quae legi adverfari intuitu

lice

CQ0m

rationis probe confpexerunt. Quod ipfum

S. Auguftinus eodem . prorfus loco ait 4):

110f |

tuma

Veruntamen , ut babeamus ap[am . fcientiamy

fne dicat umisquisque nefcioi , mon audiot , mon

dem ]

ft

Je[]s

iniellex? , ooluntas comvenitur bumana, ubi di-

num

citur: INolite effe ficut equus , & mulus, qui-

M lt

bvs non eft intellc&us.

Sane hic voluntatem

quae nolit fcientiam & intellectum admittere,

Tf

apf:f—

)l

L

fg) Libr. de liber, aibitr, & grat. C, 3.

-

Caput - 1F.

167

aperte accufat.

Quod vero non propter

du

evangelium, fi eis nuntiatum non eft, fed

)

ytsv

propteralia peccata gentiles ac Judaei dam-

vt d

nentur, S. Auguftinus differtis verbis tefta-

y *irt

tur «): Dicit enim ipfe Dominus an. Eroange-

iti, v

lio: fi mon veniffem, & eis locutus mon fui[-

n

fem, peccatum mon baberent. — — INon utique

:

ejusrsodï

peccatum mullum baberent, qui evant plem

TI

alis magnis, wmultisque peccatisz fed boc pec-

1 pECC&[*)

catum vwul intelligi, mon eos babituros fui[fe,

[egis l

fi mon venifet, quo, cum audi[fent eumy mon

eyediderunt in. eum.

*

$. s60.

H

.)'

u

Sed neque obdurati illij planeque per-

qlatenos

l

verfi, de quibus $. $46. agitur, & qui omnem

uv

X

juftitiae, ac honeftatis fenfum amififfe. vi-

p U

dentur, legis cognitione carent aliquando:

Jiup ii

licet, quod nunquam non admitto, hujus

r 1

1 (l

cognitionis infcii, legem fibi exhibitam fuiffe

j ii

non recordentur.

Nam da hominem perdi-

^0 at lj

tum adeo , qui atrociffimum crimen e. g. cae-

[it

TL

7 j

dem innocentis ea facilitate admittit,

qua

L

J

fitiens frigidam bibit: hujus vero fenfum in-

jii

TL

j, !

i

timum conteftare, an non aliquam rationem

fentiat, imo videat, per quaim bonum foret,

,ji, ?

)

INullius mens eo

innocentem non laedere.

g

L 4

usque

iv t

J

v) Epiffol, ad Si:u.ït. IOS.

JO

168

L

Appendis.

usque eft inhumana, & efferata, ut fi verüum

fateri velit, hanc rationem fibi cognitam

fuiffe, negare queat.

Scilicet in ejusmodi

Q

homine non intelle&us cognitionem legis,

fed voluntas horrorem peccati perdidit. Ea-

dem certe mens, etíi peffima, tale nefas ab

NT

alio, & in caufa ad fe nihil pertinente perpe-

tratum detefítaretur, vel data facultate fors

UY.

puniret etiam.

Jam qui factum legi adver-

fum ex propria quoque fententia condemnat,

is non folum factum damnandum, fed etiam

legem , cui illud adverfatur, & ex qua dam-

s

nari meretur,

neceffario cognofícit: nam

bt

omne peccatum nec malum, nec damnan-

It

dum eft, nifi abfciffe ideo, quia legi aeternae,

tti

& immutabili alicui rationi adveïfatur.

6' 563

9

S' S66u

Mf

fJ

li

Y Que

k

m

4

1l n

CAPUT

mUm,

Coput F.

169

CAPUT V

jv

ngnia

jsmo

Quantam timoris materiam peccata tgnorantiae

praebeant.

i,

j h

nen d

6. 561

His tamen non obftantibus peccata ignoran:

tiae ingentis timoris materia funt

(

öq 562

Nam in cafu peccati ignorantiae mens ab

(ar s

y| alit

Omnl,

quod a fpe

aut timore venire poteft,

wndemp"*)

fubfidio deftituta ,

[n 6

$.563. Nulla nifi folius legis bonitate urgetur

Qu n

jj Tl

$.564. Hujus :porro periculi- exempla fuppeditant

homines homefti alias

fed religioni fere nihil

damni

tetfdos

tribuentes

"

$. 565.. Nec ullam defuper confícientiae moleftiam.

patientes.

$.566. Item. opem miferis facile negantes

$.567. Et qui munera publica ex mero affectu di«

fpenfant

$. 561.

Licet vero ex mea fententia nemo pecca-

re queat, nifi qui legem a fe eo. ipfo tempo-

uo peccat, cognitanm violet, haec

tam ä

peccata ignorantiae tantum timoris,

ac follicitudinis afferunt , ut momentum

in omi re morali, ac in tota vita triftiffi-

Tmum,- ac terrore pleniffimum conftituant.

L5

Gravis

C APUT

178

Appendix.

Gravis adeo, & eo usque terrifica fä caufa

100

hic offert, ut, licet hanc doctrinam pro do-

D

lor! verifimam improbis maxime, tum vero

frigidis illis, imo etiam mediocris virtutis ho-

qu

tut

minibus intelligere neceffarium plane fit, illis

ed

tamen, qui fe totos pietati, ac ftudio virtu-

no

tis dederunt, cohfulam, uta lectione duo-

VO

rum, quae hic proxime fcribam, capitum ab-

ftineant.

le

Qui enim ad vitae integritatem ,

X

atque ad juftitiae chriftianae perfectionem to-

T

to conatu incumbunt, a periculo peccatum

0i

ignorantiae incurrendi fatis remoti funt, & im-

ä

Ye

petu, ac terrore tanti periculi in itinere, quod

beneficio divinae gratiae feliciter profequun-

QUas

bt

tur, multum , poffent retardari. Timor nam-

OT

que utut bonus, & plerisque etiam utilis aut

lia

neceffarius fit, caritati tamen perfeQae, cui

optimae hae indoles magisque appropinquant,

parum amicus eft: Nam £mor non e[L n cart-

iate, [ed perfetha cavitas. foras müttit timo-

;

yem a).

itfin

$. 562.

10 f

« TiQ

Saepifïïme'itaqtïe, quod toties dixi, le-

zem illam aeternae, & nunquam mutandae

&i

fu» E

juflitiae, a cujus calove fe nemo ab[coudit D)

Ut

hanc

gognofcimtls , absque ut attendamus;

a

N

a

a) I' Joan' 4' 180

n |

b) Pfalm, 18. LP

timo

Caput V.

I7:

fe a

a nobis fuiffe cognitam.

In hac jam ancipi-

1DIO d

ti conditione conftituti plane ignoramus,

Quf VeO

quam noxius, quamque deteftandus ille actus

itoots hql

"

futurus fit, quem contra hanc legem forte

i

l

r

4

l

]

)

edemus. Legem fcientes, indolem a&us ig-

idio vt

(

norantes, nullam aliam vim a tali actione re-

dOQe 01

vocantem fentimus, nifi meram bonitatem

apitu

tf

legis: nihil hic nos juvant mala infinita, quae

;ggriweïü,

exinde incurrimus, nec roborant bona aeter-

tionn ?

na juftae actioni imminentia. Cum enim a&ti-

) netat

oris inftantis naturam in his circumftantiis

finti

verfantes non intelligamus, nefcimus plane

nere Q*

quas poenas incurramus, aut quae praemia

yolegut

obtinere poffemus, omni, quod certantibus

r n

a timore, aut fpe advenire alias folet, auxi-

utils i

a,

lio in ej LISHlF)di pugna deítituti.

yinm^

$. $635.

j

g m

j !

Quamvis vero aeternae legis fit bonitas

infinita, in remiffae tamen Vitae, imo etiam

in mediocris virtutis hominibus, folius, & ut

ad noftrum fenfum ita loquar, ficcae legis

o

)

exiguus eft amor: qui mentem ab omni fen-

fu, ac affe&tu liberam fors allicere poffet,

|

r

contra vim tamen adveríam, in animo noft-

L 4

Licet enim

[Us

hat

ro hic folus aegerrime valebit.

lex non nifi amore legis expleri debeat, fi

eam vere diligere velimus, impetus tamen

timoris ad dejiciendos contrarios affectus , &

dei-

172

Appendix.

dulcedo. fpei ad levandam pugnae difficulta«

gt

pri

tem tanquam auxiliares copiae in morali hog

certamine recte, & utiliffime admittunturz

dom

aT

Et opportuna haec auxilia, prout rem dili-

genter confideranti patebit, in periculo. pec-

p

po

cati ignorantiae nunquam non abfunt. Le-

nil

gem juftitiae, non item poenam violatae ju-

fac

ftitiae in ejusmodi cafu cernimus, fimiles om-

Ne

nino gentilibus Philofophis, de quibus Apo-

ftolus triftem ,. clariffimam tamen fententiam

N

Qu

f

fcribit c): Qui, cum juflitiam Dei cogi

QU |

d

fent,.

pr

f

UI

non intellexerutt, quoniam, quitala agwmt,

—

li ,

digni fünt.morte, & morte aeterna utique,

quia non qualemcunque, fed Dei, id eft, ae-

Tin

Yünt

ternam juftitiam agnoverunt, et contra cog-

nitam hanc juftitiam agentes, bonum aeter-

P'hilo

Doru

num, et infinitum violarunt, poena aeter-.

dtor

na, et infinita exinde digniflimi,

Et haec quidem clariora fient, cum tri-

ID 9

füs hujus ignorantiae, quae frequentiora,

et magis extantia effe folent, exempla retu-

f

lero: quae fr gravia, et acerba.tibi videantur;

&i

cogita: quod haec pro te, et contra pericu-

?d lo

Vtne

lum tuum fcribam. Sic inprimis homines non

pauci ita profanis negotiis fe totos impendunt;

lu

ut officio colendi Deum ne.eam quidem por-

Vi

tionem tribuant,, quam ejus natura, et ille,

quem

cï 4d Roman. 1. 32,

J

Caput F.

173

quem religio inter reliqua olficia obtinet ,

ifet

rli

primatus exigit.

Seu quod ajunt, ne qui-

dem cffeut/alta , feu neceffaria praeftant. Et

iuntu

tamen noftra aetate haec perfuafio magis fem-

vem (

per, magisque invalefcit, qua nedum inter

*ülo p

politicos, fed etiam inter facrerum miniftros

n l

D

nihil probatur, quod non ad profanam, vel

ylati J

facram hominum utilitatem conducit, quafi

Til

vero noitra utilitas totius univerfi finis effet:

bus A

cum tamen certum fit, quod officium Deum

mient

pro ejusdem immenfía excellentia honorandi

[/10'0 L P

omni cura, & falute animarum etiam aeter-

; atl

na longiffime emineat.

Qui proinde morali

gtique,

honeítate totam hominis probitatem abíol-

ell, 2

vunt, in extremo judicio fortern bonorum

t QD

Philofophorum, non item praemium chriftia-

Q «

norum ferent, in quos illud fcriptum effe vi-

] a

detur: /Vonne & eibnuici boc faciunt d)?

$. 563.

Sed num ex hac vivendi ratione aliquam

aum d

in confcientia moleftiam patiuntur? Nullam

jentort

fane: nam ignorant, fe primo, & omnium

; j t

graviffimo officio deeffe. Sed fcilicet legem

ad hoc obftringentem non agnoícunt? . Aft

,ideaHFUTl

" pencü

nonne Deum tanquam fupremum Dominum,

me, £0

& bonum omnia alia bona infinitis vicibus

€Xcedens agnofcu—nït, credunt, confiten

-

tur?

Be-

m o^

d) Maffb' 59 470

p

174

Abpendix.

Bonum infinitum, cui nos totos debemus,

m

fpeciali, & magno infuper cultu effe profe-

!

Ipe

quendum, eft ejusmodi doctrina, ad quam

quie

ex cognito tanto Bono fine omni dubitatione

Cur

inferendam non fides, non perípicax inge-

dQ

nium, non operofa inítitutio requiritur, fed

Yie]

ad hoc mens uíu rationis etiam mediocriter

doli

tantum praedita fuficit, imo cogitur.

Cog-

per

nofcimus fane hanc legem, & fummam Deum

OQU

magnopere colendi aequitatem omnino intue-

—— Ó

&

mur: & tamen hoc officium, quod ex omni-

T

bus eft fummum per maximam partem omit-

|

Qu

timus.

Cum jam gentilibus,. foio rationis

p

]umine inftructis, quanto magis nobis, qui-

Deo j

bus coelefte fidei lumen infuper illuxit, acer-

Wi d

ba illa Apoftoli fententia ífcripta erit e): £ta

Wt f

ut fint inexcufabiles: qui cwn. Deum cognovif-

l

fent, -nou. ficut. Dewn . glorificaverunt.

d

-

Sed

Vuet :

pergamus.

$. s66.

li

Mifervquisþiam cum infigni ezeftate con.

flians, aut cujuscunque opis magnopere

(i5, fe

U([

QUi

indigus divitis cujusdam, aut potentis auxi-

lium implorat: qui absque megno detrimen-

Y

0 af

to, & fine gravi moleftia fua auxilium ferre

poffet, cum plurima delectationi, aut peri-

"n

culofo illi conditionem fuam augendi ftudio

impendat, Hic jam fupplicem illum etiam

At

N

cum

L

e) d. Roman, 1, 20. 2I.

f)i

Caput F.

175

cbent,

cum ftomacho forte repellet, absque ut de-

i. Dtü

fuper aliquam in mente accufationem fentiat

quietus exinde, ac per omnem vitam fui fe-

V Qu

itatott

curus.

Sed an mens hujus hominis nullam

Cax n

aequitatem vidit, qua ad mifíero illi fubve-

yii r, ^

niendum impellebatur? Vidit fane: nam in-

odiocnit

dolem hominis nobilem adeo, & naturam

y. u

per omnia aequalem fuae fuo etiam ufürpavit

nDUx

oculo

Hanc vero pietate, ac cultu dignam,

i 1

& aliquam defuper legem urgere homo fanae

x of

mentis ignorare non poteft. Sane hoc offi-

tem O

cium juvandi proximum clarius, & apertius

quodammodo effe, quam illud de colendo

y ritit ii

blS, HA

Deo videtur. Unde fcribit Joannes f): .si-

, 4*

quis dixerit, quoniam diligo Deum, & fya-

g: 9

trem fuum oderit, mendax eft.— Qui enim mon

qgi uj

diligit fratrem fuum, quem widet, Deums,

t

M

quem non videt , quomodo poteft diligere?

S. 567

In difpenfandis muneribus nedum politi-

ht 00

cis, fed etiam facris nullo fere fe jure ligari

gngpef (

i, quibus tanta facultas-fuppetit, arbitram-

ES quiP

tur plerique.

Unde hominibus, ad quos pri-

etrime

vato affectu, aut ex charorüm precibus, &

ml ferre

€ex fua fpe aliqua magis afficiuntur, haec tanti

momenti, & ex quibus publica & non raro

d1 W

aeterna multorum falus magnam partem pen-

m etld'n [

det,

(l

f) 1. Joan. 4 2€.

176

Appehdix..

det, munera, aliis plus profuturis male omit-

fis, conferunt, absque ut defuper conícien-

tiae fuae timeant.. Sed an eam, quam fic

agendo violant, legem ignorant forte? An

publica utilitas, quam fummam legem aliqui

vocant, iis ignota eft?

Eft vero haec eis

$d

maxime cognita: hanc enim profitentur, quod

ad communem utilitatem omnibus viribus

contendant ,

de hoc laudari percupiunt.

Vaf

Gaudent, fi publico Bono natos fe vocari

j

audiant: & quando fpecialis affectus non ob-

(

ftat, ea, quae communibus commodis adver-

fantur, fevere prohibent.

Adeo in intima

ä 5'7/

E

6 Q.')

[/1

mente iliius aequitatis vim percipiunt, ex

qua juftum eft, omnes potius, quam aliquos

Tot]

beatos efle.

Aft an timent fibi, dum in re-

j

bus tanti momenti privato affe&tui foede adee

t

|

indulgere folent?

;

g

N

) Y

p

e

"

(ü

[

'

fer

sl

E' «70

»i ilis

h&s*,

CA-

T

Caput. V.

r77

üeomA

CÀPÜT VL

coma"*r

qum k

Alza infuper hujus zgnorantzae exempla

w A

veferuntur.

em &w.h

) hat &

$. 269. Huic periculofae claffi (üccenturiandi funt mul-

Ktur, d qui

ti librorum auctores ,

S Y nw)

ercug*ïm»

569. Et Proteftantium do&ores in caufa fidei:

f

70 Qui tàmen per omnia fecuri fibi vivunt.

js 100

$

571

Viri quoque Religiofi ;

(is 40f

: 572.

Et remiffae vitae facromm mxmfhl,

$ ii

s

;

573-

Imo etiam mCIlOTIS notae Sacerdotes hmc er-

unt, &

rori facile obnoxii funt

n af qUOJ

574. Quod ab exemplo Sanctorum;

gt

£95. £t apeua ratione confirmatur,

8.

5/0. In mentibus profanis infüper ma]us, quara

in prioribus cunctis ,

öo

577. ln iis Vero, qui facrá nedumi negligunt, fed

plane averfantur, difcrimen lethalis ignorantiaé

eft omnino maximum , ita tamen;

&.

578.

Ut etiam mentes prae rehqms probatàe perlch-

tentut,

70

Quae omnia in nobis haüd advertimus

in

jiis vero mox damnaremus , fi eorum intentio-

hes, ac conatus cérnere daretur.

(

dom.; II

M

$. 580.

w

178

Appendix.

$. .580.

581. Ád omnia hucusque 1eccnüta exempla ;

|. od

nihil certi definire, fed nil niti magnopere txmc«

Clar

1e pofïum.

ive

cog

omi

$. 568

dun

Ui

Inter alios etiam iis, qui aliquos ex cathe-

le

dra, aut integram omnino provinciam fcriptis

"

-

Q

fuis inftituere fatagunt, lethale ignorantiae hu-

fion

jus periculum infeftum etfe folet. Unde fre-

Oil

quens multis eft, ut in eam doctrinam , quae

Ífuarum partium eit, ex qua apud potentes

""

dant

du 1

gratiam fperare poflunt, qua invifis fibi ho-

lehqy

minibus aegre faduros fe arbitrantur, pau-

Cis, quae cuicunque eorum aífectui lenoci-

Quafi

natur, facto velut agmine concedant.

vero ad hoc, ut aliqua doctrina vera jufta-

que fit, tantum interfit, quantum intereft

h

ut ea nobis utilis exiftat

Et quod ad augen-

ficri

dam infamiam, atque ad nefas aperte oíten-

dendum facit, adeo faventem auram fameli-

lülg

doce

ci exmplunt, ut in caufis fummi momenti

um

contra propriam animi fententiam tam cala-

Dtex

mum, quam linguam pro levi ipe, aut pre-

ihq

tio venalem velut exponanc. Sic certum ali-

&Nct

quibus, fixumque eft, aliquam do&rinam to-

-

Pme [

ta facultate tuen,nedum priusquam contrariae,

fed etiam antequam propriae hujus argumen-

—

QW )

Cat

ta didicerint.

Alii invifi hominis fcriptionem

CICH $)

prodituram audientes jam praevie omne,

quod

let? (

put-VI.

U79

Cït'üþa;

Qüod hábent, fel, & animi virus congerunt,

G

calamum pro üca acuentes: & five bonum,

five malum fcripferit ille, caufam nondum

cognitam in anteceffum damnantes, nihil

omittere ftatuunt, quo fcriptorem illum ne-

dum contemnendum, fed etiam deteftandum

hi

omnibus efficiant. Imo quandoque neque hic

u

ftetit vile hoc ftudium partium, npam prout

m kriljh

ex multis exemplis conftat, cum argumenta

;m qrx nL

non fufficerent, legibus; poenis, proícripti-

Unieit

onibus, ac publicis Ecclefiae fententiis adver-

P ]h'

fantem fibi doctrinam opprimere conati funt,

! FOW Le)

qui Numini veritatis 1nn;1at1 magiftri effe vo»

s f

. lebant.

Ul

PH

j

Á

; ]enoc

Quall

$. 569

ïa Qw

doctores à

moï& H

Huc quoque referendi funt

q)

facris catholicis alieni, & de caufa orthodoxae

j ol

religionis fcribentes , aut quacunque ratione

docentes.

Num hi poft adoptatum Évange-

J fam

nO[] Eüü

.lium in doctrina catholica, ífi eam in com-

tam QU

plexu, ac tota ejus conftructione confiderant ;

allL pfr

an inquam in ejus complexu, 'ac in tota con-

ïtum dlh

ftructione, nihil roboris, nullam pro fua

parte dubitationis materiam in ea confpi-

mnaf?x

ontrt

h

ciunt? Cur aliqua dogmata recipiunt, repu-

p

diatis aliis?. Quaenam eft ratio, & ratio fuffi-

(ofi

Vi

ciens pro illis, quae non item pro iftis pug-

[

e Omnüs

het? Quanta capita contra vim trdditionis ;

q

:

2

id

180

PURENNER

Zppendix.

id eft, contra torrentem antiquitatis damhant,

dum alia longe levioribus auctoritatibus pro«

bata admittunt? Sic e. g. epiftolam ad 'T'itum

A

tanquam divinitus infpiratam utique ex tefli-

docc

monio primorum faeculorum recipiunt, Sa-

*

jura

cerdotium , ac facrificium novae legis con-

temnentes: & tamen donee pro auctoritate

Cipu

fent

ilius epiftolae unum ex prima ecclefia tefü-

Àn

monium proferatur, jam.bina, aut plura pro

r

facerdotio, ac altaris facrificio & multis fimi-

hib

libus fuppetunt.

Jam divinitatem facrarum

literarum non nifi ex teftimonio omnium re-

pro

— :

pert

tro faeculorum evincere poffunt; aliud enim

fine!

argumentum rejecta ecclefiae auctoritate ipfis

haud füppetit: qua jam conícientiae fecuri-

61?, ü

n

loitso

tate fimplex antiquitatis teftimonium fequune

tur, dum duplicatas ejüsdem atteftationes

Id

fii,

circa aliam caufam contemnunt? $Si mun-

Rn

dum neutris partibus addi&i recens ingrede-

rentur, an eapita minus firmata admittentes

ea deinceps, quae longe majore robore ni-

tuntur, damnare poffent?

Nuhc vero ho-

mines rerum, àc hiftoriae facrae minime ru-

)

des, ut gentilibus fuis lenocinentur, contra

Fjäm i

tanta momenta nituntur, & fuos faciunt effe

Tünt.

populum Sacerdotio, ac novae legis facrifi-

WR R

cio, ac omnibus. pene facramentis deftitu-

ïndu]ge

tum. Quid vero in caufa falutis aeternae

Snt

cum tantis difpendiis , imo cum hifée ruinis

LE

fere extremis comparari poteft?

t

$. 570.

üjor

IBI

Capur FF

du

$. 570.

ibus n

j Tivgg.

Num vero hi, & omnes alii ex affe&tu

e ex Lvl

docentes inviolabilia veritatis, ac jultitiae

Yunt; o

jura, per quae in quáavis controverfia prae-

Jems QU

cipue facra, & publica pro veriore parte

u

I

n

fententiam. ferre jubemur; forte ignorant?

|

An legem hanc, qua ex affe&tu potius, quam

Af

i

?

;0

:

:ll

exrationum momentis doctrinas definire pro-

yults

M

Num

PUl

hibemur, perfpe&am non habent?

fact

probarent tàle quid, fiin cauía nihil ad fe

mj

pertinente id ab aliis fieri cernerent? Minime

Jipó &

íane! Nam veritatis, ac juftitiae vis tanta

jate ipi

eít, ut eam etiam maxime volentes in animo

e fecutt

noftro fuffocare nequeamus.

Et quis de

fequu

retractanda do&rina, de refarciendis inju-

(ndones

riis, de animarum reparandis infinitis detri-

N

$ m

n*

mqgcig cog;ita;?g

ii

"

) fl*

$. 571.

$000

VG'O 1]04

Viri religiofi qüoque fibi cavendi mate-

j

jf

xiam in peccatis ignorantiae copiofam inve-

niunt.

Y

T gt

Multi quippe horum, etí voluntati

fuae renuntiaverint, eidem tamen.non raro

1151

ähm

s d

n

indulgent , unum religionis munus prae alio

,a

Optantes, quaedam» commoda ad genium

fuum facta ambientes, rebusque. léviflimis

(&c

vici, qui antea res magnas, & Ífpes etiam.

U

nm

d

arant,

Cum vero

(ajores generofe conc

M 3

geítio

T

ii

182

Appendix,

. t 1

geftio muneris alicujus magnam vitae partem

Occupet,

& potiffimas fibi vendicet atio-

füm

fan

nes ; cumque has ex propriae voluntatis ar-

bitrio, ac delectatione obeant, viri ejusmo-

qui

fer

di in bono creato haerentes ab aeterna illa,

ac divina ratione averfi vivunt, id eft maxi-

TU

mam vitae partem reapfe perdunt, etfi alias

QU

minime otiofi.

'Talia tamen non aperte fa-

Tí

ciunt,.ambitum füum, ac profanos affectus

Q

coram magis religiofis aliquo obtentu ve-

pi

ftiunt, verecundia aliqua tenentur, fi éo-

rum confilia, ac intentiones forte traluceant.

—— —— Ó

Adeo legem hifce, quibus tranquille, & abs-

que fenfu confcientiae indulgent, affectibus

adverfam cognofcunt, ut ex ejus violatione

erubeicendi materiam ipfimet fumant,

lo (

N

E

$. 372«

Ts

«Qr

lls

Sïed etiam alii Sacrorum miniftri, ac pu-

blici Ecclefiae Paftores ab ignorantiae malo

lüis

plurimum habent, quod fibi timeant.

Nam

glor

quaenam funt rationes, ac fines, ex quibus

ius |

eminentes hos in Ecclefia gradus aliqui, mi-

dalu

lem

nime omnes, ambiunt? Quibus auxiliis ad

eos fuperatis aliis, qui plus profuturi effent,

O

Y

candidatis provehuntur? Sacra, id eft be-

neficia gratiae ad profanos fines adhibere,

(ity

conferre, ac defiderare ceita facrilegia funt:

Tf

m

hac enim ratione, prout alibi evincam, g

l'c:l-

tia.

153

Caput VI.V

Nonne multi ho-

e patia

tia naturae poftponitur.

rum de facris pene erubefcunt, & nifi pro-

et af

Ttsts d!

fano apparatu fulgerent, ea ne tangerent

] st

quidem ? Quant induftria, quamdiu in in-

feriori gradu conftituti erant, curam anima-

terta J

ef m

rum tractabant, fi tanto in eas ftudio ferun-

tur?

Vel an forte uunc: primum illae ani-

ii

mae tam pretiofae funt factae, poftquam ex

at h

earum rectione futurus hic.earum Paftor tot

ys afitti

profana emolumenta fperare poteft?

Xenta V

j, 1*

valucat.

$. 573-

le, & ZH&

vffecra

Sed neque illi, qui fedulam tanto nego-

Tolatione

tio operam navant, per omnia fecuri funt.

"

Nam nonraro, fialios ad Drr gloriam, &

animarum falutem facilius, felicius, ac ube-

rius, quam fe, & homines, fuae fortis, aut

conditionis facere cernunt, id aegre ferunt,

iisdem refiftunt, aut detrahunt etiam, a fe,

m, acprï

fuisque omnia (utique ad meriffimam Dkt

yxiae T

Hi vero aperte ma-

gloriam, geri optantes.

Ut' 4

jus bonum impediunt;

& fuo conatu aliorum

j

Sed an legem , qua

y qU

faluti reapfe officiunt.

ii !

divinus honor, & aeterna aliorum felicitas

yiliis *

omni modo curari jubetur, ejusmodi homi-

r d

Nullatenus: nam hoc ftu-

nes ignorant?

et *

dium publice profitentur , omn

es vitae fuae

hibe*

l d

rationes ad hoc, prout opinantur, compo-

Ul

nunt. Sed circumftamias

aec

ia

ffi

L in quibus h

lex

C o

4

-

n r lp n

184.

Appendex.

lex ftringit, item quod lex pro meliotibus

hh

illis magis , quam pro fe urgeat, forte igno-

10

rabunt? . Aft neque hoc: nam ideo eos füb-

affe

movere fatagunt, eis adverfantur, quia ti-

t

iun

ment, aut cernunt etiam , quod conatus fui

a praeftantiore aliorum. opera fuperentur,

4

INiqirum fub obtentu religionis, & reapfe ex

if

propriae partis ftudio. majorem divini: nomi-

u5

nis gloriam contra apertam vim aeternae legis

r

impediunt, .uti

*

dà

que fine. omni confcientiae

fuae moleftia.

110f

[U//

$

374.

J?Z'." )

E

dtij

Quantse vero deceptiones. etiam pias

mentes in ejusmodi caufa non raro involvant,

nemo.faeile credet; alias certe Apoftolus

non potuiffet lamentari, quod Philippenfium

falutem nemo praeter Timotheum fincere

f

curet, addens: Omses enim ,

juae fua fünt,

bini

Watrunr, von quae Sefu-Cbrifli «). ^ Cogitay

Bro

qua Ecclefiae aetate, & de quantis Ecclefiae

lum

operariis haec fcribat Paulus. ^ Haec labes

elie

etiam Apoftolorum eoiisque nondum perfe:

lom

&orum fuiffe videtur 5), mam' dicebant:

feran]

Praeceptoy

vidmmus quemdam in momme tua

€jicientem dae

Blauf

nionia ,

& probibuimts eumy quia,

W

1202 j?quz'tzæsf mbæyï

wn, . Et ait ad illum Jefuss

h

4Volita

4) 44d Pbilipp. 2, 2.

D

9) Luc. 9, 49, so,

j.

185

Caput XF'*L.

ii

JVolite. probibeve , | "

u: enm "of eft aciverfzmx

qos

tie igut |

vobifzwm elt, . Purifüimus econtra erat

T

affectus Moyfis: dum enim viri duo ex fpiri-

T^

tu Dzr loquebantur,

ajebat quispiam ad

nis lj

Moyfen c): JDomine mi Miovfes! proinbe eos,

[

perenu

At ille, quid, inguit,: aemtul«vis pro me? Quis

fed

tribuat , ut omnis populus prophetet, | 9. det

ini t

eis Domimus [piritum fuum.. Huc quoque fpe-

that

&at magnum illud Pauli exemplum d): Quwi-

dam outem ex contentione Chr:[fum aumanttanta

nícien

101 fincere exi[limantes preffur«m fe fufcitave

aenculis. meis.

Quid. enm?2 . Dum omn modo,

five per occafionera , . fIve per. veritatem Cbriftus

annyatietur :.&9 in boc gaudeo, fed & gaudebo,

m y5

VOj

$. 575.

oftolus

O qüantum in his non raro ftudia noftra.

bþeïäïmï

y n

faliuntur , dum toties pro DEo laborare no-

bis videmur, & tamen reipfa non nifi ftudio

propriae affectionis agimur.

Si nil nifi emo-

(0g

lumenta Principis mei quaero , perinde mihi,

fjl

efle debet, an per cognatos meos, aliosve

t ,'3'063

homines regio, aerario copiofae pecuniae in-

j pelf 1

ferantur.

Si malo, ut mei potius quam alii

joebanta

plaufibilem hanc operam praeftent, non jam

ii

folum principem , fed infuper meos illos di-

ym, qïlä

ligo. Si denique nolim, ut multae pecuniae

j J

M 5

ad

v,.?

I(Oäïlfä

€) Numer. X1, 28 & 29,

d) 4Ad P;JZZIPP- L5 17* 18-

186

Appendix.

ad aerarium redeant, nifi eac per caros meos

Fitur

obtineantur: tuncíolos amicos meos, Prin-

0

cipem vero nullatenus diligo.

Longe aliud

'Cïa.

habent exempla Sanéctorum, qui in curando

qui

divino honore non tantum plus, fed*etiam

00

aeque profuturis cefferunt: & tunc demum

fla

fe totos impenderunt, cum rem ab aliis aut

omnino non, aut faltem minus recte geri ad-

verterent.

Qui vero fecus agunt, id quod

alii jam agerent, fruftra, ac otiofe propemo-

dum agunt, aut omnino majus bonum feip-

T

fos in locum meliorum intrudendo . impe-

diunt: & fi in fine totum computetur, cau-

Áil

fae Dr1 ingenti ni(ü fuo aliquod etiam dam-

Verl

finí

gum intulerunt.

4 fät

$. 576.

levif

Q]

Equidem in mentibus profanis, quibus

N

O

nihil bonum, nihil facrum, nifi quod ad fiu-

xa hujus vitae commoda facit:, quae toto co-

QUX

natu in caduci temporis hujus emolumenta

ac1

feruntur: in his inquam mentibus periculum

Vidt

longe majus eft. Hi fibi manentem hic civi-

pern

tatem conftituunt: & licet fors aliud ore pro-

pro

fiteantur, füturam nullam inquirunt. Horum

1äecu

contentio ad aeterna eft pene nulla, utpote

nl

omni eorum induftria in praefentia haec ruen-

r

te. Cum vero per angujtam portam multi vo-

Jent intrare, & non poterunt e): facile intelli-

1l

gitur,

€) Luc. 13. 24.

pl

Captit FI. i

187

IOR

gitur, qualis aliquando horum fors futura fit,

0s Pno

utpote qhi intrare ne quidem conantur, con-

tra apertam divini Redemtoris fententiam,

n al

| a

qui interroganti, num pauci falvi fint futuri,

(edtenim

eodem loco ait: Contendme intrare per angu-

( denit

ftam portam.

; ais a

( Riï

$. 577-

,qu

nl

pum i

His vero deteriores, ac exitio fuo longe

magis propinqui funt iij qui nedum curam

do 1

falutis omitunt,: fed eidem ajente opera ad-

tr, d

am d

verfantur etiam. . Qui ut nocere queant, ip-

fam falutis.caufam prae fe ferunt, reapfe vero

ad fatiandum odium, ad fulciendas fpes fuas

leviffimas, aut ad quemcunque pravum affec-

tum pafcendum caufam religionis, curam mo-

res emendandi, abolendi varios intelle&tus

j qui"il:'

errores, aliosque piiffimos titulos adhibent,

pl d

auxila, ac velut arma ad gratiam tuendam,

etoto *

ac falutem denique obtinendam a divina Pro-

videntia liberaliter

conceíffa. ad multorum

ercu um

perniciem transferentes.

Hujus exemplum

hic o

pro dolor! Proteftantes ante duo, & ultra

grep

faecula praebuerunt: dum fub fpeciofiffimis

fori

titulis, quorum aliqui etiam veritate niteban-

; u

tur, horrendam illam in caufa fidei, feditio-

nem moverunt.

Hi profe&o Judaeos imi-

iil *

tantur, quibus gens fua, & templum fuum

J

l

g ?

legitima CunrsTI.Occidendi caufa eft vifa,

glEva

aut

L

188

Appendix.

aut potius allegata. Verum omiffis i;f!:is, qui-

d.

g

bus mundus, ac propria deleétatiobro Dko

eft, ad animos D£r magis amantes monen-

tun

Ten

dos redeamus: ex quorum difcrimine profa-

niftimi illi magnitudinem periculi fui, aut po;

us certum exitium intelhgere poterunt.

$. 578 —

du

m

Et quia cuncta ignorantiae pericula re.

ft

cenfere haud licet, unicum. commemorabo

Íj

eorum, qui rem DEr re&te, & infüper prae

It j

alis melius curant: & de tam proípero re-

fff

rum fuarum fucceffu mire dele&ati, pedeten-

eutdi

tim a motu divinae voluntatis. averfi nobile

adeo negotium gerere deinceps pergunt, non

d

den

quia divinum, fed quia fuum vel quia pro-

m

fperum, ac eminens eft. ]Jam num iftis tam

Quay

fagacibus, & religionis fenfu imbutis adeo,

Cs

üs

aeternam illam rationem, quae aliunde omni-

bus praefens eft, ignotam effe dices? Vel,

lii ;

ftan

Contr

certe hos ignorare aíleres, eas circum

icdi

ti-

oet

T caf

as, quibus datis lex haec maxime ur

QUE

$.

535.. 536. Verum has ipfas circumftaütias ,.

.ä n

( i

feu negotium facrum folertiffime tracant: &

creditu difficile eft, ut religioni operam dan-

tes, circumftantias religionis non attendant.

*t quidem hi, de quibus hoc $vo. loquimur,,

(

id quod lex religionis imperat, rite exequun-.

A'-uäï

tUr: quia tamen id non ex efüicacia. legis,

ieÓ,

]5

Caput FE

I£6

fed ex motu propriae delectationis factitint ;

etiam ifti rationem anfinite bonam fequi omit-

9 Dro

Tionet

tunt, defe&um exinde fat magnum incur-

a

TCDCGS,

Eu

M

S 579-

Denique fi omniía exempla ignorantiaé

duobus hisce capitibus recenfita, fi haec ani-

morum ítudia, fi fines quos conatibus no-

icUt t

ftris de fe minimé malis incaute defifnamus,

yefmora

fiinquam , haec omnia in alterius animo cia-

te intueremur; autíi talia ab aliis i menté

pere

pero f

noftra cerni noffemus, nonne fenfum vere-

yedettt

cufidiae mox perciperemus? Quomodo vero

| nobi]e

de talibus ipfimet erubefcere, aut in aliis ea-

"

100

dem improbare poffemus: nifi animo noftro

eam regulam praefentem haberemus, pef -

m j

ühw

Ü

quam talia funt improba?

Maxime vero'

js i

ejusmodi actiones ,. & affectus tanquam mi--

nus rectos ac plane iniquos accufaremus, fi

ndlj Ill f

i^j

? u

eontía nos, aüt caufam noftram ab aliquo

ftant

in cafuü prorfus fimili ederentur,

At talis,

f"

LA D

rOp

M

fi mala effe ne[ciret, mequaquam doleret , fibi

fltds

effe illata f).

du v

$. 586.

ï&m Gfln'*.

1enoa

Sed quorfum haec orr;nia difputamur?

Üh

-)g'ui'zïi

Num hos, de quibus ultimis hifce capitibus

Skü(iuïfi?'

V

b

»

)

ï?f&C ta-

à]

;

,l

j

fs. Hieronym, ad. Allgaf.

J

v

i

Kau-

190

Appehäix*.-

tractavimus, & innumeros alios de lethali

! [der

peccato condemnabimus? — Et inprimis ajo;

fenfü

peccata ignorantiae materiam confeffionis non

tyi

effe: nemo enim confiteri poteft, quod ig-

Ego

norat.

Unde futficiet de omnibus occultis

fe reum generatim dare.

Ipfa vero caufa eft

ardua fane, & ad terrorem facta, circa quam

duo fola affero, ex quibus primum eft: ad

peccatum perfomale feu proprium requiritur

[

cognitio etfualis, feu praefens; hac' vero ha-

bita alio ad peccatum opus haud eft, quam

ut voluntas legem a fe cognitam non fequa-

'

LU

f A5

tur. Neque ad peccatum requiritur, ut quis

Íciat, legem a íe cognitam,; . aut. violatam

[

fuiffe.

Alterum eft, quod affero, faepesni-

h

mirum vocem aeternae juítitiae a nobis per-

0Q

ceptam, & fimul a. nobis neglectam fuiffe;

W

absque ut defuper nobis confcii fimus.

1

j

Val

$.

$8í;

Ad fingula vero, quae hucusque defcripfi;

$o

exempla nihil definire, nihil refpondere pof

g

fum, quam illud: ZJe/i&a quis intelligit g):

li

pro caufa vero propria nunquam fatis repe-

Ab occultis meis wmun-

tam id quod fequitur.

da me Dowmine,' 69 ab alienis parce fervo tuo.

Siquis vero totum, quod de peccatis igno-

WT

tu con-

iT

rantiae habetur, amplq quodam intui

Qderet,;

.:) P[alm. 1g, 13.

b)pj

Coput F.

Igi

e ld

fideret, exhorrefcens fane, in abundantia

fenfus fui ufurpabit verba illa b): /mflamma-

imtis if

jonis n

tum e[ft cor meum, &3 venes mei commutazi funt ;

qui j

Ego ad nibilum reda&us fum , & nefcivi;

IT

CAPU T. VIl

) d

jrca (

Dé vemediis contra peccata ignorantiae.

n d d

regirit

$.582. In tanto periculo primum fubfidium eft Ípes.

Cvei

invicta:

eft, qu

9:583. et 94. Et preces ardentes., Itemi

on k

$.585. Vita moderate fevera multum fecuritatis prae-

; ut q&i

ftat i

violatat

$. 586: et 87. Dum vità profpera füd, qua mentem

fiepet

jois p**

occupat, vi homini fenfum.legis multum im-

pedit.

» fuili

j

$. 488. Àdverfà hominemi erudiunt?

&. 589. Quod ab Antiochi Regis, aliorumque exems

plis oftenditur,

Deniqué negotia, etfi non jucun-dg

$. 590. et 9I.

jisi

a pOi'

gravia tamen fuo pondere curfum juflitiae d-ï?«'

ficilem reddunt.

Jigit &

ii r

yir tl

$. 582.

Sane fiquid mentem etiam folidiflimam de

jis o*

ítatu fuo dejicere poffet, & fÍi-vacillare ali-

p 07

fidte

quanda

b) Pfalm, 72, 2x:

192

Zbpendix:

juando, aut áliquid diffidentiae admittere áe-

quum foret, id certe ex peccatis ignoraritiae

Wi

ii

contingere deberet: Verum abüt, ut aliquan-

tur

do moveamur UCUDHTG lnmplentes

potius

JDu

viriliter agtite, C cunfurtetur cor vefirum, om-

Vi

nes qui fperatis i Domino a).. Quapropter in

t

caufía adeo ancipiti pr qc&ntliïïmum, & nun-

quam fallens auxilium eft invicta in DEuM

fiducia:

Nam 75 Domino [perans mon infirma-

bor b) ocul: mei femper ad Dominum, quoniam

Zpfe evellet de loqueo pedes meos c). Si infüpe-

QU

rabili conftantia in Domino confidas, tunc

lu

ficut omnia alia falutis pericula, ita etiam illa;

DiEo

quae a peccatis ignoraptiae veniunt, certiffi-

7)

me fuperabis: Nam /pes mon confundit d)

& ff

Thütab

$. 58

SCI (

Tta o

Huc quoque quam maxime opportunae;

quor

imo neceffariae funt preces ardentes, Sanctif

Qulh

fimis viris exemplum nobis quoad has prae-

die

euntibus. In hanc ambiguam caufam compa

& ]

ráti tot 1111 gemitus: ///umima oculos meo$., fie

Unus

zmquam

-

fenf

&v

&à) Pfalm. 30. 25

Plu

5) Pfalm.;25. t;

€) Pfalm. 24. xS

94

4) Ad Romau. 8. 5.

)i

&) 4dd Roman. 12, 5

li

?

19

ï*apui Vii.

Lete i

tunüuain obdermiam $n Tnorte z tte quando dicat

Oratie

inimicus meus praevalui adverfus eum e). Et

C

rurfus: Quom'am Tu illuminas luceruam meam

; prüü

JDomine: ^ Deus meus illumina tenebras meas f).

Vias tuas Domine demon[lra mibi: & femitas

Yoptr 2

tuar edoce me g).

, IUl

in Drot

. $84.

t ii

4

: quoï;irä

Conftans orationis ftudium . ad illuftran-

Gi il

dum intelle&um facig ea lumina illabi, qui-

js, U

bus & rectam viam, & noftros fimul, quos

e[iam Va

'

in ea figimus, paffus cernere poflimus.

Sed

,

& voluntati miros illos calores impertitur, ut

i! JJ

ea omiffis aliis bonitatibus Bonum illud im-

mutabile per omnia fequi fortiter decernat.

Scilicet gratia piis exercitationibus copiofifli-

ma obtinetur: quae quidem miros, & tales;

quorum 1nentes frigidae nullam experientiam,

ytit

s, Oi

nullum fenfum habent, effectus edit. Quam

fus p*

diverfi enim affe&us ex eadem doGrina, &

ex le&ione ejusdem libri capiunt varii? Et

unus quidem nihil haurit, immotus, & finé

f l

fenfu manens:. dum alius fublimiffima ejus-

i

dem veritate fufpenditur , ac velut ardere in-

Scilicet prout habet piiffimus libell,

dé

f» Pfaim, 17. 29.

e) Ad Roman, 12, :';.

£) Pfalm. 14. 4.

Tom. L.

N

194

'Appendix.ev

de imitat. Chrifti: Una vox lz'bromm, "n

Uij

40n omnes aeque informat : quia intus fum. doc-

if

toY veritatis, [crutator cordis, cogitationum

quai

intelle&bor , a&hionum promotor ,. difiribuens ffa-

fl

gulis , ficut dignum judicavero,

ati)

5- 585'

Ad periculofum hoc ignorantiae malum fe-

liciter depellendum inter alia maxime condu-

f

Ti

cit fevera, ac moderatg rigida vivendi ratio;

qua mens exteriorum, ac interiorum fenfü-

10

um illécebris adverfari folita foli aequitati ce-

bge

iU

dere dffuefcat! nullamque dele&tationem dif-

cat admittere, quae non ex puriflimo juftiti«

(l

qU

ae fonte fit haufta.

Vita mollis, multisque

,

delitiis foluta fevero juftitiae ftudio non eft

g

apta.

Ecce. Timor. Domini ipfa eft. Sapientia,

proy

€ recedere a. malo intellizentia b). Haec vero

jl

Sapientia ubi invefüitur ?. Ét quis efl locus intel-

té,

ligentiae? 1Vefcit bomo. pret:wm ejus: mec in-

Ua

venitur in terra fuaviter viventium 1).. Vitae

faüaa

genus arduum, & quale mors fenfüum recte

l(

ldl

vocatur, ad falutem etiam ex divino Chrifti

"

mmqu

oraculo eft neceffarium. Nam Evangelium

Do

teft

habet fequentiai 1): Dicebat . autem . ad

d

! (Q

omtnes

tis0 f

Z) Job. 28 2g.

Q .

tlj

3) lbid, V. 12, 13.

1) Luc. 9. 24.

9)l

.Caþu? FIL

X95

[

M ji

omnes

.

L]

,

f

quis vult poft me venire abneget [emet-

T

3bf

i, €$ tollat crucem fuasm quotidies & fe-

tatont

' uatw* T7R€.

Qui en? voluerrt anmmam fuam

T

[aloam facere,

.

perdet eam: tam qui perdiderit

anmmam

fuam propter

me s. [aloam faciet ilam.

1

vö. 5860

Quapropter ii, quibus curfüs-i*&i*um plo

du

fper admodum, quibus magna auctoritas,

eo

e

multa apud alios gratia4 opes copiolae , . ho-

nli Tïiïj!

nores eminentes, aliaeque ejusmodi illece-

u i

brae ubertim fuppetunt, peccatis igriorantiae

quii

omnium imaxime funt expofiti. -His omnes

i

y ii

adplaudünt, lenocinantur, hos cuncti lau-

dant, eorumque facta probant, extollunt,

ïuliisqüe

adorant.

Hinc tanta felicitate velut. ebrii,-

n()neï

proniffimum eft, ut omnia eo ipfo fibi etiam

wpv E?;?ilï,

h Vfï?

jufta effe cenfeant, quod omnia & fibi arride-

ré, & ab aliis probari fentiant... Horum for-

jj h

tunatorum affe&us bonis Dgo. inferioribus.

u ff :71-

fatiatus, Bonum divinum, feu aeternam ju-

l 1/1[86

ftitiam, etfi ea rationi, ac intellectui bumano

/um I'Säe

nunquam non luceat, capere. jam non amplius

) Chr lfh

poteít. Tot, prout opinantur, bonis cumu-

mgeïïum

lati continere fe haud poffunt, ut dulcibus

j ^

adeo fenfibus fe non totos permittant, nulla,

gtl

quae a juftitia venire poffet, motione ad-

nore

iniffa, Nimimm $) Homo, cum in bo

effet

$) Pfalm, 48. 21.

196

Capþut P.

effet, fton. intellexit: comparatus efl jumeniis

| i

l

& qr

sn[ipientibus, & fmilis factus gfi illis.

; 1 go' 5870

Gravia fcilicet nunquam non gravem viri

in mentem noítram exferunt: uhde non nifi

Que

| 0

v

vis gravior, ac robur plane invictum iis re«

Nam

liftere poteft. « Sorsprofperrima gravem fem-

per, ac vehementem fenfum in animo noftro

Yibt

efficit.

In his difficile eft, ut non nifi ae-

kf

'quum, &juttum eligamus: & longe difficilius,

Tl

"11

ut id non propter naturalem felicis adeo con-

if

ditionis dignitatem,, utilitatem, ac dele&tatio-

N

nem, fed ex mero amore juftitiae decerna-

1 Qj

mus

U

LT

lae^quidem juftitia in gravi caufa

gravem íemper vim exferit, ut adeo vi gra-

1

vi adeo non obfequi, & rationi longe inferi-

ori fe perrnittere, vix leve'queat effe. . De-

nique fi Apoftoli fententiam re&te intelligo,

[

vita jucunda, nullisque adverfis exercita cer-

X Qu

tum reprobationis jindicium eft. Nam capite

G fqu

duodecimo in fua ad Hebraeos epiftola, ut

eorum animos in gravi perfecutione erigeret,

ita fcribit: Obliti eflis confolationis, quae vobis

zanquam füliis loquitur : Fili mi! moli negligere

difciplinam Domini: neque fatigeris, dum ab

?

4j

£0 afgueyis, - -

Uis enim filius " quem mot

)

LU

£erYipit patey ? Quod fi extra difciplinam e[üis,

eujus

)

]m

Caput VII.

197

jneti

ciijus participes fatii funthonmes: gkgo adulteri,

LI

S un fiii cjïisf

d $88.

Contra vero vitae genus rigidum, multis-

at wiq

que aerumnis exercitum vitae Chrifti, ac

je nl

Sanctorum fimillima, .ac proin fecuriffima eft.

um r

Nam generatim fcriptum eft: ) Per muitas

qven d

£ribulationes oportet mos intrare m vegnum. Dei:

m m

& fpeciatim ad depellendas perniciofas igno-

y nl £

rantias ardua, & advería optime faciunt o):

difici

JBonum mibi, quia bumilia[li me, ut difcam ju-

ade0

füificationes tuas, Quorfum etiam illud fpectat

llb

(ecerma

p): Cafligafli me, & eruditus [um, quafi ju-

venculus indomitus.

N Qu

eov f

$. 589.

u mïr'

ele ^

Iluftre etiam hominis fenfu aerumnarum

] mferg*ït

ex quodam ignorantiae fomno excitati, aut

a

ex felicitatis aliqua ebrietate vi calamitatum

Y capïïc

jfolt, j

ad mentem redeuntis exemplum eft Rex An-

tiochus q): Qui paulo ante fidera coeli contin-

gf igerïig

u

«b

3

gere

n

T

r

ii

[

"LU

9) Pfalm. 118. 71-

li

jnatt P

d

D) Jerem. 3x. 18.

d

4) 2. /Macbab, 9, 10 & feg..

198

Appendis.,

l

gere fe avbitrabatur, eum memo poteyat propter

p

E

intolerantiam foetoris portare. Hinc igitur .cot-

Den

pit ex gvavi fuperbia deduclus ad. agnitionem

füu

f ven:re, divina admonitus plaza: quae ei in-

!l

ter alia etiam fequentem confeflionem extor-

jl

fitv): /vunc.reminifcor malorum, quae feci in

Taii

Serufalem, unde €3 abftuli omnia fpolia aurea,

der

€5 argentea, quae erant in ea, &5 mifi aufer-

ve babitantes Judaeam fine caufa. « Cognovi er-

! Áj

go. quia proptevea inoenerumt me mala i[la. Et

dti

huic quideni calamitas cognitionem, non item

| u

veram poenitentiam de peccato tribuit: fru-

ilà

€(tum uüberiorem ex aerumnis fuis tulerunt

illij de quibus, Ofee fcribit: /» tribulatione

«Ut I

fa mare confurgent ad me: venite, C rever-

| g

tamuy ad Dow:num.

Sane vita felix per om-

mepm

nia, nullisque adverfis füba&a mihi maxime

ET

fufpecta videtur.

Multos novimus, qui for-

Quod.

e

tem afperam fortiffime tolerantes ex ea mire

fe perfecerunt: probitatis verae, ac inteme-

; ob

ratae, & inter mera profpera perdurantis ex-

empla funt rariffima.

Ita mortales comparati

fumus, ut ad normam recti calamitatem faci-

lius, quam felicitatem moderemur.

!FaviaI

S. .$90.

UCMUI

Verum nedum vita beata, fed etiam vita

euris, laboribus, ac variis, praecipue fi ea

-

gravia

s) saj

$) .. ZMacbab. 6. 12, x3.

)N

: Caput VII.

199

gravia fint, negotiis multum impedita, haec

T

inquam vita jufto timore, & magna fufpicio-

vt t

nenon vacat.

Nam mens in ejusmodi con-

gnitiomm

ftituta, & multiplici fpe, ac timoribus variis

w

laceffita non nifi cum multo labore fe totam

m ettr

juftitiae permitüt s).

"errena quippe inbabi-

ia f

tatio deprimit [er[um mnlta cogitantem. Ejus-

jia d

dem fenfus eft etiam fequens teftimonium t)?

yf d

Ab[line Te a multis negotis , C wubil delingues.

a t

uicunque enim multa megotia agtmt, multa

Jo i

deünquunt:. quia conftri&i [wnt circa negotia

n izf?

fua, & non fereiunt Dro, — Quae quidem non

buir: m

in eum fenfum accipias, quafi aut publicis,

: u

aut privatis negotiis vacare malum foret:

hii

hoc enim adeo non eft malum, ut vel maxi-

&

Peccabis, fi circa

Ine praeceptum etiam fit.

.per ort

talia defes exiftas.

Sed id. duntaxat volo,

| at

quod. urgentes hae curae tunc periculofae fi-

]

qu'l [

eri incipiant, cum juftam falutis curam in

TU

qobis intercipiunt.

"

ii

r

í

$ €X:

! g

$. Sgr.

um

Quod V'ero negotia copiofa, präecipue fi

gravia, aut multum felicia fint, tantum pe-

riculum inferant, ratio eft in anguftia animi

Á

4

^. noftri

"

f

5) Sapient. 9. 15.

jv

QQ

gï&ï

f) Paftror Hermae libr. $. jmili;u?. 4

200

Appendix«. |

noB:r»i, qui cum non nifi certae, ac limitatae

capacitatis exiftat, tanto minus fpatium, fa-

cultatis, ac virium poteft huic negotio tri-

Pl

buere, quo plus impendit aliis. Atque uti-

nam non frequenter vitae condi

tio, atque

varia, quibus obftringimur,

officia nos etiam

nolentes turbis, ac tum

ultibus immitterent,

N

in quibus vox divinae

11 folet.

juttitiae aegre ex—&-uc,l.i«'

M

$

s

|

ül

iol

f

N

$. n

DT

f

] Ó

ht

Fa

CAPUT

201I

€oput VIHT.

'

Q

CAPUT VIIB

N

0 d

Probatiffima in[litutio egregium ü:zter caetera

jt Ut

contya peccata ignorantiae auxilium eft.

ty

Turi

$- 592. Contra malum ignorantige fua utique natura

g,

lUll

facit fcientia, coeleftis illa maxime. -

$- 593; & 94. Difciplinis moralibus uon recte accen-

fetur Poefis,

$. 595. Ex indole fua alias minime perverfa.

$. 596. Philofophia moralis Gentilium omnine,

$- 597. Magis tamen noftra Chriftianorum ad hane

caufam efít admittenda.

$. 598. Non tamen huic foli omnia tribuenda:

$. 599. Etiam Thcologiae morali non penitus inniten-

dum eft.

$. 60o. Scripta denique San&orum, aliorumque vi-

rorum perfe&orum tum contra peccata ignoran-

tiae,

$. 6o1. Tum in toto falutis ncgotio potifinam, ac

fecuriflimam inftitutionem praeítant.

$. 602, & 3. Quod ab auctorita:e, & experientia con-

firmatur,

$- 592.

Dum inter remedia contra lethalem igno-

rantiam laudo fecura

m inftitutionem, & com-

N $

para-

j

202

Appendix.

paratam exinde fcientiam, non eam intelli-

&

go, quae infl;t d): magis vero humilem il-

fac

lam, ac coelitus potiffimum hauftam, de qua

t

aeternum Patrem laudat divinus filius £):

f

Conjiteov. lib?, Patev, Rex coeli, & terrae! quia

ab[condijli baec a. fapientibus , & prudentibus,

€ revelalli ea paroulis. . Et quidem in nego-

tio falutis magnam inter diverías ícientias

difcretionem adhibendam etfe, facile patet ex

ïä

verbis Apoftoli c): Seriprum eft enim: Pey-

dam [ap.eutiam [ pientum, & prudentiam pru-

dentiwm veprobabo.

Ubi fapiens ? ubi fcriba?

tbi conqw[itor bujus faeculi ?

IVonne [lultam

fecit. Deus fapientiam bujus mundi? — Vide-

d& en?m voratioxem veftvam fratres! quia mot

mitilti potentes, non multi obiles: fed quae [tul-

ta funt mund: elegit Deus, ut confundat for-

ta — Ut "on glorietur omnis care in confpe-

ul

Gu ejus.

|

W

h

$. 593.

C

Et quidem inter difciplinas ad formandos

Il

lioominum miores fa&tas recenfemus Poefin,

If

quam tum in fabulis fuis generatim, tum ma-

le

xime in theatris ad emendandos animi affe-

—

ii

éus

f

l

"

€&) Y. ad. Corintb. 8, x,

|) Mattb, 11, 25.

ï»

€) 1. ad. Corinth. Y, x9. 8'feq.

203

Caput VIII.

!

mte Jl

&us mire efficacem effe volunt. . Et quidem

lem 1

facile largior, quod Poefis moralem inftitu-

ia

tionem, & praecepta aliunde bona ad fen-

ius Jj

(um interiorem velut condiat, & quódam-

i

modo fapida reddat: quod vero ad juftitiam

Ht

ex fua indole aliquid addat, haud poffum

Poefis eft ars liberalis: vi pro-

N

concedere.

C

priae naturae, muficae inftar, ultra fenfum

p

interiorem non affurgit; nec ipfum animum

j )

affequitur.

Et licet commoto fenfu, etiam

7)

mens facilius cedit:

proxime tamen Poeüs

| ftriää

infra mentem definit.

fun

J

$. .594. -

a t

4 /fll

t fr

Imo pufifümum juftitiae ftüd*ium per hanc

artem non nihil corrumpitur quandoque; eo-

w

quod haec tantam portionem, ac vim ex fen-

fu adhibeat: cum tamen animus ad jufta de-

creta fua nullum admittere motum deberet,

nifi eum, qui a fola juftitia venit. Sic fors

quuuot

in fcenam dabunt infigne aliquod filialis pie-

tatis exemplum , affe&tu fpe&atorum inde ve-

px

»

V erum omnes ardores

jn

hementer comimoto.

ifti ex interiore fenfu, non ex ipfo animo na-

Ó

i

fcuntur: ut quid enim animus ratione prae-

ditus fe per talia adimodum commoveri pa-

tiatur, qui rem totam, aut certe maximan

ejus partem confi&am effe, probe novit?

Unde quamprimum fenfus deferbuit, in ani-

mo

364

Appendix.

lg

mo nihil ex tota fabula füpereffe folet. Quod

Vvero totus fere aeftus in folo interiore fenfu

Ql

obtineat ex eo quoque probatur, quod gra-

T

lià

vioris aliquod , & fortioris juftitiae exem-

plum finipliciter ab aliquo relatum parum pla-

In

pi

ceat: quia ad fenfum nulla arte conditum

ficce narratur. Ettamen mens prudens per-

th

fuafa, ac certa eft, quod huic longe plus

fubfit, quam fcitae illi fabulae, quae ipías

Y

fors iachrimas eidem elicuit.

Scilicet ani-

mus ad veritatem factus illi rationi non ce-

q

f

dit, quam fictam, ac proin nullam effe no-

vit.

Quare ex imea fententia ars poetica ad

!

H

li

delectationem , ad animi remiflionem, deni-

que ad elegantiam morum :

4111

iicc

lta; ad puram

EM

Vvero, ac genuinar

n morum juftitiam paucif-

dir

proy

fima .c;olnferc,

E.

iis

w

,' $. 59$.

"

Lj

Equidem ars ifta turpes non raro dele-

ctationes, & quod periculofius eft, füb fpe-

cie alicujus virtutis ciere folet: imo aliquan-

do apertum fcelus docet.

Et licet vitia fu-

perare faepe doceatg quia tamen omnia fua

Pb

vehementiffime, & aliquo velut furore agit,

(]

non poteft infignem repraefentare virtutis-

Pïox

victoriam, nifi praevie ingens'etiam vitium

oftenderit.

ïkw

Unde tenellae, ac integerrimae

O

indoles ex hac arte ignes illos in fe prima vi«

de

ce

Coput. V11l.

2805

ce aécenfos fentiunt: quibus extinguendis

Qui

dentt

nullius deinceps opera futficiet.

Sane fi paz

rentes recte affecti ruinas, ac naufragia pro-

d ge

lium fuarum noffent ,

intemeratas fuorum

exvn

M

np

indoles ab omni ejusmodi poefi longiflime

prohiberent.

Unde generatim , & maxime

A

D5

W

theatralis illa Poefis apud Ecclefiae Patres

l

male audit: quam proin vocant pudendi amo-

du

ris magiftram, integritatis corruptricem, chri-

c i

ftianae feveritatis hoftem.

De his jam, aliis-

u

que ars poetica graviffime abs omni culpa

yn G

fua accufatur: haec enim vitia & magna vi-

ffe *

tia, fed non artis, bene vero hominum arte

(2 à

den

hac abutentium funt.

Nunquid etiam aurum

accufabimus: eoquod mult illud ad paran-

Juram

dam peéccandi viam male expendant.

Qua-

a

propter Poefis nobilis eft, & inter artes om-

nes fors nobilifima: ad magiíterium tamen

juftitiae quod folum volo, non facile admit-

tenda.

) du

&. $96.-

p

um

j U

Verum in negotio honeftatis vel maxime

Philofophia moralis fuas fibi partes vendicat.

jl fi?

Et id merito quidem: nam fi benefica DEr

; agiFa

Providentia coelefte fidei auxilium nobis non

irtpUS

fuppeditaffet, Philofophia moralis jam fola

t

extitiffet legitima morum magiftra.

Jam fi

Wi

de Philofophia gentiium loquamur, ea qui-

ya V

dem

(

— M:

206

Appeudix.

dem in fchola Pythagorae, Socratis, Platohis,

u

& Zenonis praecepta, imo etiam.exempla

d

juftitiae, ac integritatis edidit, quae laude,

D

aut ipfa etiam admiratione funt digna.

Atta-

pu

men omnes (quae eft imbecillitas hominum

M

lumine gratiae deftitutorum) in ingentes erro-

Ti

res prolapfi funt, circa varia officia, prae-

cipue circa cultum religionis mifere decepti:

ut de hisce Philofophis fcribat Apoftolus. d):

gEvanuerunt in cogitationibus fuis, &3 obfcura-

zum eft infipiens cor eorum : dicentes enim fe.e[fe

fapientes füulti fati fuut. - -.Et ficut non pro-

y

lf

baverunt Deum babere in notitia, tradidit 1llos

iDeus in veprobum [enfum, ut faciant ea, quae

f;

h

fide

ton conoeniunt , epletos omnä iniquitate.

f

10

üttm

$- $97.

ln

d

Felicior eft noftra Philofophia moräiägs

NT

quae fidem, & gratiam focias , imo. duces ria-

Com

&a, illorum errores facile emendavit.

Quia

tamen etiam noftra ethica rationis naturalis

1ie ]

Cept(

ductum fequi cogitur, ea, praecipue poftori-

ginariam illaam tabem, contra peccata,igno-

Of

Qüla

rantiae utique omnium periculofiffima , fuffi-

ciens remedium praebere haud poteft. Prin-

E

Y H

cipia, & deductae ex principiis doctrinae me-

ra natura funt: naturam vero abs gratia ad

m

Qu

, fglutem haud fufficere, aliunde jam certum

QG1iL.

,J) » Ram?m. I 21 & fe;.

Capu; VII.

207

ILOD

eft. Non quod natura, aut ed, quae ex d'iii

ciplina naturae difcuntur, mala fint: fed quod

G

hd

praeter naturalem inftitutionem , nedum ex

N

parte voluntatis, fed etiam ex parte intelle-

J

u)

ctus, & cognitionum plurima alia requi-

&t

rantur.

;

^

y

jeut

J

[/

$. .598"

ij

Quapropter minime probaverim, fi fcfi.

J

ptis laudatiffimorum licet Philofophorum fe

fj

,M

Udlt lk 1

totos committunt, omnemque fere vitam ad

fola eorum praecepta componunt, difcipli-

2, [

nae fidei vix aliquid tribuentes.

'Tales pro-

fecto in fe Chriftianum adeo non effingent;

ut imaginem etiam hominis exinde abfoluturi

non fint.

Facile enim concefferis, quod

aegre fufficiat naturalis ratio per peccatum

guui

adeo debilitata ad naturalia praecepta rite

u

comprehendenda. Unde nullum: a Patribus,

u

ne libro quidem officiorum S. Awnnosrr exe

ls

It

[uräll'

cepto, opus morale extat, in quo hominis

ol

r

officia ex fola ratione definirent: fed ad fin-

"g

(

gula pene capita divinam autoritatem, & fa-

à u

cras literas adhibuerunt, periculofe fe factu-

prr

ros arbitrati, fi coelefti luce neglecta, infi-

j 7

dum humanae duntaxat rationis duüctum fe-

n

querentur.

:

| cet

Ó

$.599.

n

208

Appendis.

d

lt

$. 599.

üei

b

| Poefi, & Philofophia morali, 'aut natürss

]i jurisprudentia altiorem aliquam in caufa

qu

do

honeftatis fcholam aperiunt "Theologi mora-

les, ex principiis fidei fuas jam do&trinas de-

fic

C

rivantes.

Sed neque, quod mirum videri

poterit, totum his committendum eft ab eo;

ju

Ti

qui per viam falutis fecuriffime vult incedere;

Licet enim Theologi morales principia non

—— À

ig

nifi divinitus prodita fequi profiteantur: vis

tamen inferendi, item judicia, quibus factá

quaevis ad'eorum leges aeftimant, mere na-

turalia, ac proin errori obnoxia funt.

Sci-

|

licet nos quoque Theologi praejudiciis, per-

I*;thä

W5 f

verfa infttutione, pravis item affectibus, &

in peccatorum poenam triíti ignorantia a.co-

lim

i

gnofcenda limpida veritàte non raro impedi-

mur.

Licet aliquando ingens juftitiae, aut

Thart

[

rigoris ftudium obtendamus:

faepe tamen

naturales, aut omnino perverfíi ad id fines

Pa

—

It

nos adigunt.

Non fpirat in noftris fcriptis

ea gratia, & caritas, quam profitemur: ni-

Cb

-

hil humani a nobis alienum eft,

od

COmp

ii

hmt |

$. 6o0.

Wt

tim

Quarto demum loco fucceduüt fcripta

Sanctorum, aliorumque Virorum perfecto-

rum, qui eminente quadam. virtute omnem

li

naturae

Caput. VIIÀ.

209

Háturae impetum fubigere didicerunt: ac

deinceps folius, quae talibus copiofiflime

yutit

afiluit, gratiae motibus aguntur. Horum,

qui fe DEo penitus permiferunt, fcripta, ac

) u

do&rinae folius pene gratiae partus funt: &

] t

fic puriffimi eorum fenfus aeque parum, ac

ii

ea, ex qua nati funt, gratia fallunt. -His

nb

140

jam tuto fidas, & intima tua fatagas confor-

mare: & fic fecuriffime perges, 'a peccatis

n

ignorantiae exin, quantum licet, fecuriflimus

pit

tur v

$. 6or.

us i

ner t

Atqu'e hoc confilium non tántum contra

j

lethale ignorantiae malum, fed pro toto falu-

j pef'

tis negotio eft fümii momenti: & fi hoc f'o-

U !

T

lum aliquibus perfuadere poffem, id pro

&bundantiflimo fcriptionis hujus fru&u aefti-

m

Inarem.

Legantur libri illi a fcientia, ab

4 Üj

eruditione , demum ab eloquentia; àc ele-

gantia commendati adeo; legantur inquam,

j m

minime adverfor: fed interiora tua, ac prae-

fenpt

cipuam mentis tuae affectionem non nifi ad

jr;

San&orum; aut fere Sanctorum praecepta

compone.

Ali, eti fümmi videantur, fal-

lunt quandoque, & faepius falluntur ipüi-

met: folum, quod a gratia proficifcitur, tu-

tifmum eft.

fctio

yfedt

n il.

5 602.

9

u

210

Appendix. :

$. 602.

H

Irit

Hoc quoque confilium S. Philippi Nerit

fen

fuiffe dicitur, ut ad ufüs facros, atque ad

de

animae directionem non legamus, nifi libros

il

TK

Sanctorum ; idque tam quoad cognitiones

intellectus, quam ad affectus voluntatis fa-

le

ciendum effe, ipfa experientia teftatur, Nam.

üc

inter cognitiones a natura exiftentes, & in-

Q

ter eas, quae ex gratia ortum ducunt, in-

credibilis , & ea differentia intercedit, quae

|

f

non raro etiam ad oculum patet.

INam ali-

Ti

|

quod fidei myfterium, e. g. mortem, quam

1

Dz1 filius ex nimio erga nos amore fuftinuit,,

lub

refer, aut explica duobus, quorum alter

Bu

fummo ingenio praeditus , immenía infüper

—

tue

in variis Ícientiis exercitatione perpolitus,

quantum vero ex moribus ad communem ufum

factus fit: alter vero exiguae fcientiae, infir-

mi ingenii, fed confummatae virtutis homo

exiítat.

Jam quam diverfos ex hac tua expli-

catione affectus ciebis? Quid mens prioris il-

hi

lius Doctoris, & quid animus alterius in eo-

[iatg

dem myfíterio cernet & fentiet? Prior magni

Q

momenti hiftoriam, ad fe utcunque pertinen-

lole

tem referri putabit: alterius vero intellectus

lg (

totam infinitatem clariffime cernet, in eaque

lore

Wt,

fui impos velut fubmergetur. Juftiffimum

infuper fore judicabit, ut mutuo amori us-

f

Cl

que ad incendium indulgeamus, ad ar-

]d,

on

dentfifïima pro Chrifto moriendi defider

ac

Ó

51l

Caput F'I-IT.'

&é demum ad omnia pro Chrifto tentanda pa-

rati. Unde tam diverfíae circa eandem caufam

»pl N'*

fententiae: cum tamen fides utriusque ea-

T

dem, fcientia vero frigidi illius fine compa-

2

if

]i

ratione major fit, quam illius qui ad relatio-

nem tuam tantopere exaeítuat? Ex his faci-

Qu

Ti

leintelligpes, quanto melior fit do&trina gra-

tiae, quam inftitutio naturae: & proinde

i M

a t

quam longe certiores fenfus ex fcriptis San-

éorum, quam ex Do&orum libris haufturus

CUP.M H

d

E

N

fis.

Et licet ad eorum ardores, & uncuo-

Mj

nem percipiendam faepe idoneus, aut dig-

jm, QUZ:

nus non fis, fecurus tamen femper eris, fa-

Non

fuiïiwgü

lubre effe, quidquid ex iis biberis.

um o

omnibus calorem,

ac fuavitatem, cuique

nl

tamen fecuritatem nunquam non praeftant.

polit

gt

$. 603.

Yie, J

jj P

Et quod modo de clara, fecuraque €o*

d

gnitione dié&tum eft, id etiam circa genero-

IOT j

fitatem, ac decreta voluntatis obtinet: in

jis j

quam gratia longe aliter, quam natura agere

j m

folet.

Purae mentes , fi poffent, in oratio-

t

ne cum Dro vellent perpetuo agere.

Ho-

imeüögi

nores, & profperam mundi fortem averfan-

d

tur.

Omnia relinquere, ac defpectam vitae

iij

rationem fe&tari ipfis videtur idems ac a vin-

a

culis, & magnis impedimentis fe exonerare.

y

Horum eíft praefentia defpicere, ac toto co-

2

natu

,deüdïfï

Sows

212

Appendix.

natu ih fütura ferri: & innumera ejistodh ;

Alii vero, etfi in rebus moralibus longe do-

CHiores , & verae fidei ex affe addicti ejusmo-

di fenfus minime habent, imo eos ut imbe:

cillium animorum praejudicia contemnunt ali-

quando, vel omnino commiferationem inter,

&6

& indignationem medii ad ofïcrumxpernnere

arbitrantur, excedenten ejusmodl reiigionem,

vel errorem fat noxium impugnare, & fi pof-

*Q&

fint in aliorum animis etiam extinguere. Ob

fecro! cur tanta aífettuum diverfitas in duo-

lä&

bus animis ex iisdem fidei articulis fua fenfa

|

Ó

f

derivantium? Scilicct aeternae falutis negoti-

um habet receffus profundos fatis, quos ha-

«

bita licet fidei luce, fcientia naturalis pervi-

j 54

dere non poteft, & ad quos non nifi per du-

ls

Unde Ferbum

&um gratiae penetrare datur.

crucis pereuntibus quidem. [tultitia efl; 3is au-

Vs

tem qui f[aloi frumt, id eft mobis, Dei virtus eft.

Scripium e[L enim: Perdam fapientiam fapien-

V

tum, & prudentiam prudentum reprobabo.

$6t

&6[3

(

N

D

CA-

Cuput LX.

213

$

CAPUT IX

Dge

cjus

Aliqua ex probetiffimis opera fpeciatim

I, II

recenfentur.

Iu

"

li

jl

$.604.:]uvat porto aliqua ex probatifiimis hifce fcri-

QU

ptis fpeciatim recenfere.

HCHVW

$.605. Et inprimis divinae literae locum abs omni

v

Y

comparationé primum obtinent

]

uv

ee.

$. 6o

Tum vero' antiquiflimi- Patrum,

1

l

$.607..Iu aevo Patrum medii,

TU

1b

€.608. Denique inter Patres recentifimi, & aliqua

eorum opera laudantur.

qu

&.609. Sequuntur fcrlpnones aliorum Sanctorum,

H» ff

o

$.619. et.11., Demquc Virorum perfectorum opera

( f

a probato eorum fpiritu commendanda.

416";

J

$. 612.

Horum ípiritus purillimus, & pmmo loco.

1

(

' u

imbibendus:

ii

P-

$,613. Et, absque tamen medlocuum contemtu ;

Wvü'

aliis praehabendus eft

$.614. Denique exempla SSorum,,

$,615. Et Chrifti, aliorumque fenfa intima, quorum

dato cafu, vel nos conícii fumus, non raro ad

confilium adhibenda

$. 604

Et quidem velin praefenti eaufa quo-

rumdam 'Theologorum. faftum offendam,

E

V

O 3

dum

214

Appendix.

dum pro fecuritate falutis tuae humilia adeo

Jplll

dipo

opufcula laudabo,

Quidquid vero illorum

a

fenfüs habuerit, auctor tibi effe velim, ut

tür

omnia fereSanctorum, eorumque, qui cer-

tis fanCtitatis notis infignes fuerunt, mora-

hu

110

lia opera generatim pretiofa habeas

Ali

ad lucernam ratioris humanae lucubrave-

if

runt: illi, quos. ego fuüggero ad folem gra-

hg

fui

tiae indita eoelitus vérba fcupfelunt, nog

naturae d1fc1puh, fed alumni gratiae.

$. 6os.

Ex pluribus itaque , quorum fpiritus

]u

probatiffimus, atque a fola gratia profe-

Ts

étus

ac proinde fecuriffimus eft, paucos

commemorabo.

Et utique divinae literae

fine

t

abs omni eomparatione primum loeum ob-

den

tinent: & praecipue Evangelium, & Epifto-

l

lae Apoffo]orum non nifi utiliffime legun-

dj

tur.

Atque utinam loquendi fmmulae ex

peregrinis linguis, quales fuünt hebraea, ac

dtre

Bitn

firiaca, leétorem non doctum frequenter

impedir ent'

S. 606

Septem genuinae S. Ignatii Martyrls

epiftolae chriftianae religionis primaevum

' Droe

ple

i

Caput 1X.

415

fpiritum abundantiffime propinant: & pra-

QTR

Tlort

cipue in illa ad Romanos homo omnibus

, d

IIF

jam mortuus, & foli Chrifto vivens pingi-

tur.

Et utique quae Clemens Alexandri-

qie

, D

nus, & S. Cyprianus ad formandos chriftia-

norum mores feripferunt, aureae aetatis,

n l

J

TUl

il

o

id eft, trium primorum, quibus noftra re-

M

lg

ligio maxime. floruit, faeculorum imago

funt.

u

J

j

df

$. 607.

uae ad fovendam pietatem SS. Bafi-

(pmm

lius, Gregorius Nazianzenus, Chryfofto-

pmfe-

mus, Auguftinus, aliisque praecipui Eecle-

P

fiae Patres feripferunt, otiofe commenda-

&t

L

rem.

S. vero Ephrem, & qui aetate eun-

um

dem longe fequitur, Joannem Climacum

Ut

Jaudo: dummodo terroribus fuis timidam

W

J

indolem quandoque non nimium coneutiant.

Wed

ii

Severum Sulpitium, & Caffiani eollationes

bm 0 LY

Patrum commendare omnimodis oportet,

$. 6o8.

- S. Gregorii M. tum omnia opera, tum

me

praecipue librum ejus paftoralem, etiam

j

4

grae-

j

216

Appandix.

graecis maxime probatum, utique de pri.

fl

ma nota laudare débeo.

Huc omnino fpe-

i

&ant S. Bernardi feripta, & maxime liber

de confideratione, tum ille quem in canti-

ea fcnpm., wvfhms donis,

quibus Vir

fan&iffimus abundavit, pafhm refertus. $

Bonaventurae opufcula minora, quaha fünt

b

lenum utae, itinerarium mentis in DruM,

iM

viginti quinque memorialia, aliaque pluri«

ma unétione fpiritus S. plena fünt.

Imo fi

vel ejus feholaftica legeritis, occurrent frec

Ill

IVoune cor aïdens erat

quenter. ver ba illa:

(ot

in wobzs

um laqueretur ttobis.

TT

DI

$. 609

M

li

M

)

9. Lkaurentii Tuftiniani, S, Caroli Boro-

!

mael, $. Franeifei Salefii libri füo , quem

le

afilant, fpiritu, fe feripta San&torum effe,

pr odunt.

$

Maxime commendant opera 5,

Lranmfca Salefii a mira feilicet fuavitate, ac

N

moderatione: ita dum alii aufïeram, hlG

-

ft:

dUCI

folus facilem ad perfectam caritatem viam

fternere videatur. Opera tamen ipfius fan-

&u Epifeopi, non item ea,.quae ad ejus

imitationem feripta funt, laudaverim. Seri-

pta 2 Th'*l efiae a foemina, fed a quali foe-

fie

mma

Coput LX.

217

dev

mina

venientia magnopere Te perficientz

no f

Siquidem bonusin le fpiritus vigeat

«lb

$. 610.

n cav

bus V

Nunc reeenfebo opera eorum, qui inter

SanCtos non habentur, cultu, non virtuti-

x] ux

al

IMt

(]l

bus Sanctorum deftituti

Atque inter hos

j Din

eminet liber de initatione Chrifti, cujus

]

au&or füb proletauo fermone tantam fa-

li

plentmm, & vim ad roborandum animum

"tf

nunquam exbauriendam ita condidit, ut

jni t

totius orbis admirationem obtinuerit.

Ve-

nerab. Blofii opufcula, exeeptis polemicis,

omnia tum 3 fpiritu probatiffima, tum a fa-

cilitate, & ingenti; quam eoncibant, fidu.

cia nobis maxime, qui pro DEO pauea, &

non nifi levia audemus, magnopere con u-

m

A:

lenda.

Laurentii Scupuli certamen fpiri-

qUEf

tuale eo folo fat commendatur, quod ex eo,

ii E[TE

S. Francifeus Salefius felpfum formaverit.

pela u

Nullum ego novi aftetam, qui tam aridus

(9L

fit: fed nullum pariter feio, qui aut folidius

"T

doceat, aut fecurius ducat.

j vid

i

$.. Ór1.

ad eïL!

Hue quoque. fpe&tant fcrlpta P Land-

"

u

fpergii , Dionyfii Carthufiani ,

P. Bartho-

21

lomae:

D»

Md

218

Jppendix,

lomaei Salutii, D. Boudoni, P. Rogiceii,

& nifi fallor, Eufebii Nierenbergii, Ludo-

viei Argentanienfis, & quem longe ante,

ac fpeciatim laudare debuiffem, P. Tho-

mae a ]efu.

Denique quem ex moderno

faeculo pene folum probatiffimae huic claffi

accenfere velim, huc referri debet P. Jo-

fephus Pergmayr ", de quo éjus editor

h

(opufeula enim ejus fünt pofthuma) feite

hi

advertit: Ita vixit P. Pergmayr, alias ita

f

feribere non potuiffet.

0i

l

hi

"* Pluribus opufculis fere idem femper, fcilicet

(ün

perfectam caritatem docet vir pius. Unde uni-

cum, imo ex aliquo tomulo quandoque pars

W.

Qu

unica ad Tui directionem fufficiet.

Ne .fcil-icet

d

multitudo regularum, quae tradit, 'Te obruat.

Qa

Et generatim vitam vere piam ingredienti con-

T

fulam, ut licet ggl fovendum animi ardorem di-

Ug

verfos legere cónducat, ad ipfam vero dire-

ctionem probatifimum aliquem,

fed eundem

f

Titi

femper adhibeat.

Conformis agendi ratio affüe-

tudinem , ac facilitatem. conciliat.

Plures viae

Romam ducunt: fed debe(bis uni femper infifte-

re; nifi grave hoc iter bis, aut faepius con-

ficere velis.

Omnes probati ad idem centrum

d

caritatis, fed per diverías lineas tendunt: re-

'ctiffime

4

Caput - 1X.

219

riti

ctiffme perges, $i per eandem femper lineam

tendas.

Unusquisque fuum . donum babek ex

;ud

qt0to

Deo: alius quidem fic ,. alius vefo fe.CÓ2-

T

yxlem

$. 612.

edii

M

,-S,cilicet puriffimos fenfüus, quos natura

eliut

nefeit, & fola gratia miniftrare poteft, non

lV

n

V

nifi puris mentibus adfpirare folet divinus

)

jns 1

fpiritus. Etlicet haud omnes, imo paucos,

qui ad fecuriffimam hane claffem pertinent,

huc adferipferim, /plurimos tamen, etfi

multum eelebres, confülto omittere debui.

fciit

Quorum vita perfe&ta non eft, eorum feri»

je u

pta fcientiam, eruditionem, eloquen

tiams

( Q'&ï?

multo ufü comparatam experientiam: id

, ii

eft humanas rationes, & naturalia fübfi-

» Qori

dia, abundantem vero gratiam, qua ipfi-

"

met carent, mini(trare nobis haud poffünt.

jorc i

Et fie illorum duc&tus in eaufa falutis tam

7[0 di.fe'

feeurus non eft, qualis eft illorum, qui fpi-

ritui S. fe totos permiférunt.

j; i

$- 613.

f imlg-e'

jj

Nolim hos, quos velut feeundae du&to-

qnt?

nim-

rum elaffi infero, vituperare: Leges e

Vero

j

f

4) 1. ad Corfntb. 27

al

d

220

Appendix.

vero hos non fine multa utilitate tua:

por

C0

tiffimum tamen meliores illos refpice; ac

maxime'quidem intima tua ex probatiffimi

i

alieujus Magiftri praeceptis formare ftu-

X

deas.

hi

In omni arte. addiftenda optimum,

quantum potes,

praeceptorem fequeris :

(

cür i& fuümma. caufa mediocrem probatlfï' :

lj

1

mo. dauci plaehabeas?

u

$ 614

d

jj

Vita Sanctorum, utique ex genuinis

(

fontibus legenda , .viva velut inftitutio eff

MU

ütpote. quae non ex praeceptis dlic:ltur, fed

]

eg(

in ipfis exemplis cernitur, .

Horum opinio-

[uan

nes, 3c animi affectiones tuas fac: eorume

E

que facta ifnparibus licet pafïïbus fequere,

W

Eventus probavit opus ;

haec via Sancto-

f

rum recta eft; .hos . enim per eam ia aeter-

d

.-Horum

nam patriam peltlcrlfï'e novimus

(

vefüigia, ge tota vita illud antiquis ufitatum

C

velut fibi inferiptum gerunt: Hac 1TUR.

h

Bu

$. 615

In caufis gravibus, & obfeuris potlfïï-

mum Juvat proprium quandoque animum,

&X pr OPUO ejusdem teftimonio tentare co-

-gitando.

Coptit 1X.

24l

d

,

PG

gitando: 'Quid in'ejusmodi eireurmftantiis

confüleret, aut faceret Vir, aüt fcriptor

T

m

ille piiffimus?

Vel quandoque expendere

u

poteris: Quid divina Redemtoris mens in

hoe eventu coufüleret? *

Et admirans vi-

O

debis, quod ea longe aliud, quam"Tu in

queria:

d

his eireumftantiis probaret, ac intime fen-

ties, quod füb tua folertiffima ammarum

eura nil nifi arrogantia, vel etiam invie

dia, füb vehementiffitüis ad bómmm pu-

blieum conatibus merum proprie utilita-

n

Wi

",

ts ftudium delitefcat.

Item deprehendes,

"

WL

quod induítria fibi füisque 'provideudi,

xr, ltd

negotiandi, fplendidi muneris obtinendi,

W

fuam conditionem augendi,

paucis füb

)Qï&

precipuis vite noftre actibus merus im-

mll

n

petus nature noftre, profani affe&tus,

jq

f

fenfuum illecebrae, propria delectatio, ae

N

denique vitiofa, quibus in hujus vitae

j

ft

commoda, eternis malé omiffis, adquief-

t

At

eimus, ftudia frequenter lateant, quz ti-

T

bi, aliisque fub fpecie variarum virtutum

perieulofiffime illudant.

* Per haéc rurfus adparét, légem aeternde juíti-

otlff '

tiae in omnibus circumítantiis, aut eventibus

n

m

M

praefentem, & afualem ejtlsqem COgnitïa3ne1n

n

nobis

al[ap J

222

Aippendix.

nobis femper füppetere: non enim . poffemus

definire, quid in hifce circumftantiis mens ju«

füffima faceret, nifi legem juftitiae etiam pro

his circumítantiis menti noftrae obverfantem

cerneremus.

Nam dum vides, mentem juttiífi-

mam jufte agere, nihil aliud fpectas, quam

quod conformiter ad legem juftitiae agat: jJam

actum.huic legi conformem videre non potes,

nifi illam ipfam, cui conformis eft, legem in-

tueari$.

Finis Appendicis bujus.

"

TRA-

"P

folent

mnens ?

um

veriut

n j

ló, Ctl

aga;i ;

n p

ht

TRACTATUS

D U J P x

TA

d

j

LE

DI

[

(

«

Qu

fece

dde

E

uf

l'int

üti

tefd

fitta

lu

lex I

?

Ti

u eerene (X « FE HELSDGIR OR Same

TRACTATUS QUINTUS

DE

LEGE DEI AETERNA, PROUT EA EST

PRIMA RATIO BONITATIS MORALIS

SEU

DE SUPREMO GENERE OMNIUM LEGUM .MO-

RALIUM

n laudem aeternae legis,

quae eft vatio

divina , vel voluntas Dai a) faepius qui-

dem, fed minus perfe&e fcripfi.

Et qui-

dem veniam facile 1mpetrdho, quod ad

caufam altiffimam rite explicandam non fuf-

fecerim:

praec1pue cum ea noftro aevo

adeo negle&a. jaceat, ut in .acclivi ,. et

ambigua via propemodum nulla praeeun-

tium , aut nos comitantium ve(bma Occur-

rant, folis antiquorum Vef'twlxs, quae fua

antiquitate jam detrita, ac pene exefa funt,

reliétis.

In praefenti jam. aeternam legem, ut

fontem , ac primum principium boni mora-

lis exhibeo,

Et fub hac ratione aeterna

lex nihil aliud . eít, quam aeterna 1uiht1a,

feu

&) S. Auguflia. libr. 22.. contr. Fauft. c.07.

Tom. 1I.

P

2265

draGatus quinius.

feu voluntas Dei a&ibus hominum liberis,

&f

utique ab omni priore ratione, et fuo dun-

&t

taxat arbitrio fuprema poteítate imperans.

li

qdün

Et quidem , quod t6ties jam notavi, haec

lex prima, aut füprema minime foret, fi

ul

rationem priorem fequens, et mota per

fün

eandem antiquiori cuidam principio füb-

bus

deretur.

bor

Quodfi ad contemplandam rationem,

dat

quae omnium eft prima, te . dederis, pe-

Cür

detentim animum .tuum mire perficies,

(ür

Iuj

ac puriffimis cognitionibus excoles pariter,

ac recreabis.

Quid enim altius cogitari

& (

poteft, quam id, quod fupremum eft?

0f

Quid pulchrius aut re&ius eo , per quod

omnia, quae in quacünque confideratio-

N

ne funt pulchra et re&a , talia efficiuntur?

| tteyi

Quid majus aut amplius animo tuo occur-

E

rere poterit, quam illud, quod reliqua

thim

omnia compleGitur, aut potius in immen-

j Ws

füum fuperat? Quid denique magis dele-

.CTFON

&are poterit eo, ex quo omnes deliciae

ldem ]

fcaturiunt , neque mentem vere reficiunt,

T f

nifi in quantum velut rivuli ad aeternum

Iefe n

fontem noftra defideria revehunt.

h fe

Viva, et fumme rationalis haec aqua

eft: ad fenfus non facit, menti eit fum.

Viþiofax

mum bonum , ipfam immortalitatem eidem

concilians,

Quodfi, prout mos fert, ni-

hil arrideat: nullae cognitiones tibi pro-

bentur, nifi quae fenfum interiorem , aut

| 6162

exte-

ti

Caput I

227

tf

exteriorem dele&tent

erubefce, quod ex

du

tanta fublimitate tua ad vilem adeo fervi.

tutem defciveris,

ut mens

ad fummam

TAT

duntaxat ratloncm facta, folis fenfibus fa-

te

[

T

muleris

Ín comparatione rei tantae levia

ü

"

funt, quae fummi aeftimantur, et in qui.

0 t

(i

bus perdifcendis totus aeétatis noftrae. la.

|E-

bor, prima veritate male neglecta, defu.

dat

ii

y

Equidem illa non omitti, ita tamen

curari deberent, uüt haec maxime addifca-

I p

o

v

tür.

Non eft folida fcientia , multo mi-

nus vera fapientia eft,

]a] [ff-

quae infra primam,

Coülüï:

ac fummam

veritatem

definit.

Animus

o']

] «

nofter non nifi fuprema ration

plene per.

10l

ficitur. -

rq!O

f

(I0

Summa genera rite ftatuere non ad

yout

terenda otia fcholaftica, fed ad primum

in quavis feientia negotium fpe&tat

His

o

TC! n

enim male defcriptis inferiores

definitio.

Yi

nes femper- vacillabunt, et.in graviífimos

ij

errores , ac fi de re morali agatur , in tot-

qm t

dn

KU

idem iniquitates quemque inducent,

Si ")ïl-

ma fallant

fequentia errore , ac vitio ca-

eflc il

rere non poterunt

ficut fundamento con-

æl',emug

tra regulam jatcto , totam conftructionem

vitiofam fieri, neceífe eft

a

y'

^

p

CAPLTI Ls

:m e]

d

De prima lege generatim. fpettata,

r !

ef

gbi 1

$.616. Prima lex moralis, licet nobis ignota mi-

ut

nime fit;

fen

Po

$.617

a

228

Trattatus quintus.

617. Ob multitudinem tamen legum moralium

j

obfcura nobis manet.

618. Quam vel ipfi gentiles agnovere.

ife

619, Prima haec lex, feu principium folet di-

!

e

vidi in principiun: e(fendi, et cognofcendi.

m

g

620. Verum principium effendi ab eo cogno

ar

vv

fcetidi non differt

TO.

$.621. Hoc vero ,. prout illud definiunt, leges po-

fitivàas, utique etiam morales, excluderet.

tü,

$. 622

. Reapfe tamen liberrima voluntas Del di-

fin

velfo modo nobis co'rnm.

ï

Ot

$.625. Eít primum lcgam omnium principium.

€0

yol

5 616.

f

Cum theologiae moralis praecipuus , aut

ut

fit,

potius unicus labor in eo defudet

aéctus humanos ad finem ultimum aptos,

ac proin legi morali vel maxime confor-

mes reddat, jure quaeritur , quaenam tan

Wt

dem fit illa lex, ad quam toties jam pro-

1

ts

vocavxmus, et CUjUS plcna cogmmo con-

Dequ

fümmatam eorum, quae hucusque di&a

1 di

fuerunt, Logmtlonem miniftret.

" Variae

dm

feu honeftatem

equidem leges morales,

QUs (

vitae fpectantes nobis coamtae, ac velut

TDentu

oculis ufurpatae funt : fed fuplemum legum

dea It

cunctarum genus, in quo omnes leges mo-

Ümnes

rales conveniunt,

et per quod ab omni-

li i

bus aliarum artium, ac difciplinarum legi.

dí lh

M

bus, ac regülis dliferunt et prima legum

moralium radiX, ex qua reliquae totam

fuam indolem capiunt, ignota fere, aut

Y

potius acerrimae controverüae obnoxià

| i

huc-

Caput I.

229

od

hucufque tnanet.

Imo notiffima nobis re-

apfe eft lex ifta fupremg: cam enim pluri-

OI"[ [

mae leges feipfis, ac lumine naturali fint

(eetd

mtae

longe clarius cognita nobis de-

u

ber eífe llxd lex,,

ex qua tanquam ex pri.

mo fui principio reliquae omnes deducün-

du

u

tur, et de cmus natura ita participant, ut

]u

fine ea ne quidem intelligi queant, unde

omnis, qui ie(re'n moraiem quamcunque

qu

cognofcit, legem primam jam videt, ut-

pote ex qua aliae leges univerfim con-

ftant

Fere ficut ille animam jam cogno-

Jl '

fcit, qui hominem vere intelligit

[deh

$. 617

Qu

confo

Tota itaque obfcuritas ex eo eft, quod

m v

inter tot leges morales lumine naturae

notas, prlmam

ac fupremam difcernere

3äm"'

ltOC

nequeamüs

(:randls tamen ex hoc folo

lue h

in difciplinam moralem calamitas redundat,

ïlü

dum primum ejusdem principium , ac to-

yettt

tius conftruéctionis moralis velut funda-

mentum nos fere deftituit.

Quam trepi-

P N

m lej

de, ut materiato aliquo paradwmate utdr,

omnes lineae. ducuntur, quamdiu pun&um

eo-os 9

ilud indefinitum manet,

ex qüo omnium

) 09""

lm

defcriptio inchoari deberet.

Ü

n ]eg

$. 618.

æeï

J

Magnifice omnino de majeftate pri-

etes

bnoX

mae leges vel ipfi gentiles fenferunt:; li-

cet

l

3

230

Trattatus. quintus.

cet limpidam fimplicemque, et peffe&am

ejus notionem miniftrare nobis haud po.

tuerint.

Audiamus Philofophum inter Ro.

ia

manos facile füummum a): AHanc videse fa-

j

Ho

pientiffmorum | fui[fe . fententiam , . legem. neque

bominum ingentis excogitatam , meque feitum ali-

i

ali

quod populorum , fed aeternum. quiddam , quod

ga

univerfum mundum vegeret imperandi, probi-

à

Tüa

bendique fapientia.

Aliam viri tanti in hanc

VQ

rem fententiam ex aliquo , quod deperdi-

tum eft, Ciceronis libro fervavit nobis

n

aC

La&antius 5): Ef quidem «vera lex retía va-

L/

tio naturae congruens diffufa in omnes, con[tans,

ter

Jempiterna, quae. vocet ad officium jubendo,

ia

velando a fraude deterreat: quae tamen weque

—— EOR

probos frufira /jubet. aut/ vetat , nec. improbos

Qtim

-

Jrou

jubendo aut vetamdo móvet,

Huic legi nec ab-

o

rogari fas efb, neque derogari ex bac aliquid

licet , meque tota abrogari potefi. ^ INec vero

dgm

j

per fenatum , aut populum foloi bac lege pof-

Jüsnus: neque quaerendus efl explamater, aut

Werpres ejus alius ; mec erit alia lex Romat,

alia Ztbenis, alia nunc alia poftea ; fed ewnts

&entes, et ommi tempore una lex et fempiterna,

£l

et inmutabilis continebit , unufque. erit. commu-

nis quafi Magifler et. Imperator omnium Deus,

i

Quibus quidem nihil verius, aut. gravius,

ïï

nihil magnificentius de hac prima, et omnes

[

tror.

alias complectente lege dici poffe arbi

90 619'

[

7) Cz:ce;-o de legib.5.

J libr.6. lIuflitue. divin. C. g.

;

251

Caput. L.

*

$. 619./

vtl

ui noftra aetate de fumma hac lege

ii

tra&ant, eam inprimis dividunt in princi-

interiq.

i )

pium cognofcendi, et in principium e[fendi.

Hoc effe ajunt plerique divinam volunta.

g

tem, quae neceffario * aliqua praecipit, et

| fciïzm

i,

alia prohibet, hominesque defuper obli-

gat: ficque legem naturae conftitui autu-

ji,

mant. Principium vero cognofcendi effe

n

volunt primogeniam aliquam , maximeque

] r

univerfalem veritatem , per quam deduci,

vt n

ac tuto difei queat, quidnam Deus in qua-

1 Tl

Seu ali-

vis caufa, vel eventu jubeat.

Ts

ter: Principium cognofcendi eft generalif-

] /JVJ

fima regula, ex qua fpeciales reliquae le-

yui v

gitima confecutione inferri poflunt: et

jijri

L

prout videtur, principium effendi ipfa lex :

»gH

principium vero cognofcendi eft ratio ean-

j i

dem cognofcendi, et velut adplicatio le-

M

(

gis ad quosvis cafüs et negotia.

"

vöq

* A(t fi Deus neceífario aliqua praecipit, aut

J

Ils

vetat, nunquid debet dari ratio, quae Deo

hanc neceffitatem imponat? Si vero datur ra-

u hi

fir

tio praevia, voluntas Dei ne quidem im et-

r

fendo eft prima lex, fed feécunda, utpote

(

Lif

quae voluntas Déi aliam legem priorem, a

r

qua prout putás, deflectere

ä

equit, patitur,

r

MA

et religiofe fatis obfervat. : Quod quidem a

du

" J

veritate alienum effe, evincere jam alibi fa-

tegi c).

e of

Hic vero a

liquam rationem divina volun-

j

tate priorem in divinis perfe&ionibus cerne-

4

re

€) Tradar. de juffitia atfuum bumas.

ïw&-&:*ä

252

Tra&atus. quintus.

reïTï'b"i videberis, . Nam 1*'e&iffïmä Dei vo-

luntas non poterit non praecipere, aut ve-

tare, quod e. g. cum divina iuftitia conve-

nit, aut pugnat.

Licet vero de his iam in

alio tra&atu tra&averim, et deinceps copio-

fius acturus-fim, fequentid haud otiofe ad-

diderim.

lam cogita, quales perfe&iones

Dei divina voluntate priores, et rationem;

quam neceffario fequi debeat, effe velis?

]l'ld

Omnipotentiam, fapientiam, immenfitatem etc.?

Has fane non, utpote quae non funt mora-

p

les.

Neque mifericordiam: haec enim ex fua

tüc

indole nullatenus obligat, fed gratuito prae-

alii

ftatur.

Igitur juftitiam , aut certe fidelita-

tem ?

ett

Sed nemo aliquod jus, aut obligatio-

pun

neém in Deum babet, utpote qui nemini ali-

dem

quid debet, aliquid debere poteft: ne fcili-

cet alicui , obnoxius ,

aut fubditus evadat.

fert

Datur equidem in Deo juítitia, fed ex non

;

CUD(Q

divina voluntate prior, íed ipía divina vo-

--

(6t

luntas eít, qua liberrime wnum praecipit, et

alterum prohibet.

Deus non jubet aliquid,

teban

quia juftum eft, alias in infinitum quaerere-

fuem

tur, ex quo illud juftüm fit; fed omne ju-

MU

ftum fit, quia Deus jubet,

Simile quid de

Q

divina fidelitate dicendum eft: de qua non

licet dicere: Deus tenetur fidein fervare , fed

nfe

-

Deus certifime vult.fidem fervare.

Abfit

Inte

itel

enim , ut divinam voluntatem cuicunque, vel

tifeg

etiam alicui divinae perfectioni fubditam fa-

ciamus.

Scilicet, quod jam alibi adverti ,

ttion

It u

Dei perfe&iones a divina voluntate diverfae

non funt id , propter quod voluntas aliquid

AU (

decernit, fed funt id, fecundum quod aliquid

m

-decernit.

Seu quod idem eft: divinae per-

M

fe&iones non funt rationes, ex quibus Deus

b

aliquid velle 4ebez, fed ex quibus aliquid

tulrt: eoquod non (int rationee ad decernen-

)

fl

dum voluntatem Dei moveBtes, fed eoquod

fint

Caput l.

233

u

fint normae, ac exemplaria, fecundum quas

qut

Deus libere operatur.

Scilicet dirigunt di-

a

vinam voluntatem,

neutiquam . vero movent

s n

eandem , vid. $. 45. et feq.

ps t

yxidf i

$. 620.

tfeitts

Tatt

Vertüm in communi adeo doétrina il«

De qu

lud inprimis quis quaeret , quare aliud prin-

u

cipium effendi, et aliud cognofcendi fta-

hn t

tuendum fit.

Num res quaecunque per

ia

iito Q

aliud quidpiam a fe diverfum cognofci pot-

te f

eft? Sane hominem non poffüum, nifi co-

pj

gnofcendo hominem cognofcere.

Equi-

i

dem in quaeftionibus facti multa non raro

ne

eti

lexteriora ante caufam praecipuam cognof-

Ker 1

cuntur. Sic prius teftem, ejusque auétorita-

jna V0

tem, et tum primum veritatem fa&i, de quo

Cï?it , d

teftatur intelligimus.

Sed in quaeftionibus

s

fcientificis non poteft fpecies fine genere

quaeïif-*

cognofci, neque ex aliquo ignoto huc-

onnt ?

k qii

usque principio id, quod ex eo fequitur,

inferri.

Sic hominem non fine fubítantia

qu P

u

u

intelligis: neque poteris rnethodo fcien-

cl

tifica ftatuere aliquod theorema , antequam

u '

axioma, ex quo illud fluit, intellexeris.

m ?

j m

Et utique quamdiu de fummo genere le-

TU

gum quaerimus, ratione philofophica in.

, MU

cedimus.

od d

* Dices equidem: "'Per principium cognofcen-

n P

,.di non intelligitur lex, fed id duntaxat,

us 09

»ad quod lex obflringit. "

Alt s&iones

r üh q'lï.

noftrae per principium cognofcendi non in

jecati

fuüa indole phyfica, fed in confideratione mo-

j o

pE i;

j

d

234

Jrattatus quintus.

rali, id eft, relate ad.legem , ac proin nun-

(

quam fine

ipfa

ege

intellicuntur.

Nulla

acio eft moralis, nifi fub refpe&u ad le-

H

gem.

l(

El

$. 62r.

Verum. haéc, quam modo fcripfi, ac-

P

cufatio aut vera, aut gravis forfan non

Aft illud

erit, facile proin negligenda.

magis contra legitimam rei moralis com.

lï

ftrucionem facit, quod primum juris na-

turae primcipium pro prmo rei moralis

fonte, ac pro fupremo legum omnium ge-

/

nere ftatuant multi: cum tamen, prout re.

bit

&iffime feribit S, Thomas 4), jus naturae

legis aeternae in rationali creatura participatio,

|

(

et fic aliqua füb fupremo genere conten-

D

ta fpécies exiftat.

p

Q

* Nam leges Dei, quas arbitrarias

feu pofti

u

V

7R$ VOCAIDnus

funt certo leges morales

et

tamen fub aliquo juris naturae principio haud

o

poffunt contineri, id eft, non funt leges na-

f,

turales,

fed totam naturam 1upcmntes.

Igi-

d(

tur

altlus

aliquod príncipium erui , debet ;

quod 1

um moralium fummum

ac legibus

50j

naturalibus, ac divinis arbitrariis , quas VO*

e

camus, commune genus effe queat.

lia

ell

$9..622.

QUA

Quapropter, quod quidem ex fübfe-.

quentibus magis patebit, primus velut la-

D

pis cui totum aedificium morale imponi

debet,

Tntr

M

d) 1.2. Q. 11. Zrticul. 9.

d

235

Caput [.

)u T

debet, eft Jex aeterna Dei: quae reapfe

Ua

nil nifi liberrima, atque omni ratione fu.

perior voluntas Dei eft, lam aeternum,

ac divinum lumen hoc, id eft Dei volun-

tas, prout ope rationis naturalis cogno-

fcitur, vocatur nobis jus naturae: prout

Flþü, b

"

vero eadem voluntas ex revelatione, id

fin d

;:

eft, ex divino teftimonio percipitur, jus

M

Jis

Dei $ofiivun, Íecu arbitrarium nominari

folet.

juris

m

$. 623

müm ?

Unde jus Dei naturale a divino ar-

To

i

bitrario in fupremo generelegum minime

n

diverfum. eft: cüm utrumque fit liberri-

mþ(l[ifg

ium aliquod Dei decretum, quo aliqua

ontelt

prohibet, alia vero imperat. Sed dein-

differre incipit ,

ceps primum .ab . hoc

t j

quod leges arbitrariae in modo, quo co-

014[»)

enofcuntur, ad fidem, et ex indole fua

[ W*d

lw

fpeciali ad gratiam pertineant. llia juris

a

MCS.

[r

naturalis neceffitas , quam intime fentimus,

u m

ïl

non fe tenet ex parte actus noftri, neque

x kvl

eft momentum, aut pondus, quod divi-

p

y

nam voluntatem negat, aut impellat, fed

;

eft ipfius divinae voluntatis vis immenfa;

quae, cum eam nullis viribus etiam in im.

Í o

menfüm augendis, mutari aut fuperari pof-

!

fe, vifü mentis cernamus, nobis neceffa.

«aui

j

rium aliquid effe videtur.

Non equidem

a

neceffarium ,. ac immutabile pro eodem ac-

cipi.

—

226

Jra&atus quintus.

hr

cipimus, reapfe autem differunt : illud enim

habet rationem infüperabilem ante fe: hoc

uAI

Q

feipfo infüperabile, et fimul liberum effe

poteft,

Unde lex aeterna Dei immutabi-

Qu

lis, aeterna, et infuperabilis, non tamen

Qi

b

neceffaria diei deberet, fiquidem fumma

accuratione uti velimus,

nc

VE

li

CAPUT IL,,

tü

Variorum primam legem. cognofcendi principia

pi

recenfentur.

It

624. Varia et multa ftatuuntur principia.

p

»625. Uti:

Ca

. Declina a malo', et fac bouum.

626. me'ce ze ipfum ;

627 - 629.

Quod etíü verum fenfum habere pof-

fit, plmlmls tamen abüfibus anfam dat.

63o. Cui afüne eft principium focialitatis.

631.

Quod non' eft univerfale ,.

ytin

63 2 Semeupfum evertit,

ls

. Et in civitatem fümma injuriofum eft.

M

Sgä

654 Mira recentioruni quorumdam caecitas im

ftr

hoc neg Oth.

II 1

9 624.

lt

il

u

Omiffa jam illa quaeftione, aut di.

Qie

ftin&ione , qua aliud principium effendi , et

aliud principium cognofcendi effe . volunt ,

Doff

i

de íola prima lege agam: quae quidem

omnibus notiffima eft,

prout fupra jam

db

diéctum,

N

eoquod in tota caufa morali fit

prima, ac proin lumine naturae nota, Cum

(üg

Véero plura in re morali per feipfa fint

clara,

!

H

4 Caput. IH.

237

clara, aegre difcernimus , quaenam i:t ex

fi M

1

^

h

omnibus prima , cui reliquae tanquam fun-

Mi

!

n el

damento füo innituntur, et ex qua reli-

quae leges morales fecure ' deducuntur.

Qd

[

Qua itaque ratione, et füb qua velut ver-

füna

borum exprefüione prima lex fe mentibus

noftris ingerat, feque reliquis ommibus

velut bafin, ac firmamentum fübíternat,

Jam talia plusquam centum a diverfis fta.

tuuntur: ex quibus ego non nifi praeci-

pua, et quae in re&o fenfu genuina funt,

J

recenfebo, utique in recto, et eo'qui ad

propofitum noftrum facit, fenfu expli-

J

fith

canda,

$. 625.

" W['

lil

Sua itaque antiquitate, et vulgari ufu

M

primo loco receníeo fequens: declina a ma-

lo, et fac bonum.

Hoc . jam principium di-

d

vi Thomae, et plurimorum Patrum effe

fertur.. Sic S. Fulgentius «) ait: Concordat

du !

in utroque (teftamento ) faluiis. bumanae fen-

tentia , qua praecipitur ,. ut mon. peccemus , e£

jubetur , ut . bonis operibus infiflamus.

Deni-

yt !

que ex hoc principio primam parvulorum

noftrorum aetatem in catechefi ad juíftitiam

Ojllmq

chriftianam inftituimus,

Hoc quidem abs

yidt

attamen ad infti-

dubio genuinum eft,

i

tutionem moralem . minus

accommoda.

yi li

tum. Nam quaeritur primum, quid inter

Cut

tot

; l

a) Serrhon, de confe[f.

cth

258

Trattatus - quintus,

tot alia, quae bona, aut mala nobis eífe

lite

videntur, fit bonum morale, honeftum,

| t

feu illud, de quo difciplina moralis unice

Ti

follicita. eft.

Sic oratio ad omnes elo-

iar

quentiae regulas elaborata eít bona uti-

que: non tamen eft bonum morale, iio

jn genere morum poteft effe' infigne ma.

lum. . Contra vero mors dicitur malum,

ün

et tamen malum morale non eft. Scilicet

p

bonum, et malum morale ex regula mo.

12

rali definiri debet: de qua in praefenti

I

primum quaetitur.

r

diid

$. 626.

&nin

Alia porro fententia habet fequens

m

Rette!

fed

principium: Perfie teipfum.

Mvl

quid demum eft feipfum perficere? Nun.

t

t

quid furtis conditionem füam quis auge-

h

re, etíic perfici poterit? Sane non: nam

lete

non nifi honefta probaque vita quemque

vt

perfici volunt etiam ipfi hujas fententiae

übu

Patroni,

Alias miferi minime, perverfif-

fi

fimi vero, et profpera fimul fortuna uten-

Imm,

tes perfe&tiffimi forent. (Cum vero vitam

D

honeftam, ac probam pro vcra perfectio-

Qtis

ne merito defignant, redit molefta quae-

W

Ad)

ftio: quodnam eít fupremum genus, in

L

W

&

quo omnia honefta conveniunt, et ex quo

x t

decoram adeo honefti denominationem ac-

1]

cipiunt ?

Certa id poft principium hoc

liüs

aeque quam antea incertum manet. . Et

itin

fape

Capuill.

239

Ir3

fane huic principio recentiffima illa, quae

frur,

de amore fui ipfius noftris primum diebus

n

uh

W

inve&a elt fententia niti, aut certe fami-

s &l

liariffüma effe videtur.

Y u

'

$ 627..

, ii

(X f

Hoc enim principio aliqui peffime

i

nä!ilah,

utuntur, oumnia fibi indulgentes, quae

il

Sic e. g. quidam a

prodeffe videntur.

jejunio ab Ecclefiae praecepto mox fe im-

h D

ol

munes arbitrantur, quamprimum carnes

prae aliis cibis fibi conducere putant, ut

Dicunt

alia longe deteriora omittam,

enim: his, quae vulgus inhonefta dicit,

ego magis perficior: feipfum autem per.

»quem

[

ficere elt naturale, et primum quidem prae-

ceptum, contra quod nulla lex inferior,

N .

P

300

ISV

multo minus aliquod fcitum humanum va-

lere potefít. Sed tanta turpitudo non eft

y n

vitium hujus principii, fed-*illorum, qui

m

renti

abutuntur eodem. Saepe enim nofliri de-

j

ftruéctione, ac ipfa morte magis quam vi-

i

l q

rium, ac vitae integritate perficimur. Sci.

licet in negotio morali non agitur de cor-

,vkuü

poris, aut quacunque incolumitate, qualis

j

etiam in beítias cadit, fed agitur de fani.

qua?-

n

tate mentis, quae penitus perfici, ac ple-

3

í qUU

ne fanari non poteft, nifi toto affectu fo-

li Deo adhaereat.

Nunquam enim nobi-

Jma

lius per aliquid deterius, fed quodlibet

; IU

2

ultimo non nifi per aliquid fuperius, aut

* prae-

I

4o

"TTrattatus quintus.

praeftantius perfici poteft: Cumque men-

110

te rationali praeter Deum nihil füperius

fit, confequens plane eft, excelfam hanc

qui

mentem non nifi ex fua cum Deo con.

Jio

£0

junctione (in quocunque demum haec con-

Tg

fiftat) ultimam Íui perfectionem adipifci

Ce

pofíe.

aC

d

$. 628

le

Nihilofecius candide fatendum non

Yi

tantum improbos quosdam , fed etiam prae-

Tq

cipuos aliquos ex Proteftantibus juris na-

—

dj

turae interpretes hoc ipfum, quod a pro

u

pria perfe&ione petitur, principium ad me.

Coje

ram praefentis vitae, ac ipfius fenfus in.

-

Sic Thomafius

t f

tegritatem detorquere.

ür

praecipit fequentem in modum: Facienda

Ti

Junt, quae vitam bumanam reddunt , et qaxi-

Verf:

sie diuturnam , et feliciffmam : vitanda. pari-

ter , quae vitam veddunt infelicem , et. mortem

accelerant.

Felicitatem vero hanc Fleifche.

rus conftituit in maxima laude, fuavita-

QUe

te,

ac rcrum ommum copla.

, Hermeri-.

&l'ma

chius vero, aliique hanc felxcmatem, ad

lr

quam totus hominis conatus tendere de-

t pi

bet, vult effe in tranquillitate animi, ami-

W vj

citia, et. pace focietatis humanae.

Iam

TU

haec, et fimilia, a mente Epicuri parum

m

aliena, ex. innumeris rationibus damnan-

Hmmu

da funt: ex quibus unicam ac praecipuam

f?l' V]e

noto.

Scilicet eti.hi Do&ores ex ejus-

*Si

Y

modai

t

Tom, l

Caput 1.

24t

i Vm

modi principio varia alia officia inferant,

N

| lt

quia tamen hoc fuum pro primo princi-

pio,

et pro radice caeterorum ftatuunt,

) QU

eo ipfo iftud pro fine reliquorum defig.

" CO

nant

RG

Nam propter illud reliqua effe ne-

celle -eft

quod reliquorum prima ratio,

ac meta unica eft. Et fic per horum do-

&rinam Deus etiam ex lege naturali co-

lendus fors effet

fe

ideo fcllicet, ut

ii

vita felici , pariter, ac longa perficeamur:

A

nam lex de vita fua dilicentiffime foven-

1 !

da vi hujus fentepntiae effet principium,

:)4?1

Deum

et ratio, ex qua demum fequitur

j &f

colendum effe

Si enim officia relisionis

7[2)5 l

ex ftudio vitae fervandae non fequeren-

Qu

tur, ilud principium non effet primum,

j

nec ita generale, ut reliqua officia uni.

d

verfim omnia completterctur.

j

$. 619

j n

Quae ficut impia funt, fic illàd quo-

f

fi

NU

que indignum , et miferabilé ex hac do-.

&rina fequitur: quod excelfa mentis no-

H el 1ar*

ftrae indoles, . quantum ex lege naturali

teffly

J

ad nihil altius nata, factaque foret, quam

ad vitam animalem , quam cum beftiis com-

j 2

munem habemus, fervandam , et excolen.

u j

quam

n

dam: quod quidem aliüd non eft,

animum ad ignobilem fervitutem fenübus

r

fj

ferviendam: condemnare.

raecwllb

* Si fors dicant :

Haec felicitas nobis 1deo pos

SCX ejlw

tiflifnum curanda imperatur,

Ut divina glo-

f

w

Tom. 11.

x1à

242

Tra&tatus. quintus,

tia magis illufiretur, tunc primum pränci-,

l

pium a divina gloria, et non a cura vitae

hujus petere debuiffet

quod enim propter

qud

fere

aliud eft, illud primum, et ultimum in 'fuo

ordine effe non poteft.

dam

Et an non ex lumine naturali faltem probabi-

lis opinio

e(t, mentem noftram eífe potft

mortem adhuc fuperftitem , acimmortalem ? Et

fi hoc, an nulla cura pro illa vita longae-

vaà adeo, et aeterna nobis effe debet? vel

fiu|

an beata aeternitas fors ideo curanda,

ut

hat

brevia ac fluxa hujus temporis momenta tran-

—

-

De

quille tranfigere poffimus? Sane ad vitam ani-

malem tuendam, ac perficiendam mens ratio-

fe

ne pollens nequaquam poteft effe condita.

Tl

fe )

$. 650,

-

(i

^il

Ex iisdem rationibus grincipium focia-

ACp

litatis inter Proteftantes celebre adeo , ne

lj n

quidem inter principia recenfere, fed hic

religh

non nifi extra ordinem. commemorare ju-

WT

Vnt.

Id vero Puffendorfius potiflimus ejus-

tbl

dem affertor fequentibus explicat: Cuilibet

do8

bomini; quantum in fe efl, colenda , et Jer-

i

vanda focietas.

Id vero fequenti ratione

ls

)

potiffimum fulcit:

Homo eít animal fui

COb

confervandi tam ftudiofum, quam . ad id

tur,

effliciendum infirmum , ac proin alienae opis

& C0

indigum: fed et idem animal ad alios in

üeim

muitis juvandos , vel etiam cedendos fat

flten

validum eft.

lam animal ejusmodi ad fa

"t

lutem, et incolumitatem fuam melius fa.

Tif

cere nihil poteft, quam ut aliorum com-

fOC]'a]

modis , quantum poteít, ferviat, et a no-

/

be!

*dü

Cuput II.

243

p

i

1

m

xa Hs inferenda conítanter abítineat. Qua

quidem agendi ratione alios ad mutua con-

pro

jl )l

ferenda commoda facile pelliciet; et a

damnis inferendis plerumque arcobit.

pO

CilC. )

$. 631.

jen:

1 1

Hoc vero principium officia in Deum

at ]

nulla comple&itur, ac proin omnia fub fe

a !

haud comprehendit.

Licet enim etiam

eniv

Deum colendum, aut potius timendum ef-

Vi

J

em ib

fe doceant, hoc tamen tanquam corola.

ontlo

rium ftatuere, et religionem ex focialita.

te inferre coguntur hoc fere modo: So.

cietas e[L colenda: ergo etiam :Deus colendus,

jl füt'

AÁc proinde felicitatem humanae focieta.

"p n

tis pro fine omnis conatus noftri ac ipfius

M

M

dkl

religionis aperte ftatuunt.

Quo quidem

)X -JVx

in tota naturali jurisprudentia indignius

UUx u

nihi! cogitari poteft. Quod idem füpra de

14

T.

do&rina Kemerichii, aliorumque jam no-

üi

"

tavi. Scilicet totus hujus principii cona-

| H

Yj

tus, vel certe quoad magnam partem in

umaï ;

corpus, et vitae animalis integritatem fer.

) 9

tur, nulla pro animo, nifi quantum hic

m

lna

e0

ad corpus facit, cura relicta.

Ut nihil

jos 7

dicam , quod vita folitaria jure detur , vel

I

oc lr

fallem per Deum fieri , jufteque eonfer.

ha L

vari queat.

lam. in ejusmodi cafu vel ho-

lj

stü

&

minem exlegem fcribent, vel ex quonam

9

focialitatis principio jus naturale pro eo

deducent ?

"T

Q2

$. 632.

244

TraGatus quintus.

"n

*5 632.

(e.

Imo hoc principium femetlpfum in-

d

terimit

Cum enim focietatem colere ju-

O

beamur ideo, ut alii quoque nos. juvent,

u

nobisque minime noceant

focietatem per

hoc reapfe nullatenus , fed quisque feipfum

duntaxat VElIC, et amiée colit: vera GDIm

amicitia in dxlc&o definere,.et non ad

f

propriam utilitatem ultimo referri debet,

)

fi in affeé&tum mercenarium degenerare no-

d

lit.

Et quia principium focietatem colen-

di ex alio $.631. ideít ex ftudio propriae

(e

falutis infertur, nullatenus eft primum in

f

fuo genere, fed fj res feliciter fe habeat,

nu.(:

alcerum fors locum occupare poccü: 111-

ln

mo autem, et ultimo ]oco, nil nifi omne

J

male feriatus amor fui ipfius fuperarit:

Vi

qui quidem, fi pro primo principio fta-

tuatur,

ea mala

inferet, qualia traclat

prim, a $. 69. et deinceps dcfcrlpü.

— B&

de

$- 633

ahq

i

Et quis credat, quod hoc ipfüm prin.

cipium a ftudio in communitatem tanto-

Yer

pere decantatum,

atque ad.eam, prout

foci

videtur, unice ta&um , inneminem magis,

81

quam in ipfam focietatem humanam inju.

3

riofum fit?

Et tamen res ita fe habet.

Nam focietas praecipue totius generis hu-

Pli

máni non propter quemque, ac fingulos

m

ex

245

Caput : 1.

ex nobis, fed propter femetipfam , et qui-

dem plus quam quisque ipfus , eft colen-

um 1

da,

Pietas fibimet debita cedit pietati

wj

Omnibus debitae: eoquod menti juftae fa-

'yg.x'er:ï.,

tius effe debeat

cunctos potius, quam

m

unicum efle beatum. . Unde e. g. milites

etiam pro falute folius civitatis vitam po-

j

enentur.

"

nere

lam au&or hujus principii

d

focietatem ex . eo vult.effe colendam, ut

i

l

h

W

|

V

nobis bene fit:-quae quidem meram merce-

t

dem, nullam vero Íinceritatem olent,. de-

nique.in ftudium. propriae utilitatis. ex in-

,

[

tegro definunt. Unde vi hujus do&rinae

)

focietas humana ,langiflime-infra fuam dig-

m

d

D

d

nitatem coleretur: cum, prout dictum eft,

íh

focietas non propter nos fidgulos, fed

f o

propter fe, et plus, quam nos fmguli ju-

pem*f

,

d

n .i

vanda, et .pcrücicnda" fit.

| u

$. 634.

[

Denique cum gentiles tanta fapientia

de prima lege fcripferunt , mirum fane eft,

aliquos ex chriftianis doctoribus in tanta

!

caufa tam foede, ac tantis intervallis a

um p

vero aberraffe.

Nam praeter principium

1 n

focialitatis, aliaque hic commemorata lon-

D

ge alia, ac deteriora a quibusdam fucere

procufa,

Scilicet faepius jam cogitavi, ju-

TE

l

ïæ

Íito immoderatius forfan:

Proteftantium

b J

:

L'

Philofophi difciplinae juris. naturalis mul-

i

l

tam operam impenderunt, et ipfa opera

)

hac

(f

;v';

3

246'

Trattatus. quintus.

hac majorem plaufum tulerunt.

Et qui-

ia

RU

dem fi de norma, feu methodo, et cultu

füli res fit, juftam laudem merentur: fi

Q

mo

vero de praecipuo negotio, feu de ipfis

praeceptis moralibus res fit, parum fane

a&

to

in philofophia morali praeftiterunt, folo

eruditorum vulgo , qui folidiora nunquam

deg

didicerunt, fervili eis affe&u adplaudenti-

Ve

bus.

Qu

Nam dic, quamnam novam, et huc.

usque nobis ignotam veritatem invenerunt?

pul

d

— — Ego nec unicam novi: natn ea, quae

recens ftatuerunt, jam corruere, ac con-

fin

temni incipiunt: Errores vero groffos, ac

multos infuper ab iis invectos effe, faci-

le oftendimus.

DI

CAPUT III:

frnir

« (

Princijia alia laudantur.

Yen

$.635 - 6357. Aliud principium cognofcendi : Age

N

finibus relationis convenienter, expenditur.

-

prin

: 639. Age convenienter divinis perfectio-

,S' 638

nibus.

Qu

"

l0s |

€&.640. Expenditur.

'$.641. 642. Illud de diligendo. Deo fuper omnmi

00

examinatur.

Ti

llliqu;i

i 635.

&f (

M fp

Omiffis jam, et aliquibus per trans-

*tnnam commemoratis principiis minus re-

T

&is, ad ea, quae reapfe legitima fünt, ex-

lj h(

pendenda redeamus.

lam celebre inter

Rtipa

' alia

Caput III.

247

alia principia eft illud a finibus ereationis

K

et cui

duéium.

Et fane fi fingulas hominis fa-

cultates attente confideremus , divinam

xor ]

mox voluntatem intelligemus , et ad quos

uI

"n u

a&us, et fines fingulae earum ex condi.

toris decreto deftinatae fint: ipfa earur-

m

dem indole fümmi legislatoris voluntatem

muntit

Sic aliqua fa-

ul

velut legendam exh:bente.

cultas' ad intelligendam veritatem , alia ad

, M

tneni.

'.

ample&endum bonum, alia ad propagan-

dam fobolem, et fic deinceps aliae ad alios

at

L

fines cog;paracae effe aperte cernuntur.

ul t

$. 636.

EHE, n

Verum finesa creatore humanis fds

eultatibus defignati admodum varii, et

minime omnes morales funt.

Sic arteriae

ad fanguinem in membra difpenfandum,

yenae autem ad eundem in cor revehen.

dum deftinatae funt: unde ftatuto jam

)

]

principio primum , et neceffario quidem

xpgndhhf

perfe I

quaeretur, quinam inter tot creationis fi-

nes morales denique fint.

Quod fi dicas,

eos fines morales effe, qui libertati hu-

p ^

manae mentis fübfunt: tunc ipfi principio

aliqua. nota libertatis addenda fuiffet. Sed

etfi fines creationis non qualescunque,

fed fines libero arbitrio defignati pro pri-

[i t

mo principio ftatuantur , timeo tamen,

Vilb L

ne hoc principium ambiguum, et indeter-

( d

minatum moneat; nam etfi demus, quod

verum

j )

f

Q 4

248

Tra&tatus. quintus.

verum effe puto, mentem liberam ab ae-

tom

terna honeftatis regula intuitum fuum pnun-

id

quam poffe avertere:

certum tamen eft,

quod libertas, utpote ad malum et bo-

num aeque apta illa honeftatis norma haud

fit, quae fines phyficos a finibus morali-

h,ef

bus ultimo diftinguat. Ut adeo dato hoc

pn

principio notio rei moralis nondum fat

Ind

definita, nondum vere abfoluta fit.

imr

* Neque fi ad voluntatem Dei fimpliciter, ac

dar

generatim. fpectatam confugias, plene tibi-

t

metipfi fatisfacies: nam voluntas divina ne-

da£

dum fines morales, fed etiam phyficos, et

B.

quoscunque aüoskdecemüt, et vult,

RT 0

ü j

$. -657.

Ubüb

Forte quis hoc principium , quod ex

finibus creationis petitur, etiam ex eo

impugnabit, quod minus clarum exifítat:

cum fines creationis non raro abfirufi

Y

fnt admodum.

Gravius argumentum af-

pui

Íferet ille, qui dicet, illud minus fimplex

)t i

effe, eoquod ex ipfo verborum tenore

(fes

ab initio mox plures fines pro fundamen-

Ice

to ftatuat.

Cum vero omnia moralia füb

:

Sl/Z

eodem genere moralium ac proinde in no-

trqj,

-

ta aliqua fimplici conveniant, moleftam

UUR

quis quaeftionem movebit, quaenam vi

öyüïis

hujus principii fit fimplex illa nota, in

qUa omnia moralia inter fe conveniant:

lut pundo tota

*L quomodo ex yno ve

COIll«

J

C(Z]*Lit III

249

bl.'»

compages

per

legitimas

il'ationes mcho-

m a

anda ac.exinde

wauemda fit.

Es

| et Do

$. 658.

malaü

Afít quaenam certior, meliorgue ho.

neftatis, regula .effe. poterit ,

quam aivinae

jato X

perfectiones ?

ivNonne oz,ulmap

voluntatl

du

maxime

placebunt. actiones. noftrae,,

.fi eas

l

immenfarum perfettionum chuum quas-

hUï'

dam imagines, etimitationes effe cernet ?

pll»

Unde multi has, quas nunq

m fatis lau-

divint

dare poíffumus, perfectiones, . et praero-

vlios, *

gativas pro principio. cognofcendi, id eft

LH

pro ea ratione flatuunt

X. qu

gcenera.

tim Intelligi queat

quid Deus lingulis vi-

Cibus velit

aut pmcc1p1at

üiod

$..639

N

)

Et hoe demum eft Deum ceu opti-

eilf

Utlv

mam regulam fequi,

quod optimi Philofo-

Inuta-

nrhm /t

phi per generale praeceptum illud:

ye Deum, cenfuerunt

et cui Ecclefiae Pa-

fimpe

tenu

tres mágno confenfu fuffragium fuum ad

ndaüu

Jecerunt.

Inter-quos S. Leo a) fcribit $

NY faþzenter creationis nofirae mtellzgamus ex-

li b

ordium , inveniemur ,. Uominem | ideo ad imagi-

i

du

nem.Dei conditum ,. ut. imitator. e[fet , fu. . da-

Etom

Quorfum denique fpettare videtur

pam "

ila Redemtoris noftri divina fententia 5),

,

'enie

Q s

-

Eflote

jo (

&) Sermon. 1. de. jejun.

b) Matth. 5, a89.

(

256

Trattatus quintus.

Eflote pevfeQi, ficut et Pater weflev coelejhs

titd

perfe&tus eff. Vel an putas, quod in quo-

( (

cunque genere bonorum,

aut forte in

Det

107

negotio bonitatis moralis fpeciatim aliquid

rectius, aut melius praecipi

vel cogita-

pbm

ri tantum poffet

quam quod cum fum-

lan

ma bonitate concordat, eamque pro mo-

fen

dulo fuo imitari fatagit ?

pof

$. 640,

p

Tis

Aft cum divinae perfe&iones pluri.

| Ve

mum diverfae fint, jam iterum quaeritur,

I6

quaenam ex illis regulae morales effe de-

I)

beant

Certe omnipotentia, aeternitas,

aliaeque plurimae nobis ad imitandum non

Item num una , aut plu.

]

erunt propofitae

res ejusmodi perfe&iones regno morali

IN

imperant ? Cumque res morales in aliquo

!

u

inter fe conveniant, videtur, quod non

«

Ws

nifi unica perfectio totxus moralis bonita-

tis

formula efíle queat

et quaenam €x

Vi

omnibus illa? RWihil deümtl, nihil fim

Clpi

plex, nihil omnibus commune hic cerne-

ef

re nobis videmur.

]ul i

110f

l

$. 641.

Wde

Igitur grande

llud amoris mandatum:

l0 (

Dzlzges Dommum Jeum tuum ex toto corde,

WQE

e€x tota annmna QOPUX oumibus viribus tuis C),

Iyy

primum illud, et omnia reliqua fub fe con-

tl

clude-

c) Marc. 12, 31.

j

Caput III.

25I

t

cludens praeceptum , certaque regula erit,

in Qu

ex qua omni vice cognofci queat, quid

yte 1

Deus velit.

Nam majus borum mandatum

diiqu

non efl d), quo unicería lex pendet , et Pro-

[

pbetae.

Patrum vero omnes leges ad fo-

lam caritatem revocantium tantus eft con-

m n

fenfus, ut eorum fententias nemo facile

a

poffit . colligere.

tt fane fi aliquam le-

gem, praeter legem caritatis dari fufpice-

ris cogita , cui facultati eam fcriptam effe

M

4j

velis, poftquam praeceptum caritatis vi-

res hominis omnes, et mentem ejus omni-

paen

d

no totam fibi vindicavit,

st

um

$. 642.

Et fane principium amoris effe pri.

yt pl

mum, et maximum, id eft commune re-

m

, g

liquis omnibus veriffimum eífe cenfeo :et

ad ipfum etiam captum oftendam in alio

d t

Jon

tra&atu, qui de füummó genere omnium

virtutum aget.

Attamen hoc ipfum prin-

i

cipium ufitatis ,

et ad folam caritatem

iil f

fve&tantibus verbis elatum ad ufus fcho.

C

lafticos, atque ad ordinatam inftitutionem

Nam

non videtur penitus exactum effe.

quaeritur, quid demum fit Deum ex to-

to corde diligere.

Si refpondeas, ea,

ndHWF

quae Deus vult, feu quae ei placita fünt,

invida femper fide exequi: mox redibit

j

alia non minus implexa quaeftio, quod.

o

nam

d

d) Mattb. 22 40.

252

Tratkatus. quintus.

nam fit primum genus, feu tuta regula

hu)

eorum , quac Deus . velit j-aut quae ei pla-

f f

citura fint

et.de hoc ipfo maxime . di.

tlici

fceptamus , dum in generalem regulam di.

tlon

vinae voluntatis cognofcendae mdavamus.

g

Supereft, ut fi fieri queat ,

quinque haec,

(

quaé probavi, principia in unum aliquod,

Ven

quod legitimae conftructionis fundamen-

ftra

tum efïc queat, co hgamus.

ht

OT

CAPUT* IV

€0

n

Lex juflitiae pro prime bone[tatis principio y &t

L0].

pro fupremo legum ompniun genere

Q]

fiatuitur.

I 2

$. 643.

Oumque mt1me fentit vim urgentem ad

"t

explenda debita.

644. Nemo poteft. eam non fentire.

hrit

pie

643. Vis haec eft fupremum genus omnium legum.

46 Mente noftra lotge fuperior.

liqu

647. Non uti gratia, propter aliud, fed fe

-

T

ipfa bona.

G

648. Hinc propter feipfam obfervanda;

gä

649. Et non propter aliud.

Tilfi

Jus

$.650. Eadem haec lex, fi laefa eft, per poeni-

tcntiam expiari petit.

651.

Quae non eít fpecialis virtus.

3

652.

Et praeter debiti folutionem laefionis re-

perationem. complecitur.

YV fe

tl

$.. 643.

60fy

Cognito debito quocunque voluntas

Due

humana abs ulla aliena inftitutione, aut.

«t

pro-

Caput IV.

253

TOU

propria ratiocinatione proxime, ac inti-

eau

me fentit, fe ad illud debitum explendum

l

Jilv

alici, ac fuaviter trahi: licet ob alias ra-

R

U

tiones, ac proprio arbitrio huic affectio-

(

t

(

ni non raro obfiftamus , et in partem lon-

......

Hanc vero fua-

J

ge aliam ire foleamus.

1

QUVA

vem adeo vim in mente tua dari demon-

:

G

Íftrare non poffüm: eoquod in genere fuo

fit prima, ex nulla alia defcendens, et

omnis originis expers ratio.

Porro haec

eo ipfo prima non foret, fi ex alia| prio-

fe inferri, aut per füuperiorem aliquam r4-

a

'i

i

n

f

d

j]

, |

tionem demonftrari poflet

.

nam geheratim

t

omnes cognitiones, quae in fuo genere

primae funt, nullo modo deduci, fed in

mente inveniri debent, utpote propria

genffmï

!

claritate infignes , a nullo alio lucem ac-

cipientes, fed omne lumen in quaevis re-

n

liqua difpenfantes. Si Tu quicunquebanc vim

inficiaturus es, eam in mente tua non per-

l, L

cipias, actum eft de te: tu regnum morale

161

nunquam ingredi, et ne primum quidem

ejus limitem attingere poteris.

$. 644.

TL

Af* nonne fentis hanc vin? Enimve.

ro fentis,

Nam mentem tuam ad omnem

feritatem , atque ad immanitatem ipfam

e

compo

- ;

et cogita, num e. g. proprium

parentem in te beneficum pariter, ac inno-

Vomf'ï

um

onc; !

centem levis lucri aufa eccidere bon

fit,

254

Trattatus quintus

fi

Sane vel invitiffimus vim aliquam a

fD

nefando hoc facinore retrahentem fenties.

jeri

Tutt

Equidem fenfus animalis eo usque irrita.

ri, et accendi fors poterit

ut enormita-

füpe

animus

tem hujus facti haud percipiat

VIS .

vero tantae aequitatis, quae ejusmodi fa-

ul

&o: obítat, efficaciam

ac virtutem effu.

ear

aliu

gere nunquam poterit

-

Qic

$. 645.

Qu.

Hanc jam vim purifimam, qua ad

llU

omnia officia rite explenda, et ad abfti-

nendum ab omni injuria incitamus, pri.

mam legem , rei moralis initium , et caput,

ac omnis honeüatls fupremum Genus, ac

"

dm

]ui'lï pumum prmc1p1um cífe ajO

Haec

-

f

tamen fanQüffima lex non in intellectu,

T0v

fed in voluntate noftra, in qua proxime

4 f

fentitiur, quaeri debet:

neque enim af-

Ti

fertio, aut judicium ; fed juffio, impe-

[ciy

rium,

et affeftus folhcltatlo eft

unde,

tiüs

quantum ad voces, et grammaticae regu-

Tedd

las non in modo Zndicatioo , fed in dnpe-

Jrim,

valioo hifce circiter verbis efferenda eíl

f

PRAESTA CUIQUE QUOD DEBES

petio

$. 646

T

IU

Porro haec juffio non eft vis mentis

d

noftrae 5

utpote quae illi

fe. fubditam,

fxuru

magnaque reverentia, ac timore ad eam

parg

Íe teneri et ab ea [íe obftringi intime

Qu

fentit :

Caput IV.

255

du

fentit: nihil enim fibimet fubeft , nec im-

fens

perium, aut obligationem a fe ipfo ad-

Ifti

mittere poteít; et omnis reverentia in

t

fuperiorem aliquem tendit, Multo minus

w

vis eadem eft a&us aliquis mentis noftrae,

mj

utpote de qua confcii nobis füumus, quod

m d

eam non noftro arbitrio eliciamus, fed

aliunde advenientem absque noftra ele-

&ione fentiamus vel inviti: eftque illa,

quantum ad nos paffio folum , et nuUate.

nus actio.

qu'

u äk

$. 647..

(US, Ol

g p

Sed neque eadem, de qua modo

ltra.

i, d

&amus, efficacia, et juflio eft vis divinae

f

gratiae: haec enim ex fuo indole ad aliud

elledi

movet; dum vim lecis affe&tum noftrum

ad íe trahere, ac propria bonitate ani-

PW.X'WL

enm *

mum nofítrum urgere intima perfuafione

? jf

íciamus. Quae quidem perfuafio , aut po-

Jj Urli?ï

tius confcientia etiam de eo nos certos

D

qe T

V

j

reddit, quod haec vis fit in fuo genere

prima, quod non alio bono, fed feipía

j i

j

fit bona, cum nullam rationem ea aut fu-

periorem, vel meliorem aut antiquiorem

animo noftro cernamus , aut invenire pof-

fimus. Quae quidem per decurfum hujus

traétatus faepius, ac longe copiofus di.

$ melïö

&urus fum: Ex quibus dein clariflime ad-

1bdlïäw

parebit, hanc legem cum Deo, ecjusque

| 3d eaa

fan&ifüma voluntate prorfus idem effe,

j Iu

Nunc

- f

ORegnes

256

Jra&atus qm'ritu;.

!

Nunc folum legis tenorem(a'mplius expli-

þ D

rüt

U

care neceíle eit.

mo

$. 648

far

int

Cum'itaque lex ifta per -omniä fit

de

prima, ac per femetipfam bona, cuwque

lr

fe fola, ac propria duntaxat virtute ur-

I€

geat, facile confequitur ; quod voluntas

Tai

noftra teneatur eam primo loco fpe&are,

Qu

eamque pro

ratione agendi prima, feu

101

pro fine adtionis fuae ultimo nunquam

di

non defignare, ita, ut non tantum ex qua-

cunque rauone praeftet id; quod debet,

fed ut mens no(ítra ideo praeítet, quia

àd praeftandum debitum, haec; de qua

loquimur , lex urget.

Haec quippe prout

debig

mox dictum, fe ipfa, et non per aliam

lirit

rationem eft bona: unde propter feipfam

fiqi

eft obfervantia, et cultu digniffima.. Nam

dem

lumine naturae notum eít, quod illud ju-

;

fto minus colatur, quod, cum propter

ij

femetipfum coli meretur, non nifi propter

m

aliud colitur.

liaec lex in cenfu morali

plen

primum eft: nonne exinde juftum fit, ut

Dlies

eadem in eodem

QUia

loco intendatur ?

negotio morali pfimo

& h

füï.lem

$- 649.

WQte

Unde principio no(troó: Praefa cuique

Jft

ffet: Ri

quod fie!:es, claritatis caufa addi poi

Ti

pr;eþq

Caþut IV.

257

eW

praefta ideo , quia debes : píaefla ex ea ratione;

Ejus-

ex qua debes . feu quia lex imperat.

modi tamen additamentum non eft necef-

farium: nam fub fimplici principio id jam

intelligitur.

Non enim praeftat quis, quod

n

debet, vel faltem non ex integro prae-

Qu

ftat, qui exfolvit quidem , quod exíolve-

!

J

J

j

re tenetur, fi non infüper exfolvat ex ea

VOl

ratione, per quam tenetur: alias quippe

quantum ex fua intentione ad fecundum

fpe&'ga

i, []

locum detruderetur id, quod per fuam

mus

dignitatem primo loco fpectari meretur.

yer

l ii

W n 650.

j ! ü;*"':"

(le (,ïï'.'

Cum vero fuprema haec ratio omne

: nrol

debitum expleri jubeat, etiam illud intel-

wf

X du

ligitur, ac intimo percipitur animo , quod

fiquis fublimi huic imperio defuerit,. ea-

f

n

1& Nl(

dem lex ad refarciendum defectum, et in-

fuper ad compenfandam injuriam urgeat,

il

Unde in quolibet officio eadem generalif-

pfüp[;,'

jp

fima juffio ad debita hucusque integta ex-

plenda, et ad eadem forte violata velut

: o

placanda impellit. Seu, quod clarius eft,

l fïta ;

quia omnis obedientia , et obfervantia le-

j primï

gi huic debetur,

ideo eadem nunquam

fallenda lex fibi vel obedientiam, velhac

detre&tata poenitentiam nunquam non ex-

àgit.

of p

h

4

Quv

— Tom, If.

R

$. 65r.

r Mi ld

258

Tra&tatus. quintus.

$. 65r

ht

Atque exinde virtus ; aut potius of

D

g

hn

ficium poenitentiae recte explicatur

rori obnoxia T[ïihl videtur effe communis

dem

licet fcntevtla

qua

poenitentiam virtu.

N«

tem aliquam fpccualern effe volunt.

Haec

N

üni

virtus, feu verius lex poenitendi eft ge-

£0tii

Qu

nus fuprcmum legum 6mnium, et primi

principii velut altera pars

Non enim ali-

T0

quibus ofliciis fpeciale,

fed omnibus com-

, bet

muniffime conveniens eft,

ut fiquod of

W :

ficium violatum fit, lc":tlmn talis defe-

It

&Qus poenitentia

vel fi- baec defit jufta

[(g'la

vindicta 'expietur.

pofr l

J

)d

$. 652.

B

0, ad

Illud infuper ad inteligendum poe-

li

nitentiae officium magnopere notandum,

DI

quod ad legem fimpliciter explendam f'm-

Catn

ad

plex panter Obedientia fufficiat:

Quf

gem vero violatam legitime deinceps pla-

unum fcilicet

candam plus requiratur :

caput pro debito nondum foluto , alterum

vero pro injuria illata.

Sic thbet te-

l

debg;

netur ab mjuna alteri inferenda abftinete,

idque etiam innocens

et nullius hucus-

!tl

que peccati reus: aft commiffa. jam int-

quitate ad aliquid '*mphus quisque obli-

gatur.

s 633

Sic poft illatam ipjuriam ridicule

Ti

9

uthue quis diceret alteri: 4m compenfatio

fs

Wem faüae contumliae comejiür, quod wellem

]ea

nil

, 655. l

:

!

Caput IV.

259

i

- mil mali e. g: beflerna die a me Tibi fuifJe

$1

ilatum , et su[uper mil tale a me. deinceps

j

Nonne alter mox, et qui-

commilfum iri.

QR

dem ex motu fenfus. intimi refponderet'

Vit

INequam ! ad utrumque borum obligabaris, etiam

antequam ulla me injuria violafti ?

Hoc eft

)

d

conditionem iniqui cum forte- innocentis iniqui

ïï'

exaequare

Quapropter ,

quod folertet

notandum, coram aeterpa juftitia plus de-

'F.m

us u

bet effe in rea poenitentia, quam antea

in innocente obedientia fuffeciífet

u

Qua-

re ratio ex qua tenemur ad juftitiam in-

js

ü[ Jm

tegram explendam, et dein. ad. eandem

poft peccatum mitigandam in omni officio

/par

ac generatim eadem eft: penfum ve.

ro, ad quod tenemur, per eandem juftitiam

amplius debet effe in peccante

quam in

w

a

1nnocente

De hoc tamen amplius di.

(f o

cam, dum de dolore ad poenitentiam re.

ii

quifito agam.

eus]

CAPUT. V,

m

av

Legem juflitiae :

Praefta cuique, quod

jtibe ^

debes , fupremum genus omnium legum mo-

jl

i

n

A

ralium , ac proin primum boneflatis : principium

j !

[

e[Je, vatione oflenditur.

j

$.653. Lex juftiüae babet omnes dotes pro pti-

y v

!

mo principio requifitas

; 1

M

$.654. Eft Imo dæümfa, feu convenit omnibus

w

(

legibus. moralibus 5

li

ii v

S 655. Eüam aáibus fupererogatoriis, uti vocant,

d

6;66

260

Jra&atus quintus.

fj

.. 656.

Etiam convenit thn legibus moralibus.

657.

Eft Ildo necefïaua,

ul

658

Eft IIItio prima,

/

lii

ä

« 659.

Et IVto clara

el

$. 655.

pn

(e

Ad primum prmcuplum conftituendum

u

mea opinione, et aliis cunctis, quantum

tü

fcio , confentientibus,

quatuor dotes re-

tü

quiruntur.

Debet fuhcet effe definitum ,

t

nece[Jarium , primum , ac clarum.

Et inpri-

l

mis ejusmodi principium debet effe defi-

M

nitum , id eft, debet omnia ad fe perti-

H

nentia ita fub fe concludere , ut nihil alie-

ni comple&tatur: feu prout in fcholis lo-

quimur

debet convenire ompi,

et foli.

Sic fupremum , ac primum genus legum

/;(1

^

moralium debet fub fe

continere folas

M

fi

lt Q

leges morales

enim alias quoque 1rn-

m

cluderet, effet jufto amplius ; fi vero non

f

vt

omnes morales leges fibi fubjectas tene-

fed

ret, jam juíto arétius, et neutiquam in

ii

l

fuo regno fupremum evaderet, utpote

Tor;

quod non omnia ad hoc regnum perti-

nentia fibi fubdita haberet,

dit

pett

$. 654.

h

l0i

le l0

Wt

Iam noftrum honeftatis principium

d

Praefta cuique , quod debes , convenit omni

( &

legi morali.

Nam percurre omnes , quas

Id

nofcis leges morales, et mox fingulas, ne

una quidem excepta, ad legem juftitiae

lür I

fpetta-

26I

Caput V.

lus

'fpe&are comperies. Sic cogita , an non

juftum fit, vel an non juftitia exigat, ut

infinitae veritati fides , ut immenfae Ex.

cellentiae amor, et fupremus cultus, ut

pro beneficiis naturae, et gratiae earun-

dem auGori religiofa pietas, ut menti, et

x

corpori humano ab iis actibus, et con-

qu

tumeliis, quae eorum dignitati adverfan-

tur, caveamus, ut parentibus obfervan-

d

tia, creditoribus fides, et fic omnibus de-

F[ lil

bita omnia praeftentur.

Vel unicum , fi

xfre

poflis a&um moraliter bonum commemo-

f

ra, quem edere juftum non fit.

hi

$. 655.

^oli

e J

Hic forte.a&us gratuitos, et quos

eüt

Jupererogatorios vocant, recenfebis, utpo-

& (

te qui moralem bonitatem continentes, ex

oque

nullo tamen debito praeftantur, a nulla

vero

juftitia imperantur.

Paucis confilia bona,

g |(^1

fed nullatenus debita funt: et fic lex ju-

lquam

ftitiae leges mere confulentes, quae tamen

u

J

morales funt, fub fe minime comprehen-

m

dit.

Hoc argumentum ex ea quaeltione

petitur, an dentur mera, et omnis obli-

gationis expertia confilia: de qua tractatu

tertio jam egi.

Nunc fequentia juvat ad-

Ji

il

dere: Non poteft confuli, nifi quod ethi-

rinci

Jf

tj

ce feu moraliter bonum eft: cum enim actus

u

(

s

indifferens non detur , eo ipfo confulere-

non bonum confulatur.

u

]2?« ü:

tur malum, fi

]U

j

R 3

: ]lam

li

fpe

od

262

/

Trattatus Quintus.

Jam moralis bonitas eft conformitas cum

]

lege aliqua morali : unde non poteft con-

fuli nifi aliquid, quod cum lege morali

conforme fit,

lam legem fine omni obli.

gatione vix poteris cogitare, qualis enim

lex , quae nullatenus ob!igat ? Unde, quod

morale bonum, et legi niorali conforme

eft, legi alicui, ac proin obligationi ali.

cui obnoxium eít. Sive itaque legem ar-

P

&ius, feu minus ar&e obligantem fta-

Hi

tuas, ubique legem, ac proin debitum

cernes.

f

Denique fi.nihil aliud Tibi fatis-

faciat, ftatuam aliquem ac&um ex confi-

]

J

lio debitum : nam aequitas aliqua poftulat,

tel)

five aequum eft, bonum confilium fequi.

&

*

*ic quis ultra legem Ecclefiae jejunium

Thor

fubierit ,

jejuniüm

erit

upererogatorium ,

prout opinaberis.

Aft fi pro peccatis pro-

Tis |

n

priis, vel alienis nulla .eft fatisfactio prae-

ftanda, fi contra pericula peccati caro neu-

Yà,

tiquam maceranda, paucis,

fi

ex nulla ra-

&

tioné jejunare pro hoc homine aeqdum effe

fingas: tunc tale jejunium non erit virtus,

Z

Qu

fed vitium illi legi adverfüum, qua proprium

-

I)

Si vero

corpus moderate fovere tenemur.

QU

aliqua ex rationibus mox recenfitis urgeat,

tunc ejusmodi jejunium , quantum ex lege

arg(

fnr

ecclefiaffica, gratuitum ; quantum vero ex

ilis rationibus, feu legibus, aliqua quacun-

Trm

que ratione debitum erit.

Yer

Etfi fors dicas:- In cafü confilii Deus utrum-

r

que probat, efum fcilicet, et jejunium: at-

WR

tamen fateri cogeris, quod Deus illam par-

ten!, pio qua'ítat confilium, magis velit.

lam cogita, an non aequum, ac proin ali-

qua

Caput. V.

263

tï, ut eliramus id, quod

Yas tf

quatenus debitum fi

Ut nihil dicam, quod

Deus magis vult

*

tef i

Deus duo fibi contrari

a vere velle ne qui-

.

m eadem vis in

e n

deni poffit.

Quomudo eni

toni d

partem fini

firam urgere poterit, dum in dex-

-

*

-

teram magis urget *

Diverfae vires, nonitem

EU

cadem vis in div.iía poteft ter'dere.

/

d

Jl

UI

HU

j

$. 656.

m

l

Verum haec juftitiae generaliffima lex

[

ll

non tantum compleétitur ommes , fed etiam

l(l

o

Nam cogita omnes leges

folas leges morales.

Tib

li

morales, et nullam repe

ries, quae non fit

[)1

(

juíta:

et viciffim nullam legem juftam in-

s, quae non fit lex moralis.

Sed

| pOlw

tellige

n fe

ér nul

la fe Tibi offeret a&io in genere

IIf

l ]['I

morum bona, quae non fitjufta:et rur-

)OdfO)M

(üs nullam unquám ad&ionem juftam defig.

QS

nabis, quae in genere morüum non fit bo-

AU0

d

l C(JO

na.

Ut adeo per veram converfionem,

et fine omni exceptione tam de legibus,

xlllt

1l

quam de actibus dici queat: omne bonum

äeq'uwlF

ent "

morale eft juftum, et omne juftum nun-

u PW

m eft;. Atque hoc

quam non morale bonu

c

l.'ih

argumentum pro

.

primo honeítatis, ac

j

ü

g d*

omnium legum pri

ncipio, feu fupremo ea-

im

u

eo firmum elt, ut

rum genere defignando ad

qUü

quäï

verae demonftrationis vim habere videa-

yeis. If

tur. Attamen quod ad primum quodcun-

juriu 'r

n "

que principium infuper magnopere facit,

5 !

TRU

[

R 4

-g.657;

yr

/

il

264

Tra&atus quintus,

$. 657.

Ü

Idem juftitiae generale imperinm eft

maxime nece[fariuim.

(à

$. 654. aut potius im-

n

mutabile,

Nam ex fenfu intimo experi.

(u

Te, 3n vis aliqua, aut quicunque eventus

facere aliquando poffit, ut debitum ex-

plere non fit juftum:, vel ut id, quod

t

debétur ('et utique quamdiu debetur) praee

ftandum non fit

Longe uterius de im-

inutabili hu

jus legis neceffitate dicam in-

ferius $.675. et feq.

$. 658.

ä]ä

I

Et quia eadem lex in chnfu morali

rl

debet effe prima $.654. nullique priori

&

innixa, jam cogita, vel ediffere eam ratio-

!

nem, per quam juftum fit, omne debitum

praeftare: et nullam invenies, quam vim

|

ilam intime perceptam, quae in volunta-

tem noílrau non aliunde participata, fed

propria efficacia agit; quaeque eft omni

ratione prior, ac Superior Dei voluntas.

Sed etiam de hac

primatus praerogativa

diligentius infra.

$. 659.

Denique

idem juftitiae principium

etiam c/ay

if|mum, et intelle&u facillimum

eít.

Nam

quae mens eít barbara adeo,

ac inhuma

na , quae non fentiat, illud quod

debe-.

Caþzitï V.

265

debétur, praeftandum effe.

Haec enim

eft ipfa originaria, atque omni initio, et

n

caufa carens juílitia, quam nemo, etiam

51f

4^ 67 5

maxime volens ig

iiv

are potelfb. *

Redde

n

Mu

cuique quod. debes , eft maturalis, ac vehe-

ei

mentiffima vox aeternae juítitiae, quam

Dd

nemo non percipit, quaeque omnem vi-

(

tiorum , ac perverfarum inftitutionum ftre-

]"

Q

pitum pervadit; quae denique inter infer«

Glïx

ni horrendos ejulatus clariffime exauditur.

i

Et quidem aeternum . damnatorum fumma

poena in eo eft, quod hanc vim juftitiae

optimam percipiant, eamque fequi non

poffint, vim inguam optimam , infinite bo-

nam, quae eft immutabilis Dei juítiti? ,

90

Jrioll

et Deus ipfe.

ati0-

* Dices forte: " Equidem fat clarum eft, omne

um

,praeftandum effe, quod debetur, et quia

; vit

,,debetur: aft quid, quando, et quomodo

Junte

,,debeatur, hoc eft ambiguum,fatis, et non

,,taro obfcurifimum.

Per :quod: claritati

jf

principii

multum . decedit.

Ex eo

! of

,, hujus

autem, quod ufus hujus principii,ad fingu-

tintas

la facta arduus;^uon raro exiftat, ejus pro-

bitati, et claritati nihil detrahit: nam prae-

gaciva

terquam quod idem de omnibus principiis

queri poffis, iíte defectus fe non tenet ex

parte principli, fed ex parte eorum facto-

rüim, quae per hoc Principium aeftimari de-

bent.

Sic e. g. Deus bomini gratiam . fuam

dj

promiftt : Deus de immortalitate animae teffa-

iif

zus eff : funt affertiones dogmaticae, et fors

qde0s

nonnunquam obfcurae fatis:

Sed: infimitae

T

veritati affemfus debetur eit fententia mora-

K5

did d

od

Ws

266

Tra&atas quintus.

lis, fed item m:nffma.

Idem in'aliis quo-

que fcientiis. obtinet

: Sic nihil in aeftimatio-

ne

atithmetica eft cl irius, quam quod bis

duo (íint quatuor

num vero. bis duo, ac

!

proin quatuor hic adíint

obfcurum plane,

ac incertum' manere poteft

Seu aliter

Cir-

ca factum , non circa jus datur obfcuritas

quae tamen claritati regulae, feu principii ne

parum quidem detrahit.

9

CAPUT "^VI

H

Md aK a

ldem ab auttoritate confirmatur

660. 661

S. Scriptura virtutes omnes;

662

!

Et fingulas juftitiae tribuit,

663. Peccata vero injuftitiae.

1

ä

664. Haec veritas ne gentiles quidem latuit.

ü

$. 660.

Í

$

Aeternam vero ]u[htlam feu juflio.

j

nem Dei effe primam legem,

et inter vir-

tutes morales juftitiam , fw omnium de-

bitorum expletionem effe fummum genus

:

omnulutn virtutum morailum non tantum

ratione , prout hucusque fa&ctum, fed vel

|

maxime facra auéctorit

LO CVIHCICU f.

Sic

Í

divinae literae in locis fere innumeris ho-

Ot numeris moralibus

minem perfectum

]

omnibus abfolutum vocant generatim ju-

ftum.

Inter alios S. rosgPHUM virum uti-

et omni ex-

que omnino fancüffimum,

ceptione majorem laudat ümphatcr a):

Tl

lofépb autem «ir ejus , cum e[fet. juftus.

Et

«) Mattb. x , 19

v

Caput' VI.

967

qu

W

de SS. ZACHARIA, &L ELISABETH , qui in

omnibus mandatis, et ]7'/Zyzaatzombus Domini

yt

)y

incedecebant fine querela, ait divinus fermo 2):

]s

Et ne

J

Erant autem. jufli ambo ante./ Dewum.

(

quid ad praefentem caufam defit, ipfum

Cpi

CHRISTUM Omnis VITEUCN

ac bonitatis mo-

ralis exemplar utique abfo uu(ïïmum Spi-

ritus S. ffimpliciter juftum vo

re folet;

prout inter alios loquitur S. s TEPHANUS c):

F occiderunt eos,. qui praenuntiabant de ad-

ventu qufii

9. 66r.

Praeteréóa ipfam cum Deo amicjtiam,

lmlh

et gratiam /an&lificantem . vocat juftitiam ,

et hominem ab omni peccato immunem

ffo»

juflificari faepius dicit divinus. Codex: at-

que inter alia d)

Tuflificati evgo ex fide

:at

m

pacem babeamus ad Deum — —— ui ficut re-

gGUL

hj

gnavit peccatum. in mortem , ita.et gratia ve-

gnet per juflitiayi.

lam ineptum foret , fo-

[d

ntug

lam juftitiam commemorare,

aut ad per-

[ Ye

(

MU

fectionem vitae requirere, ü aliquod of-

ficium morale daretur, quod füb figno

j

$ hv

juftitiae non militaret

i

Wil

$. 662.

um

ju

Verum non tantum virtutes Genera-

tim omnes, fed etiam fingulas earum fpe-

w

et d

CIe8

j

B

b) Luc.. 15 6

l

W

€) 4dor. 7, 52.

d) 44 Romam. 5, Y.e2 21.

268

Tvattatus .quintus.

cies ad legem juítitiae revocat idem divi-

nus fermo

Et inprimis quidem fideme)

Credidit Abvabam , et.veputatum efl ei ad ju-

Jlitiam.

Item fpem f ):

h

Qui contra fpem in

J

IK

fpem credidit , ut. fievet Paler multarum gen-

Ó

tum. — —— ldeo et veputatum efb ei ad ju-

ftitiam

Idem

de dilectione .inimicorum

i

de perfe&a caftitate , manfuetudine etc.g)

[

Quia nifí abundaverit juftitia veflra plus, quam

i

Jcribarum

ac Pbarifaeorum , non intrabitis in

vegnum coeloxum

EÉt exinde recepfet per

longum

inimicos effe dilieendos,

etiam

ab impuris cogitationibus fibi temperan-

dum; pro injuria beneficium reddendum

Q

d

effe, ultra ac Pharifaei, et eorum juftitia

habebat.

.Dum vero varias juítitias, ac

it

Ípeccatim eleemofynam, et orationem clam

aluis ac remote ab humana gloria fieri ju-

bet cHRISTUS, praevie monet b): Aíten-

dite , me ju[litiam vveflram faciatis coram. bo-

)

d

sninibus, ut videamini ab eis.

Ejusmodi por-

ro tefhmonla, quibus divina auctoritas

Ti

modo diverías, modo virtutes generatim

gt

omnes Jufhtlae accenfet, in nullum pene

numerum cogi poffent.

T

t

l

d

$. 663

IU

t

&) Ad Rom.

» 3

li

K) Ad Roman. 4

$ 0. jäq.

N

) Mattn

5, 2O0., ecz eg:

þ) Mattb.

65 1.

269

Caput . VI.

d.

$. 663..

m

)ui quidem facrarum literarum fen-

0ij

fus , quibus juftitia tanquam univerfale ho-

j !

neftatis genus, ac proin lex juftitiae pro

nj

fupremo omnium legum moralium genere

"

defignatur , mire confirmatur ex eo, quod

icom

[

eacdem divinae literae per rationem con-

9[&

)

) D

trariam peccata modo univerfim, modo

j

fingillatim injuftitiam innummeris pene vici-

ii

bus nominent.

Et ne plurima teftimonia

fetu

!

alias jam notifima huc accumulare de-

etit

beam, fola. S. roaxNrs fententia fufficiet,

peta

qua peccatum velut generatim definiendo,

endit

dicit i): omnis qui facit peccatum, et iniquita-

ulüiti

$ «

iem facit: et peccatum eft z'm'quz'tqs.

6 ()('H.;.

clant

&v

Poft clara adeo, et innumera fcri-

l

At

)

pturarum teftimonia facras au&toritates

Unde

j

alias recenfere fuperfluum foret.

4 teftimoniis SS. Patrum. confulto abfti-

)d]p(]l'

dort

nens, profanas potius aliquas, et quidem

1er8[im

gentilium huc referre ftatui, ut tanti mo-

menti veritas etiam ab humama ratione,

u

atque ab ipfía natura teftimonium ferat

Itaque cicERO ad hoc ipfum principium

praefta cuique quod debes , iisdem pene verbis

5 (f

omnia officia revocat, dum ait &): Tüum

ut pro dignitate cuique tribuatur. ld emim eft

juftitiae fundamenium , ad. quam. baec veferen-

da

d) x j ,' "

k) libr. X.. de . offic.

N

1

270

Traüatus . quintus.

da funt omnia, —Quare L. Syllae,-et C. Cae-

WH

Jaris pecuniarum translatio a Juflis. dominis ad

alienos mon debet liberalis videri.

INibil enim

eff liberale, quod non idem fi juflum. — —

ANibil enim boneflum effe potefü, quod juftitia

In

vacat.

Praeclavum

igitur — Platonis ilud:

er

JNon. folum inquit , fcientia , quae efl remota a

Iu

juftitia " calliditas- potius , quam fapientia eft

i

appellanda ; veruwm . etiam. amimus paratus. ad

It

periculum, fi.fua cupiditate , non utilitate «om-

Vl

muni dnpellitur , audaciae. potius momen babet,

quam fortitudinis,

Vide ibidem etiam reli-

Vr

(i

qua, atque inter aliailuud: Nullum emim €

(

tempus, quod ju[litia acare debeat.

Quibus

| QUi

quidem.ad omnia hominis officia juftitiae

I0f)

tanquam communi omnium generi fubden-

m

da, nihil apertius dici'potelit.

CAPUT VII.

;'

hi

Vi« ac imperium juflitiae intime perceptum ,

U

quo omme debitum veddere jubemur, eff prima

Qu

?e-ritas . aelerna Sapientia, ac iffa

Ofnr

Divinitas.

.. i

66s. Lex haec juflitiae etiam eft verit

^

l K

666. Quae non demonftrari

as prima ,

667. Nec definiri, fed fentiri poteft.

Ton

Idle

668. Haec lex mente noftra longe füperior,

669. Ad' quam actiones examinamus , probamus,

fs f

vel damnamus.

-ä

670. Imo ea altius quidpiam non datur.

Titre

: feih

:671.. Eftque vere, et incommutabiliter bona.

Wiy

$. 672-

/

Caput VII

27I

$.672-674. Quae omnia S. Auguftini teftimoniis

(i

illuitrantur.

li

M

d

h

$. 665

Primam legem non in intelle&tu, fed

I

2L

in voluntate, utpote quam proxime ad.

[l

quaerendam effe, jam fupra mo-

!

greditur,

11

nui $..646.

Nunc vero eandem leveem

[ï

"

juftitiae füb imagine veritatis, ac fapien-

il

[

tiae exhibeo, quia eadem lex nedum eft

L

ll

vis, per quam voluntas ad actum juftum

ltll

ac nun-.

impellitur, fed infuper eft certa,

n r

quam fallens regula, ex qua mtel]cc"tus

!l

T d

de aétibus

quibuscunque reé&te judicat:

i

ü

quam. proinde in negotio morali ad ra-

t

q

tionem primum lumen, et ad affectum pri-

det

mam motionem efífe recte dixeris

$. 666

Tam vim ilam moralem, ac genera.

iffimum juftitiae praeceptum $.645. ab

] p

i

omnibus fentiri, manifeftum eft cuique.

Pï

Quia tamen in. füo genere primum, et

(

omni ratione anterius eft,

ideo ex nullo

priore principio deduci

aut demonftra-

ri poteft :

in Tegno enium morfali primum

pHFl

non foret , fi fons aliquis , aut caput mo.

rale cogitari poffet, ex quo tanti nomi.

rofy

nis regula proflueret.

Quod in fuo ge.

]1

illud ex nullo alio na.

nere primum eft,

fcitur , fed lpfummet potius reliqua gignit

borth

univerfa.,

Unde iterato jam monui, prin-

cipia

U

s

272

Tva&tatus g)uz'ntus.'

cipia primaà non ex aliis inferri, fed fe.

Qué

ipfis proxime confpici tantum poffe. ' To-

(EIT

tum, quod inftitutio circa prima principia

00

praeftare potefít, in eo efít, ut mentem

Is

moneat de eo, quod jam antea nóh tam

àut

Gidicit, quam continuo rationis intuitu

eft

clare confpexit,

t

$. 667.

lI)

Sed cum prima lex demonftrari ex

ci

alio quopiam principio nequeat, eoquod

Ca(

prima eft, fic eadem nec definiri poteft,

tür

eoquod fimpliciffima fit.

Eam tamen pri-

It

imam veritatem moralem, ac ipfum Deum

u

effe, vel ex intinio fenfü tuo, prout fpe-

lE 4

,fo, Te convincam.

Neque teítimonium

Tni

mentis tuae a te rejici ullatenus poterit,

E

teftimonium nativum, ac clariffimum, eo-

fem t

que' vehementius, quo magis proprium

fibi

libi exitlit.

Quod gnaviter advertit LA-

|

hng

CTANTIUS a): dllud coelefle lumen , quod fa-

nis mentibus wulto clarius fole eft, quam bic ,

quem carne mortalà cidemus y . fic reget, fic

gubernabit, ut ad. fummum fapientiae , virtu-

l$ e

Qsque portum fine ullo errere perducat.

Su-

1tenm

Jéipienda ipitur Dei lex efl ,^ quae nos ad boé

éter dirigat , illa fan&ia, illa coelejQis.

N

$. 663.

hänc

"

Itaque ut ea, quae fuperius jam d1

Y ]mn

Xi, hic repetam, nonne cognito quocum-

Pt

l0

que

lCC*re

8) libr. 6. givinm-. anftitut.. C. g.

| T0m

E

Caput VII.

73

i

f

n

a

(

b

1?0

que debito ad illud explendum volunta.

tem tuam foliicitari, trahique fentis? Sed

inci

Tentt

cOgita ulterius, num vis ifta, qua trahe.

(

ris, mente tua inferior, vel fuper

ior,

aut eidem aequalis fit ?

Nonne füperior

Ti

eft? Nam aliqua |

,in eam reverentia, ac

timore afficeris.

Vel an non formidas ,

[

horrore aliquo corripetis, ftimulum con-

r

V

j

Ícientiae fentis, fi legi, ac intimae eff.

ii

caciae huic réluéteris ?

Nonne ei fübdi-

tum Te eífe fentis?

| po',ilü

lam nemo inferio-

ma

rem, aequalem fibi, aut feipfum revere.

j put

tur, vel timet, , nifi hic aliena, et altio-

o

re aliqua virtute, vel au&oritate forte

101l5

munitus fit.

Et ne vim hanc fors men-

yotetil

tem tuam ipfam dicas, etiam ipfam men.

m €

tem tuam legi ac efficaciae illi obnoxi

am,

ïopfl'r

fübditam, ac plane obítrictam

elle, intel-

t J

ligis, ac plane perfentifcis.

L

,

$. 669.

p bif;

"0

vae[, ,

Cum vero ea, quae egi.Pci, vel a&u-

(5 "

0

LH'

NI

rus es, aeftimare volueris . nonne eadem

[ïw

f

iterum ex hac ipfa lege judi

cas ?

*

Cui fi

7 j

conveniant, ea facile, et cum mul

t* at

h

mi pace probas: fi vero

actus illi legem

hanc adverfantem fibi hab

eant, tunc eos

etü caros tibi,

fuaviffimosque etiam in-

wþmä

vitiflüdus. condemnas.

Ft quia in hoc«ne-

gotio multum

qué

reverentiae fentis, neque

W

dicere poteris,

quod- ipfa attionis n

ativa

Tom : A

indo-

l

274

Tya&atus . quimttui,

1

Ja

indo

ies

ac

ea judicandi rationem praée

D

Nam üt alia hic omittam , aCtiones

beat.

p

ac decreta tua mens ipfa efficit : quae

Qr

vero unquam. caufa effe&um a Íe editum,

Qar

Quj

cui omnia, quae in'eo funt, tribuit, ree

vereri folet? Praeterea actiones tuae fünt

n

id, de quo judicas: non vero funt id,

bo

Actus malos ipfus«

fecundum quod judicas.

leg

met condemnas, ex fuperiore fcilicet rà-

tione aliqua,, et non ex ipfis actibus.

Ex feipfo nihil condemnari poteft, quià

ij

nulla res fibimet contraria eft.

D

ä(/ä'(

6-- 670. LJ

-

(j

d

-^

Sed cum hanc, de qua agimus, le

IT

gem mente tua fuperiorem effe, ita ut id

inficiari nequeas, ipfusmet fentias, cogi-

ln

BJ]

K

ta, num haec ádmiranda vis aliam fe fus

puvs

periorem habeat, vel utrum eam ex füa

jam indole fupremam effe putes? Num vi-

E

Qu

0C

des hac ratione altius quidpiam ? vel dic,

per quam rationem ea juflio, qua omne

Vl |

debitum praeftare jubemur , jufta evadat ?

H!re J

]ntende omnes animi tui vires, ut anti.

Vi

quius aliquid, eminentius quidpiam cerne-

[ ag(

re queas: et exin defigna, quale illud fit.

Sane nihil invenire potes: et vel exinde

V

fateri propriae mentis teftimonio cogeris,

UET

hanc legem. effe bonum aliquod , non alio

Cl]s

bonó, fed feipfo bonum.

Et cum ante

]

modo

effe pri-

fe nihil habgat, pariter liquet,

mum

li

Caput VII.

27$

p

mum bonum: cumque a nulla ratione de.

DO

pendeat, fed potius omnes füperet, ne.

, qu

gare non pótes ,.hoc, quod tamdiu lau-

X

damus, in fuo genere eífe füummum bo-

[, F

num.

Cum vero aliunde conítet, Deum

ye i

in omni genere effe primum, ac fümmum

u

bonum, eo ipfío fatearis neceffe eft, hanc

,I'

legem. Deum effe.

"

lia

lL

$. 67r.

d

Ó

o

Vel forfan dubitas, an haec lek de

Ilï ,

Nam

genere bonorum fit? Neutiquam !

adeo inbumanus non es, ut ad. praeftanda

debita trahi, fuaviterque adigi, bonum

effe neges

üs, !

Eft vero bonum fane,bonum

incommnutabile , bouum nunquam variandum,

11

jX

^

u

U

0t

bonum nulla vi, au

cafu «ex gradu. fuo

12

dejiciendum, . bonum optima indole fia

f

privandum nunquam.

Neque enim fieri

j*

aliquando poteft, ut debita praeitando,

(*

Nun"

*

L

d

*

hoc ipfo nen aliquod bonum fequamur

vel fi de a&tibus noilris quaeratur, eve-

LH Omj

nire fimpliciter, ac per' omnia nequit, ut

e

J

u[', li

fll

juftitiae obfecundando aiiquando non be-

ne. agamus.

-

m CCWV

y i

j

jV

$.. 672,

e] eXlU"

Verum hanc ipfam dif'putationelh ]le-

Q

gef

li

ges apud 5. Auguitinum P) longe effica-

5on i

cius, longeque elegantius digeftam:; dum.

j

n5

modo ad eorum, quae aífert, et füumma

Y

S 2

arte

j

b) libr. 3. de liber. avbitr. C. I4. et Jziï'

Qs s

276

Trezäqtm quintus.

ES

arte connectit, argumentorum vim p&rci.

i

piendam fufficiens Tibi facultas fuppetat.

Paucas ex eo fententias, quas de fupre-

ï

Y

U

ma lege, et de prima honeftatis fapientia

b

habet, excerpam.

Et quidem de füpre.

li

ma hac juftitiae magiftra fapientia ita feri-

/

bit c): Ut illa veritatis , et fapientiae pul-

1f

cbritudo (tantum ad(t per[everans "volunias

ü

eadem jfruendi) mec multitudine audientium

J

con[lipata fecludit soenientes, mec peragitur iem-

6(1"

pore, nec migrat locis, mec notte- intercipiur,

d

nec fenfibus corporis fubjacet.

De toto mundo

[//

ad fe cómverfis omnibus proxima efl, ommibus

N

Jempiterna.

NNullo loco efl: musquam deefl.

Ti

Foris admonet, intus docet: cernentes fe omnes

commutat in wnelius; a mullo n deterius com-

ll

jud:'(.

mutatur.

Nullus de illa judicat : nullus fme

Qum

illa judicatbene. — 4c. per boc eam, manifeftum

efl, mentibus mofiris, quae ab ipfa una fiumt

d.

ts ;

fapientes, ei non deipía, fed per ipfam de cae-

Tif

ieris judicant, fine dubitatione e[fe potiorem,

(j

Tu autem conce[[Jeras ,. fiquid. fupra mentes mo-

(

firas e[fe monfirarem , Deutn e[fe conce[furuims

-

fi adbuc mibil effet. fuperius.

Si enim aliquid

ü (i

li fij

efl excellentius, ille potius: Deus eft: fi auieim

DT

non eft , jaiïz ipfa veritas Deus eft.

minu;

u

$. 672.

Verum de àeterna vetitate, per quam

lo Py

dfl?cia

omnia aut reCta, aut vitiofa funt, et per

quam

€) libr.a, de lib, arbitr, C.14. et 15,

)i

Caput VII.

?77

quam talia effe judicantur, idem S. Do-.

Ü

u

i

&or jam praevie, et egregie demonftra-

:

verat, quod mente noftra fuperior, et

»

omnium fumma ratio exiítat.

Ita vero ha-

yenti

bet d): &Hanc ergo veritatem, de qua jam

furt

Ü

diu loguimur , et in qua wuna tam multa con.

a

j p

fpicimus , excellentioreim. putas efJe , quam mens

&ofira efl, an aequalem mentibus nofiris , am

il

etiam inferiorem? . Sed fi e[[et inferior , mon

i

li

iil

Jecundum , fed de illa judicaremus ficut. judi-

camus de corporibus, quae infra funt.

Ei

nlm l

j

dicimus, ea plerumque mon tantum ita e[[e,

u

"

vel non ita: Sed ita, vel non ita e[[e debere.

ii

Sed et de anümnis mnoflris, mon folum ita ami-

a'gäfl.

mum noftirum e[[t novimus, fed plerumque etiam

t

ita e[[e . debeve.

MEt de corporibus quidem fic

: if

judicamtis, cum dicimus , minus candidum effe,

u

quam debuii.

De animis vero: minus aptus

N

ujej'ïüm

efl, quam debeat, minus laetus , aut wünus le-

u

nis, aut minus vebemens , ficut. nofirorum mo-

"m

yimnn fe ratio tulerit.

Et judicamus baec fe-

mm'fiïï.

cundum interiores ilas vregulas veritatis

uas

jj

communiter cernimus: de ipfis oero mullo mo-

At

,

do quis judicat. — —— Si autem e[fet aequa-

il

!

f;i.':

lis mentibus nofiris baec veritas, mutabilis etiam

ji (WW

dpfa e[Jet.

Mentes enim nofirae aliquando eam

wünus, aliquando lus wident, et ex boc fa-.

tentur [e e[[Je wmutabiles: cum illa in. fe tmanens

"ec pvoficiat, cum plus a mobis videtur , mec

T

deficiat , cuim minus; fed integra, et incerru-

-

p

3

pta

qum

4) libr.2. de liber. arbitr. G. 15. er 15.

T R

278

flï'aftazus/ quintus.

ia et. conver[üs laetificet lumine , 'et aver/()'s

ht

T

;ï

It

puniat coecitatg — — ngniam in qeritate

int

cognofcitur , et tenetur fummum: bonum; eaque

veritas fapientia efl, cernamus in ea, tenea-

fen

bu

musque . [ummum bonum, eoque perfruamur.

n

Beatus eff quippe, qui fruitur. Jummo bonos

baec emim weritas e[lendit. omnia . bona ,. quae

era funt. — —— Fortis acies.mentis, et ve-

Iu

geta , cum multa «era , et incommutabilia cer-

D

ia vationgecon/pexerit ,. dirigit fe in ipfam ve.

ritatem , qua. cuntta monflrantur ,. eique inbae-

C?:

Vi

rens ianquam oblioifiüitur caetera, et im illa

Jimul omnibus fruitur.

f

Quidquid .enim. jucun-

dum efl im caeteris veris, ipfa utique veritate

(ufi

jucundum ef[t.

Haec eff libertas nofira, cum

t li

ifli' fubdimur . veriiatgis ET 1PSE EST DEUS

Ql

NOSTER, QUI NOS LIBERAT A MORTE,

(

ID EST A CONDI TIONE PECCATI.

B

«

titit

$. 674.

Quomodo autem omnia vera non ni-

U gl/idl

| (l

fi per aeternam veritatem , ld eft PfOptCr

Deum vera fint, alibi e) jam dixi; Scili.

j Dlor

cet omnia quae funt, et in.quantum funt,

fipig

non nifi propter . Deum, et per Deum

funt.

lam omnia in quantum fünt, eate-

Dus etiam vera funt: effe enim, eb ve.

rum eífe idem funt.

Unde omnia, quae

per Deum füunt, etiam

neccífario per

Deum vera fünt,

Porro clarius haec omnia

intelli.

e) Tradar. de prim. vat. $.6. ez feq.

[).

270

Caput VIIL.

d

:

( ]

intelliges,

fi librum S. Auguftini de ver

legere, fed etiam

(Ll

]

)l

religione non tantum

intelligere poffis. Éx quo unicam pro prae-

gzvr;

|

L:

fenti caufa fententiam exfcribo f): Per

Tumy

banc (lucem) illud unuam -vides:y quo judicas,

unum e[fe , quidquid. aliud vides , vec tamen

TU

boc e[fe, quod illud eft , quidquid mautabile

105(

:

vides. Quod.fi baee intuenti palpitat men-

/hn

tis afpetius , quiefcite , molite. cevtave , "if

cum con[uetudine corporum ; ipfam vincite, er

"

244

tb

vitla erunt ommia.

Unun certe qzmeri

MS,

n

quo fimplicius nibil eff.. Evgo in fimplicitate

"

cordis quaerite uium.

Agite otium , inquit,

, (

(l

et agno[cetis , quig eso. [um Domimus: 58on

" DEU

otium defidiae , fed. cogitationis, ut a locis ,

0RT

PT

Haec enim pbanta-

et temporibus. vacetis.

fimata tumoris, et volubilitatig conftantem

Yf2

unitatem videre mon [imunt.

Loca o

[ «6

it,

quae amemus; tempora furriptunt , quae

T

amamus, et velingumnt in anima iurbas

Pmp[e,ï

phantafimatum , quibus in. aliud , atque aliud

j X

m R

eüpiditas imvz'tem.

. af

w

"p«

t*

CA-

el li

84

D

L0

io P

i^

) libr. de ver, veligion. C.24. et 25.

*

*

$280

Trattatus quintus.

CAPUT VIII

Eadem prima lex fuüb propria divinae ei

inm:«tabihls juftitiae imagine exbibetur.

(e

$.675. Eadem haec lex

non tantum prima ve-

fü

ritas ;

i

$.676. Verum e

ftatis eft.

tiam prima norma omnis hone-

U

t

$.677..et 678. Du

plex diftingui poteft neceflitas.

679. Prima lex

non ex alia praevia ratione eft

aQ

neceffaria; eft enim Deus.

le

6

80. Quae alias non foret prima lex.

ht

681.

Haec menti intime cognita eft.

—

682. Q

uod teftimonio S. Aug. illuftratur.

[

683.

Ti

fueriimus.

Etfi nobis hujus cognitionis confcii non

de

$. 684. It?. ut vere Deus fit.

9

t

$. 675.

Ti

F'ucusque adorandam legem noftram

ql

U

fu

f

"

23

,

b effigie primae veritatis, ac aeternae

l!

n

pientiae et prout ad intelle&um compa-

ten

rata eft, potiffimum fpectavimus: et qui-

tàb

dem non tantum prout in genere morum,

fed etiam prout in quacunque ratione eft

prima ars, ac regula omnium, quae in

quocunque genere bona ac reéta funt.

Nam omnia, quae quom

diq

odocunque pro.

lie v

bantur,

juftam fui aeftimationem ex ae-

lm

terna hac lege accipiunt, fecundum | quam

Jüdicat ommia, et de qua

judifare nullus

BI

Dotefl a.

dat

$.676.

hil

) S. Auguflin, libr. de ver.

relig. C.':u.r

Coput VIIL. '

281

$. 676.

n

Nunc vero in ordine ad affectum ea-

l

dem lex, prout fupra jam facere coepi,

n

fub fpeciali immutabilis juftitiae, qua pro-

xime in voluntatem noftram agit, et prout

M

!

omnis honeftatis prima norma eít, no-

tione profequenda eft.

Seu aliter: de

v

[

aeterna lege modo tractabo, prout omnium

« d l

legum moralium füpremum genus eft. Et

hujus legis efficaciam fupremam , nulla ra-

tione mutandam, ac proin infuperabilem

n

neceffiriam intime fentimus, quam proin-

&i M

de.neceffitatem diligenter, prout potero,

explicabo, aut potius mentem de eadem

a fe nunquam non cognita ftudiofe com-

monebo.,

ldque eo rectius a. mé fiet,

N

quo communiore plerique fententia pro

em

V

juris naturalis *re&tius dicerent legis ae-

o

ternae) charactere praecipue hanc immu-

tabiltatem defignant,

yoru

$. 677.

y a

u n

Tgitur Neceffarii grande nomen lex

| l

nvl

aliqua , aut res quaecunque duplici ratio-

p

ne vindicare fibi poteft.

Et primo qui-

e

ex

dem, fi res illa ex neceffaria aliqua ra-

l ülW

tione per neceffariam quamdam, et quae

tb

vh I

mutari nequeat, confecutionem defcen.

dat.

Res jam in hoc fenfu neceffaria ni.

.7

|

hil aliud eft, quam neceffariae caufie ne-

$5

ceffa.

h

228

'ïü"aäatkz:z.s' quinf-:zis.'

ceffarius. effectus: unde hoc genus neéef.

h,z

fitatis neceffitatem participatam recte. vo-

ftij

caveris.

Sic plurimi (quibuscum ego qui-

dem minime fentio) voluntatem Dei quos-

dam aé&tus praecipientis, aut prohibentis

Ce

necéffariam :vocant, eoquod acus 1lli m.

trin/ece ," id eft ex füa jam indole prout

0

arbitrantur, boni aut mali, perfe&tiffimae

lpl

Dei voluntati rationem neceflariam prae-

E

beant, ut eosdem non praecipere, aut

hu

non prohibere fimpliciter non poffit.

N

$. 678.

l

Aliud neceffariorum genus funt illa,

(

quae non ex praevia aliqua ratione , fed

lg

feipfis, ac ex propria virtute funt, et ita

(tty

li

funt, ut nulla vi aut ratione mutari que-

IN

ant.

Et haéc neceffitas propria, ac ab-

fup

foluta jure nomipanda effe videtur: quae

*

proinde vel maxime naturae divinae com-

petit3 cum nulla prior ratio aflignari, aut

cogitari queat, ex qua Deus efle debeat.

Si enim daretur ratio, per quam Deus

effe. deberet,

ila ratio effet Deo anti-

quior , fuperior , meliorque, quod vel co-

gitare horrendum foret.

De priore illa

neceffitate $. 678. dicitur: Hoc nece[Jario ita

e[fe debet: de pofteriore vero liac, id eft

de neceffitate abfoluta aliud dicere non

ä

licet, quam fequens : /Joc nece[Jario ita eft.

Vel pouus ita pronuntiandum : ZJoc /ua

cirtutt

?

Capu, VE .

m

vv

^ wirtute fic Q/Z, ut wutari perq*-ullam rationem,

[e W

aut vim mnullatenus po[lt.

0 Q

$. 679.

&

ff

p

Nunc jam quaeritur, ad quam&' ne-

]lll Lj

lex

ceffitatum claffem prima

pertineat.

Quia vero haec aeterna, divina, ac Deus

m

ipfe eft, vim aut neceffitatem participatam,

n

ff u

aut ex priore aliqua derivatam recipere

l

TL

nuliatenus poteít

Divinae legis aeternae

ii

Majeftati, id eft divinae voluntati nimium

quantum derogdremus, fi eam aliqua prae-

Via ratione pofteriórem ,. ejusque velut

n

n

)

pediffequam efficeremus

INam omnis cat-

lsf

Ja efficiens eff : omne autem efficiens majus eft,

Nibil autem ma-

et u

quam id, quod- ejicitur.

1 que

jus efl voluntate. Dei.

JNon ergo ejus cau[a

EY

quaerenda eft b).

L QV

* Dum vero legem aeterpam , fumme néceffa-

e C0l

riam effe dico, hanc neceffitatem' non in eo

fenfu accipias, in

quo. neceflitas opponitur

libertati :

nam

lex

Dei aliqua

praecipiens ,

j

aut prohibens eft liberrimum divinae volun

j I

tatis decreétuim.

Sed neceffitas aeternae levis

nf

in eo efít, quod per nullas rerum creatarum

TE

aeternitatem

«du

vires etiam per totaium

magis

l

femper, magisque multiplicandas mutari, aut

r

|

l

fuperari queat.

Quantum ad nos, non con-

U

p

fiderata ad Deum ea neceífaiia, ac immuta-

l

,i

il

cilis et eft, et effe in fenfu noitro intimo

percipitur.

g

ii

f

: ö' 68(:)9

]/w

)^

ii

b).S. Auguftin, libr.83. quaeft. Q

ia

284

TraGatus, quititus,

$. 680

il

Et fane

nl

fi divina voluntas alia prae-

ciplendo , alia vero prohibendo rationem

Qu

liqüam e. g. intrinfecam aétuum humano-

ipei

fiec

rum bonitatem aut malitiam fequeretur,

aut ab ea moveretur, tunc voluntas di-

Tat

Du

vina non effet prima lex, ne quidem im

ejfendo , prout vocamus

fed prima lex fo.

ret intrinfeca illa actuum bonitas, aut ma-

litia, utpote quam velut legem aliquam,

Iv

aut certe ut priorem ahquam rationem fe-

qui, eique obtemperare etiam ipfa Dei

n

fed

voluntas teneretur

Tota denique con-

ftructio moralis in nativam attionum noftra.

1]

rum indolem tanquam in verum fui initium

Wt

defineret, utpote aCtuum naturae ceu fun-

j

W (

damento fuo innixa: quod nullatenus ad-

Wi

UA

mittendum.

,

TN

$. 68r.

"

Qu

Quare tota primae legis neceflitas,

101

8]094116 vis per omnia immutabilis in eo

l

Mvc

eft, quod feipfa fit,

quod propria virtu«

te voluntatem noftram adgrediatur, fua-

lu

viterque ad fe fequendam follicitet, et

u

»W

ita quidem, ut nullae vires, nullus cafues

ill

j

nihil demque hanc legis vim fuperare,

aut

D

]

immutare, neque efficere queat, ut ea in

Q

voluntatem noftram non agat, aut nos ex

ejus.poteftate velut emancipatos relin.

il

qua&

E

285

Capui FTH

quat. Si vero tranquilla mente hanc le.

gem contemplemur, hucusque dicta de

1 praef

n

hac lege nobis adeo nota, planeque per-

Tif

fpe&a, imo intime percepta erunt, ut ea

nedum fine inftitutione, fed etiam fine

r

[

Qtas o

ratiocinatione proxime, ac feipfis mente

]dell r]

noftra videamus fentiamusque.

j o

SS'- 6829

ao

*

Ethïviäe, quomodo $. AUGUSTINUS

Jiqut

à

Evodium fuum convincat, quod in pro-

nen:

ximis $. $is di&la non tantum vera fint,

l J

fed quod eadem Evodio femper perfpecta

je (

fuerint c): $? populus.fit. bene movatüs ,. et

golts

nitiuf

gravis, communisque tUtilitatis diligeuti[fi-

J fün

mus cu[los , in quo quisque minoris rem pri-

y d

vatam quam publicam peudat, nonne ve&e

lex fertur , qua buic ipfi populo lceat crea-

ve fibi magiftratus , per quos [na ves, id eft

publica adminifiretur ?. RcGe prorfus../ Por-

enïfäiw

vo fi paulaiim depravatus idem populus vem

3 Q

privatdm veipuüblicae praeferat, atque ba-

|

l

or

beat venalae füffragium, corruptusque ab

rl

eis, qui bonores amant , regimen ?n fe flagi-

ret, Q

; tl

tofis, confceleratisque committat: monne

f& g

item vetle, fiquis tünc extiterit vir bomus,

T

qui pluvimum po[fit , adimat buic populo po-

yi

tcffatem dandi bonores , et im paucorum bo-

sell

nortuin ,

i^ |

€) libr. .. de lib. arbitr. C.6.

ó0

2

Tractatus. quintus,

novnm , vel etiam unius vredieat arbitrium?

hn

VV

Et id vedie.

Cum ergo duae iflae leges ita

jir:

f[ibà videantur contraviae , ut una earum bo.

h:

norum dondorum populo tribuat pote[latem,

nj

efferat altera j et cun ifla fecunda ita lata

qu

it , ut nallo modo ambae in uua civitate fi-

10j

iU. effe poffint , num . dicemus , aliquam ea-

U

W

"

vum inju[tam e[fe , et ferri minime debuiffe?

INVullo modo

lii

ZIppellemus ergo iflam legem,

i

f placet temporalem , quae quamvis jufla

ta

i

fit, commutari tamen per tempora. jufle pot-

eft.

Appellemus.

f]/äm

Quid ia lex, quae

Jumma vatio appellatur, cui femper obtempe-

Wij

randum e[ft , et per quam. mali miferam , et

boni beatam vitam merentur , per quam de-

nique ilia, quam temporalem vocandam di-

-

N

ximus, vecde fertur, ve&eque mutatur, pot-

gua

eftue cuipiam intelligenti mon incommutabi-

at

lis , aeteruaque videri? n pote[t aliquando

lud F

injuftum effe, ut mali miferi, boni autem

lt

beati fint, aut ut mode[lus, et gravis po-

Qüe

pulus ipfe fibi magi[iratus. creets, diffolutus

toffr

vero, et nequam tfla licentia caveat ?. Fideo

ür

il

banc legem. aeternam ejfe, et incommutabi-

lem.

LTA

Simul etiam videre arbitror , in illa

lf

temporal mibil. effe jufrum , atque legitinium,

U oy

quod. non ex aeterna bac fibi bomines deri-

vave-

)

um

Caput. . HIE

287

tavtyint

d

NNam, fi populus ille quodam tem-

ewo

edi

p5 l

pore jufie bonores d

t, quodam vurf[us ju-

fle &on dedit , baec vici[fitudo temporalis , ut

jufta e[fet, ex illa aetermtate tra&a eft,

i

qua femper juftum eft , gravem populum. ho -

fith jl

nores dare., levem "on dare. — —— Cum

Il

b

ergo baec fit una lex , ex qua illae owmnes

temporales ad. bomiues. vegendos variantur ,

vum ideo ipfa wariari mullo modo pote[1?

duielliuyo, omnino mon poffe: neque eumm ul-

/

la vis, ullus cajus , aut. ulla verum: labes

lf

[

,

effecerit , ut jufium non fit omnia. effe ordi-

j !

IU

natijima.

Ial

mf

UM

$. 683.

(

V

j

Il v

Igitur aeternae legis neceffitas in eo

Ti

eft, quod ante eam nuülla fit ratio, ex

lll ]

qua defcendat: et. quod poft eam nulla

lll

ratio cogitarl queat, quae immuütabile il-

g

I/li

1

A

iv'j

lud praeceptum :vel mutare, vel füperare

ullatenus poffit.

Et quod mirabile, utram-

N

Jj

"m

N

que legis aeternae praerogativam mens

IJfI

noftra claro rationis

intuitu contempla-

lj

tur: nam fapientia haec eft /ux wera quae

Jl'[W

iluminat omnem bominem venientem in bunc

V

n

iibl

mundum d).

Sed et voluntas, ac'affectus

li

A,Zþ

nofter ejus vim, et ardorem nunguam non,

et vehementifime . quidem perfenufci!

L

.

hii li

INec

6; []f)'

d) loam. 1, 9.

!'/M'

288

Tratlatus quintus..

IVec e[f, qui fe abfcondat a calove ejus, — Et

fie eft Jex Dommi immaculata comverteng

aninas et fapieutism. praeflans parvulis e)

Licet mens humana fenfibus immenfía, et

perveríis affe&ibus: fubaéta ignoret fre.

quenter, vel non attendat, divinos hos

radios a fe perceptos fuiffe

Scilicet aliud

eft lumen quodpiam percipere: et aliud

eft hujus perceptionis fibi confcium effe.

Siquis recólat ea, quae de peccatis igno-

rantiae difputo, facile inducetur, ut cre-

dat, plures, ac pene infinitos a&us in

mente noftra tranfire, quorum nobis nul.

la recordatio , nullus fenfus fuppetit:. quia

fcilicet aliud eft cognitio, qua res aliqua

intelligitur, et decretum quo aliquid de.

cernitur: et rurfus aliud eft illa cognitio,

qua ilia rei cognitio, aut decretum co-

We

gnofcitur.

fü i

*) Contra fummam, et omni momento majo-

3 Tel .

rem aeternae legis poteftatem aliquod argu-

ln

mentum fuppetere Tibi videbitur. ex ipía

actionum indole, vi cujus Deus aliquas prae-

Ior;

cipere, et alias prohibere, prout putant, te-

(Üam

netur, et leges deíuper latas . relaxare ne

(s l

quidem poteft.

Verum his, et fimilibus in

W5 1

tradatu de juftitia a&uum humanorum , ejus-

que primis quàtuor capitibus per maximam

n

partem fatisfactum iri fpero.

Tre

Caeterum Deus teneri , vel alicui debere nul-

It

latenus quidpiam poteít: alias in aliqua ra-

t

l

tione

Ubl 4

e) Dfalm. 19, 7. 8.;

T

Ciput. VIIL

289

tione cuicunque jam fierelt fubditus. Neque

.d

enim alicui inferiori aliquatenus fubelffe pot-

dl |

eft, qui per omnia, et in omnibus eft fu-

t

premus: neque fibimetipfi aliquid poteft de.

bere:

nullum: enim debitum

nifi inter exa-

I(/)I

f

é(orem, ac debitorem, id eft inrer duos da-

n

ri. potcft.

Sic. homo varia fibimet debere

dicitur quidem: reapfe vero talia non fibi,

$ I)

non naturae fuae, fed íoli naturae humanae

conditori, et proxime quidem reapfe debet,

3[5

Qu

^

j

prout agendo de naturali pietate oftendere

m al

fatagam.

Denique Deus fidem 1uam alicui

dans, eandem fervare haud tenetur: fed in

Sxï

hac caufa nihil aliud dicere licet, quam fe-

I C

quens: Deus, prout ex intimo fenfu certif-

ul

Ui d

fimus fum, fidem fuam invictiffime firvats

l

quae omnia jam alibi di&a, hic folius me-

Jb 1

d

moriae gratia repeto.

'

aiga

$- 684.

(( de

M

J

l xmü'

Quare ultimo tandem-. vis -illa-, qua

m o

tuae voluntati aliquid . in quocunque ca-

fu imperari intime fentis, eft primum jus,

rei moralis prima radix , lex omnium fu-

g mj

QU 8

prema, ac prout deinceps patebit, lex

moralis unica.

g n

Hanc de qua mentem

m g

YU

tuam toties contellatus fum, vides, vi-

des inquam , et fentis effe aeternam, omni-

bus viribus, ac momentis fuperiorem, nul-

mhüüäbl

Il

li praeviae rationi fubditam , ac fine omni

gt

qut

reprehenfione,

exceptione bonam,

imo prorfus optimam, et omnibus deni.

put y

que divinitatis characteribus infignitam.

j*

u

Ubi etiam iliud Te cernere autumo: quod

Tom. 1I.

haec

Viicigsio

200

JvaGatus. quintus.

l

haec ratio fuprem'a omnibus viribus; quae

per totam aeternitatem cogitare poteris,

D

lk

fit major, ac proinde omnes rationes in

immenfum excogitandas fuperet, utpote

1.'I]C

pf

prorfus immutabilis: lam quod omnia mo-

menta in infinitum multiplicanda abs ulla

at

menfura excedit, illud neceffario eft infi-

Qu

nitum.

Praeterea eandem legem ex fe

tota bonam effe confpicis: cumque et in-

finita, et merum bonum fit, eo ipfo hanc,

D

quam in praefenti imperite laudamus, im-

mutabilem, et. prorfus optimam legem et

bonum aliquod, et bonum infinitum eífe

Scilicet füa, ac propria

f

palam intueris.

fj

virtute immutabile idem ac infinitum effe

M

:

non adeo apertum -Tibi videbitur. . Sed

f

prout mox innui, quod infinitis viribus

|

(

:

eft fortius illud plane infinitum effe debet,

quod facile. intelligis: atqui lex aeterna

OUY

infinitis: viribus eft fortior: ergo plane e

infinita.

Minor, feu fecunda propofitio

$6

patet ex eo, quod legem aeternam pror.

gl 690

fus immutabilem eíle concefferis, aut po»

tius vifu mentis adípexeris. lam proríus

immutabilis.ea non foret, fi faltem infi

f5

Caeterum ed«*

nitis viribus mutari poffet.

ä

fs

dem lex fuüb imagine juflitiae, feu juflio-

nis in animo noitro jucet

fi

Nam quod

gt

etiam veterum latinorum ethymologia, et

)

2

697

nomenclatio habet, juffio, et juftitia , pIO-

ut juffum, et juítum idem funt, Et fic

*

in

Mi

L

N

Caput IX.

99t

W

in-immutabili illa, quam voluntas noftra

J

al

&

iwcipit, juffione aeternam- Dei juftitiam

CU

oramus: quae Dei juftitia adeo in toto

i

*

u

tbl

morali genere prima eft,

ut non jufta

]

plaecxplat, et mala prohlbeat,

fed. ut

actus praecipiendo juítos , .et vetando ini-

aba

du

quos eífe faciat

j

CAPUT

IX.

le gt U]

[

W

u

tl

De zufuperabzlz , et mumquam fallente aeter-

DU

N

nae legis ejjïcacza.

"

r

nf

ii

u

685. Primo loco ft tuendus. e& Deus ,

P

W

686. Dein h!mmma ejus voluntas, feu lex aee

terna Dei,

wm J

Üv

687. Quae rebus 11he1tate caventibus

ä

688. Lt libertate utentibus fumma lex eft,

V

n

$.689. Et per rationem, aut revelationem agnoe

fcitur.

»

ïe deb» J

yt fi

$.690. Res libertate careuteylegem hanc ad amuf-

fim fequuntur.

hi

g

prout Deus

I

$.691. Dum ita agunt,

vult,

et

n

prouti juffae funt agere.

ol

Pa

$.695. Cur autem Deus eas aliter agere "non vO-

luerit, curve rebus his plura bona non de-

u

rOuI! d

derit,

$.695. Quaeri non poteft

n !

«

li

694. Verum neque voluntas libera

t

ib

$.695. Legem aeternam, id ett, voluntatem Dei in-

fringere valet.

a i

$.696. Aft nonne divina voluntas antecedens per

n V

peccata faepe f'uftratur ?

Jo

UM

$. 697. Nequaquam:

fub ea enim ratione , fub

qua aliquid vult, certiffime fit,

1

o

t !

$.699. Etiam tum, cum peccatur,

P

$. 699.

292

dvactaius quintus.

$. 699. Voluntas divina non poteft. piivari eo

quod ipfa vult.

"

J

$.700. Vult.autem in peccante fenfum, im

"'ä?"

asente et fenfum, et amplexum boni.

i

]

$.701.702.703. Atque his non obftantibus fa'l-

va manet libertas creata.

e

te

$.:685.

f

g

Ad totms univerfi cogmtlonem at-

d

ue ad omnium, quàe funt, admlrandam

Qu

conftructionem rite intelligendam primo

1il

loco ftatüendus eft pEUvs: neque facile

f

quis adeo defipiet, ut de hoc dubltale

D

ullatenus poflit.

[/7/

$. 686

Aam

]

Tum veró praevie ad omnes res,

ltu

quae extra Deum cogitantur, fecundo lo-

co ftatuenda eft liberrima Dei voluntas;

at

j

Ut

abs omni ratione, et nullum bonum. fe-

quendo, fed omne, quod bonum eft, pri-

Tum

mum efficiendo agens, ita ut in capite

rerum omnium altiffime emineat

r t fllb

hac confideratione ex fententia Patrum

divina voluntas eft lex aeterna Dei uni-

i lt 1

verfaliffima , omnia quae funt, etiam ipfum

bCI' I

cHRISTUM qua hominem fub fe conclu-

Tifhq

dens.

Itfar

udeo

$..687

Teon

Porro dominans voluntas haéc duas

4 ]i

velut vices fubit, et in duas quodammo-

P

Caput IX.

293

14

do partes quafi dividitur. Ft ïnprimis eft

prima ratio omnium eorum, quae funt,

W

et quae a creatis facultatibus libertate de-

ftitutis producuntur.

Sic. jam eft caufa

p 1?

effe&rix, quae ex cognitione , ac con-

templatione divinae naturae, id eft per

verbum aeternum, ex prototypo divini-

(

tatis totam naturam exitentem, et abs.

J 1d

ar [

que-libertate agentem cflicit

Nec ! jaimn

p r

illud. ambigendum eft , incommutabilem ua-

j þh

turam , quae fupra vationalem animam fit,

lUbUcl

Deum e[fe; et ibi effe primam. vitam , et

primam e[feutiam , ubi eft prima [apientia.

INam baec e[l. illa incommutabilis veritas ,

quae lex ommium arvtium ve&e dicüur a).

as reï«

Et ex hac jam aeterna norma divina vo-

þndO L

luntas fecit omnia, quae fünt, ficque una

)

nu

Ó

cum aeterna divinitate eit lex aeterna re-

t ^

Cïtn L'

yum omnium.

] Cd y

$. 688.

t

Sed eadem divina voluntas, fub al.

I

tera ratione, id eft, prout facultatibus li-

y U

bll

beris imperat, efb etiam lex aeterna, feu

m

prima ratio totius rei moralis, omnis ho-

con

Ut

neftatis, et juftitiae fons aeternus.

ideo breviffima.oratione totum morale

negotium comprehendi queat , fi dicamus:

W.

Itj

Ea bonefla, jufta , et in cenfu wmorali bo-

(

E

na

d

&) S. Augu/iin. linia—r. de ver. religion. C. 31.

L

&

294 .

Tratiatus quinms.

Tl

2a funt, quae. Deus jubet , aut vuli. Por.

J

ro legem aeternam nedum generatim, fed

D

etiam prout eft prima ratio fpeciatim rei,

ii

ac bonitatis moralis, effe meriffimam vo-

4

luntatem Dei, clare teftatur S. Augufti.

r

nus b): Lex wero aeterna e[ft vatio divina,

hi

oe) voluntas Dei.

lür

Id

. $. 689.

w

d

«

Quäa vero Deus hanc füam volunta-

f

tem manifeftam nobis reddit, modo qui-

ha

dem fua quam menti noftrae proxime ex-

hibet praefentia, et prout-loquimur, per

I

U!

hj

V

lumen rationis; alia rurfus vice per tefti-

monia divinitus reddita, feu per fidem

Lu

I

revelatam: ideo aeterna haec honeftatis

Qun

Blo

lex, in legem naturalem, et in eam , quam

vocamus, pofitioam , aut arbitrariam , a no-

bis dividitur- Nam leges Dei naturales,

et quas neceffarias nominamus, fine infti-

Hl

l

tut;one, et non raro fine ulla unius ex

altero confecutione, fed proxime in men-

fiu

fed

te tua confpicis: rbitrarias vero vel ex

teftimonio divini, autshumana inftitutio-

Of

Qif

ne difcimus, — Notitia harum legum, rion

earundem efficacia eft divería: diverfimo-

W

de cognofcuntur, non diverfimode obli-

Qar

QR

gant. lNam poftquam ex fide didiciíti, ba-

pþifmum divinitus . imperatuin effe, (unc

]

u

D

Tibi

L) libr' 22. 6071"'. Fdll/l- Co 270

295

Caput LX.

''ibi aedue nece[Jarium

erit, hoc myfterio

h

lteri fidem fervare,

initiari, quam datam a

J

|

l

Divina voluntas

*

qrentes revereri etc.

HUl

ubique aequalem ,

id eft femp

er infinitam,

[dt] V

vim obtinet ; neque fie-

ac irrefragabilem

higi

eft, ut jubenti Deo non

ri aliquando pot

T

fit obtemperandum : qu

ae quidem Dei vo-

€

^

icit, ut etiam hu-

luntas nece[Jarium effe f

mano tantum legisl

atori in re juíta prae-

Ne fcilicet ulla vis,

cipienti obediamus.

.

legibus humanis exi-

et efficacia vel in

Vvoli

ftat, quae non ex acterno illo

fonte fit

U

haufta.

Dum autem frequenter dicitur:

ym

aliquae etiam divinae ceduni

leges bumanae , ei

m

gravi nece[Jitati :

non ita intelligendum eft,

et vim harum le-

per u

ac fi gravis ratio fuper

r Ti

gum, fed quod hae leges ex fua indole

ondft

4

pro hoc cafu non ftringant.

,0

TE

h

l)

$. 69o.

paturie

De hac jam Dei voluntate quaeritur,

üne j

num aliquando füperari, et effectu fuo

wb

fruftrari queat.

Et quidem motus , et ef-

im

en T

fe&us naturales fallunt nunquam : resen

er Wn

omnes, earumque motus vices fuas. exa-

il ]i

li

Giffime obeunt, ac fuas periodos absque

ut vel femel exerrent, elegantiffime nun.

uf *

áiret

quam non.defcribunt.

Et licet non raro

atura vitia,

ac frequentes

ofe "

quaedam in n

es deprehendi videantur,

jl

ejusdem error

prout in peíte, grandinibus ,

frigore aut

[

aeftu

Ms

296

Trattatus. quintus.

aei'cu- extraordinario , et maxime in ipfa

morte, aliisque innumeris eventibus fre-

quentia exempla haberi pütantur , licet in-

?

quam, talia contingant: attamen in his

adeo nullum eft vitium , aut eventus di-

»

»

vinae voluntati contrarius , ut potius haec

bb

caufae, quas tu noxias effe autumas, ad

»

hos ipfos effe&us edendos a providentif-

M]

fimo conditore comparatae, factaeque fint.

?

Scilicet Magna opera Domini , exquifita in

»

0mnes volzmtqtes ejus c).

$. 6gr.

»

Sane omnia funt, et ita fünt, et eö

modo operantur, prout effe a Deo ac-

eff

Vil

ceperunt, et prout operari juffa funt: et

ä

ul

ea ipfa mala, quae inferunt, vel ad pu-

riendos iniquos , vel ad exercendos juftos,

DN

Vin

et fic ad univerfi ordinem maxime opor-

A

tuna funt.

li

Ut proinde non nifi iniquus

aut alias, aut meliores a&iones, feu ef.

;u

(e

&

fectus exigere queat.

"ittende quaefo, utrum

Iny

re(te vituperes , quod ita efl, ficut e[Je debuit :

nemo autem debet, quod nom accepit, — —

r

lus

Quantum enim acceperunt , tantum. agunt , et

fter

tantum veddunt ei, cui debent , quod. funt , in

quantumque funt d). Quibus quidetn ad ex-

U

cufanda naturae vitia a

Is

ptius, aut plenius

nihil dici poffe arbitror,

Wt

C

$. 692.

Te

€) Pfaln. Y10,

Lj

—

"

S. Auguftin. libr. 5. de liber. arbitr. C. 152.

?

-

. Caput IX.

297

i

$.. 692.

t

;,Afï: cur Deus rebus, hifce, quäe to-

xeh

[

,ties deficiunt , non plura dedit ; Non enim

,. boc aut ommipotens mon potuit , aut, bonus in-

ju

3 vidit. 8).

Et dato , quod fupremus, et

S

,,omnipotens nemini quidpiam debere pof-

E

,lit: fed cur eadem liberaliffimus non do-

».p[l

,nat; praecipue cum donatis etiam infi-

!

A.

[]

,nitis muneribus Deus nec unico hilo

j

, egentior evadat ? ,,

$. 653.

Verum lhoc argumentum non contra

eg

efficaciam , fed contra bonitatem divinae

eo d

Ut tamen nihilofecius

voluntatis pugnat.

]*

ad id refpondeam , juvat ex tractatu pri-

d i

mo de fine ultimo repetere , quod ante di-

!u&

AU

vinam voluntatem non detur bonum, ni-

d OPLI

hil omnino detur, ac proinde nihil prae.

l

10

L«

ter, vel ante eam voluntatem optari, vel

fot

etiam cogitari queat, ut circa illud vel

till

ll

immenfa liberalitas fe exercere debeat.

li

l

[

Praeterea illi ipfi defectus naturae, qui

bus tantopere commoveris, electis, pro-

TP

pter quos omnia funt condita, maxime

!]

fllm '

pro funt.

His vitae praefentis calamita-

jadd

tes ingentia fünt beneficia: et licet hae

quandoque occafioó peccati etiam electis

plenlu[

exiftant, per decurfum tamen, et maxi-

j

me in fine adparebit, quod etiam adverfía

E

iisdem

If

e) lbidem C. g.

'x*;» -

2908

Tractatus quingn,.

iisdem. vel ad falutem ,. vel ad. copiofio-

!t

rem falutem . opportuniffime famulatae fue-

ii

rint Nam /eimus,quoniam diligentibus Deum

'h

onmia cooperantur in bonum, dis, qui fecum.

dum propo[itum vvocati funt. fantti f ).

L

$. 694.

J

J

,JVerum nunquid in ordine Morum

,Ccontra Dei voluntatem innumera con.

l

»tingunt, foedeque fallunt Dei propoft

,ta, ejusque confilia fan&tiffima? et qui.

; dem id facile intelligitur, quod nemo vim

»aeternae legis, feu divinae voluntatis

1

,eatenus evadere queat, ut eam non per-

lii

,Cipiat, aut ab ea non follicitetur, invi-

,tetur: aft plurimi eidem refragantur, ab

N

l'l!l;

,eaque plane avertuntur: velan tot, et

W

:

4,tanta, peccata non funt contra volunta-

tie

,tem Dei, quae. malitiae hominum cede-

lii mo,

,Ie coaca, et tanquam optima ratio à

Peffima hominum affe&ione toties füpe-

,TAl ? ,,

$. 695.

uj

Et haec id fpeciem veriffima funt:

»!

quia tam,en voluntas Deí, prout eft prin-

cipium boni moralis, eft juftitia , feu juf-

»J

s!

fio Dei $.685. ideo aeternae huic jufti-

Y

tiae ne quidem peffimus mortalium vel

minimam partem derogare poteft. Quia

Pl

neye

f£) 44 Roman. $, ?.8.

Caput L1X.

239

Mi

01

nemo ji;pärat leges'mzfmipazeniis Creatoris: mon

J [u.l

finitur awmima mon reddere debitum. Aut enin

Du

veddit bene utendo, quod accepit, aui veddit

P

amittendo, quo bene uti noluit.

Itaque fi non

reddit facietdo . juflitiam , eddet patiendo i.

feriam: quia im utroque verbum iliud deliti

fonat.

Hoc enim etiam modo dici potuit , quod

l

L

didum efl: fi mon reddit faciendo , quod de-

u

(f

buit, reddet paiiendo , quod debet g). Unde

t

tanta lex, et omnpipotentiffima voluntas

er U

ne quidem in unico puncto inexpleta un-

UL

quam manet.

Cui volenti faloum facere, nul-

n

Q

lum bominis. vefifHt arbitrium. — . INon eff du-

0f

nl

bilandum voluntati Dei bumanas voluntates non

If

polJe vefiflere , quo minus jJaciat ipfe, quod

uuF, H

vult: quandoquidem etiam de ipfis bominum

ot, e

voluntatibus , quod vult, cwum wvult , facit , ft-

Qui

l

«ne dubio babens bumanorum cordium , quo pla-

N

M

ceret, inclinandorum — owmipotentif]

W

M

imiam. pote-

flaiem. D).

1U]

fiji

$. 696.

E

Verum his minime fatisfa&um Tibi

erit: fed potius ingeres: ,,Nonne Deus

, n

,;magis vult, ut bonum faciendo per viam

( pïln

,]uflitiae potius, ac felicitatis, quam per

( ]

,viam vindi&ae, ac miferiae voluntati

»fuae, id eft aeternae juftitiae obfequa.

i

.,mur? Vel an Deo aeque gratum , five

(j

J:FC"

1

1»,'

L

g S. Aztgüjiin. libr. 3. 3 liber. arbitr. C.1z.

») ldem libr. de tovrept. e grát,. C 14.

*

m

co

Trattatas quintus.

, bereant homines,

five aeterna felicitate

t

P

teh

,,bcentur? Nonne ult owmes boiines fal-

. v05 fieri i) ? Haec fane de falute omnium

ten

,voluntas in Deo vocatur prima, feu an-

tecedens: dum illà, quae de*poena eft

, fecunda

in vicem prioris fuüccedens,

,,4C conjequens. recte nominatur

Et pro

»

, dolor ! quoties voluntas Dei illa antece-

):]

4dens , et prïma Dei intentio fallitur, fu-

»

»peratur, ac penitus caíffa manet? ,,

'Dï

»

$. 67

»

At Zdonai Domine! magnus es Tu, et

Pl

»l

praeclarus in vivtute. tua:

ei quem fuperare

nemo pote[fl. Quia dixifli, et. fa&ta funt ; «mi-

Vil

Jiftà. fpiritum. tuum , et. creata fünt: et non e[f,

Q

qui vefiflat oci tuae k). — Et non ef , qui po[-

fit tuae. veftflexe voluntati, fi decreveris. falva-

vre lfrael 1).

Nullaàtenus igitur

admitten-

dum

del

quod Dei vo

oluntas antecedem , aut

quaecunque alia vel in minimo fallatur,

tej

di

aut quod aliquid fub ea ratione, fub qua

a Deo fuit decretum CXGCUUO]]I non man-.

Mi

detur.

;Sub ea vero ratione, fub' qua res.

i

Btn

aliqua decreta non fuit ,

Deus eam non

volmt, fub ea ratione mhll eft,

nihilque

tf

in aeternum manebit,

ita ut de tah ratio-

lite

Quí

ne, aut momento nec cogitare, nec di-

fcepta-

Ti

7) Ad Corintb. o , 4.

k) Iuditb. 16,

t 6.

L)

T) Eflber 13 9.

g,

Capit IX

3oI

t L

fceptáre poffimus : multo minus dicere li:

J

cebit , quod in ea divina xroluntgs aliqua:

ul

tenus fruflrata fuerit.

dU

:

T

19. 698.

S

Qet,

$

ed quomodo Deus falutem repro-

,borum voluit, pro quibus cHRrsTUs eft

L

Mi

Ti

,,mortuus ? Quomodo actus juftitiae a pec-

t

,,cantibus exegit, ad quos obtinendos tot

J

,leges couftituit, tot coelitus au&ilia eft

,, largitus ?

Nunquid ad fpeciem ,. et. ad

, decipiendos nos; haec fe velle fimulavit

,tantum, quae fi fincereé voluiflet ,;:cer-

fi,

,tifime prout, ais, fecutura fuiffent? ,,

;m,

Jl

Scilicet in ul

j [

timas hic m; angpuuf-*cias. redi-

il h

gere Avideris.

if

$. 699.

n

A

Attamen haec utcunque graviflima ce.

J

dere potius debebunt, quam ut omnipo-

D

tens voluntas Dei in aliquo vinci, fallive

!

lfs

dicatur.

Ad haec tamen folvenda fuffi.

j QUi

cient ea, quae alibi jam fcripfi &): juvat

(at

tamen aliqua eorum repetere.

Itaqueobli-

jtó

gare, juftitiam hominis potius ,. quam ejus

00l

miferiam, omnium, etian) reproborum fa-

jit

lutem velle, denique omnia, quae in hac

40

caufa dici poffunt, aliud non funt, quam

cdl

menti humanae fenfum aeternae legis , feu

epta

fupre-

:1) Traclat. de grat. et. libero avbitr. $. 191. et

deiuceps.

302

Jvattatus . quintus

fupremae illius , de qua tractamus , et quae

lu)

Deus ipfe eít praebere.

Deus bonitatem

5

fuam guftari a nobis facit, quam dein li-

r

bertas noftra haurire, et amplecti non ra-

ro detreétat, fua Lmque*fponte.

Deus in

reprobis; ét peccantibus aliud non vult,

quam ut bonitatem fuam fentiant , et per-

"

cipiant:-atque ut ifte fenfüs ope. gratiae

j

vehementior evadat.

Et fentiunt. plane,

D) f

Hocob-

et véhementer infuper: fentiunt

yp

"

tinet divina voluntas:. plura non voluit.

»P

In quonam ergo haec voluntas ab iniguis

u RRR T

»(

fruftratur, aut faihtur?

»1l

$ 700.

w

N

Itaque in peccantibus Deus unum,

yll

in juftis vero duo vult.

In prioribus vult,

in

nofte.

nl

ut bonum immutabile fentiant:

w

rioribus vero vult

ut idem bonum fen-

»l

tiant

et ut illud amplectantur

Utrum-

»!

que autem infallibliter , et infuperabiliter

»|

completur ita, ut invictiffima Dei. volun

»(

tas nec in unico hilo

aut minimo aguo

»li

piam punécto a propofito fuo abfítrahatur.

»u

Et ipfi infantes fine baptifmo decedentes

»"

eoquod originarium illud peccatum in fo-

» b(

lo Adamo ipfis liberum fuerit, aeternae

»Di

legis bonitatem in folo utique Adamo gu-

fcan tits

Adami voluntate

»u

et in ejusde

b qu

oblatam infinitam bonitatem amplecti ne-

D

glexerunt

Qua vero ratione alienae lt-

berta-

»g

Caput 1X.

303

q

X

bertatis delicta ipfis imputari qüeant, hoc

mhm

explicare ad praefentem caufam nihil in-

D il

tereft.

Ut

$. 701,

d

$u

Vul [

»Sed num iniqui, quibus Deus ae-

at Ptï

, ternae legis fenfum duntaxat, non item

?

Ll'ie

,confenfüm decrevit, an inquam , in hae

ruxw

,fua conditione illud inexplicabile bonum

[

(l

»poffunt ampietti, vel non. pofluüt am-

VO

,ple&i? ltem jufti profpera adeo forte

ut illaa fum.

j

,,donati, quos Deus vul

ï;:

?

,,ma bonitate fatientur , eique inhaercant,

A

EF

i, an poffunt ab hoc ampie-

»jufti inqu

y,xu fibi temperare, vel nou poflunt?. $i

Bs

,,injufti illud bonum poffunt ampicéti, tune

ult

,infgnis aliqua bonitas , fciitcct feiix ifte

,,complexus poteft exiftere, quem tamen

v,;,'qi'ïe'

( lj

,,Deus non decrevit, non voluit: item

Cf

,,fi jufti beatam illam fatietatem refpuere

, valent, quam tamen Deus pro iis de-

ii

VOU

,crevit clementer adeo, tunc Divina vo-

o

,Jluntas fuo effectu fruftrari potelt , quoq

D

l

1

l

,,Stamen tanto molimine pernegatur.

»1

i

(v

,,Vero dicatur, quod nec mali bene, nec

dent

i

,,.boni male agere

queant, quomodo ex-

2

*

Nihil hic fatis-

terti

,plicatur creata libertas

,facit, nec fenfus coupofitus , aut divifus,

10

nec voluntas antecedens

,Qquos vocant:

u

,, vel fubfequens , aut. quaecunque YTheolo-

nflï l l

, gorum fententiae ad fuperandam extre-

]

,,uam

p

304

i

catus quintus

, mam-hanc difficultatem valent

Scilicet

,,8ut efficaciam liberi arbitrii, aut vim

8eternae legis'cedere neceíle eft

$. 702

Aft fixum firmiffimumque manet

INe-

Nec dari bo-

mo fuperat leges ommipotentis

num poteft, quod non primus decreve-

rit Deus: quia emme bonum aut Deus, aut

;g

ex Déo n)

ltaque ut minus apte, ac

X

contra exactam rationem refpondeam , nec

boni male, nec mali bene agere poffunt

!

pnam mala aéctio bonorum et item bona

[

actio malorum non eft,

non erit, pror.

Di

fus nihil eft: facultas, quae nihil agere

| t

poteít, facultas non .eft. Et ne ad autlo-

l:

nes poffibiles in hac quaeftione confugias,

lg

obítat

quod omnia poflibilia aut nihil

|u

fint

aut arte ante omnem vim facultatis

CQ

creatae talia jam fint: ut adeo potentia,

!du

feu facultas creata, quae non agit, nihil

t

babeat, in quod felatur.

Verum quod

libertas noftra nullum exinde praejudicium

fuftineat,

quantum mea facultas tulit

di-

ligenter dlocfh, in eo tractatu, quem de con-

D

cordia gratiae cum libertate fcripfi.

$. 703

f

M

Scilicet juftus a juftitia non. defle.

570

€&it, nec iniquus fectatus eandem

In

utroque

! (0

2) S. Auguflin, libr.

de lib. arbitr, C. 13.

Un,

Caput X.

305

f

utroque datur a&us unicus: ac&us conQ

trarius eft, et in aeternum manebit nihil.

Et quia potentia, feu facultas tanquam

notio relativa non poteft intelligi fine

e€o, ad quod datur: ideo nemo poteft

I

cogitare facultatem ad nihilum. En! quam

Ü

operofe difputemus de eo quod non co-

j

gitamus, quod in difceptationem venire

2

!l

ne quidem poteft. Denique ab aliquo non

ente mifere fatigamus , imo acerbe torque-

mur, [n hac caufa aliud nihil eft verum,

Ü

quam fequentia: Deus vult, et praebet

W

cuique fenfum aeternae bonitatis: et im-

HUF

pius /4a /ponte, fuo defe&u eam bonita.

d j

W

tem non ample&itur.

Ei vero, quem

n

li

Deus juftum effe vult, et fenfum hujus

191

bonitatem miniftrat,

et ita miniftrat,

nhl

ut eam /ua iiem fponte, et avbitrio etiam

uul'a

complectatur.

His folis preffe inhaeren

(2)

J

dum: extra haec nihil datur,

nihil cogi.

p

tari debet,

i

quOO

jcium

CAPUT : X

j

e ol

Eadem aeterna lex feipfa claviffma fempeh

nobisque maxime per/petta. eft.

$.704. Lex aeterna, Dei juftitia, divina volun-

- tas idem fignificant.

i

$.705. Haec lex menti noítrae abs praevia iníti«

l

tutione lucet,

g*

$.706. Tanquam prima Ratio: breviter ipfe Deus

'h'

A'om. eI I:

U

$. 707*

X

Traäat«zis quintus.

566

$.707. Hinc fit; ut ïegem natuíae per érrorem

[

neceffariam dicamus,

cum Ífíola Dei volun-

tas infuperabilis fit.

|

$. 708. 709. 7 Io.

Quae di&á funt, au&oritatibllvs

firmiantur.

711. Inde fequitur, Deuni a priori demonftra:

ri non poffe:

aï

12. ltem : noi dari peccatum philofophicum.

€

:

13-716. Illlud quoque, an lex naturae invin-

cibiliter ignorari queat; ex dictis lucem ac.

Q

cipit.

f

f

6 7045

N

Ex hucusque allatis patet. inprimis,

aeternam legem , ptout ei totum regnuri

It

pull

morale fubeft, item Dei juftitiam, ac de-

mum divinam, àc infuperabilem volunta:

lt

ter

tem, quae abs omni pfaevia ratione quae-

'e(;

dam praecipit, et alia prohibet , haec

' riu:

quam, omnia idem effe.

r

$. 765.

Nunc jam repetendo ea, qtiae fupta

jam diéta fuerunt, oftendendum eft, hanc

legem feipfa má&imie cogrüitàám menti no-

firae abs ulla praevia inítitutione folis

inftaf imo üt vera divinitatem clariffime

lucere.

Ut vero mentem humanam defu-

per convincere peffimus ,. ea interrogans

da eft, an leges naturales aeternas, necef-

farias, ac prorfus immutabiles effe putet.

Et nifallor, facile in id confentiens dicet?,

us effe

Intime feritio innqcentem nullaten

laeden-

Caput X.

306y

W

laedendum: .Tum vero pergendum, an

i

pet aliquam rationem innocentem laedere

fit prohibitum.

Et cum etiam hoc admit-

TW

tet, inftandum , num gravis illa ratio, pef

quam laefio innocui hominis damnatur,

J

aliam ante fe radonem habeat.

$1 'quis

etiam illa ratione priorem aliquam (hnulla

quidem prior intelligi -poteit ) a fe con.

jj

[j

fpici arbitretur, eo usque quaeftio inftau-

tanda, donec mens confiftere coacta fa.

teatur tandem , aliquam rationem effe pri-

màm , ex nulla priore defcendentem, quaé

rii

reliquarum ratio ita fit, ut ipfa nullam

egM

ante fe habeat, planeque per fe folam

x d

fit.

Quare quantumcunque relucteris, fa-

du

teri cogeris, quod a 'Te Bonum aliquod,

qth?e'

et primum, id eft omni alio Bono ante-

o

rius et quidem per feipfum, atque abs

omni priore ratione fuerit cognitum.

9*

» Sed à&us ipfe bonus aut malus eft ratio

»legis, per quàm vel praecipiatür, àut pro:

5»» hibeatur. 5,

Sed attende, actum effe id quod

,RV

praecipitur, vel prohibetur: nomn eft id, ex

m

quo prohibetur. Ad&us cvidenter fübeft legi:

. li

porro Ífi ac&us effet ratio legis, tunc legi

Yi*

non i'ubditus/ö fed eadem fuperiorforet, Aft

j dä[ll'

.Nec fic adquiefees , fed perges dicendo:

10f

;,Ratio legis etiam in

legibus naturalibus

,datür, earumque velut caufía exiftit.

Sie

p

,,in hac lege: [umocentesi me laedas, ipfaho-

n

]i

3,minis innocentia eft jufta hujus legis ra-

$5 tiO. 55

Sed falleris* nam fic proxime qui-

diceg'v

cen-

y Ü

dgm legi, ac dein per légem tuae inno

g

tae

508

Trattatus - quintus.

tiae fubeffem , utpote cui etiam ipfa lex fo-

ret fubdita.

'Tuae, innocentiae, et aequita-

Q

ti, utpote ad quam aliunde exequendam ac

[fo

perpetuo tuendam teneris, ego non fubfum.

| C&

Aequales fümus: nullam proin legem mihi

Sed data innocentia fíolus

li

fcribere potes.

tu

Deus mihi, ne Te laedam, liberrime prae-

cipit, utpote qui fi vellet, etiam innocentem

N

occidendi facultatem tribuere potefít, utpo-

It

te qui nulla unquam lege, vel jure obftrin-

(c

gitur.

In

-

C0

$. 706.

n

Cum vero nihil ex rebus creatis, fed

Ti

folus Deus abs omni füuperiore ratione

D)

exiffat; cumque prima ratio, quae primo

; füin

loco a&um aliquem petit, vel averfatur,

quaeque vel ex pervicaciffimi confeflfione

| li

eft prima, abs omni ratione et fit, et

optima fit: confequens fane eft, illam ra-

tionem Deum effe.

Nam quo nihil aitius

De

eft, illud Deus eft: utpote qui altiffimus

eft.^ Ac proinde momentum nedum in na.

te

hu

turalibus, fed etiam in moralibus primum

COf

jam Deum ipfumet effe, et feipfo cogni-

tum effe, neceffe eft. De his tamen plu-

lus

L stl i

(te]y

ra aliþi.

|

linj

9. 7c7.

li q

L

Quapropter Deus, et quae a Deo

haud difünguitur, divina voluntas eft illa

Utpo

ii

neceílitas, et aeternitas, quam mens hu-

l1

mana in legibus naturalibus a fe clariflime

confpi-

l n)

Capjut X.

309

iij

In ed

q !

confpici, intime fibi confcia eft.

"T

folo facile decipimur,

quod hanc ne-

bfit.

ceffitatem aliquid a divina, ac infuperabi-

| ii

(

li voluntate diverfum , et ipfi actui inna-

tum et ipfa lege anterius effe arbitremur.

m

g

Nam ut alia omnia defint, et ut aliquam

W

neceílitatem actionibus noftris ineffe, con-

)bilfm-

cedamus, attamen certum manet, actum

in quantum in fua fors aererna efífentia

confideratus, aut in quantum ex tua opi-

nione eft neceffarius, nec libertati ac proin

jj

nec legi fuübeffe.

Proinde a&iones juben-

gtiUn

tur, aut prohibentur, praecife in quantum

Yifmi

funt contingentes, ac liberae: neceffaria

fatuf,

enim nunquam poffünt materia legis effe:

fhiont

&

$. 708.

")

m

Et quidem hanclegem, quae reapfe ipfe

| dii

Deus eft, feipfa nobis cognitam effe, ex

jfima

teftimonio

ipfius mentis nof(trae alfferui

jj

hucusque: nunc idem ex facra au&toritate

rimum

confirmandum venit.

Et inprimis Apofto-

cog

lus fcribit a): Revelatur enim ira Dei de

efi PIU' |

coelo : fuper omnem impietatem , eL injuftitiam

bominum, eorum , qui ceritatem .Dei in injufli-

iia detinent : quia quod notum efl Dei, mani-

feflum efl ilis, Deus enim illis manifeflavit ,

, Di

utpote per lumen rationis, loquitur enim

"Ll

ibi de gentilibus.

Unde pergit: fnvifibilia

u P

enim ipfius, a creatura mundi, per eny quae

jl

j

fatta

ay Ad Roman. 1, 18. 19. et 20.

con |

Tra&taius quintus.

310

fatta funt , intelle&bu confpiciuntur : fempiterna

j

:

quoque ejus virius, et divinitas ; ita. ut - fint

inexcufaliles.

Quod vero gentes legem a

|

|

fe cognitam fuifle, id quod in praefenti

lt

propugno, ex proprii fenfus teftimonio

T

convincantur, dieit idem Apoftolus ):

Ji

ui oflendunt opus legis füviptum àim cordibus

l

fuis , teftimonium veddenie illis. confcientia ipfo-

C

Yum.

Denique quod eadem lex fub no-

K

tione' divinae juftitiae gentibus fuerit co-

d

gnita, teftatur fpeciatim c) : Qui cum jujti-

)

Lam Jei copnovilJent , mon intellexerunt, quo«

1

niam qui talia agunt , digni fumt morte.

Scl.

Ái

licet legem, qua peccatum

prohibetur,

i

omnino et quidem fub forma juftitiae vi-

hiij

derunt, folam poenam, quae peccatum

Ju

c—onfequitur, ignorantes.

a

M

$. 799.

De clara, et humanae inftitutionis

fi

li

haud indigente lege hac etiam S, Augu-

hi

ftinus teftatur d) : Quis de juflitia interro-

gatus, quando monm babet caufam, mom facile

lij

vefpondeat , quid fit juflum ?. Quandoquidem ma-

nus fermatoris noflri in ipfis cordibus noftris

Jfcripfit: Qued Tibi non vis fieri, me facias

TU

alteri. Hoc et antequam lex daretur , memo

mj

iguorare permifjus efl, ut e[fet, unde judica-

Tenl ,

Pb) A4 Rokmn. 2 , I5,

€) Ad . Roman. 1 E A

4) In Pfihm. s7.

ee

s

m

Caput X.

311

TeAMUY. , quibusi lex mon e[fet-.data..-; 1dem: ha*

ii

Credibilius . eft - enim

bet etiam fequentia;

ln

bropterea vera refpondere de quibusdam difci-

m

plinis etiaw] iwperitos earum , quando bene in-

il

terrogantur , quia praefens e[l« eis. lumen vatio-

I

nis agternae , ubi baec immutabilia vera con-

l

giciunt e). De aeternis, ac divinis ratio-

m:?ll

nibus, et de earum claro, quo mens eas

:

Aff

contemplatur, intuitu in libris de trinita-

M

te, et maxime duodecimo f) copiofe tra-

A

&at S. Auguftinus: 444 quam fapientiam

pertinent 6&a, quae mec fuerunt, mec fuiura

h

[unt, fed [unts et propter aetermitatem , in qua

funt, et fuiffe, et e[Je, et futura.e[fe dicun-

betily

áur, [ine ulla utabilitate temporum.

ANon.

g "

enim füc fuerunt,. ut e[fe definerent, aut [ic

atum

futura funt, quafi nunc. mon. fint : fed,id ipfum

e[fe femper babuerunt , femperque babitura funt.

AManent autem non ianquam in. [patiis locorum

fixa , veluti corpora, fed in matura incorpora-

jtiont

l

li fic itelligibilia praeflo [unt mentis afpetü-

h

pl

bus, funt ifía in locis wifibilia, vel contrelta-

l?i,lz'a- corporis fenfibus etc.

j J

,

j

T

$. 710.

Kl

j

Huc quoque fpe&at illud. D. 'Tho.

! j(w:l' |

mae g): Cum pfalmo quavto dixiffet : $a&

"

erificate facrificium ju[litiae, quafi quibusdam

U 4

quat«

m;üaï:

€) libr, .. Retract. C.4.

fX .

g) 1. 2. Q. 11. art. .

412

— Tratlatus quintus.

quaeventibus .. quae fiat juftitiae opera , fub-

f

jungit:' Multi dicunt , quis o[lendit mobis

li

[e

£ona? Cui quae[tioni vefpondens dicit: Si-

gnatum eft fuper: mos lumen. vultus tui Do-

«

D

mine, quafi lumen|rationis naturalis , quo

difiernimus , quid fit bonum , et quid ma-

jum quod pertinet ad . naturalem legem ,

Tübil aliud fit, quam impreffio divini lumi-

p

5i. Denique haec eft illa lex, in. cujus

laudem pfalmum omnium longiffimum ac

Q

fuaviflimum: Beati immaculati i. ia fpiritus

al

d

$. didavit, et Ecclefia quotidie canit, ne

unquam aeternae legis memoria nobis ela.

li

D«

batur. Adeo autem haec lex in pfalmo illo

inculcatur, ut nedum in toto, fed etiam

K

il

^

in fingulis pene verfibus ejus mentio re-

petatur.

Et quia lex haec eft decretum

| ldb

divinae voluntatis, per quam Spiritus S.

fee

à Patre filioque procedit, ideo fpirituo S».

ln

eft maxime propria.

leg

fin

$. 71r.

de

def

Ex quibus etiam illud confequitur,

quod Deus a priori equidem demonftra.

[üa

ri minime queat; nihil enim Deo anterius

&

eft: fed quod Deus feipfo fitnotus. ldque

dn

€X eo, quod aeterna ratio menti noítrae

lt

praefentiffima, eandem mentem noftram

ad füi co

ln

gnitionem proxime, et abs ulla

ratiocinat

ione determinet.

Quare argu-

menta

Caput X.

313

menta noftra, quibus hucusque ufi fumus,

[il

tont

non fpe&ant ad ingerendam Dei cognitio-

Ó

nem , utpote quem aliunde. novimus, fed

ad convincendam rationalem mentem, quod

H

Deus ipfi nunquam non cognitus fuerit.

)

') [

$. 712.

Il

J

M

Ex his etiam Patroni peccati philofo-

I

phici caufa cadunt, qui docuerunt, quod

quis contra legem moralem poflit agere,

E

n

M

absque ut contra Deum agat, aut eun-

jt

dem offendat, *

Neque enim lex natura-

H[' ' )

li, et divina, imo nec humana absque

js dl

10 ih

Deo poteítcognofci, Nam]lex prima, quae

reliquarum velut anima omnem eis vim,

etian

of

et eíficaciam tribuit, nullam fui caufam

habens eft Deus ipfe.

A nemine ea de-

tetul

tà

fcendit, nullique fui originem debet, fed

i

103

-fimpliciter, et ineffabiliter eft: ut adeo

legi adverfari, et Deum offendere idem

fint,

Exinde jam gentiles, et homines fi-

de divina, imo etiam humana inftitutione

deftituti de actibus legi aeternae adverfis

Ut g

tf

t

fuam ignorantiam fruftra obtendunt: haec

enim lex, et quae cum hac lege eft ea-

U

J

dem , ipfa divinitas fub imagine immutabi-

Jda

lis regulae in illorum animo feipfa clarif.

lt

fime lucet.

uri

N U]Ii

* Peccatum merekphilofophicmn dari eft do-

um

&rina ab Ecclefia damnata.

Propofitio ab

U 5

Alexan-

ml

314

Traä—atu's' quinius.

Alexandro. VIIL. an.1690. damnata.ita fonat;

Peccatum philofopbicum ,. feu morale eft a&us

bumanus difconveniens naturae rationali, et re.

élae vatiomi: Theologicum vero, et snortale

eff transgreffio libera divinae legis.

Pbilofo-

phicum. quantumcuuque grave, im ilo, qui

i

Deum vel iguorat, vel de Deo adu mon co-

ipï

gitat , € gr:ave peccatum , fed. mon eft ofm]ä

1

Dei, neque peccatum mortale , diffoloens ami-

&&

eitiam Dei,v meque poena aeterna diguum,

(ef

h

$- 713.

Te

Huc, nifi fallor,. illa quoqüe con-

HU

troverfia fpectat, an jus naturale, aut quae

ha

juris naturalis, et juris pofitivi velut ge-

J

1l

nus eft, lex aeterna ab aliquo jnvincibiliter,

l |

W

id eit, absque omni culpa ignorari queat,

i

Varii varie fentiunt:

et fat acriter pro

li

!

fuo quandoque affe&u in fe mutuo inve-

den

huntur.

Aliqui füblimes has léges gene-

q0

ratim, alii remotas conclufiones, alii nul-

m

lum juris naturalis caput, etfi ex primis

fe

principiis per longas confecutiones dedu-

ci debeat, animum noftrum, et noftram

bu

cognitionem fubterfugere poffe credunt:

Ti

aut certe, fiquid horum ignoremus, id ex

qu

pravo affectu, aut ex noftra negligentia

Q

contingere.

lam ad amicam in hoec ne-

&t

gotio concordiam fequentia aliquid con-

i

ferre fors poterunt: quod quidem aliorum

Y

judicio lubens relinquo.

T

er

Y

$. 714.

315

Capui A

Jtdt

u

| $. 714

au

pl

Suprema lex, ac primum o

mnis juris

il

,

1

!j.'/l

principium cunétis notiffimum, et.in pro-

pria fui fpecie nunquam non praefens eft :

lä?» Iï-:

/,xf;'enþ

eadem tamen vim fuam nec ubique, nec

y Mf

l,

áequali femper efficacia in humanam men-

tem folet exferere.

In aliquibus. circum-

ftantiis, et. ex quibusdam debendi titulis

vehementer, in aliis moderate, aut omnies

i

Mi

no ad a&um non urget, fed eidem adver.

T

n

fatur etiam.

Sic fi Deus loquatür, in«

d

W

time fentimus , juftiffimum effe, feu quod

J

if !!

idem, juftitiam magnopere urgere , ne tan-

tam au&oritatem de mendacio fufpectam

qued

: pro

habeamus: quae tamen vis, etfi ab ea-

I

dem juftitia veniat, longe mitior eft, quan-

hi

do de levi injuria. alteri remittenda agi-

w

j

j m

tur.

lam omne jus latet in fola lege, quae

j

f

femper clara eft: eae vero circumítantiae,

(et

e. g. locutio divina in

caufa fidei qui.

ofïï 3

u

bus datis lex urget, ad contingens, et

M

merum fa&um fpe&ant.

Unde lex, et

ed

lf

J

quaeftio juris naturalis nunquam ambigua ,

ex;

J gen"ï

quaeftio vero fa&ti non raro ambigua, aut

Sic e. g. omnibus

j Y

etiam ignota manet.

( qu

certum , apertumque eft, nobilem aliquam

jorul

naturam nullo dedecore effe afficiendam :

rudiffimus tamen aliquid ignorare fors pot.

erit, naturam humanam adeo nobilem;

vel, quod facilius contingere poffet, im.

!

pudi-

07

us

316

Trattatus. quittus.

h

pudicam aliquam aétionem effe probrum

in nàturam humanam commiífum.

u

M.

$. 715.

fat

lüte

Scilicet, quod in rem hanc iterato,

fot

àc probe notandum, lex moralis , fcilicet

Ex

divina voluntas . nullam unquam diverfita-

hui

tem, aut divifionem. (quantum ad fuam

YO

indolem) fubit.

Eadem tamen ac fibi fi-

millima femper lux diverfos velut colores

De

pie

efficit, prout per diverfa media fertur ,

h

aut in diverfa obje&ta incidit: ac proin

(Er

etiam ipfa diverfa, ac multiplex nobis ap-

paret.

liüg

Unde legis nomen non tantum di-

Q

vinae voluntati , fed etiam iis circumftan-

li

tiis tribuimus, quibus datis divina volun-

tas mentes noftras urpet.

Sic dignitatem

naturae humanae vel tanquam legem, vel

certe tanquam fontem, ex quo lex aliqua

pietatis ac mifericordiae oritur confidera.

n

! dr

mus: cum tamen non dignitas humanae

naturae, fed data humana natura divina

gar

voluntas ad certa officia nos obftringat.

thu

Alterius natura nobis par, non füperior

r l-ïerf

(s

eft: et ideo nos obligare, fibique fuübdi-

tos reddere minime poteft,

Et quidem

ier:

creatus debendi titulus utcunque nobilis,

fd 1

aut excelfus legem . moralem conftituere

nullatenus poteft: fed omnem legem mo-

ralem infinita aliqua bonitate eminere ex

€o evincitur, quod aéctus legi adveríus ,

feu

LUR

«

Caput X

317

feu peccatum poena infinita non raro di.

Ob

gnum fit: qualis poena prorfus lmqm fo-

ret, fi peccatum, cui poena infinita irro-

gatur, non infinitam aliquam rationem vio-

laret.

qud enim eít dignitas hominis

ern?O]

fors inique occifi, ad ignem aeterpnum?

fCl!k

Ex quo etiam illud adparet ,

in lc"lbuo

vetj

humanis veram Ob]lURUdI vim non efíle

j fddlx

voluntatem praec1p1entls, fed voluntatem

l

i

Dei, qui legitimorum Re&orum juífa ex

(Q

pleri praecipit : alias quippe contra legem

f

humanam nullum lethale, id eft poena ae-

ph

Jb d

terna dignum peccatum fieri poffet; nul

lius humani legislatoris eft infinita digni-

Wil

tas, ac proin negata eidem reverentia

vt

nunquam.infinita eífe poterit.

vualut

Qitis)

q

$. 716

xm,x

Iam quamdiu de jure naturali dxfpu-

d

^l

s&ü

tamus *, tota ambiguitas , aut ignorantia

f

hd

mmanti

circa circumítantias, in quibus lex obli-

gat,

et quae merum aliquod factum , neu-

(v

Mi

tiquam vero vinculum morale confatuunt

Tif

verfatur: illis circumftantiis unde cogni-

l elOA

tis, lex nunquam non clara eft.

Seu ali-

fi

n

ter: non datur ignorantia juris vere talis,

,u] &f

fed fa&ti duntaxat.

7bth9

ytod

* Verum nedum in jure naturae, fed etiam

j m

humano idem obtinet,

Nam etíi

voluntas

humani legislatoris non raro abs omni culpa

r a

ignoretur: haec tamen hominis voluntas, et-

arfua !

H

fl

pf

318

Tratatus. quintus.

fi lex, et jus effe dicatur ;

vera tamen lex

! t

moralis (quod. mox dlctum, et de origina-

ria, ac infinita IC'JIS dighitate intelligi 'vehm)

(f

Quid- circa

neutiquam poteft Lüe

jüs Dei

d

arbitrarium , prout id vocamus, in quaeftio-

lQ

ne ignerantiae obtiueat;

hic quidem nolim

tractare

dec

VC

CAPUT XI

( 1

Wa

t

Ouodnam, fib principium coghofcendi, fetu

qucenam detur genevalis vegula, ex qud

le,

fingulis vicibus divina voluntas

tüt

lun

cognofci queat.,

f&

$,217. Principium : praefta cuique, quod debes;

*

reapfe convenit cum aliis $.625

et feq. re-

cenfitis. — 721.

$.722. Si ergo omnia haec principia nom nifi

f

principium effendi conftituant; quale erit cos

gnofcendi principium ?

| Qoti

$. 723. Dubitare licet ; an tale-detur; ,

e ^

$.724. Idque ex gíavi ratione.

fed

.725. Scimus quidem; quas Deus a nobis pom

velit actiones 5

! juf

üo

$.726. Sed leges diveríae adeo in fimplicem re-

gulam redigi vix poterunt.

lil

$.2727. Unde ex titulis debendi potius leges des

| hj

dücimüs , novimus ;

$.728. Ex generali vero ac univerfali ahqua ré-

gula, quid Deus in fingulis cucumüantus vées

lit definire liaud poiïumus,

$ 717

]ä

Antéquari hane quaeftionem de jrime

p

principio cognofcendi.adgrediar ; quimque prm-

lela

Caput . XI.

319

W

lsl .

éipia fupra a 0.626. et deinceps làudata

cum meo hoc principio juftitiae prae/?a cui-

Ts ]

qué quod. debes , componere , aut potius per

u

hoc explicare juvat.

]taque fac bonum ; et

Si

n Md

declina a malo rediffime praecipitur.

vero quaetratür, quidnam in genere mo-

rum bonum, maiumve fit, refpondendum

erit: omne et folum juftum effe bonum

morale: prout nullum datur malum mora-

li, M

d.

le, quod non iniquum exiftat; neque da«

i

tur iniquum aliquid, quod non item ma-

lum morale fit.

Vide omnino $. 6546 et

Íeq.

tsl

5 718:

Sed etiam perfice Teipfina , utique pet-

yorr Il

fe&ione morali, utpote quae fola in ne-

ent

gotio morali in difceptationem venire pot.

eft. Hic vero attende, an reliquam per:

fe&ionem moralem cogitare poffis, quae

QUi ]

jufta non fit: vel an aliquid juífti animo

l

(

p r

tuo concipere valeas, quod perfe&tio mo:

ralis non fit.

Seu brevius: omnis et fo-

197&5

la juftitia perfectio moralis eft. *

* Ut hic omittam, quaeinproximo tra&atu di«

li

i

yiit

&urus fum: in quo oftendám , omnem a&um

juftum effe Charitatem Dei.

Charitas autem

nos cum bono fummo conjungens nos ultimg

perficit, &àc proin ab Apoftolo vinculum per^

ftélionis re&iffime adpellatur aj.

é Prfjil

4) Ad Coloffenf. 35 14

e pflü

5' 7 190

c.L'l

3520

Jra&atus quintus,

$.. 2:9;

3;1(]1

: tihi

Sed inter tot fines, quos rebus crea.

ts divina voluntas conftituit , quinam de.

j

fee

mum morales funt: nam hi foli in quae-

!

ftione honeftatis follicitos nos habere pof-

|

jrit

&0(

funt? $.656. Sed qui a finibus creationis

primum pro jure, et jurisprudentia natu-

be:

rali principium petunt, multum fane erit ,

Cic

nit;

fi hi alios, quam fines juflos in juris natu-

ralis principium affümant : cum illius, quam

alit

füti

traéctant, difeiplinae etymologia, imo na-

tva indoles pro totius naturalis jurispru-

yot

1101

dentiae initio et fine jus, et juftitiam ve-

lut intento digito defignet.

Ut vero in.

i turf,

Ond

vi&um, quod mihi pro juflitia fuppetit,

argumentum huc quoque adhibeam, cogi.

tes rogo , an aliquem finem moralem in.

telligere queas, qui juftus non fit: vel an

|

juftum aliquod finem moralem non con.

kg

u

ftituat.

le,

L]

CUm

$. .720;

W d

Quodfi alicui primum honeftatis prin-

[ibo

cipium inter divinas perfectiones quaerere

lique

lubeat $. 639, is ex mea opinione non di-

ent

'

verfas, fed unam Dei perfe&tionem pro

ll de

fuo principio ftatuere debebit: primum

fi de

enim fimplicis alicujus difciplinae " princi-

ii

|Q

pium nec multiplex , nec diverfas invol-

Vety

vens indoles effe poterit.

Plura non pof-

Vere

funt in eodem genere effe

prima: nam ut

u gg

aliquid

Iu

Caput IX.

3?t

aliquid poflit dici primum, non fufficit, ut

nihil habcat ante fe, fed requmtur infu-

qu

A

u

per ut nihilibabeat juxta fe: potius necef.

Omnium

qui

fe eft, ut cunéta poft ferelinquat

primum in aliquo genere non eft, fi in

ep

V

Mi

eodem genere vel unicum aequale fibi ha-

u

j/

beat.

lam fi ex omnibus divinis perfe-.

"

T

nl

&1onlbus non nifi unicam pro omnis bo-

nitatis moralis fonte defignare queas, vix

p m

h

"

aliter facere poteris, quam ut divinam ju-

Pcmam ilam perfectionem effe dicas, ut.

lmO n

VN

pote optime gnarus , quod omne bonum

morale prout toties oftendi, fit juftum: et

Wm N

«

nä

rurfus quod omne juftum nunquam non

bonum morale fit.

n

,

, 005

$. 721

em Jf

Et quia legem caritatis $. 642. omnium

VO

legum morahum primam, ac fupremam ef-

yn

fe, nemo facile negabit, hanc' quoque

cum lege juftitiae eandem effe, fupereft,

ut demonftrem, Atque hoc uberius prae-

js p

ftabo in tractatu, qui hunc proxime fub-

fequetur: nunc illud notare fufficiant fe-

uaett

q0n

quentia.

Diligere (fiquidem de virili amo-

ris decreto, et non de imbelli aliquo fen-

p p

rinut

fus delicio fit fermo) eft praeitare dile&o

ea, quae dile&tus vult, quaeque eidem ex

n

j

vera ratione placent: ut proinde fi Deum

vere folideque diligere velimus, non nifi

on p

u

ea agere debeamus , quae Deus vult

]am

Tom. 1I.

apud

J

322

Tm&atug qz;intus.

apüd animüm tuum definias velim, at on

t

juftum fit, ex duobus fibi propofitis eli-

(

gere id, quod Deus vult: item an id,

j 19l

quod Deus vult, aliquando non juftum

] lat

elle queat.

Scilicet ompe, et folum ju.

| p

íftum divini amoris materia eít.

Volun-

il

tas Dei eft prima /ex ex probatiffimorum

U

fententia: jam quod Deus vult, illud eo

biti

ipfo juftum effe incipit; etfiquid tibi juftum

&t

effe videatur, jam certum eft, quodDeus il-

i

iud. velit.

Dum vero ad fingula principia

Ua

idem femper argumentum, quod fcilicet haec

1 tT

omnia principia conveniant omni, et fo.

li jufto, dum inquam hoe argumentum fem-

[

'il u'!m

per repeto, fafidium ne admittas.

Nam

1

ut definitio conveniat ommi, et foli defini-

ii

to efít prima, maximeque neceífaria bo-

(f

nae definitionis regula.

Definiendo, id

jri

eft, alicui rei legitimos fines, ac limites

BU

defcribendo debemus omnia huc pertinen-

tia ita complecti, ut aliena quaevis rite

| fce;;

excludamus,

Cum jam in praefenti circa

definiendum primum honeftatis principium

occupamur, aliud utique argumentum,

ltta

quam a regulis bonae definitionis petitum

adhibere non licuit.

Pfqil

&

$. 722.

E

m

En! quomodo divería adeo,/quae ego

i

quoque probo, principia difparibus adeo

[ta-

effe

Verbis, ultimo idem tandem dicant.

türf

que

.

Caput XI.

323

fi0f

d

que aeterna juítitia $.644. et feq. et quae

cum aeterna juftitia eft eadem, divina

| il

voluntas $.687. et feq. eft primum hone:

üfhun

ftatis. principium, ac legum moralium fu.

"p

premum genus.

Velle enim aliquid, et

ol

illud jubere in Deo idem fünt.

Volunta.

Bofum

ti divinae, id eft, infinito Bono pro Ar-

g

bitrio refragari non licet: et proinde. ad

]um

eam fequendam , qua demumcunque ratio-

ne trahimur, tenemur.

)cuaä:-

Aft quia. volun-

ial

tas Dei eít primum principium in e[fendo,

nt hü

tam longa difputatione nullum hucusque

et )

principium cognoftendi eruimus: imo [fi ve.

m

rum eft, quod laudata illa qainque prin-

Ml

cipia nihil aliud feapfe, quam aeternam

deli

jufiam, et Dei voluntatem id eft prin-

4 D0

cipiwn — e[fendi importent,

etiam

illorum

&0, 1]

principiorum Patronis neceffitatem impo-

finió

If

no, ut de alio principio, quod ad COgn0s

jl

na

Jfiéendwum faciat, folliciti effe debeant.

jj T

| C]m

$. 723.

cipuf

plbl

Afít vehementer fuüfpicor , nullum ge-

nn[llmi

nerale cognofcendi principium dari

b]

ac

yetiu

proin nullum inveniri poffe, *

Voluntas

Dei eft ipfa lex, feu principium effendi, quis

jam unica, ac brevi regula definiet, quid-

nam finpulis vicibus veiit Deus? — Tot res

y d

in natura funt, et ideo fünt, quot Deus

effe voluit, et quia eas effe voluit:

ET

; u

rurfus tot a&us funt jufti, et ideo funt

X2

ä

jutti,

324

* Trattatas. quintus.

jufti, quot Deus, et quia Deus eos juffit,

feu voluit. Ita ut bonorum naturalium non

magis, quam bonorum moralium prima ra-

|

tio fit: Quia Deus fic voluit.

* Generale principium cognofcendi haud dari,

i

a quibusdam juris naturalis confultis, prout

alicubi legi, negatur.

Atque inter Mhos re-

cenfent Leyferum b), aliosque a. Kemerichio

Num vero in eandem mecum fen-

relatos.

tentiam cohfpirent, aut quibus rationibus ni-

tantur, afferere non poffum: eoquod fola

corum nomina defuper relata legerim.

$. 724.

Et fane, fi generalem aliquam. regu-

lam a Te requirerem, ex qua colligi queat,

quaenam Deus condere voluerit, nonne

indignareris ? Sed quando in re morali prin-

cipium aliquod cognofcendi a me petis,

o t ET ERE EEE -

nonne aliquam regulam exigis, ex qua tu.

to difci queat, quid Deus jubere volue.

rit? An voluntas divina imperans facilius,

quam voluntas Dei creans aliquam nor-

mam admittit, ac velut certa aliqua lege

li

concludi poteft? * /Sane non! nifi quod

tanto molimine impugnavi hucufque; legem

ac regulam divinae voluntati impofitam

comminifíci velis.

Ipfe enim folus efü, et

ä

nemo potefl avertere cogitationem ejus: eb ani-

[

ma ejus quodcunque voluit, boc fecit c)

* Hie

ä

b) Specimin.3. ad ff.T.

€). lob.. 23 , 13.

um

Caput XI.

325

ufi

* Hic alicujus animo intrinfeca a&uum quorum-

jl

dam malitia, aut connata eorum bonitas rur-

fus obverfabitur, quae divinae voluntati ali-

CO

quam praecipiendi, prohibendique rationem

minillrare videatur.

Verüm non juvat ea,

quae toties jam dixi usque ad fenfum mole-

ld [

, yl(

ftiae repetere: ad praefens vero megotium

hoc folum addere velim: qui a&ibus huma-

hr

fIetit

his aliquam bonitatem moralem divina velua-

i

tate priorem defendunt: ii etiam maturis re-

rum divina voluntate priorem aliquam effen-

j

od Ái

tiam concedere coguntur.

. lam ficut ex in-

trinfeca refum eífentia, fiquis talem admit-

tat, nunquam poterit aliquatn. rationem, et re-

gulam eruere, per quam Deus unum potius,

quam' alterum producere. debeat, nifi divi-

r

n

nam libertatem plane abolitam effe, totum-

que univerfum caeco quodam fato non tam

ue

regi, quam abripi velit:. ita ut in Deo mil

1onto

Nam

nifi gloria caufae efficientis remaneat.

hac ratione ipfe Deus nihil in fuo arbitrio

ipïi'n

haberet, fed . optimis et infuperabilibus ra-

pEUS,

tionibus adftri&us,

imo fubditus nunquam

qud

fua au&oritate ageret, fed momenta quaedam

Vglue;

et ita ut ex eorum vi fe

priora neceffario,

;cmu-:a

neutiquam extricare queat, fequeretur.

Quod,

j TP

ni fallor, eft ipfum abominandum Fatalifta-

rum [fyftema,

divinae humanaeque libertati

:

extreme adverfum.

Si vero iutrinfeca rerum

bonitas Deum non poteft adigere ad eas pro

qUO ,

ducendas, cur intrinfeca actionum noftrarum

u

ofitl

bonitas Deo ad easdem praecipiendas vim in-

ferre poteft ?

Si Deus aliquod bonum ante

h

fe invenit, Ííi optimus eft, tenetur illud fe-

j i

[

qui: aut certe optimus non eft, fi bonum

non fequatur.

Sed ícilicet Bonum aliquod

Deo prius ftatuere eft alterum , imo antiquius

» p

Deo nofiro Numen comminifci,

X 3

$. 225

x*ü—»-* i

326

Tratlatus. quintus,

$. 725.

5 V

(

Hic vero dices: ,,Si nullum princi-

; pl

L

»pjum, nullae rationes füppetunt, exqui-

(at

, bus difcere poflimus, quid Deus velit,

qu

. Qquomodo ejus voluntati obfequi pote.

E

»Timus? Seu aliter: Ad quid principium

»€[Jendi, fi nullum datur principium feu

fi

0b

» regula prius illud cognofcendi? ,

€0]

$. 726.

(Q1

Non ego hoc volo, quod nullae ra-

Qu

tiones exiftant, ex quibus voluntas Dei

cognofci queat, fed id folum fufpicor,

quod hae in certam, ac fimplicem regu-

lum compingi nequeant.

Quando Deus

aliquid a nobis exigit, a nobis aliquid fie-

ri vult, abs dubio id nobis manifeftum

reddit: fed .ficut pro mer

Larbitrio fuo,

et absque ulla praecedente ege nobis ali-

N

qua imperat, fic etiam modus tale impe-

rium nobis denuntiandi fumme arbitrarius,

nulliique priori regulae fübje&us manet.

!

$. 727.

Cum vox aeternae juftititiae fit prae-

ia cuique quod. debes :

ego ex diverfis de-

bendi

titulis

ofüicia hominis univerfim

LI

omnia deduco, non

quod obligationes ex

ill

is titulis reapfe oriantur, * fed quod da-

ti

S illis titulis divina voluntas diverfimo-

€ iuam oblisandi vim exferere incipiat.

Sed

3?7

Caput XI.

Sed tituli ifti nulla certa, ac fimplici re-

I

ffunt, etfi nos in cogni-

yint

gula conftringi po

tionem divinae vo

luntatis fat aperte indu-

YU

Sic divina auCtoritas eft ratio , ex

cant.

velt,

nefieium creationis

pit

qua fides debetur: be

ad religionem ; ben

eficiu

m generationis ad

cinit

filialem pietatem, pa&um ad fidelitatem

W f'eaj

obfiringit. lam cogita , quid haec quattor

commune inter fe habeant jita, ut per

communem illam rationem principium ali-

quod, et fimplex regula effe queant. *

hé b r

! Dä

* Peccatum aliquam malitiam quandoque faltem,

et in aliquo fenfu infinitam involvit, utpote

pit

infinita poena dignum:

igitur peccatum ratio-

T

nem, f2

u obligaionem infinita

m violare de-

bet.

feu obligatio infinita ex

[

Haec jam ratio

£-

( fe

debendi titulis, qui plerumque creati, et

niti

funt.. &

g

*

pacum , beneficium, nma

fci

o(Lort

non poteft:

quia caufa finita effe&um infini-

ïuq,

tum edere fimpliciter

nequit: fupereft itaque,

N

ut obligatio moralis, quae reap

fe eft volun-

jts d

Y

tas divina, ex illis debendi titulis tanquam

ex fua caufa minime oriatur; fed datis illis

raii d

;'

quod divina voluntas

titulis cognofcimus ,

.

o arbitrio obligare in-

iv

fponte fua, e

t propri

cipiat.

Sunt i

taque illi tituli rationes cogno-

lex ali-

Ícendi ,

fed difparatae, adeo , ut fimp

minime

quod principium ex 1i$

conftrui

u

poffit.

Fl: dB

** Sic offidia theologica nituntur titulis infini-

t

efilf

IS,

a

c divinis, officia moralia vero titulis

& d

creatis ac finitis:

jam quis rem fane arduam

fi divinum cunm creato,

et in-

l

adgrederetur ;

!

finitum cum finito

in fimplicem aliquam re-

J

Equidem hoc inter

l

gulam componere ve)it.

fe

»

X

»

1228

Tra&tatus. quintus,

fe.commune habere videntur,

quodi omneg

(it

tales tituli ad obligationem mor

alem compa-

rati effe adpareant.

Ve

Atl

o

rum, quod jam di-

M

&um eft, haec .vis obli

5

andi illis titulis . mi.

L

rime propria, fed extra

nea penitus eft, mi-

, p

mimeque connexa cum ii

S.

,divinum teftimonium infiniti

Sic e. g. etiam

licet. ponderis

fit, ad certum tamen reddendu

m intelle&um,

-et non ad obligandam volunta

tem ex fua in-

dole,

Pu

lam ve

et ex vi nativa facit, utpote ad fo-

ritatem comparatum:

poftquam vero

If

Deus locutus eft,

lex primum , feu divina

voluntas noftram v

oluntatem adgreditur, ne

tantum teftem de mendacio fu

m UVS P

fpectum hab-ea-

i

:

f

j

$. 728.

Sicut igitur plurima novimus, quae

|

H

Deu

$ voluit condere , absque tamen

, ut

ea omnia generali r

T

egula compleé&ti poffi-

mus: fic plurima pa

riter intelligimus, quae

)

?

Deus voluit praecip

verfali

ere ita tamen , ut uni-

effato. definire mi

nime poflimus,

quae Deus jubere, aut

prohibere gene-.

ratim voluerit.

Et vide an non huic opi-

nioni fuffragium

ferat Spiritus San&us 4):

3 Y0]

Qm's enim bominu

M

n potertt fcire confilium Dei?

«Tut quis poterit

cogitare , quid wvelit - Deus?

a

Copilationes enim

mortalium timidae, et incer-

QUQ

zae providentiae noflrae.

t[fe

Corpws enjm, quod

corrumpitur

» üdgravat animam , et terrena in-

Y

Babitatig d

ep

u

vimit fpiritum multa cogitantem.

4 m

— — Séfi

m aute fuum quis fciet, mifi tu

r

dederis

2 Sapi&:ri 95 I3. c? feg.

!

Caput XEFIL u

339

0tn

dederis. fapientiam , et' miferis fpiritum . fanttum

(ODpa-

tuum de alüffumis ? Et fic corre&ae fint femi-

w d.

hh) T

tae eorum, qui funt in tevris, et quae Tibi

BR ! -

placent , didicerint. bominas.

b, m

Dondeny

CAPUT XII.

ellgc"tu;,

&hn

Per infimitam aeternae legis effücaciam aliqua

& qd f

dU

via tentatur ad primi peccati in po[leros. 44dae

l Q

fropagatienem. explicandam.

Itü!,

» hi !

729. Praefens caufa

730. Ab hoftibus Evangelii ad illud impugnan-

dum male affumitur.

731.732. Confulta 'Phéologorum fyftemata mi-

[í

nus recta.

[

U

733.234«735. 736. Quae in hac caufa funt cer-

P

(

't2 ,. recenfentur,

n, o

6.7237.738.739. Alia quae negari non poffunt,

defcribuntur.

o 1

$. 740. 741. Quinam ex peccato Adae effectus re-

à (

dun'dgrint.

ut i

$. 729.

»

"

Dum de aeterna lege, feu de diviha

jc opr

voluntate, fer quam omnia, prout loqui.

34 |

tur S. Auguftinus a), ordinatifmma | funt ,

]ï

i 2

tra&amus gravifima fe offert quaeftio, *

jui

jnt

qua fcilicet ratione. ordinatum et juftum

effe queat, ut miferi Adae filii paternae

, qzm: ,z

noxae rei evadere queant, quam adeo non

u

commiferunt, ut tempore perpetrati de.

TM

lidi ne extiterint quidem.

Num prima

M

lex

u

hY

?

:2 U de l; itusc CR

330

Tvatkatus quintus

lex moralis etiam nondum exiftentes ftrin.

glt, aut obedientiam ab iis quoque exi-

git, quibus libero arbitrio plane deftitutis

E

vel obfecundandi,

vel refragandi nulla

ü

prorfus facultas fuppetlt ?

Qu

* Extra ordinem, et loco

maxime alieno de

IÉ

hac caufa tractare tibi videbor

verum tota

01

res haec proxime ex aeterna lege defcendit,

qu

unde etiam ex hac eadem

lege proxime ex-

plicanda venit.

Et uthue peccatum OTIgt-

n

nale de genere malorum moralium, et fic le-

&

gi aeternae adverfum effe facile concedes.

lic

Ye

$. 730.

for

fro

Atque exinde religionis chriftianae

di

hoftes pro peffima cauífa fua ingens argu-

a

t

mentum, ac pene materiam triumphi fibi

Qu

1

DN

fuppetere inani laetitia gloriantur.

meua

Tüt

proin reéte fentientes jure refpondent, in-

W

numera effe vera quae ratio humana non

lU

capit

cumque in rebus naturalibus tot

dentur, quae captum noftrum fuperant

mirum fane non erit, fi etiam in morali-

bus unum alterumve caput noftram facul

hq

tatem excedat

ui ex eo , quod non in-

telligit ,

jnfert, id falfüm effe,

ifte per

tig

Qp

hoc non adverfam partem v1n01t fed pro-

Nlmls mul-

bis

priam ignorantiam confitetur.

ta profecto falfa forent, fi ea omnia ef.

QUi

ia

fent falfa, quae ego non intelligo,

Iq

It

$. 731.

Caput XH.

$31

trin'-

o 790

e

Ad rationem humanam in ardua hac

ts

caufa juvandam, duo potiffimum fyftema.

nili

Et primo

ta.a theologis ftatui folent.

quidem ajunt, quod per ipfam naturalem

m à

nativitatem , qua ex Adamo defcendimus,

m ul

engl,

originarium malum illud contrahamus. Aft

quomodo per materiatum hoc wedinm, feu

n d

modum etiam morale malum propagari,

| (»".'

Á

et imputari queat minime intelligo.

Et

(55

licet $. Auguftinum in hoc multum fibi fa-

ventem habere putent, magnopere tamen,

formido, ne fanttus Doctor natales no-

ftros, non pro caufà fed pro occafione'et con-

Laf

ditione incurrendi peccati habeat. Aliud

ap

j li

quippe eft dicere: omnes primam culpam

contrahunt, qui ex Adamo funt nati: et

W

rurfus aliud: omnes ill peccato obnoxii

W

efficiuntur, quia ex Adamo originem tra-

j m

hunt.

T tüi

6. .232.

efäml;

yot

Quare alii noftras voluttates fpeciali

fc)

aliquo Dei decreto voluntati primi paren-

g

tis alligatas fuiffe. ftatuunt, ita, ut five bo.

Ü pü

num, five malum Adamus elegerit, id no--

( pro-

bis quoque vel prodeffet vel noceret. Aft

SmU' r

quia nec ad ipfam alligationem a Deo fa.

j d

&tam, nec ad electionem a. communi pa.

] T

rente noítro male inítitutam liberum ar-

x

bitrium noftrum quidquam contulit ,

alieno

h

3

2332

Tra&atus quintus.

alieno paécto ejusmodi miferos forfa, ini.

M

LU

quos vero ac peccato obnoxios effici nos

potuiffe, nullatenus intelligo.

Praeterea

|1

li

0tit]

non capio, qua ratione nojftrae volunta-

n

tes alienae adftringi eo tempore potuerint,

lun

quo nondum erant.

Novam ego Expli-

[//

cationem molior, ex qua peccati origina.

lis propagatio facilius forte intelligetur.

la

Cum vero haec caufa fit delicata admo-

dum, et ego ad eandem digne fuftinen-

dam haud fufficiam, ea quae hic fcriptu.

pec

rus, nedum contra fenfuüm Ecclefiae, . fi

pon

hunc forte non affequar, .fed neque . ut

meam definitam fententiam valere vclim:

ny

)l

i

et licet eandem fat diligenti medidatione

h.

diggefferim, eam tamen graviori aliorum

G

judicio expendendam duntaxat offero; ut

vero difputationi fuus curfus conftare

nj

que

queat, me tanquam hujus doGrinae pa-

,

yi

tronum geram.

gin

85.:735.

Antequam tamen ipfam fententiam

meam ftatuam, praemittenda fünt ea, quae

lat

in praefenti negotio certa funt.

Itaque

pO

imprimis fide divina eft certum, in nos

hif

nedum poenam, fed etiam culpam pecca-

]

m

ti tranfiiffe, et cuique noftrum propriam

l

fa&dam fuiffe, quod ab Adamo commiffum.

fuit.

Clariffume id habet Apoftolus 2):

Sicut

l)ï

i

b) Ad Romam. £, 1.

E

Caput/ XII.

333

i

Sicut per umum bominem . peccatum n bunc

j

mundum iniravit, et per peccatum wnors: ei

h

N

ita in omnes bomines mors periranfüt in quo

omnes peccaverumt.

]dem definit Tridenti-

ünà

BTIM

num c): Siquis dixerit — —— inquinatum ii-

j

lum per inobedientiae peecatum. 1ortem , et poe-

lr

"as corp

"

oris tantum in ommne' genus bumanum;

jl

transfudiffe : 4dnatbema. fit.

Vi

S. 734.

J

Pariter certum e(fe videtur, quod ad

[

"

peccatum Adae a&uale, id eft ad vetitum

n

pomi efüm noftrae voluntates nec caufa

et

phyfica, nec caufa moralis extiterint. Ni-

clif

hil enim, quod nondum eft alicujus rei,

ii

of

feu a&us caufa effe poteft, certe/alias pec-

Yrutm

catum ilud nobis non hereditarium, fed

E

Y

perfonale foret , fi ejus caufa noftrae quo-

n

"

Denique multi-

que voluntates fuerunt.

p

plicem haberet originem: nunc autem ori.

gine unicum eü d).

$. 735.

ntdt

Infauftam vero hanc culpam perpe-

qu

tratione folius Adami, et dein non nifi

t

propagatione unicuique propriam faétam

liU

fuiffe, clare afferit Apoftolus e): Per unum

eca

bominem peccatum in bunc mundum intravit.

Y

liem: Sicut per inobedientiam unius bominis

ff

peccato-

€) Seff. 5. can.2.

$ii

d) Tridentin. feff. 5. can. 3.

ï

e) ád. Romas. $ , 42. «f fäqmnt-

'*Ewï

334

latus quintus.

peccätores vtonflituti fünt multi etc. ^. Untus

y

delifto multi mortui funt etc.

$i enim unius

delitto 1nors regnavit per unum, multo magis etc,

m

Jam fi noftrae quoque voluntates ad.illud

fed

peccatum quacunque ratione cooperatae

Et

fuiffent, non per unum

hominem tnors

Da

intraffet ,

non per unius inobedientiam

cü

peccatores multi conftituti fuiffent, non

de

unius delidto multi forent mortui, deni-

(qu

que non unius delido, neque per unum

nt

mors regnaffet:

fed per plurimos haec

)d

l

omnia facta fuiffent.

Denique peccatum

10

originale non effet unicum , et commune,

tf

fed multiplex, et cuique peculiare: imo

Tk

Adamus , quod eft contra Tridentinum f),

j t

nobis nihil, fed propria cuique, qua a

Áttjy

illud peccatum concurrit , opera nocuiffet.

ii

; Mi

obhg

$. 236.

WQ

Huc quoque fuppeterent, et ubertim

Cu)

ï

Can

quidem Patrum teftimonia, atque inter

hos praecipue S. Auguftini g), qui con-

ü,

tra Pelagianos confitentur, peccatum ori-

ginale nobis nullatenus in noftra fed in

fola Adami voluntate fuiffe voluntarium:

quod quidem falfum effet, fi noftra vo-

m

luntas ad illud malum feu in genere cau-

Qu

fae phyficae , feu in genere caufae moralis

leger

aliquid de fuo contuliffet.

1€qu

( $.2377

f) SBJ 5. Crm.Q.

$J Libr.a. vétrádlion. 13. et alibi frequenter.

)

Caput XII.

35

1

$. 737.

BUA

'Tota itaque difficultas in eo eft, quo-

t t

um

modo ex actü mere alieno nedum poena,;

"

|L]

Il

j

fed etiam culpa in nos tranfire potuerint.

erá

Et quidem poenam ex fa&o inobedientis.

Ih

Patris in filios propagari, facilius, quam

t

[

culpam fe intelligere putant, non atten.

ff

dentes, quod.poena (ine deli&to

utpote

(

quod illa neceffario refpicit, non queat

us

intelligi.

Quomodo enim poena irrogatur

)d

ili, qui culpa caret? Aut poena in nobis

CC

non eít, aut eulpam praev1e in nobis la-

mï'l] J

tere neceffe eft.

()uod etiam advertit D.

d

Ti

Thomas /)

Alius efl eorum error qui di-

Jf 1

cunt, in puero nato nullam e[fe culpam , fed

jUd

tantum obligationem ad poenam , quod divinae

N

il

]

juflitiae manifeffe repugnat , ut fcilicet. aliquis

obligetur ad poenam , qui culpa caret.

Qua-

proptef ;

propagationem poenae tam diffi-

Ia

ypettb

culter, quam imputationem culpae expli.

camus

Imo translatione poenae explica-

gl

il[4

TAU

ta, participatio culpae facile fluet.

If *

$. 738

iT

aru

'Tertio certum paritér effe puto pecca.

tum ,

in quantum eít peccatum. non ali-

i Y

n (u

quld ajéns, fed meram rmegationem , qua

legem aeternam,

id eít bonum mümtum

(f

WS

fequi mere omittimus, etfic merum defe-

&um,

M

b) 2. 2. diflindl.. 305 91« art.3.

m,im*

as

336

! Trattatus quintus.

&um, feu merum nihilum effe i).

Qua.

£0f

propter a&tus peccati, feu peccatum attuale

1

eft averfio a fummo bono , feu negle&us,

"l

qua fummum bonum amplecti omittimus:

qui

peccatum vero babituale eft averfjio mox

aV

explicata poft a&dum peccati eousque per-

fiis

feverans, donec per poenitentiam cum

ht

Ó

fuüummo bono iterato conjunganiur.

| pec

haec quidem efít notio omnis culpae tam

J t

a(

babitualis , quam a&ualis,

i (en

$& 239:

fuit

13

Inter ea quae in hoc negotio certa

Almm

íunt, quartum eít, quod ex communi

theologorum fententia omnes per natura-

fod

| Mp

lem generationem ex Adamo defcendentes

in gratia nafcituri, juftitiamcuique propriam,

Dl

et conjunctionem cum Deo , innocentiam,

immortalitatem corporis, libertatem a con-

cupifcentia et alia plurima bona fortituri

vin

fuiffent, fi Adam non peccaffet: quae qui-

|

dem tanta bona in pofteros fuos redunda-

der

lde

tura primus homo in praemium fuae obe-

dientiae tuliffet,

tm

Tuf

üt

BUEZ

To]u

Cum vero tot dotes nobis .non nmifi

CUt

fub conditione, fi Adam obediens perfi-

kquu

ftat, nobis decretae fuerint , cumque haec

cone

llüm

tàmy

i) ld clarius evin/mm in differt. de fupremo ge»

&erve virtutis,

C. ultimo praecip. S. 150.

]s [

Caput XII

337

Qu

conditio minime impleta fuerit, naturale

dul

ac intelie&u facillimum confequens eft, nos

aM

^

J

exinde hisce bonis deftitutos manfiffe. Et

quia defectus gratiae, defe&tus juttitiae,

| D

averfio a Deo, id eft defectus conjuné&tio-

3

(n

nis cum Deo eft ftatus ipfiffmus peccati

$.738., ideo ex peccato Ádami verum

»

peccatum incurrimus.

Ti

Cumque immorta-

litas, et libertas a concupifcentia füb ea.

dem conditione, quae non evenit, nobis

fuit adpromiffa, neceffitatem moriendi, et

j ut

illam fenfuum feditionem eo ipfo contra-

u

ximus. Et fic facile , et apertum eft, quo-

modo defectum juftitiae, aliaque tot. mala

fatrte

]denüi

ex primi parentis noftri peccato incurra-

mus.

prrfam

MC

Yaf

$. 741.-

ja d

Et quia conjun&tio cum juftitia vera

Qul

T

virtus, ac proin defe&us juftitiae (fiqui-

d

dem voluntarius fit) verum peccatum eft, *

'

ideo ex illo Parente noftro verum pecca.

Q

f

tum traximus: id eft incurrimus defectum

juftüitiae non quidem in noftra, fed aliena

voluntate liberum; alias quippe hoc pec-

g !

catum non orjgimale, fed perfonale. foret.

Equidem ex fenfü Ecclefiae, et Patrum

originale peccatum non eft fimpliciter alie-

num, fed cuique noftrum proprium: hoc

qu

tamen ita intelligendum eft: fi caufam hu.

LUE

um

jus peccati confideres, hoc eft peccatum

[

glie.

x,g.»s*f

338

Trattatus. quimtus,

alienum; fi vero /fubjeftum, in quo recipi-

|

tur, id eft, fi mentem , quae iftum julti-

tiae defectum patitur, attendas cuique eft

Í

proprium, ac fingulare. **

* OQmnem virtutem effe juftitiam toto fere tra-

&atu hoc oftendi: ac proin per neceffariam

confecutionem omne peccatum defectus jutti-

tiae erit.

Clarius id patebit ex tra&atu pro»

ximo,

pr

** Hoc tamen per totam hanc fcriptionem fir-

[t

miffime retine, quod peccatum, macula, re-

Vi

atus, culpa, &t ipfa etiam poena non fint

aliquid po/faivum , feu ajens,

fed quod fnt

Q

merae variorum bonorum negationes: et fpe-

Ij

ciatim peccatum non ajens aliqua nota aut

natüura quaecun que ,

fed eft

merus defectus

Qui

. Qon

juftitiae.

Quare ad rigorem philofopbicum

non re&e dicimus: Ex peccato Adami aliquid

r

in nos tranfiit, vel propagatum fui:.

Aptius

Q

rem exprimemus dicendo: ob culpam Ada-

mi juftiia, conjuné&io cum fummo bono, et

j

alia infuper varia bona, quae alias nobis

| gaf

communicanda fuiffent, in nos transfufa non

j fün

funt.

Et licet Doc&ores omne malum in ne-

| m

gatione conftituant, pedetentim tamen, €t ex

vfu loquendi femper notionem mali ajentem

ä p0e

fibi affingunt , qua aliquando concepta innu-

prii

meris diflicultatibus, praecipue circa caufam

defe«

malorum fe implicant: vide ommino in differt.

Vah

E

:?e upremo. genere virtutum.

W W

CAPUT XIII.

"h

lpfa opinio, qua propagatio peccati originari

uj

explicari fors poterit , defcribitur.

; li

$. 742. Propria in hanc rem fententia fta

tuitur.

$. 743

3

Caput XIIL

339

T

8—,743- Propagatio peccati quoad Adamum poena,

Vl

quoad nos peccatum efít.

Dum hoftia fuc-

cedanea

T.

$.744.745. Aeque ac Chriftus pro alieno- pec-

cato facii fumus.

r

$. 742.

WL

Itaque fi Adamus in obedientia pere

ftitiffet, in praemium virtutis hujus nedum

M

propriam, fed etiam filiorum fuorum ju.

ftitiam , ac felicitatem tuliffet g. 739, nunc

vero, quia praevaricatus eft, juflitia, alia-

j

que felicitatis capita ipfi ademta, et pofte.

qu

ris ejus non. communicata fuerunt.

Et

quia in poenam primi peccati haec. nobis

pl

L

non fuerunt tfibuta, quod omnes faten-

lh

ali

tur, ideo miferos Adae pofteros vittimam

N j

-

et eorum mala ultionem de primo pecca-

m A

to fuccedaneam voco: et per hoc propa-

j Or[l j

gationem peccati originarii explico : ita ut

m

1llf4 K

funeíta, quam pofít lapfum Adae incurri.

j II li

mus, conditio noftra, quoad Adamum

CCX

poena quoad nos autem vera culpa, pro-

jae

prii nominis peccatum fit, quia inter alia

g i

defectum juítitiae involvit.

Ne vero no.

qq

d

W

"

va haec victima, aut piaculi fuccedanei vox

te offendat, cogita, rem effe antiquam,

et prout mox dicam , quod etiam ex Pa.

trum fententia Adae- pervicacia in nobis

[]

u

puniatur, quod ipfum nil nifi alterius de-

^

licto füuffe&am, ultionem dicit.

"

qiti

Ya

1

5-743-

340

Trattatas quintus.

$. 743.

Quare ad puniendam tantam, quam

Adamus plena cognitione , fumma liberta.

te perpetravit, pervicaciam hafce homi

num ex ÁAdamo nafciturorum animas fim-

pliciter tanquam hoftiam fuccedaneam Deus

defigunavit.

Cum enim Deus nemini quid-

quam debere, ac quod certo inde confe.

quitur, nemini injuriam facere queat, ejus-

f;0di anima conditori fuo, id eft, .fig-

mentum figulo fuo exprobrare haud pote-

rit, quod eam. fic, et non alio modo fa-

'cere voluerit.

in hac itaque opinione

mea transfufio originarii peccati effet me.

ra, poena, qua Deus Adàáe peccatum etiam

Caute ta-

t

in ejusdem pofteris vindicavit,

men, quod mox dixi, adverte, quod pro-

f

pagatio haec confiderata ad Adamum fit

mera poena: * nam quoad nos eft verum

peccatum, prout ex fubfequentibus appare-

bit. ?*

Seu, quod idem eft, ad punien-

dum Adae peccatum nos et peccato et poe-

na peccati involuti, et fic per utrumque

lg;

triftiffimum hunc effe&um pro alieno pec-

$5

cato hoília Vicaï'ia' facti fumus.

* Et quidem hujus mali propagationem effe

i

meram ultionem primo peccato irrogatam S.

X

Auguftinus multoties, et inprimis in libr. re-

traétation. a2): docet; unicam duntaxat fenten-

tiam ex alio ejusdem libro in hanc rem ex-

[

fcribo

8) libr. y. Cap. 9.

91

Caput. XIII.

4

fcribo 'lr):-ut autem de illo prito conjugio et

eum igmorantia, et cum diffcultate, et cum

t

mortalitate nafcamur , quouiam illi peccaviffent,

et in errovem, et in aerumnam ,

et in

380Y -

.

tem praecipitati funt , verum moderaiori , fum-

boni

mo Deo jufliffme placuit, wt et in ortu bo-

s li.

qmiuis originaliter appaveret jujlitia'pzmz'enfi!

] Del

- et in prooedu mifericordia liberautis.

u

** (uae ut facilius intelligantur, notare de-

beo, quidnam ego fub peccati originali in-

C(Eh/

P

tellizam.

t

Iam peccatum a&zale, feu

acus,

quo

reapfe peccamus, eít diétum, Jfüchum, vel

l

0

concupitum contra legem Dei aeternam: prout

JA

)

ex S. Auguftino c) coimmuniffima habet fen-

tentia,

J

Fa&o peccato ac&sali deinceps perdurat

a

ff

peccatum babituale, quod duobus velut ca-

| Qu

pitibus confítat.

Quorum primum eft priva-

((

tio caritatis, defectus juftitiae, inimicitia cum

Deo, averfio a fummo bono, mnon quidem

|ort

fimpliciter fümta, fed prout ex peccato actua-

um :

li defcendunt, et quae omnia idem funt rea-

u

pfe, et quae a Theologis peccatum, et rea-

ven

Alterum ,

ex

2"5 culpae vocari folent.

quo

p

peccatum

habitüale

conftituitnr ,' aut quod

uÜi

nid

faltem illud confequitur, eít obligatio ad va-

u pOE

rias, et graviffimas poenas fuftinendas. Quam

obligationem veazum poerae ex peccato actua-

um

Ü

linatum vocare folemus.

Neque fcio Theolo-

9]

gum, qui ad peccatum habituale plus requirat.

Homo hifce duobus capitibus vitiatus ve-

re peccator, peccato infectus, et filius irae

t d

rectiffime. vocatur.

j y

Porro conditionem hanc damnatoriam quis-

jbr. "

que poteft incurrere vel ex a&tu proprio, et

tleptt

fic erit peccatum habituale perfondle,, vel ex

ii

actu

u

D* libr. . De libert. arbitr. C. 20.

,

€) libr. 22. contr. Faufl. C.

342

Tra&atus quintus.

adu alieno, e. g. primi parentis, et tune

erit peccatum Aabituale óriginale.

Quare peccatum originale ex . mea fenten-

tia eft privatio caritatis , defeclus. juflitiae,

inimicitia cum Deo , averfoo a fummo Bomo,

et reatus culpae, prout ex peccato AAdae bace

omnia im mos framfierunt: quae mala adjun-

&am fibi babemt obligationem ad fuffinendas

varias, et graviffimas .poenas.

Neque puto,

quod aliquis ad conftituendum peccatum ori-

ginale plus requirat.

Certe concilium tri-

dentinum naturam labis originariae definiens

haec fola habet 4): Siquis Adae praevaricatio-

nem fbi foli, et non ejus propazini afferit no-

cuiffe, et acceptam a JDeo [anclitatem, et ju-

itiam, quam perdidit , fibi foliy et mon mo-

bis etiam eam perdidiffe; aut inquinatum il-

lum per inobedientide peccatum mortem ,. et

poeuas corporis tantum im ^ omme genus buima-

uum transfudiffe, non autem et peccatum, quod

mors eff amimae, anatbema fit.

Atque in his facile concordamus, ut pu-

w

to, maxime tamen haeremus , qua ratione ex

j

libertate aliena, et ex deli&o alterius nos

u

nedum reatum poenae, fed etiam culpae in-

Ccurrere potuerimus.

lam ego opinor, quod

In

hoc ad peccatum Adae digne puniendum fit

[

juftiffime faftum, adeo ut nedum poena, fed

f

etiam culpa noftra quantum ad Adamum fint

ha

mera ultio , quantum vero ad nos fit veri

nominis peccatum nobis fingulis proprium.

Cl

Nam etiam omne peccatum habituale , quod

Ti

quis ex deli&o proprio incurrit, quaritum ad

i

acum iniquum mera ejus poena, in fe autem

Ün

verum peccatum manet: utpote quod ex actu

injufto tanquam ex venenato parente venena-

Va

ta proles omnem ejus indolem, ac totum

venenum trahit.

Quod

d) Se.y; 5- Clm'. 2Z.

Capz&- XIII.

34?

«t

Quod( quidem maxime notandum: alias ne-

dum originale, ideft peccatum babituale ex

.

i"

[

1]

alieno fa&o, fed mne quidem ftatum peccati

perfonalis, id eft peccatum babituale ex pro-

f

pria a&ione contradum , re&te intelligemus.

p b

hdae bt

Sola enim privatio. juftitiae plenam peccati

idaeam fors nondum continet, nifi haec con-

Y

if

fideretur, prout ex peccato a&aali orta, ac

tanquam elffe&us ean

dem cum caufa fua na-

ye piii

turam neceífario nacta eft.

in hanc rem

at 0l

m

us t

nunquam f[atis repeti poteft communis do-

&orum fententia, qui peccatum in defectu

d

et quidem in defe&u juftitiae DEBI-

i

juftitiae,

«*AE Conftituunt.

Inter quos S. Bonaventu-

uj

12 in libr. 2

fententiar. diftin&. 32. q

í. IR

LE

concluf. ita fcribit: JPeccatum originale im

"RUL

earcutia ju[flitiae debitae confiflit forma[iteg

TL

grtlhy f

j

$. 744..

M

"T

jin,

Hoc qui mirari voluerit, obftupefcat

potius, quod ipfi Filius Dei, cujus vita

g u

T

i

yiomd

et fanguis omnium animarum aeterna falu-

tae infnitis vicibus pretiofior erat, quod

yenis ?

aipt.!

inquam ipfe Filius Dei, innocentiffimus

ffy qüj.:

utique pro Adae noftrisque peccatis ho.

j ^

ftia ejusmodi fuccedanea evaferit, fatus

wocnal IUV

maleditium pro nobis a).

Quis fe capiat,

a ^

RP

cum verba Apoftoli legerit b):. Eum qui

PWFW

non novoerat peccatum , Deus, pro mabis pec-

2]51 qüü'

j

caium fecit , ut mos efficeremur juftitia in ipfo.

WW

Omnes angelos , et animas hominum uni-

j

Jd 21 g

verfas aeternum perire prout omnesrfa-

4

ten-

put

xæm

4) Ad , Galat. $, 13

Qu'"

b) 2. Ad Corintb, $5 *1.

ss

p*

344

Tyattatus quintus.

tentut, tolerabilius fuiffet, quam Deum

frit

hominem vel minima moleftia affici. Nunc

etiam mortem et quidem mortem crucis

idxv

ad expianda peccata noítra id eft

aliena,

fubiit.

m

$. 745.

Haec fcilicet eft illa aeterna lex, di-

T

vina, nempe voluntas, quae etiam Chri.

fto homini eft fcripta, qui per os Prophe-

UT

tae confitetur a): n Capite libri fcriptum

|

eft de me , ut facerem voluntatem tuam. Quod

teftimonium , ut fcias ad primam legem ,

$

et ad mortem a Chrifto ex ea pro nobis

Q"j

113

exantlandam pertinere

, intérpretatur Apo-

M

h

itolus b). Tünc dixi:

ecce venio.

In capi-

te libvi fcriptum efl de me, ut faciam Deus

voluntatem tuam

Superius dicens: quia boftias,

Mj

et oblotiones pro peccato noluifüü, tunc dixi:

£C6ce . Uenio,

ut faciam voluntatem tuam.

In

qua voluntate fanttficati fumus per oblationem

ï

corporis lefu Chrifii: O immenfam aeternae

Z

h

legis bonitatem et eflicaciam infinitam ,

per quam omnia, quae bona funt, fiunt,

€t per quam omnia, quae fiunt , bona funt.

er quam intelligimus bonum effe, ut ani-

mae de fe innocentes pro alieno peccato

Juftum piaculum , id eft pro peccato Ada-

)? W*ï

In1

»tat

» gat

^&) P[alm.

» $.

"

P) 4d Hebraeos lOo;, 7. et feq.

-

Caput XIV.

345

Deu

micum Chrifto victima fiant: nam Deus

Nun

id voluit

l

UW

Mp

CHRPUT -XTIV

Rationes buic explicationi adveríae folountur.

$.746.747.749. Explicatur, quod non mera poe

L

na, fed etiam peccatum in nos in Chriftum

(

Al

fola poena peccati tranfierit

749. Status peccati confiftit in defe&u carita-

)mnh

ts, et juftitiae

ï

irij

5o. Parvuli fine propria culpa peccato impli-

W

cati ,

A Deo odio habiti,

lepdt

;-

. Summa miferia affecti

l

Dl

j* 784-

Inimici Dei exiítunt,

r n

ä

gï

g?

5. et.756.. Quod de Chrifto,

licet

is pro

peccatis noihls fit hoftia fuccedanea,

dici

N

]u

nequit

$ 757.758

Parvuli

per

privationem . juftitiae ,

hoj

l

Chriftus per mortem fuam debitas peccato

(

poenas luit

r !

$.759. Poena Chriíti eft gravior, quam illa par-

vulorum eft.

f

$.760. Qui proinde infinito titulo nos fibi de-

tert

vin LtOS tenet.

Qitaf,

6.761.76

Status peccati in parvulis ampiius ex-

plicatur.

fiun

H fuy

$. 746.

yt at

.,Nonne fic transfufio peccati oripi-

eCcato

,nalis in infelices Adae pofteros confifte-

) A

in obli-

Ti

,Iretin mero reatu poenae, id eft:

»gatione debitas alieno peccato poenas Inen-

53 dLy

mortem ï.OACïdDdl, feu in eo, quod

Ys

92 qul

C

346

Tra&atus qqintus.

,,quis pro alterius deli&o in hoftiam Vfuc-

j

,,cedaneam a Deo affumatur? Atqui hoc

»

;;

,plane falfum eft: nam Íi obligatio pro

nC(

,peccato Adami juftam vindictam fubeun.

, di peccatum originale in nobis confli-

,tuit, tunc dicere cogemur, quod etiam

,; Chriftus peccatum originale contraxerit,

hi

,jutpote qui'/reatum ac obligationem ju-

— -s

pr

,Ítas pro Adami noxa poenas luendi a

10

Chri.

,Patre fuo impofitam fuftinuit.

ha

,,ftum vero eo modo, quo nos de pec-

Tüe

,Ccato Adae participaffe abs ingenti fa-

lr

,crilegio dici non poteft,

pe

f à

$. 747

Ql

,Scilicet per peccatum originarium,

(t

,praeter obligationem fuftinendi poenas,

Sed

,;0nge aliud quidpiam propagatur: nam

tàn

,per illud inimici Dei, id eft peccatores

W

, conftituimur , definiente id concilio tri-

Q

,dentino a): Siquis 44dae praevaricationem

&

» fibi foli, et mon ejus. propagini a[ferit nocuif-

—— SÓáÁ€

ut

»f€: — — aut inquinatum illum per inobedien-

ali

,liae peccatum, mortem, et poenas covporis

WU

.tantas, in ommne genus buwmanum transfudi[[e,

li

»-Anatbema fit. Quod intelligi nullatenus

pe

»poteft; Ergo longe abeft, ut per ideam

p«

»» Viétimae fuccedaneae qualis equidem Chri-

U

»,ftus pro peccatis noftris eft factus, trans-

W

»fufionem peccati originarii rede expli-

y

Qu

4)' Seff. S.. Can. 2.

Caput XIV.

/

347

nf

M

,,ces. KFEramus natura lez'z' irae, ait Apo-

i hr

Ch

N

»Ítolus ad Ephef. quod in Chriftum no

:

h y

3 Cadit. ,

Qd

I COW

5- 748.

j o

Utique poenitere me debébit, quod

T

huic caufae, in qua füccumbere me jam

Da

I]

praevie eft neceffarium , in loco tam alie-

Qeni

no me immiferim.

Sed an prorfus nihil

?

Fo

habeam, quo ad argumentum, cujus vi

d)

me tantopere premis refpondere poffim?

efti :

Igitur nos, non item Chriftum in Adamo

peccaffe tantopere exaggeras: hoc enim

fi abeffet, propagationem originariae illius

culpae per hoftiam meam fuccedaneam non

Jf TUf

adeo inepte explicari fors concederes.

Q efdS

Sed dic, quid eft ftatus peccati haeredi-

N

tarii, quem noftra nativitate infelici fane

catom

incurrimus? Puto, quod hunc in a&u illo,

jlio ?

quo Adam peccavit, non conftituas. Nam

'cg!iäliff |

efus pomi fatalis adeo in nobis non eft,

ul

ut etiam in Adamo mox tranfierit.

Seu

i

aliter: peccatum. quod ex Adamo traxi.

(l

f

7

mus, non eft peccatum aGuale, fed babi-

!

^

t

j

il

tuale, prout theologi loquuntur: qui fub

j

peccato atuali intelligunt ipfum a&tum , quo

jf

peccatur ; fub peccato autem Pabituali ac-

T]C rh

cipiunt peffimam illam animae conditionem,

q

in qua peccantis anima etiam poftquam

CXPL

peccatum tranfiit, perfeverat. Sed neque,

i

Ü

quod lubens admitto , ftatus originalis pec-

cati

m

d

384

Trattatus quintus.

cati ftat in fola obligatione debitas pro

ht

d

eo poenas luendi: haec enim in Chrifto

wrg

abs tamen peccato originali dabatur.

-

Quic

d

au

$-- 749.

a

te

Itaque ego puto, quod ftatus babitua-

put

lis peccati quo;/homo ex a&u praeterito

Iu

peccator conítituitur, confiftat in defe.

ais a o

boi

&u juftitiae, quae eft inimicitia cum Deo,

at

feu odium , quo Deus peccantem perfe.

C&

quitur , juxta illud:

Odio funt Deo impius,

Tun

et impietas ,. ejus.

Vel an ad ftatum pec

fat

cati ex actu praeterito remanentem aliud

Ie (

requiris? Certe hac ratione Chriftum, qui

juftitiam nunquam perdidit, a peccato jam

liberavimus; inter hunc enim, et Patrem

perpetuus amor dabatur: qui tamen par-

hd

vulos utpote filios irae mifere deftituit.

Ts

W

$. 750.

L

U0

Dlices: » VVere haec, fed ad rem

110|

»ipfam omnia inepte dicuntur: nam re-

la La o Üf

QUa

»dit eadem quaettio , cui te , eandem fem-

—

Veli

»per iterando, velut immori faciam. Dic,

Qum

»Cur Deus parvulos de fe innocentes

Driv

»Odio habere queat? At quid juvat ho-

wf

»ftia tua füccedanea? Explica, quomodo

li

»Deus innocentem odiífe queat.,,

iT

$. 7$1.

m

R

Sed etiam hic aliqua refponfio, ve.

lut füuppetiae quaedam in infidiis pro me

1

&&

latet

n

Caput XIV.

379

A p

latet.. Quando: Deus parvulos et omnes

Crilo

originario peccato infe&os odio bhabet,

[rl

quid fit? Quid eft odiffe? Amor et ami-

citia ex mea opinione eft affe&tus, quo

alteri bonum volumus : unde odium effe

hbt

puto affe&um, quo alteri malum decerni-

vetet

mus.

Sed quia malum eft merus defectus

)d

boni, reapfe per odium inimico varia bo.

m

nae s. vitam, honorem etc. deeffe volumus.

; p

Certe mori eft vita exui: unde qui alte-

) duf

rum occidit, eundem vita carere defide-

m p

rat

Non video, quid ex his facilé nega-

m al

re queas.

m, qu

$. 253

tj

Patret

Quando itaque Deus aliquem odio

habet, varia ei mala vult,

f

feu. quod cla-

n pf

jl

rius eft, varia eidem bona deeffe decer.

nit: aliam enim odii, quale in mentes ra-

tonales, et non in merum fenfum cadit,

j m

notionem non habeo.

lam . quaeritur ,

quaenam bona Deus inimicis füis deeffe

velit: puto quod fola eos caritate, et quae

; Di&,

cum caritate femper eft eadem, juftitia

Caritate enim fruimur Deo, id

ya

privet.

eft, fummo , et omni bono: caritas , con-

"U

omOLO

ftituit fummam hominis felicitatem, prout

in Tractatu de fummo genere omnium vir-

tutum ex Patribus, ratione, et ex ipfis

L

gentilibus Philofophis demonftrabo. Unde

y

$ Cà.

p p

neceffario confequitur , qpod defectu

rita.

lat

ag

550

lratkatus quintus. |

ritatis fumma miferia fit.

Sat eravi ita-

que odio Deus eos perfequitur, quos fum-

ma miferia id eft defectu caritatis punit

, uX

$:-753.

/

et

Tota itaque inimicitia , quae Deum

| þï(

inter et hominem peccatorem datur, in

; IO

eo eft, quod homo ejusmodi Deum non

qui

diligens caritate et juítitia, feu conjun&io-

t

n

Vit

ne cum Deo deftitutus. maneat.

Quam-

at

primum enim Deum diligere incipit, tam

primum ceffat ompe odium, et tota ini-

p

micitia.

aet

Caritas non tantum originarium,

fed etiam proprium quodvis peccatum ab-

olet.

Inter diligentes: odium non poteft

intelligi.

S- ?54-

| atis

& !

Status itaque peccati et odium Dei

in hominem peccato obnoxium, demum

5

ber

ille

divina inimicitia eft defectus juítitiae et

caritatis noftrae in Deum. Quamdiu Deus

! Qu

hac caritate nos privatos relinquit, nos

; poe

fummo odio habet,. id eít: fümmum no-

jf

bis malum irrogat.

Sicut enim caritas,

tüm

li

prout mox dic&tum fuit, cum Deo, id eft

cum fummo bono nos conjungens eft fum-

(f

ma noítra felicitzs, ita privatio caritatis

Ttm

a Deo, feu fummo bono noftro feparars

n

non poteft non eíle fumma

iní

ra,

/miferia nOoe

$. 755*

Coput XIV.-

351

t

$. 75—5.

&m

Iam Chriftus pro peccato Adami (et

[

utique etiam pro peccatis noftris) factus

eít hoftia fuccedanea eatenus, quatenus

Den

ro eo peccato mori debuit: parvuli ve-

E

ro fimilis hoftia fuccedanea funt fatti, eo-

quod caritate quoque. propter illud pecca-

f M

il

W

tum privati extiterunt.

Et ideo privatio

vitae in Chrifto, et privatio caritatis in

Qüm

[

parvulis ea mul&a funt, quam utrique

j

pro dolendo illo primi hominis facinore

aeternae juftitiae exfolverunt.

Vrl

Dm d)

y

I

!

L]

$. 756.

uia vero defe&us juftitiae et cari-

tatis eft ftatus peccati, divina inimicitia

; t

et odium Dei; et quia Chriftus neutiquam,

bene vero parvuli caritate caruerunt: ideo

audüm

bene.vero ifti fta-

ld

ed

ille quidem nunquam,

tum peccati fubierunt. Etfic in Chriftum

] Dau

no

poena peccati, n

on ipfum peccatum in

ros vero Adami utrumque, pecea-

m

poüe

tum

fcilicet, et poena peccati tranfit,

amac?

[

Vl

His enim nedum varias poenas, fed etiam

defe&tum caritatis, id eft, fummam mife.

i

f

riam voluit, $.752. feu quod idem, hos

t

etiam odit $.754. inimicos habet, id eft

n

0 r

in ftatu peccati reliquit.

"N

$. .757-

9 75»

d

352

Trattattis qzzz'ntus.þ

, ?Ztl'.'

$5257*

, Et hucusque te non admodum adver.

fantem habebo.

Item quod Chriftus inno-

|

cens poenam pro alieno peccato fübeundo

hoftia fuccedanea fieri potuerit, non tantum

im)

credis, fed etiam utcunque capies.

Solum

u

id tibi manebit myíterium: quomodo in

1 t0 i

fin(

poenam alieni peccati Deus innocentes

nedum affligere fed etiam odio habere

eril

Scili

queat.

Sed in quonam confiftebat poena,

quam Chriítus pro Adae peccato fubiit?

&

ln privatione vitae haec poena conititit.

et

Quidnam vero eít odium, quod Deus in

Dlüs

illos parvulos gerit? Eft privatio juftitiae

r

lt

et caritatis $. 753.

Hac enim a fummo

]u

Bono fejuntti, quocum alias per caritatem

lm

fatts

fumma quadam felicitate uniendi fuiffent,

incurrunt fummam miferiam. Et fic Deus

Ub

eis irrogavit fummum malum, id eft: ma-

iu

ximo eos odio habuit:

et quod

iterum

qu.

idem eft, per hoc.eos conftituit in pec-

Cat

cato babitualà $. 749.

n

: du

hii

$. 758.

Parvuli itaque per id hoftia fucceda-

nea funt facti, quod juítitia et caritate,

Chriftus vero ex eo fimilis pro peccato

m

noftia evafit, quod vita privatus fuerit,

t

lam privationem vitae in Chrifto a te in-

Tif

telligi putas ; privationem oratiae et cari-

tatis

Caput. XIV.

353

tatis (quae jam alias nemini debetut) pro

impenettabili myíterio habes

| UT

$- 759

.IS l x()

lethO

Et inde an non magnopere te ipfum

Iri

implices

Cogita enim, cujus.pretii fit vi«

OT

ta Chrifti, et fanguis ejusdem prto peéca-

Qodp1

to fufüs: et cujus pretii fint omnes omnium

fanétorum ,

et quorumcunque fplrituum

OCU

lldu

exiftentes ,. vel etiam poffibiles caritates ?

Scilieet prae his omnibus pretium vitae,

W

fuh

et divini fanguinis vicibus vere infinitis

In vita Chrifti in immenfum

on.

eft majus.

Jeli

plus fuit, quam in falute aeterna, aut in

caritate omnium Anüelorum et honnnum F4

]UHI L

fumt

prout omnibus certum eft.

Iam privatio«

tatt

nem hujus, et tantae vitae parum admi-

raris: privationem caritatis non nifi vi

yfent

tibi illata tándem credis.

Scilicet Chtriftus

M

fua mofte poenam in infinitum majorem,

51f f

[qur

quam nos noftra caritatis ja&tura pro pec.

caàto Adami éxfolvimus.

illud punitionis

Ilj Pe

genus intelligas velim: et leviflimos illos

i&us, qui parvulis inflié&ti fuerunt - adml.

rari ceffabis.

1

-

$. 7606.

UCLCC

Cuim vero Chriltus non tantum pro

jtitl

pCCn

eO peccato, quod ex prxmo parente tuó

tfàxifti, fed etiam pro iis, quae tu com-

ïl!"ï

l

W

mififti fit mortuus; hlc quidem per oce

Tom. 11,

[

cafio-

[af,

[ )

354

Tradtatus quintus.

éafionem te monere juvat, quae vis feri:

fum tuum intimum pervadere debeat, curmi

in Propheta de Redemptore tuo lcges.

li

Vere languores mofiros ipfe tulit, et dolores

h

Whoflros ipíe pertavit; et nos putavimus eum

eí

quafi leprofum et perca[Jum a. .Deo

Ipfe au

U

tem vulnevatus efd propter iniquitates no[lvas;

d

atiritas. eft propter [celera ofrra.

Omnes nos,

fu

quafi oves erravimus , et Oofzut Dominus in e0

k

mzquztatem ómnium no/h um.

Oblatus eff, quiá

M

tpfe ooluit 4 et non apéruit os$ fuumi ficut ovis

qu

àd occ

ia

tonem ducetur.

tgh

c s Propter fcelui

V

populi mei percujf. eum.

Verum de mümca,

g

et omres aeternitates lmmehfum exceden-

Ti

te caritate qua Deus Homo pro nobis e

u

mortuus

tractando caritatem theolovicarti

li

diligentius agam

Nunc jpraáefentem cati-

Mi

fam ptofequamut.

l

Q

el

$. 761

a

Itaque ultra hucusqué dictá animuri

f

tuum vellicabit feqüens: ,,In peccato ori.

p

fi

»ginali praeter obligationem ad aliquas

, poenas fuftmcndasg, et praeter defectunmi

,Caritatis aliud infüper cerhere mihi vi.

s d

Aegre aliiss perfuadebis, pdrvu-

,10s ex eo folo noxa originaria infectos

», efíe

Nam

quod fine caritate nafcantur

M

»Deo invifi, et digna odii materia funt. j

i

$. 762.

Caput. XF.

355

) ff?'

& i n6e.

Qu

. Hic vero recole ea inprimis, quaé

agac!

l»bx ]

fupra $.752. et feq. $.743. ** di&a funt.

0il

Tum vero adde fequentia: omnis virtus

!

ii

eft juftitia et caritas a), ac proin per cer-

V

j

tam confecutionem omne peccatum eft

Ó

)l

J)b

p

Prout de

defectus juftitiae et caritatis.

(,'x

j

fupremo virtütum gencre agens evincam.

L]

"i

/

Et fi forfan hoc tibi perfuadere nequeam,

id faltem eum omnibus theologis admittes,

[ i

(u &

quod omüe peccatum caritatem aflligdt ,

r

Vel fi lethale fitj etiam evertat eandem.

J

j

Igitur omné peccatum attuale , id eft a&us,

(&

MV

A

quo reapía pecéatut , non in quantum eft

Juis ü

a&io phyíita ; fed in quantum efít mora-

lam fi pecca-

ogiïäïu

lis; erit defectus caritatis.

m

tum a&ualé eít metus defeétus juttitiae,

jeu caritatis: num babituale peccatum , id

eft, ftatus poft actum iniquum remanens ,

aliquid aliud quam merus caritatis, feu ju-

ftitiae defe&us effe poterit? Num effecttui

anm

j d

00

plus, vel aliud tribuendum putas, quam

ah fj

(

quit in caufa?

e[cftux

CAPUT. X V;

mlxl !

h, n

1

pä

l

i

(!

Relz'qual argumenta di[Jolountur-

f

þ,:

$. 763. 764. In parvulis non marus defectus , fed

vera caritadis privatio intelligitur.

ifi

|

Z9

g.

65*

L]

J

a) Fid. ?raäat. de fupremo genere. virt.

Ws

556

Tratatus quintus.

$.765. Quodü ne quidem ekx his ftatum peccati

in Adae pofteris intelligere tibi videaris,

$. 766. Cogita, ftatum peccati in mera juftitiae

privatione confiftere , quem Adamus poft per-

petratum peccatum . obtinuit j

füb

$-767. Vere peccator exinde nominandus.

op

$.7683. 769. 770. Nos illius actus, quo Adam

þh(

peccavit, non

fumus participes,

tánquant

foi

caufa acus , fed tanquam obje&ium , in quod

be;

actus ille peífimani vim fuam exferuit.

$.771. 772. ]n poenam fpeccati Adamitici nom

E

tantum variis calamitatibus, fed etiam ipfi

ott

E

peccato facti fumus obnoxii.

| fem

$.773.774. Ad poenam fenfus refpondetur.

Ím

$.775.776, Indoles hoftiae fuccedaneae explicatur,

$.777- 778. 779. Reliquae quae obítare videntur,

Vat

ant

inoleftiae complanantur,

ii

$. .763.

&

jut

.Aft parvuli caritate iioti privari

——

Wt

,tur hanc nunquam habuerunt, utpote iri

us

Va

»peccato nedum nati, fed jam concepti.

:

C0

,1Non potuerunt per peccatum primi pa.'-

tü

.fentis eo 'decore exui, quo nunquari

di

,Orhati erant,

Dein caritas utpote mera

(r

» gratia nemini debetur: nullum fuppliciurti,

C

» àut culpa intelligitur in eo, quod alicui

NT

. beneficium , ac metum donum fub nulia

Qs

V

,Latione debitum non tribuatur.

Et fic

Voc

.V6ra jprivatio caritatis in parvulis, vel

»,Don datur: vel faltem non poena, omnium

Viq

pe

»hinime peccatum dici poterit. ,;

Y

Obl

$6p

)

P

Caput XF.

$

«

«

l,

$. 764.-

Wt

f

Futurum neutiquam, multo minus

fuüb conditione futurum aliquod ex mea

opinione cogitari poteft. Unde multa ex-

b

plicatione, et variis ambagibus hic opus

iNqui

'l

foret a): quibus ne moleftus tibi effe de-

nqu

beam, juvat ufitatum loquendi modum

ilci N

fequi.

ltaque fi Adam nop peccaffet , nos

i

omnes in originaria caritàte nafcituri fuif-

femus, qua ingenti fpe nunc deftituti cum

fimus jam vera privatio intelligitur.

Pri-

.iicamt

detti

vari enim non tantum iis dicimur, quae

antea habita deinceps perdimus, fed etiam

jis, quorum adipifcendorum fpem certam,

et jus aliquod habuimus, et qua fpe, et

jure poftea exuimur. 'Vera in his jactura

TM

intelligitur.

Cumque. haec caritatis pri-

xe t

vatio quoad nos propter.

Adae peccatum

(

contigerit, veri nominis poena intelligi-

tj p

tur Quod vero mifera haec noftra con-

gt

ditio, fcilicet ftatus caritatis per pecca-

n

tum deftru&ae peccatum (habituale fcili-

cluff ,

cet) vocetur, et fit, patet ex antea di-

al

Gis.

In Adamo fcilicet confiderandus eft

pul

actus ille tranfiens, quo peccavit, et hic

a

vocátur peccatum a&uale. Exin Adamus

"

usque ad fuam cum Deo reconciliationem

fiif

peccatum omnino habebat, quod babituale

vocare folemus.

Et hoc confiftebat in

obligatione ad füftinendam juftam poe-

Z

nam,

sl

! 8) Vide traclat, de prim, verum cauf.

o

358

Tmäatus äuintus.

nam, et in privatione gratiae et carita-

»

tis.

1

Peccatum Adae attuale nunquam erat .

nofirum, utpote qui fru&um illum veti-

jl

tum nunquam comcedimus , bene vero pec-

»

»

catum Adae babituale , id eít ftatus poft

actum iniquum remanens.

lam .hoc pec-

a

catum babituale eít teerus defectus carita-

!

»

tis, et non qualiscunque defe&us, fed

prout eX peccatoÓ ac

iali defcendit, et ob-

sl

li

ligationem fub eundi debitam poenam fibi

fociatam habet

Haec privatio caritatis in

Y

A

^

damo: poft a&um iniquum erat veri no-

fà

minis

1o

pe

pe

ccatum , " babituale fcilicet:

tale

etiam eít in nobis, ea fola differentia,

(

ls

quod illud ip Adamo ex actu proprio, in

lic

nobis vero ex a&u alieno defcendat. Et,

fic defectus caritatis, puta femper prout ex

at

NT

jeccato Zddami inducitur , et privatio et poe-

I N

J

na, et peccatum (abituale fcilicet) et eiï:,;

et recte vocatur. i. 5 7 43-»33;;

l;

[

$. 765.

illg

uod fi mens tua ne his quidem fi-

Ll

[

bi fatisfactum eífe fentiat, fequentia in-

primis eidem occurrent: .,infelices Adae

-

M

»Ppofteri ob peccatum parentis fui malum-

h

» Concupifcentiae , innumeras calamitates,

tf

»necefüitatem moriendi, et infuper obli-

V

»£g3tionem fübeundi

n

poenas

aeternas,

quascunque demum , ac denique priva.

lh

» onem caritatis ,. quae eft vita animae,

et

859

Caput X V

n

mortem quoque animae incurre-

p et fic

t

, runt.

Sed haec omnia poena peccati,

W.

non itaque ipfum peccatum eiHe viden-

) tuh

Cum tamen ex primo parente no.

)

34

,Ítro etiam peccatum ipfum traxerimus.

p

,Quare notio piaculi vicarii, quo folo

, hiteris , peccatum originarium plene non

þzri?;

lnl

$s explicat.

Poenam pro peccato fübire,

y

Poenam qua-

,utique peccatum pon eft. ,

Ü c

lemcunque. fubire peccatum non eft: fi

l

)

L

atl

vero illaa poena contineat Wefectum. cari-

tatis, et juftitiae, tunc etiam ipfa poena

jj »

peccatum eft: Eoquod peccatum nil nifi

uH

'

9t

defe&tus juftitiae fit.

Unde Concilium tri-

oj

dentinum naturam peccati originarii defi-

niens plus de eo mon dicit, quam*fuüum

rr'

Sic autem ftatuit b ):

argumentum habet.

qui d

t p

Siquis 44dae praevaricationem fibi foli, et mon

ejus propagimi a[ferit mocuiffe , €t acceptum &

a Eïï

Deo fanttitatem et juflitiam , quam . perdidit fi-

bi foli , et non nobis etiam eum perdidifje, aut

inquinatum — lum — per inobedientiae peccatum

mortew) et poenas corperis tantum in omme ge-

w

j n

mus bumanum iransfudiffe , non autem. et. pec-

catum , quod wmors eft animae.

"naíbema fit.

ii

uo con-

Tam quid eft mors animae, in q

p

Pc anima

f

fiftit peccatum ? Scilicet caritas .e

vita: per confequens defe&us caritatis eft

o

mors animáe, nam qui non diligit, manet in

TO |

Et fic videtur concilium triden-

morte c).

Pïival

tinum

fl

:

g

€) S. Ioan. $ , 15.

b) Sef. 5. Can. 2.

460

Tva&tatus quintus, -

tinum labem originariam in iis folis capi.

tibus conftituere, quae argumentum tuum

4

continet, et quibus non vis contentus

: f

€1ie.

'ä pl'(

P

$. 766.

Et fane Adamum penitus infpice qua-

fe

ä

t

lis a perpetrato deli&do usque ad poeni-

d

tentjam extiterit.

En, datur in eo obli-

DC

gatio ad poenas hujus, et futurae aetatis

fuftinendas z-defeGtus caritatis, ita, ut nec

NU

| fue

ipfe Deum, nec Deus ipfum diligat, et

! DO

potius averfetur maxime, et quod idem,

juftitia deftitutus maneat,

'Tanta imala in

Qi

LU

eo non fimpliciter, fed propter efum il.

jumefatalem dantur.

Àn aliud infuüper in

Ti

Adamo poft peccatum, et ante poeniten-

tiam cernis ?. Defigna illud — — Certe

ftatum poft.a&ionem iniquam durantem

non tantum reatum poenae, fed etiam

)

reatum culpae, et veri nominis peccatum

»

effe (in quocunque demum confiftat) ex eo

?

patet, quod per poenitentiam nedum poe-

b

na, fed etiam culpa, id eft peccatum re.

mittatur. .Qua vero ratione culpa remit.

ä

ti poteft, fi poft-a&um praeteritum nulla

á MENRUQECTOONRUOANOTO MU EE Ed 0 ÉT

culpa ampliüs eft praefens? Et tanti de-

feé&us ne unico quidem accepto ob infe-

lix ilud Adae peccatum etiam in nobis

T

.-

ante Xbaptifmum dabatur

d

4

Y

$. 267

dcts

6t

Caput XV.

7

5. 7 67'

uum*ï

Jam fi quis Adamo in hac conditio-

WH

ne, et pomi efü jam finito exiftenti ex-

probaffet: Pecca

tj reus es, peccatum — babes ,

Peccatores: am talis Adamo injuriam fecif-

fet? Sed an exinde triftes hae denomina-

tiones non etiam in nos cadebant, et qui-

Qdf

(l

dem verifime antequam in Chrifto renati

eramus? Dic vel unicam rationem, per

u

:

quam Adamo mox defcripto nos meliores

fuerimus , nifi quod hic ex fá&o proprio,

J* |

[

D.

nos vero ex alieno peccatores fimus effe-

&i.

Scilicet ob rationes omnino pares

l ;'n

m

nos aeque, ac Adamus peccatores et fu-

mus, recdteque nominamur.

r

,

ftef

$. 768.

At

. Sed neqüe fic acquiefces, potius fe-

n

quentia objicies : ,,INos non tantum de

efif

407

,tatu, qualem Adamus poít peccatum

»Íubiit, fed etiam de ipfo a&u peccati

eyd

»participavimus. Ac&us ifte fatalis, qua-

pOE

,cunque ratione, etiam nofter erat. Hoc

j fe

»tua doctrina nunguam explicabis. ,

2

Jl i

$. 769-

P

d

j

Attamen finito efü nec ipfe Ada.

n

mus, ex ipfo a&u dico, ex ipfo a&u,

deinceps aliquid potuit participare. Nam

adus praeteritus non eít, nihil eft dein-

|

^ $

ceps i

462

Traütatus quintus.

ceps: ex nihilo nemo quid participare

[

poteft.

lam (j praeter lapfo jam»*actu,

li

nec Adamus aliquid participavit , multo

tri

minus nos aliquid exinde capere poffumus,

j tin

Verum 1

12ace

Pa

c tibi fors parum fatisfacient:

n

eoquod praeteritis, et futuris aliquid fub-

1

1ifi

elic, caque plus quam merum nmnihiium

a

DOA

continere tibi videbuntur.

"- w

mu

$

e

y.

".

OB

la

Quare propinquius ad morem fchola-

H

rum, et ad ipfum captum diéta tua di.

(

Wr

finguo: Nos ex ipfo Adami a&u aliquid

participavimus tanquam caufae actum per-

u

petrantes, hoc nego plane:

Nos ex ipfo

h

l

Adami attu aliquid participavimus tanquam

fub

xl

jectum recipiens, hoc liberaliter con-

pe

cedo.

Atque in hoc opinio quorundam

-

u

Ü

theologorum maxime impeditur, quod con-

tra Apoftolum $.734. et 735. laudatum

putent nofiras voluntates primi illius pec-

cati aliqua ratione caufas fuiffe, et nefcio

quo. demum

modo in illud confenfiffe,

»

Atqui hoc nullatenus verum fuiífe arbi-

5

tror.

Sic enim hoc peccatum non tam

»]

originarium , quam , perfonale foret, pro ra-

»|

ta fcilicet efficaciae illius, quam ad illum

»l

a€um a nobis exertam fuiffe opinantur.

»

Sic infüper illud. peccatum haberet multi-

plicem originem , quod quidem falfum eft.

LC vide quam fecure hac ex defipitione

con-

365

Caput XV !

1art

concilii Tridentini fcribere liceat, quod

pi

dU ,,

ita liabet 4): Siquis boc Z4dae peccatum; quod

lr

4

origine unum efl, et propagaiione , mon imita-

i

tione transfufum ommibus , id eft. unicuique pro-

II

ul

411

Po V

urac vires, «el per

prium vel per . bumanae

ld .UD

aliud remedium a[[erit tolli, quam per wmeritum

unius Mediatovis Domini moflri defu Chrifüi.

ihi H]f

— — Zhnatbema fit.

Quod vero primum

illud peccatum fui caufam habuerit in fo.

la Adami voluntate, docet etiam S. Au-

[

guftinus e) : Et illud, quod in parvulis di-

vt

T

0. cun adbuc non utun-

u d

citur originale pecca

tur arbitrio voluntatis, mon ab[urde vocatur

jigi

etiam «oluntarium, quia ex prima bominis ma-

1j

rin

la voluntate contrattum, faütum efl. quodammo-

do baereditarium.

Et fic voluntas noftra

*qll&."l

con

peccatum illud neutiquam effecit, ab alio

vt

tamen ex integro commiffum jufto Dei ju-

r

100

dicio fibi impofitum omnino fuftinet.

qurunm

MU

$. 77f

5P€v

19[»0

,sed nonne f'x'c, non peccatum fed

j

Tmera peccati poena in Adae pofteros eft

, derivata ?

Nam quid eft effe hoftiam

D)

| u

Jf

,pro alieno deli&to fu

M

CC

edaneam fieri, ni-

o n

, i pro alieno peccato puniri, et aite-

jf

»rius culpam luere? Sed hoc eft contra

'ü

»fenfum Ecclefiae, quae non tantum poe-

iit

j |

nam ,

e(u |

(

-d)- Sej'./s, Can. 3.

e) Libr. 1,. Retract, C. 13.

i

364

Tra&tatus quintus.

,nam, fed etiam ipfum pf:cca'tum' in mos

, derivatum fuiffe docet f ).,,

$. 772.

Refpondeo jam ad iftud eadem , quae

faepius jam , et inprimis $.770. jam dixi

fcilicet : Noftra calamitas quantum ad Ada-

mum efít mera poena: 'Tot enim malis,

atque ipfo peccato involuti fümus ad dig.

nas de peccato Ádae fümendas poenas.

uantum vero ad nos non eít mera poe-

na, fed.ipfum peccatum, quiax quod to-

ties jam dixi, noftra calamitas etiam defe-

Gum juftitiae involvit: Et fi totum pau-

cis compledti, velis fequens denique eft

verum: Ad puniendum Adae peccatum

miferi nos variis malis, atque ipfo etiam

peccato infe&i fümus per omnia tales,

qualis Adamus poft peccatum eousque erat

donec per poenitentiam cum Deo in gra-

tiam rediit.

Scilicet ad peccatum Adae

digne puniendum: nos quoque peccatores

id eft juítitia et caritate carentes fumus

etfe&ti.

L.

, Merus tamen defe&us juüitiaex, et carita-

non videtur

»,tis, quod perpetuo dicis,

,1emper peccatum effe.

Nam fi Deus pri-

, Ium, hominem in ftatu naturae purae et

».Pper aliquod tempus e. g. durante infantia

»Íine ufü rationis condidiffet, is certe jufti-

s tiae , et caritatis attamen etiam expers pec-

" Icati extitiffet. ,,,

Varia

: f2 Tridentin. .Se.'äl,s. Can. 2«

Caput. XV.

565

Varia huic argumento. opponi polfent?

n

et

haec hypothefis

ne

cogita-

inprimis ,

ri quidem fors poterit.

Nam

Deus con-

dendo mentem rationis capacem, eoipfe condies

dit facultatem ad bonum infinitun factam.

Curü

itaque bonum fummum pfout álibi oftendam, in-

qui

vito deelfé nequeat: vix poterit dari talis facul-

y (iu)

tas, qduae fiec per babitum; nec per acum

| Msl

cum bono funimo five per vinculum natura-

le, five per vinculum fupernaturale abs omnijli-

bertate non fit conjunca.

Et quidem, quod

d

hominem fenfu ac defiderio infiniti boni, feu

[

üeternae legis deftitutum condare potuerit ,

t

nenio prudens negabit.

Quamdiu vero huna

od t

fenfum menti ratione pfaeditae tribuit, fig-

num certiffimum eft, quod equidem fine omni

Wi

obligatióne, liberrime támen íalem menterri

T u

ad fruitionem fummi boni deftinarit;

Sed

j d

longa hac difputatione omiffa, (impliciter re-

d

eQtut

ífpondeo: defe&us juftitiae nullo modo vo-

luntarius fors non efít peccatum, attamen de«

d

[af]

fe&us juftitiae ià aliena faltém Vo

ntate vo-

tales

luntarius omhino eít peccátum.

Et fiquis

r

|

dem non rmifi adlienae voluntati ifte defectus

t

fit liber, erit peccatum fpectata ejus caufa

Wi

alienum, fed confiderata ea facultate, in qua

M

datur, ninquam noh erit peccatum proprium.

if

r

furis

, Sed péccatum ptoprium ek libertaté

,,aliena? — — 5

'uomodo ex aliena

H

culpa pofüimuüs juftitia deítituti inanere ex

e

$.740. ut puto facile intelliges. . lam jufti-

nj

J

Injuftitia eft nori

tià carere eft injuftum effe.

J pl'l

juftitia Medium inter has non datur.

Qui

4 C

caret luce, jam eft in tenebris: et qui vita

futti

deftituitur ; jam miortuus eft, — Qui juftus non

j

hi

eft, peccator eft nàm qui cüm aeterna jufti-

gpiu

tia non concordat, eidem jam adverfatur ;

i&

ejasdem quippe aeternae juftitiae immota fen«

Va

tern

|

366

Tra&tatus. quintus.

tentia eft fequens: Qui mom eff mecum, eon-

Üü

tra me efl, et qui "mom colligit mecum, dif-

pergit g).

Unde fi ex $.740. capis, quo-

p

;

modo per peccatum Adae jultitia deftituamur,

etiam eo ipfo intelligis, quomodo ex aliena

. [it

libertate peccato obnoxii fimus fadi.

Et fi

fat

haec res tantopere te implicat, multum erit;

fi non iterato in mente tua notám peccat

]u

1 fe

ajentem tacite tibi effinga$.

al

$. 773.

; Sed Parvuli fine baptifino decedeti:

;»tes non tantum defe&um caritatis, -fed

,etiam poenam fenfus fuftinebunt: id quod

?

j,ex peccato mere alieno aegre intelli-

2

9t

35 gitut'yäk

m

Ü

4'

$

(A6

yl

Quaïem poenam fenfus homines cui

AT

àu

folo peétato originatio decedentes tole-

raturi fint, adeo incertum eft, ut etiam

w

nefciatur, an aliquam poernam fenfus fubi-

»

turi fint. Certe S. Augu(tini fententia de-

)7.4

fuper nullatenus tam definita mihi hucus-

J

que vifa.eft, prout plerique opinantur.

»Í

yI

Sed omittamus haec

Quid eft omnis poe-

na fenfus ad. peenam dammi, quod voca-

»p

Per Poenam damni,

mus ?

Nihil

fane.

»]

»f

quod in defeé&tu caritatis confiftit, frui-

.

tione: Dei, privamur

.

per poenam fenfus

?) &

aliqud corporis, aut nefcio qua integrita-

$(

te

te animi deftituimur. .Si ergo pgtas

ca-

g) Luc. 11, 23.

NÀ

Al

Caput. XV.

367

t

capere quod pofteri Adami pro peccato

i

QU

parentis fui poflint hoftia feri,

quoad

poenam damm, id eft per prlvatxonem C«

ak M

ritatis, qua iplo Deo frueremur: mirum

f

fane erit,

fi admireris jidem contingere

]1 V

p

quoad poenam [enfus, quae bona longe in-

feriora nobis rapit, ac proin fine compd-

rationé minor eft, quam poena dammi.

/'W»

9. 77$

CR

il

4,9It itaqué quod privatio caritatis;

)

jan

j utique non qualiscunque,. fed prout ex

mEEH

»peccato Adae deícendit, fit inimicitia

j,cum Deo;

et grave ejus odium in ejus-

,,modl animam , vefumqué peccatum.

Et

,fit infuper; quod per hoc eaedem ani-

ul

;,maé pro peccato Ádae fiant vi&timae, feu

t)

,,ultio in alterius locum fuffe&a; denique

if

4,fit etiam , quod Chriftus

pro alieno pec-

j fqu*

;,cato moriens fit holtia pro Adatni pec-

;,cato longe pretiofio? , ac longiilime ma:

p o

»joris momenti, quam animae tanta licet

MC"

atl

i

[

miferià affeCtae: attamen deinceps poe.

, nam animarum iftarurm

et magis infu.

tü

qa

,,per mortem Redernptoris admirabor

et

Aff

$,pro myfterio habebo.

Paucis hoftiam

ml

[

$j füccedaneam generatim non Capio. Quae

fl

»enim juftitia poenas reo debitas ab inio:

p

j,cente exigete? ;;

j

Ü

$. 776

i

[

Nenaos

^

368

— Jratatus quinius.,

$. 776.

[,

Aft quoties unus pro alteto v*cþïulii-*

li

tarie expromittit, id eít, alterius debiturfi

[d

in fe fufcipit?

Certe Chriftus Adae, et

Q

hoftrum omnium debita lubens, et five

&

cum, five fine praecepto moriendi liberé

fubiit: nam oblatus eff, quia ipfe voluit b):

Et Ecclefia exultans de eo cantat: Quiproó

wobis aeterno Patri 24dae debitum foloit i).

]am quod privataà, ac propria hominurmi

voluntate jufte, reCeque fit, nuim idem

per divinam , omni jure, ac lege fuüperio-

rem Dei voluntatem jufte juberi poffe

negabis? Deus voluit, ut pofteri Adae

per privationem caritatis, et odium Dei,

quod exinde fuftinent, et praeter hos pre-

tiofifma morte fua etiam ipfe Dei filius

vicaria pro primo peccato hoftia evadat.

uid.in his accufas? Num mens humana;

quae aliena debita fua folius voluntate füb-

ire certo poteít, ad.fe ipfam obligandam:

!

plus juris habet, quam ad "eandem obli-

gandam habet voluntas divina?*

O Ho-

mo, tu quis es, qui refpondeas Dco? — INun-

quid dicit figmentum ei , qui fe finxit: quid me

fecifli fic ?. Quod fi Deus volens offendere iram; et

lo

[2

notam facere potentiam fuam fuftinut n mul-

ta-patientia vaf/a irae, apta in interitum , u

Qu

l

oflenderet divitias gloriae fuae in vofa mifert-

H

"TP

b lfu. 53« 7-

$Q dh hymno pafcbal;

569

Caput. XV.-

Ina-

cordiae , quae praeparavit in glmam k).

Ut

ni admiratione tua, crede mihi illi volun-

W

If

fed

tati, quae juftum non poteft fequi,

juftum omne jubendo primum facit, jus,

)

aut legem fcribere conaris.

;e

* Eqmdun mens humana alienam culpam fuo

arbitrio eoufque in fe fufcipere non p()tL&, ut

jj

;

pro ea ftatu gratiae, ac caritatis carere velit :

ne-

|

TU

mo enim a hmmv Bono fua voluntate fe aver-

t

u

tere jurepoteít. Poene vero pro aliena culpa

tam felici

conditione hominem

alias inno-

lm

zium

'"Ul.fïþ

poteft Deus

gui ficut. fua vo-

)epf i

luntate juí mam,

et gratiam,

Adamo

non

nobis

tribuiffet

OW

peccante ,

ita eodem pec-

j

:

cante ïms tantas

dote

1obis ,

et fua folius

voluntate , et jufliffime negar

potuit.

Vel

D

forte Deum ad

ti

jxuendum nobis caritatem ;

p

ac juftitiam obligatum effe finges? Qui nos

lu$

juftitia deftitutos fimpliciter, et abs ratione

i,

relinquere

potuit

an

1S

idem

in poenam

peccati facere nequivit ?

Vide in. hanc. rem

(f

S. Bonaventur.

in libr. I.

fentent. de poena

[l

pfravulo ($ Ubt haec du,ta infigni auc&oritat.

o

niti leges.

Obl]l

p

$ v?

M

Et quid rei demum eft

ea parvu-

j t

lorum fine

iptifmo decedentium , qua

if /

tantopere commoveris, calamitas? Puto,

gl

quod fit variorum,

ingentium utique bo.

4

i

norum defe&us: nam ipfum etiam pecc

j

t

, in quantum eft peccatum, mer

(

ov

k) Ad Romau. 9, 20. et jäq

Aa

Jra&atus quintus.

$79

defe&us, mera negatio eft. Si vero Deus

has mentes omnino non creaífet, tunc et

ilorum bonorum,

et ipfarum mentium

I

defe&us daretur: mnihilum enim eft fum-

mus defeéctus.

o

Et Deus quidem ficut eas

I

animas fua folius voluntate, et abs omni

ef

praevia ratione creavit, ita abs omni ra-

ef

tione eas

Gc

la

m in fuo nihilo relinquere po-

tuifft, Nunquid jam magnum myfíterium

ERE N

Q

Ti

tibi eífe debebit, quod Deus mentibus

ali

quibusdam ad juftiffimam et graviflimam,

quam contra peccatum fovet, averfatio-

nem oftendendam.aliqua bona non fit lar-

h

li

gitus, quibus bonum omnino omne etiam

b0

abs omni ratione negare juítiffme . potuif-

li

fec? *

9

10

,,9ed mallem omnino nön effe, quam adeo

;» mnifer. effe,

Ad

quid bonum exiítentiae,

Tioi

íe

s»fi id non nifi ad extremam mihi calamita-

3,tém faciat 2,,

Aft falleris, nemo poteft

u

velle non efífe.

Qui vult non

effe, nihil

h

vult: Qui nihil vult, non vult.

Etiam qui

al

fe occidunt, non volunt non effe, íed plus

et beatius effe,

Lege quam eleganter haec

be

omnia demonítret S. Auguftinus /).

ä

ita

Quam

difputationem

fuam

tandem concludit :

Duapropter- fscuz. mullo pacto . fieri poteff. ut

eon effe aliquem libeat: ita mullo padio feri

oporzet , ut ex eo, quod efé quisque s bonita-

d

1i ercatoyis ingvatus fit.

5

h

$. 778.

w

ü

e

l) Libr' 3' de Zibc l!ï'läl-'tr. Cn ?o 8- £'t 91

Caput. XV.

371

x

yDey :

4

$. 778-

W d

Scilicet omne in quantum eft, bo-

enitr

!

n

D

num eft: in quantum vero malum eft,

non eftí; eoquod malum ajens non detur.

u w

Iam omne bonum , quod Deus fecit, ad-

: Om]

oni t

eft: quod Deus non fecit, bonum nmon

eft. Nihil itaque abeft, quod bonum eft.

n

uid ergo lamentaris: vel de cujus bo-

Centt

ni defeéctu doles ?

]

1€;H",' ]

lW

Vel an putas, quod

aliquid bonum fit, quod Deus non fecit ?

f

|

Vel quem putas, ejus boni, quod Deus

r

Parvu.

(

non fecit primum auctorem effe?

li fine Baptifnmo morientes funt

eos effe

di

:

i

mï

bonum eít: num etiam de bono doles?

patui('

lidem parvuli beati non funt: eorum ve-

rOo beatitudo non eft bona, quia Deus eam

40

non fecit.

Num etiam doles de illius de-

an

1

fciu, quod bonum nón efi?

Eam bea-

um

titudinem iis fine ratione potuiffet nega-

p

Diz

re: nunc negatione hac opportune utitur

m u

ad fatisfaciendum juftitiae fuae

Àn ha-

5

i

bes, quod in his omnibus accufes ?

q

Q j

II

(

$- 779-

f/* jl

] m

O fi poffimus aeterham legem, id eft

j

divinam volüntatem in cujus laudem levis

haec, et nullius momenti lucubratio fcri.

pta eít, in vertice rerum omnium, atque

7I

ut bonorum omnium fontem et primum,

et unicum perpetuo contemplari: d ad

ve-

ia2

EX

37?

X

Trattatas ;gu.intus.

veram fàpientiam confequendam, et Jad'

continuam animi pacera tuendam nimium

quantum

aceret,

Nunc iünumera bona

nobis finimus, et inahi eorum defiderio

nos imprudenter cruciamus, quae Deus

non fecit, et quae proin bona non funt.

Nihil bonum, quod Deus non fecit: feu

omnia, et fola bona funt, quae Deus fe-

cit: hae duae, aut potius haec unica af.

fertio ingentis fapientiae compendium etl.

lis, qui hanc fapientiam tenent, ad gra-

vifimos, qui ex trifliffimis eventibus af-

flictae

menti

accidere folent, .fedandos

A $3 a& D — 4

^

1H

k

motus ,

atque anim

$v

m prorfus immotum

T

reddendum fíequentes duae voculae nun-

—

* o

ii

quam non fufücient: DEUS. VOLUIT.

L

»

UR

93

L

('l(

B T$

|

g

j

*

ss n s D Eu

il

3

Pl

(

n

n

Errata praecipuain 'Tomo fecundo,

*L

l

d

a

TU

Pag.

us Mv

39. lin.

4. Certa lege Certo

134. lin.

24. minor penatum lege minorad penatum

139. lin.

35. bene grave lege bene gnarus, grave

"

? i

2198. lin.

16. quae tradit lege quas tradit

19. fed ex non lege fed ea non

dx]I

232. lin.

w & |

239. lin.

penult, Certa id lege Certe id

dun

eAI, lin.

10. perficeamur lege perficiamut

245. lin.

o5. fucere lege fuere

10:

f

246. lin.

17. age finibus relationis lege age finibus

: QUH

Creationis

247. lin,

uit. moneat lege maneat

n

-

inveniemur lege inveniemus

249, lin.

954. lin.

1I. incitamus lege incitamur

255. lin.

15. lecis lege legis

259. lin.

7. iniqui exequare lege inique exaequare

264. lin.

$. longe uiterius lege longe uberius

286. lin.

5. alferat lege auferat

288. lin.

4. immenfa lege immerfa

504. lin.

ult. fectatus lege fectatur

305. lin,

10. fatigamus lege fatigamut

ibid. lin. 17, huius bonitatem lege huius bonitatis

360.

lin, 25. accepto lege excepto

361. lin, 4 Pecc»atiores lege Peccator se

J*

EX

1

»

.

—

VPERIN

z

H

f

7

iil

T z

X

.

g

us

as

U EE

U —ÀÁ—

-

—

s

—

——

-

r NG

CENNEL GE

Macpu

3

*s

d

—

a

Á

ss

—

w

ii

x

E

DNX d

L

a

nE«

r

a tv

n

^

E

a,

£

À

*«

,W

T—

*«,

x

—

um

—— —

d

p

i

nj

MM

w

:2

Ug

54

gt

st

^

at

s

5

*

w

37

p

od

p

]

2

z.

"

E

2

(

um

iA

2

j

?E

-*

E

p

M

m

»-

v

I

Bj

as

Á

3

EN

*

;1:

513

5

2

*

-

*

*

^

:f &

$d.

p

a

»

s

"X

ï:

5

2

*

t

r

L

3

f

2*

4

?

i

i

E

3

r

* eyot

:]

y

»

b

$*

E

:

a

*

y

i

4

As

P.

*

i

A

L

—

t

3W

7

:

*

iE

2

*

L

m

£

a,'

x

^*

T D

u

24

*sb

L2J

t

5

a

AE

j|

kb

h

a

&* w

d

*

*

i

X

E o

jh

$.

L4

):.

Ys

LE

44

:

.

m

*s

1

t

Á

;:.;

PA

»

de

aL

d u

»1

U

*

*s

u

E

"

À

2

D

'r-

£

E

-

*s

$

*

f*

ia

;

LEU

A

b

*

»

»

F

-

d

d.

P

T.

":

äf

^

-

?P

-:

E

[

à

£

;

" as

$*

$^

E

-

i.

i

E

;i

;;4

L^

AE

z

P

qos

at

V ts

4

p

P

s

f o

Ti

34

i

!

p

4*

d a

H

T

ls

H

"

o

D

u

A

"

s

'äx

1

215

ls

L.

L2

E

&

$

Üe

u

P

*

T

Z

-

"

Dd

*

-

»

x:

R EC

*

As

j

^

Sy*tubw:

*

:

h-

*

B

i

ts

a

-

"

::

$

-

qUy

i

"

D

"

*

»

3

*

*

*2

3.

2

v

d

-H

[

*

E.

" u

^.

t

ä

*a.

a

*s

D

^

E

j

:

J

s

*

E

2

d

al

M x

E

b

?

i

:

..L

j

"

"n

T

»

m

dUL

v

s

3.

n

5

Ms

w

2é

-

D

*

1?

Á

s

"r

e$

E

a*

m

DN

v

w

Y

E s

a

i. t

M

$

TU

"

*

j g

D.

2

a

2*

:

V*

Pín

V

t a

MUX

54

)7

?

N s

D6

p

;;

-

^

b

l^m

15

m

*

$

s

$s

Z

4

v

*

i*

ij

"U

Ll

*

5

L

3

".

Y

a

4

f hii

E

$

T

:

)

É

$3

*s

P

-

ab

a

A

i

fs

*s

*

i

4

a*

:

»4

&

^

L

iW

2

du

"

&*

C.ä

de, a h

U

P.

(

^

e

jv

YT

;.;

"

u

zi

—*

**

o

*

ao

-f

*

-

J d*

u ]

Ls

"

j*

a

z

.

w

s

&

35

?(

:

"

355

A

L

"

rE

*

Lo a m

*

E

-

*4

iá

k

Lj

Z«

&

E

P

$-

'.s

ia

*

i

E

2

»

LT

D.

r

4

*

d

E

ZA K

25

d

A

en

:l

i-

LA

4

;;

KZ

A

P

j

p

z

T

2

*

7!

«

*

s

2

5

$

a

g

$i

46 s

E

VA.

8

]

u

áe

ia

Y

B

j

U

'VPQ,,. :

*

"

*

*

*s

l:

g*

3

r

n

-

*s

:x

W

ss

i

p

E

t

L od

;?

X

i

p

XOMPUS

(b

TA

F

ï

-

41

A

É

:

*

d

d

N

a

$

*

a

M

*

u

Ri

*

*

j»

us

"

4

L AEY

Aeitg

)

"

5 w

".

s

£

L.

VL

x

E

eyt

L

E

x

"

r

h

d s

?

5

TE

*

i

5

z4

Ri

ii

3

P.

x

$

&I

T

E

À

-

P

oX

a

AA

-

u

-

Dx

;

»

d.

p

x

:

v

"

Ej

3

*

*

r

£

p

d

dk

v

:

ia

$*

M

s

5

secarstum

inna EO i vegi

20

-:

R

o

o

Q

P. F. HERCVLANI OBERRAVCH

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

ORDIN. FRATRVM MINOR. gEFonMATQR.

E

17

:1

ä

-

THEOLOGIA

m u

|

ä

(

MORALIS. -

14

-

13

12

TOMVS SECVNDVS

11

CONTINENS TRACTATVM DE CONSCIENTIA

ET DE SVPREMA AC AETERNA |

10

LEGE.

-

crcBebierig T U at n n i

BAMBER'G;E ET NORI MBERGAE,

Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

MDchcvïj,

*