Gg551-1_1

Ó

UT

—

R. 4

--

IG

"1

96

—

as

o

m

Qu

as

—

ia

—

:

—

—

—

E dee

poss d

:

E

DARO

vj

COV d

E D EU

du

T

OE

M RNINGN Qs Ee M

ii

$

-

D uH

N

x

^

P

d

ia

.W

P5

f

Eu

»

2

y*

"

2

s

x

d

m

i

E

apo:

2

-

-

£3^

3-

.H

Ti

i

*

z

g*

Fs

£X

H.

-

*

E

5

X

Wä ..,

m

m

$43

.

e

*

1.

;

(

M

$r

$

$$

ER

J

t.t

As

s

"

:

"

L

d.

1

»-

E

Ab

*

ü

-

"

h

^

"

,

p

*

*

x

E.

*

*€

»

p

»

*

ga

P

T.

A

"

A

"

Z

W

L a

F

3

s

»

a

m

ivedh

&

d

A r

n

[

As

IL

Lb

I Ls

— 2

£

/

Loss

fä

r l

e g

A^ t!

;

x

N;l e«526570085. 021 H

a

&L

$

*

DETTLIHI J

ubTÜBINGEN I

p

L

r

i

-

W

—ÀÓÁ ——

—

-

$——

7 mf

——

—

—— MÓ——ÁY

—

" —À

um t r t t at

-

P. F. HERCVLANI OBERRAVGH

ORDINT. MINOR. REFORMATOR.

THEOLOGLA

MORAL

TOMVS PRIMVS

CONTINENS TRACTATVS DE PRIMÁ RERVM

OMNIVM RATIONE,; DE CONCORDIA GRÁ:

TIAE CVM LIBERO HOMINIS ARBITRIO,; Ef

DE NATVRALI ACTVVM. HVMANORVM

HON ESTATE.

&f! X þ&

b

A

|

z

s FM

2

SRUt

J

BAMBERGZE ET NORIMBERGAZE ;

TYPIS MICHAELIS JOSEPHI SCHMIDIEL

MDCCXLVII

"]

C

j

x*(sr

asE "h , UE

u- 7 n TE s

T £ oe—— o — ——

P d

m

a

n ARV GMCEOONASTUR

—

$—

ä

PRJIEBAT1Q

A d genuinam fcientiam omnino fpectat;

ut üanuïas doctrinas fuas ex certo

cïcuo-

que DI'IHCIpïO tanquam ex fUD] GIHO gZene-

re per proxima

ac magis magisque re€-

mota genéra recto ordine defcendentes

ultimo deducamus

Sic enim toti con-

ftructioni fua firmitas, legitimus nexus,

nativus ordo, et ea, quae intellectum

mire delectat, elegantia conftabit :

dum

fine fevera hac procedend1 ratione ipfae

definitiones fere arbitrariaé; neglectis

genuinis, quibus conftare deberent, ge-

neribus incertae, et ex quibus nihil tuto

inferri poteft, Herl neceffe eft. Eodem

modo u1v1f10nes non ad ordinem, fed ad

confufionem inducendam facient, utpo-

te quae juxta cu;usque cogitandi methos

dum defcribentur, dum fecundum rerumni

naturam fieri deberent;

Neque ipfae il«

lationes meliores, aut firmiores exfpecta-

ri poffunt, utpcte quae ex definitionibus

vacilantibus adeo, fecundum ordinem

divifionis arbitrariae deducuntur.

a

d

o

Veruim

&

aR

- d

( )

"Verum exa&um adeo tra&andi mó«

dum facilius eft optare, quam tenere,

cum in plerisque fcientiis ipfum primum,

quo totus tractatus niti debet, principium

Nam ut de altioribus difci-

ignoretur.

plinis nihil dicam, jam quoad eas, qua-

rum materia fenfibus patet;

quaero:

quodnam eft primum, et ex quo omnia

deinceps fecure deduci poflint, Phyficae,

ac medicinae principium ?

lmmo mo-

leftam hanc interrogationem de variis dif-

ciplinis mathematicis, quae tamen reli-

quis accuratiores funt, et fors de ipfa

geometria inftaurare aufim.

Quaelibet

Ícientia non nifi unicum, quod fit pri-

mum, principium, et res quaelibet non

nifi unicum initium habet

am diverfa

effe incipiunt,

quibus diverfa exordia

competunt: neque enim eadem linea a

variis punctis incipere poteft.

Hic vero fcientia moralis prae reli-

quis beata eft, utpote de primo princi-

Certa

piofuo minime dubitare coacta.

quippe eft, quod lex aeterna Dei fit fons

i;

(1

ile, ex quo univerfa difciplinae fuae ca-

Leges dein natura-

pita derivare debet.

|

les, et divinae, quas pofitivas vocant, il

el

nifi legis aeternae derivationes, aut fi

mavis, partes funt: dum leges humanae

M

fgcrae

d

C )

facrae et civiles juris naturalis,

et divini

imitationes, aut potius famulae exiftunt,,

ad eam rationem divinam nunquam non.

referendae, ex qua legem humanam fer-

ri juftum erat.

Licet vero haec fint certa, et ab

omnibus recte fentientibus adoptata, in.

ipfa tamen doctrina nec ab aeterna lege

"

incipiunt, et multo minus ab eadem con-

J«

ftanter,

et ordinata ferie progrediuntur,

-

-

fed f'mgula rei moralis capita fine ordine,

fine mutuo, quem habent, nexu, deni-

à

?

que fine communi, ex quo Huunt, prin-

Cipio exhibent, ut non Juftum rei mora-

lis in formam fcientiae,

ordinem con-

f

A

flruere, fed velut dlfcerpta Hippolyti

membra projicere videantur.

j

Haec vero accufatio recentiffimos rei

moralis fcriptores omnium maxime pre-

f

mit, quorum opufcula legens haefi fane,

nefcius, quid fibi velint, aut qua ratione

J

ex ejusmodi difciplina pro tot, et diver-

i

fis adeo eventibus firmum judicium con-

j

Cipi debeat.

Totum vero expendenti

mihi non vir feveram fcientiam fcubere,

f

fed adolefcens aliquis, reiipfius incurius,

jl

j

et de folo ftilo follicitus, ad floridam elo-

cutionem fe exercere videbatur.

Et ta-

fi4

inen faeculum noftrum videtur fibi pez

j

a 3

omnis

( vt

)

omnia ,go&if'ümum, ita ut mentem huma-

nam in fcientiis alius affurgere haud pof-

fe arbitretur: reapfe vero elft fimile illi

qui exiguos colliculos habet pro fummis

montibus, utpote quales nunquam vidit.

Enimvero unius diei auctores iftüi, prio-

ris aevi doCtores moralesliberaliflime con-

temnunt, quos tamen, prout ex eorum

fcriptione apparet, nunquam legerunt,

vel certe affecuti non funt.

Utique in

vaftiffima rei moralis fcientia antiquiores

multa recens invenienda, et emendanda

nobis reliquerunt: attamen probitate fen-

tiendi, firmitate judicii, et accommoda-

tione ad ufum recentiffimos aliquos fine

omni comparatione fuperarunt.

Nolim tamen omnes, qui noftra aeta-

te de remorali fcripferunt, fed eos dun-

taxat, qui bipalmi libello , quem fere to-

tum aliorum contemtibus impleverunt,

doctoris nomen tuentur, tantopere accu-

fare.

Verum levibus ejusmodi plagulis

non oportet irafci ; aetatem enim non fe-

rent, et eadem levitate difparebunt, qua

editae fuerunt: potius folidiores aliorum

lucubrationes, quantum facultas fert, ex-

colamus, nativum , ac unice legitimum

rei moralis ordinem inflruentes. ^ luvat

autem totius difciplinae, quantum ego

-

affequi

C vm )

affequi potui, typum praevie exhibere:

eft autem fequens

b

THEOLOGLE MORALIS IMAGO.

j

2

L ,Iaä:eu??eft rerum omnium prima ra-

tio, ita, ut cuncta fecundum Deum tan-

je

quam primam formam, et per ejus vo-

luntatem tanquam primam caufam facta

M

fint. Neutiquam exinde dicendum, quod

]i

It

Deus in condendis rebus quibuscunque

earum naturas fibi propofitas habuerit,

o

aut quod aliquam rationem motricem in

d

concipiendis decretis fuis, aut in rebus

efficiendis fecutus fit.

Certe Deus alias

j

non effet rerum omnium prima ratio, aut

l"

prima caufa, id quod innumeris nos er-

TraGiat. prim.

roribus implicaret,

hw'

II. Quia itaque res omnes, et homo

Il

maxime primam rationem in Deo habent,

id eft mere propter Deum funt, etiam

u

propter folum Deum operari tenentur:

J

Clarum quippe eft, quod actus debeant

]is

effe illius, cujus facultas agens eft. -Ut

o

vero actus noftri propter Deum fint, de-

Uà

bent effe tales, ut eidem placeant, et

if

cum ejusdem voluntate per omnia con-

)d

cordent, Ut vero placeant Deo, de-

n

bent in moderna Dei providentia habere

J

10

dignitatem a-gratia, et honeftatem a na-

tu-

à4

ul

E

(

"n

tura. Haec porro naturalis honeftas naf:

citur ex libertate agentis, et ex juftitia

legis actus noftros dirigentis,

Ubi dein

concordia, quam gratia cumJibertate hu-

mana habet, explicatur.

!"mttat. Jecund.

IH.

lam honeftas actionum noftra-

rum noón ex fola libertate no ftra, fed vel

maxime ex lege, qua actus noftri dmoun-

tur, derivanda cít. Unde nulla bumtas

moralis actibus noftris intrinfeca, feu con-

nata eft, fed ea confiftit in mera confor-

mitate cum lege morali.

Porro: haeéc

conformitas cum lege dabitur, quando

quis facit, quod lex vult, et ideo fecit,

quia lex id vult.

Traciat. tert.

IV. Ut vero mens noftra actus fuos

legi conformes reddat, debet legem in-

tellectu cognofcere, et actum a fe eden-

dum ad eam aeftimare, quod eft nego-

tlum row!rzm*ue Ut adeo etiam in

pecca-

tis , quae peccata igtorantiae VOcamus, ve-

ralegis praeviae cognitio lateat. 7raat.

quart. et appendix de peccat. ignor.

V. Legem moralem fcire volens vel

maximne quaeret:

Quid eft lex moralis, et

inter tot leges morales quodnam eft fu-

premum earum genus, 1in quoomnes con-

veniant? Haec vero eft lex aeterna Dei,

. feu divina voluntas a nulla praevia ratio-

ne

7À

(-ric )

ne dependens, et in capitererum omnium

fe fola eminens.

Quae Dei voluntas,

Y

fiquidem per rationem cognofcatur, vo-

'.

catur jus naturale, ( vero per fidem di-

vinam difcatur, jus divinum, pofitiount,

feu arbitrarium nominari folet.

Leges

|

dein humanae, quibus nihil praecipi po-

Xæ

teft, quod non per altiorem legem jam

d

praevie eft juftum, folum jus naturale et

divinum fequuntur. Porro per omnipo-

^

tentifllam hanc Dei voluntatem, tan-

C

quam per primam legem etiam propaga-

l

tio peccati originalis per occafionem ex-

l[,

plicari poteft, — 7ra&at, quint.

Vf. Quod fi jam mens humana id agit,

9

quod lex haec vult, et ideo agit, quia

W

lex vult, erit ejusmodi actus legi confor-

2l

mis, ac proinde honeftus, et juftus ut-

(j

pote lezi, juftitiae confentaneus.

"

Qua-

propter omnis actus honeftus eft etiam

juftus, et fic juftitia humana eft fupre-

il

mum genus omnium virtutum moralium :

eoquod omne, quod in genere morali eft

el

bonum, fit etiam juftum, et omne juftum

et

fit bonum morale.

Porro agere; quod,

.

u-

alteri placet, et ideo agere, quia alteri

n-

placet, eftidem, ac eundem arice dili-

h

gere: unde agere, quod lex vult, quia

9-

id vult, idem rurfus eft, ac legem jufti-

E

ag

C 3

tiae diligere, et fic actus juftus reapfe eft

amor juftitiae.

Iam lex juftitiae, feu ju-

ftitia divina, et prima lex eft voluntas Dei,

et Deus ipfe, etideo amor juftitiae, et

amor primae legis eftamor Dei: nam per

aéctum juftitiae fit illud, quod Deus vult

et quia id vult. Quare actus juftitiae hu-

manae, quo aeternam juftitiam fequimur,

et amor Dei funt idem, et fupremum ge-

nus omnium virtutum moralium.

Tra-.

&atg jä.ï to

ViI. Iam ad totius rei moralis ordi-

nem rite inftruendum notandus eft tenor

legis aeternae, quo fe, quantum ad fen-

fum moralem, in mente noftra exferit :

qui quidem eft fequens: Praefla cuique,

quod debes, Hoc. iam intime percepto fin-

gulis vicibus fola quaeftio fupereft, quid

debeamus.

Omne autem debitum e

tale, qualis eft caufa, feu titulus, ex quo

proxime debitum quodvis oritur : ominis

enim effectus alius effe nequit, quam ta-

lis, qualis. eft caufa, ex qua totam indo-

Jam titulus debendi

lem fuam haufit.

vel increatus eft, ac proxime divinus, vel

Exillo nafcuntur

g

eft creatus, ac finitus.

oflicia, et virtutes. zbeologicae, dum ex

hoc officia, et virtutes morales in proprio

ï

nomine acceptae oriuntur. Zra&at, feptim.

|

VUI.

(

XI

)

| VIIL Primus jam titulus divinus eft

divina veritas: cui loquenti debetur fies.

h

Jdiatiat. ociavus.

e

IX. Secundus inter titulos divinos eft

li

Dei aliquid promittentis infinita fidelitas,

quae firmiffimam /peni, feu fiduciam fibi

l-

vendicat.

Tractat. nonus.

ID

X. Quibus fuccedit immenfa Dei ex-

Q«

cellentia, et bonitas, cui proindeinfinitus

n

eultus. et amor fummo jure debetur. Et

quia facrificium novae legis, et auguftum

l

altaris Sacramentum nedum totam natu-

r

ram fed etiam totius gratiae ambitum ex-

].

cedens, ad vere divina eft referendum;

J

haec duo tanta capita ad caritatem theo-

[

logicam fuapte indole merito revocantur,

M

JdrYathat. decim,

^

lwd

XI. Cum vero omnes eos, quos

di

"

lectus nobis amicus diligit, nos quoque

NO

diligere debeamus, .cumque Deus omnes

jl

mentes ratione praeditas fincere diligat,

[

easdem a nobis quoque diligi per invio-

J

labiles amicitiae leges necefle eft. At-

j

que per hane rationem ex amore Dei naf-

vel

cituramor proximi. Et per parem ratio-

Qul

nem tenemur ab omni amicitia, et pacto

g

cum hoftibus Dei, quales funt damnati

o

fpiritus, ineundo caute abf

Vinere. Tra-

Al

Gat, undceim,

Jl

XII,

e€ X

XII. Poft officiz theologica veniunt

officia moralia, id eft ea, quae aeterna ju-

ftiia fibi quidem, fed ex titulo creata

duntaxat petit. |Et fic indolem virtutis

moralis facile intelligimus, dum eam de-

finimus, quod fit officium, quod proxime

ex ratione finita debetur. Sed in ordien-

da !

at

bgc)lb

inia divifione eft fumma difficul-

tas? nam quatuor illae virtutes Cardinales,

Prudentia fcilicet, temiperantia, juftitia,

et fortitudo non funt membra, in quae

genus virtutis moralis dividitur, fed funt

dotes ad quemlibet actum virtutis, etiam

theologicae, requifitae; eoquod omnis

actus in quocunque genere honeftus de-

beat effe prudens, temperatus, juftus,

etfortis, Nihil enim, quod eft impru-

dens, immoderatum, iniquum aut deje-

Ctum, virtutis nomen fibi ufurpare po-

teft. Eco jam de re bac ita arbitror: Ti-

tulus feu caufa officii moralis non nifi ex

principio libero , feu.ex voluntate de-

Ícendere poteft, ne fcilicet caufa effectu

fuo inferior fit.

lam omne officiam mo-

rale datur inter duas voluntates, quarum

prior eft, quae tenetur, altera vero illa,

cui tenetur officium tale exfolvere. Un-

de titulus debendi poteft exiftere vel ex

PUR PL ia a 2 E am- ] 9- - 2

Yoluntate «nmius, vel ex voluntate utrius-

que

C xm )

que, Ut vero quis alterum fua folius vo-

funtate obftringere queat, debet rectum,

et bonum quid. facere: nàm omné recte

factum honore, et cultu eft. dignum, mà-

;

la vero actione neminem nobis obligaré

poffümus. |Quod fi duo fidem fuam mu-

Íd

tuo obítringant, dabitur officium ex vo-

.

luntate utriusque.

Igitur ex recte facto

P

Oritur officium pietatis recte faciénti debi-

'vew

tae: et ex mutuo confenfu habetur offi-

l

cium /idelitatis, feu juris in vulgari fenfu

[

accepti..

Hanc porro divifionem genui-

X

nam eífe, cuilibet àpparebit, qui totum

J

expendet, nullumque officium affignare

JS

poterit, quod non ex indole fua ad alte-

.

Ut

rütrum horum duorum pertineat.

5

vero lane divifionem ulterius profequa-

"

mur, alia recte facta funt vel a mente

]6'.

divina, vel a mente bumana.

Officia illa

0

veniunt fub nomine religionis.

Sollicite

f

quippe difternenda funt officia, quae

eX

Deo titulo divinitatis debentur, et cari-

tatem theologicam confütuunt, et illa,

u

quae Deo ob ejus opera, ac beneficia

0.

praeftare tenemur.

Rurfus beneficia di-

vina vel ad vaturam, vel ad gratiom fpe-

]ag

C&ant: unde etiami oflicia defuper debita

n-

i religionem maturalem, et [upermatura-

2

leém abeunt.

]ain quantum ad religioneni

[

natu.

y

T- XIV- 9

naturalem, quaedam Déeo froxime cultum

fcilicet tanquam auctori naturae praeftare

tenemur

alia vero eidem :;m vebus ab eo

conditis

aecipue in mentibus ratione

Nam cum mentes

praeditis debemus

ifae fint proxime in jure Dei, omnia,

quae titulo naturae cuidam debemus, non

fed foli Deo. debemus.

rebus creatis,

Unde officia in vitàn humanem, officia

veritatis, fobrietatis, et caftitatis novo

quidem, fed legitimo exemplo ad religio-

nem naturalem revoco, quod ipfam tra-

Cationem legenti patebit

"raclat. duo-

decim.

E

XIIL. Verum alia ofticia Deus pro be-

&

neficiis gratiae exigit.

Et haec vel gene-

A

valia funt

fcilicet üt ea, quae funt grae

tiae, nulla injuria affic "iamus.

"Traciat. de-

li

cim., tert.

-

(j

XIV. Et infüper. pro donis gratiae

N

generatim tenemur ad officia ajencia cul-

d

Traciat, de-

tus, orationis , adorationis.

f

cim. quari.

li

XV. Ethaec qmda m funt generalia:

gratias Z/ZH:WOTSS,

fpecialia funt,.quae circa

W

et exteriores curanda fu n..

Qum fum in

f

aliquo fenfu fpectat facrificium, et ritus

W

adillud pertinentes. — Zra£iat. E quint

D

XVI.

L]

CUV - )

XVI Inter gratias exteriores recen-

;

feo Sacramenta, inprimis generatim fpe-

Q

Gtata.,

Tra&at. - decim. .fext.

t

XVIL. Tum vero de fingulis facra-

j

Trciat. . decim.

mentis fpeciatim agitur.

)

feptim. decim. o&iav. decim, mon. et vigefim.

n

XVTI.

Ultimum gratiae exterioris

S

genus eft facra jurisdictio, qua corpus

CH

Ecclefiae componitur.

TUn,

TraCiat, vigefim.

V)

XIX. Poft recte facta divina veniunt

t

ea, quae ab hominibus eduntur. Quor-

i

fum fpectat quaelibet virtus, et fpecia-

tim beneficia in nos collata, inter quae

x

eminent illaà parentum.

Jecund.

| Jraat, vigefim.

T

XX. Atque fic regnüm pietatis, quae

J

pro recte factis debetur, finitur. Succe-

L

dit jam alterum virtutum moralium ge-

nus, id efL, «&ides data, feu officium ex

M

ogl

duorum volurítate natum , quod eft ip-

fum jus et juflitia in vulgari fenfu accepta.

ii

Jra&at, visefim. tevt.

. XXI. Hoc porro jus, quod ftrictum

ia

tt5

vocare folent, vel eft publicum, quorfum

fpectat doctrina de legibus.

Traciat. vi-

1in

&gefim. quart.

'itus

XXII. Aliud jus eft privatum, quod

flls

praemiffo juris romani fyftemate, fecun-

dum

Vi

XVI

C

)

dum lege's civiles explicatur. Aïïfiz&'at«. vi-

gefmn. quint. vige[fmi, fext. vigefmm. feptim, oige-

im, oGiav. vigefim. nonus.

XXIII. Atque his conftat regnum vir-

tutum moralium, fcilicet piétaté ob re-

Cte facta, et fide ex mutuo confenfu in-

ducta.

Ex his duabus denique votum,

et jusjurandum componitur; quae proin

totam tractationem moralem finiunt. 7ra«

Gat, trigefam.

fj

al

al

HU

W

D!

L

m

æï"qx

A as

À!

Ü

Q

&l

Ttef

[lin

Cogr

QUi

Wer

Q

BN

T

Q

Ul

Thb

TRACTÁ-

?

A ag a

mu1ü3a- db Q 4 -

l-

f

TRACTATVS PRIMVS

ä

DE PRIMA RERVM OMNIVM RATIONE ET

I

DE .FINE EARVNDEM ULTIMO.;

A

ITH

Quae pra&fenti tra&atu fcribo, doctrina

moralis non fibi propria, fed cum omnibus

diífciplinis communia habet

Haec tamen

funt ea, quae ficut quondam a me, ita ab

aliis fere negle&ta, et tamen palmaria funt,

adeo ut fine his,

utpote quae reliquorum

fundamentum funt,

fua reliquis firmitas,

imo ipía initia conftare nequeant.

Scilicet

Deum rerum omnium rationem in qua-

cunque confideratione primam effe

do-

ceo: id quod facile omnes in exordio do&ri-

nae fuae confitentur, et in decurfu ejufden

iterum

negant,

fibimetipfis: minime . con-

ftantes.

Quomodo enim Deum pro prima

cognofcendi regula ii ftatuunt, qui nefcio

quas aeternas naturas, fecundum quas Deus

operari neceffe habet, eidem praefigunt? Aut

qua ratione ii Deum pro prima caufa defig-

nant, qui innumera momenta, quibus Deus

movetur, fibi, nobifque affingentes, eun-

dem ad optima quaevis eligenda cogunt?

Qui denique3 quantüm ad caufam rei mo-

ralis, docent, quod Deus aliqua praecipiat,

Tom. 1.

t

quia

i

M

2

TraGatus þrimus

quia bona funt, durh tamen dicere deberent,

Sed

haec eíffe bona, quia Deus praecepit.

ego conftantifime interrogo: Unde vis illa

nata eft, quae ante Dei decreta exiftens, et

divina voluntate antiquior eandem primo

movet?

Si enim ante divina decreta non

exifteret, fuam in Dei voluntatem efficaciam

non poffet exfereré.

Movere enim nequit,

quod nondum eft, quod nihil eft.

Scilicet, quod deinceps iterato mone-

bo, nos omnem fícientidm aliunde haurire

coacti, in nobis ipfis fapientiam non habe-

mus; et Voluntas noftra, utpóte quae nul-

latenus eft primum movens, femper aliqua

ratione priore, qua moveatur, indiget. Un-

de hané indigentiam noftram etiam Deo af-

fingelites, eundem nobis parem facimus: et

licet nos circahoc errare probe fciamus, per-

petuo illud juxta mofhvum concipiendi moduim

.Obtendimus, ficque fummias veritates inani-

bus verbis, et meris errforibus involvimus,

infinitas exinde controverfias, quae aliquan-

do etiam iü haerefes degenerarunt, indu-

centes.

:

1

Hic vero

li, quï rhera memoriá utentes

!

intellectum ad veritatem nunquam exercent,

]

fimplici, ac genuinae veritati adverfantur,

*

J

quod facile tolerari poteft: illud vero magis

Q

'dolendum, quod viri probati, ac verae fcien-

tiae ftudiofi obftrepant, et ex propriae, ufi-

tataeque doGrinae amore fincerae veritatis

Q

radios intercipere, abfque utid piaculo fibi

dj

ducant,

Caput 1.

3

ducant, acriter conentur, Dum vero hanc

doctrinam, quae antiquiffima eft, de novita-

te accufant, aliud non faciunt, quam ut pa«

lam oftendant, fe antiquorum fapientiae ope-

ram nunquam dediife.

dbissui

—

2uedr.

;ï;

:

CAPVT PRIMVM.

Y

It

Quanti momenti fit baec do&iyina.

$. 1. Cognitio principii, et finis uniuscujusque

]

rei multuiü confert.

W

$. 2. A multis haec fiegligitur; hinc fit, ut fibi pa-'

/f

r1um con&cpt-.

i

$. 3. Et maxime incaute primum in regno morali

&

principium amorem proprium aliqui ftatuunt.

u

$. 4

Rationem omnium primam nofífe fummi mo»

menti res eft,. fimulque admodum difficilis.

j

u-

$.5

Nec tamen ad defperationem usque ardua, aut

frucibus Jucundiflimis vacua,

lUA

L

at

Sesle

J

Ad quodlibet negotium rite intelligendum

nte

magnopere intereft, ut ejus initia et finem

probe nofcamus , neceffario per devia erra-

eno

turi, fi nefciamus, ubi incipiendum, et in

quidnam demum nobis definendum fit. Quo-

i

modo enim totam conitru&ionem intellige-

gt

mus, fi ignotum nobis maneat, quidnam pri-

É

mum, quidnam ultimum, et quid demum me-

wlfäïls

fj

diumfit, Fundamentum aedificii, et apicem a

A2

reliquis

lo

"-

MTR

4

Tra&atus $rimus.

reliquis 'ejusdem partibus probe difcetnere

hieceffarium.- eft,

ne medium parietem aut

omnino feneftram aliquam pro totius molis

A ICOSBXERCA N TE

cacumine imperite -fcatuamus.

$..2.

Atque id in praefentem caufam eo ma-

gis requiritut, quo minus hoc curari folet,

dum nobis rei moralis magiftri fingulas par-

tes tumultuarica opera objiciunt, minime de-

finientes, qua ratione unum alteri fübdatur,

duidnam reliquis dominetur, quaeve partes;

aut quomodo primae illi rationi famulentur.

:

Et licet ultimum finem plerique recte defi-

niant, Deumque pro tali defignent, modum

tamen quo, ad eum tendendum eft, non fat

It

conftanter tenent, nefcio quas rationes ànte

!

et ultra.Deum ftatuentes.

Aliqui vero, no-

ftra potifimum aetate, hominem in femet

[

ipfo quiefcere facientes, nullam ei aliam,

quam fe ipfum curandi, folicitudinem impo-

nunt; quafi vero homo propter femetipfum

duntaxat, et non totus propter Deum fuiffet

tl

conditus.

]

Q

S

3:

li

Atquehic latet error, qui fubtilis admo-

b

dum, et tamen in re morali omnium fummus

D

eft. Si enim hominem totum ad folum lio-

de

minem referamus, qui tamen totus cum om-

I]e

nibus conatibus fuis ad Deum eft factus, to-

(s

tam hujus heminis vitam omnesque ejusdem

QUi

actie-

——

"À

aCiones aliud vocare non poffumus, quam

W

continuum errorem,ac vitium perenne,. Ad

]i

quid obfecro! -mihi oculus, fi videre. per

eum non queam ?. Et quid homo, et res crea-

ta quaevis, quae mere propter Deum eft, fi

propter Deum non operatur? fcilicet a tota

i

fua deftinatione exerrans, totius per hoc uni-

u

Vetü macula eft,

g'&ï

$. 4

(Th

Atque ad rem hanc penitius pervidendam

2$

infigni induftria opus, et vifus mentis ad in-

WL

tuendam primam rationem multum intenden-

Jo

dus eft, eo quod varia praejudicia, folita in-

jum

ftitutio, infirmitas naturae noftrae a fuprema

: faï

ratione ad femetipfam facile relabentis, et

nte

ipfe, qui inter homines fere communis eft,

Y

vivendi ufus eam lucem, quae ad videndam

Ame

tantam veritatem requiritur, "intercipiant,

[Lin

a

j

fm

Neque animum defpondeamus, fi aliqua

uiffel

Oobfcuritas ab initio huic do&rinae fefe obji-

ciat, et fructus, qui uberrimi inde nafcen-

tur, mox videre non detur.

Sic aedificato-

Tes fabricam fuam in charta operofe defcri-

mo

unt, et dein foffas usque ad. obfcuritatem

profundas moliuntur, ingentia infuper pon-

mus

| ho

dera iisdem injiciunt, ct tamen poft folertem

meditationem, graves labores, parefque fum-

oft

t

tus de toto aedificio, utpote quod ne unico

quidem palmo ex terra eminet, nihil hucus-

(erf

13

que

6

Tra&atus. primus.

quä cernitur.

Aft prudens Architectus de

his ne parum quidem dolet, probe gnarus,

quod futurae domus firmitas, elegantia, et

ordo per potiffimam partem a fundamento

Ícite et firmiter jacto petenda fit.

CAPVT SECVNDVM.

Deus medum vei moralis, fed verum omnifo

omnium e[t prima forma et prima vegula,

fecundum. quam fa&a funt omnia.

6. Reipfía id omnes admittunt, licet fententiae

fuae fubinde eripiantur.

7. Deus eft omnibus caufis creatis fuperior,

8. Tria caufarum genera affignantur.

9. Deus eft prima cauía exemplaris.

*

IO. et II.

Deus feiptum intuendo per aeternam

fapientiam Creavit univerfa.

Ig.

Extra Deum nullae naturae dantur, quae

normae effe poflfint.

[

15. Senía aliorum circa poflibilitatem intetnam

referuntur,

-

*

14. Contra fentiendum eftd, eo quod

]

15. poffibilia nihil tint ;

r

16. 17. et 18. nec enim funt ex Deo, nec a Deo.

r]

I9. Poffibilitas ex alio argumento rejicitur.

)

^

t

.

DO; GLOOI.

Solvitur obje&io.

i

22

Proponitur difficultas.

(

23.

Eadem diluitur.

li

£d* U CA UA G UA U u» e» — UM —— UY UA n U Coy

.

24—280

Ex ftabilita doGrina deducuntur corol-

V

laria.

&. og.

,

-^ Caput II.

$. 58. Deus fecundum aeternas regulas operatur,

je

fed hae funt

lN

0

&. 29. ejus perfe&iones per Verbuxm cognitae.

$. go. Concluditur, Deum effe omnifuh rerum caue«.

i

. fam exemplarem.

-

$. 6.

Hanc veritatem exceptis iis, qui Deum a fe

negari fimulant, omnes profitentur, adeo ut

.

U

de hoc tractare oti

ofum cuiquam videri de-

l

beat. Aft per decurfum tu quoque mecum

dubitabis, an viri ifti licet graviffimi, id rite

pervideant, et an inftitutionem huic verita-

ytidt

ti conformem perpetuo teneant,

:

ff

$. 7

Itaque Deum effe facile concedes, eique

vim agendi minime abnues. Eftautem non

eeum

de genere earum caufarum, quae vel ex im-

petu fenfus animalis, vel omnino ex folo mo-

I

tuü materiato, qui in mera corpora cadit,

aCtiones fuas obeunt.

Sed Deus eft cauía

g

vationalis, id eft, cum ratione agens.

$. 8.

In agente itaque. rationali tria caufarum

,De

genera confideranda funt. Scilicet caufa ex-

It

emplaris, quam vocant, catufa motvix, ct cau-

fa efficiens. Prima eft regula, ex qua intelle-

&us agentem dirigit, fecunda, quae volunta-

tem praevie movet, tertia denique cft ipfa

retum agendi reapfe

, coïot'

con-

vis voluntatis, qua dec

4

4 /8.

3

$

Tratiatus primtis

concipit.

Sic in artifice e. g. feram confi-

ciente regulae artis ferariae funt caufa exem-

plaris, merces inde obtinenda, aut potius af-

fe&us in femetipfum, aut famil liam, qui jam

praevie praefens eft, cauía nïomx., et ipfa

fabri voluntas eft . caufa efüciens illius de-

ereti, quo feram conficere ftatuit

?

$. 9

Tam magnopere, proutfupra jam dictum

eft, intereft fcire, quaenam totius univerfi

prima fit ratio, ut fciamus, unde totum in-

cipiat, et in quidnam ultimo definat, totius

univerfi ambitum alias neícituri, fiillius ini-

tia, et finem ignoremus.

lam primo agen-

(?[:

dum, quae horum omnium fit caufa exeimpla-

vis ieu norma dirigens.

Et q aldem hic con-

J

ftantiflime aficnmus, Deum € ej mque perfe-

Giones efTe rerum omnium primum Prototy-

?

pon, primum exemplar, et primam formam,

ex qua, et fecundum quam faécta funt omnia,

quae fadta, et non a fe ipfis funt

ä

;

;

Ü

5- IO.

(i

!

Itaque Deus faciendo univerfum non ali-

quid extra fe pofitum

fed femetipfum con-

J

Hl

templabatur

et aeternam hanc regulam fe-

Y

cutus cuncta operabatur, ex Prototypo te-

nuja,

et quae regulam fuam minime atfe-

quuntur, ecypa faciendo: ita ut Deus om-

!

nijum quae funt, prima forma, et ipfüsmet

in

*

J)

Captit IZ.

9

fn linea cognitionis, ac intelletus omniumi

primus fit.

iï

$. 1.

Cum enim ante divinam voluntatem, feu

Qe

ante ipfius decreta nihil praeter Deum fit,

facile intelligitur, quod divina voluntas nul-

lam aliam regulam fequi potuerit, quam il :

lam, quae in divinitate fine.initio aeterna, et

ufl

fine praevia ratione omnino prima eft, ultra

rfi

quam nihil quaeri, nihil intelligi poteft. Per

verbum aeternum, per filium, feu per aeter-

T

U

nam fapientiam Deus feipfum perfe&iffime

id

l

cognofcit, et per hanc fui cognitionem ,

eít, per fapientiam fuam, facit omnia. Eft

a

J

enim fapientia haec candor lucis aetetrmat, eh

fpeculum [ine macula Dei majeflatis, et ?mago

Qni

j

Donitatis illius. à) Hic Dei aeternus filius eft

fplendor gloriae, et figura fubft

antiae ejus,

0U

Omnia

Rilln

omnia portans.verbo virtutis f[uae. b)

per ipfum ja&a. funt et fine ipfo fatlum eft mi-

fs

bil.c) Unde eadem aeterna fapientia merito

gloriatur: quando praeparabat cotlos, aderam»,

quando ceria lege, €t gyro vallabat aby[fos,

quando aethera fuümabat furfum ,. e& librabat

gl«

jontes aquarum , cum eo eram cuntia compo-

on

^ehs. d) Paucis, verbum aeternum , et di-

fe

vina fapientia eft prima forma , primaevum

te

As

exem-

jf

à) Sapient. 7, 26.

of

b) Ad Hebr. 1, 2

€) Ioanm 1,

9*

D]

m

d) Prov. 84 27 et feq.

n

1o

Tra&atus primus.

exemplar, feu caufa exemþlaris, ex qua, et

fecundum quam Deus operatus eft univerfa,

ante quam nulla prior aut antiquior norma

cogitari poteft, ita;, ut, quantum ad intelle-

Gum, ab hac omnia incipiant, et in eandem

ordine retrogrado omnia definant. . Quae

omnia S. Paulus clare dixite) qui efl imago

iDei invifibilis , primogenitus omnis. creaturae.

Quoniam in ipfo condita funt wwurver[a, in coe-

lis et in terra, vifibilia et invifibilia, five tbro-

Omnia

qi, five dominationes , [ive poteftates.

in ipfo, et per ipfum fata funt.

Et ipfe eft

ante omnes, et omnia in. z'g[o con[tant.

S. DL

Hic jam eam do&trinam impugnare debeo,

qua aeternas rerum effentias, feu naturas

^ ER CURRT NT E i NUOLU EPPPUST t

extra Deum ftatuunt, ex quibus tanquam nor-

CL

u

a effe

mis archetypis omnia formata, et fa

volunt, quae quidem docirina antiquis igno-

ta non nifi a quatuor fere feculis$ invaluit:

et quam ego quoque diu et tenui, et aliis

ü

perfuadere

o

jo

norans faepe conatus fum, ut

NI

adeo hanc erroris mei confeffionem acterna/e

E

veritati fummo jure dcebeam.

lr

5 d5..

Cum enim aliqua a -Deo fieri, alia vero

£(v*

vidlk

ne quid

per Deum efüci poffe arbitrentur,-

hanc differentiam non in.divinae potentiae

E

infirmitate, fed in rerum aeterna, ac prout

dicunt,

(

h

£) Ad Coloff. 1, 14. ct feq.

»

C aþut U.A

II

e

dicunt," immutabili natura collocant, eo quod

&

alia recipiendae exiftentiae capacia, alia au-

j

tem ad eandem obtinendam prorífus inidonea

]le

eíffe putant. Jam prioris generis naturas pof-

i

fibiles, eas vero, quae fecundi generis funt,

Q

zmpo[fibiies nominant, intrinfecam rerum o/-

"u

fibilitatem, et intrinfecam quarumdam rerum

[

(s

zmpo[Tibilitatem ftatuentes.

T

Unde Deum in creandis rebus quibus-

j

170

cunque aeternas ac immutabiles rerum natu-

41

ras feu effentias, earumque intrinfecam, et

T

connatam poffibilitatem fibi propofitam ha-

buiffe, et fecundum eandem tanquam immu-

tabilem normam operatum effe, immo fecun-

dum eandem operari debuiffe putant, ut adeo

b

00

has aeternas naturas pfo prima rerum om-

as

nium exemplari caufa hoc ipfo ftatuant,

o

$. 1.

"m

E

1

gz

Sed longe aliter fentiendum , neque ex-

j

tra Deum quidpiam aeternum, aut immu-

4 0

tabile, neque aliquid divina voluntate ante-

f i

rius, extra Deum, inquam, cogitandum vel

M

? U&e

admittendum eft, ne forte Deum fub aliqua

ratione ex primo loco ad fecundum detruda-

inus.

Effet quippe in linea cognofcendi fe-

cundus, fi non abíciffe per fe ipfum, fed per

aliquid extra fe pofitum in condendis rebus

vero

epturq

regeretur, primam normam non a fe ipío,

fed ab alio quopiam accipiens.

INon dantur

CDT iv

itaque rerum creatarum effentiae, vel natu-

po

Jf

yae neceffariae, aut immutabiles.

$. 1$.

Y2

Tra&atus prinus.

$. 15«.'

Nam fi tales reapfe dari putet aliquis,

quaero imprimis, an reapfe aliquid fint, vel

an nihil fint? Si nihilfunt, non dantur, nec co-

gitari, multo minus Deo tanquam exemplaria

in condendo univerfo propofita effe poffunt.

Nihilum non poteft effe forma illius, quod

reapfe aliquid eft, ficut ne

gatio non poteft

effe regula affirmationis.

s. 16.

Si vero dicamus, has effentias reipfa ul-

[

b

tra nihilum affurgere , et aliquid effe, tunc

quaero, unde fint? NNum a fe, et fibimet-

ipfis absqué praevia caufa fufficientes funt?

f

Quae eft fententia Wiclefii, prout teftatur

homas Waldenfis Jibr. do&rim. fid. amtiq.

€. 5. et 8.

Sed etiam ab iis, qui aeternas

has naturas tuentur, longe abeft, ut eas a

fe, id eft parva quaedam numina effe dicant,

'?Jj1

Nihil fibi plene fufficit, nifi folus Deus. Su-

eft

per

ViL

itaque ut eas vel

fi

ex Deo, vel a D

effe dicamus.

(

us

$. 17.—1

i

Sed imprimis quod ex Deo, ejusque divi-

Qis perfecionibus aeternum, ac neceffario:

eianat, quodque proxime ex Deo nafcitur,

illud verbum aeternum, ac Deus ipfe eft. Si-

IQ

cut quod ex auro fit, aureum eft, fic quod

ex Deo fit, divinum eft. . Nil nifi divinum

ex

"——

Capur 1i.

é& divina natura refultare poteft, fiquidem

N

illud neceffario; et non mere per liberum

Dei decretum ex Deo oriatur.

Quod ex

d

Deo' eftj: Dxeus ef

!

L

(

l

g.

18.

j

Si veto dicamus aeternas rerum naturas

M

4 Deo eíle, id eft, factas effe,. tunc redit

quaeftio, fecundum quale exemplar fint fa-

étae.

Num poflibilitatibus alias poflibilitates

praeftruemus; etífi de his ac deinceps quae-

y

ratur, in infnitum pergemus? Ífi vero poffi-

bilitates .ex prima et aeterna forma, quaé

J

Deus eft, fieri potueri

$^ 1-

f

11L;

jam non eft ratio, cur

nonetiam exiftentias rerum fecundum eandem

!

formam condere valuerit.

Scilicet . omnia,

tgir

quae funt, non tantum a Deo, fed etiam fe-

i

Hanc

Qd5

cundum Deum proxime fa&a funt.

jam aeternam fapientiam credimus .Deum de

41

Deo, iumen de lumine, Deum verum de. Deo

j

vwero , genitum, non fa&um ,. confub[tantialem

N

Sn&

Pairi, per quem omnia

fátta funt. f)

p

quo fattum eft nibil, quod. fa&ium eft.g) Huc-

usque quaelivimus, unde aetetnae naturae

fint: nunc quaeramus quid 1:1nt.

Vl

50 190 |

rio

Et imprimis indagandum, an exiftentia

tüïa

rerum cre»ataï'tlm cuim earundem poflibil

jtale,

J

eu.

jl

f) Symbol. Nicaen.

u

&) Ioau. 1, g.

at

14

dratlatus rimus.

feu aeterna effentia prorfus ac per omnia ea-

dem fit, vel an per exiftentiam poflibilitati

aeternae aliquid fuperadditum fit.

Si pror-

fus eft eadem cum exiftentia pollibilitas,

tunc exifítentia aeque, ac poffibilitas eft ae-

terna, et inimutabilis, utpote a qua in nul-

lo differt: Si vero exiftentia differt ab effen-

tia feu aeterna poffibilitate , et aliquid ab ea

diverfum eft, tunc exiftentia ante fui produ-

&ionem nihil, ac proin.nec poflibilis erat.

Poffibilitas ab aeterno ct ante creationem

Non er-

erat: exiftentia prorfus non erat.

£0 licet dicere: exiftentia ante creationem

poffbilis erat, eo quod omnino non erat.

Nihilum ajentem denominationem capere

non poteft. Denique fi exiftentia ab elffen-

tia et poflibilitate vere differt, quomodo

haec forma illius ante creationem effe po-

LL aR r

tuit? Non nifi par paris, non item diverfum

alicujus diverfi, nec e.

o

o

corpus alicujus

lam exiftentia

Ípiritus regula effe poteft.

aliquid a poffibilitate diverfum habet: et ideo

poflibilitas exiftentiae a fe prorfus diveríae

li

li

regula, et norma effe non potuit.

M

. 000;

q

" Aft nonne aliqua pofüibilia, id eft reci-

u

"piendae exiftentiae capacia funt, dum alia

ü

?produci omnino non poffunt, quae exin-

Uv

"de impoflibilia vocamus? Sic circulus, qui

(e

"quadratus fit, fieri ne quidem per Deum

Qu

"poteft, unde nota aliqua deügnari"debet, ;

pi

per

Caput 1.

T3

;per quam poüïbüxa ab impoflibilibus fecer-

?nantut. "

m r

)

. lam haec rerum poffibilitas, ni fallor, erit

res a Deo facta:

neque enim eam capac1ta-

tem aliquam a Deo inde pendentem.effe di-

A

Ces

Hic jam redit quaeftio, cur Deus uni,

et non alteri hanc capacitatem tribuere vo-

j

luerit, aut potuerit

Num ante ipfam pof-

en

fibilitatem aliam et ante hanc rurfus aliam

ininfinitum ftatues? Vera autem refponfio

j

J

ad hoc argümentum eft fequens

Nihil im-

t

poflibile cogitari poteft, fed omnia quae co-

6f€

gitari poffunt, poflibilia funt,

quamvis ne

pofübilia quidem qua pofhbïha cogitentur ;

do

fed femper actualia vario modo vel compofi-

0

ta, vel disjuncta nobis exhibentur, eorum

imaginibus adhuc in memoria exiftentibus

fo

y»

Si€ circulus quadratus in una forma cogitari

nequit:

]Ht

nam talis idea vel exhibet angulos,

vel non exhibet, vel exhibet angulos, et

ldeo

fimul rotundum ?

riat

Si primum tunc illa idea

non exhibet rotundum, ac proinde nec cir-

culum: fi nullos exhibet angulos, tunc non

eft tdea quadrati: Si denique utrumque, ro-

ea

timdum fcilicet, et angulos repraefentat, tunc

elt idea compofita, duo exhibens quorum

| aha

utrumque poflibile eft

'Tam parum in men-

exit

qi

te unica.cogitatione duo diverfa cogitari,

quam parum in tabula diverfae facies unica

Jei

lebei,

pictura exprimi poffünt, Itaque omnia, quae

CO(TI-

XT

"

L.

ió

Tradeius primüs.

cogitamus, p

offibilia funt: quia non erit im-

Dewun omne verbum. b) - Etideo

pojfioile apud

impoflibile non c

ogitamus; quod non cogita-

ftionem movere non poffu:

inus, de eo quae

Imnus,

multo minus opus habemus, ut eam

rationem &

fgnemus, per quam ea, quae ne-

quidem cogitamus, differant ab iis, quae co-

gitatione noftra obfequimur.

86 220

ui aeternas et immuta-

Plerique tamen, Q

biles rerum naturas tuentur, dicunt:

? Abfit,

?ut ante creationem aliquid ajens ftatuamus,

Deo coaevas al-

?ut velut parvulas naturas

ut,

? feramus.

Aliud non volumus, quam,

ea contradictionem

— — ZA $—2 A

"fi res aliqua exiftat,

»non involvat, feu quo

d idem eft, ut ejus

? praedicat

4 concordent, fe mutuo non ex-

? cludant,

fic rationale et animal fibi non ad-

bene vero rotundum, 6t qua-

? verfantur ,

"dratum; unde priora illa, non Ver

o haec

C

miíceri

^duo pofteriora

in unam naturam

Hoc deniq

ue totum eft, quod

I

? poffunt.

"fub nomine po

ji

iïïbilitatis intelligimus. "

d

$.-25.

Ti

li

Verum haec reétiffime fentis, tene haec

conftantiffime, dictis

hisce tuis perpetuo fide-

Q

T

LE

tus jucundiffimos,

p

lis exifte; et capies

^

ac denique gravilli

t-is controver

fiis te fupe-

li

riorem praeftabis.

Sed quod jzj.m dixi

» hifce

Ibf

l

18

k) Lucas 1, 27.

l

atl

Caput. 1Í,

17

di&is tuis perpetuo fidelis exiftas.' — Itaque

praeter Deum ante creationem nihil datur;

ac proin nihil cogitari poteft, Ominia quae

extra Deum cogitantur, mere creata, ac proin

mere exiftentia funt, ita, ut exiftentià rerum

NI OO IU X - -

Si enini

ab earum effentià in nullo. differat.

gl

effentia ab exiftentià in aliquo differrét, tunc

jam ante exiftentiam , feu ànte creationem

aliquid daretur, Unde verum manet magni

Auguftini magnum principium: ZVibil datur,

n

vibi cogitari poteji praeter Deum et ea , quae

Deus facit.

,gf,

Sed éave, ne deinceps dicas, pof-

0

fibilitatem effe rationem,. cur unum , non

E

item alterum a Deo fieri queat, ne fcilicet

[

aliquid rei ante rem ipfam ftatuas, eandem:

que rem fui ipfius rationém efífe facias.

pon

oJUs

$. 24.

b

uad

Éx his jam fequitur Imo: quod a Theo:

[, qua-

logis fcientia fimplicis intelligentiae, qua fcilis

J

cet Deus mere poffibilia videat, non recteé

ftatuatur. Mere poffibilia nihil fünt, et proin

neca Deo videntur: non enim eft fcientia;

"

quO

qua nihil intelligitur.

Deus non videt, nifi

femetipfum, et ea, quae fecit: reliqua enim

fihil funt.

Si vero füb fcientia fimplicis in-

Jiee

telligentiae cüm S. 'Thoma intelligant eam;

qua Deus fuas perfectiones, et rerum omnium

/hoe

primas formas ac regulas cognofcit, tunc ta»

Klmosa

lis omnino admittenda eft; quae quidem eft

fp

ipfum verbum aeternum;

pic

ii

| 10 meb

p

$. 2847

18

Tra&atus primus

N

e —

,, LJ

Sequitur porro Ildo: non aptä benefi-

cium creationis explicari, dum ajunt, quod

Deus ex tot poflibilibus hominibus nos po-

— N Q Md o

tiffium qui conditi fumus, elegerit. Nam

illi poffibiles homines non funtaliquid) et ex

colle&ione, quae nulla eft, non potuit nos

feligere.

Unde in hac re nihil aliud verum

eft, quam illud fcripturae: /pfe fecit nos. In-

gens autem beneficium creationis in eo eft,

quod nos abs ulla praevia ratione, fua folius

bonitate, ac proinde prorfus gratuito condis

derit.

6 56,

Rurfus inducitur Illtio ; quod otiofe,

et abs ratione difputemus, an mundus ifte

excomnibus poffibilibus fit optimus: nonenim

mundus nofter cum poffibilibus mundis, qui

per omnia funt nihil, comparari poteft. Nul-

la eft illa comparatio, qua res aliqua cum re

nulla comparatur.

Mundi illi poffibiles per

omnia funt nihil, unde nec in cogitationem,

multo minus in comparationem venire poli-

funt. Perpetuo quippe verum manet, quod

cogitatio, feu imago mentis nulla fit, fi ea

nihil exhibeat.

Sciri enim mon poteft , quod

nibil eft. i)

3 Atqui hoc tibi ab experientia—atqne ex teftimo-

Saepiffi-

Htl

nio fenfus interioris falfum videbitur.

mne

Int

Wt :

j) $. Auguítin. lib. H. da lib, arbitr. c. 2a.

Coput l.

19

me mundos diverfos a te cogitari putas,

Sed

plurimum in hoc falleris.

Nam quoties cogita-

re alium mundum,'qui nihil eft, tibi Vldel'lS,

i

toties mens tua non nifi imagines, quas fibi ex

praefenti mundo collegit, intuetur, quae imagi-

nes non alium mundum fed diverfas hujus mun-

di partes exhibent.

Et tamcn difputatio de mun-

do optimo faeculum noftrum co

uffit, et vel de

06

libertate, vel de bonitate Dei dubitare plurimos

m

coegit,

Scilicet arguunt fequentem in modum:

n

-vel ifte mundus ex ommbus eft optimus, ac proin

d

a Deo optimo prae aliis, creari debmt, et fic nul-

la in Deo mfclhmtm libertas :

vel non eft opti-

fiif

mus, et fumma Dei bonitas permhtatur, utpote

(

quae ex omnibus non elegit optimum.

Sed mun-

dus ite nofter eft eatenus bonus ; ; quatenus a

Deo bonus eft factus.

Non bonitas mundi fuit

caufa dmna voluntàatis.

Reliqui mundi nec ma-

jorem nec mmo1em, quam nofter mundus, fed

*Orey

nullam omnino bonitatem acceperunt, et prorfus

mhll funt,

d

En! quàm prom fimus ad ahquam bonitaterà

e*m

extra Deum etiam ante creationem ftatuendam;

f g

etfi in principio, et in regula dicamus, quod an-

te creationem , et prius ad voluntatem divinam

Nil

nihil ajens cogitari queat,

Quod vero nequie

n*

dem creanda primum, et fütüra bonitas divinam

voluntatem movere queat, dicetur inferius, Haec

no,

Vero, quamdxu cum poffibilibus pugnamus , ad

rem non pertinet; nam mere poffibilibus ne quie

pO

dem futura bonitas competit,

quO

59

$. 27.

quod

Verum ex do&rina $. 22 et25tradita erui-

)

tur IVto, cum effentiae feu naturae rerum

teü i

up

fint merae ex1ftent1ae, per omnia, quae funty

f

&ut ex quibus conítant, a Deo factae, et fum.

B23

ine

29

TraGatüs primus.-

me contingentes, quod, inquami, ob hanc ra«

tionem nullatenus aeternae, neceffariae, ac

immutabiles vocari debeant. Nihilin iis da-

tur, nihil in iis cogitari poteft, quod non fit

fa&tum, quod non fit mutabile, meriffimeque

contingens.

Quare non fünt formae, non

funt regulae, juxta quas Deus res omnes

operatus eft, fed funt id, quod ex altiore re-

gula operatus eft. . Non forma, fed forma-

tum, non Zrcbetypon, ied Ectypon, non cau-

fa exemplaris, fed effectus juxta exemplar

fa&tus, funt.

Sic artifex hominis faciem de-

pingere volens, nonimaginem, quam pingit,

et quae ante ejus operam nihil eft, fed vul.

tum hominis jam praevie extantem pro for-

ma, juxta quam operatur, et juxta quam

ä

operari debet, adfpicit.

3"*) Unde aptiffime in hanc rem faciunt teftimo-

nia fupra S. rxy. et infra $. 3o. relata,

$. 2$8;

Énim vero dantur aeternae regulae, ae-

ternae ac immutabiles naturae,

fecundum

i

quas Deus, et quandoque etiam nos opera-

mur, quaé funt rerum omnium primae regu-

N

lae, primae formae, ac primae ideae, quas

D

nulla alia praecedit, fed quas omnes artes,

et ea, quae fecundum àártem funt facta, fe-

I

quuntur.

Has mens etiam humana contem-

«

platur, cum fenfus exteriores et interiores et

O

maxime phantafiam fupergreffa, jam fe ipfa,

i

NNon tamen in

id eit, fola mente utitur.

(ür

tan-

Caps IL-

14

tanta altitudine fe diu tenere poteft, fed fen-

fuum gravitate preffa mox ad confueta Phan-

;

tafmata relabitur, et eorumi facile memoriam

amittit.

H

Cum enim aeternae normae iítae

t

puriffimus fint fpiritus, et phantafia animalis

J

puri fpiritus imaginem capere nequeat, nul-

i^j

lae poft fublimem hunc intuitum in phanta-

C

fia imagines fuperfunt, per quas purae hujus

vifionis memoria retineatur, «

W

cau-'

pl

$. 2g.

e

Et quid demum funt aeternae hae regu-

,

lae? Nihil aliud, quam divinae perfectiones,

quas Deus per verbum, id eft, per filium

f

fuum cognofcit, et juxta quas penitiflime

1uam

CQgnitas operatur omnia, quae. facere eidem

placet.

Et fic Dei perfectiones funt origina-

dune

riae rerum omnium formae, fummae ac pri-

1nae regulae, juxta quas omnia quae extra

Deum extant, facta, eaque perfectiora, aut

zinus perfe&a funt, prout plus minusve

34

cum aeternis formis, quarum res creatae funt

u

merae imagines, conformesfunt. 'Totus er-

oper 4

; Tep

ror in eo folo ftat, quod has immutabilis ar-

tis regulas extra Deum, et inter hunc, et

, qui

res creatas velut medium flatuamus.

Non

t

indigemus vicariis regulis, quando originariae

D

confpectui rationis funt expofitae.

Aufer

:()ütem'

ex oculis meis hominis imaginem , fi oculis

ioré

ipfum hominis vultum coram adfpicere da-

u

tur. Praeterea hae regulae intermediae, quas

ameïl

B

ln

extra

3

tut

1

22,

TyraBaits primtie,

extra Deum conftituis, dic mihi, ex qua for-

ma fint fa&tae, aut natae?

Nonné ipfusmet

ultimo ad divinas hafce ideas redite , ac de-

nique ex his omnia derivare vel invitus co-

geris? Per omnia Te precor, ne gloriofum

aeternitatis ,

ac immutabilitatis titulum. ad

rem aliquam creatam transferas.

Haec enim-

per omnia mere facta, mere contingens, tem-

pori ac mutaticai obnoxia nunquam ftat, fed

perpetuo labitur, ab omni neceffitate, et fta-

bilitate infinite ahenao

"*t) Dicess "füb aeterna, ac neceffaria rerum na-

tura nihil aliud intelligo ,

quam quod e. g

"fi homo exiftat, is neceffario rationale animal

*fit: item fi circulus datur, is neceffario rotun-

dus fit.

Ipfa cucuh natura inviolabili lege

p etit effe rotun da. ?

Sed utique haec et fimilia tunc neceffaria

effe dicis, fi exiflant, quod quidem fumme con-

tingens. eft.-

Tam quahs eft illa ncccïïïtas, quae

a conditione contingente pendct'2 $ic enim om-

nia fierent necefTaUa $ nam etlam COPU]"TL']*

ne-

ceffario contingens eft, quamdiu contingens eft,

et ut fit contingens.

Praeterea hae propofitio-

l

nes; e. g. fi datur circulus, neceffario eft rotun-

(

dus, reapfe non funt conditionatae , ícu a con-

V

ditione dependentes.

Nam inter conditionem,

*t id quod a conditione dependet, debet dari

d

diftinctio.

Nihil a fe ipfo dependet, nec pot-

M

eft effe caufa fui ipfius.

Iam e. g. circulus, et

ln

ilud rotundum non funt duo, fed unum idem-

que: non enim circulus potePc effe conditio ro-

QU

tundi, nec hoc dependere ab illo,

Ín unitate

QUi

non intelligitur COlldlth, aut connexio, utpote

b

ad quam duo requiruntur. e.

5*

o

Si laborem

praeties,-tunc mercedem exíolvam,

DT

Quare

]

Caput II

23

Quare totum, quod hic opponis, eft mera

eircumlocutio, quae tamen ex eo nocet, quod

;

hic lesem aliquam ex rerum creatarum natura

S.o

Deo fcubas, ex qua fic, et non aliter, fi qui-

H

dem aliquid facere velit, illud creare debeat,

Aliud in hac re nihil eft verum ,*

quam fe-

nl

q

quens: Circulus efl ipfum illud. votundum: un-

de fi Deus libere circulum, creat, libere quoque

y

votundum creat, quod quidem nec hilum necef-

fitatis contmet, et nihil aliud eft, quam idem bis

dl

M

dicere,

h

$. 30

ff

Denique ex $. 32 et 25 Vta, et in rem

praefentem — palmaris

confecutio — habetur,

[

xmmï

quod Deus cognofcendo, feipfum , tanquam

rotit

primam regulam, et, quia perfecta cognitio

U

j

eft verbum aeterni patris, quod per verbum

feu filium fuum fecerit. omnia.

effarià

Id quod

fcriptura iterato. teftatur.

Itaque. Deus eft

g (

,Uf

rerum omnium prima caufa exemplaris, quam

t

y 0il

vocamus, eft prima norma, prima veritas,

ef

'[x, I.C

id eft

in linea cognofcendi, et in via in-

).em ltg

ol

l

tellectus et rationis omnium primus. Id quod

J

toto hoc capite oftendere operofe fategi. Qui

p

[ECOH

-vero afferunt, Deum omnia, eorum natu-

monenh

ram intuendo. feciffe ,

hi afferunt, quod fa-

T du

cum et 1'eoula facu:ndl, quod forma et for-

p o

|US

&

matum, caufft, et effectus.idem fint.

Quod

quidem intelligi non poteft. .Atque totum,.

j ii

joo ?

quod hic dicitur

$. Augufhnus k) fumma

u

efficacia confirmat:

Singula iteque propriis

, UP

2

creata. f'unt ratzombus.

Has autem vatioties

| o

D 4

ubz

&) Libr. 93. quaeft, quaeft. 46

QuaW

"

N

24

'fm&ïams primus.

ubi avbitrandum eft, cj]&ä,* nifi in wiehte ibfa

ereatoris?. INon enim extra fe pofitum quidpiam

intuebatur , ut. fecundum id conftitueret , quod

conflituebat: mam boc opinari , facrilegum eft.

Et alibi fequentia habet:/) Caeterum ditius

eft in [cripturis [an&is fpiritus f[apientiae mul-

Pplex, eo quod multa in fe babeat : fed quae

babet, baec et efl, et ea omnia unus eftl. — INec

enim multae, fed una fapientia efl, im qua

funt immenfi, et infimiti tbefauvi verum intelli-

gibilium, in quibus fant omnes invifibiles et im-

wutabiles vationes verum etiam vifibiltum, et

wütabilium, quae per 1lam fatiae funt.

Vide

Gtiüm Sq Tbom' païtg I- q- IS.

CAPVT TERTIVM.

JDeus, ejusque fuprema wvoluntas im vatione

caufae motricis, ek im vatione catfae ef-

ficieutis efl primum omuium.

$. 31. 32. 33. Deu

$

motricis imperio.

; efficit omníia absque rationis

i

$. 34. Nos fenfu intimo experiri non pofï*amusa

quid fit fine ratione a

ratione agimus.

gere, th qui femper. ex

$. 35. Nulla datur ratio Deum movens.

Y

$. 36. Deberet enim ipfo effe prior.

$. 37. Nec talis extra, nec intra Deum invenitur.

f

d

. 38. 39. Nec ratio Deum movens effe poteft res

exiftens,

äg(

g., 4!

/

f0

[) L. de civit. C, 364

- Caput TIF.

25

Nec futura.

49

4I. et 42

Solvitur obje&io.

l

43

Nec

poffibile Deum movet.

44. et 45.. Nec una ex divinis perfe&tionibus.

|

ä

l

46. Voluntas enim divina aeque infinita eft, ac

reliquae perfectiones Dei.

/

47-

f

Nec divina voluntate aliquid antiquius có-

gitare licet,

|

i

48-

Nec divina bonitas,

t

49. Nec gloria ejus externa Deum movet,

(lh

g

50. 51. Id quod auGoritatibus confirmatur.

,

il

$. 3r.

Hucusque Deum, ejusquae fapientiam, qua

feipfum perfecte cognofcit, et qua extra fe-

ipfum ab initio nihil cognofcit, primam co-

gnofcendi regulam, ex qua poftmodum om-

n

nia funt facta, effe oftendimus, ita, ut in ne-

j

gotio cognofcendi fit primus, id eft, primum,

quod cognofcit, et primum, quod cognofci-

fat (

tur, et cujus cognitione reliqua omnia de-

mum formata fqerunt,

TummuS

pr &

$. 32.

Nunc vero inquirendum, num Deus etiam

in ratione movendi, et efliciendi fit prima

ratio, prima efficacia, prima, inquam, et

um

ab omni priore ratione independens: feu

ydt

an Deus fit primum movens, et primum

agens. Etquidem etiam fine omni argumen-

M

to haec facile profiteberis,. quod Deus fit

prima

ï

26

Tra&atus pirimus.

prima caufa efficiens, et, quantum ad virtu-

tem efficiendi, conítanter 'id tenebis: fed

quantum ad vim movendi a tua fententia

faepiffime defleGtes , et non nifi magna con-

tentione eo eluctaberis, ut Deum primum

motorem omni ratione anteriorem perpetu

oaq

9,

intelli

btlbq

$. 33.

Atque in hanc rem jam in anteceffum con-

cedere debebis, quod Deus fine ratione de-

Ü

cernat, et efficiat univerfa: fi enim prior ali-

qua ratio Deum moveat, non erit primum

movens, fed fi multum fit, non erit nifi pri-

mum, quod movetur, quod enim quidpiam

fequitur, illud primum elfe, nullatenusxpote&o

$. 54

D tU ETU TONC T OWPT ERN

Affertio vero ifta, qua Deum fine ratio-

ne agere dicimus, animum tuum vehemen-

ter movebit, ac pene offendet; fine ratione

enim agere imprudentis eft, et apertum vi-

tium tibi effe videbitur.

Verum horror ifte

i

ex eo nafcitur, quod mentem divinam ex

h

conditione tuae mentis improvide metiaris.

lr

Mens tua utpote fübdita et nunquam caufa

Y

prima non potefít fine ratione agere, im-

)

mo nunquam experta eft, quid fit fine ratio-

ne agere.

Nam etiam tale quid tentare, et

dj

ex mero libitu agere volens aget ex ratione

(ü)

aliqua c. g. quia id delectat, quia fe pro pri-

i

*na ratione ftatuere irrito conatu volet, vel

Wi

:

quia

—ü

27

quia veram fententiam falfitatis arguere defi.

derat, et quales innumerae rationes tacitae

"

latebunt, ita; ut vanum fine ratione agendi

conatum femper occulta quaepiam ratio mo-

veat. Scilicet primum nullatenus eífe pot-

W

eft, quod ex tota fua natura fecundum, ter-

tium, vel etiam quartum eft. Dicimus equi-

dem: actio fine ratione otiofa, et vitio ob-

noxia eft-

Sed tales a&tus non fine ratione,

fed fine utili et jufta ratione fiunt: et ideo

on

lne ratione fieri nobis videntur, eo quod

jl

rationes utilitate et juftitia carentes nullas

um

effe putemus.

Unde vere abs omni ratione

n

agere aegerrime intelligimus , utpote cujus

j

nullum experimentum, nullum fenfum habe-

tl

mus, nullum in.nobis habere poffumus, et

quem nonnifi ex Deo multa data opera nobis

comparare debemus.

n

S. 35-

amor

Atque firmiffime ftatuendum, quod Deus

g

nulla ratione praevia moveatur, fed quod om-

nia folo voluntatis fuae motu agat, nullum

or

j

n

motum aliunde accipiens. Nifi enim id per-

tinaciffrme teneas, Deum in genere caufae

ts

motricis nunquam ut primam caufam contem-

qua

plari poteris.

j

* $i enim Deus e. g. hunc mundum con-

Laï'fïüol

didit, quia bonus aut eft aut futurus erat,

f j

tunc prima ratio mundi non eft Deus, fed

j

ipfius mundi bonitas, quae proin gloriari pof.,

u

1

t: ÍVon gratis, fed ex gravi, et bona me va-.

Qb

iione

qlllä

Mi o

28

Tra&atus primus.

tione condidifli. Abfit vero haec dicere, narh

ea, quae mundo ineft bonitas, divinae vo-

luntatis effectus, non vero caufa eft. "Tota

haec bonitas ex decreto divinae voluntatis

defícendit: neutiquam divinum hoc decretum

ex bonitate mundi eft ortum.

Certe alias$

haec mundi bonitas effet cauía fui ipfius: et

effet id quod Deum movet, et fimul id, ad

quod eundem movet, quod cogitari non po-

teft. Motus ab uno ad unum idemque non

, datur.

7€*) Loquimur autem de vi motrice in fenfu ftricte

fumta: aliud utique dicendum eft de conditione

Sic

praevia, quam Deus non rare fequitur.

e. g. precibus Deus non movetur motione vera;

nihilominus

er.

cui . dedit donum orationis,

dat et alia, fed mere;

quia vult.

Huc facit

illud D. Thomae:a) oluntas emim, Dei vatio-

AOUR RRE COPREETT ER

valis efl, non quod aliquid fit Deo cau[a volen-

di, fed. in quantum vulé unum e[fe propter aliud.

Et illud Auguftini: b) "JVullame merita. Santio-

vwum? Junt plane, quia jufli funt: fed wt jufli

fierent , merita mou fuerunt, —— —— Perum ta-

cmen me f[aliem orationis putarentur. graecedere

mérila, —— —— eliam ip/a oratio inter gratige

gianera, regeritur.

li

ü

$. 56.

di

Iam fi divina voluntas primo. loco. per

aliquid moveri poffet, tunc jam ante De-

Do

k

cretum hujus voluntatis id. dari deberet, il-

ludque deberet aliquid. effe: nam quod nihil

ett,

a) T. p quaeft, Y9. art. 5.

W

&) Epiitol. ad Sixtum.

äapüt "

29

eít, vim movendi non habet, moveré non

:

poteft.

p

$. 37.

$

f

f

Porro fi ante Decteta diVinae,vOluhtatis

j

aliquid daretur, illud vel extra Deum;,. vel

á

intra Deum foret, effetque vel divinum vel

U

non divinum.

0O

Don

$. 58.

Ratio motrix extra Deum veríans, ac

1

proin non divina, deberet effe vel aliquod

(one

exiflens vel futurum, vel faltem poffibile quid-

NU

piam: nam impoflibili, fiquidem tale a te co-

Va

gitari poffe, arbitreris, vim movendi utique

TOR

facit

non tribues; fi enim impoffibile vim moven-

hi

di haberet, non impoflüibile, fed plus quam

at

poflibile, fed plus quam futurum, fed prae-

giud

fens effet: nam quod re

g

jam eft.

apfe movet, praefgns

uthl

TL

$. 39.

T

gratm

Íam nihil exiftens divinam vYoluntatem al«

licere, aut movere poteft: nam ante Decre-

tum divinae voluntatis hon datur exiftens

aliquid.

Omnia exiftentia divina voluntate

pofteriora, ejusque effectus, et nullatenus

) geï

3

ejusdem caufa effe poffunt.

&

$. 40;

n

jj

Sed forían futurum aliquid in Dei volun-

(atem agere, eamque movere poterit? Aft

eitam

39

Tmä?atus primtus.

,

etiam futurum, fiquidem mere futuro àli:

quam naturam tribuere volueris *), non da:

tur, non eft ante divinam voluntatem; quod

Deus non decrevit, nunquam futurum eft.

Non ideo Deus aliquid decrevit, quia futu-

rum,eít, fed ideo aliquid futurum eft, quià

Deus illud decrevit.

Divina decreta funt

*

caufa, non vero effe&us futurorum.

^) Si tamen finceritati, àc fimplicitati philoföphi-

cae operam dare velis, magnopere te cohortor, ne

futuri alicujus tibi idcam fingere. ftudeas.

Fu-

tura qua futura ninil funt, quibus proin nulla

idea, nulla notio refpondere poteft.

.Sed age!

et viam aliquam per quam ad hanc magni mo-

menti veritatem eluctari queas, fternamus. Non-

ne apud Deum omnia funt? vel putas, quod ali-

quid fit, quod apud Deum non eft? Scilicet non

eft, quod apud Deum non eft,

Rurfus Deum

inmutabilem effe facile concedes: nihil enim ei-

dem novum accedit, aut antiquum eidem dece-

dit.

Si enim aliquid eidem decederet, perderet

utique aliquid, quod antea habebat, quod ab-

furdiffimum eft.

Si vero novum quidpiam ei-

dem accederet,

uno capite fieret perfectior,

quam erat antea,

quod dicere nullatenus licet.

Praeterea novum illud a nemine poffet accipe-

re: non a fe ipfo, nam ipfusmet illud non ha-

buit: non a re creata, haec enim ipfamet nihil

habet, quod a Deo non accepit: non a nihilo:

nihilum enim aliquid dare non poteft,

Iam fi Deo nihil novi accidit, nihil apud eum

cogitari poteft, quod eidem nondum praefens,

fed futurum duntaxat eft: alias res ejusmodi ei-

dem aliquando. adventura nova eum praefentia

bearet.

Ergo apud Deum futura non funt: et

ideo, quia emnia, quae funt, apud Deum funmt,

futura

f

p2

Caput. III.

d

futüra omnino non funt, nihil funt, Sed rem

etiam ad captum humanum tenteimus.

"

Quomo-

do definiunt futurum ? fcilicet futurum, prout

"

ajunt, eft negatio rei pro tempore praefenti, et

d.

exiftentia rei pro tempore fubfequo.

Redcte!

iló autem tem-

q

ergo futurum modo eft nihil:

pore fubfequo eft praefens.

Itaque futurum ex

Y

negatione aliqua,

et ex praefentia aliqua com-

[j

1

ponitur: cum vero negatio nihil fit, et proin

nihil poffit componere,: ea. plane debet fubtra-

hi, imo ne cogitari quidem poteft,

Manet er-

hp

go mera praeíentia aliqua: et fic tu nunquam

poteris aliquam notionem futuri, prout a prae-

j Y

fü

fenti differt, nobis miniftrare.

i

jl

Si dicas: plus eft in re fuütura, quam in

a

mere poffibili: Sic plus dicit Antichriftus futu-

Iüus,

y mo

quam homo aliquis nunquam creandus.

N

Sed refpondeo imprimis, quod juxta fuperius

d ]

dida mera poffibilia non poffis cogitare, ac proin-

t

de nullam inter ea,

et futura differentiam re-

peum.

quirere,

Sed ut captui tuo in hoe deferam,

refpondeo fecundo, quod homo nunquam crean-

n d

l a

dus Deo non fit praefens; Antichriftus etfi non

tibi, Deo tamen praefens

m fit,

Divina de-

wrari

i !

nique praefcientia in eo contiftit, quod ea, quae

nobis non praefentia, fed futura duntaxat iunt,

j d

f.fo

fibi praefentia jam habeat,

Deus non fibi, ied

f c(ï'U

i

nobis futura . cognofcit.

Nam ,

!us lnte

prout habet

"Iertullianus:

Divinitati competit, quaecun-

«

que decveveri

g

uL perfetla veputave, quia uon

Jit apud. illum. diffzrentia temporis, apud quem

[ gt

mhllo

uniformem [latumtemporis dirigit aeteruitas ip/a,

Scilicet Deus eft immobile punctum, quod

nunquam mutatur:- eftque unicum et perenne

u) n

inftans, in fimplicifimo momento veram, et no-

jl

12

ftra aeternitate infinitis vicibus ampliorem ae-

ternitatem concludens,

Eít Deus meruuv //are;

ltaefgnlli

et

(

) dlïtt

€) Liär.' 3- eontr, Mlarcien.

fui

ld

JraGatus primus.

3^

et prout àjunt, perpetiluü] Nwíüc, omni témpo-

re, et lapfu in immenfum fuperius.

Mens nofítra, et omnis fpiritus creatus ut-

ae mero lapfui affue-

pote tempori obnoxius,

tus fe ad tantam altitudinem difficillime urget.

Nunquam expertus eft inflabilis fpiritus, quid

fit ea itabilitas,

quae omnem motum et tranfi-

tum tota infinitate excedit, et aliquid accipere;

vel amittére nefcia, perpetua aequalitate flat.

Hanc magni adeo momenti veritatemi om-

nes fapientes inde àb antiquiffima aetate magno

confenfu fatentur: fed noftra aetate, et aliquot

abhinc faeculis poft principia haec certa adeo,;

ab initio feliciter adoptata, homines in decurfu

do&rinae fuae primarum veritatum velut obliti

longe aliam;

et ad fenfum duntaxat humanum

factam viam ingrédiuntur, innumeris exinde dif-

ficultatibus involuti.

Sic operofe difputant,

qua ratione Deus futura certo praevidere queat :

cum tamen Deus nulla futura praevideat, fed

Praeter-

omnia fibi praefentia coram adfpiciat.

quam, quod etiam praefentium fcientiam non ex

1

zi

rebus, fed ex infinita foecunditate intelle&tus

non ni( per fapæntiam fuam cognofcàt.

Abfit

enim, ut a&us divinus, id eft, cognitio divi-

k

na ortum ex re creata accipiat, et ab objecis,

Qu

ficut in nobis fit ; ad eadem cognofcenda deter-

Tninetur,.

videt in feipfo,

Seilicet Deus feipfum

Alia

fae;

quia feip/um wvidet per e[fentiam fuam.

r

autem "on videt im feipfisMjed. in feipfo: in

lm

quantum in e[fentia fua continet fimiitudinem

£orunm.

)

U

Sunt vero plurima alia incommodá,

quaé

n

ex eo funt fata, quod futuris ajentem ideam,

N

et aliquam naturam tribuerint, et ex quibus ne-

(üe

dum in fcholis, fed etiam in Ecclefia ingentes

(ur;

tumultus funt exeitati; Tene fimpliciffimam hanc

veri-

li

d) $. 'Thomas in p'rima part, quaeft. 14. art. 5.

E —

E2 727

383

veritatem à S. Auguftino traditam: JVihil datur;

wuilil cogitari potefl, quam Deus, et ea, quae

Deus facit, ac próm exiftentia funt. — Huic mens

tua firmiffime inhaereat, et innumeris obícurita-

tibus, ac controverfüs fupérior erit, neque ab

hac fententia inens tua unquani difcedat, etfi

verbis longe alia e. g. futura, praeterita , pof-

j

fibilia,

etiam impofliblia loqui,ex recepto ufu

Cogatüt.

Sed quaeílio de futüris, quae eft no-

bilis adeo; ac tanti mometti, et quae tot con-

i

troverfiarum 'cauíá extitit, hiftée anguítiis com-

pl

prehendi non poteft. Si quisin hac proficere,

et totum pervidere velit, legat $. Auguftini lib-

l

j

rum undecimum confeffionum: legat autem con-

d

tento ftudio, et gravis induftriae fuae dignum et

W

in fine jucundiffimum pretium feret;

]i

[j

X

5 41:

f

Verum, dum affero, quod propter futü:

(

w

füm nemo, et omnium minime Deus ope-

Q&XIS

retur,

id tibi ab ipfa experientia falfum

videbitur.

i

Nonne agricola ad gravem la-

t

borem amore futurae meíüis movetur, et

f

quam Caro pretio fpes mere futuras. nobis

jett

faepe comparamus? Áft agricola non mef:

if

Al

fem| futuram; fed praefentem defiderat;

:M

nam ex tritico mere futuro nullos panes pin-

jith

fere poffet: et nos bonis quibuscunque non

qu

qua futuris, fed qua praefentibus inhiamus.

Sic vefte fütüra contra riporem hiemis me

deamq

s

tueri aegre potero.

Adeo füb iis; quae fu-

IGCIW

tura vocamus , noj nifi praefentia latent;

iv

yu

Toui, £.

C

$. 42

n

$4

j | "lratlaius. Primus,

»

$. 42.

Sed etiam in eo falleris, Aquod meffem pro

€au(ía habeas, quae hominés rufticos ad gra-

ves adeo labores permoveat.

Meflis non eft

caufa, fed effectus induftriae rufticae. INon

operantur, quia Meflis nafcetur, fed ut nal-

Catur.

Familia, ipfe agricola, autalii, quos

diligit, aut quibus aliquid debet, fünt caufa

motrix, feu ea, quae colono fudorem expri-

mit: Tolle hos, et nulla homini cura de

Meffe erit.

Caufa ad agendum movens fem:

perante motum, etmulto magis ante id, quod

tali motu efficitur, jam adeft,

$ 45

Aftforte poffibile aliquidj quod extrá

Deum,.nefcio, qua fatione, ab aeterno da-

ri arbitraberis ; Deum movebit, ut poffibili

illi donum exiftentiae largiatur.

Verum pof-

fibilia, prout fupra demonftravi, ab aeterno

extra Deum nihil funt, ac proin nullam ad

Deum movendum vim habent: Quod non

eft, Deum movere non poteft.

Nihilum

j

non agit: nam facultas movendi, vel agen*

:

di ngn eft nihilum.

It

le

$. 44.

N

Quia itaque nec exiftens aliquid, nec fu

-

d

turum, nec poflibile, nihil denique extra

l

Deum datur, quod divinae voluntati pro ra-

&one inetrice eíle poteft: videndur Jam, at

non

t

C'aput A

35

non tale quidquam intra Deum invenire pof:

fimus. $; 37

A

l

545

r4

äï

j

Et jam in d1v1ms perfeGionibus per fa

p1ent1am cognitis ratio aliqua tibi obverfari

0j

ex qua Dei voluntas jufte incite-

f

videbitur,

tur ad earum imagines aliquas formandas.

n

"Debetm aeternis ideis iftis honor ifte, üt

i

"jin rebus creatis aliquibus velut depingantur.

il

"Praeterea divina beneficentia ad alios feli-

7

?"ces reddendos mire prona; voluntatem di:

"vinam facile permovebit; ut ahquos creet;

qu1bus benefacere queat.

Denique immen-

"fa excellentia, ac majeft s glomam extrinfe-

i

cam, id eft, ex rebus cre&tis in fe redundan:

(

?tem; fummo jure petit. ?

Tb

1p01

546

at

Verum ad hoe argumentum 1npr1mls quae«

] 4

rere juvat, an inter omnes divinas perfectio:

f(

nes folam Dei voluntatem reliquis fubdïtam,

hu

ac m0t1bus, qui ab his perFe&mmbus veniunt;

gelP

0bn0x1am, et quidem in négotio volendi ob:

noxiam facére velis, ut unum praé alio vel-

le debeat? In negotio volendi,inquam: nam

in negotio intelligendi fapientiam voluntaté

C fu

divina non tempore; fed ordine priorem ef:

ext

fe facile conceffero:

of

"n

i

G.2

4

Cs

46

Tra&atus Primus,

547

Caeterum hoc argumentum tutum Jam ite-

tum confueto nobis errore nititur, quo ali-

quid ajens divina voluntate antiquius nobis

fitipimus.

Nam aeternae illae ideae, id eft,

divinae perfectiones per aeternam faplentlam

cognitae non requirunt eas imagines, vel fui

imitationes, quae nihil funt.

Nihil minime

petunt, minime exigunt

Atqui ante decre-

tum divinae voluntatis hae omnes merum

funt nihilum: ergo has non petunt

Vel has

divinaruim perfectionum imagines jam antea

aliquid effe, dices?

. 48

Sic etiam, ut

ina bonitas bonum velle

queat, debet utique dari aliquis, cui bonum

velit, in quem benefica effe queat. Benevo-

lentia quae nemini, id eft, nihilo bonum

vult, benevolentia non eft

Íam ante de-

creta divinae voluntatis noh datur aliquis,

cuidivina bonitas amica, etbenefica effe pof-

fit.

Ut nihil dicam, quod divina benevolen-

tia ipfiffima fit divina voluntas

Nam. bo-

num velle utique ex fua naturà ad volunta-

tem pertinet.

$. 49

Quid ad jus gloriae exterioris refponfu«

rus íim, jam ex hucusque diétis praevie in-

tellges. Etiam divina majeftas eam gloriam,

hono-

CO aE . — .

Capus. 111.

37

honorem, reverentiam, aut quaecumque

alia non exigit, quae nulla funt.

lam om-

:m

nis gloria Deo exterior ante voluntatem di-

vinam nulla eft, nihil eft: ergo eam non pe-

tit.

Per nihilum, et inane Deus non.hono-

;

ratur.

Scilicet hoc ex mente noftra elimina-

lil

re non poffumus, quin Deum nunquam non

illg

nobis parem reddentes, eidem legem ac ra-

dv

tionem fcribamus, eumque aliqua ratione po-

u

Íteriorem, ab eaque dependentem faciamus,

|his

quemadmodum noftra voluntas tanquam cau-

6d

ía fecunda, non prima bonum efficit, fed a

priore.aliquo bono ad agendum incitatur.

Deus autem nunquam agit, quia bonum eft

agere: fed omne ideo bonum fit, quia agit:

nos femper agimus, quia praevie bonum eft,

u

d

Ut agamus. |Nos femper prius aliquod. bo-

u

num fequimur: Deus nullum bonum invenit,

2

quod fequatur, fed omne bonum inchoat, et

y»

p

[iti

$. :50.

fej

V()len'

Scilicet longe fublimius de Deo cogitan-

dum, neque ulla ei caufa praeftruenda eft.

nbO

Caufas enim divinae voluntatis [cire volunt, cum

a

voluntas Dei omnium, quae funt, ipfa fit cau-

fa.

Si enim babet cau[am voluntas Dei, e

aliquid, quod antecedat voluntatem Dei: quod

nefas eft credere, — Qui ergo dicit: quare fecit

rpon)'u

JDeus coelum et- terram?- Refpondendum e[t ei :

n2

quia voluit.

Voluntas enim. Dei eft caufa. coel

€t ierrae, et ideo major. eft voluttas Dei, quam

Jori

n

3

coc/um

Séesises-

A

25

Tra&arus primus;

coelumm et tyya. Qui autem dicit: quare vo-

luit facere coelum et terram? Majus aliquid

quaerit quam efl voluntas Dei: mibil autem

május inveniripotefl. e) . Id quod fpiritus S.

brevi fententia per. os viginti quatuor fenio-

rum definit: dignus es Domine, accipere glo-

viam et bonorems et virtutem: quia tu creaftz

omnia, et propter volutitatem tuam erant, et

creata funt. f )

-

Dei fapienti

a ficutin ratione cognofcendi

eft omnium prima, ante quam nihil datur,

nihil intelligi poteft: ità ejusdem voluntas in

negotio volendi, decernendi adeo eft fumma,

ac prima, ut priorratio aut motus anterior

cogitari nullatenus debeat. Non amplius

r P

per omnia primus eft Deus, fi priorem ali-

quam rationem qFngd.chan? fequatur.

$. sr.

Hanc graviffima

m veritatem etiam, fpiri-

tus S. per os Pauli docuit. ) O Zititudo

divitiarum [apientiae et [cientiae Dei! —. quis

eon[iliarius ejus fuit? fcilicet regulam aut nor-,

N

mam agendi miniftrando. — 4ur quis prior de-

dit illi£ nempe motum, rationem et effica-

ciam operandi.

Quoniam ex ipfo, tanquam

prima regula, et per ipfum, tanquam per pri-

mam rdtionem moventem, et ij ipfo tanquam

*

prima

€) 8. Auguft. lib. I, contr. Manich. de Ienef, c. 2;

) Apocal. 4, 1I1.

&) Ad Roman. 11, 31 etfequ.

A

39

-

Caoput 1.

prima vi eiïicænte, et confervante fünt om-

ma.

L

CAPVT QVARTVM

]

JDeus eft finis tltimus verum omnum.

l

ü

$. 52.

ommum eft etiam finis earundeimn ultimus.

Hoc ipfo quia Deus eft prima ratio rcrum

$. 53. Res quaelibet eft, vera efít, bona eft.

Yi

J

$. 54. Res creata in quantum eft, mere ex Deeo,

pendet.

[j

l,

$. 55 et 56. -Veritas rei obJe&wa eft conformitas

or

cum ideis d1V1ms $

8.

97-

]i

nltlonem

Unde res creatae feipfis deducunt in De1 COg-

J

E

58. Bonitas quoque rerum creatarum eft mera

cum optuna Dei voluntate convenientia.

[

N

^59. Omnia enim , quae Deus vult, bona funt,

quae nonvult, mala funt; et omne bonum ideo

abíciffe eft, quia Deus id vult,

J

60.

Malum nihil eft

qiis

61—63

Solvuntur objectiones,

[0i

64. Omnia defideria, quae in ea tendunt, quae

Deus non fecit, inania funt,

!

(à

65 et 66. DodGrina, quae removet omnia, quae

Deus non fecit, eft pacis pleniffima;

àfl

äg

67. Sed non nifi magno labore addifcitur.

n

$. 68. Deus eft ergo et caufa exemplaris, et effi-

Y

ciens, et finalis rerum omnium.

n ^

C 4

$. 52

Hss

A*

Tratiatus primus,

$. 52

Pof'cquam evicimus, quod Deus rerum em-

nium fit prima caufa, etratio in omni confi-

deratione prima, nihil facilius eft, quam eun-

dem tanquam rerum omnium finem. oftende-

re.

Imo utraque. quaeiho eft una eadem-

que: nam prima alicujus rei ratio eft fempet

ejusdem etiam finis ultimus.

. Quod enim

nos ad agendum primo loco movet, in illo

noftra affe&ione nunquam non quiefcimus.

Sic ab initio incipientibus occurrit divina fa-

pientia divinas perfe&tiones contemplans, dein

divína feqmtur voluntas aeternorum, exem-

plorum imagines faciens, id eft res quaslibet

creans.

Dein per ordinem caufarum creata-

rum ad eum demum effe&tum inquifitio de-

Ícendet, de quo fors erit quaeftio. Etfic in

hac computatione primus occurrit Deus.

Si

vero ordine retrogrado ab ultimo hoc effe&u

incipiens per gradus caufarum afcendas, tunc

ultimus, et ultra quem nulla ratio cogitari po-

teft,

invenietur Deus.

Fere ficut punéta li-

neae numerare volens primum habebis pun-

éum A. et ultimum pun&um Z. Si veroa

pun&o Z. incipias, ultimo loco occurret pun-

ä

éum A. quod ipfum clariffimis verbis loqui-

turfpiritus S. a) — Ego fitm Alpba, et Omega,

princicipium et finis, dicit dominus Deus.

$. 53

[

!

8) Aporalyp. 1, $,

$i

AX

Capui IF,

$. 53.

- Sed age, hanc rem penitius excutiamus:

Y

magnum enim operae pretium faciemus, fi

l

in quidnam res omnes, ac totum univerfum

tandem definat, probe nofcamus.

j

Magno

T

itaque omnium confenfu de re qualibet prae-

dicatur, quod /it aliquid, quod verum aliquid,

Xf

j

et quod bonum fit. . Nam fi res eft, utique

e[t : quod non ett, res non eft. Porro fi res

o

Qu

eft, vere cft: fi enim vere non eft, omnino

non eft. Si autem vere eít res ea, utique

:

a

verum aliquid eft. Denique effe et verum

efTe aliquid boni eft. Effe enim et verum ef-

fe abs dubio bona funt.

Ws

Omne enim effe

Deus facit, et omne quod Deus facit, certif-

znj

àt

fime bonum eft. Dein omne verum bonum

cm

effe, neceffario dicere cogeris: nifi per ne-

ceffariam confecutionem decorum bonitatis

ol

titulum falfo tribuere velis.

Neque aliquem

adeo inverecundum fore arbitror, qui verum

tf

T

qua verum aut non effe, aut non bonum ef-

n

Íe dicere audeat. Haec jam tria elogia rebus

d

N

omnibus conveniunt, omniaque rerum gene-

ra traníc

endunt, praedicata iranfcendentalia

a fcholaíticis exinde dicta.

püfl

oqm

ifh

$. 54.

Sed quid eft illud effe, quod rebus crea-

tis omnibus commune eft, et in quo, ftante

tanta earum diverfitate, amice conveniunt?

funt factae, ita ut ni-

Tam res omnes a Deo

h

C 3

Ea

42

Tra&atus primus.

hil omnino in iis cogitari queat, qüodxa Deo.

non fit factum.

'Totae quantae a Deo funt.

ÉEt quidem hoc non tantum de primo creatio-

nis inftanti, fed pro omni, quo extant, tem-

pore intelligendum eft. Certe in primo crea-

tionis inftanti res a Deo pendebant: neque

cogitari earum natura tunc poterat, nifi ut

pendens a Deo.

Iam in fubfequentibus in»

ftantibus aliam naturam non acceperunt: un-

de omni tempore a Deo vi indolis füuae pen-

dent. Vela quo eam ftabilitatem, eam vim;

qua fibimetipfis fufficiunt, ex intervallo acce-

perunt, quam tempore creationis non habue-

runt? unde veriffimum eft illud tritum: con-

fervatio verum . e[L continua earwm . creatio. ")

Manet etiam verum , quod res omnes nihil

;

aliud fint, quam merijfimum pendere a. Deo. Mi

|

*) Aliter quidem res fe habet in artifice humano,

quo etiam jam mortuo artefa&dum non raro per-

durat.

.Hic enim nihil novi producit, fed pare

I)

tes antea jam extantes tantum ordinat. Modum,

(l

non exiftentiam tribuit, Unde etiam poft ope-

f

ram artificis res in fua ftabilitate, et vi moven-

di perdurant, utpote quam nonab artifice, fed

^

a Deo accipiunt.

Totum, quod manet, a Deo

Sic du-

eft: opera artificis ex integro tranfit.

&us penicilli ab artifice eft, et hic mox ceffat:

quod colores hoc ordine perftent , id ex fua

indole, id eft, a Deo habent,

b

**) Neque cogitare coneris res füb duplici ratio-

ne, ícilicet, in quantum.íünt, et in quantum

D

a Deo funt.

I

Namipfum etiam rerum creatarum

e[Je «t a Deo, nec fibram nec hilum ex re crea-

&

ata e'qgitare poteris, quae non fit a Deo. Quid-

of

quid

Captit IP..

43

era

quid ex ea cogitaveris, id a Deo erit,

"!

Deo continuo. pendebit: cum aliquid ab alio

pendens cogitari nequeat, fine eo, a quo pen-

(*

det, " Pendere eft refpe&tus unius ad alterum,

Unde interroganti, quid eft res quaelibet, ul-

d

tima refponfio reddenda eft: eít id, quod a Deo

I

pendet.

Et fic in ratione effe ultimo Deus tan-

Ui

quam finis rerum, in quantum funt, occurret,

n'

Tam aliquahdo, cum tranquillifümum otium ti-

bi fuppetet, aeftima, num ex re quapiam com.

M

dita, id eft, ex re per. omnes fui partes a Deo

bl

pendente aliquid cogitare queas, fine eo, a qua

1l

tota fua natura pendet.

Sed de his mox di-

cemus.

eu

"

$. 55.

(j]g

Nunc de veritate rerum. quarumvis. di-.

t

iil

cendum venit. Et veritas quidem alia fe te-

net ex parte humani judicii, et eft judicii

**)

hujus conformitas cum re, de qua judicium

fertur. Hanc recepto quondam vocabulo

Wt

j

praedicamentalem vocarunt. Alia autem eft

p

veritas non judicii, fed rerum ipfarum, de

duf

qua $. 55. rmentio eft fa&a, et de qua in prae-

ox

fenti agitur.

Sed quid demum e

t

JWJH.

iï haec veri-

f

tas rebus ipfis connata?

: po

j dll'

$. 56.

a

at

Hanc Veritat(äm,

Ícholaftici in eo repone-.

1 jl

bant, quod res fit apta cognofci, feu eft ca-

st

pacitas rei ad füi cognitionem in mente hu-

anmm

Iana excitandam. Verum longe antiquior,

u

et multo füblimior veritas rebus quibusque

3 qe

ineft,

lam $. 3. di&tum eft, quod Deus

Quid-

cog-

Wid

44

Tra&'*at;u& primtis,

cognofcendo jfeipfum, et fuas perfe&iones

intuendo fecerit omnia velut ex prototypis

pingens ectypa.

Jam res omnes creatae ae-

ternis illis exemplaribus, tanquam regulis,

fecundum quas fa&tae funt, quodammodo.

fimiles, ac conformes, ac proinde earumdem

imagines funt. Undoe haec rerüm creatarum

cum divinis illis ideis conformitas eft.illa ve-

ritas, quae non in judicio humano recepta,

fed rebus ipfis inhaerens, fingulis propria, et

M

omnibus communis eft.

LI

$ T.

[

. Unde magni nominis veritas eruitur,

quod res creatae tanquam divinarum perfe-

Qionum imperfe&ae quidem, verae tamen

imagines cognofcere volentem feipfis et non

tantum per arduam demonftrationem,, aut

longas confecutiones in Dei cognitionem de-

ducant.

Sic qui imaginem Caefaris videt,

etiam faciem Caefaris hoc ipfo non noffe non

poteft, et res creatae feipíis ad cognitionem

divinarum perfectionum, cujus funt effigies,

deducunt.

Nihil in ulla.re creata eft, aut

cogitari poteft, quod non ad exemplum ae-

ternarum rationum fit-factum, et quod proin

non aliquid divinitatis repraefentet, illudque

intuenti, ac cognofcenti non exhibeat. Quod

ipfum clare docet Apoftolus: s) fmvifibilia

enim a creatura mumdi per ea, quae fatta funt,

intellea. confpiciuttur, fcilicet, velut in fpe-

culo . ,

$) Ad Roman. I, 20;

d

: Caput IP.

45

culoó, et in vera aeternaruml imaginé. Com-

$

fpiciuntur autem , id eft, mox videntur, et

non per longam indaginem operofe inferun-

i

5

tur. *) . Haec veritas etfi clara ac certa, vi-

detur obfcura ex eo, quod in rebus creatis

l)

T

tanquam in imaginibus Deus fub nomine Dei

if

clare videri dicatur. Aft Deus, ejusque per-

feCtiones in quavis re creata non fub nomine

[:

T

Dei, fed fub ea ratione cernitur, fub qua res

quaevis Déi imago eft. Deum fub voce Dei

ü

nobis faepe obícurum manere facile concef:

ferim. xiedh

* Per hoc nolim negzne, quod non poffit a re-

1

bus creatis ad. demonftrandum Deum fcholaftica

rf

argümentatio duci: fed id tantum affero, quod

ia

etiam fine longa argumentorum 1érie fingulae

jon

Dei perfe&iones in rebus creatis4 tanquam in

divinirum perfe&dionum imaginibus , cernantur.

qi

Non enim poteft imago íine cognitione illius

j

videri, cujus eft imago;

Ceffat effe imago, fi

jl

in cognitionem fui prototypi non ducat,

Ne-

que illi fententiae vel parum derogare velim,

NU

quae veriffime docet, quod aeternae rationes in

(j

feipfis, et non tantum in fui imaginibus proxie

me videantur 2 mente humana, utpote cui funt

praefentiífimae,

"

Sed ude hoc: in pratfemi nom

)

agitur.

o

**) Tres itaque Déum cognofcendi modi 'haben'-a

tur. Primus pet argumentatioriem , feu argü-

df

mentá, quae ex veritate aliunde admiffa ducun-

o

tür & 9

o

. datur res creata; ergo datur creator.

li

il

In

Seundus, in-eo eft, quodDeus in rebus crea-

tis tanquam in ejus effigie, ac velut in fpeculo

| fW»

clare videatur, puta vifu 1hentis et non vifu

-u

praée

phantafiae awt gculi. Drtz'us: Deus menti

T

íe I

u

dl

Tra&ätus primus.

fentiffimus proxime et fine medio auxilio inteïlï

gitur, tanquam prima veritas, et omnium judi-

ciorum, quae vera funt, prima ratio, vel tan-

quam prima juftitia, per quam omnes boni actus

jutti funt.

Et fic de reliquis.. Prius enim jam

nofti juftitiam$;, quam aéionem aliquam juftam

effe. dicere. poffis.

Si enim primam juftitiam

jam antéa non intellexiffes; non polfes judica-'

TE,

hunc a&um eidem 'conformemi, vel non

conformein effe,

Id quod . docet S. Augufti-

nuüs:c) ltdque de iflis (rebus) fecundum illam

(aeternam legem) jadicamus , et illam cernimus

rationali snentis intwitu. . Ifla vero praefentia —

Jeufu corporis tangimus, qut imagines ubjen-

tium fixas m memoria vecordamur — — aliter

rationes artemque ineffabiliter pulchram talium

figurarum fuper üciem mentis fimplici intelligen-

tia caypientes.

Nam in illa aeterna veritate, ex

qua iempora

lia faffa fuit ommia, formam, fe-

cundum quam fumus ,

et fecundum quam vel àn

mobis, vel iw corporibus verà et vetia vatione

aliquid. operaimus , vifu mentis afpicimus. Ve-

yum excelfiffmae hae regulae fublimes funt adeo;,

ut licet eae menti proxime ac perpetuo fint pro-

pofitae, earum vix réecordeinur.

Zld quas cum

quis pervenerit, JVom 2m iis mamet perventor,

jed. velut . acie ipfa veverberata vepellitur .et. fit

vei Qton tranfitoriae iranfitoria' cogitatio. d) Cum

ü

enim aetérnae hae rationes utpote fümme fpi-

l

ritualés in phantafia nullam fui imaginem habe-

d

re quéant, nos vero opé phantafiae plerumque

agamus, intelligamus; ideo non tantuin aeterna-

Q

rum rationum,; fíed etiam cognitiónis defüuper

(e

habitae difüculter recordamur;

Sic cuique nil

fi

inagis eft cognitum , quam quisque fibi, id eft,

fs

ilud, quod fub nomine Ego accipimus, quoc;

&

r

-

dU

£) Lib. IIi. de Trinitat. C, 6 et 7.

*

N

Cs IF.

47

'ét ipfa mens noftra: et tamen de nätura mer-

tis noftrae, feu de illo, quod Ego vocamus,

diffidile difpütamus, et id quod íoli menti eft

du

reapfe Clariffomum, 'ex intervallo obícurnm effe

J

videtur, Et poft tot Deum cognofcendi modos

j

dantur Theologi, Philofophique, qui primam ac

i

divinam rerum omnium rationem ignorari pof-

(

fe, et reipfa a multis vel integris nationibusig-

j

noratam fuiffe afferant.

Qua quidem falfitate

j

aliam magig palpabilem dari poffe, haud puto.

i

i

; 56 580

N

Supereit, ut de rerum omnium bonitá-

11

u

te agamus: eoquod omnia non tantum fint,

n

non tantum vera, fed etiam bona fint,

Sed

ze

quid eft haec bonitas transfcemdentalis, feu.

, N

J

ommibus coinmunis? Hic imprimis refponde-

j

bunt, quod, ficut generalis veritas in eo eft,

ii

quod res poffünt cognofci, fic fimilis boni-

N

tas confiftat in eo4. quod res diligi merean-

vith

tur.

Prior eft refpe&tus ad intelleétu

m, haec

p

vero pofter

jor eft refpectus ad voluntatem.

g

g

.Verum etiam ifta bonitas eft lon

ge altius re-

petenda.

Scilicet ficut veritas r

ebus innata

í

| Qu

eft conformitas cum aeternis ideis; fic ea-

du

rumdem bonit

n«c

[v

1

eít

u

nexus eum optima, id eft,

divina voluátate ;

à.qua fingulis momentis,

mmqæ

quibus extant

j gtl

, totae ac per omnes fui par-

M

tes arGifime pendent: et eatenus bonae

ul

f

funt, quatenus ex fonte omnis bonitatis de-

ü d

cendunt, nihil bonitatis habentes, nifi quan-

QU

,1

[

tum ex optima voluntate íine intermiífione

?hauriqnt. Vid. $. 54.

48

TraBatus primus.

$. 59.

Tam circa negotium bonitatis maximi mó:

menti regulam fcribo, quae eft fequens: em-

Tia, quae per diviniam voluntatem fiunt , bona

füni: et mibilefl bonum, quod per divinam vo-

luntatejmmon. fit.

Abfit enim cogitare, quod

voluntas infinite bona malum faciat, aut quod

detur bonum, quod ad hanc voluntatem fe

non totum referat. *)

Neque in ftatuenda hac fegula.eít labo-

randum nobis, éo quod nemo fanae mentis

eidém adverfetur.

Atque utinam per decur-

fum do&rinae tam huic veritati fideles efTe-

mus, quam faciles füumus ad eandem adop-

tandam: prout in corollaris inde deducen-

i

dis abunde patebit.

'tf(

*) Nam bonum 4 divina vbluntate non pendens,

dic, unde fit? A femetipfo? Et fic Deus foret.

An ab.intelle&u divino, aut 'aliis Dei perfedio-

hibus?- Sed hae non operantur, non agunt, fe

Nam Deus

tantum voluntatem divinam dirigunt.

[

ütique nihil efficit, nifi quod vult efficere. Vel

h

denique bonum illud a divina voluntate non

defcendens efít a caufis creatis.

Sed hae creare,

ln

id eíft, ex nihilo quidpiam producere non pof-

aliq

funt: et quod tanquam caufae tecundae efficiunt,

tj

id per vim a Deo acceptam operantnr, et fic

tam quoad naturam fíuam,

et vim operandi,

t

hN

quam quoad effedus, quos producunt, a divina

voluntate perpetuo pendent.

Non igitur cogi-

1j

tari poteft bonum, quod ad Dei voluntatem nom

Qu

referat feipfum, et totam originem fuam.

?

$. &e.

ij

Coput IF.

49

:

$. 60.

Cum itaque omnia, quae feci

t Deus, bo:

hà fint, fequitur Ímo quod malum non de-

tur, non exiftat, meraque boni negatio fit.

l

Nam Deus nonnif bona £

dci

^

m:

t, et aliunde ni-

n

hil datur, quod.Deus non facit.

Vel fi ma-

lum aliquid effe.veli$, dic, ex quo principia

fit ortum? A Deo non eft. Unde vel a fe

erit, et aliquid divinum elfe debebit, vel cum

"

Manichaeis duo prima principia, quorum

unum ad bona, aliud vero ad malum fit

fU

u

comparátum, admittere cogeris.

Aft maium

nullam neturam babet, , fed defeRus boni ma-

ffe

Q

li-omen accepit. e) Malum mera negatio, ni-

hil eft; ac proinde nulio principio, nulla cau-

n

fa indiget. Omnia enim quae funt, et in quan-

tum funt; bonà funt: ergo maltun non eiï;;

n

for

S 6I.

[

W

P

i

!t j

Ut verd hánc Veritatem pfobe þei*ïricieaäg

eamque conftanter fequaris, multo lábore ti-

105

' It

bi conftabit, et per tmultas obfcüritates mag-

, 10

na te vi urgere debebis.

Sic dolores non

f&f

j pof

aliquid effe; et nialos non effe non nifi invi-

tflimus concedes. Exiftentiam iis) qui ae-

Cs

g

ternum damnati fuht, malum effe, certifíi-

«

mum tibi videbitur, utpote quibus expediret;

]

fi in nihilum redigerentur; immo fi nati nun-

j v

£5 Wofs

em fm

quam fuiffent. f) Et quaerent bomin

n

ts

e) 8.

H

Aug;ugi, libr, XI. de civitate Dei, c.

9«

f) Matth, 26, 24;

.

[

Ibm- I.

D

0s

so

TraBlatus prim'us.

zem, et fon invenient emm, et defidevabumt mo-

vi, et mors fugiet ab eis. g)

Denique qui fe-

ipfos occidunt, vitam abominantur, quae

certe eft aliquid. Vita ipfis malum aliquod eft;

$. 62.

Aft omnia, in quantum funt, bona funt,

quia a Deo funt: mala vero funt, in quan-

tum non funt.

Unde nemo poteft velle ma-

lum: nam qualis eft illa voluntas, feu ani-

mi decretum, quod in nihil fertur, quo nihil

defideras, quod nullam fui caufam, nullumi

objec&tum feu terminum habét? quod quidem

veriffimum, fed in fingulis exémplis quando-

[2 :

que explicatu difficile eft. Sic dolores, iii quan-

tum funt, actus animales, ac proin perfectio-

J

nes aliquae fünt: in quantum fine facilitate;

fine naturali fuavitate fiunt, in tantum do-

lores funt. Fac organa corporis rite difpofi-

FZ

ta, et dolóres ceffabunt, id eft, actus vitales

K

perfe&i, etíine difficili nifu ét fine vitio ab

't

anima edi poterunt. Scilicet aliquis defe&tus

i

et minus eft in a&tu dolorofo, quam in a&tu

fl

integro.

Vitaà cruciatui obnoxia plus eft,

R

quam mors, quae eft negatio vitae. Id quod

Q

acerbe fentis, eft nifüs animae ad a&tus vita-

l

les utcunque proféquendos,. quod quidem

perfectio eft aliqua, -ne fcilicet vita in aliquo

Ü

membro penitus deficiat.

63.

r

H

Exiftentiam damnatorum malum aliquod

&i

dicere, utique non audebis. INam dic, quis

QUJ(

g) Apocal. 9 6

þoc, '

/

St

(

hoc, quod dicis malum, pro*duXïc, et conti-

n

nuo confervat? Miror, viros graves, dum

j

in alio opufculo exiftentiam damnatorum

Ü

bonam effe fcribebam, indignatos, ac pene

offenfos fuiffe. Damnati bonis pene omni-

Qf

bus carent, et hi tanti defe&tus eorum mife-

Jdn

riam efficiunt: aliquod tamen bonum, id eft

f

feipfos illis Deus reliquit.

Nüm naturam

u

damnatorum;. quam Deus fecit; ac confer-

jl

vat, malam effé dices? Beneficiuni divinum

jjuf

haec eft, pro.quo damnati gratias Deo, prout

rdem

docet S. Auguftinus; ^) agere deberent

LJ

J

Amiflis omnibus reliquis bonis, fi unum fu-

j

perfit ; melius adhuc eftj quam omnino nul-

(l

lum; Damnati noti optant; nón poffunt op-

ts

taré, ut in hihilum redigantuf; et Chriftus

| d

noluit dicere; ludae bonum fore; fi nihil ef:

i

fet, fed fi in lucem editus non fuiffet; natus

xvlfältï

non fuiffet, iuxta fenfum Jobi dicentis:, Qua-

[ti

Ye de vulva eduxijli me? . qui utinam con[uritis

qu

f

effem , n& oculus me videret , de üieró ivàn[la-

f Eu

tus ad tumtilim. Ut omittam aliani, eamque

j

genuinam interpretationem illius fententiae;

qu

quam Chriftus de juda protulic.

Certe. dé

N5

non exiftentia Judae Chriftus non eft locu-

yio

tus, eo quod haec cogitandi et loqueridi ma-

gi

p

teria effe nequeat.

Idem de iis; qui fibi

mortem precantur, aut qui fe ipfos óccidunt;

Hi;'prout dicit S. Auguftinus, non nihil,

fed meéliores fieri defiderant, quia ftatum

jiq

hii imperite fibi efüins

o P

quietis 'fub þjno'milxxïe' ni

D

fiüv

gunt !

h) $. Auguft. libr. II.! de lib, arbitr.

52

— Tidtlams qeimus

gunt. Nam qui nihil defiderat; nbn»defiäää-

rab *) Neque ego primus haec docui; nam

Vide S. 'Tho-

etiam antiqui ita fenferunt.

mam Z. 4I. q. 27. articul. 4. item fupplement.

LÀ

*

$.

Sed etiam S. Bonaveritura in /ibr.

1. fentent. diflind, 33. q. 2. teftatur, eos,

qui parvulis non baptizatis poenam ignis

infernalis ftatuunt, aíferere, melius effe in

tali poena effe, quam omnino non effe. In

hanc rem Gregorius a Valentia fcribit Ti

41, difputai. 1. q. 17. de tert.. effetlu peccati:

IJNibiloininus Deum punire . citra. condignum;,

t potuifet jure exigere pro peccato veniali

poenam perpetuam, — INec poteft. jure conqueri

damnatus ob illam poenae perpetuitatem, quane

doquidem propter peccata mortalia, ut rette Ca«

jetanus ait, potu:[fet mevito pumire etiam per

annibilationem.

ltaque mifericordia Dei elu-

cet erga damnatos in quavis alia poena s quae

v0n. e[t amnibilatio, juxta illud, a Cajetanus,

mifericordiae Domini, quod woti fumtus confum-

zj. Et tamen hanc fententiam de novitate

poftularunt, immo eandem tanquam pericu-

lofam traduxerunt.

Atque haec accufatio

utcunque tolerabilis foret, nifi ego ipfusmet

in eadem ícriptura mea diligenüffime cavit-

fem, quaeftionem hanc, an melius fit damna-

tum effe, quam omnino non effe,. habc, in-

quam, quaeftionem ineptam, imo nullam, e£

nullatenus meam effe ; mereque ad eos con-

fundendos facere, qui fpe ànnihilationis fe

antur;

«ontra peenas aeternaAs ridicule confol

;!

1

—

eaput. VT.

35

j

De Annihilatione, feude nihilo non datur co-

w

gitatio, non votum, non comparatio: quia

T

perpetuo verum eft illud Auguftini: cog;tart

M

7s:*, poteft, quod nibileft. INeque. enim cogi-

t

tatio datur, Ífi nihil cogitatur.

Vide etiam

Q

S. Auguftinum c. 5. 8. 9 et 1. libr. 3. de li-

bero arbitr. quibus in locis haec aperte docet.

j

*) Unde inepta eft illa comparatio, qua dicitur:

BD

qui nequidem creati fünt, feliciores funt, quam

damnati. Nam qui non fünt creati, utique ni-

Ibn'

IIll:

hil funt, quomodo feliciores poffünt effe, qui

in nulla parte felices,

et omnino non funt?

JIthy

Qualis eft illa comparatio, qua aliquid ad nihil

tio)

aeftimatur ?. Quod efít, primum gradum tenet:

l

quod non eft, nequidem primum gradum habet :

et tu dum non extantia feliciora aliquibus, quae

q-z;an-

jam funt, vocas, nonne éa ad fecundum gra-

T

dum elevas, quae primum nondum attigerunt?

j

Nunquam fatis animum noftrum monere poffu-

T.

mus , quod cogitatio in mente noftra nihil ex-

hibens, nihil repraefentans, idea mentis , feu

;

T

cogitatio effe nequeat.

gt

Innumeris vicibus vocem nihili, negatipnis,

0" il

defe&us adhibemus:. fed. hae voces tantum iy ore

u

fonant, iu ménte vero femper aliquid ajens de-

notant; e. g. defelfum milie

orenorum patior.

o

Ua

Titius mon efl in conclavi fuo, ei.quae funt innu-

mera ejusmodi.

Hic verba negationem fonant,

usmeï.

et quod nos infuüper magis implicat, phantafia

v

nobis aliquam inanitatem ajentem pingit, fed

mens nonnifi. affirinantia intelligit e. g. "Litius

m

eft alibi: mille flozenos alius tenet, vel ego ex

Y j

tribus millibüs duo duntaxat. millia teneo,

Et

atf €

fic de aliis.

Veriffime in hanc ipíam rem. fcri-

bit S. Auguftinus; 2) Pauca velle enuniiamus z

y u

gn»

plura non relie.. Inielligitu

r tamen, quid fzelijnus.

3.

jutb

j

N

3 is confell, 11, & 2

54

Zva&atus primus,

$. 64.

Quia vero ex regula $. 59. fcripta, nihil

eft bonum, quod Deus non voluit, ideo

habetur IIdo, quod alter mundus, opes, aut

earum pofleffio, quae te deftituit, fanitas, qua

cares, et infinita alia, quae animo tuo ob-

verfari videbuntur, non fint bona, quia Deus

haec don fecit:

ác proinde cum bona non

fint, immo nihil fint, quod haec nequ1dem

defiderari queant;

*) "Saltem bona pomblha 1mh1 effe videntür, "

Sed tu haec non ut poffibilia, fed ut ex1üentla

defideras: bonum mere poflibile te non juvat.

Et utique faltem. exiftentiam rerum ante divi-

nam voluntatem nihil efi'e, concedes:

et tamen

harum etiam exiftentiam, quae certe nihil eft,

a te deüdelan falfo a1b1trans,

"AH: quotles conatus nófter. etiam prudens

Pin rem nondum emi'centem tendit?. Sic labor

"artificis in artefa&tum , -

quod nondum datur,

? tendit.

Cognofcit fane artefactum , quod non-

"dum ePcs ahas ad 1d obtmendum non labo-

1areto

Afc Voluntas artlüms non tendlt in artefa-

ahas tenderet

&um, quod hucusque nihil eft:

in 111h11um

'Totus ejus conatus vel ex ochw,

vel.ex alia mentis , aut fenfus affe&ione, quan-

tum ad voluntatem., proficxfcuur quantum ve-

ro ad intelle&um vel regulas artis fuae, vel

ideam ex aliis artefactis comparatam , et hucus-

que fuperfítitem fibi propofitam habet.

Nonne,

DN IEO p ME CLo, - d

f

ut rudi exemplo utar,

quaedam ammantla in

futuram hiemem ahmulta fibi congregant, quae

futuram hiemem nullatenus norunt,

fed prae-

fenti quodam fenfu tantummodo an*unttu(2 Id

quod

d

55

| Capw IF. |

$Quod efficere cohamur, conatus n

oftri effectus,

non item caufa, aut norma effe poffunt. .Cau-

fa, et norma agendi ab effedu pendere non pof-

funt: potius vero ifte ab illis pendet.

Quando

futurum effe&um nobis imaginamur , non, illius

effe&tum, qui hucusque nihil eft, ac proin cog-

nofci non poteft, íed fimilium rerum imagines

in meate nofílra extantes intüemur? vel omni-

no primam, ac aeternam rerum omnium regu-

lam contemiplamur, juxta quam, impellente qua-

cunque ratione, agere decernimus. - Quod non-

ï

dum eít, nondum cognofci potefts alias tali cog-

nitione idj quod non eft, id eft, nihil cognof-

ceremus.

D)

Noftri itaque conatus, ita tendere debent;

it

non quod nos bone alicui initium dare veli-

i

mus, íed quia Deus ad id moveét, qui noftra

V

opera velut inftrumento aliquo ad aliquid effi-

jj

eiendum uti forfan decrevit,

Nam. neque qui

h

plantat eft aliquid, meque qui rigat, [ed, qui incve-

mentum dat, Deus. k)

Nunquam vero ea ope-

r1, quam, impellente Deo, praeftitimus, fuo

d

fru&u carebit, licet is faepe longe alius, quam

i

Qul

nos perfuafi fumus, futurus fit. ^ Unusquisque

enim

prop

b

viam mercedem | accipiet , fe"cundum

I)

fuum . laberem, 1)

[rtefa

$. 65.

g

Itäque omnia funt plena: cuné&a, quae

ficiO

fecit Deus, adfunt, et bona funt.

Reliqua

g

nec funt, nec bona funt: nihil itaque defi-

mW

M

derari prudenter poteft, et mens, fi quidem

fapiens effe velit, ad füummam tranquillitatem

NOUO

fe componere debet.

Et licet fenfus exte-

ytit n

D 4

rlores

j

d

j pra

k) S. ad Corinth. 3, 7.

" ]

I) Ibidem v.8.

QU

—

56

| Tm&atus. primus. |

riores magnopere quandoque laborent, et

fenfus intérior ingentes non raro tumultus

excitct: mens tamen f[apiens his flu&ibus

tranquille fupernatabit, et velut fpeculator.

in altiffimo monte conftitutus denfiffimas nu-

bes, quae fubje&am vallem opprimunt, et

tempeftates ac tonitrua, quae in eandemi de-

faeviunt, fecura, ac quieta defpiciet. Seyere

enim mens femetipfam intezroget: Num bo-

num aliquod deeft, quod Deus voluit: vel

an bonum datür, aut etiam cogitari poteft,

quod Deus non voluit? Defigna tandem bo-

num illud, de cujus abfentia re&e doles: fi

vero nullum defignare potes, ut quid te ina-

ni defiderio , áut potius vano phantafmate

excrucias? Omnia quae bona funt, adfünt,

quae non adfunt, bona non funt, omnino

ä

non funt, jufta defiderii materia non funt.

[

$9) "Af multa bona forent, íi Deus illa vellet:

q

"quare illa non vult?" Atqui modo ea nom

vult ,

ergo modo bona non íunt: et ea quae

Déus jam vult, non ideo vult, quia bona crant,

fed ea ideo nunc bona funt,

quia ea volu

i

A'oluntas

Dei eft prior omni bonitate.

(

$. 66.

Y

O fÍapientia pacis pleniflinia!. quam

etiam gentiiium philofophia animum huma-

num ad perennem tran

1

q

À

E

juillitatem redigere

M

" Sentis enimvero

volens utcunque docuit.

ad quam excelfuüm àpicem haec de prima, et

e

uluma rerum omnium ratione do&trina pede-

«

tentim .

u

Caput IF.

EY

tentim deducat

Ardua, et laborze plena eft

haec doé&trina fed ad fumimia üon nifi magna

contentione asícenditur.

In vertice montis

Í

hujus acclivis adeo pax habitat, quae exíu-

perat omnem fenfum, fed quae hon mifi a

M

purà mente, quae a fervitute fenfuum jam

"

emancipata eft; deguftari poteft, . Per hanc

ii

doctrinam magnus ille Atheorum Coloffus

facile corruit.

(

Dum enim dicunt, quod

xä

cum infinito bono mala, quae certa et aperta

'ft,

dantu£, componi nullatenus poffint, facile

0

refpondemus: cum mali natura nulla fit, ma-

la non dantur,

$i vero de defectu bonorum

Í

u

conqueruntur , d1cunus, quod bona, quae

It

Deus voluit, jam adfint: quae vero Deus

j"

non voluit, bona non fünt.

Cur ergo de

1IQ

defe&u bonorum querelam moves?. Scilicet

L

eiror continuus in eo eft, quod bonum ali-

qued ante d1vmam voluntatem tibi üngas.,

ia

noü

$. 67.-

qu

df

Innumera in hanc rem feribenda füperef.

fent, et aliqua illorum jam in differtatione

ol

de prima rerum omnium ratione, et fine ea-

rum: ultimo fpeciatim a me edita continen-

tur.

Sed contrahenda funt jam vela, ne

animum legentis in primo Theologiae mora-

mam

um

lis aditu gimium famgemus.

Res eft ardua

adeo, ut fumma ingenia per eam laffata fue-

j

(2U

iint.

N e

Quae quidem noftra aetate etiàm ex

eo gravior. reddltur, quod concepta aliquan-

um d

u

do ]UdlCla agre dimittamus , et non raro ea

D 5

dili-

J

Res;

]

m

»

3

Jvaftatus þrimü:.

*

-

diligamus magis, quam C*edamus.

Infuper

errorem, quem diu profefi fumus, dedoce-

ri moleftum nobis, et verecundum videtur :

—

cum tamen veritatem, praecipue palmarem

-

unde.unde invenire ingens lucrum fiti et

intelle&tum altifimis cognitionibus illuftrari

emolumentum praecipuum, et fumma fit glo-

ria. Etiam alii, inter quos vel maxime ego:

fum, etiam alii, inquam; ne dicam, noftra

aetate pene omnes,

circa haec errarunt.

Magnis exemplis errores noftros excufabimus.

Praeterea ctiam id ad gloriam, fiquidem hujus

cura.nobis eft, facit, quod in hac re non nifi

fummos et antiquifüimos fequamur: Íi quis

enim veterum monnmenta luftraverit, facile

l

intelliget, quod haec fcita minime fint nova,

|

fed antiquiflima, et omni humanae fapientiae,

li

quousque ejus n

.

b

obis aliqua memoria fgpetf

eft,..coaeva.

C

d

$. 63

^o'Pertindciffime itaque teneamus, quod

Deus nullam extra fe fuamque naturam, in-

telligendi materiam, feu objectum acceperit:

et quod divina voluntas nullam caufam mo-

tricem habuerit ad concipienda decreta fua.

Sapientia aeterna in via intelligendi, et vo-

luntas divina in negotio volendi, feu decer-

nendi funt primae per omnia, nulli rationi

obnoxiae. Ommia, quae cogitari . poffunt,

momenta longiflime antecedunt, quas demum

emnia in quacungue confideratione accepta

e-

Caput IF.

59

fequuntur tantum.

Non fat digne de Deo

fentis, fidicas: Deus primo loco effentias re-

rum cognovit: et dein juxta has operari de-

buit.

Velfi cogites: Deus hac, et non alia

ratione agere debuit. Deus elegit optimum et

Hk

debet praecipere, quod ex fe juftum eft. Fu-

J

tura mundi elegantia, ac perfe&io divinam

)

voluntatem ad.condendum univerfum exci-

"

tavit: et quae fünt innumerae aliae rationes,

W

quas divina voluntate priores nobis fingimus.

us

Verum haec omnia divinae voluntatis non

JUS

caufae, .fed effectus funt: quos, fi fub qua-

llü

cunque demum ratione divinis decretis prae-

ülS

ponamus, Deus nunquam prima omnium ra-

je

tio, fed fecunda duntaxat erit.

Et fi regre-

LO

diérido per varias.caufas afcendamus, tota fe-

d

ries non in Deum, fed in intrinfecam rerum

M

bomtatem., feu. illud, quodcunque divinis dé-

cretis antiquius ftatulmus, definet, ac proin-

de Deus rerum omnium finis non erit. *)

" Slcü quaeramus de, uïtmw effe&u, quare híe

Q

ad(t; refponfio erit:

quia cauffa proxima eum

t

produxit.

Sed cur ifta cauffa proxima datur?

etit«

fcilicet quia caufá tertia,

quarta ,

et fic dem-

ceps produxit: donec quae&mnes omnes in Deum

$10

exeant.

fnt.

Iam, vero quaeritur, quare Deus hoc

fecit ?. Tunc refpondebis, quia bona ratio eum

,v

movebat : nos vero nihil prius invenientes, aliud

dicere non poterimus , quam:

voluit.

Sic nos

]

Tu vero

aüüm

in Deo tanquam in fine qulefcunus

Deum velut tranfiens, in illa demum ratione

.iïunt,

*

quiefces , quae. Deum , prout vis, ad agendum

permovit.

Et fic in tua fententia non Deus,

u

fed intrinfeca rerum bonitas, aut quodcunque

alitud

f

"

60

Tya&atus. primüs.

aliud erit prima rerum ratio, et finis earum u-

£&imus.

Denique res coram Deo gloriati poffetz

Non omnino totam me tibi debeo, nmon gratis

mc condidifti:

nam res bonae indolis fum, et

in me corüdenda bonam rationem fecutus es,

quae prior tibi motum dedlt, vun ahquam in

fe exiaru:r

CAPVT QVINTVM

Sententia eorum expendiur., qui felicitaiem

bumani genevis primam rationem totius uni-

verfi, ei finem, uitimum q[/'e veluni.

Multi. felicitatem homxnum finem ultimuté,

$. 69.

conftituunt.

Hi tamen fibi non conüant, et ipfimet

glä

$. 70. 71.

J

nefciunt, quid ftatuant,

Deum imprimis gloriae fuae ftudiofum effe

d

$. 72.

«

negant ;

Sed falío, nam

b

$. 2725

fäw

s. 74. Deus gloriam quidem fibi pct1t, non famem

'ác fi eadun 1nd1're1et.

plï

6

& 75. Neque ex natura benevolentiae divinae prin-

cipium amozis proprii falvatur.

. 76.

Cujus principii mfuper abufus mgens fieri

poteft,

Y

$& 77. Neque cxphcatus alius hujus. principii fa.

vet;

Q

k

&. 78

Nam timendum, ne fenfus utilitatis propriae

lateat $

a

Tü

$ 79. Quem fenfum fi fccludant, habctur genw-

»

num pm.cxpxum amoris dwuu.

Vr

f

$. 98e.

6t

Coput F.

ï. 89. Neque principium.- amons propriü univerfá

[-20 215

W

[j

*569

Iam ab aliquo tempore audivi faepius, quod

felicitatem hominum pro ultimo rerum om-

nium fine, ac proin pro prima earum' ratione

quidam conftituant: et quod proinde ftudium

utilitatis, aut humanae aut propriae tantum,

j

pro unico hominis officio ftatuant, amorem

j

fui ipfius pro prima lege defignantes

Cum

tamen ne! cirem ,

quidnam per hoc fibi de-

nique velint, id f'1C11e neglexi, probe gnarus,

quÀ

quod indulgentes fibi animi novis, ac pere:

grinis facile dele&tentur, a qmbus, poftquam

(ié

vulgaria funt facta; fuapte fponte mox rece-

dunt.

Po&quam vero talia typis publicis

i d

edita, eta viris, qui "Theologiae chriftianae

praeceptls imbuti, ordinibus; immo infulis

facris infignes funt, Iucubrata cernerem, tunc

$^ (

riculum hdüd

T

plane cohorrui toti rei morali

tb

ex vano tuneus.

/

5 70;

, f

Eft autem contra hos tfa&are d fficile ad«

modum:

"Y AY

nam, in quantuni mihi legere hu-

tusque datum eft, adeo alter cum aitero m

;pn f

hac doétrina non concordut, ut nullus fe-

cumipfo conveniat, uwn, quod íemel ftatue-

p

runt, in contecutionibus negant, femper di-

verfi a femeti ipfis,

Praeterea aliquorum fen-

T

fa telerabiia [unt; dum aherum placita plae

ne

T.

W

65

Jra&atus promus.

ne ad deteftationem mentem rectam commo-

veant

Et quam faciles, immo leves in tanto

otio verfantur, dum, in conquirendis ele-

gantibus verbis et floribus eloquentiae largi-

terÍfpargendis unice intenti, dele&tare magis,

quam docere fatagunt, poefin non feveram

Ícientiam Ícribentes.

Dum enim de prima

regula illius 1nfcu;ut10nls agitur, quae reliquas

omnes fua gravitate, ac dignitate fuperat,

fummo ingenio, et multorim annorum mé-

ditatione opus eft, ut millenae, ac millenae

confecutiones, quae ex prima regula nafcun-

tur, rite aeftimentur, atque ut quis intra tot,

quae fe offerunt, obftacula refponfione fua

fibi, fuaeque do&unae perpetuo confítet. Et

id quidem fumme neceffarium tunc eft, cum

principium recens inducendum a fenfu om-

nium faeculorum aberrat

et ipfam divinam

auctoritatem übl adverífam habere videtur.

]

J

ää

5 121

lu

lam in ratione, ex qua noftram felicita-

tem unice curare nos jubent, et dein in ipfa

V0

definienda felicitate adeo difcordes funt, ut

Der

ultimo nefcirem, quid velint.

Aegre cum

LU

hofte pugna adornatur, fi nefcmtur, ubi con-

fiftat.

Iam quantum ad rationem

$. 725

(ej

Solam aliqui felicitatem aut noftram , vel

P

etiam aliorum 'a nobis promoveri volunt,

quia Deus id vult.

Nullam is fibi gloriam

l

petit,

)l

g

Caput F.

65

petit, utpote in fe beatiffimus, et fibi in imr-

W

menfum fufficientiffimus.

Deum gloriae cu-

d

pidum ftatuere , dedecus eft Ex immenfa

beneficentia fua nihil aliud petit, quam, ut

j

n

aliiss quoque quam optime fit.

Elegans fen-

TU

teunta, quae aliqua fuavitate fe commendat:

hii

fed quae contra piura, e

aque graviüïm Cà-

u

4

pita pugnat.

t

$. 73-

L

. Deus gloriae fuae ftudiofiffimus e

£Ge

-

Glos

[2

8f

riae cupido .uac folummodo vitum. eft,

t0y

quando gloria non debita quaeritur: juftam

glorium icu honorem debitum exigere, . ju-

efüa

ftum sít

p

Utque non menttus, aut fuper-

bus eít Deus, durm dicit:a) /m gloriam meam

cum

j of

ftci eum, creavt eum.

]tem: date gloeriam

Dom:no . Deo veflro. b) Et quae funt infinita

Mi

ejusmodi teftimonia.

Eft quidem Deus fibi

j

fufficientiflimus, et antequam exteriorem vo-

luit gloriam, €a non erat afficieridus, quia

fl

ü

talis gloria nihil erat: poftquam vero eam

voluit, eandem neceffario habet.

Non enim.

N ï?m

per omnia fibi fufficeret

TU )

quae habere voiuit.

j lu non haberet,

0 qui

$, 74.

x

Neque ex hoc gloriofior, quam. erat an-

tea, factus eft.. -Nam in Deo non datur

t, nihil

4f à

pr.ips etlpgiïerius.: in Deo ninil incipi

defi-

v

- 4) lfài. 49, 1;

n

b) lerem. 15, 16.

pC

1

p

E

64

TraBatus brimts.

|

definit, et omnia creata fibi mutuo fu'"ccedüht;

Deo autem fine omni fucceffione praefentia

funt.

Res omnes et omnia tempora immu-

tabili quodam, et conftantiffimo momento

fimul Deo adfunt.

Magnopere falluntur,

qui aeternitátem Dei fub ferie infinitorum fae-

cülorum, quae in Deo praeterierint, fibi fin-

gunt.

Tempora, faecula, et myriades fae:

culorum rebus labentibus, neutiquam immo-

bili divinitati conveniunf. Stare illud immu-

tabile omnem lápfitm excludit. Quae vult, fem-

per habuit, aut potius femper habet: nihilef:

£0 recerns accepit, quià quaecunque funt, ei

fg

femper praefentià funt: quae vero non voluit;

j

1

nihil funt, et ad gloriatn ejus minime faciunt:

0

$. 75;

q

þfaebefea, dum Deunm felicitate homiïhun'i

d

tantopere afficij et propriae glotiae incurium

3

effe, dicis, numquid reliquas ejusdem per-

&

fectiones inde ab aevo fibi foli fufficientes,

folam vero benevolentiam ab omni retro

aeternitate efurientem , utpote felicitate di-

lectarum fibi mentium deftithtam fuiffe, fta-

h&C (

tuis, nec per futuram aeternitatem plane f4-

I

tiandam? Cum enim optimum rerum ordi-

q.

riem (nefcio quidemt, unde is natus fit) etiam

m

Deus ex tua fententia fequi debeat; Numen

Deti

beneficentiffimum innumeros in miferia et ir*

li (

fiaitos in nihilo aeternüm relinquere cogitur:

Cnt

qiae quidem infinitae benevolentiae poenae

COnt

licet

Íunma, ac pene infinita effe debet. j Sci

fi

d

l

'Cäputvüi |

63

ä

fi infinita excellentia ex eo ,. quod fi b1 foli

H

fuffüciat, omnem cultum et adorationem re.

Y

pudiat, nemo inteliget, quomodo infinita

/)

felicitas fe non contentaj etnon nifialiorum,

]

r

et paucorum quidem , beatitudine compleri

i

opus habeat.

Neque hic dicant, quod bene-

j

volentia in alium tendat: nam, quantum in

j

auctoribus huius fententiae legi, berievolen-

i

tia in eo confift, ut aliis benefaciamus,

j

quia hoc nobis eft utile, aut quia nosdele-

&at, alios felices effe cernere: et fic totum

IN

[ef

benevolentiae negotium eft merum propriae

d

felicitatis ftudium.

Hac denique ratione;

Qu

quod triftifimum eft, nemo alteri, fed quis-

V

U

que fibi duntaxat fincere amicus eft: eoquod

omne beneficium ex eo folum in alterum

conferatur, quia aliquid utilitatis vel faltem

Wi

i

delectationis inde in nos redundat.

Vera

autem refponfio ad haec

ol

fi

petenda eft ex. $. 42.'

Im '*ö

et feq.-S

jent

(l

$. 76

j

j d

Illud quoque folicite aeítima, quantum,

hac doctrina tua malevolus aliquis abuti queat,

b t

Dicet enim : Deus fibimet fufficientiflimus

€ib omne externum , tanquam fibi prorfus

n()ïï

etiu

inutile, refugiens.

Nullum fibi honorem

petit, utpote qui ad tantam majeftatem ni-

u

!

hil eft: id quod tu afferis , et quae eft tua

tiü d

fententia,

lgitur etiam grati animi officia

| Coglïw

contemnet, et multo minus ad preces noftras

POETJP

attendet, omni

gumer-

d

pre;ationci noítra in i

0. ,

fum

,22

|

66

Tra&atus primus.

fum fuperior. Et quia utpote vere infinitus

Tihil poteft accipere, fic nec perdere quid-

quam poteft, ficut ab omni lucro , ita ab

omni jactura infinite remotus.

Quare pec-

cata noftra Deo nihil detrahunt : five pec-

caveris, five re&te feceris, Deo id perinde

erit. ) Sicut omni adoratione, et laudeno-

ftra,.fic gratiis a nobis agendis ," precibus

noftris, et obedientia legibus fuis praeftan-

da aeque facile carere poterit.

Cumque

Deus peccatis noftris minime offendatur,

immo offendi non poffit: peccata noftra cum

infinito bono non pugnabunt, et fic infinita

«

mala non erunt, atque exinde poena infini?

t

ta , feu aeterna iis non irrogabitur, autnon

l

nifi iniquiffime irrogabitur.

Certe vindicta

T

infinita, dum infinitus non fuit offenfus,

I'EE

iniquitas foret infinita. Quae quidem funt

[is

peftifera infamium Deiftarum principia. Vel

n

cogita, quid his folide refpondere queas;

Q

poitquam Deo omnem exteriorem gloriam

(E

inanem, etinfinitae , quam in fe continet ,

T

abundantiae fuperfluam aut potius inimicam

effe ftatuifti.

P

Qio

*) Quomodo autem Deus vere offendatur et ali-

quid perdat, ita tamen, ut eodem momento in-

juria eidem mox compenfetur , dicám age;ld

"

üti

de poenitentia.

eU

I fn

f()a[

p Hmo

g. 77-

— Ó Á

—

Caput F.

67

$. 77.

Y

Neque dicas, ex mea fententia non quo-

$nodocunque, fed ideo propriam aut alienam

felicitatem quaerere debemus, quia Deus id

lj

vult ac praecipit , ut adeo amor fui ipfius

il

in amorem Dei tandem definat.

Nam res

)u

Giffime quidem afferis , quod béneficia ho-

mini propter Deum collata non amor homi-

i

ng

nis, fed amor Dei fint. Semper actibus no-

n

ftris illum amamus, quem agerido, feu quem

cun

áctibus noftris ultimo fpectamus.

Sic ego

nid

et alius quispiam par quoddam obfequium

i

tibi praeftitimus.

Alter ille ad id tua digni-

;non

tate permotus fuit, te ultimo fpectabàt: ego

ia

vero hoc obfequio meo ad fimile, aut majus

o

]am

Y

rependendum permovere te volui.

y i

I

aequali induftria ille alter te, ego vero non

Re&e itaque fentis ,

m

nifti meipfum diléxi.

quod affe&tus in nos ipfos , et alios fint fin-

th

r

cerus amor Dei, fi tales affe&tus ideo fove-

n

mus, quia Deo placent.

De 'quor alibi co-

j

u

piofius agam. -

$. 78.

Yur d

Sed omnesifti, qui propriam, et alienam

TU

utilitatem ideo fe quaerere profitentur, quia

n 4

w

Deus id vult, magnopere attendere debent,

ne fub toto ftudio mere fenfus proprius la-

teat.

NNam pro amore fui ipfius, id eft, pro

primo honeftatis principio hoc argumentum

P

aíte-

j

l

Rss

68

Jra&atus þrimm.

afferunt, quod ad propriam utilitatem quivi$

fua natura maxime inclinetur, et quod for-

tiffima 'etiam Sanctorum exempla fpe praemii

demum fuerint edita.

Si enim principium

amoris proprii his rationibus nitatur, illud

aperte non in Deum, íed in propriam perfo-

nam definit.

*) Sed de his uberius 'in"fra fcilicet a $4 89« et

deinceps di&urus fum,

$.. 79.

5

Et dato etiam, quod propi*ii amotis pà-

q

troni fuam , aliorumque utilitatem ex eo fo-

Ti

Jum quaerant, quia Deus id jubet, tmnc ejus-

Q

modi ftudium-non fui ipfius, fed folius Dei

amor reapfe foret, juxta dicta $. 77. lam fi

fibi conftare velintj non amorem fui ipfius,

led amorem Dei pro primo honeftatis prin-

cipio defignare vel ex propria docirina co*

gerentur.

M

-

S. 80-

5

Supereft iam ultima quaeftio , quae pa-

tronos amoris proprii graviílime premit, quae

eft fequens.

$4

Vel Deus praeter felicitatem

humani generis aliquid infuper petit, vel

nihil aliud petit, aut jubet.

Si aliud prae- .

terea praecipit , tunc hoc tuum principium

t )4

non eft primum , non eít maxime generale,

Ti

ut-

Copu I

69

utpote quod non omnia officia füb.fe con-

cludit.

Si nihil aliud. praeter beatitudinem

W

hominum Deus defiderat, fi nulla officia ado-

/n

rationis, laudis et fibi foli, et fibi proxime

u

defiderat. tunc totum latriae eultum , reli-

i

gionem omnino omnem, ac denique, quod

rei caput eft, charitatem "Theologicam, qua

Deus ut Deus ac mere propter Deum dili-

NT

gendus eft, abítulifti, graviflimis, ac nobi-

liffimis omnium officiis ex codice legum mo-

ralium erafis.

Vel forte , prout aliqui fcri-

bere jam funt aufi, afferes Deum adorandum,

et invocandum effe,

quia ejusmodi ftudia

3?3

animo humano aliquam delectationem . affe-

Qu

runt, prout quidam canibus fuis blandiun-

T IN

tur, quia id fibi jucundum eft,

3

It

CAPVT SEXTVM

j

Ó7

Aliqua de amore fui ipfius fyflemata vecetia-

[ n? Q

fentur.

$. 81

Errant, qui proxime omnia nobis impendi

volunt, quia Deum ita velle dicunt

$. 82

Multo vero.magis, qui utilitatem. noftram

u -

L

pro fine ultimo. ftatuunt

Jl

5 qunl

$. 83

In qua fententia nulla dantur officia erga

hcltu

proximum

t

Xx

1fu

$. 84 — 9o. Referuntur, et refolvuntur obje&io-

i P

! nCl

nes,

p

E5

$. 9t.

—

"

Tvaclatus primus.

7

$. 9I.x '"Dum vero felicitatem noftram pro fine fta

þtuunt, quaeritur, in quo illa confiftat.

€. 92. Si in fruitione Dei confifüit, Deum finem ul.

timum &atuant, neceífe eff,

$. 93. Nec etiam Deus, et res creatae fimul pro üqe

-

ultimo ftatui poffunt,

. 94. In folis vero rebus creatis nulla hominis fe«

licitas quaeri poteft,

$. 95. Nifi ea, qu/a etiam bruta animalia gaudent.

S. 96. Peffima denique ex ifto pri11f:ipio adoptato.

timenda funt.

ä

1

5. SIQ

aefenti capite defcribo, ac-

Hac , quam pr

cufatione ,- aut potius exprobratione

nolim

ä

omnes amoris proprii *) patronos involvere:

maxime vero eos eximere debeo , quos Cà-

Tj

pite priori recenfüi, qui, cum nos propriam

(

et alienam utilitatem ex eo, quia Deus id

]

praecipit, curare jubeant, Deum utcunque

M

pro prima ratione, et fine noftro ultimo de-

H

fignant: licet in eo graviflime labantur,quo

W

Deo proxime nihil, fed omnia nobis impen

di velint.

*) Inter amorem proprium, et amorem fui ipfius

difcrimen ingens aliqui defcribunt. Sub pinf;

dfe,

Wme

Caput VT.

?i

intelligunt ftudium fe&andi ea, quae nobis funt

noxia: füb pofteriore accipiunt affectum 'adipis-

Sed id

cendi illa, quae nobis vere profunt.

fruftra faciunt: nam propriis detrimentis ftude-

Ü

re amorem proprium nemo fanus vocabit. No-

xia adpetere non amoris, fed odii efficium eft,

j

)

S. d

Itaque aliiamori proprio ftudendum effe,

$

t

docent, non quia Deus id vult, fed abfciffe,

quia nobis id utile eft, nos ipfos pro fine

ultimo aperte ftatuentes.

Quae quidem do-

dh !h L

&rinain Deum fumme iniqua, nobis vero

gïg&m

extreme noxia , et longiffime infra noftram

dignitatem conftituta eít. Sic tota mea de-

ftinatio in hominem, eumque miferum defi-

nit, neque fummae rationis , et infiniti bo-

ni famulus , fed mei ipfius, aut aliorum

aequalium miferandum mancipium efficior.

Neque quaerere licet, utrum ex hac do&ri-

E

e

(V

na nos, an finis nofter major, et excellen-

tior fit, cum dominus et fervus in hac opi-

vü

o

U

nione idem fint. Quanta vero miferja, quan-

)fOPl laï

ta calamitas nobis indé nafcatur, fi infra

Deum affectibus et conatibus noftris quief-

Dl

centes ultimo in nobis ipfis deficiamus, cla-

ucuïl

(gm

Q^

re oftendam in tra&atu de amore Dei ge-

nerali.

w-)qü'

j 7

$. 85.

Rurfus alii etiam eo progrediuntur, ut

alios quoque et non tantum feipfos juvaudos

Ü [ul 1

effe velint: fed id non amore aliorum , aut

Quj

UR

aliquo

(

n

72

Traïfaim primus.

aliquo in humanum genus ftudio, fed eate-

nus duntaxat praecipiunt, in quantum ex

tali benévolentia aliqua in quemque utilitas

redundat, ut adeo fublata omni fincera ami-

citia quisque ultimo neminem niíi feipfum

fpectet.

Et ficego eodem apud te loco ero,

quo loco tibi jumentum tuum eft, quod tam-

diu pafcis et foves, quousque aliquid utili-

tatis, aut dele&tationis ab eodem exfpectas,

quibus ceffantibus ejusmodi animal mox car-

nifici jure trades, ex ejus pelle aliquid pre-

tii pro te obtenturus,

Neque aegre id ferre

debeo, cum vi do&rinae tuae mihi quoque

jus fit, te, fiquidem id mihi expediat, pro

y

cane habendi. Certe tibi, qua tibi, nec hi-

»

lum oflicii debeo... Quibus omnibus an atró-

cius aliquid fingi queat, ego quidem non in-

!11

h

telligo.

Horret mens, fi quis omnia, quae

inde neceffario confequuntur, velmediocri

meditatione aeftimare velit , et a quibus re-

cenfendis ego quidem folerter abftineo, ma-

xime dolens, quod aliqua horum jam oculis

uiyrparc cOgamur.

]s

$. 84.

qi

U

Dum tanta fententiae tuae probra impu-

d

to, vehementer indignaberis, et veri nomi-

NI

nis officia ex tanto tui folius amore a te fta-

Ti

tui poffe ,. affirmabis.

"Nam przme vel in

W

"brutis animantibus cernimus, quod unum

Vil

"ab altero foveatur et juvetur non raro.

lo

?"2da Alios felices cernendo multum dele-

"Gatio-

Caput VL

73

" E&ationis capmmus

Quis enim non audeat,

"dum filis fuos felices effe cernit ? 3t10.

M

"Omnino etiam benefcia in alios conferen-

"daífunt, magis vero nullailis detrimenta

1

inferre debemus: nam hac ratione etiam

M

ali in nos benefici, et in re nulla nobis

"

ii

noxii effe. ftadebunt

4to. Nihil infamiae

l

" haec fententia habet

nam omnes hunc fibi

confulendi inftinctum habent ect in omni-

M

QIA

"bus fequuntur.

Manent ergo in hac do.

|

"ébrina etiam officia erga alios, etíi illa ul.

timo ad nos ipfos redeant. Oflicia in Deum

ï?'

du

utique .nulla erunt, quia is talibus non in-

W)

Pdiget: nifi aliquid religionis, et quidam fa-

^ n«

crorum apparatus ad homines delectandos,

ad

" C

utin officio continendos, id eít

ad no-

"ftram delectationem ac fecuritatem relin

Ü

Ài

quendus fors fit

s

ql

od

"0

$. 85

D

)

o D

Aft dum exemplum a brutis animalibus

A

petis, et conatus gallinae pro pullis fuis tan-

quam argumentum fententiae tuae adducis,

nonne totum negotinm morale ad feníum

j

animalem detrudis, et beftiarum imitatores

nos effe jubes , utique probaturus, fi ad ca-

007

1

rum exemplum alios dilaniare,

vcl etiam de-

Q

qd !

vorare nos faepe dele&avcrlt ?. Scilicet gra-

viffime errarunt omnes , qui regulas mora-

| u

les non a fenfu, fed a ratione Dctendas effe.

j n

J

hucusque docuerunt

et utique aetati no-

g

4

3

ftrae

[

1

74

,Traäatus primus.

ftrae refervatum erat, ut ex hominibus bel-

luas faciamus.

$. 86.

Aft nos, prout ais, $. 84. dele&at faepe

alhorum beatitudo.

"ed aeque frequenter

aliorum miferia, immo interitus jucundior no-

bis foret, ita ut inhumanus furor etiam pro-

prios, liberos vehementer non raro averfe-

tur, et vindi&a faepe omni amicitia dulcior

fit.

Omnia fcilicet funt perdita , fi officia

hominis fola utilitate aut delectatione me-

tiamul,'-..

$. 87.

]

Hic vero aliud principium ad tantum pro-

brum cavendum adftruis $. 84. Scilicetetiam

mea intereft, ut aliis benefaeiam, et a dam-

his inferendis mihi temperem : fcilicet ut

alios queque in me beneficos reddam , at-

que ne eos ad me pariter violandum mea

licentia excitem.

Si aliter facerem res mali

et mihi quoque magnopere nocentis exempli

Iä

foret.

Mihi profum, dum . in alios officio-

l

fus fum:

et meum in ali

os ftudium in me

|

l

denique redundat.

t

G

S' 88-

(

Sad quid praeftabis illis, a quibus tibi ni-

W

hil fperand

11

u

m, nihiltimendum eft? Hic tuus

in te amor nullam rationem inveniet, ex qua

i

te beneficum eífe oporteat, praecipue fi to-

tuim

Caput; VI.

75

tum negotium ü£ occultum , nunquam ma-

nifeftandum, ac proinde materia mali exem-

pli effe nequeat.. Quas leges potentibus fcri-

bes, qui vi eminentis fortis fuae omni fpe

et timore fuperiores fibi effe videntur. His

M

ni fallor, omnialicebunt. Quid agere opor-

cum ex fcelere etiam extremo tanta

M

tebibs

f

in aliquem utilitas, tanta delectatio prove-

niet, quae major eft omnibus iis, quae vel

j

M

profpera vel adverfa ab hominibus exfpe&a-

H]ul?t

requis poteft? Ex ftudio in femet ipfum in

n

hoc cafu a perpetrando tanto crimine abíti-

nere non poterit, in primum fuum honefta-

tis principium peccaturus infuper , Ífi tan-

tum commodum fuum capere negligeret.

Denique fi quis ad fervandam divinam aut

pfO"

aut ad evitandum extre-

r

humanam fidem ,

mum ícelus periculum et ipfum difpendium

us

vitae fubire debeat, quid huic faciendum?

et

Ab aliis certe nil habet, quod extpectet,. et

h^

fua iam conditione fpes omnes defpondere

j

1

debet, eo quod omnia morte finiantur? Quo-

modo in difficillimo hoc eventu delectatio,

geüï?h

qut utilitas propria ad implendum ofücium

2

difficile adeo juíta et fufficiens ratio effe po-

n

terit? Nam ab alia ratione motum et effi-

caciam petere , non licet, quam a .dele&a-

tione, et utilitate, id eft, ab amore proprio,

qui

utpote fub quo tanquam fupremo omnium

genere omnia officia moralia juxta te mi-

Hl J

et

gt

uc 11 W

$.

9.

D

—

as

76

JraGatus primus;

S. 89

Scilicet hic praemium alterius vitae pre

fuavi proprii amoris efca affignabis , quod

eo majus erit, quo gravior lucta ejusmodi

homini exantlanda fuerit

Sed etiam in hoc

egie falleris

prior enim eft recta aQio,

quam praemium ejus.

Illa eft caufa, mer-

ces vero eft effectus.

Propter praemium

nulla actio eft reGa, fed praemium datur

propter rectam actionem. ") Unde actio ex

e Jufta: alias

priore aliqua ratione debet eff

pl'HCI']lUIH non meretur.

Vel an forte recte

facies, fi ob fpem praemii latrocinia exer-

ceas? Affigna jam rationem, ex qua praevie,

et a

:nte praemium pfo fervanda e. g. fide mor-

tem fubire oporteat: attendé autem, ut hanc

rationem ex amore tui ipfius, ex ftudio de-

lectationis ,

ut utilitatis propriae derives;

Anadil - T ER — ia tal E h-

nam. praeter haec ex tua fententia non da-

tur fons honeftatis aut moralis bonitatis, eo

quod omnes conatus noftri ad folum fui ip-

fius amorem, prout vis, tendere debeant

^*) Per hoc tamen fpes praemii et aliae ratiomes

a reca actione non excluduntur:

nam faciunt ad

lä

Tütigandam luctam ,

et ipfe Redemtor nofter.

Jno])ofm fibi gaudio fuflinuit crucem a).

u(.d

haec omnia non debent effe prima agendi ratio,

ícd funt auxilia difüicultatem aoüewenu*z.

Pri-

:

j;u re&ae actionis ratio fcmpm eít lcx , utpote

per quam folam aGio fit recta:

prout alibi cla-

iius docebo

N

90.

NI

g) Ad Hebraeos

» 9«

J

Coput PLo

27

$.. 90.

. TDum vero $. 84. affirmas, omnes homi-

j

nes hunc erga fcipfos inftin&ctum fequi, fi de

fenfu animali, qui extra regnum morale ver-

.

fatur, et excelfitatem juftitiae

1111

AiUu

liatenus af-

»1 -

fequitur, loquaris; non admodum refraga-

al

bor.

Si vero de mentefit fermo, vehemen-

l

ter adverfamur: nam juítitiam nobis ipfis

effe longe nobis cariorem publice profite-

a

mur, et nom raro actionibus fat arduis etiam

oftendimus.

j

D]

Iuftitia eft melior, quam nos:

fle

quare eandem prae nobis non etiam diliga-

"

mus? Immo nos totos non nifi ad colendam

j

juftitiam fa&os effe perbene novimus, tunc

of

demum: boni et felices fututi, fi in omnibus

x

ant

Iuftitiae obfequamnr.

À tota noftra defti-

natione excidimus, et homines nullius fru-

) v

WIST

gis, planeque miferi erimus , fi noftros co-

natus ad nos, et non ad juftitiam ultimo re-

n

feramus.

Denique dato etiam, quod certo

I g

fui J

falfum eft, omnes homines in fe folos pro-

pendere, nullum nifi propriae utilitatis ftu-

dl

!

dium exercere; quid inde fequitur pro te?

1

10

Plane nihil. Non enim quid agatur, fed quid

jont a

agere oporteat, in quaeftione eft. Ktfiomnes '

o

12

N

neglecta juftitia iniqui effe velint, tu tamen, .

non obftantibus tantis exemplis, juítus eífe

1 1RUU*

teneris.

p

up

h

$- 9r.

j *

Su'peref'c, ut referam opiniones, quas Pa-

troni amjoris propri circa felicitatem homi-

»

. nis

.

; :sf;'*.;;;fä?)r*

Ll

!

[i

8

Traäarus Prïæ7au$.

nis fovent $. z. INam dum vi primi prin-

cipi , quo omnis honeftas nititur , feu vi

amoris proprii nihil aliud curare debemus,

quam ut bonum noftrum omni modo efficia-

mus, fane intereft quamplurimum , fcire,

quid demum bonum nobis fit.

$. 92.

Atque hic aliqui felicitatem noftram im

eo conftituere videntur, ut fummo bono,

id eft, Deo fruamur.

Verum cum Deo frui

non pofüimus, nifi Deo propter Deum af-

fe&u noftro inhaereamus , nifi intentione

noftra in Deo fiftamus , et non, per Deum

velut transeuntes, ad nos ipfos redeamus,

in amore Dei, et non in amore noftri feli-

citatem humanam conítituere deberent. Vel

enim affe&u noftro in Deo confiftimus, et

ficnon nos, fed Deum diligimus , et totus

conatus eft meriffimus amor Dei:

Vel af-

fe&tio noftra in nos ipfos ultimo definit, et

fic Deo utimur ad aliud, nunquam vero fru-

imur. Aliquid fincere, et propter fe ama.

re, eo frui, illudque ipfüum, primo, et ulti-

ftby.

mo fpe&are: haec, inquam, idem fuünt. Sed

BU

haec clariora fient ex tractatu de amore Dei

la

tU

generali.

T

*) Amare aliquid ,. et eo fnü' . quàntum haec

(l ]

in mentem cadunt, in eo confiftunt, ut qui$

RUT

yei

ultimo inhacreat, prout mox jam di-

&um eft,

fnt, f

Si enim rem quampiam ex affectu

in femetipfum quis ampleéctatur, ille re tali uti-

W w

tur, non fruitur.

lile demum re aliqua frui-

tur

-

Caput VT.

79

tür;j et inea quiefcit, qui rem non ulterius re-

fert,

fed in ea fuo affe&u quiefcit

Scilicet

Tnens femper ea ratione, quaà primo tovetur, et

]

in qua fua intentione ultimo quiefcit ,

fruitur,

Hanc folam vere amat : reliquis vero, quae ad

finem hunc adhibet, ut meris auxiliis utitur tan-

5

tum

Solus finis in ferie affe&uum noftrorum

dominatur: reliqua, quae ad finem adhibentur,

famulantur tantum

In fine fuo mens aut per-

ficitur, aut, fi is mente inferior fit, corrumpi*

n

tur. Et licet finis bonus nunquam ad adhiben-

da auxilia ma!'a, utpote fibi contraria, impellat,

I«

lpfa tamen perfe&io mentis non mifi ex fine ac-

i

cipitur: Quia mille bona auxilia ad finem non

4

bonum adhibita mentem perüccrc non poffunt,

9

Y

utpote quae hac agendi ratione in fine non bo-

no quielfceret.

Scilicet fumme intereft, ut fcia-

um

mus, quaenam fit prima ratio noftra, et quis

WT

fit finis nofter ultimus:; utpote a qua ratione in-

Ü

Cipere, et in quem finem nos et noftra omnia

definere, ac ultimo quiefcere debeant. Seu quod

d

idem eft, an nos propter nos, vel an propter

TM

Deum effe oporteat

Prius illud Patroni amo-

X WW

ris proprii: pofterius hoc nos totis viribus tue-

(d*

TAUT.

1[1]

i

$. 93

refO J

Alü jam felicitatem noftram in Deo, et

f d

tebus creatis, puta, in bonis fortunae, ho-

Dorlis, corporis ac vitae conftituunt, aeter-

od

Jj

na et transeuntia, inlinita, et finita in ean-

noïfiDeï

dem miaffam imperite mifcentes.

Sires iftas,

quae nobis longe inferiores funt , tanquam

n

auxilia ad adlpücendam felicitatem defignaf-

mwm

j

fent, fat prudenter egiffent; dum vero ha-

o j

ïïb»

g

)CL !]

rum rerum poffeffionem pro parte felicitatis

mofuae ftatuunt, erraverunt plurimum, et

u

Jj

"i

COIl-

60

Tra&atus brimus.

conditionem noftram fecerunt miferam. Non

poffumus meliorés, multo minus perfedi,

et beati effici per ea, quae nobis longe in-

feriora ac deteriora funt.

His ífe impende-

re, hifce inhaerere , et in his per partemtan-

tum aliquam ultimo quiefcere, longiffime in-

fra dignitatem noftram eft. Utique deterior

redditur, fi fuperior inferiori fubdatur , ei-

que famuletur, dum tamen ignobilius per

aliquod nobiliLls perfici opus habeat.

$. 94.

In quo vero felicitatem nofcramk confifte-

re velintii, qui Deum a nobis nec diligi ,

nec offendi poífe docent, et proinde totam

felicitatem noftram extra Deum quaerunt ;

planiffime ignoro.

Ultra rationalem men-

tem excelfior fubftantia non datur nifi divi-

na: jam intelligere nequeo , quomodo fine

dj

fis]

eo, quod folum nobis melius eft , meliores

effici poffimus.

Omnia creata, et ipfa mens

ls

noítra poteft effe mifera: quomodo veram

Íe |

«

beatitatem, quae omnem miferiam excludit,

obtinere poterimus , fi eo non potiamur , fi

lm

V

cum eo non conjungamur , qui folus omni

u

defectu fuperior , - et infinita bona comple-

Qäcl

ctens omnem miferiam immenfis fpatiis eX-

COnt

turl

cedit ?

&f

$. 985.

Veg

, Et tamen inventus eft aliquis noftrae

!Da V

getatis fm*ip/tor , cujus opufcula typis

publi-

' eis

i

" d

Caput. VTl.

81

eis edita Jþ'ef omnem late Germatiiam impte

ne volitant, qui beatitudinem hominis fuavi

j

fenfuum affectione abfolvit, eandem felici-

tatem hominibus, et brutis animantibus con-

i

ftituens;

Chriftiano nomine cénferi is am-

bit, reapfe vero eit Chrifti ipfius') et dein

n"l

etiàm humanae naturae hoftis. Verus Ari-

*riqï

ftippi nepos, a cujus dotrina etiam ipfe Epi-

Üü

curus , felicitatem hoiinis in delectatione

w

mentis, prout volunt , conftituens, offen-

fiohef pati debuiffet. 'laedet, immo pu-

det ad talia fefpondere: et utique La&tàn-

(

tius aliquis fua fententià totum abfolveret,

dicendo, quod tales a fuibus in nullo diffé-

jb

o

tant, nifi quod loquantur.

QUE

$. 96.

i

. Quid veto ex talibus do&rinis exfpe&are

f d

1

E

debeamus , Ífi nimirum plerorumque . anim

" f

easdem imbiberint, quo minus defcribam, iu-

g

íftus horror prohibet .Sic fcilicet juftaum ,

1'3 g

fic beatum eft, quod fenfüm animalem de-

leGát, re&eque faciemus, fi contemta omni

divina ac humana fide, et neglecta tota ju-

gt

ftiua in meras voluptates ruamus.

Néque

j o

eflici potuit hucusque, tt feveritas legum

m

Contrà extremam hané licetitiatn excitare-

paüis 2

tur: et mirum videbitur, fi omnia vacillent

etfifublato omni vinculo morali, nón ci-

ves, non homines , fed belluas inumana for-

ma veftitas habeamus, Neque enim alii efl'e

i UOPF

poterunt, poftquam libri publice editi et

Jumn. I

Cugà

3PD P

Q

EUR

$2

"Ira&atus primus.

cum plaufu excepti aliquid. Epicureifino de-

terius vulgare permittuntur,

CAPVT SEPTIMVM.

Syflema proprii amoris, prout bic 'tanquamprï—

as et univerfali[fima lex proponitur, ab

au&oritate impugnatur.

"

I^ ]

97. ;Pfinc.ip'itim utilitàtis propriae fententiae Chii

fti Matth. 32, 37. &c. adverfatur.

98

S. Pauli item 1 Cor, 13.

99. Et communi &c, P. P. do&rinae.

h

U C Uun

100. Tollit legem ex fenfu totius Ecclefiae pri-

1

mani,

l

*

IoI, Evertit totam do&rinam de poenitentia,

IO2

Et fummam virtutem theologicam,

103.

Statuendus ergo Deus eft pro prima omn

ratione,

Xium

IOA4.

Et fine ultimo.

t^ u5 G t U^

.

à

IO5. In quo fumma nofítra beatitudo , tota gle-

ria, dignitas, excellentia confitit.

äïln

fj

li

$. 97.

^|

iþfu

"Tu quidem amorem tui ipfius, aut fi mul-

l

tum fit, etiam aliorum nobis pro prima le-

ge defcribis: fed divinus Redemtor aliud

aperte docet, dicens: a) diliges Domintm

Deum tuum ex toto corde iuo, et in tota atti-

U

(8) Matth. 22, 3;-'-. & 39. et feq.

h

Caput F.

83

a tua, et 2n tota mente tua.

Hot efl. pri«

mum et maximum mandatum.

Secundim at

tem fimile e[l buic: diliges proximum tuum [i-

cut teipfum.

In bis duobus mandatis univerfa

lex pendet, et. Propbetae.

Quomodo haec

cum tua fententia congruuünt? Chriftus di-

N

le&ionem Dei, tü amorem tuiipfius pro pri-

mo praecepto ftàtuis, cüm Chriftus amorem

noftri 4 et aliorum fecundum tantum , quod

primo fimile , non aequale eft, pfaeceptum

"

faciat.

Et ne amorem Dei, et tuiipfius eun-

dem effe putes, Chriftus dicit duo praecép-

ta, ex quibus altetum primuim, alterüm ve-

ro fecundum eft. Chriftus omhia ad àmo.

g w

rem Dei, et proxiihi fimul revocat, tu a fo«

lo amore tuiipfius cun&a pendere, fams.

]

$. 98

Paulus quoqué 5) adeo omnia ad carita:

j of v

tem Dei revocat , ut fine hac etiam fum:

mam in alios beneficentiam, et denique Cun-

&a alia inania et nihil effe dicát,

&t dfiri-

g

buero ommes facultatt$ was im cibos paupe-

yum — — à4«iiaten aütem mon babttero, qi-

bil mibi prode|t. — Quomodo jain amore tui-

ipfius, vel etiam aliorum contentus'effé po:

tes?

$. 99

N

at 9

leftimonia ac fententias Patrum. omnia

, ii

efficia ad. caritatem Dei revocantium adféri:

ben:

"T

J

E.

bjad Coriüth. 13, 1. et feq

aEX

84

Tratiatus prinus.

bendo , uütique moleftus. cuique efficerer.

Sufficit afferere, eosin hoc capite concor-

des effe.*) Te vero maxime contentus ero,

fi vel unicum nomines, qui àmori proprio,

totum inaedificet.

tanquam fundamento ,

Quod fiid facere nequeas, cogita, quam

gravem populum tibi adverfum habeas, et

quanto pondere fententia tua deprimatur,

nifi forte de vili eorum grege efTe velis, qui

patrumy auctoritatem infigni impudentia con-

temnunt , et prout in non paucis adverti,

adeo Patrum fenfa non affequuntur, ut eos-

dem ne legerint quidem.

1

3 'Teftimonia Patrum omnia ad cafitatem Dei 'i'e'-

vocantium vide tractatu de fumino genere vit-

tutum,

g

M

$. U105.

Et in quantum falutis aeternae difcrimen

X

hoc de amore fuiipfius fyftema totum popti»

lum Chriftianum adducit? Praeceptum ae€

Deo propter femetipfum f&per omnia dili-

gendo fine controverfia, et ex totius Ec-

k

clefiae fententia eft primum : quales jam in

X

judicio apparebunt iij qui amori fuüiipfius

i

unice ftüdentes primum et maximum prae-

deCew

ceptum ex integro vacuumreliquerunt? Nul-

Tim

la hic ignorantia obtendi poteft: nam fupre-

Dlgu

mam majeftatem . et füummum bonum fupre-

LE

mo cultu, ct fummo amore profequendum

&t

eiffe, fenfus intimus clamat.

Vel fi Deum

curare

que ;

f

cultu fibi furamo jqr.e debitum nihil

àtp

W

pu-

Captt VH.-

85

.

P

uta,ä-, utique etiam cultores idolorum. cae-

lo inferere poteris: non enim aegre feret

)

Deus, fi cultus. ille, quem ipfe penitus ne-

Y

IIO,

M

ligit , immo prorfus c.onte,mnjt , trunco. et

n

lapidi impendatur.

M

$.

IOI.

l

Ü

a

Praeterea quid definies de illorum poe-

nitentia, qui poft grave peccatum cum Deo

Ü

Uþï

Tu)

in gratiam redire volentes, non nifi ex amo-

re fuiipfius dolent? Nonne talis dolor etiam

'eü

e

in gentiles cadit? Et definias, obífecro! num

ejusmodi dolor cum Sacramento Poeniten-

aW

tiae, vel fine hoc Sacramento hominem cum

Deo reconciliet. Omnem affe&um,. qui in

RU

Deum non fertur ,

vitio obnoxium efle,

evincam alibi: tu vero talem etiam ad. ho-

minem a commiffo. peccato expiandum. fat

jf

idoneum fore, adítrues.

n

i

$. to3.

j

í

Fidem re&am ad obtinendam falutem 41e-

i Ü

0 j

ceJitate medii, id eft, ita . requiri, omnes af-

n Ó

erunt, ut fine ea in nullo quis. cafu. falvus

fSeri queat. Nunc jufti rerum aeftimatores

foipP

f

decernan-t;,,, quanta caritatis, quae eft.om-

"s

ïl

nium füprema virtus, cui fides,. fpes, dc-

0N

f

nique omnia. famulantur, et quae nemini

nifi foli: Deo fervit, quanta, inquam,, cari-

fij

Tta-

gi

tatis ad: falutem necellitas futura fit.

4

que amoris proprii Patroni vel afferere co-

pe

u

gentur, quod caritas Dei, et officium Deum

F.

j

à

dili-

16

Tvatlatus trimts.

diligendi nullum fit, vel quod d1hgcndo nos-

metipfos obligationem diligendi Deum ex-

pleamus, veldenique fateri cogentur, quod

hac fua fententia genus hümanum in extre-

mum incurrandae damnationis periculum

coniiciant.

$- 103

Sed abfit, ejusmodi fenfa, quibus nos

ipfi pro fine rerum omnium, et cunctorum

affectuum noftrorum ineptiffime dcü(ïnamur,

adoptare

Secundum Deum, tanguam pri-

ll

mam normam, omnia funt fa&a $. g. Et

fi

dein fola ejus voluntate , ac efficacia funt

N

fa&ta $. 32. et feq. Eft itaque Deus abs omni

IK

dubio, et qu1dem in omni confideratione re-

rum omnium prima regula, primum, quod

K

«

movet, momentum, prima vis efliciens g^

l

paucis, cauía et ratio per omnia longlüïme

f

Pl nna,

T

*).Caufa ad agendum movens, et caufa rem efli-

ciens in rebus creatis diverfae. funt:

fed in Deo,

I)

divina voluntas eft prima ratio. movens, et ef-

(üi

ficiens fimul.

Divioa voluntas eft ipfa omnipo-

ä'np

tentia: hace an1potcntztiï"1masx prout eam Augu-

T

&b flinus nomunt, voluntas, ícipfa fola vult rem ,

et res jam adeft. "Volendo Deus fecit univer-

lx(]n

fa.

Unde reapíe in Deo non datur nifi duplex

facultas, intelligendifcilicet, et volendi:

ad prio-.

ren rcrcrtur hlms, ad pof'w]mem pertlnet Spl-

ritus. fanctüis.

Utlaque vero, nullatenus. rationi

ZOI

quae Deo exterior eft, obnoxia dici potePc Ab-

Tijg

fit, ut dicamus,

ahquxd divinum a re creata ;

aur qnacunque ratione pendere.

Tew

Dter

$. 104.

$7

Caput VIL'.

$. I04.

)

uia vero Deus-eft rerum omnium pri-

s

ma ratio, eo ipfo eft etiam earundem ul-

(

timus finis $. 52.

Omnia enim quae funt ,

't,

et in quantum funt , non tantum in primo

I

creationis inftanti, fed continuo ac perpe-

tuo fe totis a Deo pendent.

Sunt merum

pendere a Deo $. 52, unde rerum omnium

finis ultimus. eft Deus:. nos ipfi , et felicitas

j

noftra etiam coeleftis et aeterna a Deo eft,

u

et tota natura fua in Deum fertur : non fiftit

am Uf.

Finis efle

in fe, fed in folo Deo finitur.

| rl

non poteft, cum medium duntaxat aliquid

É

fit, quo fini ultimo, tandem coniungimur.

H

Wi

Sumus propter aeternam felicitatem.

Sed

yU

nos ipfi et aeterna felicitas, utpote quae me-

iUl l

re creatum aliquid eft, fumus ultimo prop-

"n

h

ter Deum. Fruftra noftro affe&u vel in no-

sb

bis vel in noftra felicitate quiefcimus:- nihil

Meri funt

onp»^

finis, aut quietis datur in his.

motus, cum fe totis abs ulla intermiflione

In motu non datur

] [l P

in Deum .referuntur.

ad u Df

quies.

Fruftra tanquam primum et ultimum

at

[5

ample&imurid, quod in tota ferie fecundum,

1 om.

n

tertium, paucis, quod inter finem, etinitium

Wh j

non nifi medium eft.

j uv

$. 1OS.

g

EUH

Sumus merum e[fe propter Deum. — 'T'an-

to plus fumus, quo plus propter Deum eri-

)eïupü y

g

qus

mus, tanto minus Xuturi, quanto minus pro-

püm

pter Deumfuerimus.

Corrumpunt nos Ma-

e U

J

4

giftri

$ [

XQNJ

88

Tratiatus primts.

giftri amoris proprii, detemoresquc reddunt,

dum vi fpurii huius amoris nos propter nos

ipfos, et non mere propter Deum effe iu-

bent.

Graviffime noftram, dignitatem vio-

Jant ,

dum nos ad fumma deítinatos in re

ignobili, et creata tantum definere, feu po-

tius/omnino evaneícere faciunt.

[ufta me

arrogantia impellit ut Deo potius, quam mi-

himet ipfi velim impendi.

Immo ex eorum

doGrina ne mihi quidem profum; nam, nifi,

in quantum propterDeum füm, non melior,

non beatus

fed nullus fum. — Omnia, in

quantumcunque funt, prout faepius iam di-

€tum eft, propter Deum funt: nihil enim ex

l

B

infinita poteftate fupremi huius finis eman-

cipari poteft.

Igitur in quantum aliquid non

Q

eft propter. Deum, in tantum non eft: et

dum nos mere propter Deum effe prohibent,

t

*os omnino non effe volunt;

1

E

ALSDETSUEIRUESRSU TE ID LOI gRR pE epnc i

Te

&

ll

[

aj

Ya

d

Jüs

&l

P

FE

TRAC-

89

—

?

Qs

»

TRACTATUS SECVNDUS

n

u

DE DIVINA GRATIA, ET LIBERO HOMINIS

u

ARBITRIO, QVIBUS ACTUS NOSTRI AD FI-

n

NEM ULTIMUM APTI REDDUNTUR

d

)

Y

actus noftri ad finem ultimum rite fa-

]ELW

Vt

m

ciant, id eft, ut Deo placere poflint, ad

eos inprimis d1v1na gratia, tum vero.liberum

1 d

m

infuper arbitrium noftrum omnino necefta-

rium eft.

j

Atque hoc inter Catholicos, immo. inter

A

DN

omnes ferme, qui chriftiano nomine cenfen»

tur, certum dogma. eft: et licet variialiquan-

Jh !

o

do. vel neceffitatem gratiae, vel vim liberta-

tis noftrae negarint, noftra tamen aetate (ne

ipfis quidem Calvini affeclis exceptis) raros

invenies, qui aut gratiam, aut libertatem ve-

re inficientur: eo quod tot divina teftimonia

gratiam, et libertatem creatam, tueantur, pro

libero autem arbitrio infuper fenfus intimus

tam clare teftetur, ut ore tantum, non item

animo refragari queant,

Recentiffimorum

vero. quorundam, qui gratiam ,

libertatem,

difcrimen inter aequum et iniquum , totum

jus naturae, denique omnia, quae fenfum

animalem tranfcendunt, impudentillime ne-

gant, horum, inguam, vel mentionem. inge-

rero

-

T RAC

90

w

Tracatus. feciduse

rere haud poffum,

nifi gravem apud recte af-

fectos 1nd1gnat10nem incurrere velim.

L

Cum vero circa actum, qui Deo dignus.

fit, gratia ita dominetur, ut voluntatem no-

ftram mere famulantem, fibitamen in fociam

adícifcat, hanc gratiae ac liberi arbitrii con-

cordiam explicare tam difficile nobis accidit,

quam arduum eft, in dominatu aequalitatem,

Deni-

et libertatem in fervitute intelligere

que eo non nulli prolapfi funt, ut hic My-

fterium humanae facultati impervium latere

arbitrentur, in eas exinde opiniones prolapfiy

quae vel cum. dignitate graüiae, vel cum effi- .

cacia liberi arb1tru componi aegerrime poflint,

Tantae obfcuritatis, et tot pugnarum ra-

$

tionem in eo effe, arbitror, quod vitiofas li-

bertatis definitiones hucusque ftatuerimus:

et quod eft alterum, de iis actibus , qui ni-

hil funt, nihil femper erunt, ac proin ne qui-

dem cogitari poffunt, operofiffime difpute-

inus.

Utique plusquam difficile eft, refpon-

dere de ea facultate, quae nihil übl propofi-

tum habet: quod enim nihil eft, et nihil fem- -

$a

per manebit, fui caufam non "habet.

Ego

( ]

in hac tanta caufà explicanda non illa toties

decantata proferam, ífed fimplicem, arctam

tamen rationem fequar.

Legatur totum, et

11

iterato expendatur, ita, ut non fingulae par-

tes, fed etiam mutua earum connexio tran-

quilla mente aeftimetur, et me uno alterove

f

paffu propinquius ad veritatem acceffiffe, fors

apparebit.

Cujusque vero de mea doctnna

iu

$9t

! Caþut" I

f

judicium immotus. ex'cipiäm,; dummodo, quod

optandum eft maxime, doctrinam meam ex

u

1

argumentis, et non ex affectu, aut recepta

Vi

fentiendi. confuetudine, aeftimare quisque

u

Velital

4

A

tl

")

: CL,APVT** PRIMVM;

)

Xv

.

Propter Deum omnia utmquam mon, operantu,

uf

l

^

$. 106. Omnia propter)Deum Opérarij ac proinde

/u

$:

107. Non nifiea quae. Deo, placent, et quià pla-

-

QXW,

cent, operari debent.

108

d fa-

m

Et quidem in facultatibus non liberis i

93

o^

cile intelligitur t

e

f

109 et I10. Quod nihilominus in facultatibus li-

beris nunquaü] non verum monet, ita,

L

j

I1r. Ut.etiam impii divinam. voluntatem nunquam

j

(

non impleant.

für

115 et 113',. Quod magis, explicatur.,

r

II4. Porro jü&orum a&iones propter Deum funt:

jl

b

114. Et ideo hi ea, quae Deo, placent, et quia

[

Deo placent.

la tOtle*

I16. Ac proin jufta nunquam non agunt.

aïCW

117. Qualis quidem a&io eft vera dile&tio Dei :

ol

Eäïä

g

118. Qua quidem dilectione , et in pe

Fegrinatio-..

g

ne hac,-

U(lo

t

$. 119.

Et aliquando in aeterna patria finem ulti-

ife"

mum perfectiflime affequemur..

»

j

n

p

$. xc:.ö',»s

essaui

92

TyaGotus fecundus,

$. 106,

Cum omnia, prout in primo. tractatu ope-

rofe adeo explicavi, mere, etper omnia pro-

pter Deum fint, apertiffümum fane confe-

quens eft, quod eadem mere, et per omnia

proptert Deum operari teneantur. Illius enim

actiones effe omnino debent, cujus eft ipía

agendi facultas

Velan putas, quod, cum

fubftantiae totae quantae fint propter Deum,

earum actus ad alium finem potius, quam ad

Deum tendere queant? *)

*) Reapfe autem omnes hom1ms actiones. ,. etiam

j

)

eae, quibus peccatum fubeft, in quantum funt,

propter Deum funt

Nihil enim, dari, aut qua-

cunque ratione cogitari poteft

quod, non fit

propter Deum.

K fine ultimo rerum omnium

nulla res, quae eít, aberrare permittitur, Itaque

nullus actus, in quantum eft, peccatum eft; fed

peccatum eft, in quantum non eft, - Sic affectus

odii non, eft. peccatum , prout eft. affectus; fub

hac enim ratione eft liberae mentis nobilis actus.

Sed actus odii fub ea duntaxat ratione eft pec-

catum, in quantum legi divinae conformis non

eft. Quod quidem eft merus defectus, meriffi-

lum

maque negatio.

Wt

Unde communis 'Theologorum

fententia eft: Peccatum conjïj?:t in negativo. Et

Q

iam S. Auguftinus fractat,

I

s

im loann. aperte

fcribit: Mazifeffum eff, quia peccatum uibil eft.

Piri

Etiam peccata commiffonis , prout vocamus, m&-

juf

rae negationes funt, et in folo defectu conü&unt,

Q

' fcilicet in quantum peccata funt. Hanc doctri-

Ram

Caput 1.

93

xiam etf communem inter doctores , aliqui aC«

cufarunt, tanquam offenfioni obnoxiam et ma-

teriam fcandali : nonne, aiebaht, populus pec-

r

]

'cata horrere definet, Ífi audiat, peccatum nihil

teffe, Sed peccatum eft averfio a fümmo bonos

yf

n

et fic manet fummutn malum. Scilicet etiam ve»

yae doctrinae offenfioni effe poffunt, (i fub odio»

erum

fa, et perverfa fpecie exhibeantur.

um

CU

$. 107.

J

j &d

"Sivero omhià propter Deuüm, huncque

unicum opefari tenentur, facile intelligitur,

uod non nifi ea facere teneantüt, quae Deó

,ün

placent, et quidem ideo, quia Deo placent. *)

yn

'*)" Fieri enim non poteit, ut quis propicr, te il-

up

M

)

lud faciat, quod tu non vis, vel quod tibi ad-

verfum eít. Sed licet ea fors actio tibi placeat,

u

yr

fi tamen eandem quis ad alium finem, e. g. ob

j

cognatum fuum edat , is fane non propter te

n

l

u

operatus eft id, quod propter alium egit,

j j

QU5

j TT i

i

$. 108.

] E& Pe*'

! Et quidem caufae non liberae a divina vo-

yrtri )

luntate nec per unicum aliquando hilum ex-

errant: quae quidem eft fumma, qualis in

p

eas cadit, et a nobis invidenda earum felici«

j

tas. Etlicet aliquando naturam turbare, et

"

n !

Z

(

]

fravia detrimenta inferre, et longe faepius

^

f mhl!

jufto minorem utilitatem afferre videantur;

um

haec tamen omnia ita faciunt, prout ad ea fa-

y con

ülw j

exiftuntz

)

cienda a conditore fuq apta et facta

j :

Q

g

A

À

94

Tratiatus jecundus.

Quantum enim acceperunt, tantüm.agunt, et

zantum reddunt ei, cui debeut, quod. funt, in

quantumcungue funt. (a) | Scilicet caufae non

liberae, quidquid agant, aut quoscunque ef-

fectus edant, id omne fecundum voluntatem

conditoris fui faciunt: nam duo pal[feres. alfe

veneunt, et unus ex illis.mon cadet

.fupe? ier-

ram fine patre *ve]ifq. IQE

S--L I 09'

. Verum etiam facultates libertate praedi-

tae, ac mens quoque humana infüperabili

quapiam lege in finem ultimum abripiuntur,

4

ita, ut nunquam fini ultimo deeffe; aut ab

E

ejus immutabili poteftate fe emancipare que-

ant'

Nam, quamdiu libete agant (motus

(

f

enim rationem praevertentes huc nón per-

W

tinent) femper ea, quae jufta, Deo placita,

N

et fic fini ultimo accommodata fünt, operan-

tur, vel certe, fi minus recta gefferint, iufta,

e

etDeo placita, id eft, aequam poft delicturi

l

ultionem patiuntur.

» Quia nemo fuperat lt

t

ges omn!potentis Creatoris : 4on fimitur anima

ton vreddere. debitum.

Aui enim reddit bene

Cet

Qul

utendo, quod accepit ,. aut yeddit. amittendo,

uo bene uti nolui. — —

Si non feddit fa-

e[f

lts

.ciendo , . quod. debet, veddet patiendo, quod de-

bet.

INullo autem temporis intervallo ifia di-

QUg

füm

viduntur, ut quafi alio tempore mom faciats

häbc

quod debet, et alio patiatur, quod debet. — —

on

qu's-

Tülm

(d) S. Auguf. libr. s. de lib. arlitr. C. 15.

(5) Matth; 16 29,

(;

Copüit 1.

95

d

ton facit , quod. debet, fine intervallo

2

'Quisquis

atitur , q

"od debet; quomiam e[L tanta beati-

J

tudo ju[titiae , ut nemo ab ea mifi ad miferiam

u

po[fit abfcedere. (c? e

i

j

2

6t

j

$. IIO.

"

Scilibet, quod eft argumentum S. Augu-

ftini, eodemlibro defcriptum, aeque juftum,

ac proin aeque bonum; et quod infuper con-

fequitur, ad ultimum finem aeque conducens

p

eft, ut mali fint miferi, quam ut boni beati

jopu

'exiftant. Infernus (poft peccatum) aeque

Qu

ac coelum, eft optimus, utpote a juftiffima,

a

ac proinde ab optima voluntate fabricatus.

i

Quod vero iniqui mox per ipfum peccatum,

(motüb

fummum malüm incurrant; advertit optime

idem fummus Doctor: nam bono infinito pri-

| ?Wïh

vari, eft infinita iactura ac proin malum in-

finitum. Tam peccans ab aeterna juftitia, quae

wev

nit ^

eft bonum infinitum, plane avertitur, et fic

bono infinito privatur, ac proin hoc ipfo ia-

R deþ(k

Scili-

J

"

cturam, et malum infinitum incurrit.

i 1

cet non fefellit haec res gentiles Philofophos,

"

4i

jj !

qui peccatum fibimet ipfi füummam poenam

ammm

jl

eífe docuerunt: et impii in hac vita degern-

tes a damnatis fere in nulla re differunt, nifi,

gl J

m I

quod fpes veaiae eis fuppetat, et quod illius

t

fummi , quod cum damnatis jam commune

jh

j

faflä

habent, mali fenfum hueusque non patiantur.

Hominis in lethali peccato conftituti aptitli-

debif-

hucus-

Qui

)x,num paradigma eft il]e&, qui ditiffimus

]

que

76'5'

(c) S. Auguft, Ji£r. 3. 4e lib, arbutv, . €i 15-

96

dra&atus fecunduss

que omnibus repente facultatibus exuitur, et

tantl difpendii ignarus debitum tanti mali do-

lorem nondum percipit.

go- ;IIi.

Quare nemo quidpiam contra Dei voluti«

tatem unquam facere, aut omnipotentiffimam

hancrationem füperare poteft. Fruftrà vos

torquetis o impii! quidquid agitis, etfi fumme

inviti, nunquam non Deo, ejusque volun:

tati famulamini: ,,/Vemo füperat leges ommni-

potentis."* Nihil poteft fini ultimo deeffe. -

-

: V. rià

,Aít nonne Deus praecipit, ut potius

»,per viam juftitiae ad beatitatem, quam per

»viam iniquitatis ad miferiam tendamus?

» qui omnes bomines wult falvos fieri? Et pro

,,dolor! quot funt, pet quos haec Dei vo-

4,luntas turpiter fruftratur?

Denique, an

.nDon voluit Deus, ut eae leges fanctiflime

Íerventur, quas innumeris vicibus viola-

,1nus? Et quomodo jam voluntatem Dei

Iw

,Dunquam non inviolatam manere praedi-

l

d

»Cas? Aut forte Deus voluit, ut peccando

:

»,leges ejus transgrediamur ?

q

hlm

$

II4,

Dty

Ad hoc argüumentum reiþöiideo, quod

proj

inprimis homo recte agens voluntatem Dei

:om

nequaquam fallat: voluit Deus rectam actio-

Qu

0Q

&em. earmque in homine jufto etiam obti-

nuit

li

Coput 1.

97

nuit. Aftin eo, qui a recto defcivit, 'qüi

:

3

peccavit, ne quaeras de recta actione: haec

enim non eft, nunquam futura, paucis, nihil

eft. De nihilo quaeftio moveri nequit, eo

quod de eo nequidem cogitare poflimus.

Wm*

*) Unde obedientia, quae non eít, quam homb

jn:

praeftare omittit, Deo, et fini ultimo non de-

u

eft.. Nihil itaque, quod eft, et in quantum eft,

j*

a fine ultimo alienum eft: quod vero non eft,

ad finem ultimum factum non 'eft, quia omnino

Yi

noneft, Quodfíidicas: Recte a&ie in iniquo fal-

TU

tem poffibilis erat, tunc refponideo, quod Deus

vl

non pofüibilem, fed tantum acualem, id eft; ex-

iftentem hominis iuftitiam praecipiat; Lex vult:

ut iufíta actio detür, ut exiftat, ac proinde non

in poffibile, fed in a&uale, in exiftens. tendit.

QOW þ

Dum vero acum iuftum etiam iniquo : praecep-

am

tum effe dicis, id inferius, fceilicet $. 207, ex-

yu

plicabitur.

Interim firmiter tene, quod ea, quae

mon fünt, Deo non defint: nam cui felum mni-

d

hilum deeít; ille omnia habet, ille nulla re de»

Atituitur.

C.DEII ;ïl

iM

ül

$.. II4. '

f

mïf-

]bw Xx

l

Veruüm omiffa trifti hac via, qua impii etiam

o

j

inviti in finem ultimum abripiuntur, potius

-

u

defcribendam nobis füumimus viam feliciorem,

qua jufti in Deum, eiusque fanctiflimam vo-

luntatem , utique non absque nifu proprio ,

provehuntur: in hocenim theologiae noftrae

probatiffimus labor defudat.

Cum. itaque

jl

l

Keoa j

:

i0mo propter Deum folum creatus fit, is

yie

:

quoque nonnifi propter Deum agere, etope-

rari tenetur; propter eum enim etiam actio-

ii

nes

:ï'F

| 9m, L.

1

Tra&aius. fecundus;

98

nes effe debent, propter quem ipfa facultae

agens exiftit.

$.

IIS.

Porro, fi quis propter Deum operari ve-

lit, debet ea agere, quae Deo placent, et

quia Deo placent.

Impoflibile quippe eft,

ut quis propter Deum agat, qui vel agit,

quod Deo non placet, velfi id propter alium

quempiam finem agat. $ 107.

$.

116.

Rurfus Deo nihil placet, nifi iuftum : *)

ideo nonnifi iufta agere debet , qui agere

(

vult, quod Deo placet.

(i

*) Nam quantum ad actus liberos actio Deo pla-

Da

cens, et actio iuffa fünt prorfus eaedem, etprout

o

aiunt, convertibiles.

Et quidem , quod omnis

b

facile confenties: fed

actio 4iufta Deo. placeat ,

Mi

num ex actionibus liberis nulla, nifi iufta, Deo

fo

placeat , hoc ambiguum forfan tibi videbitur,

Sed cogita, num actum Deo acceptum edere

di

aliquando non fit iuftum? Nunquam omnino.

)

Ergo nullus actus ( puta femper actum libere,

editum) Deo gratus eft, qui iuftus non fit. Et

fic juftum, et Deo acceptum in actionibus li-

tfï

beris ultimo eadem prorfus notio funt. Sed de

his uberius, agendo de lege Dei aeterna, et

fumm. gener. virtut.

$.

117.

ä

Iam iufta, feu ea , quae Deo placent,

[

agere, eft diligere Deum. *) Certe nemo

magis dilexerit Deum, quam unigenitus ii

]

lus

E

Caput I &

99

i

lius eius: et tamen aeterno patri praeítara

placita unicum totius vitae negotium ei fuit.

" Quia ego ,

quae placita fünt ei, facio fem-

per." d

ia

*) Scilicet agere, quae placent alteri, et quía pla«

e d

cent eidem, eít vera amicitiae, feu amoris nos

tio, prout uberius explicabo alibi, quando dé

| f

b

natura amoris agam.

Üb

ju

$.

RIX

Cum itaque ad.iufta, et Deo placita þfaea

ftanda unice «comparati fimus , atque. haec

TP

agendo totius vitae negotium abíolvamus,

xä&ü

cunmique hoc ipfum nihilaliud fit, quam Deum

diligere, $. r17; plane contfequitur, quod

po

per amorem Dei finem ultimum in hac qui-

dem vita aíffequamur.

Sic enim iam propter

y ub

Deum folum oper

j V

amur, omnes conatus in

Quo

eum folum referimus, paucis: p

ropter eum

folum viv

| mü&-

imus, propter quem folum con-

j W

^

diti fumu

8

g *

'*) Scilicet hoc eft magnum illud, ae demum unis

Wl) 1!

l!

cum mandatum ; Diliges Domizum Deum tuum

li

ex foio corde fuo, et in tcta anima tua, et im

d

fota menie iu4. €) Quomodo vero grande man«

; M

datum omnem vitam noftram occupet, et omnes

geri

facultates noftras vindicet fibi, nosque totos exe

hauriat , optime explicat $. Auguftinus £): . Uf

omnes vogitationes tuas , et ommewm vitam , ef

omnem intelleum in illum couf

eras, a quo babes

Cum autem ait e'«tota

acen l

ea ipfa , quae confers.

T!

G 2

€9r^

i Deü

| d) Ioan. 8, 29.

x

L

:

&) Matth. 22,

'u

( f£) Libr, 1. de

dlaäurin. ebrifiian,

100

Tva&atus. fecundus.

corde, tota anima, tota mente, nullam vit?e 80-

fivae partem velinquit, quae vacare debeat , et

uafi locum dare, ut alia ve. frui velit, fed quid-

quid aliud diligendum veuerit in animum. illue

rapiatur , quo totus dilecliouis impetus curvit, "

$. 11g.

*

Aft in aeterna illa patria immenfam Dei

et omni

bonitatem clariffime intuebimur ,

iam affectuum tumultu, et.pugna ceffante

eandém tranquille iam diligemus. .Et quia

fummus amor dilecto füummum bonum vult,

ideo propriam eius bonitatem Deo volemus:

et quia hanc iam habet, immo, quia haec

ipfusmet eft; ideo in beatiffima illa condi-

tione nos Deo non abfens bonum 'operofe

defiderabimus, fed,'quod omne bonum fibi

praefens iam teneat, aut potius, 'quod'omne

bonum fit, vehementiffime gaudebimus. l-

le certe amor erit gaudium de excellentia di-

le&i: ille'itidem amior 'erit fumme amicus,

eoquod dilecto. fümmum donum abs "ulla

priore ratione velit.

Sed et idém amor, feu

gaudium illud erit plane fummum , "utpote

f

proxime 'ex fumma ratione conceptum: ut

proinde gaudium, et exultatio de Deo 'ex-

V

iftente, prout opinor, in caelo noftram ali-.

quando beatitüdinem conftitutura fit.

Fer

i

caritatem itaque perfectiffimam Deo, feu fini

ultimo proxime coniungimur : quam proin

Apoftolus £) vinculum. pevfe&onis re&iflime

P

ocavit, Sed haec eadem iterato, et copio*

Rmm

f;us

£) Ad Coloffenf, 3. 14;

Ior

Caput II.

!

fius explicabo tra&at. fext. de fuprem. gener.

i

viViut. c. 12. et 18

i

li

)

llu

CAPUT SECUNDUM

wWidnam ad mobilem bujus witae caritatem ,

feu ad. moftrum juftitiae fiudzum, quo fini uiti-

)

Q

mo famulamur, inprimis conferat gratias

quam a&uslem vocamnus.

j

"(

I2O0

Negotium '"Theologiae moralis unicum ca-

ritas

vUL

fmus

I5I

Et eae, quae ad caritatem requiruntur, do-

tes funt..

hec

yndi

122. Et quia Deus praeter naturam etiam gratiam

leïow

tribuere dignatus eft;

125

31

Ideo.actus noftri coeleftem quandam a gra-

tia nobilitatem fortiri debent.

j n

Jam gratia eft vel habitualis, vel actuahs,

n

124.

quae hic. definitur:

et proinde eít,

n

5, eupernaturalis,

yi"

106 Ad.illuftrandum intellectum, ac commoven-

17

dam voluntatem,

mof.ï

127. Atque ad inchoandos actus noftros, et fa-

uwd

ciliores reddendos comparata

um ii

I28. Quibus exinde coeleftem aliquam nobilita-

w

*

tem impertitur, eadem gratia,

gn i

C u ^s unum w U V t t

29. Utique non nifi ex meritis Chrifli proxime

H

redundans

I20.

$.

$ prl

re&nhï*

P ropter Deum tanquam finem ultimum no-

ftrum unice conditi fumus; atque ideo prop-

1

G

ter

102

Tra&atus. fecundus.

ter eum folum operari, atque fic non nifi

ea, quae, et quia Deo placent, agere tene-

mur. $. r14. et feqq. denique nonnifi: Deo

placentia operari ipfiffimus Dei amor, feu

felicifmum illud vinculum eft, quo cum

fine noftro ultimo feliciffime componimur.

$. 118. Quare theologiam noftram fola Dei

perfe&a charitas, et quidem ea, quae huic

vitae convenit, follicitam habet: quam fi af-

fecuti fuerimus, confequetur alia, longe me-

lior, nulli periculo, aur labori obnoxia cha-

ritas , q

;

Z

1ae quidem ea;lem, omnino curmi cae-

letti gloria erit.

C

WE DAUR

li

Charitatem itaque huius vitae explicatu-

f

b

ra T'heologia noftra docere neceífe habet,

quibusnam dotibus indigeat actus aliquis, ut,

charitas effe poffit: feu quod idem eft, quae-

2

nam requirantur, ut actiones Deo placeant,

et ad finem ultimum rite faciant.

5. 12*

Placuit vero benefïcentiüïrho Numini ,

Ti

quod quidem ex fola fide discimus 4)- nos.

n

ex obícuro fervorum genere elevatos, non

LU

tantum in libertatem, fed etiam in conditio-

[

nem adoptivorum filiorum ftupendo pror-

li

fus beneficio afferere, ut adeo actiones no-

Q

ftrae non famulorum tantum, fed etiam filio-

l;

yum obfequia exiftant.

di

Hin-.c;

&) Trident, Seff. 6.. Can. 1. 3. 3.

Capus L.

roj

if

«

Hinc habentur fuaviffima illa verba, quibus per

iuftitiam, et charitatem , et fic appofite ad no-

Qv

ftram. doctrinam $. 1

16. et feqq. divinam adop-

tionem nobis addicit apoftolus:

b) Si fcitis,

quo

niam iuflus eff ,. Jcitote,

quoniam et omnis,

) jl

qui

facit iuflitiam, ex ipfo na

tus eft. VAdete,

qua

lem charitatem dedit nobis Pater,

ut filii Dei

i.

xominemur, el. fimus.

! Dï.

) Fv

$.

123

Yi

Ut adeo.a&iones noftrae Deo placentes

pen

inhoc, quem Deus modo inftituit, provi-

ia t

dentiae fuae ordine duo principia, et duas

]

fui cauffas neceffario habeant, evatiawm fcili-

cet, et naturam.

Quarum quidem prior il-

lis confert nobilitatem. quamdam tota natura

fuperiorem, altera vero tribuit eisdem acti-

at

bus vulgarem , ac nativam honeftatem: ut

N

proinde duae hae, fcilicet dignitas per gra-

qiis "

tiam addita, et boneflas a natura ingenerata

ïü'g qu&i'

a&um fini ultimo aptum plene abfolvant.

Placæm'-

G. I24.

Et haec iam gratia, quäe tantam' aé&ibus

noftris dignitatem conciliat, duplicis potis-

Vi

fimum generis eft: quorum quidem prius

a) fs

gvatige a&uales, prout eas vocamus, confti-

h UOB

tuunt; alterum vero genus gratiarum gratia

fan&üficans vocatur. lam gratia a&ualis e[t

jo 9*

auailium caelefle intelle&iui, ac voluntati mo-

j )

firae ad. a&ius. bone[tos incboandos,

ac perficien -

!

g D

tiobilt -

dos, eosque fuperna quadam dignitate

ian-

jr

b) 1 Ioan, 2, 29. 31, etc.

104

JvaGatus fecindus,.

tandos ex meritis Chrifli miniflratum. — Quam

definitionem communis non Doctorum mo-.

do-,,/ fed etiam Ecclefiae confenfus probat.

E.

$. I25.

Cum igitur hoc genus gratiae fit auxilium

catlefte , fequitur Imo; Quod totius naturae

limites, et omnium beneficiorum, ac dono-

rum naturalium pretx:ium« longiffime excedat,

Ü

$ | I26.

g?

Cum vero fit auxiltum intelle&ui, ac vo-.

luntati miniftratum , ideo intelligitur: IIdo ,

[/44

hu

quod natura, et velut phyfica gratiae actua-

lis indoles confiftat in piis mentis noftrae il-

j

[

luftrationibus , ac piis et fortibus voluntatis

noftrae motionibus, quibus animus.nofter

ad iuftum, re&umque intelligendum , atque

ad illud generof& decernendum inftruitur fi-

mul, et incitatur.

Tif

Caeterum a reliquis men-.

tis noftrae actibus ex eo. potiflimum differt.

G'gn

ll

gratia, quod haec non ex vi mentis excita-

ta,, fed ah'unde, recepta motio paflioni, quam.

|q

d ]

actioni fimilior fit. Plerumque vero, ac po-

tifinum |haec gratia mentem adgreditur ;

Gd

[ti

ll

aliquando tamen ea adeo. exundat, ut, etiam.

fenfus noftros, interiores maxime , inflam-

t ]

[

met, iuxta illud Prophetae c): "Cor meumn,

et caro mta exultaverunt in Deum vivum.

g

50 1270.

.e) Pfal. 83; 2

)

:

b oni

Caput III..

IO$

i

$.

ia

W

Porro hoc gratiae auxilium datur, prout

l

definitio loquitur, ad aGus iu[tos ?nchboondos ,

ac perficiendos

unde confequitur Illto.

Yl

i.

M

Quod per illud noftralucta multo levior red-

MA

datur: immo; cum detur gratia ad a&usiu-

i

)U

Ia

ftos iucboandos , intelligitur, gratiam in omni

d

virtute primas fibi partes vendicare, atque

CU

ad bene, et prout oportet, operandum gra-

tiam fimpliciter effe neceffariam.

Nam f

quis dixerit, ad boc folum divinam gratiom per

Chriflum lefum dari, tt facilius bomo tu[tevi-

C V0

T

n

vere, ac aeternam vitam promereri po[fit ; quafi

per. liberui arbitrium. fiue gratia utrumque,

t

fed aegre tamen ac difficulter po[fit: anatbema.

nl

[it. d)

t

M

128

l

$.

u

Rurfus nobile hoc gratiae donum compa-

)

!

mldlï

ratum eít ad actus. noftros fuperna quadam

dignitate nobilitandos. $. 124. unde fequitur

(s 1

j Cluwi

IVto , quod a&us noftri quantumcunque iu-

exdi

fti ac innocentes fine gratia non fufficiant

J qlläm

ad nos Deo acceptos, vereque iuftos red-

dendos *

p

INam , fi quis dixerit, bominem

edd

l3

Juis operibus, quae vel per bumanae naturae ,

; QUi

vel legis do&irinam fiant, absque divina per 1e-

bt

[um Cbriftum gratia

jl

po[Je igtjiz]ïcari corau Deo z

( u

auatbema f;t E

ln

4

G s

*) Im-

t

,

| d) "Tridentin. Seff. 6. Can. 2.

Ki^

«€) Eadem Seff. 6.- Can, 1

roó

Tractatus. fecundus.

*) Immo homo, etír iuftus hucusque, ad mortene

fervale nequaquam iuftitiam poreft.fe folo, et

absque gratia? nam idem Tridentinum] f ) ana-

thema dicit ei, qui dicit, igflificatum fine fpe-

ciali auxilio Dei in. accepta iuftitia perfeverare

pofre.

S.

129.

Cum , vero hoc gratiae actualis donum ex

Tneritis Chrifti miniftrari dicat definitio eius-

dem $. 124. ,ideo docetur Vto., quod omnia

gratiae munera, et auxilia proxime non ex

Dei clementia, fed ex vita, paflione , ac

morte Redemptoris noftri descendant. Nam

f;

de plenitudine eius nos omnes. accepimus ,

et gratiam pro gratiag). " Si emim , prout

la

habet Apoftolus b) unius deli&io multi mor-

tui funt, multo magis gratia Dei, et donum i

$i

gratia unius bommis lefu. Chvifti im. pluves

abundavit €Xc.

Denique Tridentinum :).

Quamquam nemo po[fit effe uftus, mifi cui me-

vita pa[fionis Domini nofiri communicantur &

P

M

Iv

&hqu

mdoï

oj

CA-

Tign

f) Tridentin. Cas, 6.

&tj

£) Ioan. 1, 16.

b) ad Rom. 5, I5.

$) Se(f.- 6s Cap. g.

AA

Copur TIII.

107

/

"

CAPUT TERTIUM

L.

T

L

Quidnam a&ibus noftvis ad, finem ultinum per-

u

t

ficiendis tribuat gratia [antüificans.

I30. Gratia habitualis, feu fanctificans , tanquam

donum, gratia actuali longe nobilips -

nu[ül 1

I31

. Definitur, unde

Qo

132

Eft denum aliquod perftans,

[

133

. Quo filii Dei adoptivi,

mb

134

. Et regni cocleftis legitimi haeredes efficimur.

"E

Nn

135

. Ex eadem vero gratia actus noftri pretium

?

ingens adipifcuntur,

TE

*

156. Et quae proinde ad omne meritum de con-

') p

digno femper requiritur,

"o

u^ Dd u^ LO^ UP0 UP Ut C5

137. Unico duntaxat cafu excepto.

hwtit/

$. 138. Denique eadem gratia hominem naturae di-

" plurg

viuae confortem admirabilh aliqua rati011c ;f-

ficit.

jj 4

"H

S.

895 .

Praeter gratiae genus, quod hucusque ex-

plicavi , et quod luminis, et ardoris inftar

aliquid tranfiens eft, datur ipfuper alterius

indolis gratia, quae donum ftabile, animae

noftrae adhaeérens , et fi gravis culpa illud

Haec

non aboleat , etiam perpetuum eft.

J

gratiam illam acualem dignitate fua multum

fuperat, et gratia Sancficans vocari folet :

denique haec eft ipfa illa caritas, aut certe

cum

I08

TraGatus. fectindus.

cum ea coniunctiffima eft, quae charitas fa-

cit, ut filii Dei nominemur, ac fimus.

$.

I4I.

Huic iam fan&ificanti gratiae fequentem

definiionem, fuffragante rurfus communi,

prout puto, Doctorum, ac Ecclefiae fenfu,

defcribo: Gratia fan&ificans e[t. donum caele-

ä

[te animae conflanter inbaerens, quo baec et filia

n

JDei adoptiva, vegni caeleftis. legitima baeves,

üj

ac denque, divinae meturae confors efficitur.

p

Cuius iam definitionis partes per legitima

(ii

corollaria explicare iuvat..

f

[it

1l

S.

122..

"Unde. intelligitur. Imo. gratiam San&ifi-.

cantem non donum. aliquod tranfiens , aut

effe

alienam iuftitiam. nobis. imputatam , neque

aliquod ius morali quadam ratione nobis com-

liae

petens, fed decusaliquod fingulare, animam

li?

noftram mire exornans., in eaque vere re-

(nid,

ceptum exiftere. Scilicet eft iuftitia Dei, non

dt

qua ipfe iuftus eft, fed qua nos. iuftos facit,

Qüide

de

qua renovamur [piritu mentis noftrae, et

lüs

35l

non modo reputamur, fed vere iufti nomi-

M

iife

namur, etíumus, iuítitiam in nobis reci-

ER

pientes unusquisque fuam, fecundum men-

iuram, quam Spir

itus Sanctus partitur fin-

gulis. &).

)ul

S. 133.4

Üw

4) 'Trident; &zff. 6. C. 7.

J

ET

109

- "Caput IL.

133.

fs

S.

h

Verüm , quod intelligitur, IIdo., per

idem donum nos'filü Dei, neutiquam qui-

dem natura, fed iure adoptionis etüicimur ,

qu». "

itaj, ut Deum non adfcititio, vel allegorico,

Jf

NI

ífed in vero, iuftoque fenfu patrem noftrum

jj

J

K

vocare poffimus, a fervili conditione in no-

,

u

vum, inauditum , ac plane fupremum divi-

INon enim ,

"n

nae nobilitatis genus translati.

| M

[

ait. Apoflolus b), accepiftis [piritum fervitutis,

gffw !

fed. accepiflis . [piritum. adoptionis fizorum , n

errtm

Ipfe euim fpiri-

quo clamamus Abba (Pater).

tus teflimonium veddit fpiritui moftro ,. quod

,

fumus fiii Dei.

S.

154.

Sand:

Sed, i filii fumus, quid magis confequens

)ns ,

effe poteft,. quam 'quod. iidem nos legitimi

".

haeredes Dei exiftamus , iuxta illud Apofto-

od

lizcoys

$: aurtem filii, €t baeredes: baeredes

e, d

j vefeï

qnidem Dei, cobaeredes autem Cbrifti, Unde

ex definitione fequitur IlItio ,. quod ingens

po"

quidem fit beneficium nos in gratiam recep-

[rith

tos, atque in eadem usque ad finem vitae

Is j

fuiffe confervatos: hoc tamen dato , nos

j f

of

aeterna haereditate, ac caelefti gloria dona-

yis r

riiam non beneficium, fed ius effe.

Bepo-

n D*

fita efl4 ait Xpoftolus d) , mibi corona it

^

-:iii-«

r

$

u

w

l:) ad Roman. 8, 15.

€) ad Roman. 8, 17.

$

y

d) 2 ad Timoth., 4» 8

P od

EE

IIQ

Tra&äms fecundm*.

tiae quam reddei lmibi ?n ilum diem iuflas

iudex.

N

S.

I35,

Filius Dei adoptiv

us, quantum nomen!

Sed ex hoc ipfo infertur IVto , quod ex tan-

ta operantis dignitate etiam ipfa opera non

poílint non effe digniffima , ac nobiliffima

proríus. 'Unde certa fententia eft, quod ad

meritum de condigno *) in agente praevie re-

quiratur gratia fanctificans: actus enim noftri

ex nativa fervitute viles praemium ac here-

ditatem filiorum fe folis nonnifi impudenter

fibi arrogarent **5,

Sic ergo iu[lficati, et

amic? Dei , ac dome[lici fa&i,: euntes de virtu-

te in virtutem venovantur, ut Apoftolus inquit,

de die in diem, — — in ipfa iuflitia per gra-

tiam Cbrifli accepta, cooperante fide bonis ope-

ribus crefcunt, atque magis iu[tificantur e).

*) Meritum omne dividitur in illud de cozdigzo,

etin aliud de congruo.

Illi merces, augmentum

gratiae, ac gloriae ex aequo debetur, ita, ut.

»

^

inter meritumi, ac praemium vera fit sequalitas?

huic vero, id eft, merito de congruo plerumque

(

non nifigratiac actuales, aliaque beneficia, quae

gratia fanctificante inferiora funt, et haec. in-

fuper non ex aequo, íed adiuvante, et defe-

ctum fupplente divina beneficentia debentur.

Eiusmodi iam merita de congruo comparant fibi

homines in gràvi peccato conftituti, et Deum

E

deprecantes , 3ut aliud quid recti operantes:

horum enim iuftae actiones ope gratiae actualis

editae, ex ea aliquam, etfi minime confumma-

tam perfectionem, aut dignitateg accipiunt.

Unde

e) Tridentin, Seff, 6, C. 10,

D

. Caput 1.

IIE

[

Unde miferi hi, ideft, homines ex lethali noxa

Qu

Deo inimici a fundendis precibus, aliisque vir-

tutibus edendis minime abftinere debent: his

enim ad reparandam gratiam fanctificautem egre«

gie praeparantur , et adiuvantur.

Nam dispo-

yi

nuntur ad ipfam iuflitiam, dum excitati divina

gralia , et adiuli fidem ex auditu concipientes

p V

libere moventur ip Deum. f )

r I

m

n

Recte igitur Theologi opera hominis iuffa divi-

bil

dunt in moríua, mortificafa. eí viva.

Prima

quoä i

meritum de cozdiggo nec habuerunt aliquando,

eritt

nec modo, nec deinceps habebunt: et haec funt

j

h

Se-

7 Iu

opera bona in ftatu peccati lethalis edita.

c ht

cunda meritum de coudigmo habuerunt antea ,

dentc

nunc vero minime:, funtque rectae actiones in

ftatu gratiae quondam editae, poftmodum vero

ji, d

per peccatum grave, et per poeuitentiam non-

rti

dum deletum fíuo fructu, privatae.

D

Tertium

UA

denique bonorum operum genus habet meris

tum de cozdiggo nunc, et hucusque fibi come

wv

petens: et tales funt actus iufti in gratia editi,

yits d

per nullum lethale peccatum extincti, aut certe

u

per fubfequentem poenitentiam nova yelut vi-

l,

)

i

ta, et efficacia d'o.nati.

l qu

Dill

[2

Q

g'.ï'.&'ïf'-*

:'*) Omne enim donum gratiae, ac gloriae tantis

Il MA |

intervallis excedit bona naturalia, ut ex recep-

: EC(JW

ta, certaque S. Thomae fententia fummum in

TL

natura non affequatur id, quod eft minimum in

dics 07

gratia.

Actiones iuftae ex praevia gratia actua-

t Qu n

li magnam iam nobilitatem trahunt, etfi homo

easdem edens in gradu filiorum -nondum :con-

! dcbe'*wi'

ftitutus, ex fua, quam modo obtinct, conditio»

mp?ïïamïi

ne fervilem aliquam notam eisdem adípergat.

| Ct n2

p

LU

o

$. 136.

1cciPiä;&:

f) Tridentin, Seff. 6. C.6.-

II2

:Tïa.?fatus fecundus..

S.. 136,

-

l

Unde Theologi ad meritum 4e condigto

requirunt 1mo ftatum viae, id eít, vitam

praefenteim ;

eoquod in altera vita nemo

IIdo ftatum liberta-

quidpiam mereri queat.

tis ex mox dicendis.

IlItio actionem ex fua

conditione iuftam, feu honeftam.

IVto gra-

tiam fanctificantem in agente , quod mox

dictum fuit.

Ac demum multi petunt, ut

actio ad meritum de condiguo non tantum

honefta, fed etiam fpecialiintentione in Deum

N

referatur.

"tura(

De qua conditione alibi fat dili-

genteragam. Prima conditio ad actum me-

ln

V

ritorium requifita fere in fecundam confluit :

oportuiffet tamen gratiae actualis auxilium,

DT

tanquam neceffariam ad meritum conditio-

für

p

nem, non omittere.

?

$.

157.

t

Haec tamen grátiae fanctificantis ad me:

h)

ritum de condigno requifitae neceflitas gra-

Qy;

vem patitur exceptionem: nam aétus, amo-

)

ris Dei fuper omnia, et contritio, feu do-

lic

lor ex hoc amore natus adeo pretiofus, et

li

efficax eft, ut fine praevia gratia fanctifican-

UI

te perditifüumum hominem mox àb omnibus

D

q h(

peccatis purget, et quod proríus admiran-

h(imw

dum, filium Dei conftituat.

Nam docet

tdj

praeterea facra Synodus Tridentina g): £tfi

I.HCQL

contritionem banc aliquando perfe&lam effe con-

tingat, bomitiemque Deo reconciliare priusquam

VE la

0c

"E

E

g) Self. 14 C A

Coput. Ill

115

boc Sacramentum (| Poenitent

piatuy C3c. *)

?ag) a&fu fufci-

j

*) Equidem divináe gl'atiac etiam per fàcrificium

viu

novae legis, et per Sacramenta obtinentur: fed

LR

non per viam meriti, de quo àgimus modo: in

J

illis enità. myfteriis caeleftia haec dona non jme«

ga

zentur, fed gratis,

et copiofiffie infüpér at«

fu.

que proxime ex meritis Chrifti donzgnturf

od u

$. 148.

i, o

'Cum vero, quod habet definitio $. 124

ii

per gratiam fanctihcantem homo divinae na-

nDet

turae confors efliciatur, fequitur Vto , quod

f d

homo in gratia conftitutus Deum fibi fpecia-

n m

tim praefentem , et quodammodo fuum ha-

gyftt

beat *): id quod fcribit Princeps Apoftolo-

i

rum b):

Per quem maxima et pretiofa mobis

CO

promiffa

donavit , Ut per baec efficiamini di-

vinae confortes maturoe.

*t Paulus de cari-

tate iuftificante teftatur 7): Caritas De: dif-

füfa eft n cordibus moflris per.fpiritum fan-

Iu

i

jæ:

li

N ö:h

Gum, qui datus efL mobis.

U

)

T

**) Licet Theológi non cóncordent in explicatio»

ne huius, quod cum divina natura. per gratiam

g

labemus, confortii: aliqua tamen, qualiscunque

coniunctio Deum inter ,

et

iuftum. hominem

QLIOWM r

j

g

omnino datur.

Í

Ubi etiam intelligitur gravitas,

tthorror peccati lethalis illius potiflimum, quod

homo in gratia hucusque conftittus committit

N

tali enim peccato fides Deo data perfide fallitut,

E

incomparabile illud divinae adoptionis vincu-

l

lum

nb

(

)) o Petr. I, 4.

m

3) ad Roman. 5, 5.

TM

?

T(Wn'a Io

H

114

'Tratïatus fecundus.

Tum ihipie diffolvitur, et ftupendá jllaicuni di:

vina natura focietas facrilege peffumdatur. Un:

Á

de peccatum grave ab homine iufto commiffum,

prout follicite notandum, ex fua indole multo

gravius, immo fpecie diverfum ab illo eft, quod

in ftatu peccati iam antea confítitutus perpetrat.

Quanta enim haec fit ftrages, et quanta in ho-

inine iufto peccante ruina contingat, et quanta

ä

bona, ac praerogativae tollantur, "dum 'mens iu-

fta antea, Deoque amiciffima ad ftatum hoftili-

tatis, 'et damnationis tranfit, haec, inquam,

verbis nemo 'explicat, immo 'vel folo -animo

nullüs 'comprehendit.

Nec minor poteft effe

Ü

dolor ille; quem "ex tanta perfidia mens illius

pawis, qui per primogenitum fuum nos in filios

Tlüy

adoptavit, patitur.

Ad quem aliqua ratione ex-

o ]

plicandum non inepte adhiberentur verba illa:

lf

Quouiam , . fi. inimicus meus. maledixiffzt 'mibiy

Juftinuiffem utique: et.fü is, qui oderat me, fu-

q lj

Qtan

er me magna locutus fuiffet, ab[condiffem me

forfitan ab eo.

Tu vero bomo unanimis, * ux

digeï

"meus, e£ notus meus eic, k)

D

CAPUT QUARTUM.

Aliquae libertatis notiones re'cenferifui*;

Türfi

| 3eft

159. Actus fini ultimo aptus debet ïhï'üüer E—Ifäbef.

r,egülal

re hqne&atem naturalem.

hbfïta!

140. Porro honeftas ifta 3 liberfäte agelifis, et a

Wntar

iuftitià legis dirigentis nafcitur:

rjgente

141. Libertatem vero ad honef*ï:itemxrequiri 4 9

Of

divina auctoritas,

g

142 Et fenfus intimus teítatur.

UET

gul

&iby

$. 143*

E

k) Pfalm 54, 13. I4.

hg

Caþut IF. :

lI$

i

U

$. 143. Huius iam libertatis idea nobis intime prae-

iM

fens per diverías a diverfis voces exprimitur.

ii

$. 144. Ufitatifma eius definitio refgrtür,

|

a

!

$. 145. Additis, quae pro ca füppetunt, argumentis,

m

j

$ 146. Hanc tamen tuto impugnari poffe oftendítur,

u

$. 147. 148. 149. 150. Et reipfa ex graVvibus ratio«

s

niþus -impug«natuï.

"

—

u

$« 139.

lod

poïeü Ü

Ut actiones mentis noftrae ad finem ultäa

as 1

mum aptae, id eft, Deo placentes fint, pri-

s1 fl

tione à

mo loco debent habere nobilitatem, ac cae-

ho Wi

leftem quandarm dignitatem a gratia $. I22.

a

et 123. Sed praeter hanc alienam, et adíci-

j n

titiam , altera infuper,.et nativa dote in-

»iij''

digent, honeftate fcilicet naturali.

Qnmia-—

TLUL

praecipiente Apoftolo a) bonefle fiant. -

$. 140.

M

Naturalis porro honeftas ifta ex duplici

rütfus qualitate componiturs a&us enim ho«

"m

neftus non poteft intelligi, nifi is libet, ae

i

regulae morali conformis exiftat. Ut adeo

libertatem a. facultate agente, id eft, a vo.

luntate noftra, et zuflitiam alege morali di«

ap

rigente *) obtinere debeat a&us ille). qui

honefti fibi nomen arrogat.

*) Meris noftra eiusque actus variis legibus ac re«

gulis funt obnoxii.

Sic dirigimur aliquando le»

gibus'mathematicis, modo phyficis, alia vice

ex aliis artibus ,

ac ícientiis vel ab ipfa affue*

M

H2

4) 1 Corint, 14, 40.

Atudine

XIÓ6

- "lra&atus fecundus.

tudine venientibus.

Aliqua iam actionum ho-

f&arum regula vocatur moralis ; et hanc nul-

Jam aliam , quam aeternam , incommutabilem ;

et in mente nofítra clariffüeime lucentem Dei iu-

|

ftüitiam eíffe, oftendam , quando de aeterna , et

H

prima lege differam.

Unde facile intelligitur,

quod a lege iuftitiae nullus alius, quam decor

iuftitiae in actus noftros derivari queat: quod-

que conformitas cum lege 'morali, . et iuftitia

actionum noftrarum una res eademque fit: feus

p

quod idem.eft, libertas,

et iuftitia actionutm

-f'noürarum( actum honeftum con&ituunt,,

$. YAE

Ft quidem libertatem ad. honefte agen:

dum neceffariam effe, et fine ea veram Jau-

l

f

dem intelligi non poffe, fides, et ratio do-

cent.

INam erit illi gloria aeterna , . quz qo-

d

D

iuit transgredi, et mon eft transgve[fus, fact-

E

ve mala, et non fecit: ideo [labilita fünt.bona

[v

illius in Domino b), Ut de auctoritate Eccle-

fiae fatum Manichaeorum, gratiam Calvinifta-

rum, aliaque circa libertatem perverfa dog-

ES

H

mata condemnantis, nil hic dicam.

di

lij

$.

I42.

|

l

fün

Sed etiam rationis noftrae fenfus intimus

libertatem evincit, quod vera honeftas, vir-

tus, ac iuftum encomium non nifi ex libe-

N

ra electione veniat: quodque nulla mercede

|

illa facultas fit digna, quae non fuo arbitrio,

l

bonum.| t

fedex infupe?abili quadam neceflitate

egit.

g

&) Ecd. Cap. XXXT.

tigs

äaput IP.

H

egit..' Sic e. g. nullam lapidibus , aut co-

M

lumnis gratiam debemus ex eo, quod tem-

pla ac domos noítras fuftentent, Bona cun-

&a ,' quae a libertate noftra non defcendunt,

infignia Dei, aut aliorum hominum. benefi-

cia poffunt effe , virtutes tamen. morales

j ul

quoad nos non fünt: ornamenta ac decóra

erunt, fed quae ad bonum honeftatis non

pertineant. *)

JLU(

*) Quapropter. verum eft, quod omnia moralia

fint libera: utrum autem, quod multi opinari

videntur, omnia libera etiam moralia fint, alia

eft quaeftio.

Equidem valde-ambiguum eft, an

mens füi compos, et libere agens ab aeterna il-

ageï

AW

la regula,, quae omnis honeftatis, ac iuftitiae

fons eft, quaeque nobis perpetuo obverfatur,

U

an, inquam, mens noítra ab ea regula etiam per

q

breve tempus contuitum fuum averterg queat.

1l

ln

Etfi autem id, prout puto , firi haud poffit,

egoque lubens in fententiam illorum concedam,

jl

f

qui regnum libertatis iisdem , quibus regnum

j

li

M

moralitatis, limitibus. circumfcribunt ; verum ta-

men manet, quod libertas ad actum neceffaria

i

L

quidem, ipfa tamen fola ad eundem conftituen-

(

dum fufficiens non fit: quodque notio actionis

liberae actum moralem nondumplene contineat.

Indoles quippe moralis conformitate , aut dif-

formitgte actus cum lege ultimo abíolvitur.

e

fs n

$.

143.

?)

&

yeli

Sed quid demum rei eft libertas? Refpon-

jl "

D)

fio. eft facilis, utpote quam dat fenfus inti«

m

mus.

Sicut enim argumentum praecipuum

y J

contra eos, qui libertatem dari inficiantur,

"

plica-

a fenfu intimo petittlt, i:ta equd,em ex

to

Y18

Trd&'atus fecundus. :

tio, ac intellectio ab eod—em fenfu fecuriffime

habetur.

Quare inter Catholicos, immo in-

ter cultas gentes fere omnes nulla contro-

verfia eft, quod detur, aut quid fit libertas:

hujus enim omnes nobis intime conícii fu-

Inus.

Sola moleftia in eo eft, quibus ver-

bis apte ad gratiam, ad divinam praefcien-

tiam, aliaque huc pertinentia libertas expli-

cari debeat.

De re ipfa concordamus, pene

de folo ejus nomine. diflidentes. Unde( :

$

144.

Varii variam libertatis definitionem fta-

lü

tuimus, in refellendis aliorum opinionibus

(d€

fat efficaces, in propria doGrina firmanda

o

nonaeque felices.

Ego antequam propriam

hi

opinationem referam, unicam, eamque ma-

IN

xime tritam definitionem expendam, quae

Q

eft fequens: Libertas e[t facultas,, datis omti-

ali

bus ad agendum vequifitis, agendi

agendi , vel agendi contrarium.

T ve( 1?012

ä.

148

['ar

Hanc iam defiliitionem, ut de diuturno

u

fcholarum ufu nil dicam, ipfae divinae literae

ï&Sg

adoptare videntur, dum virum juftum ex eo

dumr

laudant:

Qui potuit transgredi, et mon e[t

W.

f

transgve[/us, facere mala, et momn fecit v).

Sed etiam Ecclefia in condemnandis liberta-

liby

tis hoftibus huic favet definitioni. Sic inter

Dofe

alia ita definit: 52 quis dixerit, liberum bomi-

Quea

"s arbirium a Deo motum, ei excitatum tii-

du

€) Ecclejiäjï. 3154; IQ;

VE

r d

119

; Caput IPV.

iid

bil cooperavi ,

-- fieque po[/& dzmntire , fi kve-

Y

lit - - anatbema

fit d. ltem: Siquis dixerit,

nu

non e[fe in pote[late bominis vias [uas malas

xh?ä

facere - - anatbema [it e). Demum in fami-

j

liari colloquio ferenonnifi hanc definitionem

)

j

ad exprimendam, quam de libertate habe-

a

i

mus, lnotionem adhibemus.

i

146.

$

E

Equidem Ecclefia liberum .duntaxat arbi-

]

li

trium, non item ejusdem, quam recepimus,

defnitionem canonica fententia definire vo»

luit: et facrarum literarum mos habet, ut

om M

TU

eae fe confuüetae loquendi methodo accom-

modent; ut adeo tuto hanc definitionis for-

^

top?

mulam impugnare liceat.

Idque eo certius

juftum eít, cum iam tot alii, quibus confue-

Qu

tae definitionis vitium fuboluit, alias, atque

1. *

P

alias, centarunt.

l

L

y

S

147.

1

Et inprimis dum facultatem agendi con-

trarium ad conftituendam libertatem affu-

munt, eft id plane fuperfluum: nam liber-

t

tas ex horum doGrina integra intelligitur,

dummodo quis agere, aut non agere queat,

n &

etfi ad agendum quidpiam contrarium haud

Í t

fufficiat. Sic ad inferendum damnum plane

w

Ü

liber eft, qui!ab ejusmodi noxa abftinere

dis hb

poteft, nullum licet beneficium conferre

s

34 beneficium conferen-

j

queat, S,Cilicth circ

r l

H 4

4du m

(l

"

l

d) Tridentin. Sefs, 6.. Can- 4

e) lbid, Can. 6.-

"P

M.

120

JvaGatus fecuttidus.

dum vel non corferendum incipit nova li-

bertas: cum faepe quis damnum a fe inferen-

dum, non item beneficium alteri

praefcap-

dum in poteftate habeat.

S

IA8.

Ex trita igitur libertatis definitione non-

nifi duo membra füperfünt, facultas fcilicet

agendi, et facultas mon agendi.

Aft facultas.

noií agendi eft nihil.

Qualis enim eft illa

facultass, illa cauífa, illa, potentia, quae ni-

hil agere poteft?

Nihilum nullam íui cau-

íam habet, vel habere poteft. Nihil agere

etiam res nondum creata valet.

$

149.

f

I

Si vero facultas non agendi nihil eft, ex

ijo:

hac facultate nihil, ac proin nec libertas com-

Cli

poni poteft. Quale enim illud totum, quod

duas partes habere videtur itaj. ut pars alter-

utra nihil fit? Equidem ad explicandas cog-

nitiones noftras non raro negationes adhibe-

mus: fed hoc fingendo facimus ; reapfe enim

nullius rei pars aliqua effe poteft id, quod

V

omnino non eft. |Liberum enim arbitrium.

non eft aliqua fiétio, aut difciplinae alicu-

jus artificialiter adornata compofitio: fed eft

E

notio ajens, efficax facultas, et inter dona

naturalia praeftantiflmum | aliquod;

quod

proinde ex nulla, negatione. conftitui poteft.

$

150.

511

uapropter ex hac, quam oppugnamus,

libertatis definitione nihil amplius füpereft,

Ó

quam !

Caput IF.

i2f

.quam illa particula facultas agendi: Verum

quia facultas. datis omnibus vequifitis agendz

P

etiam caufis non liberis competit, per hanc

definitionem liberum arbitrium a facultatibus.

libertate deftitutis nullatenus fecernitur. Pau-

cis: definitio ifta genus quidem, nullam ta-

W

i

men differentiam complectitur.

Sentimus

intime illam notam, qua voluntas noftra ab

PAN

aliis caufis differt, maxime perfpecta eft illa

o u

nobis, imo ea nosmetipfi fumus: fed dicite,

obfecro! quibus verbis eam exprimere, aut

o

quo nomine eandem defignare debeamus.

ägeï»

Quibus vocibus utendum eft, ut id, quod

fub nomine libertatis latet, aptiffime expri-

mamus? Ego meam nomenclaturam promo:

hi

Vos, fi melior occurrat, dein veftram edi-

s

*

citote.

Uh

Wf

f o

CAPUT QUINTUM.

d

Propria de liberiate opinio flatuitur.

jb

U

" U

$. I51. Qüinque caufarum. genera aScholaífticis ftatuta

j

referuntur, fcilicet caufa materialis,

formalis ,

efliciens, exemplaris, et motrix, quam etiam fina-

1

]»

; Q

,lem, et moralem dicunt.

fed D

$- 152. Caufae creatae rationales tum ex parte intelle-

ctüs, tum ex parte voluntatis rationem priorem,

habent: contra caufa increata ab ommi ratione

u

praevia immunis eft,

;

j

S:. 153. Caufa intelligens creata indiget regula, fecun..

dum quam intellectus operetur; haecque caufa ex-

:

IN

i

emplaris vocatur,

p

)v

uid fit caufa motrix, explicatuf.

fup^

8. 1154:, Q

H 5

S. 155.

quü?l

Q Em

122

Tra&atus. fecundus.

6.155. Haec caufa motrix velin fuo genere aliquando,

X fe fola eft fufficiens: aliquando vero per liberum

1

arbitrium compleri debet.

$:156. Et hac facultate» qua voluntas noftra defectum

caufae moralis fupplere poteft, libertas creata

conftituitur.

-

$. 151.

^Wuinque caufarum genera ftatui folent, fci-

Q

?

licet. caufa materialis, formalis, efficiens,

excemplaris, et motrix, quam ultimam etiam

caufam. fnalem, et quandoque. moralem vo-

cant. "Tria genera priora omnibus agentibus

funt communia: duo. pofteriora folis ratio-

ne, ac libertate. utentibus funt propria

Et

quidem de caufa materiali, et formaii nihil

Ti

dicam , tum, quod. ad praefentem caufam ni-

d

hii faciant, tum, quod his praeter mera no-

mina nihilrei ex plerorumque opinione . füub-

Ü

fit

Immo, noftra aetate de his tractans do-

Ya

ctis derifui fieret: etfi, ut verum fatear, his

I

longe plus ineffe fufpicer, quam communis

vo|

habet opinio. Caufam vero efficientem, quae

rem exiftere proxime facit, cuique jam ab

Catt

mOV

experientia perfpectam eífe arbitror.

ilo)

$.

152.

m

Caufae jam,

quibus ratio fuppetit, tum

Ti

ex parte intellectus, tum ex parte volunta-

t

tis caufam aliquam priorem habent: puta, fi

Q

fint caufae creatae, nam cauíam increatam,

k

etfi.ea fit fumme intelligens, ab omni priori

D

caufa immunem, et in omni confideratione

N

p mam toio primo tractatu vindicavi.

CDpic

$.153- -

Caput. F.

123

»

$.

I83.

m

]taque omnis caufa intelligens, et libera,

quantum ex parte intellectus, nunquam cae-

QU

co modo agit, et ideo regula aliqua, et for-

T

ma priore indiget, juxta quam dein agit, de-

cernit, eíficit, recte aut male actura, fi re-

gulam fuam fequatur, vel non fequatur. Sic

t

pictor bene pingit, fi propofitam hominis

i

faciem rite exprimat, male picturus, fi imago

a

afuo prototypo aberret. lam, quod agen-

"MU

tem tanquam regula dvir,ig—:it, caufa exemplaris

It

Ü

Vocatur.

dtio

$ r 54

f

Aft cum, qui cum ratione agit, nedum

pl

morma praevia, quantum ad intellectum, re-

? T

git, fed etiam aliqua ratio, feu momentum

Volun-

nm

aliquod quoad voluntatem movet.

e!

tas creata nunquam non aliqua ratione prae-

g

via movetur: fua folius voluntate decerne-

&il y

re, nonnili in Deum cadit. lam illud, quod

,mmllüü

voluntatem creatam ad agendum movet, vo-

catur caufa motrix, et quia id, quod primo

»m ) quae

jn?

movet ad agendum, femper eft finis aCtionis,

ideo eadem a fcholafticis vocatur etiam caufa

finalis , id eft, ea, in quaeffec&tus ultimo de-

finit.

Si vero negotium morum honeftatem

m t

concernat, ea vocatur caufa moralis: reipfa

uiui

femper ea eft ratio, propter quam voluntas

U

creata aliquid decernit, et.qua ad agendum

incitatur.

Quid vero fit,

aliquem finem

j n

fpectare,' et quid fit, aliqua ratione ad con-

j

cipiendgm aliquod decretum moveri, aut

V

quo-

L]

j

"

»

124

Tvo&aius. fecumdus..

4

quomodo ifte motus a motu fenfus, aut quo-

vis alio differat, haec omnia explicar ne-

queunt, fed ex propria experientià, et ex

:

fenfu intimo difcere quisque debet.

Fere;

ficut nemo verbis, fed quisque non nifi ex-

perientia capere poteft, quid fit illa percep-

tio, aut fenfus, quam vifionem vocamus.

S.

155.

Iam haec. caufa motrix, feu fimalis al

lVi-

quando in fuo genere fe fola eft fufficiens,

ut mentem ad actum permoveat: alia vero

vice haec non eft cauía fufficiens, puta fem-

per, in genere cáufàe finalis, de qua fola in

praefenti agimus.

Si fit fe fola fufficiens,

(

tunc, nulla in tali a&u intelligitur libertas,

4

etfi is.a voluntate tanquam a caufa efficiente

Q

procedat.

Si vero illa ratio motrix (utique

rurfus in genere caufae finalis) fe fola non

N

fitratio fufliciens, tunc liberum arbitrium ex

vi fibi innata poteft fupplere; quod efficaciae

caufae.finalis defuit.

Et in hac denique vi

libertatem conftituo.

S.

156.

Ttaque libertas (creata) efl facnitas füp-

plendi 2d, quod caufae finali, feu vationi mo-.

tici defüuit.

Ut exinde a&tus.liber fit ille,,

cujus wotrix vatio proxima per partem ali-

quam *) efF-in ipfa voluntate.

ta ut fi quae-

xatur: quare boc decrevifli, voluifti, refpon-

dere poflis: quia volui.

Sic enim clare in-

SIA

tellgitur ; cur actus ifte five.in bonam, five

in

125

Caput V.

äh-fnalam partem tibi vere imputari queat:

pam aétus ifte non tantum in genere caufae

ü

efficientis, fed etiam in genere caüfae motri-

1

cis in voluntatem tuam refert originem füam.

d

Scilicet dicere licet; voluntas tua fuit in cau-

T

fa, cur loc decretum fuetit editum, idque

non tantum in eo fenfu, in quo ignis eft

caufa caloris, quem efficit; fed in fenfu in-

fuper diverfo, atque in eo caufae genere,

3

16'00,

quae ante cauíam eflicientem 'exferit vim

fuam, et quae in folas cauías rationales ca-

j

q

'dïtc

Unde, prout arbitror, maxima pars

o

obfcuritatis, quae circa intelligendafn liber-

Mi

tatem nos involvit, ex eo venit, quod in-

1

KO

dolem, ac vim ejusdem inter caufas efficien-

tes quaeramus: quae tamen, prout mox di-

en

xi, in longe alio, fcilicet in morali caufarum

m

:genere inveniri debet,

a

Cum enim mens creata abs omni ratione praevia

p

j *).

nunquam agere queat, ideo Jibertas creata totius

u

caufae finalis defectum fupplere nunquam poteftz

»1qu

m

et caufa, quae ad agendum impulit, ex actione

etiam alias libera magnam femper partem fibi de-

cerpit.

Scilicet tótus actus voluntati creatae

imputari nunquam poteft. Quae quidem omnia

de notione libertatis hucusque dicta ex fubfe-

J

quentibus magis patebunt.

j n

j UM

CAPUT SEXTUM.

!l

j

j

quac

Legitima ex moflra defmitione corollaria

deducumtur.

$. 157. Determinatio ad alterutrum a yoluntate noftrá

(j*

per magnam partem dependet:

J111

$. 159,

126

Traäatus fecundus.

$. 158. Licet libertas creatà abs omni ratione praevià

^

decernere nihil queat.

$.159. Haec tamen libera facultas minus präe majore

bono fectari poteft.

$.160. Ex his imputatio certam regulam accipit: íci-

licet eo major eft im

bertas.,

putatio, quo majgr eft li-

S. - I87,

x definitione libertatis $. 1 56. fluit Imo, de-

E

terminationem ad alterutrum, feu ele&tio-

nem proxime *) per magnam partem ab ipfa

voluntate fieri, et eam neutiquam ab altero

factam menti noftrae advenire. Alias haec

electio voluntati liberae non poffet imputari.

7) Proxime, inquam: nam omnem actum, omne

bonum, aàc proin omne bonum liberum Deus

primo loco decernit.

Malum vero, feu morale,

feu quodcunque aliud merus deféctus boni, pla-

neque nihil eft; ac proinde nullam fui caufam ha-

bet.

Voluntas noftra in eo folo peccat, quod

verum bonum amplecti oinittat.

Qua vero ra-

tione Deus negotium rotum inftruat, ut libera

voluntas bonum amplectatur, alii diligenter di-

ä

fputant: ego in fubfe

dum tractabo.

quentibus id parce adm07

$- 158.

Cum vero, quod habet definitio, $. 156.

ä

libertas creata füppleat id, quod caufae mo-

trici, et extrinfecus advenie

nti deeft, fequi-

tur Ildo., quod mens creata abs omni ratio-

Citi

ne praevia agere nequeat: licet ea fola mo-

QUs

trix ad actum ratio effe,

r

potlit.-

-

falva libertate, /ha,ud

*) Cum

)y

XCN

| Caþz;t VL .

127

d

Jï*')*Cum enim auctor boni fit foluls Deus 4) mens

creata bonum primo invenire neutiquam, fed

bonum praevium fequi duntaxat poteft: licet,

proh:dolor! non raro bonum adparens, véro ac

p

immutabili bono male omiffo, ftuite amplectens

conditioncm fuam multo deteriorem reddat,

]

$. 159.

Per eandem rationem habetur .IIItiO-,

*quod facultas libera non quidem extra omne

bonum tendere, bene vero minus prae ma-

I

QUi

t

jore eligere queat.

p

*) Quid enim, fi mens libera 'majus bonum non

|tero

queat relinquere, fed illud velut corpus aliquod

majorem impetum fequi, quin poffit refiftere, de-

[j et

beat? Quaenam demum eft praerogativa agentis

i

Atl

liberi prae agente neceflario? .An, quod jam fu-

pra notavi, culpa in eo'eít, qui eligit id,, quod

Q

Qs

putat effe optimum? Immo, quaenam eft laus

in eo, qui facit,. quod eft melius, fi ad id fa-

r

ciendum vi fufficiente, et fine ulla facultate re-

J

lr

fragandi adactus fuit? An non etiam e. g. in me-

yl

"

dicinà aliquod daretur meritum, 'quod ad fanita-

j qu

tein agroti conduxerit? Scilicet teftante fenfu in-

| quO

yui

timo, in eo datur peccatum, quod quis fua vi,

fuo arbitrio negligat illud bonum, quod melius

j

effe,

time convictus erat: imo, dum peccat,

( um

perít

d

fi

imus eft, fe melius facturum fi non pec-

caret, planeque fub ipfo peccato eft certus, quod

per hoc conditiongm tuam longe deteriorem faciat.

M 156.

5' I 60.

fic

Iam vero IVts. et magrii momenti confe-

feqw

4

cutio ex definitione libertatis derivatur, et

n j

, qua tota, et ab aliis copiofiffime tractata do-

f 9

&rina de imputatione continetur. Scilicet:

" l

Qui-

4) Vid, Differt, de fiu, uli» $. 5. G.

, Q

*

1

128

TraGatus fecundus.

tilibet a&us , feu omi[fio agenti eo magis.five

ad meritum, five ad culpam imputatur ,. quo

quinov erat vatio wiotrix , et proimde quo plus

voluntas n defeGium caufae fimalis de [uo addi-

dit. Seu, quod idem eft, eo major eft im-

putatio, quo difficilior erat a&io. . Ratio hu«

jus regulae eft facilis: a&us eo magis eft in

genere caufae moralis tuus, quo plus ad eum

in eodem genere caufae de tuo contulifci.

Y

'**) Fingamusduos» ad iracundiàm vehementifümé

€oncitatos, quorum prior inimico generofe ig-

nóvit, alter vero fe ultus fuit. lam veniaapri-

mo data plurimum imputatur: licet lex caritatis

fuerit eximia ratio ad dandam veniam, ea tamen

in tanto' aeftu. plurimum de fua vi perdidit, ut

adeo voluntas haud parum de fua vi debuerit ad-

Contra vero vindicta ab altero fumpta non

dere.

adeo imputatur, eo-quod fenfus iniuriae, licet

non fufficienter, vehementer tamen ad actum odii

impellebat, ad quem proin in genere caufae mo-

tricis, feu finalis voluntas vim non magnam adeo

conferre neceffe habebat. Ad explicandam vim

caufae motricis juvat addere aliquod exemplum

SES

a cauffa efficiente petitum.

Motus plauftri equo

tuo erit eo plus adícribendus, qu

infirmiores

erant vires, quas equus equo tuo juffctus ad tra-

U

henduni plauftrum adhibuit, licet hic equus tuus

fine auxilio alterius equi plaüftrum movere fim»

pliciter non potuiffet.

Idei teftantur facrae auctoritatés, quibus difficile$

pugnae magnopere laudantur: 4liiautem diffenti

l) 4l

fünt, mon fu[cipientes redemptionem , ut melio-

vem fu[ciperent refurrectionem. | Alii vero ludib-

) Ü

via, et verbera experti, infuper et «incula, ef

]04;)

carceres; lapidati fust, fecti fünt, tensati j:::t-

* (j

E T

,

L !

s.

!

' C'aput Vlbf :

129

d

i occifiowe glg-dii'mart*t.'i funi.— — Ouibus

u

dignus mon evat mundus: iu folitudinibus erran-

N

jes, in

Y

li

monutibus, , iu fpel;'mc'is, et cavernis 1er»

[

j

'Contfía vero pä-'*o.ut habet $. A'uguiäcïxï'u's C)* -A ,Quämæ

1o.quis viucit facilius, tanto pugnat: minus.

1

- ïadcm obtinent circà imputationem culpae. Sie

(l

li

Tudaeis pro fpeciali peccato imputatur, qwod

j

poft tot oftenta Chriftum rejecerint:

Cum aus.

fem iania foigma feciffet coram eis, monu crede-

n

baut im eum.

d) Omnium clariffime haec habet

enu

T^ *

S. Auguftinus e) Quisquis bujusmodi damnatios

jaap

uem (Adami) vel gimiam, vel iniuftam putab,

wietiri profeilo ne[cit, quanta fuevit iniquitas im

caritio

, ml

peccando, ubi erat tanta facilitas non peccaudi,

j *

SSicut enivi. Abrabae non immerito magna obe-.

dientia. praedicatur , quia, ut occideret filium,

N

n

a

res. dificillima eff imperata: ita et in paradifo

fanto major iuobedientia fuit, quanto id, quo

i

d

praeceptum eft, nullius dificultatis fuit.

L fl

qu

wme

€ut obedientia fecundi bominis eo praedicabilior,

)

quo failus efF obediens usque ad mortem, ita in-

u

il

obedientia primi bominis eo deteff

W.Ildä )

n

abilior,l quo f«

Uus eft inobediens usque ad moriem,

0 d exx,wï

j

jn'

ji^

wkdu

j;

j j

li

j

^

jv

Í

[

if

B) ab i5 as

€) Contr, Inlian. 44 €,3.

n

n

(f

jl

d) loan, 12, 37.

Jji "

l

i

€) De civit, D. Libr.q4, c.18.

TOWJ E L

I

",,,aul

/

(CA-

-

13e

"Tra&aitis fecundus,.

CAPUT -SEPTIMUM.

Quomodo ignoratitia, metuä, concupi[centia, et

ä

coatlio fe ad libertatem babeant: item an mobis

';

iberi fint ii effe&us, quorum vel caufam

damtus, -vel quos impedre omittimus.

16r. Libertas non datur ftante ignorantia :

162.:Quae vel eft juris, aut facti. Unde

1

163. Omnia, in quantum ignorantur, non funt

-ibera.

pi

164. Porro vis mentis eft tanta, ut/nullo metü

DI

ï

I65. 166. 167. Nullo fenfus impetu, aut concupi-

i,

fcentia, vel cujuscumque boni creati defiderio

fto

eius efficacia aut libertas fuperari queat.

viol

168. Nifi forfan fenfuum aeftus-ufum rationis inter-

]rio

cipiat.

Diet

169. Divinitas tarhen' clare c'ogriita'tdllifübertä.tem.

;

470. Coactio exterior actus corporis, non item

mentis neceffarios, ac libertate deftitutos effe

"facit,

Inoq

$. 171. Denique omnia ea nobis libera funt, quorum

lo

nos vel caufam ipfimet conftituimus,

llbem

;ä-.. 172. Velcauíam aliunde datam ab edendo effectü

l:

» Q

:fuo non impedimus.

Ul Qpj

$.

IÓI,

Tl

lj

lt

VOïuntas libera i

n nullüm bonum ferri po-

teft, quod antea per cognitionem intellectus

mm dE

eidem non fuerit exhibitum:: nam juxta vul-

tum.

gare iulld, an?[ UO!itum-, (lu()d 9209 e/ï c()gni-

POI'

Quare libertas circa fingulas actiones

fj

nunquam eft major, quam erat earum prae-

Defioy

via

C'aþut F.

133

via cognitio. Unde ignorantiä tollit liberta-

tem circa ea, quae menti humanae ignota

r

funt.

j

$

165.

Porro haec ignorantia eft vel faffz'., vel

juris, feu legis: prout fcilicet quis vel actio-

nis fuae indolem naturalem , vel moralem

ignorat.. Sic aliquis propofiti laboris caufa

manum vibrat, etignorans, parentem fuum

"

propinque adftare, eundem percutit: alius

probe gnarus parentem fuum percutit, neícit

yell

tamen, ejusmodi percuffionem fpeciali lege

j

prohiberi.

Iam uterque faltem a peccato

(fderi

violatae filialis obfervantiae immunis eft:

prior enim factum, alter vero ius, et legem

M

pietatis ignoravit.

S.

j

165.

EU

.. Licet vero ignorantia juris fit delicata ad-

fauums

modum, de qua fpecialem differtationem fuo

loco fcribam, deutraque tamen ex definitione

i

libertatis $. 156. confecutio Vta infertur, quod

ea, quae ignorantur, nobis non fint libera.

"d

Sua enim qualicunque bonitate in. ignoraritis

voluntatem non poffunt agere, qui proinde ta-

lianec pro ratione motrice refpicere, neque eo-

ferr?

rum defectum de füa efficacia fupplere poteft.

yd"

9

$.

164.

]m,ta

Porro mens libera omnibus, excepto Deo,

TL

i

fuperior, in nulla re creata fufficientem ratio-

j V

püï

nem agendi invenire poteft: et quia omnis

ine-

a

2

134

Trqfïatus f ecunidüs.

qnetus venitaa periculo amittendi alicuiüs bó«

dü, ideo intelligitur VI:o, quod nullus metus;

'dut periculum boni creati amittendi vim men-

tis liberae fuperet, aut libértatem tollat. Un-

"de. heroica illa. Apoftoli fententia a): Certus

wm, enim, quia neque mors, meque vita, féque

"Ingeli, neque. Principatus, neque virtutes, te-

que & Ilantia, teque futura, meque ;fortitudo,

yegue aititudo, meque profundum, meque crea-

i

qura alia poterit nos feparare a caritate Dii.

Q

. &j Metus quidem minuit libertàtem, et proet fcho-

lk

laftici loquuntur, caufat involuntarium fecundum

wuid. Sic metu mortis Chriftum negans libere

'peccat, minus tamen prae eo, qui talem perfidiam

committit nullo adigente metu : ad prioris pécca-

tum voluntas de füo parum; ad pofterioris vero

delictum voluntas de fuo pene totum addit.

Tllud quoque notandum, quod metüs equidem mon

fufficiat ad fuperandam libertatem, beiue veroó, et

frequenter quidem ad folvéndam legem.

Sic gra-

Yi metu obítaute in die fefto libere, aft fine pec-

Cato a facrificio Miffae abeffe poteris.

&Onc

Denique, fi metus eo usque excrefcat, ut ufüs ra-

TD£er

tionis perturbetur, perit equidem libertás; fed

non ideo, ac fi metus aliquis vim mentis fuperare

um 1l

queat, fed quod homo in tanto aeftu mente fua

DDer

uti nequeat: qüia in tanta perturbatione phan-

tafiae intellectus ab eadem dependens in fuis có-

Tügeo

gnitionibus impeditus haeret.

P"Ullt t

ln Y

K

$

165,

Etquae iil

Xne

X

de metu mali dicta fuerunt;

Ieg

eadem omnia de concupifcentia boni intelli-

lsz

gen-

a)aj Reman, 8, 38.

h

4j

Caput VII.

r33

génda fünt *). Tam duplicis generis cognitia-

h

nes, etconcupifcentiae dantur in homine, qui

J

ex natura animali, et'ex rationali mente mire

!

compofitus eft. Sic ut de fola concupifcentia

tj

agam, brutorum inftar fentimus in nobis va-

W

rios appetitus, e. g. fumendi cibi, capiendi

fomni, generandae fobolis etc. etc

Daàntur

1j

J

vero in nobis puriores , ab omni materia fé-

M

£regatae, et quales etiam in Angelos cadunt,

]i

appetitiones, quas mens noftra vel aliunde

advenientes patitur, vel propria efficacia li-

jl l

ii

um

bere edit, et quae fünt ipfa decreta libera.

g

*) Illud mirum, quod metus mali, et defideriute

vt

boni idem fit

Nam malum eít defectus boni,

j Q&,CG

ac.proin nolle defectum boni eft velie bonum:

s w

Sane qui

jb

eo quod duplex negatio fit affirmatio.

metuit, aut non. vult mortem, reipfa vitam de-

mw

fiderat.

w ub

s.

166.

y M

Íam animalis illa, immo. etiam rationalis

jj li

eoncuplfcentla, quae. actus liberos praecedit;

ingentes non raro motus, ac ipfum velut bel-

uaï

Et licet hos

hbertäw

lum nobis etiam invitis cient.

nns üpe

appetitus ante peccatum originale, et in ftasu

i ]I]CU

innocentiae nobis obfecundantes, et aeque,

j o

s

pzout modo. ufum manuum , oculorum, etOus

i mf

in poteftate habuiffemus : hoc tamen domi-

nio, per originariam illam culpam excidimus,

lamentante Apoftolo: b) Pideo autem aliam

g^ Jegem in membris meis, repugnantem legi mentis

| 3füe

Teae.

bmm

Qui quidem tumultus ipfi voluntati

gen

3

ma-

&) ad Romas, 7, 23.

-

Euon!

134

Tra&atus fecumdus.

magnum plerumque negotium faceffit, et cla-

ras rerum cognitiones etiam ex parte intel-

lectus multum impedit.

Corpus enim, quod

corrumpitur , aggravat animam: et terrena 1n-

feufum multa cog

babz'tat-z'o deprimit:

ztantem c).

$

167.

Quia tamen omnia materiata funt longe

j4nfra vim mentis rationalis; et quiabonaDeo

inferiora etiam per rationem cognita celfitate

mentis multum leviora funt, ideo ex definitio-

ne libertatis $. 156. habetur VlIIma confecu-

tio, quod nec animalis, nec rationalis concu-

pifcentia tollat libertatem , feu, quod nun-

quam effe poffint tantae, ut ad obtinendum

decretum fe folis poffint effe fufficiens ratio.

Unde ait Apoftolus d) : Fideits autem Deus eft,

qui non patietur vos tentari fupra id, quod po-

deflis, fed faciet etiam cum. tentatione proven-

zum, ut po[fitis fuftinere. Quorfum etiam fpec-

tatillud e) 4Ve fatigemini animis ve[iris de-

ficientes : nondum enim usque ad. fanguinem ve-

füti[lis, adverfus peccatum repugnantes.

SO

168.

/

/

if

:

Equidem vis fenfuum adeo poteft exae-

fupe

T

ftuare, ut ufüm rationis penitus intercipiat,

p

S if

et fic, mente extra ftatum moralem conftitu-

ta, nulla detur libertas: fed talis tempeftas,

Qdb

Vi

in homine fanae alias mentis, nunquam eft

diuturna, ut per has nubes non aliqui ratio-

qeuOdq

ni$

€) Sapient. 9, 15.

mällm

d) 1. Corintb. 10, 15.

€) ad. Hebr, 12, 3.

Coput. VIL

135

nis radii mox traluceant. FKt ipfo ketiam ufu

"

rationis intercepto libertas non ex eo tolli-

tur, quod haec vis mente rationali fit fortior,

i

fed quod mens in tali conditione confiftens

M

1!

ex defectu cognitionis vires fuas non poffit

exferere : prout etiam in fomno, ebrietate,

À

?A

morbo contingere folet. *).

*) Illud infuper hic addendum, quod vebemens

li

Wi

]i

ejusmodi'aeftus, fomnus non penitus difcuffus,

)

imperfecta ebrietas, morbus non adeo intenfus

libertatem , ac imputationem minuant, et non

raro peccatum alias lethale non nifi leve effe

QU

f

faciant.

Nifi, quod faepe contingit, ejusmodi

1

non fat deliberati effectus in caufa penitus liberi

0) J

exiftant:

prout contingit in iis, qui fe ine-

briant, bene gnari, in quales actus in ebrietate

j

; TU

erumpere foleant.

Item , qui ex affuetudine

fanctiffima facramenta, aliasque res facras atroci-

Mi

bus verbis equidem ex repentino furore, et abs

deliberatione impetunt: attamen huic vitio ex-

qïwüï

"

"

tirpando, et fuo impetui coercendo non eam

folertiam adhibent, quam rei gravitas poftularet.

X

| ee[ï? "

E

$.

1 69.

u

Cum vero divinitas etiam mente rationali

j

p

fit fuperior, et. quidem. infinitis. vicibus

fuperior, haec demum, fiquidem a. nobis fat

cognita fit, etiam in genere caufae mora-

yf &

nteïü?ï

lis fufficiens caufa eft. Quare noftra defini-

tio libertatis $.156. facit inferre VIIIvo: quod

i con

g"

divinitas clare intellecta tollat libertatem ,

quodque proinde amor beatorum non fit li-

g

f

ber.

Licet enim vis libertatis fit tanta, ut

A

p

maius bonum contemnere, ac minus amplec-

ü tan-

ti queat: attamen, quia vis libertatis et

t2

4

136

Jratlatus. fecundus,

ta, creata tamen, ac finita eft, ideo bono in-

finito- tanquam caufae vi mfimta urgenti refi-.

ftere nequit. *) Praeterea,Deo. clare, ac.per-

fecte intellecto, mensin eo invenit omne bo-

num: neque ullam fallacem extra Deum bo«

nitatem amplius confpxclt

Cum vero.. mens,

noftra fine omni zatione decernere. nequeat,

et data clara Dei cognitione 1euq1 ae ratione

cunctae difpareant : fwle confequitur, quO;i

!

in ejusmodi conditione rationem unicam, et

eam infuper infinitam abs ulla refragandi fa-

cultate fequi, neceffe habeat.

£

X) Per eandem rationem ejulatus et perverfus dam-

natorum affectus libertate caret.

Qum enim tanta.

T

K

fit jactura, quantum cft bonum, quo puvamm

boni infiniti; quale Deus eft, jactura malum in-

&

fuitum effe debet.

lam mens nofira finita vim

infimtam fuperare haud poteft, ac proinde jactu-

DT

CQ

ra boni infiniti, qualis utique in demmnatis da.

tur, tantum praebet fenfum, cui fubigendo vis,

Iog

finita. par.effe non poteft.

Vel fi haec ad tollen-

ü

dam damnatorum libertatem tibi haud fuflicere

30rm

videantur, dici fors poterit, quod Deus dammna-

nObll

tis fenfum aeternae legis, feu voluntatis fuae, ad

quam tamen fe totis fuünt facti, fubtrahat ut

1!0] Ue

proin eandem fequi nequeunt, infinitam cex-

"Inen

inde facultatem patientes,

lg

$. I70.

Cum vero vis exterior facile effe poffit.

1

tanta, ut motus, et actiones extenores ut«

pote quos mens in poteftate non penitus ha-.

j

bet, fuperare queat, ideo falva definitione

libertatis intelligitur, quod vis et coaótio tol-

1

r

leza.

gü 0]1

CGPW Vi

132

lere queat libestatem *cïir,cax actus Corporis, ut.

!

pote qui non vi morali, fed motui, ac impul-

R'x'

fibus phyficis obnoxii funt. Unde tales actus

N

etfi iniqui àlias, omni peccato vacant, fi mens,

N

quae cogi non poteft, in eos haud confentiat.

sl

Quo fpectantgenerofa illa verba, quibusfanc-

Mq

ta Lucia judicem ftuprum comminantem in-

(

terpellaffejfertur: Y^) $i mvitam ju[Jeris vio-

(

lari, ca[titas duplicabitur mibi ad coronam.

I

S

171.

"

Cum porro ex conatu, et actionibus no-

ftris, quas noftro arbitrio, ac libertate edi-

diti-

mus, varios fubin effectus orituros effe non

t

raro praevidemus; ideo ex definitione toties

.mu? *

m u

decantata $. 156: infertur IXno, omnes tales

u W

effectus praevie cognitos, feu, prout eos vo-

& ïaüï'

camus, voluntarios in caufa nobis effe libe-

at d

ros, *) eo ipfo, quod actionis talium effec.

ao "

yj ul

tuum effectricis caufa libera exiftamus : licet;

forte poft caufam libere datam effectus ille a

j fjf

y i*

nobis jam non amplius impediri queat.

Sic

j *

noluerunt utique Iudaei interitum fuum, et

i "

tamen dicitur, g); Perditiotua ex te, o Jfrüel!

u

Quia fcilicet perniciei non voluntariae pecca«

ts fuis voluntariam caufam dederunt.

* Non tamen ;ifectus? qui in caufa nobis liberi

i poï)';-

fuerunt, propterea nobis femper ad culpam im-

putantur,

Certe. ex doctrina Chrifti caufam

t k

ruinae fuae ludaei fumferunt: unde difcipuli di.

u

"15

cebant ;

j

| aälo i

f2 Breviar. rom, ad diem 15.. Decemb.

p

£) Qfte. 13 9.

E

138

Jvatiatus : fecundus.

cebant: b) Scis, quia Pbarifaei-audito werbo boe

Jcandalizati funt.

Et tamen abfit, ut optimi re.

demptoris noftri divinas actiones culpae alienae

participes aliquando fuiffe, dicamus.

$.

- 323,

Demum ex noftra libertatis definitione $.

156 infertur ultimo, quod etiam ea fint no-

bislibera, quae efficiuntur ex cauía, aut co-

natu alieno, fed quem fuo effectu frustrare,

feu quem noftra opera impedire potuiffe-

mus. *) Hoc genus libertatis alii vocant vo-

Iuntarium indivctlum, eftque in. eo, quod alie-

na facta impedire: deliberate omittamus.

$

) Libera haec funt, fed non femper culpae . ob-

noxia, aeque prout fupra de illis dixi, quae li-

bera in cauífa vocantur.

Quoties teneamur 3

caufa alieno peccato danda abflinere, aut quo-

ties alterius peccatum, aut quodcunque detri-

lr

mentum data opéra impedire, non ex praefenti

doctrina, quae de libertate eft, fed deinceps ex

qi

officiis caritatis, aliisque definiri debet

Lt

Plus tamen ex duabus hisce circumftantiis nobis

il

non eff liberum, Quam quod tempore caufae

qU

datae, vel cauíae non impeditae nobis erat co-

It

gnitum: quod enim cognitum non. cH: in potefta-

te voluntatis non, eft,

Guf

o

Dd

ïïüte

T&

eff

jï,'e

&) JMattb. 12, 35

CA-

Caput PHI.

139

[

CAPUT OCTAVUM.

v

W

ua demum vatione gratia, ei liberum avbitrium

ad actwn fimi ultimo aptum fimtil concurrant.

&. 173. Tam libertatem cum gratia conciliaturi, no-

tamus,

JN j

ii

174. Quod inter caufas morales ad actum fini ul.

timo aptum primo loco lex

irl

175. Altero vero gratia veniat.

176. Tertio demum loco fe infert libertas noftra,

W

177. Vera, fed non prima aut ultima laude ex-

u1

inde digna:

»

ä

178. Quod aliquo exemplo ijluftratur.

«.o

$. 175.

XMQ J

xr&mu;

a (

Hucusque de gratia, et libertate feorfim tra-

G&avi: deinceps de iisdem conjunétim agen-

v?

Y pü*ä

dum, qua demum ratione, aut quo ordine

fin

g.

a&iones noftras ad Deum, tanquam finem

u

ultimum mutuo. conatu provehant.

Tota

jb f

autem quaeftio, quod perpetuo notandum,

t o

non in genere caufae efficientis, fed in genere

lj mt j

caufae moralis, feu motricis, aut finalis $. 154.

j p

procedit.

Nam, quoad vim actionum nos-

trarum effe&ricem, a&us, ac decreta noftra

faltem per magnam partem ex voluntate no-

ftra defcendunt: et infuper in ratione caufae

eflicientis voluntas noftra cum aliis caufis non

liberis fere per omniaà convenit.

& 174

o

1409

Jratcta:us Ecundus.

$. f74.

as

Iam:'inter cauf:

»

morales ad a&um juftusm

primo loco. movet lex aeterna Dei *), quae

in omnibus etiam humanis legibus latet, eis-

que omnem bonitatem moralem tribuit.

C

W

Haec lex aeterna reapfe nihil aliud eft, quam.

(

voluntas Dei, quae bonorum omnium, ae

10

proin etiam moralium eft prima ratio, per

quam folam fuünt omnia, quae bona funt: a

üt

qua omnia ineipiunt, etin quam tanquam in

finem füuum ultimum iterato relabuntür.

*) Dum ad actum juftum legem pro prima, et

gratiam pro fecunda ratione defignabam, quis-

L

piam non nihil offenfus fuit, eo quod legem.

Tor

aliquid naturale effe .putaverit, dum gratia to-

tam naturam.íuperet; fed is magnopere falleba-

m

N

tur: nam leges emnes, etiam humanae totam

vim ex lege Dei aeterna, id eít, ex voluntate

n

divina trahunt.

Unde in omni lege morali. quid.

Tu

increati, et aeterni latet, dum gratia, etfi fit do-

f

i

num nobilifimum , de genere creatorum eft.

tar

Praeterea gratia legi aperte famulatur: nam ad.

implendam legem fervit, et hominem juvat. De-

e[fi

gique gratia eft propter legem: non lex propter

gratiam? prout mox dicetur.

facj

feu l

$. 175.

Qrn

Inter caufas motrices, quae mentem no-

fram ad actum fini ultimo aptum, feu, quod:

femper idem eft, ad actionem juftam urgent,

h

1

»

fecundum locum obtinet gratia (utique aiya-

mmm

lis, de qua fola hic traétatur) feu caelefte auxi-

ü tlm

lium, quo bonitas legis intellectui noftro cla-

n

&ius explicatur, ac voluntati tanquam ratio

vehe-

"

4l

Capub FIIL -

Véhementer urgens velut admovetur. Diver-

fimode itaque lex et gratia in animum noftrum

apunt: nam lex propria bonitate, et ad fe

g

trahit; gratia. vero alienam bonitatem adpli-

,EA

€at, et ad aliud, id eft, ad legem fequendam

u

urget. Cum.enim gratia fit bonum de genere

q

€reatorum, nunquam poteft effe prima, fed

f [

nonnifi alteri, id eft, legi ac divinae volun-

n

tati famulans ratio.

j

:

$. 176.

"'Qui:a,'.ve"ro lex fimul, et gratia vim adeo

Tr0deratam in liberam mentem exferunt, ut

M, H

qlll!

ingenere caüfae moralis, urgens quidem, aft

toe

non plene fuüfficiens ratio exiftant: ideo tan-

qa O

«em libertas. creata de fua efficacia complet,

3W

. QU

'quód duabus illis.caufis prioribus defuit: ità

tamen, ut voluntas noftra fuam hanc partem

rouun

r

j U

munquam collatura fuiffet, nifi lex-et gratia

jl

Mi

fuam motionem priores addidiffent.

Et fic

p

*andem libertas humana non tantum ut cauía

onym

(uE

efficiens (hoc enim etiam caufae non liberae

j i

s p

faciunt) fed etiam ut caufa praevie motrix;

feu ut caufa moralis ad rectam actionem cori-

'eurrit.

$. 177.

j 1

Quare veram laudem metetur mens libe-

) q

fa, qualem caufae non liberae fibi arrogare

| urgenïv

minime poffunt: attamen laudem primam et

j

ultimam fibi vendicare minime poteft, Quan-

i

tumcunque enim in ratione caufae motricis

o

dc füe ad actum contulit: hoc tamen de fuo

Uam s

- eolla-

v

142

Tvaatus fecundus.

collatura nunquam fuiffet, nifi lex, et gratia

Et fic tan-

füam vim praevie. exferuiffent.

dem falva libertate noftra verum manet, quod

Deus actum juftum primus, folus, et totum

decernat, ut demum ultimo ommnis gloria

etiam in negotio libertatis in Deum folum re-

dungdet, quin exinde libertati creatae aliquid

detrahatur,

AC LY

Haec vero doctrina fequenti paradigmate

amplius explicari poterit.

Pater quispiam

optimus filium fuum trans foffam fat latam

:

conftitutum ad amplexum invitat.

Quia ve-

ro timida indoles ejusmodi faltum tentare non

autet, pater nobiliffimum ex famulis fubmit-

tit, qui filio bonitatem patris nitide explicet,

et ad aliquid audendum ejusdem affectum fol-

licitet, ita tamen, ut nec invitatio patris, nec

perfuafio famuli fe folis fint ratio fufficiens

ad incitandam voluntatem filii.

Hic tamen

fua jam fponte, et vi arbitrii fui praeftat id,

f

quod illis rationibus praeviis defuit ad cau-

N

fam motricem penitus complendam: qui ta-

men de amplectendo Patre ne cogitaffet qui-

$a

dem, nifi pater primo ad tale ofculum pro-

vocaífet, et exin famulus eundem animaífet.

NT

Quare filius ifte gloriari poteft, quod officium

1

filialis pietatis diflicili aufu compleverit; a

famulo tamen audire jure debet: Tu nihil

$g

tentaffes, nifi ego prior incitaffem: cui rur-

f

fus pater verifime objiciet:

'Tua incitatio

S 135

nun-

D

asf

"Caput VIII.

143

wnquam extitura fuiffet, nifi ego filium pri-

»mus invitaffem, et ad hunc magis urgendum

Jl

ego te fubmiffiffem.

]

Et fic fákus i(le, et

fübfequens amplexus proxime, et in genere

"

caufae efficientis a filio; in genere autem

V

caufae ^mroraliter moventis a triplici caufa

)

procedit, ex quibus tertia, id eft, arbitrium

filii fecundae, ideft: famtulo; haec vero pri-

mae, id eft, Patri fübordinata eft: qui dein

pater nullam caufam fe priorem habet; et

p

proin hujus amplexionis prima, et in quam

qu

hujus negotii proceffus fe totum refert, ori-

J

l

g£go manet.

j

CAPUT NONUM.

-

od

i

AArgumenta buic explicationi adver[a di-

luuntur.

m

yn [0

uri

179* Primum contra doctrinam meam argumentum

T

in eo eft, quod Deus hac fatione futura prae-

iil

u

q

videndi certo adminiculo deftituatur:

"

j

190. Quod folvitur, Ad alterum argumenturm,

i^

fcilicet,

*

j Ü

[ N

191. Quomodo Deus quoscumque actus a libera

j u

voluntate obtinere queat; res

192. Aliqua S. Aug. fententia explicatur.

l[fet qu

m )

&^ u»n

193. Libri ad Simplicianum, ex quibus illa fen-

tentia depromitur, quoad hanc ab Augüftino

g

mnunquam retractati,

r

$. 184. Sed ab eodem íancto Doctore in fine vitae

füerunt confirmgti potius, immo

Tu mll

I85. Pro limite defignati, a quo circa gratiam

J

plenius fapere incepiffet,

mcüav ]

$. 196.

9

.

*

'

144

! Traitatus ]ECQMdus.

$. 186. KS—i, qiod eft tertium àrgumentum, gratide jus

fto minor 'efficacia. per haec tribui videatur,

$. 187. Sufüciens refponfio redditür.

$. 179.

,Itaque inprimis. dices: f" Si*lex, et gfätïa fe

? folis non fünt caufa füufficienter movens, et

"fi non nifi futuro voluntatis arbitrio tandem

"complentur, tunc Deus nullum: habet au-

?xilium, ex quó futura definite, et abs ullo

t

"errandi periculo praefagire, aut.prfaevidere

El

"queat: forían enim liberum arbitrium füam

W

"partem conferre omittet: etfi Deus vehe-

f]C)

»^menti gratia illud adgreffus füerit. Et fic

(

" gratia cum-libero árbitrio- non fat apte con-

? ciliatur, "

Qpe

D

$. 180.

hO(

Verüm Deus nulla. futura. praevidet, ut-

V

pote, quae nihil funt ; fed non nifi praefen-

»

dc(

tia intuetur. Deo nihil füturum eft, qui onr

bet

nia ftabili, immenfo quidem, fed fimplici, et

omnis tranfitus experte inftanti fibi praefen:

e] ál]

Vi n

tiahabet, Quae nobis futura dicuntur, Deo

praefentia jam funt.. NNullo itaque ad futura

Lmul

]

Tüf

praevidenda auxilio indiget, mDein magnope-

re notándum, quod.Deus etiam ad praefentia

cognofcenda ab his tànquam ab aliquibus ads

Refp

miniculis nullatenus difponatut,. determine:

d

tur, aut in quacunque ratione adjuvetur: fed

E

omnes cognitiones propria intellectus effica-.

cia concipit.

Abfit, ut ad actum immenfum,

j

Hj

VEere-

f)

](h

d

*

'UH

Caoput IX. 1

145

Vereque divinum ereata eóhditio requis

|

ratur.

Deus omnia pér verbum cogno:

Ícit, quod verbum íeu filius aeterni pa-

tris

eft cognitio omnium :

nunquid. res

«creata aliqua erit neceíffaria, ut illud verbum

i

tale, quale modo eft, nafci queat ? Scilicet

hic rürfüs Deum talem facimus, quales nos

s

yt

fumus, qui ad cognitionem difponi non poffu-

u

1Tn»us, nifi per eas res ipfas, aut per earum

yü

imagines, quas cognofcimus.

Verum longe

aliter res divinae fe habent: nam ficut Dei

i

j lt

voluntas fime praevia ratione decernit 2)53

fic intellectus fine ullo adminiculo cognofcit.

d

f; (

Quod quidem eft longe ultra facultatem, et

Q9

egperientiam noftram.

1S8I;

"Sed licet intellectus, ac fcientia divinà

^hoc modoe falva fit, laborabit tamen Dei.

? voluntas.

Nam Deushac ratione definito,

du

"accerto auxilio deitituitur ad actus quosli-

j ye

W

"bet a libero arbitrio obtinendoós: nam data

"etiam quacunque gratia nondum habebitur

g

u

"vis motrix plené fufficiens, fed haec a libera

j

"demum voluntate compleri debebit, quod

n

"an futurum fit, praevie incertum manet. "

" u

agno?e

I 2.

e[entlü

W)Refpönfio ad haec

ex fubfequentibus ela:

pï'&

MO

rior evadet: nunc folis verbis fancti Auguftie

etro

ni refpondere fufficiat.

b) item verum e[t:

0a

N €U1I

4Von.

ä»

à) F. tralfatum de

pïi'mö

rer, át.

-

:ctüb v

ij

L]

$-.32. "etJf'qq-.

a

D) Libr 1, ] Sivmlzlicign.l quáB, . 2

u

9?21; P^

o

146

'*Ts»fääatw Sec*unäüs;

INoti voleutis, teque cuvventis, fed miferentis e]i

JDei, qui, etiamfi müultos vocet , eorum. tamen

wuferetur., quos ita vocat, quomodo eis vocari

aptum efl, ut fequantur. — Falfum eft. autem,

? quis dicit: Igitur non wiferentis Dei, fcd vo-

lentis atque curventis eft bominis ; quia nullius

JDeus fruftra miferetur.

Cujus autem mifere-

iur, fic eum vocat, quowodo fcit ei congrüere,

Scilicet divina vó-

u vocantem non vejpuct.

€atio 'equidem fe foIa non eft plena ratio obe-

dientiae inde fecuturae ; eft tamen ratio tan-

j

ta, qua data homo de fuo addet, quod ill

rationi, feu vocationi in genere cauíae mo-

?

[/

tricis deeft. Quanta vero debeat effe vis

ff

/

gratiae, ut voluntas creata füas ei vires jun-

gat, noverit ille qui utramque creavit, et

r

M

eisdem tantum, etomne id tribuit, quod ha-

fi

bent, et euod fünt, et quod agunt,

idf]

N

$

183.

| Aäü

"Tantum Avguftini teftimonium muülti ex

(em

Üüros

eonohint adoptare, quod ipfe fanctus Augu-

ftinus fateatur, fe mirabile gtatiae, et liberi

hs

arbitrii commercium ab initio haud intellexif-

J [bz

fe, et in füblimi hac fapientia profeciffe

fWPatu

pedetentim. Verum per hoc non elevaft

B

pondus tanti teftimonii : cum enim hos quo-

lr !t

que ad Simplicianum libros, ex quibus haec

teftimonia deprompta funt, prout pleros:

J dz&

que alios ultimo vitae fuae fpatio retractal-

fl it

fet, nihil ex hac, quam laudavi, fententia

d 4

€orrexit.

$. 184, |

C)C

)l

Caput LX.

147

4

$.

I184.

ïï

il

Etfan*e eorum, qui hoc teftimonium fté-

pudiant, conatus mirabilis omnino eft, Nain

'W]

"

ubinam demum fancetus Auguftinus fuum in

caufa gratiae priorem errorem, et fubfequens

i

£ectius judicium commemorat ? Scilicet in li-

hw

(

bro de dono perfeverantiae, id eft, in libro

ultimo eorum, quos circa gratiam abfolvit,

4

90

ubi habetfequentia: c) /Veminem velim fic am-

pietti omnia mea, ut me fequatur, mifi n dis,

pt

in.quibus me mon errare per/pexerit. . IVani

Tb

propterea umc facio libros, in quibus opufcula

"i

mea retrattanda fufcepi, dit nec me ipfum in oms.

MO

tibus fecutum fuiffe demon[brem, fed. proficien-

: XW

ter me exi[limo Deo miferante fcripliffe, nomtas

Y, ^

men a perfeione caept[fe, etc; . Et fane verit-

Lgö' V

fime haec de fàncto Auguftino dicuntur, quod

in cognitione gratiae pedetentim profecetit.

Aft nedum ineodemlibro, fed infuper in eo«

dem prorfus capite fuos ad Simplicianum

t

j

libros in caufa gratiae maxime probat fcrí»

bens: d) Püdeant, utrum in primi libri pofte-

& hbä

J

tioribus partibus, eorum duorüm, quos qmei epi«

yde

í

ftopatus initio ad. Simplicianum Mediolanen[ena

0?8("

Epifcopum [cripfi, remaneat aliquid, quo voces

Qï

g

)

tur in dubium, gratiam Dei non fecundum mes

; I

rita noftra dari, «— —— Etutrum ex iis, quae

j

ii

ibi diGia fuerunt, non confeguenter eluceat, et

"

&on fit expreffum, etiam usque in finem per[fe»

v

H

Qþrantiam fonnifi ab eo donari, qui mos pra-

K

)

-

deflis

(X SsI.

8) Litr. de doue perfeverant, C, 81

j

*548

| "Iratiztus. fecumáas.

sdeflinawit. Sane omnia, quae in libro de do-

0 pérfeverantiae tractat, in libris ad Simpli-

i |

cianum contineri afférit: adeo ex his libris

nihil corrigit, ut ex iis ultimam, ac perfe-

«X€tam doctrinam smaxime confirmet.

$. 1$5.

Et quohiam fancti Auguf*cin'i progreffus;

«uos in cognitione gratiae fecit, et ille tran-

ditus, quo a minus recta, ad veram fenten:

3

tiam demüm tranfiit, tanti momenti tibi effe

f

videntur, ut ex hoc folo teftimonia ex libris

l

ad Simplicianum petita rejicere audeas; ideo

g

ille terminus ftudiofe inquirendus eft, ex quo

hi

Auguftinus de gratia recte fentire incipiebat

i

Et en! etiam ifte opportune omnino occur-

l,

iit: nam ipfe fanctus Doctor fcribit fequen-

tia, et quidem eodem ultimo libro , capité

mox praecedente : e) Qu

od plenius fapere cae-

$i in ea. difputatione, quam firipfi ad. beatat

^

(

inemoriae Simplicianum Pyifcopum Mediolenfis

49

lii

&Kcclefiae.

An pcterit poft haec quispiam in

u

caufa gratiae libros ad Simplicianum accufare;

et quidem argumento ex libro de dono perfe-

verantiae defumto, in quo velut in ultimo ha

litu dicit fe ab iis demum libris rectam fen-

Àil

j Y

tentiam inchoaffe, in iisque contineri ea, quaé

Ts

in fine vitae de gratia intelligebat Auguftinus?

C&Cl |

Sed ne liberum aàrbitrium ex hoc fancti Ay-

4fe

guftini teftimonio gloriari queat, fuo demum

Q

le fO

confenfu gratiam efficacem fe reddidilfe, alie

Qpinjo

ejus-.

€) De douo pefeverant: C. 20,

j)8

Em

Caput LX.

149

ejusdem teftimonio, quod priori illi mox füb-

jecit, et de quo me amicus quispiam oppor-

tune monuit, evincitur.

Sic autem fcribit:

slj

Cum ergo nos ea dele&ent , quibus proficiamus

ad Deum, infpiratur boc, et praebetur gratia

JDei, non nutu no[lro, et indu[lria: quia tut fit

Wutus voluntatis, ut fft mduftia [tudir, ut

617'4

fint opera Charitatis fevventia: ille twibuit, ille

xhï

largitur.

Scilicet perpetuo verum manet :

(!!

non ideo gratia eft efficax, quia voluntas con-

y u

fenfum ut cauffa efficiens edit, fed ideo vo-

Ji

luntas ut caufa efficiens confenfum edit, quia

ld&'

gratia tam efficax eft. Scilicet adulter mon

u

fuifti: boc tibi Deus. dicit: ut mom confentires,

ego terrui. — Agnofce ergo gratiam ejus, ctut de-

«

ififti. f'),

as

kcs;,y quod. tton adin

$.

186.

W

? Sic fcilicet exclufa: gratia quam intrinfé-

M*me*

"4

?ce efficacem vocamus, admittis mere con-

"L

/

"gruam: dum. ais, quod Deus ita vocet, $ro-

Mi

l

^ ut fcitei congruere, ut vocantem nonvefpuat-

!

pläv

gCCUJW

S-

I87.

Abfit, ut huic:.de gratia vel intrinfece effi-

li

gol

u

caci vel congrua, ut huic, inquam, praelio

me immittam. . Quoscunque ego de gratia ef-

10 J

ficaci differentes audivi, ii vel fibi non con-

u

il

ftare, vel a me-non intelligi videbantur. Ita-

x

que folam, quam de efficaci gratia foveo,

o U

itur gra&ia ompnem virme

jj "

ff

opinionem promo. Ig

3

L]

fuam

d

f9. . Muguflin. Homil, 25, inter, s0.

Tra&atus fecundus.

150

fuam non a libero axbitrio, fed a Dei benefi

centia habet.

Dein illa prior adgreditur vo-

Juntatem noftram: nos ea provocat, non ve-

YO a nobis provocatur.

Porro gratia in nos

agit, ut caufa moralis, qualis in mentes libe-

ras duntaxat cadit $. 154. Rurfus tanta vi

agit, ut ipfa fola totam caufam moralem non

conftituat: facit tamen tanquam opportuna

CODdltlQ, ut liberum arbitrium de füo addat,

quod in genere caufae motricis legi, ac gra-

tiae deeft. $. 175. etfequ. Tantam vero effi-

caciam in gratia non admitto, ut fe fola fit

caufa motrix integra, e

et ut in genere caufae

S

moralis, feu motricis voluntas nihil de fuo

j

?

tribuat. Sic enim prorfus nullam capio liber-

(

tatem, nullam imputationem intelligo.

hn-

»

t

1no hac ratione voluntas ad actum jufa.m ni-

1

DI

hil amplius conferret, nifi mere in genere

»

caufae efficientis, feu eüet caufa mere elfi-

»

ciens, quod omnibus caufis etiam non hbcns

J

)

eommune eft,

Ij

»"

»

T

CAPUT DECIMUM

Tj

ley

JHüucusque. diia amplius. explicatitur.

tnl l

äa 188. Si quaeratur, an liberum arbitrium, pro tef«

Bsf

tia parte fua, quam ad actum bonum confert,

RU

habeat rationem motricem, praeviam:

«

$. 189. Refpondetur: quod lex et gratia, quantum

»

VOJD

ad ilam tertiam partem, non fint caufa motrix,

dh

fed conditio praevie neceffaria,

LU

?

QUte

S. I9O: €t 191. Quod 1n exemplo materiato exphcatu:ex

$. 192«

vel I]

Copur X.

tír

/

$.

. 19». Motus. ifte a gratia an,i-ma"e,—.impreüïtsv'e.,-ft de

genere motuum moralium, in aliquo. fenfu phy-

W

Wi

ficus, fed in fuo genere fe folo non fufliciens,

I93. Quae ommnia verbis S. Thomae explicantur.

n

;

194. Praecipua aliqua fententia S. Aug. qua vo-

ia

luntatem nóftram indeclinabiliter, et infüperabi-

"

u

liter agi, atfirmat,

fl

€.

195. Omiffis aliorum effugiis,

Qu

$.

196. In vero fenfu explicatnr, ita ut. eadem fen-

tentia' verae libertatis indoli ne parum quidem.

j

adverfetur.

(f

$.

188.

n

Sagax alicujus. in

genium fequentem hic mo-

1

vit quaeftionem:

"Num.lex et gratia fint

a

"ratio motrix, ut liberum arbitrium in genere

jc füt

" caufae motricis fuam partem addat, quae le-

;lb

j«

0L

"gi et gratiae deeft? Si lex et gratia non

"funt cauía motrix, liberum arbitrium, quan-

u)

" tum ad fuam partem, gloriari poterit, tan-

ne

" quam in fua linea primum, quod nullatenus

u

:

"admittendum: fi funt caufa motrix, tunc quae-

"ritur, an fint ratio fufficiens, vel non fuffi-

" ciens ad id, ut libertas in ordine caufae mo-

"ralis, feu motricis-fuam partem addat.

Si

f.

^lex, et gratia funt caufa fufficiens, non in-

yil.

""telligitur libertas: fi non funt caufa fuffi-

"ciens, tunc vel voluntas gloriari poterit,

yn T*

i

" quod in aliqua linea nullam ante fe caufam

j o

"habeat; vel, fi aliqua caufa affignetur, qua

? voluntas nedum ad. vim efficiendi, fed etiam

i, 07

?ad vim moralem fit prior, tunc redit eadem

a m

"quaeftio, an haec caufa fit fe fola futfliciens,

?"vel non fufficiens.

Et fic aperitur via pro-

aw CXPh*'

4

Q,Cc

( n

Nücacs

ïsï,

Tya&atus fecundtus.

"ceffui, et quaeftionibus in infinitum, prout

"confideranti patebit.

Scilicet prima gloria,

"tota, et foli Deo vindicanda cum libero ar-

" bitrio componi non poteft: et quamcunque

"]ibertatis definitionem tentaveris, fumma

vdifficultgs nunquam non redibit."

$. 189.

- Argumentum oppido grave, quod, ficut

aliorum, ita etiam meam definitionem. vehe-

menter premit.

lam inprimis juvat praemit-

tere ea, quae certa funt.

1]4

Et quidem, quod

primum eft, libero arbitrio debetur vera laus,

i

lil

ac folida gloria, longe alia; quam quae caufis

non liberis, e. g. foli, aut aítris bene utique

Tier

agentibus ; fed laus ifta nunquam eft talis, qua-

fiüs

lis ex omnibus, et etiam ex noftris actioni-

GX

bus 'juftis Deo debetur, -quae eft prima, ac

E

fumma gloria.

Dein, quod alterum, et in

Y&

hac cauía pariter certum eft, lex et gratia

ïit:

ü0

funt priores, ac verae cauíae motrices, etíi

fe folis non füfficientes quoad eam efficaciam,

(0t2

quam libertas noftra tanquam caufa efficiens

lühy

ad aetum honeftum exferit, id eft, moraliter

Virty

faciunt, ut veluntas confenfum füum phyfi-

hi

€e efficiat; movent enim, ut voluntas decre«

Al

ta fua coneipiat.

Iam ad moleftam quaeftio-

I foc

nem hanc refpondeo, quod lex et gratia quo«

| ïïieatd

ad eam partem, quam liberum arbitrium in

Ri u

genere caufae motricis, feu moralis confert,

lt n

non fint caufae moventes, bene vero circum-

COnd

fiantiae, fine qzuibþus idem arbitrium id nun«

Toad

quam

Caput X.

153

É

quam conferret, quod de fuo ad illas prae-

W

'vias caufas. morales confert, aut fuüpplet po-

d

tius.

Multum vero intereft, utrum quis ad

W

aliquem effectum fe habeat, ut movens, cau-

fa, vel ut mera circumftantia praevie r&Quifi-

ta, quae nullam in illum effectum efficaciam

exferit, fine qua tamen caufía efficax fuam

vim nunquam adhibebit.

fei

$.

190.

Iinio

d

In materiato aliquo paradigmate id faci«

lius intelligetur.

Duo pondus aliquod pro-

quiä

] IZU'«

movere nituntur, non tamen tantam vim ad-

quls

hibent, quae ad motum fufficiat: eatenus ta-

men pondus levant, ut accurrens aliquis ter-

W

tius vectem fuum fupponere queat; et fic

" Qpa

tandem moles illa loco fuo . amovetur.

Cer-

Qü() l

Wüds

te in hoc exemplo fpatium illud. recipiendo

vecti aptum, nullam ad motum vim praefti-

l &

tit: et tamen eo, non dato conatus ille a ter-

P

tio veniens nullus fuiffet, licet ifte conatus

( "

totam fui caufam in robore tertii illius focii

ii

(

jf

habuit.

Hic jam gloriari poterit: ego mea .

| i5

virtute, pro.tertia fcilicet parte, pondus illud

1ont

j

yili

movi, nullam, quae confiderata ad meum ni-

1]

fum prior fuiffet , caufam habens. Cui prio-

i

res focii opponent: omnino tertia pars ope-

Wem

rae a tua virtute, et non ex noftra defcendit:

j q

fed nifi locum nos vecti feciffemus tuo, tuam

j lum j

ilam partem nunquam additurus fuiffes.

En

conditionem neceffariam ad actum, quaetamen

quoad eundem actum caufa nullatenus eft.

T

j

K 35

$. I9 d.

qi

-—

154

Tmä*atus fecunaus.

$

I9I.

Hoc jam exemplum a motu. bhyfico ad

motum moralem transfer, et videbis, quod

lex e&gratia non fint caufa illius partis, quam

d

ad actum honeftum libertas in. genere caufae.

moralis confert, et quod nihilofecius liberum

arbitrium fine praevia legis et gratiae vi ne

quidem tertiam caufae moralis partem fupple-

-

viffet. Et fic ad argumentum me recte re-

fpondere arbitror.

Lex et gratia funt caufa.

praevia, non tamen integra, ut libera volun-

g

tas juftum decretum in genere caufae efficien-

&

tis edat: non tamen funt-cauía, ut eadem vo-

[

luntas praevie, et ante vim efficientem mo-

Deiy

Unde libertas in

tum moralem, compleat.

CQ

genere caufae moralis, pro tertia fcilicet pat-

Dor,

te, eft prima: ne tamen primam gloriam cap.

UT

tare queat, illud obftat, quod eandem tertiam

l

partem nunquam contuliffet, nifilex et gra-

Vel

tia non quidem ut cauíae, bene véro ut ne-

Tion

ceffariae conditiones. praecefliffent, Et for-

Draf

fan fic tandem intelligitur vera libertatis glo-

3111!]]1

Xia, quae tamen non eft fuprema laus: eo«

&t

quod liberum arbitrium etiam quoad fuam

Vf

partem a priore non quidem caufa, attamen

& praevia conditione dependeat. Ipfe vero

m

actus liber per hanc explicationem nedum in

EE

confideratione- caufae naturalis, fed etiam

Quf

caufae moralis primam fui caufam in Deo

habet,

DCUS y

WI'O e

$. 192.

€aput X.

155

S.

I92.

i

v]f

Adquae plenius intelligenda etiam fequen-

tia aliquid conferre poterunt. Itaque ex com-

qw:

ii

muni patrum fententia prox?me in mentem

lv

humanam nec angelus, nec daemon , multo

il

N

U

ininus alia caufa, fed folus Deus agere poteft:

reliqua enim per media auxilia, e. g. per phan-

Y

TR

NJH

tafiam, fenfum exteriorem, aut interiorem,

vel per propofitasrationes eandem mentem ad-

d

L

gredi valent.

Deus vero in animo noftro ne-

dum in intellectum, fed etiamin voluntatem,

v

ffici

et proxime quidem ope gratiae vim fuam ex-

ferit: unde affectum movere, mutare, incli-

UM

n m

pare dicitur. Hanc vero motionem non phy-

ficam, ac materiatam , qualem movendo cor-

vus !

r

pora exferimus, fed moralem effe, debemus

credere.

Porro hic motus voluntati noftrae

dam U

i

ld

impreffus eft aliqua affectio, delectatio, et

n

vehemens de bonitate legis fenfus, quem

It

d)

non mens vi íua efficit, fed a Deo im-

ao u

preffum recipit tantum: neque eft decretum

"1

[

animi liberum, fed eftratio motrix, quae in,

at

genere caufae moralis voluntatem ad tale de-

hs *

cretum fuaviter impellit, ita tamen, ut in ge-

nere morali equidem fit caufa praevia, non,

; att'rïmf

tamen integra, fed ut infuper opus fit, a libe«

f *

:O arbitrio tanquam in ordine etiam morali

ncdum

caufa fecunda fuam partem conferri,

Quare

fed d

Baec motio eft phyfica, in quantum éandem

Deus vere efficit, et mens noftrapatitur: non

xero eadem motio eff phyfica in eo fenfu, ac

i

lÜ

J

*

L

156

Tra&atus jäczghdus.

L

fi Deus per eandem animum materiato impe«-

tu velut . corporà ad motum impelleret.

$

195

D

Verba fancti Thomae e) totum hoc bre-

[

vius explicabunt: Zeluntas potefl immutart.

ü

dupliciter , wio modo ab interiori ; et fic cum.

motüs $0n [it. aliud, quam inclinatio voluntatis.

f

in vem volitam., folius..Dei eft immutare volun-.

tatem, qui dat maturae intellectuali vivtutem,

f

zalis inclinationis — — — Solus Deus efficaci-

| f

£er. poteft movere.voluntatem: angelus autem, et,

| 4

bomo per, modum fuadentis.

Iuvat vero plura.

(l

ejusdem angelici Doctoris fententias in hanc,

fien

caufam opportunas fane adícribere.

Deus

Váfti

ilffja

movet voluntatem bowmiuis. ficut univey alis mo-

zor ad univer[ale abje&um «voluntatis, quod e[t.

pl

bonunm: ei [ine bac univer(ali motione bemo non.

poteft aliquid velle, (En! quomodo homo nec,

fine ratione, nec extra ambitum boni aliquid.

»

»

10

velle queat) fed bomo fe determimat ad volet-.

]Z?D«

dum boc, vel ilud, quod eft verum, vel appa-

yens bonum, f) INe vero putes, per hoc Deum.

£oti

Vim

in genere caufae moralis vel non priorerm,,

vel omnino nullam exferere efficaciam,, rem.,

lg

t/

idem fanctus Docter explicat: Liberum arbi-

"h

zwiwm e[t caufa fuz' motts . quz'a bomo per libe-

U

UT

um arbitrium fe movet ad agendum. — INon ta-

men eft de nece[fitate lbertatis, ut fit prima.

y Omnem

Tl

caufa fai id, quod liberum efl, ficut nec ad boc,

&), l: part. quaeff. IIl art; .

N

Q"de

fJ I- 2' 05 90 ar!. 6Q

7 i

Caput X.

757

Ait aliquid fit caufa alterius (puta effectus non

liberi) rvequiritur., Ut -fit prima cius caufa.

JDeus igifür e[L prima caufa movens et ma-

zurales caufas, et voluntarias, feu liberas. e)

M

€t ne, quod multi videntur aíferere, arbi-

T

ireris, hanc Dei motionem ad actum liberum

1l

1

eífe caufam integram , et in genere morali fe

fola fufficientem, idem tantus Doctor fedulo

Wi

D

Occurrit :

Foluntas dicitur. babere dominium

n

fui aGus, non per exclufiotem caufae primmae :

f

J

fed, quia caufa prima ton ita agit n volunta-

ée, ut eam de nece[fitate ad. unum determanet,

t

erf

ficut. determinat naturam, non liberam. . Ft

[v

ideo determinatio atlus velinquitur in pote[late

vationis. b) Quibus quidem caufa haec clarif-

pui

s m

fime et apte infuper ad meam doctrinam ex-

plicatur.

i

wl

$.

I 940

m

]^

^ Aft in hac explicandi methodo gratiae

^non tanta ftatueretur efficacia, quantam ei

yiii

TL

? fanctus Auguftinus tribuit, cujus in hoc ne-

"D)

"gotio auctoritas eft praecipua.

3

Hic enim

'vim gratiae efficacis verbis fequentibus, et

j

t

"utique maxime fignificantibus

3*

defcribit.

pl'

r

1) Nubventum e[ ?gitur infirmitati voluntatis

n

^bumanae, ut divina gratia indeclinabilhter et

n |

" infupevabiliter ageretur. etc.

uae quidem

"LU

"omnem vim à libero arbitrio advenienterm

Nl

l

ld

" videntur aperte excludere. "

l

N

$. 195,

u

8) 1. part. quaeft. 83. art. 1.

&) Quaef^, 3. de potent. art. 7. ad 13.

7) LiPr. ch eorrept, et grat, C., X24

n

158

Jra&iatus j?cund?ts.

— RR

$

108.

Et haec demum eft illa fententia, quae fu&

RRR

gravitate animos occupans, ac penitus fuübi-

nl

gens diverfa adeo fyftemata circa gratiam in:

duxiffe videtur: ad cujus vim mitigandam

as

non ?nfuüperabiliter, fed iufeparabiliter legen-

ais

dum effe multi cenfuerunt.

Aft, prout ego

opinor, omnino Znfüperabiliter legendum eft:

nam fummus gratiae Doctor, huic fententiae

U ( o^ g-— Q M ( ) —^ .a

cX.

mox et fine intervallo fubjungit fequentiat

t

Ri id£o, quamvis infirma: ( voluntas) mon ia-

men deficeret, meque adver[itate aliqua vincere-

[

z*er,

£ZUr.

Utique in/üperabile dici debet, quod

nunquam deficit, quod nunquam fuperatur.

ï'fffpg

b

$.

106.

(Hat

Aft haec fententia adeo meam, aliorum-

adfüm

que opiniones nec aflligit, nec juvat, ut com*

h W

/

mercium divinam gratiam inter, et humanam

tioij

libertatem ne attingat quidem. — Auguftinus

QUer

enim in eo loco non definit, quanto roboré

Ptry;

gratia liberum afbitrium urgeat, fed quanta

lf 2

vis liberi arbitrii, quod gratia eflicaci fulci-

p

tur, fit in hoftem, contrarias affectiones, pro-

ICJ

d]

priam infirmitatem, et tentationes , feu pugnas$

VC Info

quascunque. Enimvero hae omnes tentatio-

. nes ad vincendum animum forti gfatia robora-

Obfeey

tum non funt fufficientes, huic utpote, qui ii

1 lg

hoftes znfuperabiliter agitur, praevalere fimpli-

COntm.

citer nequeunt: quantamcunque vim adhi:

TOif

lu

beant, nulla ad. dejiciendum ejusmodi ani

Uipts

imum eftfufliciens. An vero mens libera vi-

(

reà

*

189

Caput X.

?es efficaeis gtatiae fuperare queat, in illo ca-

Y

pitenequidem quaeritur. Vide,num hunc íen-

fam Auguftinifententiae pro mero arbitrio af-

j

r

fingam. "Totum itaque illud caput habet fe-

quentia. Mirabile omnino, quod liberum primi

n

hominisarbit£ium nullo adhuc peccato faucia-

u

tum ingratia non perfeveraverit: idem vero ar-

T

bitrium per haereditariumillud peccatum tanto«

i

perecorruptum (in electis fcilicet) firmiter a-

Vi

deoinbono perfeveret. Tunc jam pergit fanc-

iueüfrïï

tüsDoctor: fubocttum e[L igitur iufirmitatz vo-

u

luntatis bumanae, ut divina gratiaindeclinabili-

Sed obfecro !

jf |

ter, et infüperabiliter ageretur.

(uo

fefpectu cuius infuperabiliter agitur ? An

al

comparate ad gratiam? Neutiquam. Sed ideo,

quawvis infürma, mon tamen deficeret , meque

adverfitate aliqua winceretur. En! in eo fen-

qu'

yu

fü infupembxilz'ter agitur, Zt adver[itate aliqua

72,000 winceretuy.

.Ad finem tàndem addit fe-

g

quentia: Fortiffimo ( Adamo) dimifit, atque

hp*

permifit facere, quod vellets infrmis fervavit,,

l

pf

ut ipfo donante rnoictiffme , quod bonum eft,

f d

vellent, et boc deferere invifh[finte mollent. k)

a

Dic jam, refpectu cujus electi funt invicti,

?

etinfuperabiles? Num refpectu gratiae? Pro-

p

.fecto neutiquam: nam huie ceflerunt, eidem

u

obfecuti funt.

Nonne tota.victoria, et, fi

j o

ita loqui placeat, tota infuperabilitas datur

t t

contra vim adverfam, utpote quam liberum

;leteü

j

arbitrium Dei gratia adjutum gloriofe dejecit ?

qm

in ar»

1151110dl r

Qukanta vi uadverfus motum gratiae ide

bi-

jl

"u

h) Aikr. de eerrept, ef grav C« V2

166

"Tra&atus. feiutidus.

bitrium polleat, nulla in hoc Auguftini capi:

te habetur mentio.

Sane ex hoc fancti Au-

guftini teftimonio quod tantum in animis

doctorum motum excitavit, nec umbra ha:

betur, gratiae efficacis vim tantam effe, ut

ea in genere caufae moralis fe fola fufliciat ad

f

hominis confenfum obtinendum.

Denique

fi verum fateri liceat, idem teftimonium ad

gratiae cum libero arbitrio explicandam con-

cordiam a tot, et tantis minus recte adhibi-

tum fuiffe Videtur.

*) Scilicet in hac Concértatione duae acies diver-

í

1

fo modo poffünt inítrui. ; Prima vice ex una

parte ftat liberum arbitriuim efficaci gratia adju-

tum: ex altera parte pugnant quicunque animae

1

noftrae hoftes.

In hoc cafü prior acies manet

m

invicta, infuperabilis, et hoftilis phalanx ne qui-

h

dem potefít vincere, victoria non eft in ejus

l

oteflàte ; aüt libertáte.

Jaim de hoc cafu foló

in celebri hoc. teftimonio, aut capite agit Au-

$a

guftinus.

Alia vice poteft ex una parte efficax

jl

gratia, et ex altera liberum arbitrium confidera-

g 204

ri; de Quo fanctus Auguftinus in praefenti mi-

Vi

nime tractat.

Hic enim et gratia et liberum ar-

t

bitrium mutuo füperari poffunt, et reipfà nunc

gratia libertatem humanam, alia vice libertas gra-

* J05 ]

tiam fuperat. . Scilicet tantum intereft, ut quis Pa-

tres ctiam diligenter legat; etut quis eorum fen-

IT][[

dH

fa rite intelligat. 'Tota Patrum tractátio iutelligi

hQ/)

errorenm

üp

dcbet, feparatae éorum f[íehntentiàe i

inducere poffunt, prout hoc, de quo hic agi-

j

)

q

g

1, |

mus, male intellectum S. Auguftini teftimoniun

f

santos in Ecclefia tumultus excitavit,

d

)

T

La

LU

Wl

$q

CA-

Ti

Va

*61

Capit Xf

CAPUT UNDECIMUM

li

Pergitur $n vefellendis mtzombus cotitr arzis.

I

$.

197 Ad argumentum; quo quaerltur, an voluri«

-

tas gratiae efficaci refragari queat,

)

!

D]

[

$e

198. Refpondetur primo: quod generatim ficut

abs divino décreto nihil dari potefti fic eo da«

ij

to nihil deffe queat.

Dein

1 d)

199. Refpondetur /ecuzdo, quod libertas noftrá

N

gratiae efficaci repugnare nequeat.

A

$00. Cujus quidem refponfionis verus fenfus red

ditur.

di

& —^ um

2o0r, lam in iniquis maxinie quaeritur, an poffint

recté ageré, falutem confequi, atque an Deüus

x U

j

eos velit falvos fieri.

In his voluntas; ac con-

filium Dei plane falli videtur, ita,

u

s qu

g.

20o; Ut illa diftinctio; quae ab intezxtione, ét X«

LNa

ecutioné quaeritur,

nullatenus fatisfaciat.

Sed

hic vere

&

« ao

$.

203. Refpondetur, quod Deus nurquáii aliud i

T

intentione habeat, quod e

exfecutioni non det,

f

ïï

$

204. Voluhttas falvandi ommnes, étiam quoad par-

j EO"

vulos, continetur in voluntate ommnes àd juftis

gt

tián perducetidi.

h LhT

fül DP d

205. Iniquos lege obligari, et gratia fufficiente éos«

dem ad a»tum nunguam futurum juvari, haecs

jpuris * W

t ii

inquaim,

um * d

206. explicantur

M

Olue 13

207. Si quaeras, quorfum 1n hominé peccante lexs

t WOW

et gratia movertint,

qp IV

d

gl

€t — 00 M^

208 et 209. Refpondetur, quod vis legis, et gir&«

tiae non lint motus relativus, fed merus aliquis

]

u

fenfus abfolutiüs;

Jom, £.

34 4035

(

"162

"dra&atus. fecundus.

ä!

»10. Àn data gratia mere fufficiente voluntas bo-

num agere queat:

L

$.

g1t. Refpondent Thomiftae, quöd*non poflit ;

nec ratio jufta hanc doctrinam accufandi, aut hor-

rendi fuppetit, modo libertas rite deüniatur.

$.

o12. Optima autem refponfio eft nulla, qüia de ni-

hilo nec quaeri nec refponderi,

nec cogitari

poteft.

$.

213. In quo fenfu gratïa'üf intrinfece, " et extrinfe-

t

ce efficax," docetur.

li

S.

a14. Illi, qui docent, mentem rationes in alteru-

tram partem praevalentes neceffario fequi, liber»

P

tatem tollunt.

Q

Aä.

215. et 216. Ad quaeftiónem : an iniquus poffit

r

recte agere, melius nihil refponderi, uberius do-

Vo| il

'cetur, et varia dubia refolvuntur.

ln

*g.

217. Ex his tamen nulluin 'pericuium libertati im.

nf

minet; nam licet Deus primo loco omnia decer-

'nat, non tamen proxime mentem rationem plane

W v

g

' fufficienti adgreditur, fed vocatione congrua dun-

" taxat.

Dtojg

$.

2íg. Utüt enim Deus fit folüs 'caufa prima, nec

Á

Cf

tamen

Qu9j J

$.

219. Ut caufa proxima excludit caufas "fo.cias,» ' eas-

Wetti

'0

que motrices: nam

$.

"326. ' Quemadmiodum rebus a fe 'crc-atiskin'äiväïïtvv;im

hm

"effectricem; 'fic nec vim motricem eisdém nega-

'"vit: haec aütem totà vis motrix modérata eft, et

s

It

Q

Y

"minime vim libertatis fuperans,

Ton Ü

L]

251. .Doctrina'Thomiftarum, 'ciuämdiu de De'o tan-

OTUOXR

quam prima caufa agimus, omnino eft adoptanda;

UE

illa autem Congruiftarum, quando de Deo tan-

1

j

quam caufa proxima difputamus. Atque utriusque

Tfl'izü

huius caufae confufie, et difputatie de lis, quae

non

^ fot

Caput. XT.

165

i

gon funt, doctrinae alias abítrufae ingentes tené«

bras attulerunt,

Q

$. 202. 223. 224. 225. 226. Denique ad confuétas,

quas contra defectum tot gratiarum efficacium

)

j

movent, querelas refpondetur.

Ti

$. 197.

qu

AR omnibus hucusque dictis fruftra obftáne

ext

tibus, fevere exiges, ut tandem rotunde de:

finiam, an in mea, quam de divina gratia, et

f al"

libero arbitrio fcripfij, explicatione voluntas

J ]i

noftra gratiae motui refragari queat, vel non

queat. $Si dicam, quod praefenti, et efficaci

!s 1)01*33».

gratiae voluntas deeffe poffit, Deus , quos

jus d*

voluerit, actus tuto, ac znfallibiliter obtinere

non poterit ; fors eniim voluntas gratiae non

qui ?

confentiet: fi vero concedam, quod volun-

j

tas vim gratiae nünquam fuüperare poffet:

yum?

tunc gratia jam eft fe fola ratio fuffiiciens, ac

n

proin plene movens, ut voluntas fuuüm de-

a H

cretum tanquam caufa mera efficiens edatj

j

quod meam de libertate

evertit,

Wdoctrinam. penitu$

focin

$. 108.

P

"n

y

Jam ad graviffimam hane, maxinteque dif-

qii

i

T d

ficilem quaeftionem refpondeo duo inprimis

lcïala n

verba immobilia, et ipfa aeternitate infinite

fortiora.

Quorum primum eft: Qéàod Deus

De^

9100 "oUlt , mon. decernit, boc mon eft, mom. erit,

p

e[fe mon poieft. — Quod vero Deus vult, ac de-

J

cernit, id eyit, 1mo jam efl, meque fieri uliate-

um

wus pote[t, ut mon fit. Kectius àutem etiam

j dc 119) 1

L23

hi

f

N

(

FE

o

$64

Tira&atus f. ecünäus.,

hic refponderem, quod dcinceps— multoties

repetam, fcilicet id quod Deus non decrevit

nihil eft,. de eo cogitare, interrogare, aut re-

-

fpondere nemo poteft.

S.

199.

"

Nunc vero propinquius refpondeo: cum

Deus aliquid. decernit, et proin ad id tribuit

gratiam eflicacem, illud nunquam deerit, li-

berum hominis arbitrium níotui huic refraga-

ä

bitur nunquam.

Cuius refponfionis ratio eit

j

fequens: Data ejusmodi efficaci gratia liberi

Íar

arbitrii repugnantia non datur, non dabitur :

f

quod non eft, nec erit, nihil eft. *) Quod

&üre

nihil eft, non habet fui caufam, non poten-

pi

(

tiam; quia quod nihil poteft efficere, poten-

ER

tia noh eft. Non datur facultas ad. nihilumt

Q

id vero, quod Déus non decrevit, eft nihil;

Qüg|

femperque erit nihil, immo cogitari ne qui-

(f

dem - poteft.

Ut quid de eo quaeiïiqïnem

inoves?

li

") Quod 6i iterato eccurrat animo, quod equidem

(

lad

ejusmodi actus nihil fit acígaje, attamen, quo

fit aliquid peffbile: tunc díco, quod quaeftio fit

pl'O ef

0f. q

non de actione poff?ili, fed de actuali, quam vo-

W

Dr

camus: nam quaeritür, num poft gratiam efficacem

RU

voluntas reapfe et ipfo actu, efficienter actum grá-

kn IN

tiae contrarium edere, id eft, facere poffit, u

3

BIN

exiftat. d actum mere poffibilem, utpote qqi

pelh(

ex tua opinione aeternus eft, non requiritur Vi$

»

creata.

Potentia, et facultas nom datur, nifi4

»

RU

exiftentiam.

*

?)hgat

$. Q,Qo.

p

Caput XI.

165

S&. : 206.

Nl

Ut vero totum brevi fententiay et ad ip-

M&

fum captum explicem, in tota hac caufa nihil

u

aliud verum eft, quam tria fequentia ::In ge-

nere caufae motricis, feu moralis primam par-

tem confert lex aeterna in omnibus praecep-

tis moralibus latens: alteram partem tribuit

"N

gratia; quibus datis, liberum arbitrium ex

Ui

propria vi fuam quoque, id eft, tertiam par-

j

l

tem (puta femper in genere caufae motricis)

rl

addit.

Haec fola funt vera, extra haec nihil

fi

t

quaeri, nihii cogitari poteft Haec Deum

j [

tanquam primum omnis boni principium con-

vbitut

ftituunt, et libertatem creatam in pleno vi-

N

gore relinquunt, ac veram imputationem ex-

l QOW

plicant. "Tota obfcuritas, prout ego arbitror,

y

in eo efít, quod de potentia ad nihilum , de

MW

actu non futuro, id eft, de eo, quod non eft,

d

quod nec cogitare poffumus, laboriofe adeo

g

difputemus.

J

20I.

3ua€ü j

Et fic de conco.rdia gratiae ac liberi arbi-

trii ad actum juftum, et ad finem ultimum

uod eqlü

probe facientem fat apte dixiffe fors tibi vide-

lr[;lm

d i

bor.

T

i

Aft de actu iniquo, et fini ultimo re-

qua

m&

pugnante quaeftionem longe acriorem mo-

dha

ji

mefïïc "

vebis dicendo: "Si nihil fieri poteft, quod

j Db

gU

? Deus non decrevit, et per gratiam efficacem

a

-h

" perficere non ftatuit: jam, quid de actibus

m

iU

"jniquis, et quid de falute reproborum dicen-

r

v

g

"dum erit?

Cum Deus iniquos lege fua ob-

bfervent2

"ligat, an non vult, ut eandem o

^ nix'.unl

L 3

du

x66

Tracatus. fecumduss

"Num gratia mere fufficiens nohrdatur ad:

"actum juítum, utique nunquam futurum ?

^Nunquid impoffibilis erit ejusmodi recta ac-

"tio in homine peccaturo ? An Deus non

? vult omnes homines (utique etiam parvu-

?los fine baptifimo decedentes) falvos fieri ?

"$i non vult, quomodo ad talia obligat?. Si

"vero vult haec omnia, quae tamen mon

"fient, qua demum ratione, aut quibus argu-

? mentorum ponderibus tuam fententiam tue-

"beris, quod voluntas Dei, falva libertate

"creata, nunquam fruftretur, fuüperari nun-

ll

Q

"quam pofüit ? Et quis ad haec

T

^

omnia 1'e-3

"fpondebit ? "

Qu

(irj

$. 205.

ïl()nl

^ Et ne forte ad tritam illam refponfionem

"confugias, qua dicunt, quod voluntas Dei

l

"haec omnia z zntentione, licet nion 2n exec-

It l

"tione fibi habuerit propofita: nam, obfecro!

lts

?quid habet divina voluntas in intentione?

hum

? An poffibilem falutem ? An aGualem ? Vel

bus ]

"qullam? Si primum, tunc divina voluntas

Derfe

? otiofe aliquid intendit; nam, fi falus poffi-

Wetin

"bilis eft aliquid, tunc talis jam eft ante om-

MU

?pe divinae voluntatis decretum.

Si fecun-

m

"dum: tunc idem habet in intentione, quod

dRTa

?jn executione ; nam falus executioni data

(

li

"utique actualis, et exiftens eíft ; qualis in

mbus :

x

"reprobis minime datur. Si denique tertium,

li ln

[

^tunc divina voluntas nihil intendit, nihil

Rfa Ut

" vult, ac proin nihil habet in intentione."

fentem |

$. 203*

—

162

Caput XI.

$. 293.

ul

WW

Quantacunque horum argumentorum fit

eravitas, fupremae tamen divinae voluntatis

Ml

J

majeftas aliud dicere non pertmittit, quam fe-

quentia: quidquid Deus non decrevit , illud

E

5 I

adeffe non poteft; et quidquid decrevit, illud

nunquam aberit.

Ne fcilicet coram Deo ali-

I

quid vel parum contra, aut praeter ejus vo-

i

luntatem a fe effectum fuiffe, gloriari queat.

Qy

amï

Jam ad argumenta haec pene ineluctabilia.

fi

Itaque primo Deus nunquam habet aliud in

Jibet

intentione, et aliud in executione ; fed omne,

r 1

quod intendit, infuperabiliter etiam exfequi-

a 1*

tur. Alias voluntas creata gloriari poffet, fe

divinam voluntatem fefelliffe, et ejus inten-

tionem a fe fuiffe elufam.

, 204.

(mïxof

yontá

Iam quantum ad. voluntatem falvandi om-

nes idem dicendum , quod de voluntate om-

DUM

nes ad.juftitiam perducendi: fine propria

p d

enim, vel aliena juftitia neminem falvat. Qui-

j

j

bus vero vel propriam, vel alienam juftitiam

kaiv

J

perfeveranter tribuit, illis certam falutem im-

2 VO ^

pertitur.

Quando itaque explicavero, qua

fs P

ratione Deus.in hominibus peccaturis jufti-

tiam, feu actiones juítas intendat, jubeat,

data gratia mere fufficiente obtinere fatagat,

]

oD

tunc pariter intelligetur , quomodo in homi-

qon

j

nibus aeternum perituris falutem eorum ve-

j

o

lit, intendat, atque ad eam affequendam (fru-

l,

ftra utique) obliget. Quantum vero ad prae-

gl

fentem quaeftionem de infelicibus illis p

arvu-

44

lis,

,j

m

J!

168

Jratatus. fecumdus.

lis, dicendum eft, quod Deus eödem modo

eorum falutem voluerit, quo modo Adami

f

obedientiam voluit; utpote per quam obe-

al

dientiam falvandi fuiffent, tanquam homines

fine ufu propriae libertatis, et fine proprio

merito morituri.

Merita Chrifti reprobis in-

lj

fantibus tantum profuerunt ad falutem, quan-

tum Adamo profuernnt ad obedientiam, ut-

f

pote in cujus Adami velobedientia, vel per-

ü

vicacia tota horum parvulorum caufa, et fors

li

continebatur.

Parvulis vero electis ( quod

H

eft beneficium electionis ) merita Chrifti non

C0

tantum ad nunquam futuram obedientiam

tl

Adami, fed infuper ad baptifmum, aliave fa-

]utis auxilia reapfe futura, in iinmcnfum pro-

?GH

fuerunt.

fr

$.

205.

l

oTota itaque obícuritas'in eo eft, qua ra-

D

I

tioné Adamus, aliique peccantes ad actus ju-

bit

ftos nunquam futuros, nunquam a Deo de-

W

cretos, ac proin impoflibiles lege aeterna ob-

f

q

ligari, et data non equidem eflficaci, fuflicien-

te tamen gratia incitari potuerint.

Quid eft

di

qt

in injuftis aeternae legis obligatio ? 1In his

ten

quíd eft auxilium gratiae? videtur enim quod

utraque ad impoflibile aliquid otiofiflime fit

COII]P arata.

'

m

$. 206.

»

»

fün

Iam refpondeo tandem: lege conftringi

dCtu

gratia füfficiente füblevari, et adjuvari, et ni-

Tj

hlj

hilofecius legetn violare fequentibus explica:

m(m

tur.

Caput XI.

169

il

tur, Deus iniquis aeternae bonitatis fuae fen-

M

fum praebuit

Gratia fecit, ut feníus ifte

10

Iy,

'acrior fieret

Et iniqui aeternam bonitatem

nihilominus non funt fecuti. Seu aliter: Ma-

Of

jv

nus dextera mel dulcifümum iniqüorum ori

p

1009

t

immifit.

Manus finiftra, . ut fenfus magis a-

i

cueretur, mel illud 1mquorum palatui pro-

ll

u

fundius indidit

Sed iniqui illud non deglu-

W

N

tiverunt. *) Haec breviflima funt, facillima

infuper: et extra haec ad praefentem caufam

LU

nihil verum eft

nihil quaeri, immo nihil

j (qü

rdf l

cogitari poteft^ Peccatum fic plene intelligi-

tur

nam fenfum infinitae bonitatis non ífe-

etttd

a j

qui, eft defectus infinitus.

m QW

*) Idem etiam accommodate ad meam libertatis de-

acterna

finitionem fequentibus exprimi poteft

lex, et eratia ad obtinendum actum juftum, et

ad ceníftituendam pro eo caufam moralem fuas

W.

partes jam contulerunt

quia vero liberum ar-

dac N

bitrium caufam moralem de fuo non complevit,

ideo caufa moralis non erat fat eflicax ad cau-

19*

fam efficientem fatis movendam, et actus ille

&C['"ï ^

exinde effectus non fuit

Haec tamen explican-

mfn

di ratio mentionem facit actus, qui non datur;

u

ac penitus nihil eft, et ideo fummam fimplicita-

tem non attmgit

n

etil qüU

$. 207

fj

WVerum hisce tibi nullatenus erit fatis fac-

tum; acriter enim inftabis dicendo: " Quor-

" fum movet in hoc cafu lex, et g

ratia ? Ad

55

actum non futurum, qui in tua opmïone eft

coniï

"nihil? Nonne fic ad nihil movent, ac de-

uväf

nique motus non eft

non Cillll motus

bu S exrlh

»

a ll"

u

L 5

170

Tra&atus fecundus..

? aliquis intelli

?tendat ? "

gitur, fi ad nullum ltermlinumg

[ü

er

$.. 208.:

Pt

Antequam refpondeam , duo notare de-

Iic

beo

lu

Inprimis. in omni lege morali latere.

aeternam illam.legem , quae Deus ipfe eít:

hanc infuper.legem aeternam, feu divinam

bonitatem a nobis fingulis vicibus exprelfe .

5

»

fentiri, quoties animo noftro lex moralis oc-

5

cürrit; prout agendo de lege aeterna aperte .

i

oftendam. . Alterum eft, quod . duo.in vo-

»

ü

luntate noftra fenfus difcerni debeant. Unus,

Iuj

extrinfecus accidit, quem mens ab aliena cau-

:7

Quj.

fa recipit, et patitur tantum : alter ab ipfa.

voluntate producitur, eftque.decretum libe-.

b

gtati

rum. Fere, ut exemplo. materiato utar, fi-

R

cut alia vice manum tuam modo alter quis-.

Wt

piam movet, modo. autem eandem, moves;

Te

ipfusmet.

$. 209..

hi

Tam ad grave argumentum: me refpondere-

Hli]

(I1

poffe. arbitror, fenfus ille a lege aeterna, et

Ü

"t

a gratia veniens. non. eft motus aliquis, qui.,

0l

li

voluntatem ad terminum aliquem,, aut ad lo-

"IQ

cum aliquem moveat : fed eft merus gufta-

AQQMRLM

tus aliquis, quo. bonum illud . immutabile

mens etiam fine electione, et abs conatu fuo

percipit, ac deguftat, et adjuvante gratia ve-

Pofje

hementius percipit.

Iam fi illud bonum li-

Bo f

bero quoque decreto fuo complectatur, da-

UUGm

bitur actus juftus; fi vero hoc omittat, bo-

Aille

9l

V

* num-

L

Caput X J.

171

at

numque immutabile, quocll guftavit, n—egliga.t,

erit peccatum.

Iam mera guftato nullum,

prout jam dixi, terminum requirit, fed eft

j

notio fimplex, ac propri

a indole jam abf?-

Ms

]uta.

u

$. 210.

-

(

? Aft data gratia mere fufficiente num ani-

" mus. poteft actum juftum edere, vel non

o

Qfa

? poteft ? Si non poteft, quomodo intelligi-

"turlibertas? Scilicet talis gratia ita eft futfi-

]i d

0.1l

"ciens, ut nullatenus fufficiat: et fane, com-

; U

"miferatione, non reprehenfione dignus eít,

ena d

"qui bonum illud non egit, quod agere non

d

"potuit, /Si vero actum etiam juítum fola

a j

"gratia fufficiente adjutus poteft edere, tunc

m

? jam aliquid fieri poteft, quod Deus non de-

"crevit, efficere no

qui

n ftatuit ; id qflod acerri«

?me negas."

en D

$. 21tI.

Ad hoc argumentum Thomiftae, aliique

multi refpondent, quod ftante gratia mere fuf-

ficiente, ecfi Deus talem actum non decrevit,

3etemä-

voluntas creata actum juftum edere ne qui-

jiuss (

dem poffit.

Vehementiffimam vero exinde

g

" gu?

accufationem de negata libertate fuftinent :

Ü

d

etfi fub immobili principio, quo certiflime af-

mmm

feritur nihil, quod Deus non decrevit, fieri

conat

poffe, etfi, inquam, füb invicto hoc princi-

pio fat tuti lateant.

Tantus vero horror,

j bon?

quem doctrina Thomiftarum excitat, mere

ex illegitima libertatis definitione nafcitur: fi

enim

g

172

JvaGatus fecundus.

enim facultas agendi et non agendi libertatet

Tot

conftituit, etiam in peccante facultas bene a-

^di

Iiat

Avl

et quidem proxime requiritür.

Vides

ter

plane, quanta mala ex definitione illegitima

Ca]

oriantur, et quod meliorem libertatis defini-

$

tionem tritae illi; ac vulgari haud otiofe fuf-

be

fecerim: Eminentia divinorum decretorum

bt

cum confíueta libertatis definitione componi

hi

non poteft: licet eandem ad captum aliorum

[^0

ego quoque frequenter adhibeam.

Dum ve-

ro de fumma rerum agitur, feveritate, et ac-

curatione metaphyfica neceffario utendum elt.

[l

"

b

li

$& 212.i

(Uaer

lam proxime, et ex mea fententia ad

ID n

1

tuum argumentum refpondeo: nihil habeo,

biti

quod refpondeam: et ne exinde te viciffe jam

Dond

putes, addo, quod tu quoque non habess,

p

n

Actus non futurus nihil

de quo interroges.

(ife n

eft, ac proinde de eo nec interrogari, immo

fenf

nec cogitari multo minus aliqua pro eo cauia

*s

'36!0]

aut facuitas aflignari poteft. iNefcis profecto,

T e

quid quaeras: et ego neício, quid refponr

at

deam.

eci enim men pote]ï, quüd nibu eft:

) ülH:[(

prout ex fan&o. Auguftino iterato dixi: Tria

L

hHQQ

qi

in homine peccante tu et,ego facile intelligi-

1us, prout fupra jam dixi. Scilicet Deus ta-

L.Eng l

lg $

hn homini fenfum aeternae legis indidit, gra

Pflos

tia eundem acuit, homo hunc fenfum non

) «

eít fequutus, de fuo nihil addidit.

Haec fola

funt vera, et clara fimul: libertatem plene

SUm

explicant, et fimul oftendunt, peccatum in

mera

Iur) CUH

Capur XE -

i

Kten ïïfiära negatione, omiffione, et 5011 in ajente

Wi

Batura confiftere, ac denique in defectu ae-

W

M

id eft, fummi boni, quod pec-

Y

ternae legis,

Id .'quod

s

éans peílme negligit, confiftere.

fs

S. Auguftinus quoque pro certo habet, Íícri-

bens rrallat. 1. in Zoan, ; Manifeftum eft, quia

oid

eqat

feccatum nibil ef.. Extra haec nihil eft verüm;

(

hihil, quod in difceptationem, vel intej;rogam

üonem venire quécat.

3

pu

SPMEDN

emduo-

Ex his, fi rite; ac diü expendantuf£, le-

eitimum refponfum accipit illa quaeftüio, quà

Qquaerunt, an, gratia efficax fuam etlicaciam

fibi intrinfecam habeat, vel an ad liberum ar-

!

3 mþ

bitrium congrua duntaxat fit.

Ad hoc re-

ol

fpondeo, quod gratia fit intrinfece efficax, in

quantum vires fibi proprias, et non a volun-

In eo autem

tate noftra acceptas habet.

n

u

fenfuü, quafi fe fola, et fine adminiculo libe»

iae voluntatis ad actum moveat, gratia nun-

r 60'51:i

quam eft intrinfece efficax, fed congrua dun-

[am

tixat

Scilicet, fi gratia. efficax fe fola eft ra-

q

Tf tj

tio fufficiens ad movendam voluntatem, eét fi

)

"T

haec quoad decreta fua eft méra caufa eff-

) dm 2' "

Ciens, tunc periit libertas, et omnis imputa-

jeime

t£io.

Si vero grátia habet quidem vires pro-

g*

prias, attamen fe folis non fufficientes, et fi

ndldlt, :

àd concipienda voluntatis decreta vis liberi

f

arbitrii nedum in genere caufae efficientis, fed

i

, H

etiam in genere caufae motricis requiri dica-

P E

m ti-

e

tur? tunc genuinam gratiae ellicacis idea

bi |

mr*

l

Bs

174

-Tra&atus fecundus.

uf

bi formaf*ci, quam tamen gratiam - congruaim

recte vocant.

Nam eos, quos elegit Deus,

üpi

i

id eft quibus gratiam efficacem largiri decre-

vit, Deus ita vocat, prout fcit congruere ita,

Cip

lun

ut de fuo arbitrio addant, quod gratiae effica-

cideeft. Etficgratia primas tenet, Si enim

lis,

haec non praeceffiffet, liberum arbitrium fuam

pr

partem nunquaim addidiffet.

Sed hac ratione

nol

etiam veraimputatio habetur: nam libera vo-

pati

luntas aliquam vim de fuo addidit, quae in

per

gratia non dabatur. Scilicet nec lex, nec gra-

tia, etfi efficaciffima, fe folis funt ratio fuffi-

ciens ad movendam voluntatem! nifi volun-

J

:Jäfu

I]]

tas de propria vi aliquid addat, decretum ad

recam actionem nunquam fequetur, fequi

Tulis.

g,

non poteft, eoquod fufficiens ad tale decre-

tum ratio defit.

Et in hoc intelligitur fiu-

BU

.dtffïw'm

penda creatae libertatis eminentia, quod defe-

ctus caufae motricis per partem aliquam pto.

lts

pria efficacia fupplgre queat.

TU i

S.

214.

d

"ü: f

Unde ilud quoque eertum habetur ab

" efünt

omnibus iis libertatem penitus auferri, qui

eCTevit

docent, quod mens rationes in alterutram

partem

praevalentes

neceffario Tequatur;

quod rationes infirmiores contra efficaciores

ü't'&S n

fequi non poflit, vel denique, ut aptius lo-

quar, quod tota determinatio a lege, et

rationibus veniat.

Sic

gratia, aut

aliis

enim voluntas in genere caufae motricis nule

Aum partem habet, in hoc inquam, genere

cauíae.

L

'l C aput le

175

"eaufae non agit, fed agituf tantum, et in con-

AUE

Jus,

cipiendo aliquo decreto manet mera caufa ef-

n

ficiens, quod quidem omnibus caufis et prin-

t

cipiis non liberis commune eft. Denique vo-

]untas in horum fententia intellectui eft fimi-

j

ö l €Tx

I

lis, qui ad concipienda judicia ab argumentis

praevalentibus rapitur, vel eadem voluntas

fï[

i

noftra omnino inertis corporis conditionem

[u

LUA

patitur, quod in eam partem fertur, in quam

Áv

per vim majorem urgetur,

z

f lo

o 215

Ü

tjo i

Tuvat vero eadein aliis verbis, et ad fcho-

]fl IOIU

larüm fenfum defícribere.

Nulla itaque res,

retutm &

nullus actus, feu liber, feu neceffarius, fiet,

n (eqk*

nullusfierij immo ne quidem cogitari poteft,

je d

quem/Deus non decrevit, praede[linavit, p«ae-

m

determinavit. Resextra Deum, quam Deus

Y d

non'primo, et quidem fe folo decrevit, eft

quam

"05 'ens, cbimaera eft, cujus nulla in mente

noftra imago, aut notio dari poteft, Seu re-

ctius: fola ea cogitari, et fieri poffunt, fola

ea erunt, aut potius funt, quaé Deus primo

hzbe» )

li

decrevit.

Utinam aliquando de iis quaeftio-

7l

h

nem movere defineremus , quae cogitatum

j

r

noftrum omnem fubterfugiunt! Tota obfcu-

j

ii

ritas in €o eft, quod itrito conatu eorum ima-

j

diac

ginem in nobis formare velimus, quibus nul-

: apüuh

la imàgo, eoquod nihil fint, refpondet.

Res$

j Rgeï

miferanda! quod de nihilo operofiffimam dis-

vjj

putationem cum periculo divinae Majeftatis,

g

9f

aut humanae libertasis moliamur.

—9- 2/160

i

J

h

176

Tratiaius fecundus,

216

S.

Sed etiam a contrario, fi Deus aliquid de«

X

crevit, illud infallibiliter efficiet

neque enim

»

ulla labes temporum, ullus cafus, vis ulla

»

confium omnipotentis evertet aliquando.

ä

Decreta Dei nunquam mutabuntur, tiunquám

in minima fui pafte, aüt in quacunque confi-

deratione früftrabuntur. Quod fi rurfus quae-

nc

Iq

ras, an divina decreta, quoad effectus liber-

be

tati creatac obnoxios faltem, poflint fruftrari,

0b

breviter refpondeo: Actus liber, aut quis-

Tde

cunque contra, vel praeter divinum decre-

t£um SVCHICDS, nec ame, nec a te COgltaH pO-

V

delj

teft

Obfecro! ne quaeítionem moveas de

li

Q

€o, quod ex nobis neuter cognofcere poteft

CL

'Tu nefcis, quod interrogas: non indignabe-

peapan

risutique, fi ego nefciam, quid refpondeam.

Scilicet non advertis forfitan, quod ea, quae

]]d h

RCCd;

praefens paragraphus habet, reapfe fint ea-

(Ll

Qt) ?

dem, quae in proume priore contenta funt.

Kteant

Dices:

" Scire vellem, num aliquando

7055 n

dum

cum munore quis gratia rectum agat

1men

alter majore adjutus auxilio peccat.

E. g

Cunk i

" Primus confidérato corruptae naturae impe-

AL dl

"tu, hofüli fuggeftione, aliisque adverfanti*

TU od

"bus habetgratiam, aliaque auxilia velut tria

? ad octo ita,

it de libero arbitrio debeat ad:

Omh lta

? dere quinque: et in tanta Vmcendl difficul«

h

"tate nihilominus recte agit.

Secundus cufni

T'aro Q

"auxiliis ut quinque vincit, de fuo nonnifi

Dto; j

*Iam

? velut tres partes addens,

J ertius quinque

36

licet

d 'Orfy

Om' I

Caput XI.

177

"licet auxilis adjutus, et etiam tres dunta-

l

H

?»xat partes addere omitcens peccat. Iam quae-

m

"ritut, an in datis exemplis ex tua doctrina,

lil

"haec, quae mox dicta fu

T

erunt, cont;ingere

" queant? "

Wuü

'Ad argutum hoe argumentum inprimis

T

non admodum opus hàbeo, ut refpondeam z

nam quidcunque horum dixerim, mea de li-

bertate opinio valere poteft. Ut tamen tibi

U, W

obífequar, juvat faltein per modum conjectu-

qie

rae. aliquid adícribere.

Itaque falfum eft,

m

W

quod nedum in jufte agentibus, fed etiam in

jl

delinquentibus vis ad re&um impellens ali-

v

quando fitminor, quam vis ab eodem revo-

T

CaDs.

Semper, et in quavis mente ratio non

Q

i

peccandi eft major , quam ratio peccandi.

Qonö»

Alias peccans reus elfe non poffet: quis enim.

ju!

accufabit.eeum, qui majorem rationem eit fe-

]

d

cutus? Omnes delinquentes, etiam quamdiu.

I

4 Il

J

peccant, intime perfuafi funt, fe melius factu-

(u

YOs, fi non peccarent: quod fieri non potlet, ni-.

T

E

)

tra peccatum

fi mens majorem rationem cor

J

cerneret. Quare data exempla inprimis emen-

l/'cät(

dari debent: ac proinde demus primo quin-

at

i

que gradus gratiae, fecundo, ac tertio feptem

a dv )

enu

momenta ad juftum impellentia.

"

j

D

M

Jam refpondeo. quod mea pace fors non

i ii

raro ex duobus aequalibus auxiliis adjutis

prior, non item alter rectum agat.

Immo

eümdw

1

etiain, e.g. quinque viribus inftructus bono for-

j

amplecti

ts

(U

fan, forfan, inquam, confentiet, quod

L

4om, I.

Qmit-

178

Jva&atus . Secundus,

(

omittit ille, qui fex £raduum robur obtinuit

[i

Si enim dato certo quopiam auxilii modo om-

nes confentiant:

eo autem non dato nullus

D

confentiat, omnia peccata, et merita erunt

il

i

aequalia; nec major erit obedientia Abraliaé

volentis filium immolare, quam beneficentià

pt

TK

Rebeccae potum paranymphi fui Camelis tri-

buentis: omnium feilicet libera arbitria aequa-

[r/

T

em de fuo portionem ad actum juftum con-

gerrent, et fic aequalem omnes imputationem

I

I

jücurrerent, quod nullatenus admittendum.

Q0i

" Sed fi in aequali conditione ünus gratiae

W

confentlat, renuente altero, quomodo Deus

Targ

?prioris obedientiam et fecundi pervicaciam

t

?ypraevidere potuit? Nunquid ex 1pfo actu

"futuro hanc praefcientiam haufit ? "

Qite :

Neutiquam. XNon enim Deus ex rebus

üne :

res quascunque cognofcit; fed ex eo;

quià

(f

i

Deus eft. Vide $um r80.

CQ

qQ

"Cur vero in tanta ctequahtate unus prae

Eu Af |

?altero rectum fecutus fuit 2"

El lm]

LYerc

Refponüo eft facilis: Qma gratla urgebat,

Hd]Lm

et per partem ideo, quia voluit homo.

QUge

? Aft, fic nonne fe1pfum ab homme malo

hg

» d1fcrev1t

Ícriptum eft autem:

uis te di-

1]

uüe

" fcernit ? Qyzd autem babes, quod tiom acct-

md LU

"Plftl ? PEI

n(*g[l'i

Si de proximo fit fermo, utique major eft

BN

Qra]

Il

gloria in eo, qui acrius, qui difficilius, qualti

äüxjha l

qui facile; vel omnino non pugnavit, prout

jvi-

6) Sap,

d

a

Caput Xl

179

L

divinae litterae frequentiffime, ac fenfus inti-

mus, teftatur.

Vide $. 160..

Si vero de

po:

prima ratione; et de fuprema laude quaera-

vll

tur, folus Deus totum ubique obtinet. Nam

1

difficilem victoriam aeque ac levem Deus et

lii

d

primus et folus; et totam; et abs omni ratio-

"

ne, ac fumme gratuito; ?nfallibiliter infuper,ac

mehk

10

in[uperabiliter decrevit, ac obtinet.

Nam;

nifi Deus totum ordinem fic mftrquH'et num

tum W

libertas de fuo tantam portionem addldlfï'et?

ii

Immo in hoc ipfo magna divini beneficii pars

Bd

continebatur, quod mentem hanc pugnae gra-

vi adeo unnhfcrlt, in qua tam gloriofe fupe-

!S gmh

joD&

raret.

Scilicet certamen forte dedit i, ut

M

winceret. D)

äOæ

Demqup fingamus; quod ad caufam ifi 58-

b

nere morali Complendam octo vires fufficiant;

turic faltem octavam partem liberuni arbittium

g

de fuo debebit adderé; nam fi hoc in genere

;809"

Caufae moralis de 1uo prorfus-nihil addat, et

actum ut mera caufa efficiens edat;. libertatem

Ti

aut imputationem omnino omnemi tollimüs.

Si vero ut caufa moralis vel octavam parteiid

adjungat, etiam de hac octava parte Omnes

naüäb

m0

quaeftiones; quas in hoc fcholio proponiss

debebis 1piusmet folvere;

INam feptem au-

g n

.EX w

xilia extrinfecus volüntati advenientid; Quo

gus j

maxime notandum; in voluntatem taüquarmi

in caufam efficientem vim fuarm pfaeviam; et

inoralem exferunt:

hon vero eadem feptemi

qu

auxilia in eandem voluntatem, prout haec pe£

d

j

M 2

modüfä

s

&) Sapitif, 13, 10,

Mp

J

8e

"ra&atus. fectindus.

mod&m cauffae moralis oc

(

D

Eaüam' portïonezä

praeftat, agunt.

n

Nam fi liberum arbitrium etiam quoad o€;

lu

tavam et ultimam partem anté fe habet cau-

fü

fam motricem, feu aliquàm nioralem caufam

priorem,. tunc quaero, anilla in fuo genere

XI

Tit fufficiens feu plena, vel an non fit plena?

QÜ

Si primum, tunc libero arbitrio nec octava

tc

pars ullatenus imputari poteft, Si vero alte-

T

rum dicas, tunc pergo, an defectus ille fup-

TX

pleatur per novam caufam exteriorem, et fic

Vid

libertas rurfus nihil in toto habet, nifi ut me-

!

1,[

yà cáuía efficiens.

Si vero hunc defectum

!

libertas noftra fua vi compleat, tunc debebis

Q] e

Ü

omnes, quas excogitafti, moleftias ipfusmet

etiam in hoc dimidio octavae partis toleraré

$i denique etiam dimidio huic; rurfus duas

)

caufas morales praevie affipnes, tunc perpe-

lum

1]

tuo quaeram, num l'iberum arbitrium ex prio-

I!ii

10)

xeratione fuífliciente, vel non futliciente vim

Vint

fuam moralem conferat; et tunc vel omnis

du

")

li

peribit libertas, vel denique fateri cogeris,

41 m

quod voluntas in genere cauíae moralis mea

pace faltem centefimam partem praeftet, quin;

"t

Yi

quoad illam minutiffinai partem , rurfus

W

.

priorem caufam Íítatuas inotricem;. meam

lr

ïL'i?e d

quaeftionem, an ea in fuo genere plena, vel

Ts «

non plena fit, vel unde plena efficiatur, in

hmlls À

jnfinitum ' repetam.

Probe tamen advertas,

(

TU

quod auxilia a Deo minifltfata ex hucusque

dicis ad attum, prout jn genere caufae elli-

cien-.-

181

Caput XI. :

Gientis avolühtate editur, fint verae caufae mo-

xom

trices, et quidem priores,ac potiores. Eadem

tamen Deiauxilia quoad eam partem, quam vo-

u

luntas ut caufa moralis de füo confert, non

a

funt caufa motrix: funt tamen neceffariae, quae

(

^

à caufis motricibus quoad imputationem pro-

ximam maxime differunt, conditiones, fine

) guï

quibus liberum arbitrium minorem fuam par-

L

n

tem nunquam collaturum fuiffet.

Scilicet.u£

La

gro ii

nihil unquam vei fiat, vel fieri queat, quod.

baPabs! r]

Deus et folus, et

131-; 111

IJJ 1LiA£VeE

[AJUAL UL

ecreverit. Ins

13

) a

victe retinendum eft principium SS. Augufti-

ni, et Thomae: JDtus facit, Ut bomo velit,

LULi

üt f

j

Nonnihil diutius expende ea,. quae fupra $,

"

eNP

188. ct feq. à n?e fcripta fuerunt,

".

TU

]

äo' 2I7'o

)

tgkïïfx":f

Ex his tamen

n'ullatenuïs aliquod pericue

yis d

1um libertati creatae imminet: nam etfíi Deus

u

primo loco omnia, quae. fiunt, folus decre-

a

verit, proxime tamen non folus in mentem

"U

j

agit, non fe, aut füam gratiam tanquam cau-

bv

am motricem iutegre fufficientem voluntati

[on CO

noftrae adhibet, fed eam ita adgreditur, it4

H()fäh.s 1

vocat. prout fct, congrüere ei, quem elegit, ub

Düeï« qh í

vocantem von vefpuat.

Et fiquidem fua auc-

j

j

i

toritate doctor gratiae, id eft, fanctus Augu-

" u

ftinus apud. nos aliquid valet, velimus, no-

j

limus, cogimur gratiam. nonnifi congruam

Eüc aU,Tæ

at

admittere, hanc enim, id eft, gratiam, et

M

VOcationem congruam ,

ictum.

hucufv

3

'prout jam d

C.ü'a.,,

Caufae :

ad

185

Traäatus fecundus.

eft, docet in fuis ad Simplicianum libris, et

hos in ultimo, quem plene perfecnt hbro a)

conürmat

ï;

$.

218.

It

Quare magnopere attendendum, quod

plenque haud advertunt, quod Deus aliter

fe habeat, ut caufa prima, et aliter ut caufa

proxima ad quemlibet effectum.

Ut caufa

prima decernit omnia, quae fi funt, etin quan-

tum funt, decernit, inquam, prinius , folus,

ä

abs praevia vatione, pror[us pratuito, decer-

(l

nit /noi&ffime.

Pro qua veritate fanctus Au-

IliQ

gufanus fummo nifu perorat totis tribus ulti-

Vire

mls, quos fcripfit, libris. b) *)

'at]e

*) Quae vero non funt

et omma, lll quantum

Cen.

non funt, non habent fui caufam, ac proin ta-

r

lia Deus pon 'decernit.

Unde circa peccatum,

d

aeternam reprobationem, et omnes defectus, in

Tügg

quantum funt defectus, nulla Deus decréta con-

cepit.

Quale enim foret illud' Dei decretum,

fe fOJ

quo nihil decernitur? Si vero accurate [oqui

du

velimus, dicendum efít, fela ea, quae aliquid

f2

funt, Deum tanquam primam caufam decernete.

fOI& dl

S.

219.

* Q

TIam vero idem Deus, qui ut caufa primm

Ti

folus et unicus eft, tanquam caufa proxima

omnino admittit cauias focias.

Et quidem

caufas creatas emeentes adm1ttere omnes co-

iy

guntur, nifi quis extremam pene abfurditatem

P'it

tueri,

.lem

4) de Perfeverant. c, 21.

Brat

b) lib. de correptzon et arat äe praedejw SS

t de perfeverant,

&

133

Caþut X L.

tueri, et omnem agendi vim rebus creatis au-

t

ferre velit. Sic enim e. g. cognitiones no-

NU

h

y

ftrae non a mente noítra, nec decreta noftra

3 voluntate humana, fed a Deo folo eflice-

rentur.

$& 220.

s

k

eUs t

Sed qui in genere efficiendi rebüs. creatis

r

u

vim indidit, numquid iisdem in genere mo-

U

vendi nullam efficaciam tribuit, puta, in ge-

r

nere movendi, prout mens libera ad conei-

/jis *

pienda decreta fua praevie movetur ? Neuti-

u

[|

quam fane! Nam gratia divina, aliaque varia

(LUS

p

A

momenta ad, movendam voluntatem noftram

Qu

vires fuas, proxime exíerunt, adeo moderate

tamen, ut fe folis nunquam fint ratio. fuffi-

ciens, fed ut liberum arbitrium de fua vi fup-

n

Ü

plere debeat, quod rationibus motricibus de-

a m

[

eft. Unde etiam gratia, et lex divina funt

x p

(

momenta ad movendam voluntatem noftram

s f

; u j]

fe folis nunquam eflicacia, fed femper coniertia

pi &

duntaxat. Quare Deus folus, aut miniftra-

ln

qu

ta ab eo auxilia nunquam funt ratio motrix

j

fola aut integra, fed vim liberi arbitrii in hoc,

iüm il

de quo agimus, movendi genere fociam fibi

habent.

n 1

j

$. 22I.

uare do&rina Thomiftarum. omnino. eít

j o

adoptanda, quamdiu de Deo, tanquám caufa

o

primaagimus: dum vero. Deum ut caufam pro-

(ii

A

ximam liberorum actuum confideramus, Patro-

u

fequendi funt. "T'ota, prout

nigratiae congruae

arbi-

M 4

praffw"

ais

184

Tvatatus fectindus, s

arbitror, ob,-feuritrzs,-,r et vehementiffima:con-

!

»

tentio ex eo . nata eít

DEZI

» quod. "Thomiftae, ea,

qu

G

Deo tanquam primae caufáe conveniunt,

eidem tanquam caufae proximae .adaptave-

rint, et vicillim gratiae congrüae Patroni ea,

quae Deus tanquam caufa proxima agit, ad

explicandam ,praerogativam caufae

rimae

ä

non re&te adhibuerint: licet, quod

j

aepius

V

jam notavi, denfiffimae. nel

ulace huic quaé-

; E

Crg

Íüoni, quae jam

aliunde fat abftrüfa ef

L. ex

dl

€o inductae füerint, quod de actibus homi-

Viq

Hl

num, quinon erunt, non fünt, prorfus nihil

lr

funt, qui denique ne quidem in cognitionem

nh

sl

noftram cadunt, quod. inquam, de his acti-

bus, et de eorum cau

lh

u

:

fa operofiffime difputa-

Ü

n

rint Quae non funt, niflfunt: quae nihil

MU

3 00

funt, his nec caufa libera, nec caufa neceffa-

qu

riarefpondet. Quaeftio, an ea, quae non fünt,

&

[di

fieri queant, feu, an detur facuitas ad id, quod

poi

J

muhil eft, nunquam futurum eft, otiofa eft,

Tet

et ad implicandum intellectum noftrum facta,

*LMIIL

quod toties jam dixi,

uae quidem onniaà

1oiam, veritatem am

"

antibus, e

m() l]l

A

t infuper ferio,

e velim.

€o m

4c .diuv cogitantibus Ícripta ei'ï

U[a

4f

g; 2 22 e

Habn

Ultimo vehementifii

me inftabis fequehti-

bus :." $1 jex

in homine

Sal[

peccante, et gratiá

ta;mþ,

LT

"Íufficiens non datur ad a

ctum juftum, num-

li,

"quid utraque haec otio

fa

eft, et ad illuíio-

Oonem noítram de-

1 ffcam

"nem facta, quae. conditi

"terio-

j lib

n

f

185

: | Gaþut,i XL

W

"teriorem reddit,.et quam abeffe bonum fa-

"

saret? » Sed

IU

5- 223.

N

A

Ejusmodi gratia. equidem .non ad. actum

ilv

"n

datur, nullatenus tar

n etiofa eft, utpote,

Ü

quae ad finem fuum optime facit.

Prima

FNE

'jus ratio, ac proin finis ejusdem ultimus eft

tb

voluntas. Dei.

Deus vult, ut adfit; adeft:

lc .l.(x

ergo finem füum feliciter affecuta eft. Neque

L.

ad iljufionem, aut detrimentum noftrum com-

fl

TO

Qs 1

pa

46

ta eft: nam aeternae. legis fenfum te ha-

rfuxh»

bere bonum eít, et ope gratiae hujus legis te.

]]['qu'

fenfum, acriorem. habere, étiam. melius eft.

Ub :/Cn

T

"FPotam malum in eo eft, quod hunc fenfum

(

decreto.tuo.non fequaris; quae quidem omif-

« u

fio tota eft tua.

Nonne ex hoc argumento,

a u

il

quod. contrà gratiam fufficientem profers,

e Qul

M

etiam fimile contra Dei exiftentiam inftrui

W

JH

poíiet fequentem fere in modum: Bonum fo-

0U

n

ret, f Deus non daretur: nam Dego.non ex-

?mm Lita

iftente. peccata noftra non tam atrocia, im-

jen ?

100 nulla forent? Scilicet nullum. bonum ex

eo mutat indolem fuam, qu

i

od tu eo male.

jj

Utaris.

Sl 224.

:

Habet vero ifta etiam. fanctus, Augufti-.

nUS a : (£a fit, tit neque la botia, quae a pec-

T

cantibus epperuntur, wlo modo mala fint, — —.

fed maltim fit. aver[io ejus ab tncommutabili bo-.

Y g

l

))0, cí converfio ad mutabilia bona: quae tamen

À

i

NES

aver-

)

j "

€&) I;ibr,. 2. de lib. a

rbitr.kc, 19. et 20.

186

N

| Tra&atus. fecundus.

aver(io, quoniam non cogittir, fed eft voluntaria,.

digna, et jufla eam miferiae poena fub[equitur.

Sed it forta[fe. quaefiturus es,. quonom, move-

zür voluntas , cum fe avertit ab incommutabili

bono, unde ei ifle motus exiftat, — — fi enim.

mottis ifle, id. efl, aver[io voluntatis a Domino,

Deo, fine dubitatione peccatum e[t, ntim po[fu-

us auGorem peccati. Deum dicere ?. [Vom erit

Unde igitur erit?. iia

ergo ifle motus ex Deo.

tä

yuaerenti tibi, [i. vefbonideam, nejcire me, for-

za[fis eris triflior: [ed:tamen vera refponder:m.

I

161

Scivi enim non poteft, quod, mibil eft,^— Per.quae

fanctus Doctor vult dicere:. Motus ad pecca-

&f

tum eft nullus, quia peccatum eft. mera nega-

lu

tio, qua ad Deum nos convertere mere omit-

lx

timus.

Merae omiíliones, utpote merum ni-

(lg))

W

hilum non poffunt intelligi, non poffunt fciri;

et ideo fanctus Auguftinus putat, fe de hoc

Tion

interroganti, nefcire, quid debeat refponde-

bos

0n

re: quia fcilicet peccatum non eft motus, fe

omiffio motus illius, quo jufti, et recte fa-

Dios

cientes Deum fequuntur. mNolite de nihilo,

ahqw

difputare, et pugna de libertate c,þefïv'abit,,.

Ion à

doleoe

$

225.

ilom

"His. tamen oinnib'us» haudgr obftantibus

mRIUm 1

* trifte eft non eas a Deo gratias tribui, qua-

Nb

"rum epe actus juftus fequeretur. E cenr

d! gäm

"que quis afferere. poterit, non luctuofifli

füff:!; :

"mum effe, tot homines aeternum damnari:

" Haec. doctrina fors ad rationem faciet; a

ll WZSS

"fenfum vero acerbiflima manet, "

ä- 22/6'.

[

)

.)

187

Cafut XL

Ht

$. 226.

1

NU

]u

.Yam iterum cum inani fpectro luctaris.

J

Affume, fi placet, aliam doctrinam, et tunc

Mi

n

j

exfpecta, an propterea plura gratiae auxilia

fint tribuenda, paucioresque exinde homines

u

fint damnandi.

Dein apud te ipfum ftatue

Wh N

Mi

(fcilicet, ut idem femper repetam ) an doleas,

quod gratiae poflibiles, vel quod gratiae ac-

i

iuales defint. Puto, quód de defe&u gratia-

! Wq

rum poflibilium, haud aflligaris: nam poflibi-

)f n

les, prouttu forte voles, dantur.infinitae, et

per

efficaciffimae; a&uales vero ante divinam vo-

qd pBCL

luntatem vel bonas effe, vel aliquid effe,

m

nunquam, prout puto, afferes. Si vero ac-

tuales nec aliquid, nec bonae funt, nifi Deus

po

eas voluerit, de earum defectu, fi Deus eas

Yfiot

non vult, dolere nunquam poteris c). Repro-

u

bos, feu iniquos puniri juftum, ac proinde

xat Iel d

bonum eft: vel an audes dicere, quod im-

l

$o

pios puniri non fit juftum, vel quod juftum

g n

aliquid, bonum non fit? Si vero bonum eft,

(

b*

j

non adeo inhumanus eris, ut etiam de bono

al

doleas. Quod peccaverint, hoc folum elt

malum, de hoc dolendum utique, fed hoc

r

malum nonnifi a voluntate noftra

um bo-

at

num libere negligente defcendit.

ä

Oui tamen

g

defe&lus, quoniam eft voluntaritus, in moftra . eft

B

politus poteftates f& enim times illum, oportet,

à

t

"

i

ut nolis fi autmïz tiolis, 10f eritr.- d)

]

&f

CA-

en

?

€) Fid. Differt. de fin.

ult, $. 27 et deinc.

d

n

s

4) S. dug. lib, 2. de lib. arbit, C 20,

183

JYaGatus fecundus.

C.Af?UT DUODECIMUM.

IK

aQ

Ex mofwa libertatis defimitione etiam. divina

)

Hotrias explicatur.

16

227. Hic non inepte de divina libertaté tractatur

$i

C u

228. Quae quidem intellectu omnium. difficiHima

CU

putatur.

hi

,

229. Repetitur, quod notio libertatis inter caufas

morales fit quaerenda,

Yel;

ï

.

230. Deus omnia abs omni ratione 'a-gït..w

&m

321. Et in hoc confiftit fümma ejusdem, libertas;

Y

l

$. 227.

Dum de libertate

Q i

creata, quae ad naturae

Omnew

lem honeftatem requiritur, differo, utique itt

epte, et extra ordinem de,libertate divina

Rnda

feu '5

quae intellectu difficillima eft, tractabo? Aft

ka Q

haec tractatio. neutiquam extra orbitam no-

Ti

Ítram vagatur: nam ad oninem gloriam im

üt

Deum referendam hic conatus mire facit, et

Qur f

cognitio divinae libertatis ad intelligendam,

Qi

df

creatam, quae illius eft ect

ypon, ingens ali-

WE

quod Iumen miniítrat.

lotrie

5*. 228.

RI

, Itaqué cognitio divinae libertatis 'Theolo-

r f

dijn fu

1

gis adeo abítrufa videtur, ut eam, inter diffi-

ll

id

i.

ciliima myfteria recenfeant, mNam actus, ac

l

Ve m

decreta divinae. voluntatis ab ejus effentia,

C

feu natura non diftinguuntur, fed reapfe funt.

(

T0 w

épfa illa. immutabilis natura,

$i enim actus.

novi

Merui

Cauput XIL —

189

Iïovi damnae menti acmdele, eamque novo,

ac diverfo aliquo modo aflicere poffent, mens

n

illa mutabilis,

et variis eventibus obnoxia fo-

ret; quod qmdem nullatenus eft afferendum.

S1 vcxo divinae voluntatis decreta idem funt

m t

curm, immutabili natura, quomodo decreta illà

fclá

libera,.ac contingentia effe poíffunt? Seu àli-

ter vel actus ifhia mente divina abeffe poffunt,

W

vel non poffunt abeffe. Quidquid dicatur, neu-

ærum ex his potett mtelhbl,

i^

$.

2*9

j i

- lam libertatem neutiquam quaerere opor-

fet inter caufas efficientes ; tales enim fünt

l mülïï*

omnes cauíae etiam non liberae, fed ea quae-

v

renda eít in genere caufae finalis, moralis,

öxe dü ^

feu 3motricis, quális in folas caufàs rationa-

lea Cadit, et cujus notitia nobis a fen(u inti-

v

gt !

1lo, atque ab animi noftri experientia füppe-

tit, nobis 1nqmm, ratione praeditis, utpote

1 Jl

qui foli aliquem. finem fpectare, id eft, ali-

j

quam caufam moralem, feu rectius finlesi ha-

[[][CHJ

ueïüw

L

bere poffumus $

54

Si itaaue haec caufa

j

ngH

motri in fuo genere completa, et fe fol

futliciens exiftat,. nulla in mente rationali da*

bitur libertas.

Si vero huic utpote fe fola

u

non fufficienti, mens de fuo addit id, quod

j Ti

mte( dh

illi deeft, tcunc datur libertas, et intelligitur

vera 1mput*1t10

Haec vero libertás, et duae

p*

M

fj

eam coni'eqmtur

imputatio eo major erit,

Cju

quo minorem vim cauía finalis in mentem

j

4 109

qo

exíeruit, et quo plus Rroxnde mens ad ean:

j d

dem

(l

x

190

Traäatus fecunaus.

dem complendam ex fua parte addidit,.. Qua&

quidem jam faepiug dicta fuemnt.

$i^ 230*

Mentem divinam abs omni ratione decer-

nerealibia) evici. Infinita enim; et in omni

genere prima efficacia; nunquam aliquid fe-

ä

y

qui, neque ullam in infinitis actibus fuis ra-

tionem admittere poteft; qua ad agendum

d

CQ

quomodocunque moveatur, aut juvetur. De-

cretà divina funt actus divini: nonne horre-

V

ü

ret mens tua, fi quis dicat: actus mentis di-

vinae habet cauüfam creatam ? quod quidem

Qui

]Oa

fieret, fi Deus ad Decretum quodpiam aliqua

rationé moveretur, alliceretür. Quia jam

)

[

Deus nec in genere caüfae efficientis; neque

in genere caufae moralis; feu motricis fociam,

Qf

autpraeviam caufam, quantumi ad fuos actus;

et decreta; habere poteft, ideo divina voluntas

non partem aliquam, fed totami caufam mo-

E

* o2

tricem füpplet. Atque exinde eidem decreta

fua funt fümme libera; fümine, atque ex

$s

tegro imputanda. . Si de mente creata quae:

)

jatur, quare demum voluerit, refpondendum

[ec

&

Qrit: partim, quia vatio motrix urgebat , par-

S 234

iim, quia voluit. Si vero de Deo interroge-

Id;

tur, cur decreverit, nihil aliud dicere licebit;

T

$R

quam: qtia voluim.

Aut, quod adhuc fimpli

i

lqu

tius foret: olmit.

5237(

hger

$. 231

39b

à) Vid. tra&atum de primaverum vat, $. 52 et fed:

ha

Capu XILL

191

Qu

5.' 29I.

Quare libertatem divinam definio, quod

fit voluntatis fupremae [ine praevia ratione a-

T

gendi prima vis. En! fumma libertas, en fum-

ma, et pleniffima imputatio! Ex bonitate divi-

qont

norüm actuum et decretorum nulla caufa prae-

u

vianullafocià vel minimam laudis partem fibi

füy:

decerpit. Libertas tánta, quantam nos nec

gt

cogitatione affequ? poffumus, utpote qui prae-

qu

ye AU

viae rationi nunquam non obnoxii, nunquam

experti fumus, experiri nunquam poffumus,

as

quid fit abs omnis-rationis auxilio, et fe fo-

j qmt?»

—10, decer

nere. Quam inve[tigabiles viae ejus ?

if

d

a

Qis prior dedit i, et vetribuetur ei?

Ut )

Ü

$

a

Quoniam ex i

pfoy et per ipfum, et-in ipfo fun&

mb , æw

omnia, Ipfi gloria in [aecula.

M

d

Lf 0

Jos

CAPUT ULTIMUM.

Yi

imw j

Ad argumenta contvaria refpondeiur.

. quu

"

o U

t

2. Decretüm condendi mundum

4

233. Non ex eo eft liberim , quod abefï'e queat;

Qï

(f

(

fed ex eo; quod fine ratione fit conceptum:

d

ä

334. Nullum enim tempus cogitari poteft, quo

W, p&

id non fuerit.

p

«!

gt

235 et 236. Neque fignum rationis, quod vocant;

n

aliquam fucceffionem importat.

i

| a& J

237. Quae omnia in decretis noftris liberis intel-

ligere cogimur.

M

SZ

238: Si' de decretis divinis poffibilibus quaeratur;

50

^)

'90 239;

M

£) Ad. Roman. 13, 35 ef feg.

Nj

192

Jradatüs fecumius.

8

230. Nulla ad. haec refponfio debetu

IK

í

f qu'ig de

his quaeri non poteft.

a(

240. Neque per hoc'divinae omnmipotentia

n

e -'gli-

quid dérogatur.

0l

la

241. Scilicet de onmnipotentia Dei, ficut de eï—üs

E

immenhfitate,

fe

249.

t ejusdem deternitate mon legitimas. ideas

te

nobis comparamus z.

Ta

ä

. 243. Sed his longe altiores,

fi

i n þxibäiL

j tuendae funt,

Q

li

$.

27

ql!m

E;xgone decretum condendi mündum a vo-

i

^luntate Dei, quacum idem eft, abeffe non

2

"poteft? Et nonne fic Deus mundum tam

»

Pneceffario condidit, quam neceifario datur

Pvoluntas Dei, coquod, prout omnes faten-

ts

^

^tur, decreta Dei fint reapfe ipía voluntas

»

W

[

M

$5 Del ? 55

"d

$.

233.

"füci

Aft quomodo actus divinae mentis ab

ipfa mente differant, difputarb, aliorum-

fit.

Sed decreta divina non ex eo funt

libera, quod abeffe poffint, fed ex eo, quod

L'O(

Titm

1

divina voluntas eadem abs omni praevia ra-

l WV

l

tione conceperit,

IN mQer

$. 294.

i

lo (5

Si vero inftes, an haec decreta abeffe

paüüm

queant, vel non queant, ad meam quidem

1]

nt

caufam tuendam refpondere non opus habeo:

ii

five enim abeffe queant, five nequeant, liber-

tas

li

«

193

Capui XIII. :

ün

tàs divina ex eo folo eft falva, quod haec fuos

actus fe fola, et fine omni praecedentis ratio-

nis motu ediderit.

Ut tamen penitius tibi

i d

obfequar, refpondeo, quod haec .decreta

haud pofüint abeffe.

Nam non poffunt abef-

d €jlï

ífe, quamdiu funt; quia nihil poteft eodem

js

tempore efle, et fimul non effe: neque pote-

rant abefe, quando non fuerunt.

Cum enim

s Q

fint aeterna, nullüm tempus cogitari poteft,

C

110

uc

rint.

De tempore divinis decre-

quo non t

tis priore difputare, idem eit, ac de mora,

132

qu

L ^

aeternitate antiquior fit, quaeftionem,

j

lepijda,m fzmg, moyere.

"I

$.-235

i u

jb U

" Aft id mihi debet concedi,. quod volun-

? tas faltem in figno rationis fuis decretis fit

? prior.

Unde quaeri poteft, an non haec

d

? decreta faltem in priore illo figno rationis

" deeffe queant.

Apertum quippe eft, quod

? facultas agendi actione fua antiquior fit. "

; no

n 'ï

$.

226.

& u

m

Hoc fïgnum ratione prius nihil aliud dicit,

quam : uzum eft principium aiterius : unde, nifi

H & qU

tei

in divinis

w

pfum implicare velis, omnem in

iis fucceffionem excludere debes, et decreta

divina cum Dei voluntate perfecte fimulta-

nea ftatueee.

Et nullum proinde temporis

j

fpatium cogitare licet, quo decreta non fue-

äectew

i

rint: quam diu vero funt, deefle plane ne-

102

li

queunt.

j g

D

Tom. .

N

$.

67

T

T.

h.

194

Jra&atus fecundus.

$. 237

Si tamen ad intellivendam libertatem aé:

»

?

tus, adeo pertinaciter requiras, ut is effe, vel

»

non effe poffit, vide, an non proprium argu-

mentum circa actus mentium creatarum fol-

9?

Vere coegaris.

»

Decretum tuum liberum dic,

ä

quando poffit effe, vel non effe, ac proinde

quandonam in tua fententia fit liberum? An

tunc, quando eft? Minime! nam quamdiu

eft, non poteft non effe, ac proin fecundum

fün

An

lIQ

tuam fententiam ibi liberum non eft

forte 'tüum 'decretüm erit liberum, quamdiu

M

non'eft? 'Sed'eo tempore adeo non eft libe-

d

!

4 1

rüm,'ut'omnino non fit

Sentis, ni fallor,

ad actum liberum non requiri, ut pofüit effe,

fiad

vel non effe.

Poffe effe convenit etiam non

lo «

Do

W

liberis: poffe non effe nulli convenit; .quia

nihil eft.

Notio actus liberi, in quantum eft

MY

li

]e

liber, perfectio eft, et non defe&us, aut ne-

gatio

Scilicet libertas non eft aliqua quali-

tas actibus liberis inhaerens, fed eft denomi-

DJ)Ut

W

l m

natio extrinfeca, qua aliquis actus ex eo vo-

l

catur liber, quod ab ahqud voluntate is. Vel

Til

ü Cief'

fine fufficiente, vel omnino fine omnl ratió:

d

ne motrice fuerit editus.

Ut

r'qfhþn

$. 238.

LE

?"Sed quid de decretis Dei poHibülbus?

lgt

N

? An Deus non poffet velle alterum mundum

condere? Vel num forte Deus nil potefc

W

1

il

00

'"f'lCCl'C, nifi, quae modo jam fecit ? Quod

H»l )

HOq

"quidem eft divinam omnipotentiam aperte

negare.

)be,

Capué XIII.

195

"negare. Atqui tale decretum in Deo jam non

4

"datur: et, fi daretur, novum aliquid immu-

"

?tabiliilli naturae accrefceret, et cum eadem

?idem fieret.

Scilicet libertatem Dei, quam

gïl

"habet ad €ondenda infinita, quae nondum

| UM

. "dantur, explicabis nunquam. T

Q N

$. 239.

h

M

Dum de facultate faciendi ea, quae non

n

J

fumt, meurges, brevis mihi fuppetit refpon-

i

.

fio, quam in fimili caufa ex fancto Auguftino

jam fupra adhibui: . Quaerenti ti5i f refpon-

jafm

deam, nefcire e, forta[fe eris triftior : fd ta-

i

men vera Yefpoudevim fciri enim mom pote[t,

f&

Qf,

quod mibil efi.. a) Alter mundus, et omnia

)

ji

non extantia funt nihil: ad nihil non datur

1l

'mm

potentia; neque cogitari poteft decretum ali-

f

quod, quod libi propofitum habeat tihil. Ne-

&i

D

que ex eo meam refponfionem rejicias, quod

"m

"

mere poífbilia Cogitari poffe, et divinae om-

qu

nipotentiae propofita fors effe putes; nam,

[ du

etfi mere poflibilia in fe ipfis cogitari polfe,:

"D

demus; attamen Dei potentia, voluntas, ac

tite lj

decreta non feruntur in poflibilias haec enim

funt, prout tu forte voles, jam ante Dei po-

tentiam; utpote quae nihil poffet efficere,

nifi jam praevie poflibilia reperitfet. Dei om-

nipotentia non poflibilia, fed actual/a poteft

Qf

M

!

facere. lam atitalia, id eft, exiftentiaanteDei

mun

omnipotentiam, ac decretanon funt, nihil funt,

g

ac proinrecte refpondi, me nefcire, quid quae:

V

N2

Tas.;

et

m

i

j ^

8) Lib. 2. de lib, arbit. C. 20.

P

ii

19b

Jratiatus. fecundüs.

Tas: non enim iïnago, non cognitio eft, quae

nihil exhibet. Alter mundus nihil eft, cogita-

!:

rinequit: quare de facultate, et de decreto

faciendi nihilnoli mihi moleftus effe.

Fir-

miffime hboc unicum tene; /Vibi] cog:tari po-

teft, praeter Deum, et ea, quae Deus fecit, Vel

quod rectius dicitur: .So/a ea cogitay: po[futit,

quae aut Deus, &ut a Dee fat&a funt.. Et mul-

tam ex his pacem,

let inentis fatietatem ob-

tinebis.

5. 24 Ol

Etwwide, ne forte tu divinae omnipoten-

Vi

'iae, ejusque voluntati efficaciffimae plus glo-

pa

riae, quam ego, deroges, utpote, qui exi-

Yel

ftentia, feu, prout vocamus, actualia jam có-

h

gitas, quae Deus non fecit, non decrevit:

dum ego perpetuo ac conftànter affero: fola

Qu

ea dantur, ac proin ea fola cogitantur, quae

Deus decrevit, quae Deus fecit.

Ut aliquid

Qu

ad fui cognitionem te disponat, aut moveat,

neceffarium eft, ut Deus illud praevie fece-

&L

l

d

rit; alias non eft,. per nullam fui partem exi-

i

füit; quod per nullam fui partem exiftit,

T

Ifi

nullam in animo tuo fui cognitionem efficere

Mf lt

poteft. Dum ergo putas, a te alterum mun-

leet

BUn

'dum cogitari: nonne aliquid exiftens cogitas;

quod Deus non fecit? Et utique alterum

APo

k

BIN

mundum ut a&ualem, ut praefentem, ut exi-

ftentem modo quidem nihil effe, concedes

D

qt

Dum ergo alterum mundum ut exiítentem a

te cogitari putas, nonne cogitas id, quod."ni-

al

51!

Caput XIIL

197

hil eft, et quod proinde nullam fui cogitatio-

)

nem, aut imaginem habere poteft? Scilicet

li

dum res non exiftentes , ut exiftentes, cogi-

il

tare nobis videmur, reapfe intuemur imagi-

nes, quas ex rebus exiftentibus nobis compa-

|

)

ravimus, et quae in mente noftra perdurant;

"

"

etfic nil, nifi aliquid actuale, ac nobis inti-

xo[f';ü';

me praefens afpicimus.

A

$. 241.

av

. Dum itaque divinam omnipotentiam per

id explicamus, quod plura femper, ac plura

procreare poflit, fere idem facimus, cum di-

vinam immenfitatem extra totum univerfum

Uf g10

per infinita fpatia imaginaria exiftentem , ac

u o

velüt extenfam fingimus: cum tamen illa fpa-

ww

tia nihil fint, ut in iis Deus exiftere queat.

Socw

Qui in nihilo exiftit, ille nullibi exittit.

$. 242.

d.

M

1'" W

Idem de aeternitate divina dicendum ; ad

Ü

ul

quam explicandam ante mundi creationem in-

gentes moras, et temporum ípatia in infini-

y "

aeueh

tum protracta fingimus; cum tamen Deus

mundum, et omne tempus in illo rerum ini-

raftem

)!

il

tio primum creaverit. Nec locus aut fpatium :

(

nectempus, aut mora dabatur, utpote quae

Im efn

um ]

omnia Deus fecit, Rex faeculorum. exinde ab

s Q*

Ü

Apoftolo jure vocatus. P) Quomodo vero

Deus ab aeterno decreta fine mutatione in

T

p

]m, uï V

tempore tandem producat, quomodo excepto

Pl"&('-ï'

qoe

praefentïi,' omnia te

mpora, futurum ,

N

^

teri-

)

wif

E

u

jo

qll

P) 1. ad. Tittofb. Y, X7,

lj

198

Tratiatus. fecundus.

teritum, et maxime illud mundo antiquius

fint excludenda, utpote quae cognitiones pu-

ras tantopere morantur, fanctus Auguftinus

talibus verbis explicat, ut ea omittere piacu-

CQe Ü o NU x

lum effe videatur; funt autem fequentia: c)

Qud faciebat. Deus, antequam faceret caelum,

et ierram ?. Si enim vacabat, ingiunt, et mon

operabatumr aliquid, cur mon ffc femper, et dein-

ceps, quemadmodum vetro , ce[favit ab opere?

$87 enim ullus motus in Deo novus extitit, et vo«

luntas vowa, tit conderet creaturam, quamnitt-

ä

L/

quam ante condiderat, quomodo jam vera atitr-

mitas, ubi ovitur voluntas , quae mom erat?

Z

4Veque enim voluntas Dei creatura efl, fed ante

!

ereatüram : quia nom creavetur aliquid , mifi

h

il

creatoris voluntas praecederet.

ttgi

Ad ipfam exgo Dei fubftantiam pertinet vo-

l

luntas eius.

Ouodfi exortum.eft aliquid in Dei

Züzqg

fübftantia, quod prius non erat, non veraciter

«Iit

dicitur. aeteria illa fub[lantia.

SZ autem vo«

Ít, Q

(untas Dei fempiterna evat, ut e[fet. creatura,

tliln

eur non [empiterna et creatura? Qui baec di-

QUi

cunt, wondum te intellisunt, o fapientia Dei

!

ux mentzum?! dNVondum ntelligunt , - quomodo

ff

fiant, quae pev te, atque.in te fiunt : et conan-

(j

r aetevna [apeve, fed adbuc in praeteritis., et

l

)np 0

futuris verum. motibus cor eovwm volitat, et

f

tf

vanum eft. — Quis tenebit illud, ut paululum

Qu

flet, et paululum rapiat fplendorem femper [tan-

fj

dis aeterWtatis , et compavet cum temporibus

At

iem s

uI :

t quam [lantibus, et videat incomparabi

et

Ht

€) Libr,. Confeffon- -X7. C, 10. 1r, 15 e£ 3.

199

Capüt XIIH.

YUS

et videat lonetum tempts, mifi ex muitis präeter-

p

euntibus motibus,

Ui fimul extendi mom po[-

f

€

vi: mon autem praeteyove

im*s

funt, longum mon

J (j

quidquam im aeterno , fed, totwm £[fe praefens.

"

— — — Ecce! vefpondeo dicenti, quid facie-

TM

bat Deus, antequam faceret caelum et terram,

ve[pondeo mon illud , quod quidam re[pondiffe

Ü mïi

i

perbibetur joculaviter eiudens quae[tionis vielen-

tiam.

Alta, inquit, fcrutantibus gebennas pa-

D

vabat.

Aliud e[l videre, aliud. videre.

Hoc

T

WW

ego 10n refpondeo.

Libentius enim refponde-

vim, uefcio, quod mefcio.- — —— Sed dico te

7! aün"'

Et

)u

Deus meus! omnis creaturae creatorem.

il

fi. caeli et terrae nomine omnis creatura intelli-

fei t

X

gitur, audenter dico: antequam faceret. Deus

caelum .et terram, mon faciebat aliquid. —

m

At fi cujusdam fenfus volatilis vagatur per

imagines retro temporum, et te, IDDeun omnipo-

"n

tentem, caeli, et terrae artificem ab opere tan-

u

ll

to, antequam id faceres, per imumerabilia fae-

u

cula ce[faffe miratur, evigilet, atque attendat,

g

k

quia falfa miratur.

iNam unde poterant im-

j

nuwmera [aecula praeterire, quae ipfe mon fece-

p ""

T

vas, cum fis omniwm faeculorum auctor, et. con.-

ditor? — —— Cum ergo fis operator omnium

i T

(

Sïe'

temporum , [; fuit aliquod tempus , " antequam

u

faceres caelum et terram, cur dicitur, quod ab

TAE

hi

opere ce[fabas ? ldipfum enim tempus tu fece-

al

m ll

vas: tec praeterire poterant tempora, antequam

i?

q i

faceres tempora.

$2 autem ante caelum et ter-

p

j

ram mullwn erat tempus, cur quaeritur , quid

a,(a U l

j

tunc faciebas ?. INon enim erat tunc, ubi non

4

erat

-

TL

j

b

208

Jvaciatus . fecundtis.

erat tempus: mec tu temþorä tempora praecädz'i*,,

alioquin mon omnia tempora praecederes. — —

nni rui omnes fimul [tant, quomam [laut, nec a

venientibus exciuduntur ,. quia mon tranfeunt.

— —— Annituwi dies umus , et dies tuus fon

i

quotidie, fed bodie, quia bodiermus tuus mom

l

cedit crajtino ; meque enim fuccedit! befterno.

li

-Hodiernus tuus aeternitas, ideo coaetertium ge-

J

nuti, cui dixifli: ego bodie gewui te.

En

at

quantopere emendanda fit eaj quam de divi-

[/

na aecternitate habemus, notio.

Lege vero

f

totum librum undecimum confeffionum, et

i

illud lectionis tuae pretium feres, quod ab in-

t

numeris erroribus, quos inde a primis vitae

hi

annis haurire folemus, mentem tuam purga-

Áin

turus fis.

Inter legendum infüper ftupen-

n

dum Auguftini ingenium, et in hac re phi-

lofophiam plane fummam admiraberis, ut

merito Theologi ad hunc, tanquam ad fum-

mum arbitrum, àc pene tanquam ad oracu-

lum provocent.

Sed etiam non raro haere-

bis, cur nos Theologi, qui per omnia Augu-

fünum profitemur, in Deo diverfas adeo

poflibilium, futurorum, aut etiam füb condi-

tione futurorum ícientias ftatuamus: cum

tamen Auguftinus praeter fimpliflimam, qua

Deus praefentia coram intuetur, cognitionem

in mente Dei nullam aliam fcientiam admit-

tat; prout cuique hunc librum le

genti aper-

tum erit.

|

. gw

g') |

20X

Capui XIlL.

Y

m

$.2243.

Scilicet de divina omnipotentia aeque,

"C&

ac de illius immenfitate, et aeternitate longe

jl

j

L

fimplicior, longe purior, et longiffime altior

n

cogitatus eft imbibendus. Aegre animum no-

. N

ftrum ad tantam fublimitatem urgemus, et

)]ml m-

cum aliquando ingenti contentione eo evola-

Ul

vimus ad nos diutius inibi tenendos non fuffi-

h

cimus. Cum pervenitur, quantum fieri pote[t,

j d

«on in eis manet peyventor, fed velut acie ipfa

eW

veverberata vepellitur, et fit rei ion tran[itoriae

llïl*, 1

wanfitoria cogitatio. d) Sed fi ad confuetas

]3b!

tenebras redire cogit connata imbecillitas,

- Vitie

j

faltem hoc teneamus, ut ab iis, quae non

w

funt, contra ea, quae funt, argumentum non

]

Qu

I

petamus.

E

jtN

li

p i

Finis tractaäs fecundi,

gd f

U ]u

yiu

lii

F

31'[35 i

li

(

Tb

U

a

(i

jrio

]i

WU

j UP

a?

1 4

J

lib« 12, de. Trimit, C, Ya .

5,2

W

d) $. 41!5!!]?.

202

|

i

TRACTATVS TERTIVS"

DE NATVRALI

ACTIONVM : NOSTRARVM ,

QVA AD FINEM VLTIMVM TENDVNT,

*

HON ESTATE.

I' Ioneft

atem, ac virtutem omnes praedicant,

et mali homines fpeciofo hoc nomine actus

f.

peflimos non raro infigniunt. Sed etiam rec-

te affecti vagam füb nomine honeitatis ideam

li

fibi effinmgunt, incerti, quid demum genera-

[

tim honeftum fit.

Quapropter fummopere

5

ï

neceffarium eft, ut naturam honefti exacte

definiamus, indolem inhonefti exinde edo-

cendi: eoquod in actibus humanis inhone-

ítum non nifi defeéctus honefti exiftat.

Id

porro hac noftra aetate eo magis facere debe-

Dter

mus, quod in cognitione honefti, et in«defi-

CQUe

niendo honefti fummo genere velut publice

ebej'c

V

erretur, et quidem cum ingenti totius natu-

Hfo

rae rationalis detrimento erretur. Licet vero

Wn.

publici erroris torrentem privata fcriptio fi-

Ítere nequeat, ad fingulos tamen quosdam

fervandos, et ad privatam quorumdam falu-

k

bEm i

tem aliquid conferre poterit.

ob

CA-

X

Caput l.

203

CAPUT PRIMUM.

Moraii& a&ionum mnoftrarum bohitas, fet ea-

vwmn juflitia, ac vera generatim boneftas con-

iflzt in conformitate actuum uo[trortim cum

prima lege juftitiae, feu cum. divina

voluntate.

m

r

€, 244. Actiones noftrae debent Déo placere.

$.-245. Et hiflc praeter gratiam divinam honefti,

id efl, liberae et juftae effe debent.

$. 246. luftitia haec eft mera conformitas cum lege

morali;

odj

e at

$. 247. Et peccatum mera difformitas, negatio con-

formitatis cum eadem lege morali.

3 t

$. 248. Primo ergo conformitas actus cum lege con-

;

fideranda venit ;

qué

$. 249. Quae conformitas, feu bonitas actibus bonis

g

m

M

non eft intrinfeca,

g x

j ?

UM

5- 2440

l

; miwü;:'

Totixquanti Dei fumus, et toti quanti pro-

ylti

pter Deum exiftimus, ex quo inviolabile con-

Qp *

fequens eft, ejus actus quoque noftros effe

" jn.u?

debere, cujus nos ipfi fumus.

Quapropter

[ Ubh(-

tota follicitudo noftra in eo effe debet, ut

g

actiones noftrae Deo placeant.

j

$. 245.

ul

Ut jam actus noftri Deo placeant, de-

T

bent in moderna providentia, id eft ex prae-

möaüï i

fenti juffione Dei adfcititiam , ac. coelcftem

nobilitatem a gratia, et naturalem honefta-

tem

Ü

"

p

204

Tmäatus tertitis.

— g

íem fécundum nativam mtionän habere: ee-

quod ex moderna ordinatione Dei non tan-

RRR

tum homines honefti, fed etiam Chriftiani, id

eft, tales effe jubeamur, quorum vita totam

naturam fuperans per, partem aliquam ex fon-

te divino defcendit, ut. adeo duo principia,

]am

et ex his duplicem bonitatem habeant.

quid gratia conferat actionibus, in fecundo

tractatu explicavimus.

Honeftas vero natu-

ralis ex agentis libertate, et ex legis divigentis

jujttia oritur, ac proinde actus. honeftus l-

ber et juftus effe neceffario debet. Quia ve-

ro.in tractatu proxime priore non tantum de

gratia, fed etiam de libertate actum. jam eft,

Í

in praefenti aliud non fupereft, quam ut

li

[

alteram honeftatis partem, id eft, actuum

li

tectorum juítitiam defcribamus.

W

$.

246.

n

[

Haec vero actionum noftrarum juftitia eit

imera conformitas cum lege morali, quae qui-

dem eft meralex juftitiae*): quae proin actum

fibi conformem non. alia, quam. denomina-

tione juftitiae, infignire poteft. ) Unde ac-

« 01

Ü

tus legi morali conformis, actus honeftus,

actus juftus, et àctus moraliter bonus idem

ïl&e [u

funt.

HQL]()H

n

7) Omnem legem moralem effe legem juftitiae, €t

reapfe legem Dei aeternam, feu Dei voluntatens

, in tractatu de fupremo legum genere oftendam.

l a

hUJUs

49*) Et fane haec juítitia actibus noftris ex legé

Cllm (

adveniens, feu conformitas cum ]lege juftitiae

ümes

p

*

Capur [

208

u

*ümmopere neceffaria eft, ut actio ahqua Deo

placeqt, et fic ad finem fuum ultimum rite com-

LU

"parata exiftat.

Nam íola libertàás ad conciliau-

dam actui moralem bonitatem adeo non fufficity

J

l fü'am

ut actus etiam liberrimus tam facile malus, quant

N

benus effe queat.

Unde Theologi actionum ab

u

ul

homine editarum tres claffes deügnaut.

Sic pri-

Yi

50 animanoítra absque praevia deliberatione, et

M

fine uíu libertatis quaedam agit e. g. fanguinem

fic etiam re-

k

CANTU

per sotum corpus cucunwwrrdo

pentini iracundiae, amoris, aliique feu fenfus, feu,

rO ïnx*

j

fiquis ita velit, animi motus liberam electionem

n

noftram non raro praevenumt

Et hos actíus

ncü'w ;

bowinis nominant, actus animales fors aptius

q

eosdem vocatüri,

Qui

Secundo ex libero jam arbi-

tio unum prae alio deliberate eligimus , quin

t

tamen ad legem moralem attendamus, et ejus-

jam f

ómodi voluntatïs decretum vocant 4cium buma-

g.

nü"t.

Si denique etiam cognita lege morali vo-

Y

lüntas libera unum prae alio eligat, tunc ejus-

modi electionem acrum moralem nominant.

Ple«

11que tamen actum hümanum cum actu morali

confundunt; nec abs ratione id faciutit; cum

u

enim lex aeterna Dei menti nofrae nunquam

nüfh

non praefens (it, fors nunquam libere aglmus,

Me Cv

x

quin ad legem moralem attendamus.

jrine"

$. 247.

T

enp»

Porro haec convenientia, ac pulcherrima

Und

actionum noftrarum cum aeterna lege jufti-

gl

&iae concordia ipfam, quod jam dixi, creatam

T

f

jl

actionuin noítrarum juftitiam , feu bonitatem

moralem conítituit.

Ac per eandem ra-

tionem malitia moralis, feu peccatum ni-

mhmc?

1]

hil aliud eü, quam negatio, ac defectus

d

Ohmuh

" OüCUV

hujus conformitatis, quam aetio noftra non

cum quacunque, fed cum laudatiffima, ac

j

du

fempiterna lege juílitiae habere deberet.

(

| o

y

9. 24

ao

206

Tra&tatus. tertius.

$. 248.

f

d

Hic jam totum negotium morale lumen

d

aliquod accipit :

plerumque enim "non nifi

vagam, ac parum definitam virtutis, hone-

li

ftatis, ac moralis bonitatis notitiam tenemus.

p

P

ACv

T2aeo

mpuf* vero ambigua eft illa notio, in qua

M

omnia bona moraália conveniunt, et per quam

H

ab alüs bonis quibuscunque diftinguuntur

lk

Cum itaque actionum noftrarum juftitia, feu

€I$

moralis bonitas fit mera earumdem confor-

WP |

mitas cum lege morali, $. 246, ipfam hanc

actus conformitatem, ac dein indolem legis

l

imoralis, feu aeternae juftitiae, quae totum

aediticium morale fuftentat, explicare, necef.

dl j

VOf

l

fe eft: et tunc virtutis, humanae juftitiae, feu

Qürtm

bonitatis moralis clara, ac legitima definitio

fint

nobis fuccrefcet.

Nam omnes in quibusdam

Wt

actibus immutabilem, ac aeternam bonitatem

lg

aut malitiam admittimus, immo talem in illis

tlum

cernere nobis videmur

Si vero interroge-

Tde

mus, quidnam rei illa bonitas, aut malitia fit

id aegre explicamus, ac propemodum ipfam

ï

]tlden

efectl

materiatam phyficae actionis indolem pro mo-

rali illa bonitate füufpicimus

Unde de re ipfa

* lon

facile concordamus, et praefens fcriptio non

| "üpie

Onit

ad controverfiam fed ad explicationem hUJUS

cauíae fpectat.

Neque tamen res haec omni

"t

labore vacabit, ut intellipatur, quidnam, vel

) N

cujus naturae fit illa vis, et ratio, per quam

«t

actiones auqms nnmumbïhter malas aut bo-

Qui

nas effe,

J

den

etiam intimo fenfu percipimus.

dO](

llCCL in 'hac caufa fors nullum reapfe adver:

H

fantem

Caput L. —

207

'fantem habeamus, juvat tamen rem per mo-

Wi

dum controverfiae tractare , qua cum ipfa

m

mente noftra fuper notione bonitatis mora-

D

lis:contendo: quae mens bonitatem actionis

VAU

phyficam a morali aegre difcernens, utram-

n

que in eandem naturam quandoque íua opi-

r qua:

M

J

nione commifcet. Quaeftio itaque eft, quid-

J

M

:

^

Il

nam fit illa actuum bonitas, aut malitia, quam

a Á

)

J

eisdem intrinfecam -efïfe, ex communi fenten-

CQ

tia dicimus.

ii

i

$. 249.

nm ]t)

ltaque nullatenns abfoluta aliqua bonitas

: 900

aut rhalitia actibus noftris intrinfeca, aut

]«

connata, quae actionum noftrarum velut na-

df !

turam et indolem conítituant, admittendae

d)

funt.

Potius firmiter tenendum eft, quod

Ü

N

eadem actuum noftrorum bonitas moralis,

V0f

j

feu eorundem juftitia fit merus refpectus ex-

jm

m^

trinfecus, feu mera re/atio, qua actiones no-

n

mtefff

ftrae legi conformes funt: et quod peccatum

tmahu !

itidem fit mera hujus relationis negatio, feu

p

Qu

)

defectus *). Sicque totum negotium mora-

le non fub notione abfoluta, fed fub relativa

5j

1244

er

accipiendum eft, qua proinde bonitas moralis

00

i

püO

a bonitate phyfica, et quavis alia exacte di- i

fcernitur.

wflem huï |

p o

*) Seu aliter: Actus non ex fe, fed —abfcifï'c idéo

eft in genere morum bonus, quia lex aliqua, et

Ui

quidem aeterna, id eft, quia volupntas Dei eun-

z

h

dem jubet: et alius actus neutiquam ex fua in«

j; ?

dole, fed ex eo folo in aeítimatione morali eíft

n

imu

ialus, quia eadem lex, feu Dei voluntas euns

dem

g

od

J'au,gv i

208

TraGatus. tertzüs;

dem prohibet.

Hujus vero doctrinae argumen«

tà e&dem funt, quae in toto primo tractatu at-

H!

tulij, ut oftenderem, rerum omnium,.ac proimn

»

etiam bonitatum moralium primaàm, ac unicaim

»

rationem effe folam, ac omni alia ratione prio-

»

rem voluntatem Dei,

CAPUT SECUNDUM.

le

Argumenta buic deGrinae adeerfa. dilumtur.

1

$. 240. Objicitur, quod actus noftri ex propria füa

fan,

indole bonis legibus conformes fint;

Tient

$. 251. Aft repfondetur, id tantum verum effe, quan-

tum ad conformitatem unius rel creatae cum

fenul

lu

alterà, vel quantum ad leges humanas, quae non

poífunt praecipere, nifi actum aliunde bonum.

lunj

. 252, — 260. Solvitur altera objectio, quae amorem

ïd, Q

Dei fuper omnia intrinfece bonum effe, ftatuit.

"hjïberæ

NU

Q

$. 250.

I

Ti

"Sit enimvero , quod omnis bonitás ac

Ofim

» juftitia in actus noftros ex lege redundet, t

desu

3

"quod totius juftitiae noftrae decor in mera

tem

"actionum noftrarum cum lege Dei confor-

$i

"mitate confiítat: attamen eaedem actiones

] x

"poftrae (bonae fcilicet) faltem id habent ex

lfido "

"propria indole, ut legibus optimis. confor-

Ten1

Ml 1

?»qmes fint.

Scilicet optima voluntas non po-

Ts

)8

lg

hfa.

"teft, nifi optimum praecipere, et peflimum

ROW

? prohibere.

Sic artefactum mathématicums

W lp

lj

"et quodcunque aliud per leges mathelfeos;

þrüwd

ï

ä

l

"et alia quaelibet per leges fibi proprias judi*

Qu

n

ll

ll re

"cantur, et probantur, vel reprobantur: bo-

li

) Ief

nita- :

Qf l

Caput. 11

209

h

N

d

P"nitatem autem 111am aut defectum bonita«

"tis, qua cum bona reguh conveniunt, vel

i

Velan colo£

"difcordant, in fe continent.

Ya

"ille non ipfi panno mePc, quo pannus albus

p

? parieti albo conformis eflicitur ? "

g.

251.

Verüm haec, qmc modo dicta funt, m

legibus ac regulis humanis, et in illis confor-

d

mitatibus, quae inter duas res creatas vere

fopn

fantur, veriffima funt

neutiquam vero obtt»

nent in iis refpectibus, quibus res creatae ad

[fe, d

regulas divinas, et ad leges aeternas referun-

a *

tur.

q[ Pa

Nam leges hum'umM ac regulae ab ho-

minibus traditae non poffunt praecipere, nifi

od

id, quod aliunde jam eft rectum; neque pro-

i W

hlbele poffunt alia, quam quae Jam prius vi-

tiofa erant: voluntas enim praeceptoris hu-

mani, et conditae ab eo regulae non funt

n

01'15,11]'11'1218 bonitates, fed f1 bonae effe Vchat,

)

(fl

debent altiorem aliquam, et aeternam bonita-

u

j

tem faqm.

g

f

Sic e.

. DOn faro i

ulas mathemaáticas ex

Del con»

recta h(*üuuam

liorumque at tef. Lc* orum

g

indole nobis

*"Jimfm'ïs

éx quibue

dein

j

u

teracta

itidem recta confici-

regulis nova

; 0i

mus, ex prioribus ectypis nova ectypa for-

ony

j5

mantes. Prima tamen artefaéta nunquam non

: penx

ex aeterna regula efficiuntur, et facta dein

zihemaüa

probántur, aut reprobantur:

CX

aeterna, in-

] kgh'

quam, regula, per quam omnia, quae rpäuæ

5

L./ik

eQt:i

mmt

Non enim haec

tunt, recta effecta fu

[

dom.

L]

Ó

Ífum-

Obïmu

)

7

210

"TraBatus tertius.-

fumma lex aliqua probat, quia re&a funt, fed

omnia ideo recta funt, quia ex hac regula fa-

&ta fuerunt.

Idem jam nedumin reliquis arti--

bus, fed etiam in re morali, feu in negotio

honeftatis obtinet: nam hic quoque aeterna

ila juftitia non id) quod antea, et praevie

bonum -eft, praecipit, fed quemque actum

praecipiendo bonum, aut prohibendo malum

facit; fcilicet ne bonitas aliqua cogitari que-

d

at, quam divina voluntas fequatur, et non

Unde amor Dei abftiffe ideo

(

primo fecerit.

de

eft bonus, quia Deus eundem praecepit ; et

odium Deéi ex nulla alia ratione malum eft,

Quà

quam quod idem fummus legislator illud in-

ter mala moralia extremum, id eft3 odium

infinitae bonitatis prohibuerit.

Idem de aliis

Oofficiis, quae ex jüre naturali , et divino de-

fcendunt, fentiendum eft: Quia voluntas Dáà

«

l

in omnibus ef? ip/a 7ex Déi. a)

k

dt

$:

255

Haec vero multos magnopere offendent,

»

ex]

'et fequentem in modum a pluribus accufa-

el

buntur: "Siquis legem amoris libere, et fua

—

ln

T]

d

"duntaxat voluntate condidit, nonne:ean-

u

"dem legem libere itidem relaxare poterit ?

?

mam

? Et fic lex amoris divini, et quaecunque alia

| LU

"erit arbitraria, et ad jus Dei pofitivum,

h

"quod vocant, pertinens,

Nonne fic Deus

&

? poterit homini legem amoris Dei fuper om-

i

COn

"nia relaxare, ac proin permittere ut fum-

d

m

"mum

-4) $. vduguflin, in p[alm. 36, Concion, 3.

2II

Caput I'I.«

h]

,*-

^mum illud, ac per omnia infinitum bonüm

lt

"impune, et absque piaculo poffit odio ha-

b ,&ïu

"beri ? quod quidem ex omnibus

m

, quae dic.i

:

" poffunt, atrociflimum eft. "

j

n

$. 2$3.

i M

i

Ad haec vero facile refpondeo, quod

)

)

Deus legem amoris, et, fi vis, quamcunque

ri

]*

aliam (nulla tamen praeter legem amoris da-

&

tur) non nifi homini exiftenti tulerit.

Un-

jl

(l

de hanc legem ferre, Deo tam liberum fuit,

2

lïu'

quam liberum erat, hominem condere, et qui-

um &

dem talem condere, qualis modo exiftit.

j

yd i

od

$.

284.

NU

Verum his neutiquam adquiefces, fed' di:

io

W0

" ces infuper: "Equidem liberrimüm fuit Deo

n

u

"hominem condere, vel non condere, vel

"attamen factoó

aliquando hormine legem

"amoris

eidem

imponere, eumque non

?

"exlegem relinqgüere neceffe habuit idem

À Off Ü

"Deus juftiffimus, ac gloriae fuae ftudiofif-

ij

u m

" fimus.

Unde ante divinam voluntatem

ii f

- debuit vel in ipfis hominis actibus, vel, i

o "

"mavis, in divinis perfectionibus dari ratios

' od

"ut hanc, de qua agimus, legem moralem,

CUf

qu

"feu, quae cum lege morali eft eadem, le-

"gem amoris ac univerfalis juftitiae debue-

K

Y

" rit condere; fiquidem mentem ratione prae-

1 [upel'

? ditam creare ftatuerit, "

;

V^

i

D] muü

Q

$. 2

B.

"Ml 3'

2T5

"JvaBatus tevtüs.

$. 255.

De divinis perfectionibus dicam poftea;

modo folam actionum noftrarum zntrinfecat,

feu connatam bonitatem confiderare, juvat.

Ra R CUR

Itaque veriffime dicitur,.quod hominem con

dere, nondum fit maximam hanc ei legem

ferre: attamen hominem talem facere, qualis

[ odl 9 ] [2

modo eft,feu hominem in hac conditione

dl

morali condere, idem eft, ac legem amoris

0i

eidem praefigere.

Quod ut intelligatur, no-

e[l[l

tandum eft, quod Deus equidem omnia pro-

N o5

füt

pter fe faciat, idque non e

4X . CL

liqua lege, fed

ideo omnium rerum fe primam rationem prae-

Juti

(

lee

ftituit, quia rationem fe priorem nullam invé-

nit

Ort

His tamen non obftantibus minime te-

netur ad gloriam fuam'aliquid creare, quia

xt:

—

W

etfi omni:gloria dignifmus fit, nifiil tamen

ym

ad ejus gloriam facit, nifi' poftquam Deus il-

lud fecerit: omnis capacitas augendáe divi-

' dem

nae gloriae in rebus creatis, eft divina v0-

'luntate pofterior.

ESC

$. 256,'

IHUE

Rüral

a

Verum etiam poftquam hominem liberri-

ie condidit, iterum in mero Dei arbitrio eft;

m C

ád quos fines eundem adhibere, et pet quae

mmem

auxilia ad illos fines eundem perducere ve

(dfe

lit... /Vunquid . dicit figmentum ei, qui fe finxit:

/"

C()Hdl

M

Quid me fecifH [ic? .. An von babet poteftatem figtl-

lus juti ex eadem maffa facere aliud quide-m

elfo |

2.4)

vas in bonorem, altud vero in contumeliam*

st

6) p

f

&) 4d Roman. 9. 20.

4

2lI

Caput II

Et quidem in moderna providentia, feu in

praetenti ordinatione. placuit hominem jufti-

QQ KM

tiae, et divini amoris capacem reddere: ve-

[ h,

rumtamen potuiffet hominem a fe conditum^

fine ufu.rationis relinquere; immo plures. (et

m NU

infantes omnino omnes) fine tali ufu modo

I

jam relinquit.

Vel fi hunc ufuüm rationis tri-

A

d.

buiffet: nonne potuiffeteidem homini fenfum

d

I

aeternae legis fubtrahere ? Quienim hominem

j

rE

omni ufu rátionis deftituere libere potuit, illi

atuts

etiam liberrimum erat, homini afe condito ju-

-

n

ftiiae cognitionem in iptellectu, et ejusdem

0O

juftitiae fenfum in voluntate adimere. 5) At-

n

ü Pï

que exinde nulla dabatur neceffitas, ut Deus

W

K

m

hominem a fe creatum lege amoris conftringe-

j

ret: atque idem Deus eadem ampliflima, et

DW

nulli rationi obnoxia libertate exinde homini

l u

Q^

jam exiftenti legem caritatis tulit, qua eun-

Y l

dem antea exiftere fecit

gl

N

$. 257

(

m

Haec eadem aliis verbis ita poffent expli-

€ari

Deo erat liberrimum homini ftatum na-

turalem concedere, fed, hoc etiam- conceffo,

etiam deinceps Deo liberum erat, eundem ho-

j !

i

[bi[lïo !

minem in ftatu morali collocare Vel non collo-

care: prout modo omnes mente captos extra

rduceïe

conditionem moralem relinquit.

Neque talis

Y

t

: i f

mens otiofa, aut aliquod totius univerfi vitium

l!

effet :

poffet enim forte a Deo ad alios fines

yili^

j P

O 3

OFf-

ii

J

P) Vid traflatum de gratiae, et libertat, concord.

$. 200 e£ Jeq,

2314

TvaGatus tertzus.

ordinari, et e. g. mentibus lege amoris con-

ftrictis famulari; prout modo res lbertate

carentes ad noftros, ufus conítitutae funt.

Poifet infuper ejusmodi mentes etiam ad

amorem perfectum, qualis eft in aeterna pa-

n

rl

tria, praetermiíTo ftatu morali, et ex alienis

meritis ordinare: cujus ordinationis nobilif-

K

finum exemplum fíunt parvuli noftri fola

h

baptismatis gratia ad aeternam glóriam traní-

le

euntes.

Ce

Praeterquam íi fingamus hominem

folis perfectionibus naturalibus ornatum, et

qC

bonitatis moralis incapacem , in quo reliquis"

(eni

omnibus conceffis, folus legis aeternae fenfus

Qul

Ti

interceptus manet, fi, inquam, talem fingamus,

l

is jam aliquarum perfectionum divinarum ec-

(ttmg

typonexifteret: neque isad plura Deoredden-

m

da teneri pofTet, utpote qui ex fe nihil habet,

T

et aDeo plura non accepit. Deus eutem nullt

fllïï(

debet aliquid, qui omnia gratuito prae[tat. — Et

füN

fi quisquam dicet , ab illo aliquid deberi meritis

em

fuis, certe ut effet, ei non debebatur : non enim

evat , cui debererur.

Et tamen quod meritum

efl, converteve ad eum, ex quo es, ut ex ipfo

l

Bll

Itj

etiam melior [is, ex quo babes, Wt fis. — —

Qwnia ergo illi debent, primo quidquid fusit, in

Uam, u

Iilero

quantum naturae funt: deimde quidquid melius

effe po[f4nt, fi welint, quaecunque acceperunit,

R B l

"ii

Ut velinty aut quidquid oportet eas e[[e. c)

n &te

!0 f

Jam (

g) $. luguft, libr, 3. de lib, avbitr, C, 16.

d) g

Caput 1.

215

x

$. 258.

Q

Ubi quidem S. Auguftinus beneficium na-

Qul

turae a beneficio morali, feu a capacitate ju-

m

ftitiae, et caritatis aperte diftinguit: et fimul

n

innuit, naturalem bonitatem a bonitate mo-

rali, immo ab ipfa capacitate ad eam feparari

[

nob

poffe.

Si enim conceltfa natura deinceps lex

juftitiae effet debita, tunc juftitia, et fenfus

; [l

2

1 hr

legis aeternae, vel non effet beneficium, vel

certe non eílet beneficium a dono naturae,

0

jl

[f*

ac exiftentiae diverfum.

Quapropter nulla-

tenus ftatuendum, quod natura rationalis fit

relid

fenii

caufa et ratio, ut exinde eidem fuprema amo-

ris lex ferri, aut denuntiari debeat: alias ae-

yparmi

terna illa juftitiae lex foret propter naturam

humanam, effetque eadem pofterior; ac de-

m?.ü

mum fumma omnium, et aeterna poteftas

"

fufficientem fui rationem in contingente, ac

a

fubdita hominis natura inveniffet; quod qui-

9(1?2

dem afferere, nullatenus licet.

I

m

j m

g.

289.

j n

Poterit itaque Deus homini cognitionem

y o

plurimorum tribuere, et folam juftitiae noti-

uam, vel ejus in voluntate fenfum, fi velit fub-

H

d(ü hh

trahere: ac proinde eundem extra ftatum mo-

i d W"

ralem relinquere, in quo, fi juftitiam non

li,

ul ,

expleret, culpa vacaret.

Ex eo enim , quod.

non accepit, vullus veus eft ; ex eo vero, quod

T

10n facir, quod. debet, ju[te reus eft. d) Et fic

etiam condita jam' natura humana Doeo libe-

Qd

Q

rum

4) S. Auguft. libr, 3. de lib. arbitr, C. 16.

C- 16-.

216

Zvatiatus tertz"us.l

i't—lm adhuc manet, hominem lege morali con-

ftringere, vel eundem ab ea immunem re-

linquere.

CAPUT TERTIUM.

-

Eadem argumenta. amplius expenduntur.

$. 260. 261. 262. 263. Refpondetur objectioni, quae

dicit, pofita femel lege, licet libera, actum ne-

ceffario bonum aut malum efífe,

C

$. 264. Bonitas ergo, et malitia actuum noftrorum

Q

IK

ex fola lege peti debet.

!s

260.

Ü

$.

ad

Hucusque Vero dictis haüd adquiefcens. per-

lt«

ges: "Hoc tamen poft haec omnia neceffa-

Dote

"rium manebit, ut, fi Deus legem moralem

"homini denuntiare voluerit, homo exinde

" neceffario. obftringatur: fere ficut dicitur,

"quod Deus neceffario animal rationale fa-

fin

f

"ciat, fi hominem creare decrevit.

Scilicet

om

" hae funt neceffariae rerum cífentiae, et im-

1f

"mutabiles illae, ac aeternae rerum ereata-

TC eí

"rum naturae, quae quidem juxta plerosque

idem

"ante füi productionem nihil funt, fi tamen

Cu

il

"producantur, neceffario tales fieri debent,

Tlpen

? quales illarum effentiales, quas vocamus,

T

l

"notae exigunt, ex quibus res quaelibet

" neceffario conftituuntur, fi eas exiftere

1l n

M

]Om

" contingat.

Sic fi Deus circulum formari

COndie

"velit, mox oritur neceflitas , ut non nifi fi-

Z

gura rotunda defcribatur.

Scilicet condi-

lg ]

$3. CI Q

Captit Ill

217

fl«

"tio, et id, quod conditioni fubeft, contin-

IÉ

^gentiafunt, nexus vero inter utrumque ne-

ceffarius eft. Legem, et hominem dari con-

" tingens eft, data vero lege, et homme obli-

» gationem abefï"e, impoflibile evadit. '

,/,6[

t

$.

)

Ad hoc ar gumnntum inprimis quaerere li-

ceat:

'Si homo et ]

x funt duo contingentia,

a.

quomodo nexus mter utrumque POtCLt tuC

QORU

neceffarius ? Num relatio, feu connexio in-

ter duo potett effe firmior, quam duo illa

extrema, a quibus fuftentatur? Potius etfi

ex duobus connexis etiam alterutrum tantum

fit contingens, nexus iis intercedens jam non

ean

*

m(,ex

poteft effe neceffarius.

| «

S.

262.

QGX

MM

ii

V rum in noftris, quas modo verfamus,

naturis ac conditionibus metaphyficis nullus

rahOl

omnino datur nexus

Sic €. g. homo eft ip-

g

fifimum animal rationale, et legem alicui fer-

jf 391

re eft prorfus idem, ac eum ligare, feu, quod

a d

idem eít, eum in ftatu morali conftituer

; PIEF )

Cum jam homo fit meriffimum aliquod con-

U

lM

lo

Yl

tingens, et animal rationale fit idem ipfum

g

meriffimum.centingens; cumque conjunctie

1 OCW-

in uno dari nequeat, dic jam, in quodnam

Jl

) qhd"

11

denominatio neceffitatis cadat

Idem de alii

Q

u

OS verbis enuntiamus,

mi

--

conditionibus, quas

yy n

et reapfe nullae funt.

Sic e. g. dicimus: f

)9 p

Deus homini legem ferre decrevit, tunc enin

ï

i

Q

O 5

necef.

— d

Tratlatus tertzus.

218

|

neceffario obligat: nam lex non eft, quae.

nullatenus ligat.

Item.fi Deus actum amo-

e

ris fieri decernit, neceffario decernit actum

[

aeternae legi conformem : qualia innumera

dicere folemus.

f

Aít in his omnibus nulla

reapíe datur conditio, nullum horum ab alte-

;

ro dependet, nulla denique vis, nulla necef-.

fitis unius ad alterum : fed fi talia fimplici-

ï

ter, ac vere enuntiare velimus, dicere debe-

&

mus: liberum decretum , condendi hominem,

I

eft ipfum liberum ac contingens, decretum

IQ

creandi animal rationale.

Decretum contin-

Ial

gens imperandi amorem, eft merum, decre-

f

tum contingens, quo. aliquis, actus legi aeter-

Dd

nae conformis jubetur. In omnibus, ejusmo-

du

In

di exemplis dantur- mera, contingentia :. immo.

Tati

in fingulis exemplis datur unicum contingens;

E(h

nulla vero connexio, nulla neceflitas, nulla

tmg

conditio, nullus refpectus, fed fimplex :dentz-

lu

ta:, Íecu mera unitas. Licet nos de eadem

di]

re non raro, tanquam de duplici, difputemus,

tum ut nos mutuo facilius intelligamus, tum

ut ex duabus, quas de eadem re imperfectas

habemus, ideis, unam tandem perfectam for-

li b

menmus.

Scilicet notiones fimplices, ac per-

E

fectae difficulter obtinentur, et adhuc diffi-

dt

cilius aliis communicantur.

Qualia quidem

Mïe

jam in primo tractatu de aeternis rerum ef-

Chm

fentiis fcripfi.

mml(

$

263.

EJ S'r

ü

Denique íi fub ejusmodi conditionibus

vera intelligatur neceflicas, vide, an non om-

]1[

nc

ld (

Caput IlIc

219

If

ne demum contingens difpareat, et cuncta

li

efficiantur neceífaria.

Nam Ífi Titius velit,

Y

I

n

et poffit ambulare, neceffario fane ambulabit:

fi vero aut non poffit, aut nolit ambulare,

g

ejusmodi ambulatio exiftere ne quidem pote-

)ul

rit; et fic aut neceffaria aut impoflibilis,

p

Dein ac-

nunquam vero contingens erit.

p

J

cipiamus ipfum contingens, et quidem fub

qeli

ea nota, fub qua proxime eft, et denomi-

ii

[

natur contingens.

Nonne etiam de hac

iil

W

nota, ficut de quavis alia proprietate et

ul

]

natura dicerelicebit, quod neceffario fit nota

d

rei contingentis ; quodque Deus, fi eam pro-

(in

ta

ducere velit, neceffario debeat talem facere,

IN

qualis effe petit? Nam contingens etiam fub

ORWW

ratione contingentiae, ut hoc vocabulo utar,

Qgen*»

eft neceffario contingens.

Iam fi ipfum con-

$

n

üngens migrat in neceffarium, ego quidem

Á u

nuilam amplius contingentis cognitionem in

U

j

)

animo meo effingere poffum.

£0

Ti

$. 264.

Jl m'ïx

Quapropter firmiter tenendum, quod. om-

er W

1 j

nis bonitas moralis in actus noftros ex lege

Dei aeterna, feu ex divina voluntate defcen-

r

dat: id eft, omnes actiones noftrae ideo ab-

u dlü

qmdem

fciffe funt bonae, quia Deus eas praecepit, fi

enim Deus eas non praecepit, et libera ho-

minis voluntas, praeter Dei voluntatem,

ejusmodi actiones edat, tunc iam funt malae,

Ma-

l

utpote primae regulae non conformes.

jtoD

litia quippe moralis eft. merus defectus boni-

i

(n

tatis

j

220

dvatiatus. tertius.

tatis moralis: medium, prout ex mox dicen-

dis adparebit, non datur; cum non bonum

effe, jam fit malum.

Merito proinde emen-

danda funt, quae aliquando in theologia mea

$. 14I. fequentem in modum minus confide-

rate fcripfit ut adeo mon fat profunde fodiant,

qui primam vationem omnis legis im volumtete

divina iuvenive fe po[fe, arbitrantuv.

Haec

€nin

1 ljberrima alias, banc legem a propria ju-

flitia fibi praevie Wnpofitam nece[Jarvo feguizur,

at omne juftitiae adverfum, vi infuperabili adi-

geste, ti0n fuo aybitrio probibet. . Nam qualis

eft ila malitia, quam divina voluntas, tan-

quam juftitiae aeternae adverfam, prohibet ?

Ni fallor, ea erit malitia moralis; omnis por-

ro bonitas, et malitia. moralis eft conformi-

tas, aut difformitas cum lege morali. lam

RR

quaerere licet, quaenam fit illa lex. moralis

divina voluntate fuperior, et antiquior. Fors

divina juftitia? Sed de hac iterum interroga-

tur, an tali actui neceffario, vel libere ad-

verfetur? Si libere, tunc omnis bonitas, et

malitia moralis primam fui rationem in divina

libertate habet,

Si vero dicas, quod divina

juftitia aliquos actus neceffario, id eft, pro-

pter aliquam rationem immutabilem prohi-

E

beat, tunc jam adftruitur ratio, quae nedum

Dei voluntate, fed etiam ejus juftitia (licet

hae duae nullatenus differant) anterior fit. **).

Va

2* "" Scilicet (pröut forte dices) haec ratio eft in-

"trinfeca actus bonitas, aut malitia, quam pro-

"pugno, cet quae in mentem illam juftiffimam

neceffas

:

EEN

224

; Cäput IZIo

^

u

^ neceffario aliquam vim exferit, ut actum bo-

QUil

?num probare, et malum abominari necefíario

* debeat. ?

Aft illa bonitas, et malitia Intrinfe-

Qu

ca, ni fallor, erit rurfus moralis, ac proinde

conformitas, feu difcordia cüm lege ? lam dic,

j ;

quaenam fit moralis illa lex, quae voluntatem,

mW.

ác juftitiam divinam praecedat j et per quatmi

vt

prout tu forte voles, primo juftitia, et dein

voluntas Dei moveatur.

Verem haec longe ab-

funt ab immenía, ac fuprema Majeftate divinae

yn

1l

voluntatis: jSi enim babet cau[am veluntas Dei,

[

j

'L.f

eft aliquid, quod antecedat voluntatem Dei ,

l

h

4uod nefas eff credere! &) Sed de bis mox plura.

"E

!

Interim perpetuo, et conftanter mentem. tuam

] Qu

urge quaerendo: Quid eft boni:tas illa, et qui-

dem bonitas moralis, quae divina voluntate, et

j5 !

Jbet

aeterna lege anterior Deum movet ad legem ali-

i

L d

j

N

quam condendam defuper ? Hic aliquam defi

tionem ftatue. apud temetipfum defigna.

bict

mïom

quid eft bonitas moralis, moralis, inquam, an-

AXX, L

"tiqua àdeo, ut decretà divinae voluntatis praé-

cedat? Scilicet bonitas phyfica rerum a divina

; 0i

voluntate proficifeitur, fola bonitas moralis di-

Jor. 1*

vinam voluntatem aetate fuperat.

Jl

ia

1

u

CAPUT QUARTUM.

of '

iil

j di

Argumenta ex divimis pe

vfe&ion

( ibus petita

g d

if

folvuntur.,

di, D

9. 265. TIntrinfeca actüum bonitas in perfectionibus

divinis- fundari dici non poteft, etfi id dicére,

lm pio P

plaufibile videatur:

(

(l

$. 266. Nam aut ipfae Dei perfectiones haec boni-

j

tas funt, vel aliquid, quod ab iftis dilferat, nec

"o j

a divina voluntate proficifcatur 5

$. 267.

P j

um

n

e) S. Auguflin, libr, i, de Genefi contra M&

JWl

J

gt

"

-

222

Jra&atus tevtius.

5 267. Quod nullatenus adiittendum:

$. 268. Donitas enim moralis ante decreta divinaé

La Iu -

voluntatis exiftens vel aliquid a voluntate Dei

jubente acciperet, vel nihil, quod utrumque ad-

verfarios premit.

269. 270. Neque Dei perfectiones funt ratio prae-

via, cur voluntas Dei quosdam actüs praecipe-

re, vel prohibere debeat.

271. Si porro quaeritur, an Deus in lege naturae

V

li

difpenfare queat :

uf

272. Refpondetur: quamdiu voluntas Dei legem

naturae urget, tamdiu non difpeníat,

| Tne)

273. Communi tamen loquendi modo diípenfare

poífe, dicendus ett.

D

274. Quodfi mens ad iftud 'exhorrefcat; id a folà

T

Yat|

lege aeterna, et infuperabili venit.

Dhie

275. Ut adeo actus ideo duntaxat bonus fit, quià

VOl

legi conformis.

p

.76. et 277. Quod auctoritatibus firmatur.

Qui

g

278. Actui ergo nulla ineft intrinfeca bonitas;

:

aut malitia.

fi;

S.

lej

265.

Dleg

"Rerum quarumcunque natura, et acterná

"jndoles, atque inter alias neceffaria, ac in-

Witer

üfem

?^trinfeca bonitas eatenus divinam volunta-

"tem antecedit, quatenus eae in divinis per-

fGCa |

Pfectionibus primam fui formam habent, in

I &dace«

" easque perfectiones füam velut radicem mit-

"tunt. Aeternum quippe jure vocatur, quod

llm.el

JUFG l

"aeterno eft fimile. " Elegans fane argumen-

quod-

tum, et qugd nemo facile contemnat;

que .

ld

Caput 1F.

25

ue veram demonftrationem continere, mihi

NU

faltem diutiffime vifum eft.

n

n

S.

266.

Aít dum aliquid divina voluntate ant-

p

quius, feu praecedens commemoras, num il-

od

lud reapfe nil nifi divinas perfectiones effe

vis, ex quibus per divinam voluntatem ex-

du

inde facta funt omnia, quae funt, et in quan-

tum funt? Ert fic in tuam fententiam tota

]i i

n

meate concedo.

Sed divinae dein perfectio-

nes actibus noftris adeo extraneae funt, ut

i

fi[pen

intrinfeccim eorum bonitatem conftituere, non

fat apte dicantur: fed de nominibus non ju-

ükü

vatlitigare, fi re ipfa concordemus. Si vero

praeter divinas perfectiones aliquid divina

voluüptate prius ítatuas, tunc jam quaerere

usl

le

pergo, num illud quodcunque reapfe fit ali-

n

quid, num ultra nihilum vel parum affurgat,

etan faltem cogitari queat.

$i prorfus nihil

j U

fit ac proin nec cogitari poflit, tunc ante

divinam voluntatem, praeter Dei perfectio-

nes, nihil remanet, ac proin iterum pacifice

inter nos convenit.

Tunc ante Dei volun-

j (

tatem nulla datur, aut cogitari poteft intrin-

j

Y oïunïz

feca bonitas, nihil in Dei perfectiones fuam

i $ pü

fadicem mittit, nihil aeterno Deo eft fimile,

ij

haben[ü !

ác denique nihil, extra Deum, gloriofum il-

jion?

]um alicuius aeterni , aut neceílarii titulum

jure ufürpat.

ia

! angW'

us T

* 250

qm

224

Iyathatus iertuus.

21$..257;

Si vero aeternas illas naturas, extra Dei

i]'

perfectiones et ante decretum, non mere ni:

hil, fed aliquid, in quacunque ratione aliquid

]

i

effe, idque'non mere fingendo aut cognitio-

nes tuas explicandi gratia, dicas, tunc toto

animo tibi adverfor: Neque enim ante ae-

;;

ï'ï

terna decreta aliquid cogitare licet,

quod

al

non f ct

f

*) Aliqui refpondent ad iftà, quod intrinfecá, et

aeterna bonitas actionum noftrarum reapfe ante

voluntatem, feu legem Dei non fit: fed, quod

ea praevie id habeat, ut, poftquam Deus talem

f['] Í

jufferit, et decreverit, ea bonitas talis effe de-

n

beat, qualem eam animo noftro jam antea fingi-

*X

mus, Sed haec verba, fi éa intelligo, nil nifi

fequentia dicunt: Neceffaria actuum bonitas ea-

I

tenus éft aliquid ante divinam voluntatem , feu

legem, quatenus aliquid eft poft eandem.volun-

tatem feu legem.

Quae: quidem àd rem ipfam

parum apte dicuntur, etfors ad hanc caufam ma-

gis implicandam, quam explicandam faciunt. No-

lim tamen cum his pugnare: dum modo omnem

ante Dei voluntatem rerum creandarum, ac prae-

«

cipiendarum ajentem bonitatem conftanter negent.

fic

lit

l

$.

268.

M

Si vero ante aeterna decreta aliquam bo-

Tij

tri

nitatem, quae non fit ipfe Deus, vere cogita-

Qlïl, |

ri poffe, afferas, tunc omiflis omnibus aliis,

Til

quaeram, an a morali illa bonitate, quam ae-

ln

ternam vocas, bonitas illa, quam Deus jubet,

UT

n

et fuo decreto eflicit,. in aliqua, vel minima

Ver

parte differat, vel, an tota quantafit, eadem

hc

cum

?0(/

^

^

a

: faput lP.

228

eum illa aeterna ? fi fecundum dicas, tunc

voluntas Dei nihil efficit, nihil jubet, et ac-

:

tus noftri a lege Dei nullam prorfus bonita-

T

tem accipunt, utpote quae tota, ac integra

ul

eft ante legem, nihilque magis otiofum cogi-

il

tari poteft, utpote quae fieri juberet id , quod

t

1

jam anteaforet. Si vero primum dicas, tunc

[

jam adftruis bonitatem moralem, quae non fit

L'Lwd

eterna, quae Dei lege pofterior, et abícif-

fe demum ideo eft, quia Deus eam vult.

Et

t

j

circa hanc etfi velis minutiflfimam bonitatis

"

i

moralis particulam , omnia ea argumenta ip-

,O

füusmet folvere cogeris, quae contra mealm

21

fententiam obmoves.

p x

Ql

"

* Illud vero notandum, quod in praefenti non quae-

j i

ram de legibus divinis arbitrariis, fed de necetfa«

yas

riis, quas vocamus. De actu qui tibi éz£rinfece .

a

bonus, vel malus videtur, interrogo, au Deus fua

nN

lege ad intrinfecam bonitatem, et in quantum ea in-

j

triufeca effe dicitur, an, inquam, ad intrinfecam

bonitatem fualege aliquid addat, vel non addat. Si

)u

nihil addit: fon jubet id, quód utique jam ed : fi

4 0i

addit, illud vel nihil, vel mere contingens eft, Et

W

fic Deus intrinfecam bonitdtem, in quantum eft

(l It

antrinfeca

nunquam jubet. Praeterea fic nemo

perpetrat z2friz/ece malum, aut bonum, in quan-

tum iníriufece eft talis: nam bonitas, et malitia

intrinfeca eft aeterna et immutabilis. Confequens

ullmbo

eft, ut virtutes, ac vitia noftra, in quantnum funt

JCO a

Ü

noftra, et fint contingenter talia, intrinfece mala

yus o^

non int: nam aeterga illa bonitas, cum hac noftra

1*

contingenté, ac velut fortuita, eadem fieri nulla-

xus

»

tenus poteít; eoquod ab aeterna illa aliquid di-

Vil

veríum etíit, et maneat femper.

Porro ea, quae

)1 Iml

hic fcribo, contra eos tan

tum*;alent, qui natu-

i,

: 70(?2'- &I(i

ris

i

P

226

"Tracattis tertius.

ris illis aeternis, ac neceffariis aliquid reapfe iij-

dl

effe, autumant: qui enim eas, ante divinam vo-

Tit

luntatem, reapfe nihil effe, ac proin non dari,

confitentur, ab iis non fententia, fed folis.vcrbis

10

difcrepamus.

l:

]i

ae

'$. 269.

|D

? Saltem divinae perfectiones fünt praex;i'"a

"ila ratio, propter quam actum quempiam

! x

"divina voluntas vel imperet, vel prohibeat.

hs

" Sic immenía bonitas exigit amorem, aucto-

fun

"ritas petit fidem, veritas Dei averfatur men-

Hir

"dacium, et fic deinceps. am tales rationes

m í

"fequi nec divina voluntate indignum eft.

tl

"Pulcherrimum , ^immo neceffarium eft, ut

Q

AI]

"optima voluntas optimas rationes fequatur.

Tol

s

"Et fic mera voluntas Dei jam non eft.primàá

L(vap

?ratio omnis bonitatis moralis, "

tlp

?

j

iU

^f

ïm

'& az6.

")

h

AU

Ad grave hoc argumentum 'eadem '**fuppe-

j Wkn

tit refponfio, quam in tractatu de prima om-

nium ratione f) faepius fcripfi. Scilicet, an-

Sjln

i

tequam divina voluntas aliquid decrevit, et

fecit, nihil facit ad gloriam Dei; ne quidem

|. Oi

n

inchoatam capacitatem habet ad augendam

li

gloriam divinam: unde divina excellentia ta-

A |

libus non eft digna ; utpote quae nihil non

»

]

Q

poteft exigere.

Q

q

Et quod ibi de bonitate na-

turali diutifme difputavi , idem ad bonita-

QUge

Uj

tem moralem ex pari ratione eft transferen-

dum. Infinita nempe bonitas non exigit

Ü

amo-

n

Cat

: f) $. 94

at

Caput IF.

255

I

amorem, infinita veritas non petit noftram ve«

V0

ritacem etc. Si Deus ejusmodi actus non vult,

ü h

a

vl

]j

non praecipit

Quia ficut in genere naturali

nihil eft bonum, nifi Deus id fecerit, fic in

aeftimatione morali nihil eft honeftum, nifi

Deus id juilerit

Perpcetuo itaque, ac fir-

tsb

wj

miflime tenendum, :quod divinae perfectio-

lmfï

nes fint id, fecundum quod divina volu:tas

jl

D

2:

operatur

fi vu/t operari: neutiquam vero

du

funt id, fecundum quod 4e^et operari

Di-

p

vina quaecunque perfectio divinam volunta-

HLVWS

tem fuperare, autlegem eidem ferre non po-

jn'

teft. Circa divina decreta nihil aliud verum,

Deus voluit,

f

quam:

Qui interrogat, quare

jf

voluerit, ille fupremo fuperius, et primo ali-

gïmä

quid prius quaerit.

Equidem in ratione in-

telligendi prior eft fapientia quam voluntas,

fed non in ratione volendi.

Quae quidem

voluntas divina non foret, fi etiam in ratione

.

volendi aliquid fe prius habetet

m

i

rin P

$. 27I.

j

"[tane vero Deus legem amoris relaxare,

;eu'

"odium Dei, et actus DCdedOb quoscunque

ii

"permittere poterit? Neque negare id poteft

llle, qui omnem bomtdccm moralem a mera,

enüa [

ac. liberrima voluntate Dei pendere atTerit, ita,

hï 9

"uthaec absque ulla ratione pro fuo arbitrio

yae P

quaevis praecipere, aut prohibere queat.

poti

$. 272.

raüSf o

Num Deus 1egem naturalem. relaxate

Ou

quc&t varii varie opinati funt: unde in hoc

'

F3

argue

298

Tra&otus - teriits,

argumento non eft tantus horror, qualeim

prae fe fert.

Ego autem ex meis principiis

r

refpondeo, quod Deus leges fuas tamdiu ne-

l

Tüc

queat remittere, quamdiu eas fert; neque

actum aliquem nefandum .perpetrandi facul-

d

ali

tatem tribuere poffit, quamdiu eundem pro-

hibet.

Leges vero, et decreta divina funt

Q

libera equidem, attamen aeterna: unde nul-

lot

lum fpatium, aut mora cogitari poteft, in qua

€0;

haec decreta non foveat, et has leges non

pe

ferat, ac.proinde neque dabitur mora, in qua

Tur

haec abeffe poflint. g) De eo temporis fpa-

tün

ültr

'tio, quod non eft, quaeri, aut difputari non

poteft. .Circa aeternum non poteft cogitari

t0nd,

tempus, in quo non fit: quamdiu vero eft,

Ti

tamdiu non effe non poteft. Decreta Dei

!.lm

Bs

dibera funt, fed immutabilia, quia aete;*næ

1

$

275,

QUi

Ts «

Ut tamen aliquid 'confuetudini tribuam,

Proy

"refpondeo, quod Deus (fcilicet juxta recep-

tum cogitandi modum) has leges relaxare, et

tales actus impios permittere queat. Neque

i

ad hoc adhorrefcas: nam íublata lege hi ac-

Q FHU

tus non amplius morales,-et fic nec boni,

E:USMOd

Jj

nec mali forent, puta, in aeítimatione mora-

" |

li; naturaliter enim boni manerent.

Modo

;;

J Q(m

quidem nullum .

usmodi actus exemplum ha-

Vs

betur, quia le:;

eneralis amoris totam mere.

iDerab

tem, et omnes vires noftras fibi vendicat.

$i

li üll

ta-

n DGO

£) Vid. tralatum meum

de gratia, et libertat,

I at

ür

$. 226 et /eg,

TU

|!

Caput. IP..-

229

jj

I

taimen fieri queatg quod multi opinantür, ut

mens noftra libere aliquid decernat, quin in

q

momento decreti ad legem moralem atten-

(

dat, tunc etiam nunc extaret exemplum actus

y

alicujus, qui in cenfu morali nec bonus, nec

Y

malus foret.

Sic forte (ad mentem aliorum

] m

loquor) negotiator aliquis diu confultabit, an

n

contractus aliquis fibi utilis futurus fit, et

per naturalem incuriam eo tempore ne pa-

J

ruim quidem recordatur, an illud paetum fu-

turum fit juftum, vel quod omnia ad. finem

5 fgü-

B

ultimum referre teneamur. Hic jam fi in tali

conditione conftitutus pacifcidecernat, ejus-

gfcari

| Q

modi decretum moralem bonitatem, aut ma-

litiam haud involveret.

l Dï

Actus moralis non

lt

poteft cogitari inter bonum et malum medius

aliquis: extra cenfum moralem multae actio-

nes erunt indifferentes. De quibus capite

j

proximo.

dui

$. 274.

x

His tamen omnibus animum tuum peni-

N

tus.fatiare, haud potuerim: fed.ex actibus

i?

ejusmodi impiis immutabilis aliqua malitia re-

c bo

dolere, tibi videbitur, quam eorum indoli ve-

lut connatam cernere te.putas. .Et recte hoc

Mgdf»

cenfes: nam datur aliqua vis aeterna, ac in-

)hhx ml

fuperabilis, ex qua actus hi immutabiliter

n

mali funt.

Vv

j

Sed ea vis non eft in actibus, fed

jiCüt-

in Deo, qui fua voluntate eisdem invicte ad-

Ü

verfatur.

Sentis hanc vim, et fentis eam effe

T

immutabilem : in eo folo falleris, quod eam

e

Ó

acti

o

3Q

Tra&atus. teriius.

actibus ineffe putes, cum fit in ealege, quae

mutabilis minime, liberrima tamen eft,

Vi-

,]j

àc $. 278.

$. 975

Igitur omnis actus moralem bonitatem ex

eo folo habet, quia legi aeternae conformis, vel

d:fformis eft, feu, quod idem eft, quiaDeus eun-

dem jubet, aut prohibet, fcilicet, ut in capite re-

rum oniumum íola Dei voluntas Ícripta fit, l) ut

[

ante divinam voluntatem nulla res gloriari pof-

01

fit, quod prior Deo aliquid. rationis,; motio-

li

nis, aut quodcunque dederit, ut eidem quid-

oj

piam retribui queat.

Nunquam aequum ceft,

immo nunquam bonum eft aliquid, ex quo

lm

la

Deum aliquid velle, aut decernere oporteat.

Qui quidem non fecundum priores rationes

t

at

N

aliquas, fed qui operatur omnia [ecundum cott-.

LURT

jitzzim, voluntatis fuae., i),

linp.

& 276.

if

Illam Vero intrinfecam. actionum bonita-

ub

tem, et malitiam etiam Patrum auctoritas

(4)j

premere videtur.

Et quidem S, Auguftinus

y ;

.contra Iulianum £, qui actus honettos ex fua

lu

jam indole bonos effe, afferebat, wrgumen-

fütfoy

tum fic inftruit: Inprimis ait, etiam ex doc-

,

trina Pythagoricorum, ac Platonicorum ve-

»

u

ras virtutes non effe, »fi quae menti quodatn-

»

msi

modo impromuntur, ac proim extrin[ecus advt-

niunt

Tlth

P) P/alm..39. 8.

L

LE

i) 4d Ephef. 1, 1t.

qzlf gd

k) libr, 4 coztr. Iulian. C. 5.

Coput. 1P.-

235l

Wi

nz'uht a forma illius aeternae , immutabilisque

fubflantiae, quod e

Ut fane mirari

!

magnopere debeamus, quod gentilis Philofo-

phia ad tantam puritatem, tantamque fubli-

Scilicet aeternae

mitatem eluctari potuerit.

W

illae rationes animis noftris femper funt pro-

]

Ximae: perfípicaciores vero mentes nedum

^il

eas cognofcunt, prout reliquae mentes em-

k,l

nes; fed infuüper confciae fibi funt, illas ra-

tiones a fe cognitas effe.

Aeternae rationes

rtü

omnibus funt cognitae: fed ipfa-earum cogni-

jl

i

tio, plerorumque attentionem fubterfugere

)m qU

folet. Idem vero S. Doctor dein ait, actio-

um d

num bonarum totam meralem indolem muta-

a

ri ex fola agentis intentione, quae utique ac-

;)?()X (

tui extrinfeca, contingens, ac liberaeft. Sic

n

autem Iulianum adgreditur: Cum emim agitur

T

ii

aliquud prudeuter , fortiter , temperate, jufte,

quae.fecundum tuam difputationem verae virtu-

tes funt ; [i/ ad cognofcendum, utrum verae fint,

boc tantummodo intuendum., quod aeitur, nec

Tb

caufa.quaerenda eft, cur agatur.

Unde ne vi-

ayd

j

dear tibi. calumniari , ipfa tua verba: jam po-

u

"am.

" Cunctarum. inquis, origo virtutum in

i &

"rationabili animo fita efl ; et affectus omnes,

g

" per quos aut fructuofe, aut [leriliter boni fumus

m e

"n fuübjet&to funt mentis noftrae, prudentia, iufti-

gri"

J

"tia, temperantia , fortitudo.

Horum igitur

7 (

il !

^ affectuum vis cum znfit naturcliter , non ta-

i^

ij

j

"men ad unum finem in omnibus properat ; fed

711'[»

"pro judicio voluntatis, cujus nutui fevvoiunt,

"aut ad aeterna, aut ad temporalia dirigun-

Üü.

232

"ra&atus tertitus.

tur Ouod cum fit, mou 11 eo., quad fmt, ttonzij

cu quod agunt, fcd ^n.eo f[olo variant, quod. me-

ventur.. [Nec nommis fuiigitur po[funt, nec ge-

? nevis fuftinere d jperld tni, fed fol?us, quod, ap-

"petrverunt

praemii aut amplitudine ditantur,

ut exilitate fru[tvantur

Haec verba tybi di-

di eris, nefcio, jam tamen cernis, coyrfeqmm e[fe,.

Ut vera fit virtus avarorum prudentia, qua ex-

cogitant geneva lucellorum, et avavorum tempe-

yantia, qua luxuriae, quomiam fumtuo[a, e|

colibet appetitum etc. — —

) Ü Va.

?1t004€

mon officits, fed fm/^us a vitüs difcernendas effe

virbutes. — — UCum taque facit bomo aliquid,,

zbi peccare non videtur, fi non propter boc facit,,

propter. quod. facere debet, peccave convincitur.

gä

*) Et merito S Auguftinus hoc teprehendit; nam

actus nofítri ob meram. aliquam circumftantiam

ia

extrinfecam, et ab illis prorfus remotam non ra-

Ut

ro totam fuam indolem mutant

Sic fingamus,

ER

patrem tuum, et alium quempiam ad te mihil

l

pertinentem hominem extrema , et quam mors

proxime confecutura eft,

inopia laborare:

tibi

b

vero fupereffe fruftum pams ad alterutrius, neu-

ld

tiquam vero utumquc mortem arcendam f[uífec-.

turum,

liit

Iam panem in hoc caíu patri negare uri

naturae adverfum. ac proin intrinfece malum eft.

f'rl

Interea beneficus aliquis patris tui inopi iam co-.

Vtta

per icu-.

piofe levavit, ita, ut folus extraneus ille

lum mortis füftineat,

Hic vero. panem patri ne-

gare adeo non eft malum, ut etiam, praeceptum

fit.

Nunc cogita, quid actui ili, quo panem

paantz tuo deftinafti , magis exirinfecum ,. quid.

Tün

magis liberum, ac conungens fit, quam bene-

volus ille alterius atfectus; qui patrem tuum ju-

vit, fuaque, quam clacm impendit, ope nil tale

cogi-

g

Caput 1.

233

[i]

cogitans ex tuo actu intrinfe

ce bono fecit ac-

[

tum intrinfece malum.

k

$.

2

u

Scilicet non ex natura fua, fed potius per

"

mi'g1

rationem fibi extri

nfecam, et ex eo actus no-

ftri efficiuntur boni, ju

ftique, quod propter

Jj &*

tabile bo-

l

"

f

acternam legem, propter incommu

fiant, aC

TA

num, ac propter primam juftitiam

Nam

per hoc eidem

conformes reddantgr.

g

!

ln

VM

) wvrtutes, qu

as fibi animus babere

vz'd'ez-w*,-

li

tih

er quas ?mperat corpor

*

i, eb vitiis, Wüfi ad

vitia fumt potius,

!

)

!

Deum vetulerit , etiam pfa

utes.

iNam licet a quibusdam tumc

/q

l M'

quam virt

fatih

verae , et

boneftae putentur e[fe viriutes, cum

nec propter aliud, expe-

LE

ad [eipfas referuntur,

Zuntur,

etiam tunc inflatae

ac [uperbae funt, et

i, V

, fed vitia judicanda funt.

Et

ideo non viiutes

gt

utique virtutes

propter femetipfas expeti, et

y n

(ent, fi in fe bonae forent,

L]hp«

ad fe referri po

nativam velut, ac congenitam

bonitatem ha-

j *

facit teftimonium S.

bentes.

Huc quoque

Qru

D

Tldephonfi &): Quaprop

tey cogitent i[bi difpu-

tril

,

foi

tatoves naturarum. Leges,

cogitent et divinarum

jgr 17 |

verum vivtuies : qui

a non ex "

atura verum di-

e!ïnï

ii

"

vinae lege: pendent,

fed ex. divinis legibus tia-

n O

leges manare probantur.

j

t)urae verum, et

gäl. :;$';7 E; L

l

ul r

Y

(

Verum omnia, quae hucusque dicta fue-

YO j

runt, tibi penitus haud fatisfacient, fed e. g.

cul

ii

COn-

g !

zn*

u) S. Auguftin. lib. x9. de civitat. Dei C. 25.

(f ü

"

9) Libr. contr, eos, qui de virginitat, ei&.

qu

—

234

JvaGatts tertis.

contra perjurium, fimilesque actus infupera-.

bili horrore afficietur mens tua recta, et ju-.

fta: quae, neftio, quam malitiam in ipfo ac-

tu velut cernere fibi videtur.

Et hanc mali-

tiam immutabilem, et neutiquam contingen-

tem, aut libera Dei voluntate inductam ani-

mo. tuo vere te fentire arbitráris.

Et recte:

nam datur aliquid in

fit

-

animmo tuo praefentif-

num, quod etíi liberum fit, tu tamen ne-

ceíffarium vocas ex eo, quod illud cernas effe

nullis viribus mutandum, et infuper vere ae-

ternum; et hujus tu infüper habes vivacif-

fimum fenfum in voluntate, et imaginem in

intellectu. clariffimam.

Sed hoc non eft in

actu illo periurii, quem pro exemplo affumfi-

mus , fed hoc eft lex Dei aeterna, feu divina

voluntas illi actui extreme. adverfa: quam a

des RP A EE ER

nobis, femper, et clare videri, oftendam agen-

do de lege. Dei aeterna.

Nihil auctoritatis,

nihil legis, multo, minus ratio, et caufa legis

datur in actu. humano, utpote, qui integer,

et ex tota natura fua eft fuübditus le

gi.

Id

quod füperius eft, in inferiore aliquo

, Yatio-

nem habere nequit:

neque id, quod tertium

eft, primi,

!

aut fecundi cauía effe. unquam

ii

poterit.

Quare probe attende, et. videbis,

ql

primam rationem horroris tui non effe. natu-

ram actus, utpote quae bona eft

, fed legem

actui contrariam, qui proin non ideo eft ma-

lus, quia actus eft, fed ideo, fcilicet per ra-

tionem extrinfecam, quia lex eidem adverfía-

tur.

Caput IF.

[*

tur.

wae mala, licet intelligamtis tiot - e[Je

Y

naturas, fed vitia naturarum,

tamen fimui in-

d

tellisimts ea, nifi in aliquibus,

et ex aliquibus

IN

vaturis effe non poffe ;

nec aliquid

effe malum,

N

niü a bonitate defz&lum.

*

— —— : Malitiat vero

b&

b

capit (natura)

?;0f, part:

cipatione mali, fed pri-

"

vat/one bomi, id eftl, m

o commifcetur. matur aes

nulla watura, 1n

i

j

uae aliquid. malum efl, quia

n

quantum natura eft,

malum

efl ; fed quia de-

d

cit a natura, quae fu

wwmum., atque incommu-

eu

tabile bonum eft. à) Nos vero, dum ac

tus ali-

rl

quos ideo prohiberi a Deo dicimus, quia ma-

g

li funt, jam ipfi actus illius naturae non fa-

qi

tis attendentes aliquam malitiam affingimus.

i

Peccatwm fcilicet: ejt. diium,, fa&ium , vel cot-

u

cupitum aliquid. contra aeternam legem: Lex

vero aeterna eft vatio dioina , vel voluntas Dei.

a

$

h

p) Tu vero aliquod peccatum , feu malitiam

moralem ante divinam voluntatem cernere,

iti

tibi videris: cui proin haec definitio, quam

J

ä

Auguftinus a divina voluntate petit, con-

o

Sed cogita, qualem de-

FII

venire haud poffet..

finitionem antiquiori illi, ac divina voluntate

fatlü

ii

lii

priori peccato fcribere velis. Itaque perju -

rium non propter fe, fed ideo eft malum,

Nam

Deus vero illud idea

jebis

-

quia Deus prohibuit:

prohibuit, quia voluit. Quae quidem jam

n

fupra iterato dicta fuerunt.

egem

i

Wt

r f

CA-

u

f

e) S. Augu/l.xlibr. r. contr. lulias. C. 9.

"

p $. Auguft. Libr, 22, contr. Fauft, C. 27«

256

Jra&otus tertius.

CAPUT. QUINTUM;

Omnibus actionibus noftris alig

Ua lex eft feripta,

quae proim omnem actum

2hter

bonos, et

melos medium excludit.

279. Bonitas et malitia mozalis f|

t

aut difformitas cum lege.

int conformitas,

280. Hinc actas morales indifferentes dari nequeunt,

2g1. Quod evi

ncitur ex praecepto amoris omnes

actiones. noftr

as fibi vindicantis,

g

282. et 83. Infuper

probatur.

auctoritate s. Auguftini eom-

2804. Nulla.quoque datur lex mere permiffiva,

Qu

$. 279.

Igitur bonitas moralis eft conformitas ac-

tus noftri cum lege fua morali, prout hucus-

I

que dictum fuit: qua conformitate fi careat

qu

actio, mala effe incipit, eoquod malitia mora-

I

lis aliud non fit, quam defectus ilius, quam.

1je

modo laudamus, conformitatis.

I0

Nam. quid.

eft malitia, mifi boni indigentia ? a)

2)

Ht

QU

T

7^ Ex quibus etiam id intelligitur,

quod: totum

negotium morale non íüb notione

abfoluti, fed

t"rq l

relativi, et. fub im

agine meri refpectus fit acci-

(

piendum. Bonitas quippe moralis 1]0114(3& nas

[*gl

tura aliqua, aut.pars fuübftantiae

T

» fed eft mera

Q

concordia,

qua actüus noftri

cum ]lege conve-

ï

i(

b

niunt: malitia vero mor

Ub

alis eft merus illius con-

cordiae defectus, et neutiqua

m fubftantiae ali-

le j

cujus, fed merus hujus relatio

nis defectus.

u

$. 280.

a) S. Ambrof. libr. de Ifaac. C, ,

;

h1

237

Caput F.

$. 280.

'Sed.an omnis actus debet 1ägi morali effe

conformis? Seu an quaelibet actionum no*

l

ftrarum alicui legi morali obnoxia eft: vel an

quaedam a lege morali'immunes, ac proinde

necbonae, nec malae funt? Et quidem innu-

jts

meri actus hominis praevertunt ejus cognitio-

A

nem, et liberum arbitrium, qui proin mora-

les non funt. Et hi omnes cum extra regnum

a

inorale verfentur, nullam bonitatem, aut ma-

litiam moralem participant, et, fiita vis, in-

j

differentes manent: de quibus proin praefens

quaeftio minime tractat.

$ 28r.

Cum vero prima, et maxima lex jubeat

X

Deum ex omnibus viribus diligere, non video,

QUs

quamnam facultatem ( quamdiu lex illa ani-

yett

mo noftro obverfatur) ad ufum liceat impu-

1

f

ne adhibere, quin id propter Deum fiat. Por-

J

g

ro fi id propter Deum fiat, ejusmodi actus

.

qzml

Jam erit bonus: fin minus, jam erit malus,

quippe cum aliqua facultas alteri finij prae»

(Ij

if

terquam foli Deo, famuletur, qui totam men-

n

tem, atque omnes vires vi univerfaliflimae

J

«

legis fummo fibi jure petit.

Ampliffima fcili-

jm

m

cet illa lex charitatis omnem actum fuae po-

teflati mancipat, ac proin exclufo omni me-

nv

$ con

dio jure accommodat fibi verbailla: b) Qui

16 all

Q0f colligit mecum, difpergit,

»

äo 28 za

V) Luc. 11, 25.

80]

"

228

Tratiatus tertius.

G« 12825

Sacrae vero auctoritates in caufam no:

ftram ubertim nobis fuppetunt: S. Augufti-

| f

nus inprimis aperte pro nobis fuffragium fert

f

€c): Cum ait:. Ex toto.corde, tota anima, tota

D

mente, nullam vitae noftrae partem veliquit, quae

f

vacare debeat — — fed quidquid aliud dili-

gendum venerit im^ anmum, illuc rapiatur,

k

quo totus dilectionis Tmpetus currit ; ut adeo ad-

verfae fententiae patroni poft fummum hoc

J

ü

praeceptum fruftra interrogent, per quam

legem omnes actiones noftras in Deum refer-

Tuj

I)

re teneamur.

MU

$. 288.

| duer

Quorfum etiam, id eft, ad excludendum

Qnt

omnem actum indifferentem optime facit il-

E()g

lud d): 4Ve ficut. Philofophi facta quaedaw bo-

dl M

minum media dicamus inter veCle faGium, et

müy

peccatum.

Scilicet ejusmodi actus in univer-

QGt

fitate morali careret fine fuo morali, ac proin

Tuf

in 2eftimatione morali otiofüs, et 1dem, quod

lD]

membrum quodpiam in corpore humano fo-

tet, quod oflicio, et utilitate carens illi cor-

Qüor .

r

pori merum onus, ac reapfe vitium exifteret.

lo

Ieli

*) Dices fortet? "talis actus, quem benignus Deus

"imbecili hosminis naturae indulget, divinae

PEIEpS |

"jndulgentiae.laus, et fic ad decorem totius

"univerfi probe faciens particula foret: fere

"ficut idem . Deus multas homini noxas libera-

"liter remittit; etfi aequam pro iis fatisfactioneim

m h:

dfiectat

"juftitia exigeret ; quia tantum encomii accre»

l anwm

£) libr. x de doéclrin. Chriflian,

7f fcit

L

"g

4) S. Auguflim, €», 19« vel ga.,

Caput F.

? (cit divinae mifericordiae quantum ex hoc ju-

UE

? ftitiae . decedit.""

j

Ad hoc jam refpondeo, quod Deus inju-

It

ftitias noftras per hoc nobis relaxet, quod ju-

flitiae nos propinquos, et amicos reddat.

um

L]

Peccata enim non remittuntur, nifi per infu-

i

li

d

fionem juftitiae, et gratiae divinae, quamdiu

4*^

agitur de remiflione gravium peccatoru

J.-l l.

Si

(tth

vero levia gratis remittat, ceffamus habere

)0 dï

juftitiam divinam nobis adverfam, et fic gra-

W

han

U

tuita ejusmodi culparum remiflione Deus ve-

Qu

QUA.

Aft fi ani-

40!

rum femper beneficium praeftat.

[üu

mo noftro facultatem faceret, ut fenfui, aut

cuicunque rationi, quae infra Deum fit, in-

haerere queat, per hoc animi noftri condi-

d

tionem deteriorem redderet, ac proin nulla

j d

Deo gloria aut beneficentiae laus ex ejusmo-

W

di licentia àccrefceret.

Ea eft enim mentis

"n

ll L

noftrae indoles, et excelfitas, ut ea, prout

m

ex tractatu de lege Dei aeterna patebit, non

r

nifi Déum in omnibus fequendo, eique foli

W

inhaerendo melior, ac beata effici queat. . Lo-

n 0^

3 "

quor autem de deliberatis voluntatis noftrae

decretis: fenfibus enim, qui Deo inhaerere

jli ci

jlte t

nequeunt, delectatio extra Deum, velut com-

"3

$

petens eis pabulum, omnino concedendum

eft. Dummodo ruríüs mens in talibus natu-

j

miü

(

rae concedendis non nifi Deum fibi propofi-

ia

hpL' [

tum habeat, id eft, dummodo fenfibus has

delectationes animus naturae animali eatenus

jicit

ueu

tantum indulgeat, quia Deus id probat, et ju-

yi !

a

bet etiam,

$.

284-

2340

Tra&atus tertius.

A

$. ?84.

Illud quoque jam in praefenti caufa intel-

ligitur, quod nulla dari, aut cogitari queat

lex, quae mere permittens, et fub nulla ra-

Ad quam affertio-

tione obftringens exiftat.

nem tuendam, ipfa legis etymologia, feu de-

rivatio nominis aliquid confert: legis enim

r——— À K A— —— 2€— — E me DN T

nomen a ligando, vel obligando deducitur,

—

E

quae proin tam parum fine obligatione, quam

f

parum vinculum fine ligamine poteft intel-

Q

ligi. *)

Q

5*) Vera autem hujus fententiáe, qua omnem le-

gem certo obligare, et nullam mere permitt' «

du

tem effe, dicimus, ratio in eo eft, quod in oini

d

a

lege

etiam humana lateat lex Dei aeterna,

| te(b'i

nobis intime perceptà, cüjus fenfum Deus no-

lam

| fl

bis poteft, nunquam autem folet fubtrahere.

Üj

voluntas Dei eff ipfa lex Dei e). et voluntati di-

vinae nemo impune refiftit.

Nam quis rcjiitit

W (

di, ef pacem babuit ? f)

dl

Scilicet omnia in fuo genere ad Deum

tateï

tanquam Tinem ultimum facere debent, ut

, Wtat

adeo omne id vitium effe debeat, quod ad fi-

!

nem ultimum non facit, ex quo fine ultimo

tf g

nihil unquam emancipatum effe poteft. lam

Mj;

actus in genere morum confideratus vel facit

777

ad finem ultimum, et jam erit virtus, ve

non facit ad-finem ultimum, et ejusmodi ac-

tionem vitium jam effe, neceffe eft.

Vel

quod idem eft: aut talis actus, quem indiffe-

rentem vocas, fit propter Deum, vel non fit

propter Deum,

Quod fit propter Deuni, ca-

ritcs

) llþr

t

é

e) S. Zuguf. Emarrat, ip pjalm, 26, Couciou. 3«

f2 d. 94

L

l

241

Caput F.

ritas ch., quod . non fit propter Deum, pec-

t

catum eft: 11 enim non fit propter Deum, abs-

yd

que dubio fit propter finem éreatum. — Mens

jl

hf

veroinaliquare, quae ipía inferior eft, quie-

fii

fcens neceffario deterior fit: fi quiefcat in fe,

gi

mi(era manet, utpote quae fibimetipfi fuffice-

: nf

re hon poteft, . Ultra feu fupra mentem ra-

Wt

tionalem nihil eft, nifi Deus. lgitur vel Deo

(

fua intentione inhaerens perficitur, vel fibi

:

li

adhaerens miféra eft, vel denique inferiori

Et hoc eft ar-

conjunecta, deterior effüicitur.

T

gumentum S. Augyuítini a me alibi laudan-

f

dum: hic caufam

aefentem alio ejusdem

[ 0

m

teftimonio concludamus g): INemo volens ali-

us O

quid facit, quod mon in. corde fuo prius dixerit,

"

"

uod verbum awmore concipitur frve creatumaes

W

five creatoris , id eft, aut naturae mutabilts,

j

aut incommutabilis. veritatis.

Evrgo attt cupidi-

UP

tate, aut caritate : nom, quod mon fit amanda

creatuva, fed [i ad creatorem veferatur ille amor,

hf(

w

Tunc eninm.

9ion java. cipiditas fed caritas erit.

[u(]u

iHfu

efl cupiditas, cum propter fe amatur. creatura.

j

ïe]lU

Tunc «on utentem adjwoat, [ed corrumpit

fruenzem.

g

(üs '

od ^

J

J

0i

ml

GA-

€ï o

Deum."

p

-5) libr, 9. de Th'nitat.l ;2 e? g.

(

Jom. I.

Q

242

| TraGatus tertius.

. CAPUT SEXTUM.

Datur generatim Jex confulens , ac proim in

genere dantur merae, et ab ommi cat[a

vacuae imperfetlioues.

285. Praefens controveríia eft difficillima.

ä

206. Inprimis eertum .E&, dari leges m

-

legibus ftringentes.

itius .gl'ïiä

207. Divifio officiorum in perfecta

É

refertur, et expenditur.

; -.€tw ijmperfecta

Tij

288. Dantur confilia,

le

289. Quorum tria evaang"; jca fünt celebratiílima.

lfllj

290. Quae qui fervant, Religiofi dicuntur.

4 fel'd l

291. Statuitur propria fententia, in thefi dari con-

j Qlide

filia, non yero an hypothefi. .

; tUAT (

ï;

292. 2903..294. Confilia haec funt infignia adju-

| "i

menta arctioris cum- Deo conjunctionjs » quod

auctoritatibus probatur.

('am

dzxm

$. 295.

: In'praefenti C

ontroverfiam fuícipio mea

facultate muito graviorem *), et quam fors

confultius omififfem penitus: eam tamen ab

fett

alis jam tractatam eífe, cerno; quorum la-

Qüat

Uä 91*

bor, ac pugna, ne dicam, lapfus aliquam te-

VI (0

meritati meae excufationem praetendet, fi ego

t

quoque oneri huic füuccumbam. . Neque im-

proba adeo bhaec mea praefidentia erit, cum

Imtï qu

ebuam

haec non per.modum fententiae, fed conful-

nfl[lu

»

tationis tantum caufa fcripfifle velim.

&il

Ü Üj lii

':k)« Ipfe S; Auguftinus 4) diligentiffüme verfat il-

dQ e

lud: lgitur 4ui miafrimonio jungit virginem

uATE

&) libr, de adulterin, conjug.

! I

) j

*

243

N

fmm,—bene facit, ef qui non jungit, melius facit.

Et quaerit; fi matrimonio jungere virginem bo-

|

l

num eít, quomodo non jungere melius eít? Et

fi hoc eft melius, quomodo illud bonum effe

l

poteft? Et tandem in fine 7) confitetur, quod

per omnia, quae in eam rem dixerat, interro-

ganti defuper, immo etiam fibimetipfi plefle fa-

$4

tisfacere nequeat.

$. 286.

ul

Tuvat vero negotium a certioribus doctri-

nis ordiri.

Igitur certüm inprimis eft, dari

leges mitiüs ftringentes, feu oflicia in eo fen-

1 ql j)/

fu impetfecta, ut, dum unum fub gravi, al-

terum fub levi duntaxat culpa obitringat. Et

r oo

quidem hanc legum differentiam aperte tefta-

tur divinus fermo c): Omnis, qui irafcitur fra-

ti fuo, veus erit judicio: qui auütem dixerit

a a

X.S ,v

fratri füo vaca, veus erit concilio: qui autem

dixerit fatue, veus evit gebeunae 1guis.

$. 587.

P

Alia eft officiorum divifioy qua.in pet-

Ua

j

[

fecta , ac imperfecta eatenus tribuuntur ,

quatenus ad aliqua explenda

refractarius.

? iE

lii

4Jfl W

vi cogi poteft, ad alia vero vi cogi non po-

[

teft.

gl*

Sic ut fiden ferves cogi potes,;

neutiquam vero, ut egenti opem nullo jure.

aque h

debitam- praeftes.

Haec porro divifio juris

)HtQ (

I

naturalis confultis maxime familiaris, et ad

ufus focietatis humanae plurimum accommo-

i

data eft: quamquam . ad rationes folius cone

, qui

2

Ícien-

(l

j 4l

b) Eodem libr. C. 55.

! ju [)

c) AMattb, $, 22.

44

"Ira&atus tefïz'us.

fcientiae officia in praefenti fenfu imperfecta

ilis. perfectis antiquiora, et reapfe nativa

fint: dum ex congenita pletate, illa vero,

a i

quae perfecta vocantur, quandoque non nifi

ex pactitio jure defcendunt; prout etiam ex

praefenti exemplo, quod a fide promifía, et

ex naturali pietate, quam egenti naturae hu-

manae debemus, defumtum eft, ad oculum

patet,

$. 288.

;

Verum in praefenti capite alia, et illa qüi-

j

dem quaeftio a me tractatur, an fcilicet detur

lex aliqua actum quempiam mere, et eous-

que confulens, ut ejusmodi legem fequendo

recte quidem, eam vero negligendo non ini-

que agamus, nullum propterea piaculum in:

a

currentes.

ls

Et dari quidem confilia evangeli-

ca adeo certum eft, ut ea nemo fine infigni

Del

Yl

temeritatis , aut haerefis nata negare queàt,

Sic inter alios fcribit Apoftolus d) : De Fir-

VO

Ti

ginibus praeceptum. Domini non. babeo, confi-

lI

lum autem do. — —— Beatior autem evit,

Te

fic permauferit, fecundum meum confilium etc.

I$

PTOba

$. 289.

Talia vero confilia ex reliquis celebratif-

? f

fima funt tria illa evangelica, voluntaria pau-

lt

pertas, perpetua caftitas, ac plena obedien-

tia. -Et quidem vi primi confilii rebus omni-

|

:

H

Dl

bps, in quantum ex jure aliquo noftrae funt;

110? :

d) 1. ad. Corintb. f, 25.

P.

245

Caput | FR

"

abdicamus, ita ut re quacunque non pro ar--

bitrio noftro, fed non nifi ex alieno confen-

M

À

füu utentes, omnem ab iis affectum abftraha-

TU

ii

mus, éoquod ex omnibus nihil- noftrum efle,

fciamus.

Per alterum omni affectu,. et ille-.

M

»

Ü

cebra carhis, et ea, quae ex matrimonio ho-

i

'Lertium

Ml

nefta eft, nos perpetuo abdicamus

confilium eft quo quoàd.praecipuos vitae no-

n mm

ftrae actus e. g. quoad muncra, ac negotià.

gerenda, vel non gerenda alieno arbitrio füb

dimur, exinde proprio fenfui, ac voluntati.

m

qeti

indulgendi pericuh;m faciiius declinantes,

C0l

l

endü

Dum vero aliqui ad haec tria confilia vet

a

arctius, vellatius obfervanda folemnibus vo-

mm li

tis fe obftringunt, hi exinde religiofi, id cít,.

u

V:

Deo ex affe. devoti vocantur.

Status, feu.

à jl

vitae religiofae natura, generatim tribus hifce

p q],lEaa

votis conftat :.licet varii hominum religiofo-

Dr lf

rum coetus praeter tria vota varias infuper:

n a

E

regulas, ac pietatis praecepta a viris fanctif-

T

f

fimis *) condita, et exin ab Ecclefia publice

W" m:l

p?obata fibi fervanda proponant.

*) Quatuor .potiffimum religioforum.Patriarchae ha-

yd

bentur, SS. Bafilius, Auguftinus, Benedictuss

aïïä P?'ü

Franci(cus: .vel quod horum regulas re'iquae re-

Obedief

ligioforum congregationes fingulae fingulas ple-

rumque fequantur: vel certe ; quod horum f2-.

s

miliae prae reliquis frequentes fint.

gl

!u

$. 29 $.

QV'*ST

2

246

Tratiatus tertius.

$..291.*

"

:

Dantur itaque confilia, fed quousque, et

in quo feníu .dentur, non adeo expeditum

|

eft. Mea 1ententia jam in eo eít, quod con-

filia dentur :2 rbefi, feu generatim, vi quo-

rum velut ex indole fua, plerumque, et in

regula unus, actus, vel vitae conditio prae

altero commendatur: quod vero non dentur

in bypothefi, id eft, in, fimgulis eventibus, ac

confideratis propriis cujusque circumftantiis,

quae cuique fingillatim occurrunt 5

de quo,

agam capite proximo. "b

j

*) Res. in, exemplo. erit clarior. Sic. quia. mens.

ä

i

humana rei. creatae. fuo, affectu. inhaerere, in-

ln

ífuperabili, lege. probibetur, ideo, plerumque

confultius eft, bonis. fortunae generofe fe abdi-

ij

care.

Grave quippe. eft, pinguia,, ac. fplendida.

P

pauimonia tenere, et nihil affectus iisdem lar-

giri, fed. copiofis. illis facultatibus, cafte adeo, et

abfciffe eatenus uti, in. quantum, nobis ad in-

haereudum, foli. Dei- famulantur. Ef Aaec fu-

giendarum, cau[a. divitiarum praecipua eff, quod.

üuí vix, aut nunquati jinc amore. valeani ]wff *

fideri. e) Aft fpecialis dein quaeftio eft, an. Ti-

Ul

fium Ípectatis rationibus, quibus hic fingillatim

inf

homo, in praefentibus. circumftantiis Deo , Ecc-

lefiae, civitati, famiiiae, fibi, aliisque obftringi-

M

tur, an. Z2Liumi, inc

abdicare.

]uam , oporteat omnibus fe

$..293,

Et quidem per confilia generatim fpectata.

3

! planiorem ad caritatem viam fterni

, nemo,

nega-

1

€) S, Bernand. fermon, de Pon, dejerend,

247

Caput VI.

negabit, nifi is, qui indolem divini amoris;

et grande illud praeceptum foli Deo inhae-

a d

k

il

rendi ignoraverit. Innumera, et concordia

(

plane Patrum teftimonialiceret accumulare*) ;

Iu

(l

juvat vero in hac caufa folum S. 'Phomam f)

1

ü

audire: Requiritur, quod aliquis a fe removeat

ila, per quae po[fet impediri, me totaliter ejus

p

affectus. tendat i& Deum , in quo confiflit per-

(

fe&io cavitatis.. — Hujusmodi autem. fant. tria :

j

")

&

primo: cupiditas exteriorum: bonorum, quae tol-

l

4l

I

litur per. votum paupertatis : fecundo concupi-

üe kiu»

feentia: fenfibilium. deleationum, 1nter. quas

praecellunt: dele&lationes. veneveae, quae exclu-

j 1

düntur: per votum:cotitihentiae* tevt?o Tnordina-

tio voluntatis bumanae, quae excluditur per vo-

[t, Jl

qu

Qu

tum obedientiae: etc..

&

la

*y-Vid: S.".Ambiroflühï'g), Athanafium. 2), Augli-

ftinum i), Baüilium k), ut de Gregorio M. Chryfo-

(

ftomo, Bernardo, Bonaventura, aliisque nil dicam.

J E

li

TM

$. 293:.

M

LU 1

Id vero ipfa quoque ratio maxime evincit.

dul i

u

Cum enim bona. creata. quaevis vehementer

Efb 1

in fenfus noftros,. et:per fenfus in ipfam men-

f

J

tem agant, , haec ve

ro-foli Deo per omnia, ac

obf

j

to-

.QA

ypibts

f) 2. 9. quaeff. 96: articul. 7.

l

g) libr. x. de Várgin. C. 6..

b) libr. de virginitat.

Idem /ibr.

de incarnuat.

r

verti.,

^

j) Enarrat. in pfalm. 83

nj

k) Sermon. de inflitut. 7Monacb,

l

248

dvatkotus teviwus.

toto. afï'ectu inhaerere teneatur: eadem jam

mens ex tot interpellationibus ac illiciis non

nifi cum magno labore extricare fe poteft;.

in fuo ad. Deum itinere tot obfcacua per-

fs M$ fu. -u

fringere comfm, quot a. bonis creatis follici-

tationes gamtur

"Tot fc,hcet onera ferimus

in hac'pere, unamone, quot bonis. qwsque

utimur.

Cravia nonminus, quam elegantia

in rem praefentem fünt verba $. Bernardi /)2

quul M lul M d R a cssndk

&

«ce inquit, mos yel liquimus onimia.

Betie, opti-

we, et non ad infipientiam tibi :

.man et mundus.

L

et. velin

ere

jrahfi', et, concupzfcentia ejus,

[/

baec magis expedit, quam velingui.

Keh

u-

li

qmüs omnia, et [ecuti [umus te.

INiwmiruü quia

exultavit ut gizas ad, currenda

naa

IIA-

viam, tiec cur-

ventem fequi poterat. oneratus.

Sed. nec inutilis.

li

(s

commütatio, pro e», qui fuper ommia eft, omnia

—— PA

veliqui[fe.

ÍVam et /zwu! donantuy omhia: et.

Q

&de

üubi adprebenderis eum, erit unus ipfe omnia 1a,

onnibus, qui pro ipfo omnza reliquerunt.

fCl

U(j

$. 294.

lo

"

Scilicet nihil ad ufüm noftrum. unquam

f5

admittendum, nifi quod ad amorem Dei fa-

«Ier

Cit -

neque hoc fufficit,

fed. etiam. ea, quae

Tohi

ad amorem Dei faciunt,

caute adeo adluben-

lhc

da funt, ut non nifi ideo, quia ad.amorem

T

Dei faciunt, adhibeantur: feu aliter, non

Ctn

tantum . ed. agcnda funt, quae jufhtïa aeterna

T

vult, fed etiam abfciffe ideo, quia aeterna ju-

lfä[()y

ftitia Vult

Atque hoc moleftiam infigniter

auget,,

]) Sermon. de bon. deferend

1.

Caput P;hu

249

anget, quod füb obtentu ad folum Deum ten-

i

Y

dendi ejusmodi bona ad ufus noftros, eosque

minime malos adhibeamus ; interim tamen

g

J

fenfui noftro in his ipfis incaute indulgeamus,

J

Fidem füperat, quantae hic deceptiones con-

Q

tingant in negotiis etiam facerrimis, ut de.

Huc fane faciunt ver-

b

proisnis nihil dicam.

;

Ti

ba piflimi fcriptoris »): Fili faepe igni

$.f-.

N

d

det, [e fine fumo flamma,non afcendit, — Sic

et oliquorum defideria ad coeleflia flagrant s. ek-

p

/l dw

tamen a tentatione carnalis ajfectus liberi non.,

fünt. — ddeirco tom omnino pure pro bonore Dei.

j

1

hll

i

aguni, quod zam defideranter ab &0 pgtwt,

DL

L

7 qma

$« 293.

- d

Nemo in poffeffione, et ufu quorumcun-

i

TU

que bonorum fat fecurus eft, ne ille quidem,.

Qf

cui perinde eft, talia habere, vel non habere,.

m'w [

adeo fubdole fenfus nofter in ipfum animum.

41 li

ii

fcinfünuat, lile demum prae réliquis minus.

:

timere poteft, qui naturae accepta invitus

niagis patitur, quam volens tenet: quique,,

fi per altiora officia id liceret, mallet talibus.

ji iil

(

carere, quam uti, Quam excelía haec philo-

Der J

qu

fophia! Quam adeo:a fententia, aciconfüuetu-

dine noftra eft remota! Eam tamen fancto- .

hriodt

fl

rum, ac probatiffimorum Virorum fuitentant

307t

exempla, et teftimonia, quibus tantam cala-

noh

mitatei noftram acerbe deplorant. s) Conde-

Y

i

um inttriorem bominen,

m r

lellor legi. Dei [erund

3

Fidto,

Bnn:ü

m) Lib. 3. de imitat.. Clnjfji.x 49».

TR

2) 44d Romam 7 23« eb Jed.

g.

250

Traflatus tertius.

5

Fideo autem aliam lesem im membris ?inez's, vt-

puenantem legi mentis meae, et captivartem me

in lege peccati, quae eftin membris weis.

In-

felix ego, bomo, quis me liberabit de. corpore

i d-

mortis bujus?: Quorfum fpectat etiam illud: 9)

Vere, m'feria ejt vivere fuper terram. — Quanto

bowo. voluerit: effe [piritualior, tasto praefeus

vita fiet e amarior.: quia fentit melus, et videt

clarius. bwnanae, corruptionis. defetkus.

Nam

comedere» bibere, vigilare, dovmire, quie[cere,

et laborare , et: caeteris. nece[Jitatibus maturae

fubjacere, vere. magna. miferia. eft ,. et. affüitlia

Qu

boinmi devoto, qui übenter. e[fet. abfolutus , et

fn

L

liber. ab. omni peccato.. — 'alde enim . gravatur

i

N

interior. bomo.nece[fitatibus. corporalibus in. boc

mundo.

lr

Unde: Propbeta. devote.vogat, quate-

Q

Vs liber. ab .ifüs. e[fe; valeat, dicens:. de nece[-

Jlo

[itatibus meis erue me.Domine.. — Sed vae non co-

Ü

gno/centibus fuam miferiam: et amplius vae il-

tii

lis, qui diligunt. banc.m

&

làm vitam '

ifevam, cfc co?fruptibi-

ef

Euj

CAPUT: SEPTIMUM..

Vel,

Sitigulis: vicibus, et prout- dicimus, in indivi-

b

duo. tion. videntur. dari: confilia.

£n

$.. 296. Confilia: haec:fervare-nc- bonum:quidem fo-

ret in. quibusuis. circumftantiis. .

$.. 297.. Quaer"itur,.an in cafu fingulari unum fim-

EuE

pliciter bonum effe poflit, cum oppofitum me-

lius. fit:;

U

9' 298'/

On

e) lib. I. de imitat, Chriff, C. 22.

!

Caput. II

251

!

298. Refpondetur, id capi non poffe, quod

H

2?99. Etiam S. "Thomas fentire videtur.

|]

ä

300. Senfus delectationem tanquam anxilium. ad-

t

hibere hcet, nunquam vero. in fenfu,

il)

39

Sed femper in Deo quiefcendum eft

l

il

Quod quidem, adeo difficile eft,

fi

f?

303.

Ut longe facilius fit, iis omnino carere, quae

Sä

(s

fenfui lcnocmantm, quatm usdem ritc utl

J

fU

S.

296.

l

i

nm ]

[

Generatim itaque quaepiam. mere, et abs-

i

f

l

que lege confuluntur tanquam opportuna ad

li, "

finem ultimum. perveniendi fubfidia:. aliqui-

ruuit

bus taren talia adhibere per fpeciales rationes;

Sic ne-

j l

nonlicet, vel certe minus expedit

j

mo facile, quam . S. Paulus, virginitatem co-

L

piofius laudaverit: et tamen idem fcribit 4):

melius e[t

T

Quod. fi. [e. on, comfment1 mubant s

u

!

enim mubere, quam uri.

Sic: p'u'lter bonum,

TL

et ad. curfum caritatis. abfolvendum perutile

eit, ommbus fe abdicare:. fed quid fi Paterfa-

milias muülta. prole gravacus hoc: confilium

L

vellet exequi?. En!. aperta Lxempla, in qui-

bus ipía confilia fequl, minus coniultum, Vel

ii

etiam nnprobum foret..

$..297..

ydet

Sed, quod potiffimum in. .quaeftione. eft,

an nullus dari poteft f ügularis cafüs, in quo

nnm L

umfü

unum prae altero fequi fimpliciter, et minus

bonum, nulla tamen ràtione prohibitum; et

ex

j

)

&) 1. ed. Corinib, 7, 9.

252

dYa&atus tertits.

ex.parte adverfa contrarium melius qwdem,

fed nullatenus plaeceptum fit? Ego in theo-

logicis. inftitutionibus meis plane aíferui 5),

nullufn in fingulari confilium dari, fed. fingu-

lis, ac definitis vicibus nos ad meliorem par

|

tem ahquatcnus obligatos: effe.

Nunc jam

eandem opinionem non quidem deümengh, fed

magis confultandi animo, proponere juvat.

$, 298.

Hujus. vero opinationis meae potiffimum

a:rgumentum eft fequens: Mens humana pro

prima ratione, et pro fine ultimo abs piaculo

fpectare nihil potefc nifi legem Dei aeternam,

id eft, divinam voluntatem: prout agendo de

eadem lege aeterna evinco. lam fi, penfatis

IT

! Bf

omnibus rationibus circa caufam ahquam con-

ld

cunen—tibus, unum adpareat melius, id eft, di-

vinae voluntati confor mius ; feufi Deus 1d ma-

þu

de

gis velle tibi videatur: dac, curin partem alte-

ramabsque omni naevo ire queas? Adid ratio-

u

nem fuüfficientem ex Dei voluntate petere,

vix poteris;. eoquod haec in partem alteram

]l

magis.urgeat: aliam vero rationem, quae ex

m

j

divina voluntate non venit, admittere nom

V at

hcet, eoquod omnis moralis bonitas ex folo

Q] c

aeterno hoc fonte Droxime fcaturiat. *)

*) Dxccs

" Eo ipfo quod actus contrarius iminus

Vs

üy

qmdem, attamen fimpliciter bonus fit, jàm

'certum eít,

quod Deus eundem velit:

et fie

Cf

' etiam bonum minus optando nil mfl Dei v9^

Tüen

? juntatem fequimur, "

l Det l

Aft

É $.5

)t

255

Caput II .

i

AAf obfcurum non-niliil eft, an Deus in iisdem

b

"circumítantiis duo contraria velit. . Sed omiffo

h

etiam hoc, gravis quaeftio in eo eft, cur contra

J

Tüajorem vim -divinae voluntotis miti volueris.

ii

Si te totum divinae voluntati permififfes, tunc

ifta te in meliorem partem tuliffet.

$i dugae Vi-

t

j

res contrariae in idem corpus agant, tunc iftüd

fequitur vim praevalentem: 'quod Ífi corpus in

J lü

Hoc exemplo vim minorem fequatur, tünc cer-

Iv

*tum indiclum habetur, vim aliquam peregrinam

accefüffe, qua corpus in deteriorem partem ab-

reptum fucrit; aut certe àdem corpus intrinfe«

m

cis, et fibi propriis viribus vim illam alias for-

tiorem fuperarit.

i

';rï j

T

M

&4

$.

299.

À

Tidíl

Et vide, an idem fentiat S. "l'homas 2):

ylo de

INon autem dile&lio Dei, et proximi cadit fub

U

praecepto fecundum aliquam menfurem, ta, ut

m Qu

id, quod eft plus, fub confiio vemaneat: ut

jdi

patet ex ipfa forma praecepti, quae perfectionem

W i

demon[trat, cum dicitur : Dilges Dominum

'Eem j

Deum twm ex toto corde t9.

j

| pet

MM

B 500

(

Jv

Illud quoque hic iterato commemoran-

j a

dum, quod, fi aliquid in genere minus bonum,

g

0!

ac naturae animali magis arridens, fed ex fpe:

ciai eventu, vel communi lege fiat majus

i

bonum, ac proin ex mea conjectura praecep-

U g

tum, quod, inquam, tale in ejusmodi cir-

l )

cumftantiis amplecti omnino tenearis, ita ta-

i

men, ut fenfum ae delectationem ne quidem

j*

per partem aliquam pro ratione motrice aífu-

fücre

€) 22. Q, 184 ari. 3.

254

Jra&atus tertus.

mere queas: bene vero illam delectationem

pro auxilio utili, aut fors etiam neceffario ad-

hibere debebis ad illum actum, .quem ex puro

T

jufüitiae, ac caritatis tine edere decrevifti.

ü

$

50t.

i

Sic c. g. ex mero in propriam natüram of

f

ficio, feu, quod idem eft, quia Deus id jubet,

k

comedere ftatuifti, et quidem in iis circum-

Ce

ftantiis, in quibus edere melius eft. quam non

Ti

edere. Hic jam ab efu abftinere absque om-

bOb 1

ni piaculo vix poteris? eoquod divina volun-

f

Q

tas ad comedendum urgens te ad abftinentiam

| Drün

il

urgere non pofflüt: aliam vero, et à divina

£f

j

voluntate diverfam rationem fequi non potés;

Unde

nifi a bono immutabili adbonum fluxum con-

d q

verti velis, quod jam eft defectus, ac proin

lst

1nalum.

Si vero edere, et quidem ex mero

Dev

ac fimplici Deo obfequendi ftudio decrevifti,

Qen

tunc cibos condire, atque ad efum aptos red-

|. feli

dere recte, et eatenus poteris, quatenus fa-

Of

por inde redundans actum edendi juvare, vel

£eret

ad fanitatem conducere debet, Scilicet aliud

lt üm

eft fenfum faporis procurare, ut edere queas ;

( or

et aliud eft edere, ut fenfum faporis procu-

W feq

res.^ Rectus quippe poteft effe fapor pro-

pter efum : nunquam vero probus eft efus

LIT

lt ]

propter faporem. Unde in ejusmodi actibus

ftj

cave, ne fenfus ac delectatio ex conditione

|

f"PIenn

famulantis auxilii ad dignitatem finis feu ra-

(

W ]

äonis motr;cis in mente tua eluctetur.

) li

. $. 3e2.

!)

3

Caput lL.

255

a

$- 302.

0 ï&ä'

/Denique fi fe

nfuum illecebris mens tua

nunquam fuccumbere, fed puriffimo atffectu

um

,

l

Deum, et Deum folum pro fine fibi propofi-

tum habere velit, tunc ipfa experientia di-

fces, quod ex puro amore Dei longe facilius

m

fit actus corruptae naturae graves, 'et adver-

|

Wl

|

p

l

|

!

jUv

)

!

fos, quam eidem gratos ac lenocinantcs exer-

a

cere. Sic(puta femper in tanta affectus pu-

a

ritate) facilius eft jejunare, 'quam fapidos ci-

m

bos capere, omnia relinquere, quam magnas

volu

facultates tenere, alienam potius quam pro-

ontit

priam voluntatem fequi, fugere, latere, fi-

divini

lere, quam adparere, fplendere, imperare etc.

otes

Unde S. Auguftinus 4) matrimonium Abra-

j ot:

hae multum attollit fuper ftatüm virginitatis,

licet haec nedum ex S. Auguftini, fed etiam

ex certa fidei doctrina e) ftatum conjugii ge-

m

ecfe il

neratim fuperet. Et deberet totum caput vi-

j

R

gefimum primum, et fecundum ex libro de

ts t

]

bono conjügii exfcribi, et tunc facile intclli-

j

g"

geretur, quod ex mente S. Auguftini fácilius

fit omnibus illecebris abftinere, quam iis abs-

eet a

que omni naevo uti. Ubi inter alia etiam ha-

i pfOü"

bet fequentia: /Vec quisquam eis beme utitur,

nifi qui et non uti pote[t.

Multi quidem fact-

or p*

a eli

lus fe abflinent, "t non utantur , quam tempe-

yent, ut bene utantur.

INemo tamen botefl es

j

fapienter uti, mifi qui potefl et continenter non

)ndiïionf

Wti, Pro qua doctrina etiam perorant fanc-

dUL

torum

n

d) libr. de bon. conjug. äaäïï

302

e) Tridentin. feff. 24. Can O.

j

/

286

Tlvatlatus tertius;

torüm ac virorum perfectorum pene conju-

yata exempla: qui quidem fortunas, delicias,

ac honores etiam eos, qui a facris titulis ve-

|

DILHL, tanquam mgentïa oncra omnl COI]HT.U.

fubterfugere fatagebant.

L

$. 303

Ex his jam adparet, quid generatim cCui-

que confulendum fit, et quid in fingulis ca-

libus fpeciatim quisque agere debeat.

Sed

etiam illud intelligitur, quanta religionis chri-

ftianae fublimitas, quanta ejus puritas exiftat:

et quantum communis hominum fenfüs de-

d

cipiatur, dum magna contentione iis inhia-

Dro

mus, quibus carere, béatius foret.

Haec

| 'DEPJ

vero contagio erroris etiam mentes Deo fa-

Ti

Il

éras non raro inficit, et in negotiis facerrimis

))Dc

immane quantum graffatur.

Scilicet ipgen-

M

tia onera tanquam difficilis cürfus noftri auxi-

h h

lia affumimus: .et gravibus ac teapfe probro-

!3([

fis compedibus velut ornamentis glomofe in-

q7

'lel

cedimus.

CAPUT OCTAVUM

4l

MUU

JAirgumenta adverfa expenduntur.

« D

e]m ^

W

$. 304. Objectio: qui facit,. quod Deus vult, bene

N

M

!QQ

aO1t, fed Deus vult omne bonum, ectiam bonum

minus, ergo.

mPem

C0 ()

T

$. 305. Negatur; quod Deus illud velit, quod op

poütum eft illih quod magis vult.

Qu l

t

i Qu

1 Og

. 906. Accufatio miovetur contra numam hujus do-

Y

Grinae diflicultatem ; aft

LL'I

$- 307

li

J

Caput VIII

254

307. Haec doctrina. pro mtellectu non ita eft

I

^l

ardua

vi

VC

308. *Juc voluntati eft mtolerablhs :

Y

309. . Nam per doctmnam iftam non femper elige«

re clarius, fed juítiüs tenemur.

3Io. Praeterea furnma mentis beatitudo in hujus

doctrinae exercitio ítat ;

311. Quid enim,, fi fenfui gravis accidat,

1ü

Ji

ïä

Menti autem fit fuaviífima ?

NU

Y

$- 304

j d

"Omne quod bonum eft, Deus vultö

33'1'&&3

j

^"et bonum etiam minus bunum manet, 'ac

inhie

? proin. Deus illud vult. Iam qui agit, quod

"Dcm vult, neutiquam peccat, ergo eligens

h«

"minus bonum non peccat, utpote quod

v Y

? Deus vult.

m

.....

mx

Ac proinde absque omni naevo

c'ngmu minus bonum, ut proin majus bo-

um

"püm eligere in fingulis etiam cafibus cons

li

p

Y ftmun qmdc;n, non item praeceptum eiï'e

leclt

Q

r

Jo

^0

jv.)o

Aft i mfnrms valde ambiguum eft, an ali-

quid poflit in eodem

genere elfe Donum, fi

Itéim «

in Deus

L

ejJus contfarnim ett mdms

nu

t, bw

actonem vere poflit velle, fi mallet eam ac-

tionem non dari.

Dein peccatum abícitlle in

" bonuü

€o confiftit, quod qws à divina voluntate,

quae eft bonum immutabile, avertatur.

lam

quOd VU

qui omittit

, quod Deus fimpliciter vult, ille

veluta tuta voluüutate Dei cmccdlt, et fic die

Jj

Tom. li

R

. fpen-

j

Tva&Gatus. tevtius. .

28€

|

fpendium boni incurrit, ac proin verum ma*

lum patitur: et (dato etiam, quod Deus ac-

tum aliquem minus velle poffit, quamdiu ejus

contrarium magis vult) nonne qui omittit,

l'jz

quod Deus magis vult, ille partem quafi di-

[ïï

vinae voluntatis negligit ? Et utique quaeli-

bet divinae voluntatis pars eft bona; ut

proin nec partem hujus voluntatis omitteré

queat, quin bono fibi oblato exinde careat.

42

»

$. 306.

»I

"Sed dices: ;, Haec do&rina nimium arduà

))h(

»,,eft, ac inprimis intelle&ui jam eft gravif-

wli

,fima et moleftiffima, 'Quis enim in ufu vi-

» Cjig

,,tae humanae femper ac tuto definiet, quid-

91

,nam fingulis vicibus Deo magis placitum,

E

,,aut prae altera parte juttius fit? . Quis , ut

.,xemplum aliquod adhibeam, facile qua-

» P,EI

S)t

K

,vis die decernet, i, fumeido cibum, la-

,)dh

juvarey vel jejunando

, borantem nàturam

1 1

hd

t

»priora delicta punire aequius effe debe?t?,-,

$.

li X

307,

. Aft gravioris momenti negotia cum ali

» Qj

yll

l]j

qua confültatione fedulo libranda effe, haud

hs xlcanta

facile negabis: idque fácies ex cognitione, et

communibus confcientiae regulis, de quibus

deinceps agam, et ex quibus juftitia, et pro-

Nh

bitas actionum humanarum| aeftimari debet.

! gj

sl

]n obviis vero, aclevioribus momentis mul-

b

ta follicitudine fe torquere, aut operofam

A0d d

delïberationem adornare, nemo fane tene-

tur:

m

Capur VIII,

259

Iu

tur: fed in ejusmodi facili judicio arripien-

dum eft illud, quod primo adfpe&u aequius

qu

effe videbitur.

Levis pretii monetas in libra

jl

haud adpendimus, neque obvia negotiola

if

longo examine librare prudentia, et pietas in

iW

femetipfum permittunt.

d

S.

308

I

It

», Verum numquid haec doctrina, feu con-

»,Jectura mujto gravior, aut potius intole-

»,rabilis erit pro voluntate? Quis enim nifi

: afw

»,heros plane, et confummatae jam virtutis

U['ghl

». homo fufliciet ad invicte, et nunquam non

mx

.,eligendum iilud

quod melius?

Nonne

qn x&

», hoc eft ipfam fanctit atem, ac numeris omni-

( [UI"«

,,.bus abfolutam perfectionem plane praeci-

Qs 3

»» pere, hommesque ad coeleftem vitae ra-

j

»,tionem vi praecepti urgere? Quae quidém

,,dlfmcultas exeo in immenfum augetur, quod

bun.

eïh"*

, non fufliciat femper agere id, quod melius,

3,aut Deo magis accepturm eft

fed quod in-

gebCR

,,1uper requiratur, ut id abíciffe ideo fiat,

»,quia Deo magis placet, prout partim ex fine

Cum [

,Ultimo, partim ex maximo illo praecepto

j I9

,Caritatis patet. ,

D

moïïe*

5b

;99.

*

ia

Nune vero etiam ad hanc accufationem

4 eL lM

Ü

habeo, quae refpondeam.

Nam per doctri-

a i

p

IN

Dam iftàm non tenemur femper praeoptare,

2

quod durius, fed quod juftius, ac proin q juod

Opel'm

of

Deo magis acceptum eft: jam quod aequius

x r

2

eft

t

260

Tra&atus. tevtitis.

eft ad mentem, non raro etiam ad fenfum

facilius eft. Corpus, et naturam animalem

moderate fovere, fui fuorumque curam ge-

rere, et fexcenta alia luftitiae, et Deo pla-

cent.

lmmo amplius, non raro praecipue

ab initio contentionis ob ipfam imbecillita-

tem naturae noftrae levius, -et facilius fit

etiam juftius, cujus contrarium ex fua indo»

le, et in robuftiore aliquo alias aequius fo*

£eti

INVeque mittuut vinum novum Tn. utres ves

teres: alioquim rumpuntur utress et vinum ef-

*

[j

Jüunditur, et utres pereuut a).

u

tt

"4

$.

510.

L

"Neque dura, aut illiberalis éft haec Dei

li

lex, qua nihil unquam , nifi ex pura Dei vo-

1

luntate eligere jubemür; Sic enim folum ubi-

iM

que Deum fpectantes, eique foli inhaerentes

t

cum fummo bono fine intermiffione conjun-

gimur.

Haec eft fumma, quae in praefentem

vitam cádit, felicitas, ficut etiam, in coelefti

patria idem puriflimus amoris affectus aeter-

Tij

nam beatitudinem noftram aliquando confti-

l Bfä)

tuet.

An non vides, o mens! quod hac rà-

"

4

]

lg

"i

tioné non n«

AVI

le4

tia, non detrimentum, fe

f

müm

mera, et fumma utilitas tibi obtrudatur. Me-*

N

N

lior per ifta fit conditio tua.

Ut quid etiam

!s

bonum averfaris ?

Excepto Deo omnia funt

C fj

infra mentem rationalem, quaeproinde foede

corrumpitur, ac turpiter decipitur, fi fuo af

u

fectu alicui, quod ipía inferiüs eft, inhae:

t) ;

ren-

g

91

261

Coput PIIL.

eendo conditionem füam meliorem fieri pof-

ï

fe, autumat,

bl

(

$.

3Irf.

! la

Quibus itaque per Dei auxilium animus

eft, pulcherrimam, ac beatiffimam hanc ju-

N

fütiae, feu, quod idem eft, divini amoris

viam ingrediendi, horum quidem feníus ve-

"

hementiffime non raro laborabit, mens vero

eorum in dies mire perficietur.

Hos. jam

dulciflimis, quae ubertim fuppetunt, verbis

1 E,

erigamus, ac incendamus dicentes eisdem: »)

Poiens eft Deüs omnem gratiam abundare fact-

Y m vobis, ut in ommibus femper omnem fuf-

ficientiam . babentes. abundetis in omne opus bo-

3

num. — Multiplicabit femen ve[trum, et auge-

g"

bit incrementa frugum. juftitiae veftrae.

Item

j

1

illud c): Quia qui coepit in vobis opus bonum,,

p

perficiet usque in diem. Chrifti 3efu.

: CUU]

$

312.

d

"h

Hujusmodi acriter contendentibus non

j

p

nifi fuaviflima effe poterunt verba illa 4d):

Beati qui efuriumt , et fitiunt. juflitiam, quo-

) coti

n

niam faturabuntur.

Denique omnem follici-

j!

tudinem nobis eximit fententia divino jure-

Ms

jurando firmata e): Jusjurandum , quod ju-

p

vavit ad Abrabam patrem no[flrum, daturum

(id ü

fe tiobis, ut fine iimove inimucorum meflvorum

Qu

3

lz -

j

P) 2 ad Corintib. 9.

h 1

c) 44d Philippenf. 1, 6.

h

d) JMatib. 5, s.

1 !

Q Lut, 1, 73.

262

Tra&atus tertius.

liberati ferviamus illi im fantitate, et jufltia

coram ip/o . ommibus diebu: noftvis.

Haec eft

praefentis vitae noftrae fors, quae ad labo-

rem, ac contentionem tota eft facta.

Male

facimus, Íí! durante hac peregrinatione ad

— Á— RP

quietem nos componere velimus.

In hanc

pugnam nati, et toti comparati fumus: in

pv w

quam nos.inftruit Apoftolus f).

Exhbibia«

us ?n omnibus nofmet ipfos ficut. Dei miniflhvos,

in multa patientia, 1n tribulationibus , in me-

ceffitatibus , in angufliis , im plagis, in carct-

vibus, in laboribus, in visiliüs, in jejumis, i

verbo veritatis, in virtute Dei, per arma ju-

l

flitiae a dextris, et a finiflris, quafi morieftes,

«

et ecce. vivimus, quafi trifles, femper. cutem

«Xf

gaudentes, quafi mibil babentes , et omnia po[-

&

fidentes.

IQ

TU

CAPUT NONUM.

Dan

Bonitas moralis

eu conformitas a&lus cum

)

lege

4

W

Xplicari iücipit.

5. 313. 3:4. Bonitas moralis confiftit in conformitate

Ttem

-

Wlmu

actus cum lege.

$. 315. Hanc alii petunt ex objecto, ex circumftantiis,

et fine actionis.

lg

$. 316. 317. 318. Quae exemplis illuftrantur,

Müm

$. 319. Quorum unum fi bonum non fit, tota actio

mala.

lu ,

« 320. Intentio ad bonitatem actus,requiüta varia

ODem

ftatuitur.

Qui

$.^ 3a1.

VT6Qul

f) 2 ad Cerinth. 6, 4. et feq. |

263

^

j

321. Verum non probatis aliorum fententiis boni-

tatem moralem unice ex lege morali peti debere

d

afferitur.

PU

Mi

ii

3422. Dicta enim illa tria adeo obfcura funt, ut fa-

i

cile confundantur 5

*

| hr

323. Et fingula fe folis morafia funt,

j

324. Itaque, ut actus fit legi conformis, fieri de-

bet, quod lex vult ;

W(;

j

Wx

;ä

325. Et quidem qui non facit, quod lex vult, le-

gem nullatenus exfolvit.

MM

Y

| u

l

5. 315,

fs

Hucusque dictum fuit, quod bonitas mora-

n )

lis (idem de malitia morali) non in phyfica

ntt

aCionum noftrarum indole, fed in aliquo

i

extrinfeco, quo aéctus cum lege morali con-

T Püf'

cordat, refpectu confiftat. Additum praete-

rea fuit, eandem legem omnes a&iones fibi

mancipatas tenere; jta, ut nullam a fuo im-

perio immunem relinquat.

Nunc jam de ip-

ía hac a&tus cum lege conformitate agendum

h*

eft; nifi enim hanc probe explicemus, boni-

tatem moralem penitus intelligere, haud po-

Onfüïmu

;crimus.,

$. 314.

;cumW

Equidem ut a&us noftros ad aliquam re-

gulam exigere poffimus, inprimis requiritur

((

eX parte intelle£tus cognitio illius regulae:

non enim conformiter ad regulam aliquam

u g "

operari poffumus,

fi eandem ignoremus.

Quia.tamen actus moralis eft voluntatis de-

xqulüta ï ls.

cretum aliquod, juvat eundem inprimis in

Jl

vl

R 4

VO 3

J

Trü&attus tertius,

264

L

-

voluntate tanquam in proxuna ejusdem caufá

confiderare.

$. 315

Sed quomodo voluntas fe demum gerere

debebit,

uf

actum 1]

lesi conformem edat?

-Antequam tamen ad gravem hanc quaeftio-

nem

ex mea opu jione

1u,,01;u 'am,

reterre

-

EE Ut d RESQUE n LUE

ju Vat , .quid. alii defuper

C:-ï ant.

lain ex

xd(zlï] bOonita-

triplici fonte àctum quemlibet

tem, vel euam malitiam accipere docent,

quantum Íício, plerique:

Ícilicet ex obiectg

acHonis pFÓprio, éx crcum[lontiis, et ex'fne

Cil

quem cujusqdue voluntas in tali actione fuo

Dan

arbitrio fibi propofuit

EU

:

$. 316

Quod quidem ex fequel ti exemplo clarius

patebit.

Statuit quifpiam füpem in egentes

erogare, ut pro peccatis fuis offenfo Numi-

ni fatisfaciat;

Ut vero ad opem hanc mife-

ris impeu idendam facultates fuppetant, per

longius tempus temperate admodum vivebat.

miferi-

En' tres virtutes in uno negotio:

OC

cordia in pauperes, poenitentia, €t tempe-

Xl

rantia.

Jam in dato. cafu benevolentiam in

Rn

egenos volunt effe bonitatem actus ex o/je£lo,

u

id eft ex propria ejusdem indole velut conge-

D q

mitam, ac proinde praecipuam: non enim

€leemofyna, feu ftips libcralis. .cuipiam im-

Ctnt

&t

T

pendi poteft,

quin fit mifericordia in mife«

rum ahqucm exercita.

£f

lr

:wq)

Y

$ 317

EE

€aput IX

268

N

$. 317

*

Porro intentio delendi peccata füa huic

homini erat fims agendi, ipfi mifericordiae

jj

exterior, ac velut aliena , ac proinde; boni-

2

tas huic a&tioni fecundaria.

Dari*quippe po-

[1

"f

teít actus mifericordiae,

uin is ad placan-

IPIT

dum Deum fit comparatus.

$. 518

'lertia hujus actionis bonitas ex circtm-

UMM

flantii: temperántiae accedit huic actui.

Fa-

Qu

cile enim quis alterum juvare poteft, quin

Py m

ii

parce, ac temperate vivendo hoc in ahqubm

auxilium comparet.

"*) Idem obtinet circa: peccata: ut fiquis ope. men

dacii furtum committat, ut gulae indulgere queat

Ubi injuftitia eftf primaria hujus peccati malitia

)d

li?

finis temperantiae adverfus, et mendacium. veri-

(fef i

tatl contrarium, et mgluvu.s temperantiae aavcr-

a fecundarias malitias (ex trita fcilicet fententja)

p

conftituunt,

p

$. 319

ämq [

Et haec de fontibus honeftatis ac malitiae

u

(

n

q

docent; quos utique facilius, ac brevius pro-

temy

xime ex legibus derivaremus

Sed etiam de

il

intentione ad contrahendam bonitatem ac ma-

jl j

litiam neceffaria varie fentiunt

Et quidem

jv

j con

Ut.quis peccati reus evadat,

fufficere do-

G»t

lon 9

cent, ut quis deliberate contra legem

u

etfi peccare non intendat, immo contra pec-

li

catum pxotef'cctur. ut fiquis voluntarie, ac

l ln m »

brobe fciens alteri injuriam inferat, et tamen

Rs

per

Nll

j

9 [

266

Tra&iatus. tertius.

per hoc nolit peccare.

Item ut aéctus malus

t

efficiatur, fatis eft, ut aliquid ex eo e. g. finis

m

agentis fit malus ; etfi circumftantiae, et ob-

hi

jectum actionis fit bonum. . Unde qui ad au-

aC

cupandam vanam gloriam ftipem elargitur,

j

ujus hominis mifericordia jam eft pecca-

e

tum.

Nam prout habet notiflfimum illud a):

t

IVialum ex . quolibet defetiw: bonum ex integra

catifa.

$. 326.

g

SPd ad acturh bonum non tantum requi-

Cii

runt, ut objectum, finis agentis, ac circum-

€ni

ftantiae fimul fint bonae: fed etiam certum

per

genus intentionis neceffarium effe, volunt.

]i

d

EÉt quidem ut bonitas ex objecto veniens in

füoq

actum redundet, fufficere volunt intentio-

(l

nem newecian

vel etiam 7nterpretativam

üper,

ad conciliandam vero eidem bonitatem ex

üt

circumftantiis, et fine operantis exigunt in-

h«

tentionem dire&am, id eft, talem, ut ea bo-

nitas propter feipfam appetatur; feu, utilla

bonitas fit prima ratio agendi

Scilicet bo-

feri

num connatum ac proximum facilius attingi-

ln

tur, quam remotum, et actui e. g. mifericor-

x(ena

diae velut alienum.

Atque ita alii fentiunt

»Oran

plcnque aut etiam Ommries nO&ll aBVl Do-

d

ctores morales.

ia

-

aïbm-

$. 32r.

"-

DRte

Verum in hac doctrina mihi quidem varia

0 tlj

non probantur. JBonitas, ac malitia moralis

on-

Vlre

(TQ

[

a) 4uct. libr. de divin, nominib. c.

L

Cäput LX.

267

]U

omnium confenfu ex lege dliqua, et non ex

i

indole phyfica, vel circumftantiis actionum

t

noftrarum intelligi debet: et ipfüm objectum

Jl

aCionis per fuam cum lege morali conformi-

AU

tatem , aut difformitatem bonum, malumve

efficitur.

Lex, non actio eft fons bonita-

A

Ü I

tis moralis.

$. 322.

1

Praeterea in eadem actionum fucceffione,

quod objectum effe dicitur, nil nifi mera

circumftantia eft. Nam ut in propofito ex-

t

jfcut

emplo pergamus, nonne de eo, qui ope tem-

Ef

perantiae pauperem juvit, ut peccata fua ex-

yunt.

piaret, nonne, inquam, de hoc dicere licet,

js Y

quod ope temperantiae, et mifericordiae pro

delictis fuis fatisfecerit? — Ubi plane ;m'entio

tento

g

operanti:, id eft, intentio peccata fua expian-

di totius operis objectum, ac praecipua cau-

Y E'

fa conftituitur.

Tb

a Hw

$. 323.

j, U

Item ille, qui ope mendacii furtum per«

jj

fecit, ut gulae füae litaret, an ifte, inquam,

$ aäüfiïf

non voluit mentiri? Nonne voluit pruritui

I]]TEIWI'

edendi fatisfacere? Atqui huic mentiendi, ac

:

pul

vorandi voluntati aeque, ac voluntati fu-

randi fua malitia eft congenita: neque, prout

m DO

arbitror, peccato alicui fit injuria, neque

peccatum hoc mutat indolem füam, fi diver-

o alicui peccato ex intentione peccantis fer-

a Vf"

! g

vire cogatur.

Vel an homo ejusmodi in fa-

cre tribunali non fatis accurate fe accufaret

on

dicen-

9s

P

I'*)

68

Traclaits teris.

a

dicendo; Semel mendacium dixi, femel fu-

ratus fum, ect aliquando gulae: induifi?

Si

H

tendacium non ad furtum, et furtum non

«

N

ád gulam retuliffet, nonne mendacium hoc;

aut

uwtum iftud eandem malitiam cónti-

2

rj

nuiilet

S. 324«

O

11:

vll

ä

cunque vero circa communem do-

ctrinam hanc obtineat::negótium morale per

Ti

fequenti modo apte, recteqüe explicandum

c

eíffe; cenfeo

Ut itaque actus legi confor-

a

mis, feu quod idém eft, morali bonitate con-

1;

b] [

fpicuus evadat, requiritur, ut fiat id

quod

ittm

lex vult, et utomittatur, quod lex fieri pro-

lon

hil

Sané non video, quomodo legi e. g

—S

folutionem' praecipienti famsücu, aut actus

)

juftus fieri queat

fi;|:quis folvere. omittat.

Verum hoc nemo:ullus negaverit:

aft alia;

eaque gravior quaeftio eft, qua intentione

actus a legc praeceptus :e.

o

folutio mutui

k).

praeftanda fit, ut illi legi,, quae mutuum fol-

vere praecipit, fatishat; feu ut folutio hu-

jus debiti legi fuae. conformis facta, mora-

r

lem ab ea bomtaæm, ac decorem juftitiae

il

percipiat.

$- 325:

J

lam lex in ejusmodi, immo in quocun

«»Y7w

que cafu diverf:

Gii

) omnino vim emerere. aut

f

potius mens hnmrma varie ad. eam. affecta

Ya

eife, poteft.

"t primo qwdf*m relucens ex

I

lege aequitas debilem adeo vim in hominis:

!

269

Caput LX.

i

'mmm obtinere poteft, ut fenfüm quidem

N

aliquem in eo edat, ita tamen, ut per aíre-

ctum adverfum fuperetur.

Sic debeat Ticus

| ml

jam 1ille .. ha-

! i

;'vl'

Sempronio centum ex mutuo.

CM 5

2p

ut tamen

O

bebit aliquam rationem juftiti

affectus avaritiae fuperior fit: utque proinde

cum moleftia aliqua (utpote fenfu juftitiae

folutionem fuadente) equidem optet, fimpli-

ff (

citer tamen folvere detrectet.

Per intentio-,

k r

nem, ac voluntatem ipnfirmàm, adeo in affe-

ctum -ejusmodi ex lege decus juftitiae redun-

0i

ïw

dare nemo facile dixerit: nam retinendo de-

)

bitas pecunias nullus actus ex vi juftitiae,

10

immo eidem adverfus a 'Titio editur. Paucis,

uU

non fit, quod lex vult. $. 324.

M

[ ub

*) Eiusmodi mentis affectus.non decretum, fed in-

ane votum exiftit: foletque vocari ve//eifat, ut

Yi

à feria voluntate diftinguatur.

Et quidem fi de

WE

A

actu exteriore agatur, imbelle ejusmodi vótum,

qu

llf

a ferio decretó facile difcernitur: fi vero res fit

de folo actu mentis,

iCie decipimur,

prout

p f

alibi agendo de dolore ad confeifionem necetffa-

y

rio uberius docebo.

Quorfum plane ípectat vul-

qua. dicit:

[

gatiflima illa. $. Bernardi fententia,

. fD

Anfernus eft plenus bonis voluutalibus. Nec non

illud Sapientis: vut , ét non vult piger a).

p

CAPUT DECIMUM.

Variae intentiones, quibus voluntas legi obfe-

que

quitur, vecenfeutur.

ete t

$. 326. Qui non facit, quod lex vult, et qui facät,

quod lex vult, fed non quia lex vult, legem

1 j

L

I

]

non exfequntur.

$. 3274

ho

li

4) Proverb, 13 4.

T

TraGatus. tertius.

K

$. 327. Qui facit, quod lex vult, ex parte tantums,

ex parte autem aliam rationem admittit, non ple«

L

ne fatisfacit legi,

|

428. Et nihil ücquentms in ufü v1tae humanae,

|

quam haec agendi ratio ;

[

329. Quae in magni momenti negotiis haud levis

angoris materia exiftit;

330. Quamvis totum actum non malum reddat.

f

uV w um U

331.

Neque vulgare illud:

bonum ex inutesva cate

Ja, malum ex quolibet. defectu,

nobls contra-

rium eft,

i

332. 533. Qui ad finem optimum confequendum

ul

medium malum adhibet, ab initio forte bene

agit, fed confequenter totus actus corrumpitur

Tot

$. 334. Illud adagium: Pozum ex imtegra caufa etc.,

tä]'ju«

non vult, ut totus finis bonus fit; nam decreta

&ünd

mentis poffunt effe compofita; et vae homini,

| u

fi, ut actio aliquam bonitatem habeat, totus fi-

nis bonus effe debet,

lt,

al

ls

S 335. Tandem genuina agendi ratio, in qua virtus

Sie

regnat, eft ea, qua quis ex fola legis aequitate

beg

'N'IC.

$. 356

H

tàm

"It

d

N en$, prout $. 325. defcripta fuit, legi

nihii tribuit,, eamque prorfus non exequitur.

Qd

Tif |p

Secundo jam loco, lex actum folutionis de-

CRFU )

bitae a mente Titii obtinebit quidem, ita ta-

men, utlex non fit prima ratio, qua debitot

t

demh

ifte ad folvendum movetur: ac proinde vo-

3

luntas folutione fua ultimo non 1n lege quie-

i

Tllpe

fcet, fed eam ad finem aliquem ulteriorem re-

feret.

Sic forte 'T'itius debitos centum prae-

N

ftabit quidem :

fed non quia juftitia id petit,

humäï

e

— "Iralatus: tertius.

271

tUt

fed quia negando folutionem coram aliis in-

M

famiam, autlitem coram judice fuftinere co-

getur. Velforte, quod majorem honettatis

Wi

fpeciem prae fe fert, folvet, non quia debet,

fed quia Sempronium pecunia vehementer in-

i

m

M

digere novit.

Brevius: in hac conditione

conftitutus Titius facit id, quod lex vult;

(

du

fed non ideo, quia lex vult.

i

»n u

6. 527.

- CQ

Ait tertio loco T'itius nofter jam altius

affurgit: et lex, ejusque juftitia propria jam

|Jena

virtute in ejus animum agere incipit.

Id 'ta-

Ü ben

men fit remiffe adeo, ut non nifi auxilio al-

mle

terius rationis, commiferationis, timore fub-

ia

eundi judicii ad. confenfum pertrahatur. Hic

a

ho

jam miens duos fibi fines propofitos habet,

ita, ut unus non fübordinetur, aut famuletur

[

alteri, fed ut propria virtute uterque urgeat.

V

q

Sic folvendo Titius adeo juftus eft, ut ei li-

)

PL

beat folvere etiam ideo, quia juftum eft: nec

tamen eousque, ut decretum Íolutionis fa-

ciendae ex folo juftitiae ftudio, fed per ali-

e u

(ii

stl

quam partem ex metu litis, aut ex motu com-

.Xegulah

miferationis tandem concipiat. Atque in hoc

0i v

cafu propter feipíam expetita Juftitia domina-

) n

tur quidem, ita tamen, ut illud judicii eva-

QURP

11

dendi, aut egenti opitülandi ftudium velut

ï

t "

imperii fui focium patiatur.

£

«

TU

$. 328.

o

Nihil autem frequegtius eft jn ufu vitae

g

j

humanae, quam haec agendi ratio. Quotus

i

enim

ii

Nb

272

Tra&atus . tertitis.

N

enim quisque eft intemeratus ille honeftatis

amator, qui in quotidianis , immo in fingula

fere monienta recurrentibus actionibus inter,

caufas motrices nullum alium , quam qui ab

honeftate, 'et juftitia venire folet, motum

1111

.

ad

iiri

ttat: ut e. g. ad decretum folvendi mu-

tuum Íolo aimore juítitiae, ut ad capiendos

Iä

fapidos cibos fola pietate, qua nos ipfos fó-

31*

Vi

vere, dc fuftentare jubemt

Lï,

inoveatur?

d

Mens puriffima , victoriis pene infinitis foli-

Ex

Bo

data, ac plane invicta huc requiritur.

l

r

Á

his plane intelligitur, prout- iterato notare

M

foleo, quod faeilius fit jejunare, quam ex

pura, quae naturae hümanae debetur, pieta-

te comedere, quodque magnis opibus fe ab-

dicare, a matrimonio abítinere, propriam

Qu

voluntatem in alterius arbitrium conferre at-

ly l

duüm purae juftitiae ftudium iulto levius

| m

reddat. Quam verum proinde eft iilud Apo-

B

ftoli fufpirium 2): Quis me libevabit a corpore

pl

moriis bujus?

Cui confentit alius quifpiam

üm

vir fummus 2): Cum falus fit caufa edend:, &

j Tj

bibendi, adjungit fe , tanquam ped:[fequas peri-

ülo

culofa jucunditas, et plerumque praeire conas

l

Tor

tur, Ut ejus caufe fiat, quod. faluzis catifa met

Qd

Jacere vel dico, vel volo.

Wt

Yi

$. 329.

fiy

xu—ü

Innumeris nempe vicibus puro juftitiaé

ftudio per partem aliquam fe admifcet impe-

[ ldem ü'

Bof

tus

4) d Reman. 7, 249

J ljg lj

Qet

&) St, AugufF, libr. 1o; confef. €, 3t.

[

Ái

273

C&þut X.

I

tus fenfus: et, fi ad remi nobilem adeo mae

teriatum exemplum aliquod adhibere ías eft,

I

a 91

w Gu

frequentifim

us, nigetque equus curzum

l

)

trahunt; id eft, duos non rafro fines propo-

val

fitos nobis habemus , quorum uterque alteri

if

minime fubordinatus, propria virtute 1n ani-

mum noftrum agit.

Et hoc quidem in quo»

[

Wi

vis fere negotio, maxime vero ingravioris

bus, ac praecipuis multam follicitudinem,

M

raebet: in gravi quippe caufa non totum

j i

juftitiae dare, .cui tamen totum debetur

ni)w

haud levis angoris materia cfca

m

am t

$. 356i

)ueu

fe (Lb

uidquid vero horum fit, ex tali actü,

JWW

qualem indea $. 270. defcribo, juftitia, feu

L

lex jam habet honorem, ut ipfa ex parte fal-

9l

evia

tem aliqua fit finis, et prima ratio mixtae hu»

Mi

jus actionis. Et ejusmodi actus eft velut due

i

( UT

plex: et quidem eft actus Juftitiaé, in quane

tum famulatur legi; eft vero actus étiam anie

QUij

malis, in quantum per eum quis fenfui ine

NV' l

'Hajf

dulget.

Neque eX eo ejusmodi;, prout ar-

bitrorj omnem bonitatem moralem perdit,

j l »

itl [ |

quod affectum vitiofum fibi admixtum habeatt

nam reapfe ex duplici imotu animi eit comi«

pofita, quorum unus.ad juftitiám , alter ad

fenfum tendit.

Impofübile quippe eft, üt

idem fimplex motus ad terminos mütuo ope

j jto

C(Jt 1

pofitos feratur. Quate nihil obeft, quo mi»

Ü

nus melior motus, feu affectus juftitiam fpes

ctet: dum ejusdem pars altera vitio fervit,

Tom. I,

$. 331-.

274

Tra&atus tertiu;.

X

$. 431.

h

^

Neque tritum illud opponas: Bonum ex

znteava.cat[a, malum ex quolibet defectu. Nam

hoc.intelligendum eft de eo defectu, in quo

vel totus finis, vel tota actio, vel omnes

——

circumftantiae, aut àuxilia cuncta vitiofa funt.

Tunc.jam totus actionum proceffus pecea-

tum eft. Etquidem íuflicit unum horum,

3

ut tota actio fit mala: neque ad conciliandam

actioni illi malitiam opus eft, ut ipía actió

Q

£V

fimul, finis, ac reliqua omnia fint mala. Et

in hoc fenfu malum ex quolibet defectu ha*

T0

-

ln

b eturo

f

-'*"g. 335.

Tü

l

Tic veroquaeres: "Siquisoptimum fibein

Ti

"intendens, ad eum confequendum malam

[

"aliquam circumftantiam e. g. mendacium tan-

ld

"quam auxilium adhibeat: num in tali cafuü

faq

"omnia funt vitiofa? Annon potius menda-

LDI

"cium tunc equidem peccatum erit ita, ut fi-

lmþ

"nis ille laudabilis e, g. ftudium aliquod pec-

Tils

" catum impediendi bonum maneat? Si ei-

U

? dem actioni duo fines, bonus fcilicet, et ma-

"]us praefigantur, malitia finis mali, bonita-

eVGQ

defl lj

"tem finis melioris ex noftra doctrina non de-

"let: numquid impietas medii, feu auxilii ho-

OUUI

l

m [

* neftatem boni finis intactam relinquet? Qui

* itipem partim ex pietate in egentem, partim

CCl

—

11

De

* ex vana gloria erogat, ex noftra doctrina

-

Cole

"totam mercedem non perdet: cur ille, qui

Qutis

"mentitur, turpitudinem aliquam committit,

ut

nor

Caput X.

275

.ut alteri profit, nil nifi merum peccatum ex

u

? toto conatu fuo referat2?

N

$. 333

W

N

J

Ad quae ita refpondendum elffe cenfeo.

afuh

Frequenter qms ab initio bonum decernit, et

ex intervallo primum ad malum auxilium ad-

)u

Q

M

hibendum prolabitur

Iàm hic absque dubio

in primo inítanti recte agit, et meretur ali«

a

d

quid: poftquam vero malum agere ftatuit, ut

eveniat bonum, eum pfer omnia peécare, affe-

li

"

TO.

9

Nam talis (etíi fit ei aliter perfuafum)

bonum, et juftitiam nullatenus d1hg1t, eandem

jam non amplius intendit, ac proin nil boni

vult.

Ad auxilia pro certo fine àadhibenda

fe

non nifi finis impellit: impoffibile veto eft, ut

quU

Mi

juftitia ad injuftitiam impellat, quam tota fua.

m

indole averíatur. Motus ton poteft effe Caus

gl p

fa quietis: nec calor aliquando frigus efficit,

m

)w

Unde amor juftitiae eidem 1qutlae ialum

ltaj J

Velle nequit.

Poffumus equidem dilecto mi«

J

nus malum e. g. acrem increpationem velle;

u

4

ut nmus e. g. emendationis bonum inde eidermi

j

eveniat: féd in hac circumftantia hoc maluim

jf &

- Bo

definit effe malum; etfit pro dilecto merüm

11100 j

bonum. Si vero malum maneat malum, tune

]i hC

y

illud etiam ad obtinendum majus bonum di«

"I

lecto inferre inviolabiles caritatis leges pfOs

l)

hibent.

N

Unde iniquitate fua nemo juftitiam

j

colere poteft: et fieri nequit, ut ftudio vir«

tutis peccatum quis committat.

Et licet id

[ ]uei 1

o

àmore pietatis, aut cujuscunque officii facere

2

ib

276

7ratlàtus tertius.

fibi videatur, fallitur tamen in hoc, eoquod.

in ejusmodi cafu reapfe merum fenfum ali-

quem tacite fibi propofitum habeat. Quapro-

pter veriffimum manet illud c): Z/Vonfaciamus

Thale, ut véniatit bgn«a.

e

334-

Tllud vero adagiu

m: JPontim ex iniegrà

caufa , malum ex quolibet defe&iu, non illud

vult, ut totus finis agendi, aut tota actio fit

bona: cum enim una pars alteri non fübor-

dinetur, fed potius quaelibet feipfa agat, una

per alteram corrumpi non poteft. Alias vae

t

€ji

actibus, vae virtutibus noftris! Si tanta pu«

fj

ritas requireretur, vix ulla actio hominis bo-

na, fed fere omnes mera peccata forent. Ne-

fcit fane delicatam meriffimae virtutis indo-

lem, et nefcit naturae ac fenfus animalis frau-

E

f

des fimulet vires, quibus hae in mentem ip-

fam agunt, ignorat haec, inquam, qui tam

frequenter puram, et ab omni naevo immu-

nem virtutis exercitationem a íe edi vanus

autumat. Bene quis in hac caufam ufurpa-

bit verba lfaiae Prophetae d): E f48j fu-

3j

mus ut immundus omnes.mos: 'et quafi panuus

4

men[iruatae, univerfae juftitiae noftrae.

u

,

j

ä

jrh

"Tandem mens h.umaana. excelfum illud cul-

y

nen conícendit, in quo libere regnat virtus,

!

eu potius juftitia aeterna, nullum jam aemue

fg

]um

3

Ti

c) Z Reman. 9, 9,

9 QM

d) C. 64, 6

!

Caput teri?us,

-

277

lum paffa. Quando fcilicet quis ex fo/a jam

j|

]i

legis aequitate agere ftatuit: ut fi Titius no-

fter de nullo judicio, honore, poena pecca-

Y

li

ti cogitans, aut certe de his modo nihil foili-

citus, ideo duntaxat fuos centum ?x mutuo

fors debitos reddere decernit, quia id aequum

eft, quia juftitia id exigit. Hic jam certidime

n

edit actum juftitiae, actum legi vere confor-

il

J

"

mem, utpote quae in hoc actu dominatur, et

;do Ó

fola dominatur. Haec folutio ex juftitia, tan-

(f

quam ex prima fui ratione, velut nafcitur, et

; ul

tanquam optimae parentis nobilis proles de

; Yi

ejusdem bonitate totam naturam, ac indolem

j pu

fuam trahit.

5

w

N

CAPUT UNDECIMUM.

j

uaenam ex agendi vationibus bucusque vecen-

j

fitis fufficiat , ut debita a&twm boneftas mbuaty

nte.m W:

feu, ut a&us legi conformis fit4 eique

ytu

atisfaciat,

)

336. Finis $. praec. defcriptus conformitatem cum

T

lege plene abfolvit.

Verum an praeter eum nul-

lus alius ?

j

j

337. Quaelibet lex habet propriam bonitatem ;

"

538. Immo proprie unica tantum lex datur, volun-

!

pamwï

tas Dei fcilicet,

339. Quae fe ipfa bona eft, et obligans.

340. Huic ergo propter femet ipfam fatisfieri debet;

341. Alias enim jufto minus coleretur.

342. Quaecumque rationes e, g. timor, fpes, quae

d

non a lege veniunt, eidem famulari debent;

; vit

qu

343. Lex vero, tefte fenfu intimo, ad nihil aliud

referenda eft,

lr

$9) t AA G

344« 345. 346. Quod auctoritatibus probatur.

S. 336.

3

Jra&atus tertius.

278

LJ

M

356.

Nobilem adeo, ac finceram legi obfecun-

dandi rationem, quam proximo abhinc $. de-

fcripfi, ad legitimam .actus noftri cum lege

conformitatem plene abfolvendam fuflicere,

dubio caret: nihil enim juftius fieri poteft,

quam ut quis faciat id, quod lex,.et juftitia

vult, et quia id eadem juftitia vult.

An ve-

ro haec ageridi ratio fola, et praeter eam nul-

]a alia fufliciat, proindeque an eadem fimpli-

citer neceffaria exiftat, ad plenum juftitiae

2

decorem actibus noftris impertiendum , gra-

l/

vis aeque, ac obícura eft quaeftio.

t

*) Cum enim inter actus deliberatos non vifi bonus

tl

aut malus, nullus vero inter bonum, et malum

medius (quamdiu de actibss deliberatis e? fermo)

atlp

h

dari queat, magnopere, et quidem ad fingulas ac-

tiones noffe intereft, qua demum mentis inten-

tioneactiones noftrae ab omni peccati naevo im-

Hla regula,

munes, vereque juftae effici queant.

J

prout opinor, fcitu fumme . eft neceffaria, cujus

ufus in fingula fere momenta recurrit.

!

L

fl

337

Et huic quaeftióni priore mox capite fere

iU

fatisfactum eft: utile tamen erit, eandem ple-

lita

nius diggerere.

Iam lex quaelibet propriam

li

fibi bonitatem habet: fi enim vel nullam, vel

m

5

non nifi communem cum alia lege bonitatem

Q«gn

—— ——

obtineret, tunc vel lex non effet, vel certe

if

diftincta ab aliis non effet.

PET

p

Immo amplius dico: lex reapfe datur uni-

ca, aeterna fcilicet, et infuperabilis, quae eft

j

divina

j

279

Caput XI.

divina voluntas, a nulla ratione dependens, et

per nullam infüper rationem mutanda, quae

reliquarum legum omnium vis, et anima eft:

'1

quae quidem nil bonitatis habent, nifi quan-

ä.

n

tum ex aeterna illa lege hauferunt, non fua,

Q

Nam a):

P Y

fed aliena bonitate reverendae.

WUU

uid illa lexg quae fumma vatio nommatur, cut

nv

femper obtemperandum eft, et per quam mali mi-

"

am M

feram, boni beatam vitam merentur, per quam

fnj

denique illa (lex) quam temporalem vocandam

u

diximus, ve&le fertur, ve&leque mutatur, pote[t-

vt cuipiam intelligenti ton incommtutabilis , ae-

, B

ternague videri? — — Simul etiam te videre

bonts

arbitror, in illà temporali lege nibil effe juftum,

atque legitimum, quod non ex bac aeterna bomi-

At

-

m

tic5 fibi derivaveritit.

qqus

$

339-

Han& porro le

gem omnium legum effe fo-

H*a u

làm Dei voluntatem, fumme bonam, fe ipfa

i * j

fola, et non alio bono bonarm alibi evincere

ftudebo 5).

Ex quo illud quoque promte

confequitur, quod lex ifta nullam aliam bo-

pit ^

nitatem ante fe habens, fed potius primo bo-

jen j

na, exinde propter fe ipfam, et non ob aliam

quampiam rationem cultu, et obfervantia fit

g

digna.

Nam abfciffe primo loco, et per fe-

u

ipfam obligat, ergo abfciffe primo loco, et

el e

per ipfam obligaris.

$4

öl 34*0.

j

J

4) S. Auguftin. libr. . de liber, avbitr. C. 6.

u

b) Traciatu de leg, Dei «::ru.

jn

2$0

JvaBatus. tertits.

4

$. 340.

Porro, fi per legem primo loco obli

ga.ris,

numquid confequens eft, utlegi propter ip-

fam legem, et primo loco obedias, obliga-

tionem exfolvas?

Quare magni momenti re-

gula ftatuitur fequens : /n qu.

actione de-

bemüs pr?mo loco legis bonitatem pro v qtione o-

Uice a[funere: Seu, quod idem eft, Jegis bo-

miatem. quavis actione debeuis wtimo foectare,

U

Denique quod rurfus. idem cum prioribus di-

Cit: /von taitum . debeius preefiare , qued dex

f

wult , fed debemus illud prae[tare, qUia lex vllte

VI

i

$ 34r.

Y

Praecipua hujus regulae ratio in eo eft,

«(l

quod lex prima, etin omnibus legibus latens.

fibi

vis fit divina voluntas: prout jam fupra di-

Pt

ctum eft.

Ti

Iam divina voluntas propter fe-

metipfam obfervanda, immo adoranda eftz

d

I

minus ea colitur, fi non nifi propter aliud

colitur, quae tota propter fe ipfam eft. Et

li

utique non nifi propter aliud colitur, fi ei»

i

dem non nifi ob aliam rationem obfecunde-

&d

mus. Immo hoc modo.divina voluntas diver-

nt

fae illi rationi famulari cogitur, dum prop-

dmat

ter rationem illam peregrinam ftatuimus divi-

AC

nam voluntatem explere.

Qui quidem ordo

vitium continet; /Von enim ordo recius, aut

ordo appellandus efl ownino, ubi deterioribus

tueliora [ubjiciuntur. c)

fif

$. 242.

Dey

tb

& .S.[,Axicg:gä. Libr, , de lib. arbitr. C.

9.

Coput XI. ——

281

$. 342.

Qs

Hoc vero etiam naturali ratione evinci-

n

£ur.

Nam finge Titium noftrum circa debi-

tum ex mutuo nullam praemii aeterni, aut

poenae, vel divinij humanive judicii, pau-

Tiv "

))

cis, nullius rei rationem habere; aut certe in

J

j AA

eo inftanti, in quo fe ad folutionem teneri

t

intime fentit, de nullo horum cogitare, ita,

ut animo ejus tunc quidem nil nifi lex jufti-

n

tiae objiciatur.

An in hoc rerum articulo ad

j

folutionem non tenetur?

An fic non fola

"T

vi juftitiae et quidem primo ac ultimo loco

urgentis ad folvendum debitum adftringitur,

adítringitur, inquam? Et an ex intervallo

; di

MA

fübiens divini, aut humani judicii recordatio

priorem obligationem mutat, vim juftitiae

nÜ

mitigat, eamque ad fecundum ex primo loco

w

detrudit? Neutiquam profecto! nam poe-

( d

na, praemium, honor, decus coetera, vel

"T

"

laefam, vel integre cultam juftitiam fequun-

d ?

tur primum, eamque adeo non mutant, ut

m

eidem tanquam principali negotio accedant

st

tantum. lam, prout mox dictum, minus or-

dinatum eft, fi primarium fecundario famu-

j I'OP

lari cogatur, id eft, fi illud propter hoc inten-

j o

$. 343.

lfs D

TL

iProprius cujusque fenfus doctrinae huic

fuffragium fert. Sic erubefceret quis, fi alii

perviderent, quod ex mero timore judicii

M

pter fo-

dgbitum praeftet , quod demum pro

N

. ]um

282

"ratlotus tevtius.

lum infernum ab inferenda contumelia, vel

patranda caede abftineat. Sic etiam mens pa-

terna indignaretur, fi perfpiceret, fe a filio

ob folum exheredationis timorem coli.

Et

tu, quod eft exemplum S. Auguftini in hanc

p EOR -

rem propofitum d), erübefceres, fi te uxor

tua propter divitias amaret,

Adeo ex fenfu

intimo nobis conftat, quod non propter aliud

duntaxat coli debeat, quod. propter femetip-

fum coli meretur.

Et in nofítra caufa mens

!

vere jufta non eft, quae vi juftitiae non mo-

veatur.

[/

4

Atque haec eft fententia S. Augu

ftini,

fj

qui in Iulianum fequentibus verbis invehi-

[

05;

tur.e): /Voveris itaque tion officits , fed. [mibus

lib

a vitiis difcernendas e[fe.virtutes. — — Si iBt-

floy

tur bomo von propter boc facit, propter quod fa-

lit

cere debet, peccare. conimcitur.

Aae tt fioft

attendens fines ab officiis feparafti, et. virtutes

veras officia (ine fimibus adpellandas e[fe dixifli.

— — Quidquid autem fit, ab homine, et non

!

propter boc fit, propter. quod fieri debere, vera

r

faptentia praecipit, etfi officio videatur Dotitumth,

T

ipfo 102 re&io fie peccatum eft..— .

X

( BN

M

à)

Et fane folutio pro contractu mutui ex

h

juftitia debetur: etíi quis folvat ob metum

judicii, non propter hoc facit, propter quo

Unde

fieri debere, vera fapifantia praecipit.

f

idem

) Enarrat. in pfalm. 33.

)

e€) Litr. 4. coutr. lulian, €,3.

)

Capüt XIL

285

f

idem alibi feribit: f£): Inaniter ;zutem putat,

*Qä

t e[fe victorem peccati, qui poenae timore non

o

peccat.

Inimicus ergo juftitiae efl, qui poenae

H

timove non peccat, — — lantum porro quis-

Mu

y

T

que peccatum odit, quautum ju]iz'tz'am diligit.

$

346.

d

Bu

Yij

Suffragatur nobis aliorum quoque gravis

auctoritas g): $t ztaque fervo fua lex timor,

a

irfuo mercenario ctpiditas. — -— Sed barum

1j

nulla fiue macula efl.. Et S. Thomas b): Lex

Quj

vetus dicitur cobibere manum , non. animum,

quia ,. qui timore poenae ab aliquo peccato ab[li-

net, non.-fimpliciter voluntas a peccato vecedit,

Tufblïl

ficut vecedit voluntas ejus, qui amore ju[titiae

N

ab[linet a peccato.

Denique S. Bonaventura

Wi

habetfequentia: 7) Propter illum trmorem poe-

D

narum ce[fat bomo a perpetratione peccatorum ,

u

licet &on omnino.ce[fet. a voluntate.

aemsfä

CAPUT DUODECIMUM.

i g

[]g(w

Rationes. buic doctrinae adver/ae däluuntur.

lh j

347. Timor, fpes etc. adeo non funt mala,

ifts D)

348. Ut fint verae virtutes

j M)Wi

349. Utiliter etiam ad explenda quaevis officia fer-

viunt.

350. 351. 352. Quia affectus legi contrarios fup-

primunt.

& « tvu

353. Officium nihilominus ex alio fine impletum,

mutui i

: €. g. folutio debiti ex alio fine facta

h g

$. 354-

3t€l' qim]

£ EP"/f"l-. I44.

l

£) S. Bernard.. Tratt. de dilig. Dzo. C. 12.

1d9m

5) . 2. quaeff. 1O7. art. x. .ad 2.

1) ?n 3tum. diflinil, 34. q. Y.

Q

a

284

Tralatus tertits.

$. 344. Inter homines nova folutione refarciri non

Y

debet,

$. 355. Obligatio agendi tantum quia lex vult, non

eft nimis ardua:

u

S

356. Nec ex parte intellectus,

$. 357. Nec ex parte voluntatis.

|

$. 358. Eftque in rebus gravioribus non levis obli-

gatio,

$.'259. In rebus vero obviis, ae continuo fibi fücce-

ä]

dentihus non nifi ftudium aequitatis admittere in-

gens labor eiít, fed idem labor culmen perfectio.

Vi

[

uis conftituit.

$. 560. Nec dona. coeleftia copiofa deftituunt ferio

ali

conantem.

e

$. 361. Tandem felix quaedam neceffitas nos hüc im-

/

ie

pellit.

l$a

$. 347.

dO]

" Nullumne ergo officium timoris, aut fpei?

40

" Ad quid illae minae, quibus in divinis lite-

li

N

I

'ris pervicaces Iudaeorum animos Deus ter-

"rere fatagebat? Et ne legem timoris. folis

k

Qu

? [udaeis fcriptam effe putes, nonne Apofto-

"li, et ipfe Chriftus etiam in nova lege ad fir-

" mandos in recto animos adminicula timoris,

"et bonorum aeternorum exípectationem

»

(t

»

"ubique adhibent? Et quidem ípem theo-

d0r

"logicam peccatum effe, nemo eo usque in-

»

"faniit, ut diceret: attamen timorem quoque

DI

2

Q

^de genere virtutum effe, certum eft dogma

"a): étquis dixerit, gebennae metum, per quem

3

^

Vf

"ad mifericordiam Dez, dolendo de peccatis con-

"fugimus, vel apeccato abflinemus, peccatum e[Je,

Cf

vif

"aut peccatores pejores facere : anaibema fu. "

; D

Gff

$. 348.

&) Iridentin. [eff, . 6. Can, g.

| J

285

Caput XII.

ff

$. 348.

Nerum timoris, ac ipei officia vere funt

le

talia, et propter femetipfía expleri petunt.

Timor quippe eft obligatio pietatis, qua a

poenis praecipue aeternis nobis cavere jube-

$l

l

mus,. Spes multo altior eft, qua infinitae fide-

litati immotam fiduciam praeftare magnopere

ln*'

obftringimur.

Paucis hae duae funt verae

3

virtutes, et quidem nobiles admodum.

Sed

aliud eft dicere, timor de genere virtutum

at 1

m

eft : et aliud, actus ex timore editus fufficit

hücr

ad explenda quaecunque officia.

Sibi a poe-

nis aeternis immo a poenis hujus vitae caven-

do nemo peccat: mutuum tamen non ex

amore juftitiae foivendo, huic officio non

U

js t

item fatisfacit. Si enim hoc genus juftitiae

ex mero poenarum metu, et non ex amore

eu t

ejusdem juftitiae colat,

eam minus colit,

ris i

quae propter femetipfam 'colenda eft.

Ano* j

$. 349.

| Um[ [

"'Attamen in facris literis, et ex ufu Pa-

tj

s

"trum timor, et fpes paffim adhibentur, ut

j d

^"hominem ad quaecunque officia rite explen-

? da adigant.

Unde inter alios àit ille D):

g

? Confige timore tuo carnes meas : a judiciis enim

?iuis tiimui.

du

Huc etiam fuppetit füummum

ef( li"

ql

"ipfius Chrifti exemplum, qui non fua ne-

"ceffitate, fed ad noftrum fulatium pro gra-

T

;l

g

n

" viflima lucta fua aliquod robur ex abundan-

ttere di-

? tiffimis mortis fuaef. fructibus admi

"gna-

j

&) Pfalm. 118, 120,

x"wxmx;*

p

286

Trattatus teytius.

?5

"gnatus eft. Unde fcribitþde eo Apoftolus*;):

Qui propo[ito fibi gaudio

fub[tinuit icrucem,

" cotfufione contemta, "'

ä

$. 350.

Licet vero lex divina in quolibet officio

J

latens debeat efTe ad fatisfaciendum illi prima

ratio: attamen fpes, timor, aliaque pie, re«

ä]

cteque agendi momenta in executione reli-

quorum officiorum minime excludenda, fed

li

omnimodis advocanda funt.

Non equidem

ifta poffunt effe caufa motrix ad quemcunque

actum eédendum: bene. vero opportuna ra»

tio ad affectum alicui officio contrarium fran-

lio

gendum.

Sic e. g. mentem avarum ea pretia

lf e(

parum delectabunt, quibus inique poffiden:

la

dis aeterna difpendia imminent.

Hàc vero

&

—

delectatione ope timoris extincta, animus vee

lj

lut ad libellam éompofitus; nullaque jam ad-

lt

verfía vi ad malum inclinatus fe legi, ac jue

hE

ftitiae facile permittet. Atque huc pertineré

Da

videtur fententia S. Auguftini d): Fac vel

1j

timore poenae, [i non potes amore juflitiae: Ve-

Dj

o Domina, fevvus. abfcedet :

lus

quia confum-—-

Ihata caritas foras wiz-ittit timorem,

R

t fdzm

C

- Scilicet peccatoi-um illecebrae fua fuavi-

1

ïlüae

tate deftituuntur, fi poenarum ea confequen:

D

tium gravitas hominis, qui ad peccatum in-

Thjfe

citatur, animum pervadat: et amariflima lü

Ie

COrq

Ctas

€) Ad. Hebrae. 12, $,

4) Sermon,. 157.

)

tapm bv

287

cta, atque ipfa.mors dulcefcit, fi per certam

].

h

fpem aeterna praemia in ipfo certamine prae-

guftantur.

Unde mens ita praeparata nec ad

inceftas delicias multum afficitur, et ad gra-

viílimas aerumnas jam non amplius cohorref-

m

RP

cit, motum juftitiae folum ad futuram actio-

n

f

nem facillime admiffura.

Et utique Chriftus

) ï,l

ad fubeundam acerbiffimam mortem gaudium

n

illud pro levamine, pro caufa vero motrice

Ü

nil nifl voluntatem aeterni Patris admiferit.

QOC

$. 352.

li

p

at

Sic etiam Nabuchodonofor &) absque du-

f

bio ex pietate, .et caritate tenebatur itipem

r

in egenos jam aliunde erogare: fi enim eam

t

in aerario fuo retinere juftius fuitfet, Prophe-

Ms

ta hanc liberalitatem nunquam eidem confu-

us

luiffet. Noxia prodigalitas ad placandam Dei

iram nihil conferre potuiffet.

Quapropter

u

T

Rexille ex liberali erga miferos animo hoc

beneficium praeftare debuit; alias in fe po-

gt

tius, impius quam in alios beneficus extitifTet:

f

nunc vero Daniel confulebat, ut eleemofy-

j I

f

J

nis, id eft, caritate aliis impenía, peccata fua

a

redimeret. Spes veniae, et timor divinae vin-

dictae in immiti Principis animo affectum ava-

riiae fubigere, et duram ejusdem mentem

] [üaVi'

praevie emollire: lex vero pietatis ad ipfum

feqe

mifericordiae actum impellere debuit.

Qua-

jf j

re quodvis officium ei caufae, cui debetur,

üïlma l

cordate impendendum eít: meritum inde re-

(

diens,

e) Daniel. 4, 24.

288

Tra&attus tertitis,

diens, Vafiique praeftiti officii fructus vel ad

affectum contrarium praevie fuperandum,

vel ad varios a nobis fines deinceps referri

poffunt.

$. 253.

" Aft fi folutione ex metu humani, vel

"etiam divini judicii praeftita legi non fatise

"fit: numquid talis, fi vere juftus effe inci-

"piat, altera vice folvere tenebitur; utpote

"qui priore illa folutione legem, ac juftitiam

»

" vere haud complevit? Hoc vero effet nie

"jgium, atque ab omnium ufu alienum. "

:

$. 354.

b

Aft in judicio, ufuque humano hoc non

IE

attenditur, cum intentiones agentium huma-

b

Dein ho-

»

no oculo non pateant plerumque.

mines res fuas recuperaffe contenti, parum

b

curant, quo animo hae a debitore fint reddi:

tae

Sed neque ad rationes confcientiae ejus«

modi debitorem ad iteratam folutionem tene-

ri arbitror.

Sufficiet enim, Ífi antehac ex

non recta intentione folvens, animum dein-

ceps mutet, velitque, ut pecunias jam folu-

&

tas penes creditorem non jam propter judi-

l"Qt

cium ,-íed propter juftitiam remanere velitt

&

nam ex hoc titulo, et ex nullo alio alter eans

(l

dem exigere, et acceptare, et modo retine«

üïlc

re potuit, cui titulo, fi debitor confentiat,

Y

juftitiae ex omni parte fatisfactum manet,

de

0b

$. 355.

fs

Caput XII.

289

|

S.

355-

l

r

" Att in propria cujusque virtutis, et offi-

i

"cii ratione , feu lege fuo affectu fiftere, et

"omnem alienam etiam honefítam intentio-

"nem excludere, et quidem füb obligatione,

V

"ac periculo obligationi alias non fatisfacien-

3

"di excludere, haec, inquam, t:

inta

w

arendi

i

)

"puritas, et intemeratus adeo amor juititiae

l

Ü

ï

"in facultatem humanam vix cadit.

Et licet

n

"aliquue peregrinae rationes e. g. timor, ac

if

"fpes uteunque, et ut mera fübfidia ad prae-

U

"cipuam caufam mere famulantia admittan-

"tur $. I07. et feq. fingulis tamen vicibus in-

"ter tot vitae hujus tumultus vir folertiffi-

"ius difcernet, quid mens fua primo, quid

«

"fecundo loco intendat; item quid pro fine,

w

"aut quid pro medio auxilio fibi defignave-.

ni

j'l

"rit Paucis, hoc eft obvium quemque,

l

"et maxime imbecillem ad perfectiffimam

ii

"vitae rationem fub gravi obligatione adi-

q

25 gere. ??

u

$. 2356.

j

an

j

m»

Sed res non adeo ardua eft, prout tu ean-

TU

dem pingis.

Et quidem , quantum ad intel-

lectum, feu ftudium indagandi, fuosque af-

qdi

fectus expendendi, nemo tenetur, immo abs-

ar eaü'

que culpa ne quidem poteft majorem indu-

ftriam adhibere, quam propofitae caufae gra-

eti

en

vitas meretur, prout fcilicet communes, quas

neto

de confcientia fcribimus, regulae habent. In

obviis res levi induftria finienda eft: in gra-

jbm- I.

d

vie

"

T

290

Tva&aotus tert us.

ViOii:bUS diligentia anxietatem inter, et fo-

cordiam media, ab omni tamen cruciatu alie-

na requiritur, et fufficit; major a propriapie-

tate prohibetur etiam. Sibi vero, fuisque

affectionibus nihilattendere, eft plane con-

tra Dei praeceptum, et exemplum Sancto-

rum, ex quibus aliquis de fe ipfo fcribit fe-

quentia f): £t meditetus fum nocte cum corde

91£0, €f exercitabar, et fcopebam fpiritum meum.

$.. 357-

Quantum vero ad moleftiam, et luctam

voluntatis breviffima, ac maxime perípicua

l

regula totam praefentem hanc tractationem

meam comprehendet, cítque fequens: 4m

d

ommi eleciione in animum mon admtas, Wi

[/

Si enim hoc folum te

fiudium . aequitatis.

moveat, etid quod juftum eft, et non nifi

Si vero ju-

quia juítum eft, femper «liges.

ftitia tibi non placeat, fi candem non fecte-

ris, fi foli fenfui, aut propriae (licet reapfe

IE

fpuriae) utilitati, ficque tibi duntaxat vivas;

paucis, fi juftitiae pulchritudo te non mo-

&

veat, tunc ubique Deum, qui demum ipfil-

ple

fima, et originaria juítitia eft, fugis, et fic

D«

ipfo indignus es.

Ql

EN

$3587

Is

Et quidem in negotiis gravioribus juftitiae

(

d

non obfequi, fed alteri fini fervire, adeo tur-

mu/

pe eft, ut omnis honeíta mens illud facile

a-

f) Pfaiu. 76; 7*

*

Ü

Caput XII.

20k

abhorreat

Sic

cogita filium, qui p'v'entem

fuum pei on

em vmm ob folam hereditatem

ä

T CVLL(,dtLh

quid de probitate hujus bomi-

nis exiítima

g

In gravi cauía aeterna lex,

l!

J

id efít,. di vina voluntas animum no/trum ad-

iil

greditur, et ita adgredi

&U

ir, ut eum propter

iam, rationem

fe, et.ad fe gravi vi urgeat

J

infinite bonam, quae gravi quodam miodo,

(

"T

feu menfura trahit, non fequi, et plane ne-

gliper&$ adeo abfurdum eft, ut ad illud de-

teftandum non eximia virtus requiratur, fed

mens mediocriter ingenuafufliciat: praecipue,

Wil

(ui

cum tot adminicula, quae a

a fpe, timore, ac

rectae conícientiae fuavitate ven

e loicnt,

HAIU

(

ad fuperandum affectum

et quemcunque

u

virtuti contrarium motum 1uppetant.

Wi

$. 959.

nnïh

In rebus vero obviis, ac continuo fibi

i j'l

fuccedentibus, item in levis momenti actio-

fo(tt

nibus conftanter nil nifi ftudium aequitatis ad

f

electionem admittere, ingens equidem labor

1

eft, fed idem tamen eft ipfa vitae perfectio,

T

plena demum juititia,. et confummata cum

ji

Deo concordia, denique, prout deinceps

g

oitendam, numeris omnibus abfolutus Dei

amor.

Hac vitae ratione demum expletur

penitus graviflimum illud, anti

mïlmum, to-

tam legem atque omnes Prophetas conclu-

uü *'

dens praeceptum g):

Diliges Dominum Deum

-

oLL

tuum ex toto corde ,

tx tota animas, atque ex

1gcu«

TZ

0mni -

)

& AMaitb. 22, 37

292

Irafiatus tertius.

omnibus viribus. Utique grave, et 1haxi1nae

contentionis negotium efle debet, quod to-

—— —— —

tam facultatem fibi petit, atque omnes vires

exhaurit.

$. 360.

Praeterea mentes ad tantam vitae purita-

tem comtendentes mire a Deo juvantur, ut-

pote quas maximam partem fuas ja

habet,

lli be-

Hae pauciffima impedimenta immenía

Ii

neficentiae objiciunt, ut proin ifta dona fua,

coeleftesque delicias abundantiffime in illas

el

effundere queat.

Unde non tantum purio-

ra, fed etiam copiofiora gaudia percipiunt,

Dà

quam homines genio fuo liberaliffime indul-

gentes: fcriptum quippe eft b): Si dicebam,

motus eft pes meus, wufericordia tua. Domine

adjuvabat qe.

Secundum multitudinem dolo-

| lii

yum wieorum if corde weo, confolationes tüuae

M

laetificaverunt. animam meam.

Horum auri-

bus continuo infonat vox illa fuaviffima 2):

Va

Beati, qui efuriunt, et fitiunt jufliitiam: quo-

niam faturabuntur. Fid. $. 311. e£ 312.

S Ya

A

5 306

a

Denique ad ineundam hänc, prout impe-

W

ritis apparet, difficilem viam, robur nobis ad-

iNam

S Y

dere debet felix quaepiam neceflitas.

mens noftra rei cuicunque, praeterquam fo-

li Deo inhaerens, mifera manet.

Non erit

pax

h

P) Pfalm. 93, 18. I9.

fer

i) 4Matib, 5, 6.

Caput XII.

293

k

pax donec tota fummae rationi conjungatur.

W

Iam vel ultimo nil nifi Deum in ómnibus fpe-

Wi

ctas, et jam feliciffima hac via progrederis :

vel in aliqua re creata affectu tuo fiftis, ideft,

'pro prima agendi ratione eandem admittis, et

|

y

certiflimus efto, rem illam tibi dilectam adeo

ereptum iri.

Quid ergo rei periturae infifüis

mens humana, quae tota tua indole ad aliquid

li

wl

perenne es facta? lam Deo frui non pote-

li

ris, nifi omnibus relictis. Velis, nolis, tuus

;ll

in res creatas affectus aliquando enecandus

li

eft, five dein per ardorem vindictae, five

/

j

per incendium caritatis.

J

du

CAPUT DECIMUM TERTIUM.

l

O,IVH

f W

i,

Aliquot ex bac doctrina covollaria deducuntur.

y li

[

14

j

$. 362. Ex dictis eruitur Imo, quod nulla virtus al-

V

teri ferviat.

J

$. 363. IIdo, quod leges divinae propter fe ipfas im-

m TN

pleri debeant; non item humanae.

»

s.

364. IlItio, quod hac demum ratione actus vere

juftus evadat.

$

365. Ut adeo juftitia humana fit obedientiía divi-

nae juftitiae exhibita.

m,lm?e

j

$

366. Ex his judicare licet de convenientia actus

)l

N

cujuscumque cum lege.

li

Tb

0::1864.

paï

Ex hac jam tenti nominis regula $. 540*

infertur Imo nunquam . unam virtutem fetvi-

rc

I'r 3)

Mu

Tra&atus tertius.

l

294

re alteri, id eft, nunquam unam poffe intendi,

adxnb

1 c.d alteram:

aut tanguaim auxurum

fed quamlibet propter

femetipf

Mq

$0

aut po-

tius

ex proprio,

per Liï ]eimn (1300' u

LïtLLlO

executioni dari debere.

Degenerai et quippe

ab indole

LLl"

fi virtus uhqm propter aliam

intenda

tür *

MVE

-) QL].!

1.1

opter xcmm:z

feu ve-

rius propter lege

fibi foli plopxmm edi jur

exipi m

*) Sic Titius füam folutionem ex mutuo . debitam

non poteft Deo pro penfo religionis offerre.

reuti fno d( beat ex con-

]tem fi hos centum pa

tractu emtionis, nón poteit

dicere

nos

ceniuim

—

folvendo, aliquod filialis pietatis fpecimen prae-

bere velim.

Nam patu inox culn n'uwuado.xc

00'0'61*61612

hanc pecunnm cuique placf*cam te-

nererist frivole igitur eos in penfum filialis of-

ficii refers.

Uc1hcet unica folutione non poffu-

.mus plura debita expungere: neque potes. fi

" ducentos. debeas, centum ea intentione folvere,

ut hac folutione etiam pro aliis centum, fatisfa-

€las.

Res moralis con(iftit in relatione, feu in.

relatione, feu in mutuo debitum inter et folu-

tionem 1Jpcctu.

Iam unica relatio. non poteft

dari, ni(i in duo folum.

Quodvis debitum cum

l:

folutfone exaequari po&ulat, et ideo totum de-

bitum totam folutionem fibi foli petit.

jl

25

Efuürientem pfceu volens,

W

**) Verum . dices:

"cum cibos non haberct, tales ab alio prT'lli-

l

'fo pretio emit,

cui poftmodum ptcumus e

"emto. debitas Hdelrmr exfolvit.

Hic profecto

« " folvendo

attamelt

)

actuni

'uitmac exercuit :

l—— —

T hu.

aperte propter caritatetm

intenait.

Vel

pt

'an dicere audebis, quod hic folutione fua vir-

e

?tutem

;umtxau nullatenus in hoc cafu

exer-

li

? cuerit ?

? Exgo jam datur aliquod exemplum, «t

? huic

Caput XIII.

295

"huic fimilia dabuntur exempla quam phulma

1:

4

"du qaïbus una virtus famulatur alteri. '

"

n

W

Omnino bcneü us iíte actum juftitiae fimul et ca»

ritatis exercult:

Sed

u[htnm íuam non retulit

)

ad caritatem.

Ad explcnaum officium caritatis

M

perinde erat, àn cibos aliunde jam proprlos,

vel an cibos pretio comparatos efurienti mini-

ftraret.

Unde caritas in dato, et fimilibus ex-

I

ad actio-

n

emplis erat occafio, non ratio motrix

J

nem jüftam:

nam folutio abíciífe propter datam

fidem

p

Ji1vi

4raett

tita fuit

Magnopere quippe diffe»

runt, fiquid ad alterum fit mera occafio vel fub-

fidium et fiquid ad illud fit

atio. primo mos

;&

VU;Q *

et finis

uiti

[9)

intentus.

Unde ut ex-

rccte

Lï;"«ïtl"'

non-.duraret

)!

empl

iiquo. uta

.....

ta tua, f1 nulia «

tur-alimenta: male tamen

1LUU

ex hoc inferretur :

ixn,o vita tua eft propter

u Uft)'?fZCï

alimen

?.3.

u

aitmenta ,

intendi poteft.

SICZeUs :m in tuo,

qi üd0d (70 h

35 LXCHIPJO, equl—

TRU

5 ?

dem jufta haec folutio nunquam danda fuiffet,

ffet

Au.

B

attamen eadem

v

pifi actus

caritatis datus fui

folutio non- propter cai 1tucm, fed mere propter

Q

iuftitiam intenta, et ex ünde t

acta. fülts

n

jv

$.

26

[

Ex data regula$. 34c. deducitur IIdo quod

j th

W n

leges orig

.L.H.

31'

wiae, quales funt divinae, feu

iv,

jill

tlumine rationis, feu fidei adminiculo cogni-

tae t'mtam, quantam data rezui

L-)L Lr

OD-

XOQP'

ferva antiam, et.tantu

f(

1.—1.

h

rem 1íib1 exjJZgant

C; .

*

otü

Hae enim cum fint ipía di

Val

H

*

VOilul

5 ïk.«"

a5 V

x,vj

(^1*

feipfas, et non

atl

ipfs funt bonac., prop

propter

pud funt:

'i-(«z i' kl

CX

mmgdge

p

^ 1

/C(:

fllw f

r

0

.-.-)

H

.feipfas, et 1

on propter :liud appetend:

! ltlv

honorand-tc, atque explendae. Neutiq V.a*n

|

jv

ln w

i

ver

j

J' hmv

296

TraGtatus tertiw-.

vero tanta reverentia dignae funt lege'g hu-

manae, feu facrae, feu politicae *, Unde die

fefto fatisfacit praecepto Eccl

efiae, qui facri-

ficio adítat religionis caufa, feu animo Deum

pro ejus dignitate honorandi: etíi de lege ec-

clefiaíti ca exp]æenöa non cogitet **.

*) fftae enim leges non continent propriam bonita-

tem, fed eatenus folum bonae, juflaeque fünt,

quatenus cum lege Dei feu naturali, feu pofitiva,

quam vocamus, concórdant.

Lex Dei fempiter-

na e[i, quam con[ulunt owwmes piae mentes, ui,

quod. im ea imvenerint, vel faciant, vel jubeant.

4) Non enim humana poteítas aliqua praecipere

Naullius

poteít, quae non aliunde funt jutta.

humana voluntas bonitatis moralis prima ratio,

aut origo effe poteft, fed aeternae legi, quae om-

nis bonitatis, ac proin etiam moralis fons unicus

eft, humani legislatoris voluntas famulari tantum

debet.

**) ..Itaque vero hac ratione in lege humana nulla.

flringendi vis eft: ac demum idem eft, ac fi lex

,. humana lata non fuiffet? Certe jus divinum to-

-.

,,tum dabatur ante legem humanam: quod fi haec

» nihil fuperaddit, nullum morale vinculum ex'ea

s contrahimus.

Furtum apud Romanos aliquam-

»dilese civili pon erat prohibitum : poftmo-

»üum vero contra illud lex fancita fuit.

Iam

»» finfamus ab alique-furtum ante illam legem, ab

,altero autem poít eandem legem fuiffe commif-

is a

,,fum: qu

49

fferere audebit, haec furta paris nia-

»,litiac peccata fuiffe? Nemo fane, nifi qui om-

, nem humanis legibus obligandi vim negare, eas-

» que mere otiofas reddere voluerit ? ,,

l

Aft

1

4) S. uguft, libr,. ? quaeft. in. Exod. p. 67.

-

"

Caput. XTIT.

297

li.

Ait leses humanae omnino vim obftringendi fibi

Bd

V UN

propriam habent

et furtum fecundi deterius eft

Attamen haec vis moralis

A

quam fürtum prioris

nova, ac fpecialis non ex voluntate humani legis-

Pt

latoris, fed rurfus defcendit ex aeterna lege Dei,

qui omnino vult, ut legitime praecipienti parea-

bk W

tur.

Unde ut in dato exemplo pergamus, contra

furtum modo quldem datur duplex et, poftquam

hoc delictum etiam lege ecclefiaftica 2) fuit pro-

ln

IU

hibitum, etiam tuplex vis moralis, una primaria,

quae eft juftitiae: alterae fecundariae famulantes,

/le" "

ac velut fuccedaneae

quae funt obfervantiae erga

'mp,**'

!

) LI]

legitimos fuperiores.

Sed attende, quid in hac

7

quaeftione verfemus.

ml

Hlm

Jaüh

Ld

&

r'Hw

)

Non quaerimus, an leges humanae in confcientia

ftringant, hoc

cenim ab Ecclefia iterato definitum

Á tl

: Qfil

effe, noíti: fed an ad fatisfaciendum leei humanae

requiratur intentio iis fatisfaciendum legi huma-

as

nae requiratur intentio iis fatisfaciendi; feu an

a

leges humanae debeant effe prima ratio ad actum

praeceptum praeftandum

Prius afferimus, folum

a

n*

alteram negamus.

x

» Quia vero dixifti, quod etiam vis moralis in lege

, humana latens ex aeterna lege defcendat, ac

j*

»proinde propter femetipfam bona fit; videtur

j

l

» quod etiam haec vis, prout leges humanas fulcit,

"

»Ípeciali efficacia donat, propter femetipíam in-

fut

»tendenda, ac per dimidiam partem prima agen-

a j üb

»» di ratio effe debeat.

i

)

L

Grave argumentum! fed attende, an non fequenti

j

I'ZL'CIOI]C elidi queat.

Vis legis humanae reapfe

Ü

equidem d1vma, et feipfa eft bona. eft tamen fuc-

Iv

cedanea, etin fubfidium legis principalis compa-

yata

3

[

ff

P) Titul, de furi,

P

TIractatus. tertius.

298

rata, it3; ut fi haec fola fit obfervata, lex huma-

na jam nihil habeat,: quod agat, fere ficut fidejuf-

— €

for haud eft neceffarius, quando. debitor princi-

palis jam folvit: aut quod fors aptius pro exem-.

plo adhibetur, ficut haeres fubftitutus nihil poteft

exigere, cum primo. loco inftitutus haereditatem

j — BÓ

adiit.

Qui leges originarias legitime explet, hic

Ei qui amore jutti-

nulla lege humana indiget,

tiae non furatur, furtum otiofe prohibetur.

Le-

— ——

ges humanae non tantum in fingulis, fed in om-

nibus, qui jus, ac leges primarias plene obfer-

vant, finem non habent, ac proin obligare quoad

tales generatim definunt: et fic jufto nullam ob-

ligationem , qua eas ultimo intendere. debeat ,

Num forte huc.fpectant verba Apo-

imponunt.

ftoli £) : 2541'

d igitur lex ?. Propter trausgreffo-

ves pofita efi.

Nam 6) Lex juffo non eft pofita,

j

fed imjuflis. Qui quidem iam priorem aliquam

fh

legem fecuti fünt: alias jufti non forent. Seu

«

denique breviffime: "Vis licet divina in legibus

N

humanis latens, propter jus altius et non propter

V

fe urget: ergo non petit, ut ab agente propter

Íe fpectentur.

Contra vero leges hae fübfidiariae peccare volenti

omnino obítantg ita, ut delinquens non nifi per-

fractis duabus legibus delictum fuum perpetrare

queat,

Sic furi poft legem primariam juftitiae,

&

etiam fcitum civile in fubfidium prioris compara-

l

tum adverfatur, duplex peccatum exinde perpe-

traturus, fi utraque infuperhabita rem alienam ca-

piat. Quare in cafu legis humanae officium fuum

C

implet, qui primam legem plene obfervat: pecca-

l

re vero nifi violatis duabus legibus, non potelt.

d

f€l

$. 564..

&

b) Ad Gaia«t. 3, 19.

c) 1. ad. Timothb, 1; 9.

—

Caput XILI.

299

li

t

$.. 364.

M

Eadem regula S. $40. facit inferre IIItio,

quod praeftaré debitum , et quidem ex ea ra-

tione, ex quaillud praeftare aeterna juftitia

i

jubet, demum fitillud, quo actus noftri con-

nlu

venientia cum lege, actus vere juftus, et

I

data praevia libertate vera honeftas, ac deni-

m

UK

que ex praecedente, etadjuvante gratia vir«

tus chriftiana conftituitur,

ædlf

qo

(QUM

$. 365.

v

1Nf

D

Ex quo etiam illud intelligitur, quod actus

V

J

juftus feu juftitia humana nihil aliudfit, quam

jiih

jquim

fincera obedientia juftitiae divinae praeftita:

N

eoquod in omni lege, etiam humana dunta-

k] M

xat, juftitia divina, lex aeterna Dei, feu di-

j

Ul

vina voluntaslateat, et voluntatem noftram

m

urgeat vi fua fuprema, ac divina, prout am-

plius explicabo.

WE

$. 366.

n

Quapropter ea, de qua in praefenti tra-

xlvpL

M

ctatu egimus, naturalis actuum noftrorum

j

honeftas non in phyfica actionis indole collo-

pj

canda eft, fed ea in mero extrinfeco refpe-

mm w

ctu, quam ad legem habet, conftitui debet:

Ó

totum vero negotium morale relativum exin-

j p

de efficitur.

Non enim de fubftantia actus,

fed de ejus nexu, ac convenientia, qua le-

0

gem refpicit, difciplina moralis difputat.

)

OM

Ea

—

a

El

z

c

e

—

—

———

MCLENIIPEUR

——

Errata Tomi prihü.

E

-s

"

Pag.

4.

lin. 8 tumuültuarica

lege tumultuaria

Igl

lin. 14. liber doctrin. lege liber t do&rin.-

lin, 5. inde pendentem

leze

independentem

15'

16. lin. 8. obfequimur

lege

affequimur

25. lin. 12. eiusquae

lege

eiusque

raro

28. lin

14. rare

lege

55 Dn

ult. agre

lege

aesre

9. ego: fum

58. lin

lege ego füm

64. lin

penult. poenae

lege poenà

82. lin

10 &c

leze

SS.

84. lin

4, TTe vero lese "Tecum vero

10o. lin, ult. oeavit ïege vocavit

1o2

lin

13,

cum

lere

eum

126. lin, 26. nequ^ount

lege neaueant

vc- hh

97.. facnltatem

leze vacuitatem

14€. lin penult, na*t

leze ratione

1541 lin. ra3. fint

leme

funt

lege mhil noli

196. lin, . 4. nihilnot

200 lin, 56,. fimplidimam

lege

fimpliciffimam

203. lin,.. 8. honefti

lece

honeftae

908. lin. 11. renson?etur lese refpondetur ,.

91t, lin. r4. vel attamen

omittatur vel

9217. lin, ult, enim

lece

enm

220. lin, 12. nrohiher

lege

-

prohibeat

224. lin. 7. quod non fit leze quod Deus non fit

226. lin, ult, &94 ece

$ 49

242. lin. 3. caufa leve

culpa

244. lin. 18. nata lege nota

gesi

—

268. lin. g. per omittatür

2773.

lin.

14. $ 270

—

$ 327

276.

lin.

2I, hac

—

hanc

^86.

lin.

IS. avarum .— avaram

H

288.

lin

21. velitque ut

omittantur & eorum loco

!

legatur: et

289. lin, 12. S 107 —

S. $350

— lin. 13. vir

lege vix

294. lin. 22. feu in relatione omittantur -

—

Itarie

296. lin. 20, Itaque

497. lin. 17. legi humanae

— —

requiratur

intentio iis

fatisfaciendum — omittaptur --

(

—1220

alteram

—

alterum

T AUR 26-

fulcit

— fulcit ac

—— — — »

—

a

Á

ss

—

w

ii

x

E

DNX d

L

a

nE«

r

a tv

n

^

E

a,

£

À

*«

,W

T—

*«,

x

—

um

—— —

d

p

i

nj

MM

w

:2

Ug

54

gt

st

^

at

s

5

*

w

37

p

od

p

]

2

z.

"

E

2

(

um

iA

2

j

?E

-*

E

p

M

m

»-

v

I

Bj

as

Á

3

EN

*

;1:

513

5

2

*

-

*

*

^

:f &

$d.

p

a

»

s

"X

ï:

5

2

*

t

r

L

3

f

2*

4

?

i

i

E

3

r

* eyot

:]

y

»

b

$*

E

:

a

*

y

i

4

As

P.

*

i

A

L

—

t

3W

7

:

*

iE

2

*

L

m

£

a,'

x

^*

T D

u

24

*sb

L2J

t

5

a

AE

j|

kb

h

a

&* w

d

*

*

i

X

E o

jh

$.

L4

):.

Ys

LE

44

:

.

m

*s

1

t

Á

;:.;

PA

»

de

aL

d u

»1

U

*

*s

u

E

"

À

2

D

'r-

£

E

-

*s

$

*

f*

ia

;

LEU

A

b

*

»

»

F

-

d

d.

P

T.

":

äf

^

-

?P

-:

E

[

à

£

;

" as

$*

$^

E

-

i.

i

E

;i

;;4

L^

AE

z

P

qos

at

V ts

4

p

P

s

f o

Ti

34

i

!

p

4*

d a

H

T

ls

H

"

o

D

u

A

"

s

'äx

1

215

ls

L.

L2

E

&

$

Üe

u

P

*

T

Z

-

"

Dd

*

-

»

x:

R EC

*

As

j

^

Sy*tubw:

*

:

h-

*

B

i

ts

a

-

"

::

$

-

qUy

i

"

D

"

*

»

3

*

*

*2

3.

2

v

d

-H

[

*

E.

" u

^.

t

ä

*a.

a

*s

D

^

E

j

:

J

s

*

E

2

d

al

M x

E

b

?

i

:

..L

j

"

"n

T

»

m

dUL

v

s

3.

n

5

Ms

w

2é

-

D

*

1?

Á

s

"r

e$

E

a*

m

DN

v

w

Y

E s

a

i. t

M

$

TU

"

*

j g

D.

2

a

2*

:

V*

Pín

V

t a

MUX

54

)7

?

N s

D6

p

;;

-

^

b

l^m

15

m

*

$

s

$s

Z

4

v

*

i*

ij

"U

Ll

*

5

L

3

".

Y

a

4

f hii

E

$

T

:

)

É

$3

*s

P

-

ab

a

A

i

fs

*s

*

i

4

a*

:

»4

&

^

L

iW

2

du

"

&*

C.ä

de, a h

U

P.

(

^

e

jv

YT

;.;

"

u

zi

—*

**

o

*

ao

-f

*

-

J d*

u ]

Ls

"

j*

a

z

.

w

s

&

35

?(

:

"

355

A

L

"

rE

*

Lo a m

*

E

-

*4

iá

k

Lj

Z«

&

E

P

$-

'.s

ia

*

i

E

2

»

LT

D.

r

4

*

d

E

ZA K

25

d

A

en

:l

i-

LA

4

;;

KZ

A

P

j

p

z

T

2

*

7!

«

*

s

2

5

$

a

g

$i

46 s

E

VA.

8

]

u

áe

ia

Y

B

j

U

'VPQ,,. :

*

"

*

*

*s

l:

g*

3

r

n

-

*s

:x

W

ss

i

p

E

t

L od

;?

X

i

p

XOMPUS

(b

TA

F

ï

-

41

A

É

:

*

d

d

N

a

$

*

a

M

*

u

Ri

*

*

j»

us

"

4

L AEY

Aeitg

)

"

5 w

".

s

£

L.

VL

x

E

eyt

L

E

x

"

r

h

d s

?

5

TE

*

i

5

z4

Ri

ii

3

P.

x

$

&I

T

E

À

-

P

oX

a

AA

-

u

-

Dx

;

»

d.

p

x

:

v

"

Ej

3

*

*

r

£

p

d

dk

v

:

ia

$*

M

s

5

secarstum

inna EO i vegi

&

o

eo

P. F. HERCVLANI OBERRAVOCH

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

17

ORDIN. MINOR. REFORMÁTOR;

ää;

-

—

THEOLOGLA

ä

MORALIS

13

12

| 40

TOMVS PRIMVS

11

CONTINENS TRACTATVS DE PRIMÁ RERVM

10

OMNIVM RATIONE; DE CONCORDIA GRÁ:

TIAE CVM LIBERO HOMINIS ARBITRIO; ET

DE NATVRALI ACTVVM. HVMANORVM

HONESTATE

N

É

*«

&cï'-i

l

-

— RAU

BHMBERGJE ET NORIMBERGZE;

Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

TVPIS MICHAELL) JOSEPHI SCHMIDIL

MDCCXLVII

E

L i

1

l'