Gg54 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Francisci Wokenii introductio in theologiam moralem symbolicam Woken, Franz FRANCISCI WOKENII, 8. THEOL. LIC. ET IN ACAD. WITTENBERG. LIL. OO. p. P. OD. „ 4 4534 NTRODEVCTIO H THEOLOGIAM MORALENMNMN SYMBOLICAM. tXII. SVMBGLIGS THEOLOGIA . MORAIIS, QGOh“0 PRIMARIAS DOCTRINAS, IPSIS LL. SYMM BOL. VERBIS EXHIBETVR. ITTENEERGE, Arvp HENRIGVM BRVHNIVM. A. M DCC XXN., (ES N 4 E S INTRODVGCITIIO THEOLOGIAM MORALEM. SYMBOLICAM. Ntiqua Diaboli ars eſt ac malitia, veræ ob- jicere Eccleſiæ, quod. bietatem vel planée Ny non, vel tepide ni- mis excolat. Juſtinus M., licet ex vero di- Kesrsgor sovoE lons “ ι ααιραα cere (4) potuerit: 2 G&α e ρααανιαοιν νπ C & () JVST. M. Apol. le, OO, E. We, 2 THEOLOGIA MoOR AI IS ☚ paſſim tamen conqueritur, de calumniis hinc judæorum, hinc gentilium, nec non Hæreticorum. Nolo jam his immorari, aut, quæ de hæreticorum calumniis anti- qui Patres referunt, late recenſere. Hoc jam non agitur, & antiquæ Eccleſiæ Pietas, omnibus calumniis jam diu potior apparuit. Omnium vero temporum hæreticos ita e- iſſe, hiſtoriarum monumenta non tacent. Vel ſola Evangelico-Lutherana Eccleſia hu- jus aſſerti fidem abunde probat. Quantis enim calumnmiis non oneratus eſt L THEB- RVS? Tædet, has referre. Et, anne Ec- cleſia quoque noſtra tota, ab antiquioribus & recentioribus, ob neglectum pietatis, tra- ducta eſt miſere? Nolo SCHi ENCK- FELDII, Mü NS TERI, FLACIANO- RVM, ANTINOMORVM, aliorumque, col- ligere ſcommata. E Fanaticorum genere velunum audiamus ,; Autorem tractatus Belgici: Een bhoognedigh onderſoeck boor alle Iawonderen van Neaerlendt, en ſpeciahfk voor de Burgeryé Ddan Aſerdan, ubi p. Iob. ſcribit: de Proteſtanten (ſoo genaemt) zyi an deſé Betooperinge en bedriegerye der Sa- tans mede nie pry? Schoon in ſulke plompe en groove maniere niet, 6 ya ſi nochmns ae/s △ % & 8 eS e & N 1 — era e re i 1 5* 0 à Nr d1 . — 11 — —– 141 ⏑ HDò N SYMBOLICA 3 aen deſe berleidinge en betrogh mede Telbal- digh; doch de Duyvel berleyt baer in een fſubtzaer wyſeé, en doet haer geloopen, dat beet kerkt gaen, * gebriyckt pan ae ſacm men- ten, en Joo ſzne Eeeraren to polgen, de wa- re en etnige Chriſten Gotts- Dienſt en Re- ligie i; en ſoo gaer de ſlechte Chriſten daer henen, eén volgt den wmet der Satans, en meynk, Adat het de met Godts . Ex Indifferentiſtis audi Ch. DEMOCRITVMLin ein Hirt und eine Heerde / p. 3. &c. Umartheyiſchen Ge⸗ dancken / p. 27. ubi ait: Unſere Sau⸗Ortho- doxie iſt in ihrer Abſotie ſo grimmig worden/ daß ihr nicht nur die Gottſeeligkeit / ſondern anch nur deren Bild und Figar ketzeriſch vor⸗ kommt. Pontificios talia nobis objicere, nil novi eſt. Obſerves vel ſolius 70 HANNIS& Naß rhythmos in angelo paræneticocontra Jolam ſdem delegato p. B5. So ſey im/ wie es woͤll / lola fides giebt boͤſe Zoͤll / der todte Glaub iſt wenig nutz. Ach wo iſt des wah⸗ ren Glaubens Schutz? Qualſi vero fidem mortuam doceremus. Quod ad Kalendas demum Græcas probabunt. Et contrariam, poſt multos noſtratium, tum rationibus, tum ipſius Bellarmini rectiori teſtimonio, docnit ö. ECHTIVS in Diſp. Wo. R. M AO Bhcke- 1 4 TEEOLOGIA MokALIs Blocksderſzio hab., cui titulus eſt: Select. eS. doctrin farmgo, T. I. Alios producit B. 7. GERHARDVS, & alii alios. Addo teſtimo- nium 70 H. DEZII in Vereinigung der Pro- reſtanten mit der Röm. ircbe, g. 46. qui ad- co nos pietatem urgere, fatetur, ut hic conſenſus ſit inter nos & ſuos. Mirari ita- que quis poſſet, ICt. celebrem, Dn. ANC I. Ax in jure pleno Regni b. & M. D. L. potuiſſe afſerere, Lutheranos nulla bona opera ad- mittere p.3, & p.6.- ſcribere: Docent, ſolanm ſidem, absque bonis operibus, Juſtiſetare, al- que hoc eſt hereſis &S MO NIANA, & ENO- MIANA, zeſte S. A VOVSTINO de Hereſi c. ya. pridem damnata. Sed primum quam fſit falſum, vel illi fatentur, qui LL. noſtros Symbolicos, tot ſeveras conciones, libros pietatem promoventes plurimos, a noſtra- tibus editos, imo totam ſyſtematis noſtri connexionem norunt. Taceo, quod, D. J. alibi ſim oſtenſurus, ſeverius longe noſtrum, quam aliorum quorumvis, Syſtema, pie- tatis exercitium urgere. Poſterius autem, quod S MO NIA NAMA & EPNOMIANAM foveamus Heærelin, falſum eſſe, collatio noſtræ & horum Hæreticorum ſententiæ, liquido probabit. Et. quod quidem Simon Ma- ti. SzMBOLICcA. AVSTINVS nec loco, q iem citat, di- xit, ut mox videbimus, nec c. 7. ubi de Simonianu agit. Nec conterraneus Simo- nis, Juſtinus M., urut ejus meminerit 00. p. m. 62. G. 91. 3 29. ullibi hujus dogma- tis ejus facit mentionem. Nec IRENALS, primorum temporum Heæreticorum mal- leus, late de Simone Mago diſſerens, hoc docet, ſed male ſe intelligi probat, cum L. I. adv. Hereſ. 9. 20. P. m. 43. oſtendit, Simonem præcepiſſe iis, qui in cum, in Helenaim ejus ſpein habeant, ut liberos agere, quæ velint, ſocundum enim ipſius gra- ziam ſalpari homines, ſed non ſecundum epe- ras juſtos. Nec enim eſſe naturaliter ope- rationes juſtas, ſed ex accidentia, quemad- meodam poſuerunt, qui mundum fecerunt, angeli, per bujusmodi præcepta in ſervitu- tem deducentes bomines. An nos Luthe- rani, hoc docemus? An, fidem in Simo- nem Magum, ſalvare? An juſtum & in- juſtum natura, non dari? An, juſtas o- perationes ſuſcipi non debere? An, libe- re, quæ volunt, fideles agere debere? An, ab excluſione bonorum operum ab Actu juſtificationis, ad libertatem agendi, quic- . A 3 quid, Magus aſſeruerit, ſolam fiden juſtiſicare, . 5. THrOLOGIAM MoORALIS quid libuerit, conſequentia valet? Anne potius hoc docemus, quod homo, fide juſtificatus, ſemper teneatur B. O. agere? Nec id, quod Du. Ancuta vult, docuit Si- mon, ſecundum EPIPHANIVM. Hic ez-—— nim contra Hereſ. I. 0 0. T. I. p. m. 358. mentem ejus ſic eloquitur: Mz 4Xα dαa ραα οο αι 1τοα, A r: d“ &oe, rarne r“ AUναςσανυνα, α π rooααντααι 6 cliag T a e rα A. dic αν , re p u s&νραααι τιαα%οαςυsρερ Hæc quidem ab I.— KRENEI relatione abeunt; ſed longe ad- huc magis ipſius opinionem a veritate E-an- gelica remotam fuiſſe, comprobant. Nec EVSa BIVS Hiſt. Becteſ. L. 2. . . pP. m. 50. a. quicquam habet, quod vel invitum tra- hi huc poſſet. Nec tandem PHILASTRIVS Calal. Hereſ. E. 25. P. m. 13. quicquam ha- bet. Falſa itaque hæc Accuſatio. Sed ſi- milis etiam illi eſt altera, quod ElNOMI- ANAM habeamus Hæreſin. Aro&‿†ν⅜.II1πτ—1s qui ad hoc probandum productus eſt, pri- mo audiamus. Verba c. 5. p. m. 26 1. hæc ſunt: LEertur etiam usque agdeo fuiſſe bo- . nis moribus inimics, ut aſeveraret, quod gihit, cuiguam obeſſet quorumlibet perpe- Watto, ac perſéverantia peccatorun, . — ◻⏑ϑ 1 — ⏑ — - n ſ „ „às˖ 1 SyYMBOLTICA. 7 buſus, guæ ab ilo docebatur, Edei particeps Set. EPIPHANIVS contra Hæreſ. Aöëtit T. L. 00. p. Me. vz. refert, eos docuiſſe: 20 5 irsgor 51r, 3 Grie Os&α 7 a αι, &αNX Yirααn½αι 2Mor A6οα: & de graviſſimo ſcelere, ndet uααν. 7 Tονενοο eos non eſſe veritos, dicere. PHILASlTRIVSI c. 6. hujus dogmatis non meminit. O! quam ignoravit Gtus ſententiam noſtram, qui Evnomianiſmum nobis tribuit! Doce- mus, ſola fide nos juſtificari; ſed tamen acriter fructus ſecuturos urgemus, & fi- dem cum malo propoſito, vitave impia, con- ſiſtere poſſe, ſemper (e. gr. Apol. p. 71. &c.) negavimus. Qui ergo idem cum his ſen- tiremus? Scitne etiam, quod nobis fides, qu.æ juſtificat, non nuda notitia vel aſſen- ſus ſit, ſed fiducia, & hæc quidem non ex ſe, ſed Objecto apprehenſo, Chriſti meri- to, juſtificet? Immo, quam falſæ hæ ſimi- lesque accuſationes ſint, vel ex ſolis LL. Symbolis patelſcit: qui, quamvis, maximam partem, doctrinæ puritati primario litent, abunde tamen etiam pietatis bonorumque operum docent probam & genuinam ra- tionem. Cum vero hoc hactenus intactam fere relictum fuerit, ut Theologiæ Moralis A 4 ali- 8 THEOLOGIA MoRATLIS – aliquod vel ſyſtema vel compendium ebL. ſymbolicis quidam confeciſſet: tentabo ali- quid, & primis quaſi ſaltim lineis indicabo, LL. Eccleſiæ noſtræ ſymbolicos ue quidem in tradendo inde, & ad eorum ortkodoxum ductum, Theologiæ Moralis compendio, nos deſtiruere. Det DEVS feliciter! 6 Prwognita T/ Zeol. Moralix. 1I. Theologia Moralis Symbolica eſt ſincera doctrina, in genuino & ſano ſenſu, e ſacris litteris collecta, & in articulos ſeu capita breviſſima digeſta (p. 632.), quæ nobis media oſtendit, per quæ Spiritus S. pietatis vittutes in nobis vult inchoare & efficere „ & monet, quomodo conſerventur & auge- antur, & hortatur, ut dona divina non fruſtra acceperimus, ſed, ut dona illa ſedu- 10 exerceamus, (p. 676.), ut ſubinde magis magisque lex in nobis fiat (p. 85.), & vitam Pperpetuo ſalvam, felicem & beatam eziga⸗ mus (p. 413.). II. Dari in LL. noſtris sy mbolick dockri⸗ nam veræ Theologiæ Moralis „vel folus uter- que Catechiſmus Lutheri, G loca reliqua, ubertim huc ſpectantia, etiam non forent, tamen o4. — — ◻☛. — O0°⏑☚ i LQ. ⏑ SvYMBOLICA. 9 tamen primo intuitu quemvis doceret. Fal- ſo igitur calumniantur nos adverſari, quod noſiri non doceant bona opera, cum ca non ſolum requirant, ſed etiam oſtendant, quo- modo fieri poſſint (p. 85). III. Et ut his temporibus homines ad be- ne agendum invitentur, maxime eſt neceſ- ſarium (p. 591.) IV. Principium Theol. Moralis Symbolicæ cognoſcendi cſt ſola S. Scriptura Vet. & Novi Teſtamenti, quæ ſola eſt judex, norma & regula (p. 572.), cui nulla alia ſcripta ſunt comparanda & æquiparanda . F0. 635.); Per quam Spiritus S., & fidem, & virtutes pro- ducit (p. 11. Art. V. p. 676. &c.), & ſimul ta- men etiam docet (p. 592. &c.). Ad hujus ita- que præſcriptum, & Analogiam verbi Dei & fidei (p. 798.), omnia. hic ſunt propo⸗= nenda. V. LL. Symbolici non ſunt rigoroſe lo⸗ quendo Principium cognoſcendi & norma Theol. Moralis (p. 572.). Verum tamen (NB.) Q. 1A ſi ſincera Chriſti doctrina in eis ex S. S. eſt collecta, & in articulos & ca- pita breviſſima digeſta (p. 632.), & (NB.) QAXA« funt e verbo DEl deſumta (p. 6;5.): Gtiam e L. ſymbolicis non inepte doceri & A 5 pro⸗- 10% TaEOLOGIA MonALIS probari Theol. Moralis poteſt; maxime, cum reliqua ſcripta, QV'A ENVS probanda & reci- pienda ſunt, ſecundum LL. Symbolicos ju- dicare oporteat, ut, quæ modo retinenda, (NB.) Q! AI ENS commemoratæ hypotyp- poſi & compendiariæ ſanæ doctrinæ formæ conformia ſunt (p. 635.). VI. Rejiciunt itaque LL. Symbolici eorum Theol. Moralem, qui e natura eam deducunt, cum Pelagianis (p. I5.657.) ,& pariter pro oppo- ſito ſuo agnoſcunt eam Theol. Moral., quæ ſine S. S.prædicatione, per Enthuſiaſinum, con- verti homines, dicit (p. 655.): item, quæ ad traditiones non ſcriptas vitam inſtituendam eſſe, docet (p. 205. ſqq.). VII. Nec tamen eos tantum a ſe arcet Theologia Moralis Symbolica, qui Princi- pium cognoſcendi falſum proponunt, aut ſu- peraddere ſatagunt; ſed & illos, qui vel in Fine, quem ſpectat, determinando; vel in Subjecto, in quo vel eſt, vel in quod in- troduci Theol. Moralis, cum ipſo exercitio, debet, errant, vel, qui in Principiis effectivis & Mediis docendis, a S. Scriptura & L. L. Sym- bolicis recedunt. VlII. Cum itaque in rudioribus, morum doctrina imbuendis, Catechiſmos Lutheri nobis iee ee e e — — 5 — wSHe 2— SVYMBOLICA—X 1I nobis quidem injunxerint LL. Symbolici, in acroamaticça vero Theol. etiam Moralis tra- ctatione libertatem variandæ methodi no- bis conceſſerint (p. 36r.): non aberraturi ſu- mus, ſi Methodum in Moralibus uſitatam ad- hibebimus, ut initio quidem Finem, tunc Sub- jJectum, & tandem cum Principii Media con- ſideremus. PARS II DE FINE. IX. Fina Theol. Moralis neutiquam eſt vita æterna (uti G. CA LIXVYVS in Theolag Moral. p. 3. aſſeruit), quam Mediis Theolog Moralis, & omni tum perfectione, tum ſanctimonia, afſequi non poteſt. Naim propriis viribus homo juſtificari non poteſt (A. C. Art. 4.) z0z nec juſtificati jam, in hac vi- ta poſſunt legi ſatisfacere, quia natura carnalis non deſinit, malos effectus parere, eth his reſiſtit Spiritus in nobis (p. 87.). Et modo fingi- tur, nos poſt primam gratiam placare DEVM, cum nunquam legi ſatisfaciamus (p. 90.483.), ne quidem quoad perfectionem partium, quia decimum præceptum quod ipſam pecca- torum radicem evulſam vult(p. 480.) funditus, impleri nequit, ut, qui hoc cum reliquis aſſecu- tus fuerit, cœleſtis & angelicus homo perhi- bendus ſit, onge lateque omnem mundi ſan- Ctitatem ZEZ THäEOLOGIA MORALIs Qitatem cxcedens (p. 483.). Inchoata vero illa legis impletio non propter ſeiplam, ſed propter fidem in Ch. placet (p. 91. ſq). Præ- ter hanc vero impotentiam implendi legem, merito & inde theſis negatur, quoniam pro- miſſio non habet conditionem meritorum noſtrorum, ſed gratis offert remiſſionem pec- catorum && juſtificationem (p. 67). X. Necſides eſt Finis Theol. Moralis. Nam fides vel appellarur virtus primi præcepti (p. 406.): & ita non eſt bonorum operum Finis, ſeu conſequens: quia legem prius non faci- mus, aut facere poſſumus, quam reconciliati DEO, juſtiſicati & renati ſumus (p. 137). Cum vero fides ut juſtificans reſpicitur Jadeo eſt o- peribus prior, ut B. O. fieri non poſſint, ni- ſi poſequam fide juſtificati ſumus (p. 83.): cum vero perſona jam eſt jnſtificata, zum etiam per ſpiritum S. nenovatur & ſanctificatur, ex ea vero renovatione & ſanctificatione deinceps fructus, i. e. bona opera ſequuntur (p. 692). Xl. Sed finis Th. Moralis eſt perfeltio CLhbriſtiana, & quidem h. l. non ea, quæ inte- gritatem communem Eecleſiæ infert, ſed quæ erfectionem perſonalem (p. 104.). All. Sed hbanc non ita intelligamus, quaſi ita perfecti fieri poſſimus, ut vel opera ſuper- eroga- 1 — — — —— . 8 —— —— „„ — SxMBOLICA. 13 erogationis (p. 37.) haberemus, quia con- ſcientia ne quidem pacata reddi poteſt, niſi ſola fide (p. 100), & pacem conſcientiæ ne- mo in operibus inveniet (p. 98.). Licet, ſi de juſtitia & perfectione ea non agimus, quæ cum DEO agit, ſed cum hominibus (I. c.), comparative, longe perfectiores ſint Chriſtia- ni, quam irregeniti, qui non formidine poe- næ, ſed libero & promto ſpiritu, quatenus renati ſunt, agunt (p. 721.), & B. O. Produ- cunt. XIII. Quare & illam negamus perfectio- nem, quam quibuſdam in hac vita contin- gere contendunt, ut peccare non poſſint (p. 13); cum David Pf.XLIII. 3. ſmpliciter de- brahat omnibus etiam ſanctis & ſervis D EI gloriam juſtitiæ, ſi non ignoſcat D EVS, ſed judicet & arguat corda corum (P. 129, * ali- bi alia plura leges). XIV. Multo minus vota Monaſlica perfe- ctionem appellamus, quod deteſtamur (p. 37), & abſurdum figmentum dicimus, quod facti- tiæ illæ religiones ſint ſtatus Chriſtianæ per- fectionis, in quo & aliis ſua poſſint mutua- ri opera (p. 36.); Imo deſerimus cos, qui atum acquirendæ perfectionis vota Mona- ſtica dicunt ( P. 284. quoniam ridiculum eſt, ſentire A4 THEFOLOGIA MoORATIS ſentire, quod cultus D EI ſit, deſerere poſſeſ- ſiones, amicos, conjugem, liberos, ſne man- dato D EI (p. 286.). Imo milerabile eſt, per- fectionem Evangelii, regni Chriſti, quod eſt vita æterna, in his ſtultis obſervationibus ve- ſtium & ſimilium nugarum collocari (p. 283.). XvV. Nec eſt perfectio in aliis, quæ dicun- cuntur aàα ⁵0επμ (p. 282), ſeu res non illicitæ, ſed mediæ (p. 30.): in quibus per ſe nec cul- tus nec peccatum eſt (p. 31). XVI. Perfectio potius Chriſtiana eſt, ſerio timere DEVM, & rurſus concipere magnam fidem & confidere propter Chriſtum, quod habeamus DEVM placatum, petere a DEO & certo exſpectare auxilium in omnibus re- bus gerendis, juxta vocationem. Interim fo- ris diligenter facere bona opera, & ſervire vo- cationi. In his rebus eſt vera perfectio Chriſti⸗ ana (p. 36.). Vel brevius: eſt, creſcere timorem DEI, fiduciam miſericordiæ promiſſæ in Chri- ſto, & curam, obediendi vocationi, ſicut & Pau- lus deſcribit perfectionem: zraniformamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini ſpiritu (p. 282.). XVII. Licet vero hæc perfectio, quoad fructus juſtitiæ (p. 137. 138.), tertium legis u- ſam adeo non rejiciat, ut porius curate ſe- ”l!l Getur, MU,ãĩ de n &πω a de =S ☛. 60 –⏑ .2 1 „ à5r 18 „14 S SrMBoLTIcA. „„ Getur, ut ad hanc regulam vitam ſuam for- ment (p. 595.), quia Spiritus S. miniſterio le- gis utitur, ut per eam renates doceat, & in decalago ipſis monſtret, quæ ſit voluntas D EI bona & placens (p. 720.); non tamen legalis eſt hæc perfectio, cum precul a perfectione le- gis abſimus (p. 92,93.), ſed EVANGELICA, in qua fides creſcit, & fructus, tam quoad actus elicitos (p. 66.), quam imperatos. Eſt enim a) continuatio ſtatus juſtificatorum, in quo per opera noſtra non conſervamur, ſed fide per ſpiritum S. (p. 599.). Eſt &G) incrementum, partim fidei, quoad omnes tres partes ſuas, partim pietatis. Nec tamen lex fidem, nec B. O. perficere magis poteſt. XVIII. Attributum hujus perfectionis eſtr. NECBESSTIAS, quod quilibet eo debite conten- dere debeat. Debet fides bonos fructus pa- cere (p. II.), & dilectio ac opera fidem ſequi debent (p. 73. & paſſim) certiſſime & in du- bitato (p. 539), fides neceſſario parit novos motus & operaà (p. 109). Et quidem Decalo- gus non ſolum requirit externa opera civilia, ſed etiam alia longe ſupra rationem poſita, ſcilicet vere timere DEvM &c. (p. 61.) Debemus nos ſanctes & immaculatos exhibere (p. 707.), & neceſſario ſequitur fidem legis impletio in- choata 16 TnuEOLOGI A MoRALIS inchoata (p. 92.), qua ſubinde creſcit dilectio, patientia, caſtitas, & alii fructus ſpiritus (p. 223. conf. & p. 85 ). XIX. ER II) perfectio hæc in hac vita I M- PERFECTA. Reprchendimus non ſelum errorem Monachorum de perfedtione (p. 37); ſed & docemus, quod opera noſtra proculab- ſint a legis perfectione (p. 95. 122), legi non ſatisfaciamus (p. I25), libertatem ſpiritus in e- lectis DEI filiis non eſſe perfectam, ſed mul- tiplici infirmitate adhuc gravatam (p. 590):, cum ne uni quidem præcepto perfecte ſa- tisfiat (p. 482), ſed care aliquid de ſua immun- dicie adſpergat (p. 95.): quare in nobis eſt per- fectio exigua & immunda (p. 89.) . XX. III) Duratio & CONSERVATIO ejus, non datur per bona opera, ſed tantum per Spir. S. & fidem (p. 590.). Paulus enim non tan- tum aditum ad gratiam, verum etiam, quood in gratia perſeveramus, & de futura gloria gloriamur, (h. e. initium, medium & finem) ſoli fidei adſcribit (p. 707.). Proinde per o- pera perfectio Ch. etiam nec ex ioto, nec ex Parte conſervatur (l. c.). XXI. Eſt IV.) omnibus veris Chriſtianis, omnihus in vitæ ſtatibus, COMMVNIS. Ita v. c. non ſolum Patrum çonfeſſiones & do- Ctrinæ, 10, (b. 7); b- on ul⸗ ). ſa- n- er- us, ir. od tia SyMBOLICA 17 Giinæ, Pellaque Davidis erant opera ſan- cta, vera ſacrificia & certamina Domini, ſed idem ſentimus etiam de ſi ngulis bonis operibus, in infimis vocationibus, & in pri- vatis, per quæ opera omnia Chriſtus contra diabolum triumphat (p. 95.). Nec cum pater familias educat ſobolem, mater cum Parit, Princeps cum regit rempublicam, i in vitæ gerere tenentur, in quo perfectio hæc locum non habet (p. 29); ſed & in his vitæ generibus, mandatum DEI habenti- bus (p. 37), ad Ch. perfectionem Pervenire poſſunt. XXII. Eſt V) amiſibilis, etiamſi quis magnam etiam habeat fidem, ſi ſpiritum §. non retinet (p. 101.), qui retineri nequit, ſi ctiam electi ſcientes volentesque Peccant (p. 59 I.). XXIII. ADIVNCTVMChriſtianæ hujus per- fectionis eſt CONSCIENTIXE TRANQWVII- LITAS. Verum nunquam poſſunt opera con- ſcientiam reddere pacatam, ſed tantum pro- miſſio (p. 93.). Abſit igitur, ut pacaram conſci- entiam effectum Ch. perfectionis dicamus, quia conſcientiæ nullam inveniunt pacem in operibus, ſed alia ſuper alia in veris ter- roribus cumulantes, tandem deſperann, quia B nul- ISS THOLOGTA MoRALIS nullum opus ſatis purum inveniunt (p. 98. N. & fruſtra certamus contra terrores conſci⸗ entiæ acerbitate obſervationum (p. 120). PARS IlI. DE SyBIECTO. XXIV. SVBJECTVM INFORMATIONIS ſunt omnes homines, quia triplex eſt uſus legis; & lege diſciplina externa & honeſtas contra feros & indomitos utcunque conſer- Vatur: lege peccateres ad agnitionem pec- cati adducuntur: denique renati lege docen- tur, ut in vera pietate vivant (v. „7). Imo, quia Theologia Mor. etiam media perveni- endi ad Finem oſtendit, quæ lex, Chriſtum per ſe ignorans penitus, neſcit. XXV. Proponi itaque debet etiam impiis & nondum converſis, quia duo illa doctri- narum genera, lex & Evangelium ambo ur- genda ſunt, certo tamen ordine & conve- nienti diſcrimine obſervato (p. 713), ut lex impium convincat, qued legi D El non ſa- tisfecerit, ſed rota ejus natura, cogitationes, ſermones, facta repugnent (p. 713.), & doceat, qualem oporteat eſſe hominem in ſua natura, cogitationihus, verbis & factis (p. 712.) Ev- agelium vito, quod alias hominem docet, quid x quid (p. 7 prehe timo que ignor cat n fugit deſpe ſenti ctus, (bp. 5 redit rupti intel mala &c. ducit X do plan anin ſit, i ager mod DE- 98.), aſci⸗ NIS uſus eſtas iſer⸗ pec-⸗ cen- mo, eni- ſtum Ctri⸗ our⸗ nve- t lex ſa⸗ ones, ceat, tura,; Ev- ocet, quid SYMBOLICA. 19 quid credere debeat, legem & h. I. illuſtrat (p. 213). H XXVI. Impium itaque in miſertimo de- prehendit ſtatu, qui in P. O. ſine amore & timore DEI naſcitur (p. 55.), graviſſima- que naturæ humanæ vitia in ſe habet, ſcil. ignorationem DEI, contemtum DEl, va- cat metu & fiducia D EI, odit judicium DEl, fugit DEVM judicantem, iraſcitur DEO, deſperat DEV M, habet fiduciam rerum præ- ſentium &c. (p. 52), non tantum quosd a- Qcus, ſed & quoad vim, ad hæc efficienda (p. 54). Et hoc peccatum originale & he- reditarium tam profunda & tetra eſt cor- ruptio naturæ, ut nullius hominis ratione intelligi poſſit, ejusque fructus poſtea ſunt mala opera, decalogo prohibita, differentia &c. (p. 37) , quos ſine intermiſſione pro- ducit P. O. 5 XXVII. Homo ita per peccatum non mo- do originale, ſed etiam actuale (p. 117.) plane perditus, ut nihil ſani in corpore & anima (p. 474), quoad res ſpirituales (p. 656.), ſt, ineptus eſt ad bona, hic requiſita, per- agenda, & excoecatus, & captivus tantum- modo voluntati ſata næ paret, & , quæ DEO diſplicent, facit (p. 668.). “ B AXXVIII. 2 0% THEOLOGIA MoRALIS XXVIII. Immo licet homo nondum re- natus, utcunque ſecundum legem DEI vivat, & opera legis ideo faciat, quia ad eum modum mandata ſunt, eamque obe- dientiam formidine pœnæ, aut ſpe præmii alicujus præſtet; eſt tamen tantum Caini- cus ſanctulus, h. e. hypocrita (p. 722.). Et quamvis habeat aliquam libertatem ad effi- cCceiendam civilem juſtitiam & diligendas res rationi ſubjectas (p. 14. ſq.); hæc tamen non vere B. O. ſunt, quæ demum fiunt, cum perſona per fidem cum DEO recon- ciliata & per ſpiritum S. renovata (p. 700.) eſt. XXIX. Quia itaque Th. Mor. non ſo- lum legem docer, ſed etiam modum & ordinem, quo fiunt B. O. oſtendit etiam, quod nemo legem facere queat, niſi per Ch. prius reconciliati ſimus (p. 176), nec prius ad- ſit dilectio, quam ſit facta fide reconciliatio (p. 167), ſed quod poenitentia ſit agenda, quæ non eſt activa contritio & arceſſita, ſed paſſiva contritio (p. 320), & præter contri- tionem etiam fides (p. 165. Ec.). Quam pœni- tentiam homo e propriis viribus elicere non poteſt, ſed ſpiritus S. excitat. citra cujus opera & operam, nemo ad Chriſtum Dominum pervenire poteſt (p. 498.), qui per verbum Pectora pecto totum ſancti Xy num (d. 82 ſtifica illis ne quia fide j concc ſtifica OC. per ſervar bore ſed ſe fides opera gyjuia (p. 18. & præ lectio non ſi ſegqua⸗ (p. 74 QVAI n re- DEI a ad obe- exmüi aini- P. Et effi- s res men unt, con- )eſt. 1 ſo- m & quod prius ad- liatio enda, , ſed ntri- eni- non pera num bum ctora SYMBOLICA. 12 pectora illuminat & accendit . Vr. & totum opus converſonis, non minus, quam ſanctificationis, perficit. XXX. Duo itaque tantum genera homi- num admittunt LL. Symbolici poſt lapſum, (p. 822. ſq.) non-renatorum, ſ. nondum ju- ſtificatorum, & juſtificatorum (p. 72 1.): de illis negant, bona opera vera cos producere, quia heæc fieri non poſſunt, niſi Poſtquam 84 juſtificati ſumus (p. 83.). XXXI. Immo LL. Symbolici ne quidem concedunt, in ipſo actu & momento ju- . ſtificationis, nondum finitæ, hominem B. O. peragere poſſe. Accipe locos, quos ob- ſervavi, præcipuos, non quemadmodum ro- bore vel claritate unus reliquos antecedit, ſed ſec. LL. Symb. paginas: Deinde (cum ſides ex terroribus liberavit) ſequi debent opera, quæ fructus ponitentiæ (p. 12.). Et Jzyia per ſidem accipitur Spiritus S. jam -= ut - (p. 18.). Fides affert Spiritum S. ut deinde & c. & præcedit legis impletionem (p. 68.). Di- lectio & opera fidem ſéqui debent, quæ non ſic excluduntur (e juſtificatione), ane ſequantur (p. 73.): dilectio ſequitur fiidem (p. 74.) PRIVS hac fide juſti reputamur, QAXAäM diligimus (p. 81. ſq.). OSTQVAN B 3 6 22 TkEOLOGIAM MoORALIS diligere &c. IIæc non pollunt fieri, nini poſiqua fide juſtiſicati ſumus (p. 33.). Non igitur diligitur DEvS. niſi OSI QVAM apprehendimus fide miſericordiam: ita de- mum fit Objectum amabile (p. 84.). Acce- pta remiſſione peccatorum, vere jam -- in- vocamus, agimus gratias & c. Ita (ohannes IV. 19.) ſigniſicat, præcegere fidem, ſequi dilectionem (p. 86.). Sola ſide accipitur juſti- ficatio, etſi, donato Spiritu S. ſequitur le- gis impletio, & ſi qua fiunt civilia opera, ſi⸗ ne Chriſto non placent DEO (p. 94.). Poſt- quam fit IN JVSTIFICATIS (p. 94.). Cum hoc modo, (ut homo oſtendat fidem) B. O. ſequi fidem debeant &c. (p 97.). Debet ſequi fidem inchoata &c. (p. 100.). Nec deſcribit hic modum juſtificationis, ſed qua- les ſint juſti, poſtquæm ſunt juſtiſicati (p. 109). Niſi fide in Ch. renati (p. 110.). Cum hhac fide apprehenditur Ch., cor acquieſeit, & incipit &c. (p. II5.). Sequuntur boni fructus (p. 116.) Quod ſi corda ſint munda, & DE- INDE &c. (p. II8.). Taxatur modus Pon- tiſiciorum juſtificandi, qaod non docet PRIVS remiſſionem peccatorum contingere, Juam diligimus. Fides ſola uſtißcat. Pkl. fßide juſtificati --ſumus, incipimus DEVM SYMBOLICA 33 DE ur dilectio (p. 11.). in cor vivificatur ſide, concipitur Spiritus S. qui re- novat nos, u? &c. Fidei tribuimus juſtifica- tionem, eth Aikeckin fidemn Jequitur. Ne- ceſſe eſt igitur, nos PRIVS fide apprehende- re promiſſionem -- Poſtea ixcipimus &c. (p. 22.). Ideo PRIVSQAM legem faci- mus, oportet corda ſide renaſci (P. 127.). Iaeo juſtifßcamur, ut IVSTI, bene operari, & obedire legi INCIPIAMVS,- nova vita ha- beat nova opera (p. 133. ſq.). jaßi ifßcati ſunt filii DEI --Poſpea opera &c. (p. 135.). PRIVS juſtiſicati ſunt, quam legem faciunt. PRIVS ſunt translati in regnum fllii DEl &c. Nec legem PRlVS facimus -- quam - juſtificati ſumus (p. 1;7.). Nec Prius dilectis adeſt, guamn ſit falta fide reconciliatio. flem Fzai. tur dilectio (p. 167.). Nec legem facere poſſumus, niſi PRIVS per Chriſtum recon- ciliati ſumus. FINGAMVS, A DESSE dilectio- nem, FINGAMVS, ADESSE OPERAStamen Ec. (p. 176.) PRIVS igitur oportet nos, fi-= de accipere remiſſonem peccatorum, quanz legem fainus, etſi, ut ſupra dictum eſt, fi- dem dilectio ſequirur, quia renati Spiritum accipiunt, ideo legem facere incipiunf (P. V.). Promiſſio PRIVS accipienda eſt, . B 4 ußß 24 THEOTOGTA MoRALIs ut fide reconciliemur DEO propter Chri- ſtum, guam legem facimus. PRIVS o- portet -- gquam - (p. 178.). Fidem, RE- NOVATIONEM & REMISSIONENM pec- catorum, ſequuntur B. O. (p. 336.). Cre- dimus, doccmurs & confitemur, etſi antece- dens contritio & SVBSEQVENS nova obe- dientia ad ARTICVLVM juſtificationis coram DEO non pertinent -- -. Sed POSTQVAM homo per fidem eſt juſti- ficatus, IVM veram illam & vivam fi- dem eſſe, per charitatem efficacem, & bona opera ſempe- fidem juſtiſicantem ſſequi (p. 586.). Et in rejectione falſæ do- Gtrinæ XI. ABSQVE B. O. PRESENTIA hominem juſtificari non poſſe (p. 587.). Luando vero Jam homo eſt converſus & illuminatus, ejusque voluntas venopata eſt, tzum homo vult bonum, quatenus renatus & novus homo eſt, --- & in poſterum & c. (p. 673.). Quaado Paulus affirmat, fide nos juſtificari, ſine operi- bus: hoc ipſo docet, neque præcedentem contritionem, neque ſoquentia B. O. ad articulum aut negotium juſtitiæ fiäaei perti- nere. Bona enim opera non præcedunt . jaſtiücationcm, ſed eam demum ſequun- Sur. tur. Juſta 6838.) ſed/ juſtit fiden vita ſtitia tam rum inter culun inger renor Conſ inter ſancti Iuſt fi. novat h. e. ſum e præſer nis eſſe Inhabi dei jut Zum d. reconci, SyYMBOLICA. 25 bri- tur. Et oportet perſonam primum eſſe 0- Juſtam, antequam B. O. facere queat (p. RE- 688.). Concedimus de B. O. agendum eſſe, ec- ſed ſuo tempore & loco, -- extra articulum Pre- jaſtificationis (I. c.). Credentes, qui per ece- fidem in Chriſto juſtificati ſunt, in hac be- vita primum quidem imputatam fidei ju- onis ſtitiam habent, deinde vero etiam inchoa- Sed tam juſtitiam novæ obedientiæ, ſeu bono- iſti- rum operum habent. Sed hæc duo non fi- inter ſe permiſcenda, aut SIMVL in arti- & culum de juſtificatione fidei coram DEO em ingerenda ſunt. --- etian: ?POSTQVAM do- renouata eſt, et multa B. O. habet (p. 689. ſq.). IA Conſervandus eſt ordo inter fidem & B. O. .). inter juſtiſicationem & renovationem, ſeu ſus ſanctificationem. Cum perſona JAM eſt s Juſtißcata, TVM etiam per Spiritum S. re- aus novatur & ſanctifcatur, deinceps fructus, in h. e. bona opera, ſequuntur (p. 692.). Pal- lus ſum eſt, fidei, ut juſtificet, neceſſariam eſſe ri- præſentiam B. O. vel in articulo juſtificatio- em nis eſſe neceſſariam præſentiam B. O. (p. 693.). ad Inhabitatio DEI ſequitur anzecedentem fi- ti- Qdei uſtitiam (p. 695.). Verce bona opera ñint tum demum fiunt, cum perſona per fidem - Tecenciliata & renovata eſt. Neceſſe eſt, r. B 5 ur 26 THEOLOGIA MoRALIS ut perſona DEO antea placeat, -- ſi Cc. (p. 700. ſq.). B. O. reconciliationem cum DEO ſequi debent (p. 702.). Conf. & p. 5Sz. &c. XXXIII. Locis his adeo multis, & maxi- mapm partem clariſſimis, quod B. O. in actu juſtificationis non ſint præſentia, non poterunt pauca illa opponi, quæ extra contextum con- ſiderata, dicere videntur, quod fides ipſo jam in momento juſtificationis, quæ lapſis contingit, bona opera producat. Bona opera, cum fide, ſi modo vera & viva ſides eſt, certiime deprehenduntur. Fides enim vera nunquam ſola eſt, quin, charita- tem & ſpem ſemper ſecum habeat (p. 586.). Bene conveniunt & funt connexa inſ zpan- biliter fides & opera: -- -: & tamen nun- guans elſt ſola (p. 692.). Fides ſemper bona . operatur (p. 70r.) . Salva res eſt. Aliter ſe res habet cum fide in momento juſtiſica- tionis, & aliter in ſtatu ſanctificationis, quod LL. ſymbolici curate diſtinguunt. POST- QAA“M homo eſt juſtificatus in ſanctiſicatio- ne inſeparabiliter & ſemper B. O. ſecum ha- bet, nec fides unquam eſt ſola, ſed una cum ſide, ſi vera & viva eſt, B. O. deprehenduntur. Et hoc de ſtatu loca hæc loquuntur. Nam b. 5sé. & 5o. ipſa immediate præcedentia verba EO xi- tu undt on- ptO plis ona viva ides rita- 86.). - un- pona liter ifica- quod 58T- atio- n ha- cum intur. Nam dentia Verba SYMBOLIcCcA— 297 verba negabant, præſentia eſſe B. O. in ju- ſtificatione. Quis diceret, tot prudentes Theologos adeo palpabilem contradictio- nem in eodem contextu bt admiſiſſe. Lo- quitur ipſe contextus. Nam p. Jö6. pro- bare volunt, quod fides cum malo pro- poſito, peccandi contra conſcientiam, ſtare nequeat, ſtatuunt, poſt Juſtificationem ſemper fidem ſequi opera. Ideo & de hac ſequela B. O. poft Juſtificationem, immediate annexa agunt. Et p. 692. cla- re ſatis etiam contextus loquitur, de ſta- tu juſtificatorum eſſe ſermonem, quia in præcedentibus ordinem inter juſtificatio- nem & ſanctiſicationem docent. Imo in immediate præcedentibus dicunt: Et hæc (fides & B. O.) non ita divelluntur, quaſi vera fides aliquande & aliquamdin ſtare poſſit ceum malo propoſito; ſed ordine Cauſſarum & Effectuum, autecedentium & conſeguentium, ita diſtribauntur. Tan- dem (p. 710.) pariter in deſcribendo ſta- tu ſanctiſicationis F. C. occupatam elle, non ſolum Patet, quia in L. de B. O. verſatur, ſed maxime, quia p. præc. ter or- dinem eum, quod B. O. demum in per- ſona jam juſtiſicata dentur, inculcat, & per 28 THEOLOGIA MonALTISs per totam hanc paginam de ſtatu fidei, tum vero tum imaginario, agitur, & quo- modo fructus fidei fidem ſequantur: quod inſpectio paragraphi quemlibet docet. XXXIII. Ex quibus per pronam ſequi- tur conſequentiam, quod SVBIECTVM O- PERATIONIS Moralis ſit homo renatus & juſtiſicatus. Nam hujus fides eſt quid- dam vivum, efficax & potens, ita ut fieri non poſſit, quin ſemper bona operctur (v. 70r.); cum in ſtatu ante converſionem, P. 701.); homo in ſpiritualibus nullam agendi facul- tatem habucrit (p. 669), & jam in con- vcerſione immutatio quædam in intellectu, voluntate & corde facta fuerit (p. 675). Per ſpiritum S. jam novi motus in nobis excitan- tur, ut ſpiritualis operatio in nobis incho- etur (p. 680 ſq). Tandem & juſtificatæ per- ſonæ modo opera DEO grata acceptaque ſunt, licet in hac vita, propter peccatum in carne hærens, imperfecta & impura ſint, & hoc quidem propterea, quod ipſa per- ſona piorum a maledictione & damna- tione legis, per fidem, propter Chriſtam, eſt liberata, & quod B. O. ipſorum--DEO propter Chriſtum ſunt accepta & grata, & quod -- ex renoyatione ſpiritus S. cc a- mimo ei, 0— . od ui-⸗ SyMBOLICA. 19 animo promte & ſponte faciunt, quæ DEO placent, quatenus, ſecundum interiorem ho- minem, ſunt renati (p. 723). Antea vero, qua flunt opera civilia, ſine Chriſto, non R placent (p. 94). XxXXIV. Auditores itaque ſuos nondum ju- ſtificatos ad Theologiam Theticam remittit, ut ibi diſcant, non ſolum, quomodo juſtificari poſſint, ſed & actu ſe patiantur converti & juſtificari. Nos enim revocamus no- ſtros ad conſiderandas promiſſiones, & de gratuita remiſſione Peccatorum & reconci- ciliatione, quæ fit per fidem in Chriſtum, docemus: Poſtea addimus & doctrinam le- gis (p. 95). XXXV. Iuſtificatos autem docet, ſetvicn- dum efſe DEO, in illis mandatis, quæ ipſe tradidit, non in mandatis, quæ ſunt exco- gitata ab hominibus, quia bonum & per- fectum vitæ genus eſt, quod habet man- datum DEI (p. 37). Nam perfectio Chri- ſtiana ſita eſt, non in contemtu civilium or- dinationum, ſed in motibus cordis, in magno timore D El, in magna fide, ſicut Abraham, David, Daniel, etiam in magnis opibus at- que imperiis, non minus perfecti erant, quam ulli eremitæ (p. 26). Omnibus et- 4 lam *, 1 30o TEOLOGIA MoRALISs — iam S. ordinibus & ſtatibus, in ſumma bre- viſſima, quam proponit vel Tabula Oecono- mica (p. 385), & paſſim, pro diverſitate vitæ generum, doctrinæ piopenuntur, ut deinceps videbimus. XXXVI. Diverſos itaque, vi diverſi ſta- tus, deprehendit Th. M. diverſorum audi- torum animos, diverſasque vires & operati- ones. Impiorum IN TELLECTVsS ex ſuis viri- bus verbum Dei prædicatum intelligere non poteſt (p. 656); nec, quomodo ac quibus me- diis ſpiritus S. in nobis veram pennitenti- am, novasqne vires ac facultates ad bene agendum, in noſtris cordibus operari & lar- giri velit, & quemadmodum nos erga ob= lata illa media gerere, & iis quomodo u- ti debeamus (p. 669). CONSCIENTIA vero ideo pacata in iis non eſt, nec ex- cogitare poteſt, quod contra terrores conſci⸗ entiæ & iram DEl certet (p. 120). VO-— LVNTAS odio DEI & virtutis (p. 55.) referta eſt, nec ſe convertere, nec legi DEI obedire poteſt (p. 677). AFFECTVS tandem ſunt indomiti, & ad peccata ſe- ducunt. Verbo: homo eſt peccati ſervus & manicipium Satanæ, a quo agitur (p. 656), 1 nec ad pœnitentiam ſe movere ac præparar- valet E* 0* tæz pS ta- di- ti- ri⸗ on ne- ati⸗ ene lar- ob⸗ 5 U- IA ex- nſci⸗ 55.) legi TLVS a ſe- ervus 656) ;) ararez- valet SvYMBOLICA. 3 valet magis, quam homo mortuus (p. 658). XXXVII. Contra ea regenitil N TELLE- ETVS a ſpiritu S. per verbum jam eſt illu- minatus (p. 372.), & jam cognoſcit, quid pi- orum ſit offcium, quomodo in vera pieta- te vivere & ambulare conveniat (p. 717). CONSCIENTIA ejus jam etiam fide pla- cata eſt (p. 93). VOLVNTAS promta jam eſt ad bene agendum, & delectatur le- ge DEI (p. 703), quatenus per ſpiritum S. veteris Adami mortificatio, & renovatio in ſpiritu mentis eorum inchoata eſt, ita ta- men, ut vetus Adam in ipfa natura, o- mnibusque illius interioribus & exterioribus viribus adhuc inhæreat (p. 719), imo poe- nitentia Chriſtianis duret usque ad mortem, quia luctandum eſt cum peccato reſiduo in carne per totam vitam (p. 327). pARS II. PDE PRINCIPIS EFFöCITIIS 6T MäDIIS. XXXVIII. Principiaæ effedtiva Theologiz Moralis funt cadem, quæ Theologiæ The- ticæ: I) nempe DEI AMOR VNIVERSALIS: quia non tantum prædicatio pornitentiæ, ve- rum etiam promiſſio Evangelii eſt nniverſalis (bP. 804 ), quod voluntate non ſimulata & 32 THEOLOGIA MoRALIS ficta, ſed ſerio, in iis, quos ad eum modum vocat, per verbum efficax eſſe velit, ut illu- minentur, convertantur, ſalventur p. 805). Quod fundamentum fidei noſtræ maxime neceſſarium & conlſolationis veræ pleniſſi- mum, non patimur everti, per eos, qui DEO contradictorias voluntates tribuere vellent, ac ſi vpoluntate ſgni quidem doceret: ego ex- terne quidem vos omnes voco, ſed volun- tas mea eſt, ut maxima hominum vocato- rum pars neque illuminetur, neque conver- tatur, ſed æternum pereat (p. 307), cum DEVS, etiam poluntate beneplaciti velit, ut nullus hominum damnetur (p. 829), ſed ſe- rio velit, ut omnes homines ad ſe veniant, & ſibi conſuli & ſubveniri ſiant (p. 628). Quorum in ſummis tentationibus meminiſ- ſe, & ex iis conſolationem petere debemus, ut ignita diaboli tela extinguamus (p. 610). XXXIX. Eſt II) ELECUTLIO & hæc non ex ra- tionis judicio, aut lege D El judicanda (p. 618), ſed ex Evangelio diſcenda (p. 619), & nequa- quam ex abſoluto aliquo decreto derivanda eſt (p. 621.). Natn ſi abſoluta eſſet: oriren- tur in mentibus pernicioſæ cogitationes, qui- bus ægerrime reſiſtere poſſent: ſi DEVS me ad æterrnam ſalutem elegit, non potero dam- nari, nib que SyMBOLICA. 33 quicquid etiam deſignavero. Contra ve- ro, ſi non ſum electus ad vitam æternam, nihil plane mihi profucrit, quantumcun- que boni fecero, omnes enim conatus mei erunt irriti (p. 619. coll. p. 801). Immo pertutbatæ mentes nullam ex hoc conſola- tionem percipere poſſunt (621). Contra hic articulus, recte & dexte explicatus, ve- ram & omnium firmiſſimam conſolatio- nem perturbatis mentibus præbet (p. 802.), doctrina etiam hac percepta, vitam emen- damus, veram pœrnitentiam agimus & pro- miſſioni Dl credimus (p. 816), non otioli ſumus, aut Spiritui S. operanti & agenti reliſtimus, ſi in omnes tentationes inci- derimus, nos erigimus, &, ſi aliquando in peccata labimur, vera Ponitentia & fi- de nos a Spiritu S. converti, patimur (p. 2817). Scimus tandem etiam, Deum in æXter- no ſuo conſilio ſibi propoſuiſſe, ſe juſtifi- catos in multiplici & varia ipſorum infir- mitate, adyerſus diabolum, mundum & car- nem defenſurum & in viis ſuis deductorum, ubernaturum, &, ſi lapſi fuerint, manum H ut in cruce atque tentatio- nibus ſolidam conſolationem porcipiant, at- que ad vitam Fonſeryentur (b. 303), 34 THEOLOGIA MonAIIS XL. Eſt III.) caRISTI MERITVM univerſale & ſufficientiſſimum, qui hoſtia factus eſt non tantum pro culpa originis, ſed etiam pro omnibus actuali bus hominum peccatis (p. 10.). Quia enim in DEl indignatione jaciebamus, perpetuæ damnationi adjudicati; nulla hic erat amplius relictà aut ſpes re- cuperandæ gratiæ, aut conſilium adipiſ- cendæ ſalutis, aut auxilium placandi Patris, aut conſilium ignoſcendi delicti, donec il- le immortalis filius, caſamirolam miſeriam & exilium noſtrum ſua profundiſſima bo- nitate miſeratus, de coelo nobis opem la- turus deſcendit, nosque ab omni, & pec- cati, & mortis ac diaboli captivitate in li- bertatem adoptionis ſuæ aſſeruit (p. 494). Nam poſt lapſum legem facere non poſ- ſumus, niſi prius per Chriſtum reconciliati ſumus: Imo contumelia Chriſti & Evan- gelii abrogatio eſt, ſentire, quod vel remiſ- ſionem peccatorum, propter legem, aut aliter conſequamur, quam fide in Chri- ſtum (p. 176.). Ideo Chriſtus ſola noſtra eſt juſtitia (p. 583), qui nos, ut DEVS & homo, a peccatis noſtris, perfectiſſima ſua obedientia, liberavit, juſtificavit, & ſal- vos fecit (p. 682.). Cum enim Chriſtus non ati; re- biſ- ris, il- amn bo- la- eC- li- 4). voſ- liati an- niſ- aut hri- ſtra 3VS ima non ſal- iſtus SYMBOLICA. 35 non tantum homo, verum Deus & homo ſit, in una perſona indiviſa, tam non fuit, legi ſubje- ctus, quam non fuit paſſioni & morti, ratione ſuæ perſonæ, obnoxius: quia Dominus legis e- rat. Eam ob cauſam ipſius obedientia (non ea tantum, qua Patri paruit in tota ſua paſſione & morte, verum etiam, qua noſtra cauſa, ſponte ſeſe legi ſubjecit, eamque obedi- entia illa ſua implevit) nobis ad juſtitiam imputatur, ita ut DEVS, propter totam obedientiam (quam Chriſtus agendo'& pa- tzienao, in vita & morte ſua, noſtra cauſa, Patri ſuo cœleſti præſtitit) peccata nobis remittat, pro bonis & juſtis nos reputet, & ſalute æterna donet (p 685.). Etſi enim vere in Chriſtam credentes & renati mul- tis infirmitatibus & nævis usque ad mortem obnoxii; firmiter tamen illis ſtataendum eſt, quod propter Chriſtum, Deum ſibi pla- catum habeant (p. 585.). XLI. Eſ IV) Operatio Spiritur S. per o- mnes gradus gratiæ in Theol Thet. recen- ſitos. Hic pauca modo leges. Spiritus S. per GRATIAM VOCANTEM uoOs ad Eccleſiam vo- cat per Evangelium (p. 372.). Primum enim nos dugit Spiritus. S. in ſanctam commu- nionem ſuam, ponens in ſinum Eccleliæ, 2 per 36 THEOLOGIA MoRALIS per quam nos docet et Chriſto adducit (p. 496.), quia hæc mater eſt, quæ quem- libet Chriſtianum parturit ac alit per ver- bum, quod Spiritus S. revelat & prædicat, & per quod pectora & lluminat & ac- cendit, ut perbum actipiant, amplectantur, illi adhæreant, inque eo perſeverent (p. 497). per GRATIAM PREVENIENTEM quem- libet antevertit: Cum naturales hominis vires ad veram converſionem nihil con- ferant, aut quicquam adjumenti adferre poſſint: DEVS ineffabili bonitate & miſe- ricordia, nos PREVENIT, & Evangelium annunciari curat (p. 676). Eſt gratia II. LV- MINANS, ſ. docens, quando verbo illu- minat pectora, a verbum accipiant (p. 497), quam && illis offert, qui verbum DEI audire nolunt, nec ſic a Spiritus S. illuminantur (p. 672.) actu. Per verbum vero prædicatum & auditum Spiritus S. corda illuminat & convertit, homines verbo DEl credere & aſſentiri poſſint (p. 671): quo ipſo illuminatio non tantum præcedit ſanctificationem, ſed & fidem (p. 667). Evangelium etiam homines pro ſtul- titia & meris nugis habent, priusquam a Spi- ritu S. Maminezeur. & doceantur (p. 657), cum er- cat, ac- tur, 7). em- dinis erre niſe- lium LV- illu- (p. bum as 8. bum us S. nines t (p. ntum dem oſtul- a Spi- 657), cum SSYMBOLICA 37 „½ cum natura cœci ſint, & verbum DEl prædi- catum neque intelligant, neque intelligere poſſint, ſed illud ut rem ſtultam judicent (p. 656.). Eſt GRATIA CONVERITIENS ſ. REGENERANsS, qua Spiritus S. non opera- tur converſionem hominis ſine mediis; ſed ad eam efficiendam, uti ſolet prædicatione & au- ſcultatione verbi DEl &c. (p. 579.). Docent nempe noſtrates e verbo DEl, quomodo ho- mo ad Deum convertatur; quomodo & qui- bus mediis (videlicet per verbum vocale & ſacramenta) Spiritus S. in nobis effi- cax fit, & veram poœnitentiam, ſidem, novas- que vires ſpirituales ac facultates ad bene a- gendum in cordibus noſtris operari & largiri velit: & quemadmodum nos ergo ob- lata illa media gerere, & iis quomodo uti debeamus (p. 669). Converſio nempe ho- minis talis eſt immutatio, per operationem Spiritus S. in hominis intellectu, volunta- te & corde, qua homo (operatione vide- licet Spiritus. S.) poteſt oblatam gratiam apprehendere (p. 679) ; non vero quaſi nova animæ eſſentia ex nihilo creetur; nec uti Enthuſiaſtæ (qui in Eccleſia Dei ferendi non ſunt) ſomniant, DEVM ſine omnibus mediis, auditione verbi. & ſine uſu ſacramentorum, hominem ad ſe tra- C 3 here 38 THEOLOGIA MORALIS here, illuminare, juſtificare & ſalvum facere (p. 678). In converſione enim per Spiritum S. novi motus in nobis excitan- tur (p. 680.), & conyerſio hominis non tantum ex parte, ſed tota eſt operatio, donum, & opus Spiritus S., qui eam virtute & potentia ſua, per verbum in in- tellectu, corde & voluntate hominis, tan- quam in Subiecto patiente, ubi homo nil a- git aut operatur, ſed tantum patitur, effi- cit & operatur (p. 681). Conf. & p. 552. XLII. Ita homo deducitur ad POENI- TENTIAM. Hæc lapſis contingere poteſt, quocunque tempore, quando convertuntur (p. 12). Partes eius ſunt Duæg: CONTRI- TIO, ſeu veri terrores conſcientiæ, cum ſen- tit DEVM iraſci peccato, & dolet, ſe pec- caſſe (p. 165.), quæ officio legis (p. 319) fit, quia hæc eſt fulmen Dei, quo manifeſtos pec- catores et hypocritas proſternit.-- Hæc uon eſt activa contritio, ſeu factitia & accerlita, ſed paſſva contritio, conſcientiæ crucia- tus, vera cordis paſſio & ſenſus mortis (p. 320.). Et reſpectu hujus poe nitentiæ partis, Evangelium, in propriiſſima ſua ſi- gnificat'one uſurpatum, non eſt concio pornitentiæ (p. 710. ſq.). Altera pars poe- nitentiæ ec- von lita, tia- rtis tiæ ſi- ncio P⅜ ntiæx SYMBOLICA. 39 nitentiæ eſt FIDES, eaque Specialis, GWA CREDIT unusquisque, ſibi remitti peccata propter Chriſtum (p. 68.) quæ pet Spiritum §S. in nobis efficitur (p. I1.), & per quam Chriſtum redemtorem noſtrum in verbo Evangelii recte agnoſcimus, & ipſi confi- dimus (p. 694.), & oſtendit diſcrimen inter contritionem judæ & Petri, Saulis & Davidis (p. 166)). Hujus fidei, ſive partes, ſeu gradus, ſunt TRES, NOTIIIA, ASSEN- SVS & FlDVCIA. Fides enim ſignificat non tantum hiſtoriæ notitiam, ſed illam fidem, quæ ASSENTITVR promiſſioni (p. 69.): non tantum eſt NOTITIA in intellectu, ſed etiam FIDVCGIA in voluntate (p. 125.). Non itaque loquimur de otioſa notitia, qualis eſt etiam in Diabolo, ſed de fide, quæ re- ſiſtit terroribus conſcientiæ, quæ erigit & conſolatur perterrefacta corda (p. 108.). XLIII. Eſt GRATIA JVSTIFICANS, qua homini ponirenti, ſeu credenti, ex me- ra gratia imputatur obedientia, paſſio & re- ſurrectio Chriſti, quibus ille legi, noſtra cauſa, ſatis fecit, & peccata noſtra expiavit (p. 684.), ſed ita, ut homines non ex propriis meri- tis, ſed gratis juſtificentur, propter Chriſtum per fidem (p. 10), quia promiſſio nobis C offert 4 0 THEOLOGIA MORALIS ôffert gratis reconciliationem propter Chri- ſtum, quæ accipitur non operibus, ſed ſola fide (p. 68). Concurrunt nempe hæc IRIA, promißto, gratuitum, & meritum Chriſti: pro- miſſio accipitur hde, gratuitum excludit no- ſtra merita, Cbriſti Merita ſunt precium (69). Ad juſtificationem enim tantum hæc requiruntur, gratia DEi, meritum Ch. & fides (p. 687). Sed hæc fides tantum eam ob cauſamn juſtificat, & inde vim il- lam habet, quod gratiam DEI & meri- tum Chriſti in promiſſione Evangelii, tan- quam medium & inſtrumentum, apprehen- dit (p. 693 ſq). Brevibus: vocabulum ju- ſtificationis in hoc negotio, ſignificat, uſu forenſi (p. 109. )juſtum pronunciaré, a pec- catis, & æternis peccatorum ſuppliciis ab- ſolvere, propter juſtitiam Chriſti, quæ a D0 fidei imputatur (p. 685.). Sola fides juſtificat, quia reconciliati reputantur juſti & Rilii Dei, & fides eſt juſtitia, qua a DEO juſti re- putamur, non quia eſt opus per ſe di- gnum , ſed quia accipit promiſſionem (pP. 76). XLI. Statim ubi homo juſtificatus eſt, ſequi⸗ tur GRATIA HNHABITLANS. Poſtquam fide juſtificati ſumus, accipimus Spiritum S. (p. 83). & il- eri- an- ju. uſu eC⸗ ab- * des ti & re- di- nem qui- fide 83) & SYMBOTL ICA. 4¹ & inhabitatio DEl ſequitur antecedentem ſidei juſtitiam (p. 695). Immo immediate, nullo intercedente alio tempote, gratia SANCTIFICANS, quæ fidei juſtitiam ſe- quitur (p. 686), & qua juſtificatis Spiritus S. datur; qui eos renovat & ſanctificat (p. 687). Hinc revera hominis nova volun- tas inſtrumentum eſt & organon DEI Spiritus S. ut ea in operibus Spiritui S. cooperetur (p. 583 coll. 682). Hoc in ſtaru ſiducia atque agnitio Divinæ gratiæ & clementiæ lætos, animoſos, alacres efficit, cum erga DEVM, tum erga omnes cre- aturas, quam lætitiam & alacritatem Spi- ritus S. excitat per fidem. Inde homo fine ulla coactione promtus & alacris redditur, ut omnibus benefaciat, omnibus inſerviat, o- munia toleret, idque in honorem & lau- dem DEf, pro ea gratia, qua Dominus eum eſt proſlecutus. Itaque impoſſibile eſt, bona opera a fide vera ſeparare (p. 701). Quia vero inchoata hæc legis impletio pro- cul abeſt a perfectione (p. ny?), quando ſanctiſicationis opus inchoatum eſt, quotidie augetur. lam enim tantum ex dimidio puri ac ſancti ſumus, ut Spiritus S. ſub-⸗ inde habeat, quod divini verbi prædicatio- C 5 — ne 41 THEOLOGIA MoRALIS ne nobis eluat & purificet, cum in dies ſingulos remiſſion em peccatorum diſtribu- at, usque in futuram vitam (p. 501.). Gra- tia tandem CONSERVANS ab hac di- velli nequit. Docemus autem, ſalutem con- ſervari et retineri non per opera, ſed tan- tum per Spiritum Dei & per fidem, qua ſalus conſervatur (p. 590.). XLV. Hos gratiæ gradus debite ad- mittere homo debet, ſi ad Chriſtianam perfectionem contendere, ipſi eſt animus. Gratiam ad eccleſiam vocantem, ſi quis extra eccleſiae adhuc eſt pomeria, audiat, quia ne- mo theſauros, quos Chriſtus nobis impetra- vit, extra eccleſiam accipit, niſi Deus ver- bum prædicandum & divulgandum omnibus emilſiſſet, in quo Spiritum S. largitur, ut e- jusmodi theſauri nos faceret compotes (p. 497.): & extra Chriſtianitatem, ubi Evan- gelii locus non eſt, neque ulla eſt peccato- rum remiſſio, quemadmodum nec ulla ſan- ctificatio adeſſe poteſt (p. Sor.). Gatia etiam Præveniene debite admittenda eſt. Hæc e- nim per Spiritus S. tractionem, ſeu motum & operationem, ex hominibus repugnanti- pus & nolentibus, volentes homines facere nititur, quia in accendendis novis motibus eſt hom itaqt in e & re repu injur Ctan int e enin in h pron vel pere tuere ligen res i com ered nugi⸗ tu S. hom men te re ſpirit lies du- ra- di- n⸗- n- gua ad- am us. tra ne- er- bus t e- (p. an- to-⸗ an- iam c e- nti- cere ibus eſt SYMBOLICA. 43 eſt occupata, & per verbum voluntatem hominis reſiſtentem aggreditur (p. 582.). Qui itaque Spiritui S. & hic reſiſtunt & obſtinati in ea contumacia perſeverant, indurantur & reprobantur (p 808). XLVI. GRATIA pariter ILLVMINANS repudianda non eſt; ſed intelligamus, nobis injungi ſerio, ut ſemnper prædicando & tra- ctando Dei verbo inſtemus (p. 812.): & hoc, int er alia, vel propriæ indigentiæ ergo. Etiamſi enim ingenioſiffimi & doctiſſimi homines in hoc mundo Evangelium de filio Dei & promiſſiones divinas de æterna ſalute legant vel audiant, tamen ex propriis viribus perci- pere, intelligere, credere, & vera ea eſſe, ſta- tuere nequeunt. Quin potius, quanto di- ligentius in ea re elaborant, ut ſpirituales res iſtius ſuæ rationis acumine indagent et comprehendant: tanto minus intelligunt & eredunt, & ea omnia pro ſtuültitia & meris nugis & fabulis habent, priusquam a Spiri- tu S. illuminentur et doceantur (p. 657.). XLVII. GRATIAM CONVERTENTEM homo admittat, vel hoc etiam motus argu- mento, quod in ſua natura poſt lapſum, an- te regenerationem, ne ſcintillula quidem ſpiritualium virium reliqua manſerit, aut reſtet. 44 THEOLOGIA MoRALIS — reſtet, quibus ille ex ſe, a gratiam Dei præparare ſe, aut oblatam gratiam apprehen- dere, aut eius gratiæ (ex ſeſe & per ſe) ca- pax eſſe poſſit, aut ſe ad gratiam applicare aut accommodare, aut viribus ſuis propriis, aliquid ad converſationem ſuam, vel ex to- to, vel ex dimidia vel minima parte, con- ferre, agere, operari aut cooperari (ex ſe- ipſo, tanquam ex ſeipſo) poſſit (p. 656). Im- mo, quia homo naturalis, interiores motus non poteſt efficere, ut timorem Dei &c. (p. I15.): ideo, liberatus jam per gratiam præ- venientem repugnandi neceſſitate, non re- pugnet, quando Spiritus S. novas in conver- ſione motus excitat; nec ſibi perſuadeat, quaſi in converſione perSpiritums. prorſus nulli no- vi motus in nobis excitentur, neque ulla ſpiri- tualis operatio in nobis inchoetur (p. 680. ſq.); cum manifeſtum ſit, ubi per Spiritum S. in hominis intellectu, voluntate & corde pror- ſus nulla fit immutatio ad bonum, et homo promiſſioni divinæ fidem prorſus non adhi- bet, & a Deo ad gratiam non redditur ido- neus, ſed totus homo verbo Dei repugnat, quod ibi nulla converſio vel fieri, vel eſſe poſſit (p. 679.) e contrario & concionator & auditor certo ſciant, ſi verbum Dei pure & ſincere prædicatum fucrit, & homines di- ligenter dit ſua dar Ab adæ prie der cor das ſalte mic cor ten miſt dile in a rum Pert tion res, re n. 169) opin rum Dei en- ca- are to- on- ſe- tus &c. rX- re- er- uaſi no- diri- ſq.); . in ror- mO dhi- ido- nat, eſſe ator pure s di- enter SYMBOLICA. 4 ½ ligenter & ſerio auſcultaverint, illudque me- ditati fuerint, certiſſime Dominum gratia ſua præſentem adeſſe, & largiri ea, quæ ho- mo alias ſuis viribus neque accipere, neque dare poteſt (p. 67t. ſq.). XLVIII. Pæœnitentiæ gratiam ne negligas. Ablit falſa & hypocritica poenitentia. Abſit, adducaris per pornitentiam ad fiduciam pro- priorum operum, pollicitatione plenariæ re- demtionis coram Deo, ſi homo vere doleat, confiteatur & ſatisfaciat (p. 321). Nec cre- das, ſi quis contritionem non haberet, eum ſaltem attritionem habere oportere, i. e. di- midiam quaſi contritionem, vel initium contritionis (p. 322.). Nec credas, in Poni- tentia homines æternæ iræ reos mereri re- miſſionem peccatorum per actum elicitum dilectionis, quoniam in agone conſcientiæ & in acie experitur conſcientia vanitatéêm illa- rum ſpeculationum philoſophicarum (p. 66). Permittas, ut lex in te ſeriam excitet contri- tionem, quæ ſit mortificatio, & veros terro⸗ res, quales ſunt morientium, quos ſuſtine- re natura non poſſet, niſi erigeretur fide (p. 169). Confitearis peccata tua; nec tamen opinefis, omnium & ſingulorum peccato- rum enumerationem eſſe neceſſariam. Qui enim 46 THEOLOGI A MoRALIS enim confitetur, totum in ſe eſſe merum peccatum, is comprehendit omnia peccata, nullum excludit, nullius obliviſcitur (p. 327). Serio depreceris peccata, eademque deteſta- ris, quia cum propoſito peccandi, fides con- ſiſtere nequit (p. 71.). Fides rua nequaquam ſit otioſa notitia, qualis eſt etiam in diabolis; ſed reſiſtat terroribus conſcientiæ, erigat & conſoletur perterrefactum cor. Talis ve- ro fides neque facilis res eſt, neque humana potentia, ſed divina potentia, qua vivifica- mur, qua diabolum & mortem vincimus, ſicuti Paulus ad Coloſſ. (c. 11. 18.) ait, quod fides ſit efficax per potentiam Dei, & vincat mortem (p. 108. ſq.). Ne itaque te decipi- as, ut colligas, quod, quia fides, ſecundum primam partem ſuam, eſt vera cognitio Chri- (p. 68.), & quia eſt, quoad alteram partem, Aſenſus (p. 68. 69. &c.), quod ideo in fi- dei ſtatu, vel minimum in ipſo pœnitentiæ exercitio ſis, ſi veram doctrinam de Chriſto ſcis eique aſſentiris, licet in peccatis vivas, nec contritionem veram ſenſeris. Vera e- nim fides, quam maxime etiam eſt FIDVCIA in promiſſionem de gratia per Chriſtum (p. 68.), Eiducia in voluntate (p. 125), quæ vaniſſima foret, in homine in peccatis hæren- ti ti. S cone ſent quæ pece qui tur 86.) toru & ve fides cone med terre bus X hauc conda ſive ſeque fides eſt o accip Nec quod tes g lum erum— cata, 327). teſta- con- quam volis; gat & s ve- mana ifica- mus, quod incat ecipi- ndum Chri- rtem, in fi- entiæ hriſto Vivas, era e- VCIA m (p. gquæ æren- ti SYMBOLICA. 47 ti. Sed fides vera exiſtit in poenitentia, h. e. concipitur in terroribus conſcientix, quæ ſentit iram Dei adverſus noſtra peccata, & quærit remiſſionem peccatorum & liberari a peccato.--- Quare non poteſt exiſtere in his, qui ſecundum carnem vivunt, qui delectan- tur cupiditatibus ſuis, & obtemperant eis (p. 86.). Evangelium etiam remiſſionem pecca- torum non ſecuris mentibus, ſed perturbatis, & vere pœnitentibus annunciat (p. 711). Quæ fides, uti ex verbo Evangelii & Sacramentis concipitur, ita indies deinde quoque iisdem mediis ali & conſervari debet, uti etiam in terroribus poœrnitentialibus & aliis afflictioni- bus creſcit & confirmatur (p. 86.). XLIX. Gmtiam autem JVSTIFICAM haud quaquam credas te mereri vel de condigno (p. 87.), vel ullis tuis operibus, ſive præcedentibus, ſive præſentibus, ſive ſequentibus (p. 684.). Immo ne quidem fides ideo juſtificat, aut ſalvat, quia ipſa eſt opus per ſe dignum, ſed tantum, quia accipit miſericordiam promiſſam (p. 70.). Nec putes, te juſtificatum eſſe & per ali- quod tempus manere poſſe, licet ſequen- tes gratiæ gradus non admittas, nec ul- lum producas bonum opus. Fides enim juſti⸗ 7 48 THEOLOGI A MORALIS juſtificans novam vitam in cordibus parit, nec ſtat cum peccato mortali, ſed tantisper, dum adeſt, bonos fructus parit (p. 7r. J. L. Gratiam Unionis myſticæ, non nili ve- ra juſtificatione præcedênte adeſſe (p. 112.), cogites, talemque te geras, ne Spiritum S. con- triſtes & exaſperes (p. 809.), malus, deficias & Spiritum amittas (p. 706.). Cogites po- tius, quod Spiritus S. in electis, qui jam in Chriſtum credunt, habitet, ut in templo ſuo, Dei ad obedientiam, mandatis Dei præſtan- dam, ipſos etiam credentes non otioſos eſſe, multo minus agenti & operanti Spiritui 8. re- fiſtere debere (p. 347.) Itaque GRATIE SANCTIFICANTII te perpetuo tradas, plicantis: Facite bona opera, ut perſeveretis in vocatione, ne amittatis dona vocationis, quæ prius contigerunt, non proprter ſequentia opera, ſed jam retinentur fide, & fides non manet in his, qui amitunt Spiritum S., qui abjiciunt posnitentiam (p. 222.). Fide enim renati concipiunt Spiritum S. & habent mo- tus conſentientes legi Dei (p. 92). Scimus enim, Dei æternum decretum eſſe, quod opus illud bonum, à fſe in illis ince- & in ipſis non ſit ocioſus, ſed impellat filios prum attendens ad verba Apolzgiæ, 2. Petr. L.lo: cxr — — ptu fine ipſii tur. ren cep I per tio! Eit ad boli vVari nos beat pon Vole ea 0 ri (- Cctus noſtt pta &al tilite qual Doc 1 wus nce⸗- cauf — 8 „ SYMBOLICA. 49 ptum, promovere, atque confirmare & ad Rnem usque conſervare velit: ſi modo verbo ipſius, tanquam ſcipioni, conſtanter innitan. tur, ipuus opem ardentibus precibus implo- rent, in gratia DEl perſeverent, & dona ac- cepta fideliter & bene collocent (p. 803.). LI. Egregium etiam ad perfectionem Ch. perveniendi medium eſt diligens conſidera- tio neceſſariæ connexionis fidei & B. operum, & impulſus ad hæcce, immo argumentorum ad ea impellentium. Pleni ſunt LL. Sym- bolici hujus doctrinx. Sed cum N. 71. & 32. varia huc ſpectantia adſint: paucioribus hic nos expediemus. Docent, quod fides de- beat bonos fructus parere, & quod oporteat pona opera, mandataa D EO, facere, propter voluntatem DEI, non ut confidamus, per ca opera juſtificationcm coram DEO mere- ri (p. II.). Sequi debent B. O. quæ ſunt fru- ctus pornitentiæ (p. 12.). Falſo accuſantut noſtri, quod B. O. prohibeant. Nam ſcri= pta eorum, quæ exſtant de decem præceptis, & alia ſimili argumento, teſtantur, quod u- tiliter docuérint de omnibus vitæ generibus Se officiis, quæ genera vitæ;, quæ opera, in qualibet vocatione D EO placeant (p. 16.). Docent noſtri, quodr neceſſe lit, B. O. fagere, non = 1 SO THEOLOGIA MoRALIS non ut conſidamus, per ea gratiam mereri, ſed propter voluntatem DEl (p. 18.). Hinc facile apparet, hanc doctrinam non eſſe ac- cuſandam, quod B. O. prohibeat, ſed multo magis laudandam; quod oſtendit, quomodo B. O. facere poſſimus (p. 19.). His ex Aug. Conf. deſumtis, cum addideris, quæ in Apo- ogia, LL. de juſtiſicatione, de impletione le- gis, de pœnitentia, de confeſſione & ſatisfa- ctione, de B. O., in Articulis Smalc. de poeni- tentia, quomodo homo juſtific. & de B. O. in Catechiſmo, de Decal. & F. C. de juſtitia & fi- de & B. O. quali ex profeſſo, & alibi ſpar- tim, traduntur: conqueri non poteris, quod LL. Symboli non ſatis B. O. exercitium urgeant. B. O. autem vituperare, uti confeſſionem doctrinæ, afflictiones, officia charitatis, mor- tificationes carnis, profecto eſſet; vituperare externam regni Chriſti inter homines poli- tiam (p. 96.). Sunt autem opera facienda propter mandatum D EI, item, ad exercen- dam fidem, item, propter confeſſionem, & gratiarum actionem (p. 95.). Laudamus & requirimus B. O. & multas oſtendimus cau- ſas, quare fieri debeant (p. 97.), quo & perti- net, quod fidei neceſſe eſt, parere ſpiritua- les motus in cordibus (p. 33.). Præmiis et- iam eri, linc ac- ulto odo dug. 4po- e le- isfa- veni- . in & fi- Par- uod ant. nem nor- rare voli- enda cen- , &£ us & cau- erti- tua- s et- lam 1 SYMBOTICA. 15 iam B. O. haud dubie moventur fideles ad bene agendum (p. 97.) &c. His aliisque motus, Chriſtianus diligenter operatur bo- na, licet in electis & renatis hominibus ad- huc maneat lucta inter carnem & ſpiritum (p. 673.), ſciens, B. O. credentium, licet im- perfecta & impura, grata & accepta eſſe DEBO, propter Chriſtum (p. 723.) LII. Pia & diligens lectio S. Scripturæ, tanquam medii ſalutis, multum confert, ex qua ſola ſtatuere debemus, quæ ſit DEI er- ga nos voluntas (p. 807.), per quam etiam gratiam, vires & facultatem DEVS largitur (P. 806.). Per legem enim in quotidiana pornitentia contritionem excitat, per Evange- lium fidem ſuſtentat & auget. Hæc vero poeni- tentia in Chriſiianis durat usque ad mortem, quia Spiritus luctatur cum peccato reſiduo in carne per totam vitam, licut Paulus Rom. VII. oſtendit, ſe belligerari cum lege mem- brorum ſuorum &c. idque non propriis viri- bus, ſed dono Spiritus S., quod remiſſionem peccatorum ſequitur & quotidie reliquias peccati purgat & expellit, & in eo eſt, ut hominem purificet, rectificet, ſanctificet (P. 328.) . Quod ſi vero quis adeo infelix eſt, ut Biblia non habeat, is minimum quotidie — D 2 Cate- 522 THEOLOGIA MoORALIS Catechiſmum legat, & meditando ac loquen- do exerceat, cum Spiritus S. adſit huic lecti- oni, ſermoni & meditationi, qui ſubinde no- vos motus excitat & majus lumen ſuppeditar, ut quotidie magis magisque hac doctrina af- LIII. Prodeſt legitimus aſus ſacramen- torum. Et BAPTISMVS quidem inſti- tutus eſt, ut hoc omnibus horis & uti & frui queamus, ut re, quam ſemper no- biscum in parato habemus (p. 529.). Ita nempe baptiſmus conſiderandus eſt, & nobis fructuoſus faciendus, ut hoc freti, corrobo- remur & confirmemur, quties peccatis aut conſcientia gravamur, ut dicamus: Ego ta- men baptizatus ſum, quod ſi baptizatus, cer- tum eſt, ea promilſſa mihi data eſſe, me be- atum fore, ac vitam immortalem & anima & corpore poſſeſſurum (p. 543.‧)½ . Cnz autem, tanquam pro quotidiano alimento nobis data eſt, ut hujus uſu, fides iterum vi- 1es ſuas reparet atque recuperet, ne in tali certamine, aut tergiverſetur, aut ſuccumbat denique, ſéd ſubinde magis magisque fiat ro- buſtior (p. 556.). Ideo admonitione per- opus eft, ut ii, qui Chriſto nomen dederunt, ſe præparent ad hujus venerabilis Sacramenti Loln⸗- cor Cai 1. c. mu n- Ri- n0- tar, af- SYMBOLICA 8383 communionem ſæpe frequentandamp. 559.). Cauſſas aliquot impellentes B. LVTIIERVS I. c. p. 650. ſqq. proponit. LIV. Piis PR ECIBVS pariter impetre- mus perfectionem Chriſtianam. Et poſt- quam D EVS per Spiritum S. ſuum initium in Baptiſmo fecit, atque veram DEl aghitio- . nem & fidem in cordibus noſtris accendit, atque operatur: aſſiduis precibus orandus eſt, ut per eundem Spiritum, ſua gratia (per quo- tidiana exercitia audiendi, legendi & ad u- ſum ttansferendi verbum DEI) in nobis fi- dem & ccœleſtia ſua dona fovere; de die in diem confirmare & ad finem usque conſer- Vare velit (p. 659. ſlq.). LV. Proba crucis & omnium tentationum conſideratio, quod quidem magna ſint & ardua pericula, nec lenium tentationum im- pugnationes, quæ cuique Chriſtianorum per- ferendæ ſunt, quamdiu in hac calamitoſa Vita conſtituti, ab ommbus partibus impu- gnamur, infeſtamur & fugamur (p. 520.), quod tamen longe alia res ſit, tentationes perſentire, & iisdem conſentire. Perſenti- re omnes cogimur, neque tamen easdem omnes, ſed nonnulli plures & graviores (p. 521.). Quapropter convenit, quotidie 3 aſſiduam 7 54 THEOLOGIA MoORAIS. aſſiduam tentationum pugnam exſpectare, s diligenter vigilare, ubi ictus prævidendi & declinandi ſint: in tanta vero difficultate non aliud relinquitur conſilium aut remedium, quam ad orationem confugiendi (p. 520 ſq.). Cogitant etiam, quod Regnum Chriſti cruce tectum ſit (p. 147.), inque cruce, diſcunt, mundo & omnibus periculis mori (p. 502.). Scd non timet mens pia, quia nil quicq uam certius Gbi futurum pollicetur, quam cum diabolo & omnibus angelis ejus, neque non cum mundo, ſibi ſuſcipiendas eſſe ini- micitias,; eam omnibus modis & omni mo- leſtiæ genere vexaturis & infeſtaturis (p. 520). LVI. Eccleſiæ cum videt multos malos & hypocritas admixtos eſſe, (p. 11.), credit ta- men pius, licet magna fit multitudo impiorum, Eccleſiam exiſtere, & Chriſtum illa præſtare, quæ promiſit Eccleſiæ, ſimulque allaborat, ut verum membrum ſit Eccleſiæ, non ſolum nomine, ſed nomine & re (p. 146). Imo miniſterium malorum non inutile & inefft- cax eſſe, credit, ſed ſacramenta & verbum, propter ordinationem & mandatum Chriſti, eſſe efficacia, etiamſi per malos exhibeantur (P. I2.). Ceterum etiam ſcit, integritatem Eccleſir conſervari, quando firmi tolerant 7 infirmos (p. 105.). LVII. on .). ice SYMBOLICA. 55 LVI. Virtutes etiam in genere admodum promoveri, pius deprehendit, quando mortis ſuæ aliquando, & incerto quidem tempore, fu- turæ, perpetuo memor eſt, ubi ſcit, quod Deus mortem corporis hominibus inflixerit, & poſt peccatorum remiſſionem, propter exercen- dam juſtitiam, non ademerit, videlicet ut cxerceatur & probetnr 'nditia eorum, qui ſanctificantur (p. 1 96.). X LVIII. Promovetur pietas diligenti obſerva- tione, quomodo DEVS juſtum ſuum judicium, quod hominum impietas meretur, conſpici- endum in quibusdam regnis, populis, perſo- nis, proponat, ut nos tanto accuratius DEI immenſam miſericordiam, in vaſis miſericor- diæ, agnoſcere & celebrare diſcamus p. 814.). Quod & diligens S. Scripturæ lectione inno- teſcit, in qua DEVS hoc tacitus non præterit. quanti ſua verba faciat, & a nobis fieri velit, tum quam ſevere eadem tueri decreverit; nempe quod acerbiſſimis ſuppliciis terribili- ter exgruciaturus ſit omnes eos, qui ſua præ- cepta contemſerint, ac violarint, & viciſſim, quam largiter bona largiri velit iis, qui ma- gni ea faciunt, & libenter, juxta præſcriptum gorum, vivunt & agunt (p. 484. ). L. X. reddituri (p. 830.). In hoc enim Chriſtus piis & — 1 56 TnuEOLOGIA MORATIS EIX. Iudicii etiam extremi memoria admo- dum pietatis promovet ſtudium, quia homines ibi juſto judici de fide & vita rationem ſunt Electis dabit vitam æternam & perpetua gau- dia, impios autem homines ac diabolos condemnabit, ut ſine fine crucientur (p. 14.). LNX. MVNDI interitus, ejusque con- temtus, nos Chriſtianos movet, ut, re- bus omnibus, quas DEVS largitus nobis eſt, non aliter utamur, ac ſutor quispiam a-- cu, ſubula, filoque ſutorio, ad conficiendum . 7 opus ſuum, quo confecto, illa deponit: aut, quemadmodum hoſpites diverſorio, ut de conceſſis opibus victum & amictum habea- mus, prout diurni victus neceſſitas exegerit, quiſque in ſuo ſtatu, nec quicquam rei no- ſtrum Dominum aut idolum eſſe permitta- mus (p. 4.14. ſq.). L.X I. Virtutes Iheologicas hic exercendas, tanquam media ſpecialia incrementi, varie di- vidunt. Et quidem (1) reſpectu ſtatus Sub- jectorum, ubi aliæ ſunt in ſtatu Eccleſiaſtico, aliæ in ſtatu Politico, aliæ in ſtatu Oecono- mico, (2²) reſp. facultatum Subjectorum, u- bi aliæ ſunt internæ, aliæ externæ, (3), re- ſpectu Objectorum, ubi aliæ DEVM imme- . diate, las, co, no-⸗ „‚u- re- me- ate, SYMBOLICA. F3 diate, ali? hominem ipſum, & iterum aliæ proximum ejus reſpiciunt. LXII. DOCTORVM ECCLE- § I Æ fſunt variæ, uti e. c. (I) dili- gentiſſime veritatem inquirere & ſcri- pturam tractare, ut ſubinde locuple- tiorem intellectum quotidianis incrementis conſequantur, quoniam S. S. quam diu hic vivimus, nunquam ſatis diſcimus & docebi- mus (p. 5o4). (2) Verbum DEI pure doce- ant. Quare rogant Chriſtum, ut Spiritu ſuo S. cos adjuvet, ut Evangelium illuſtrare & patefacere poſint (p. 104.). (3) Fint ir⸗ reprehenſibiles, modeſti &c. uti I. Tim. III. & Tit. I. docetur (p. 385.). (4) Legitime ſacramenta adminiſtrent, quæ altera ſunt Ec- cleſiæ nota (p. 148:). (5) Conſtantia imperterrita. Digna eſt cauſſa, propter quam nullum recuſemus periculum. Tu ne cede malis, ſed contra audentior ito, quisquis aſ- ſentiris confeſſioni noſtræ, cum adverſarii, terroribus, cruciatibus, ſuppliciis conantur excutere tibi tantam conſolationem, quæ univeriæ Eccleſiæ proponitur (p. 221.) . (6) Concordiam ex animo diligunt (p. 823.), nec eos delectant diſſenſiones in Eccleſia (p. 179), nec inanes Aoyvenaziae movent (p. 136.). Cum vero (7) mundus refertus ſit pro⸗ . D F pemodum 58 THEOLOGTA MonALIS pemodum infinitis ſectis & fallis Doctori- bus, omnibus divinum nomen ſuæ do- ctrinæ prætexentibus: non injuria iplis in- deſinenter clamandum eſt (p. 5y15.). Ne- que propter abuſum, aut ſiniſtras aliquo- rum opiniones, doctrina verbi coœleſtis ne- gligenda eſt, aut rejicienda, quin potius eam ipſam ob cauſſam, ut abuſus & pra- Vvyræ opiniones tollantur, vera ſententia ex ſacrarum litterarum fundamentis proferen- da atque proponenda eſt (p. 798. ). &c. LXIII. Magiſtnatus virtutes pariter non pau- cæ hic indicantur, uti e. gr. (1) amor verbi divini, quo gloriam Chriſti cupiunt ornare & augere, nec permittunt, ut ſa- na doctrina opprimatur (p. 232.). Obler- vant (2) diſcrimen inter regnum Chriſti & res politicas (p. 213.). (3) Defendunt veritatem & cjus miniſtros. Hoc enim officeium DEO maxime omnium ſe de- bere, ſciunt, Sacram doctrinam conſer- vare, & propagare ad poſteros, & defen- dere recte docentes (p. 232.). (4) juſte judicare (P. 14.) ut tranquille ſub iis vi- vere queamus (p. 387.), & relaxare ob- ſervationes, (ſi quæ ſunt) quæ ſine pec- cato, non pollunt ræſtad r. 44.). &c. Sub⸗ bpri⸗ lo- in- Ne- no- ne- ius ra- Ex en- au- nor unt ſa- ſer- riſti unt nim de- ſer- en- uſte vi- ob- bec- &c. ub- SvMBOTICA 59 Subditorum autem virtutes ſunt e. c. ora- re pro Magiſtratu (p. 387.), obedire ei (p. 198.), ſervare contractus, quos ma- giſtratus & leges approbant (p. 217.). In iis vero, quæ ſine peccato non poſſunt præſtari, oportet nos, regulam Apoſtoli- cam ſequi, quæ præcipit, DEO magis o- bedire, quam hominibus (p. 45.). LXIV. In ſtatu Oeconomico, Conjugum virtutes ſunt e. gr. caſtitas, qua fit, ur cor mariti, velut Abrahæ, mundius ſit, & minus ardeat cupiditatibus, quam multarum virgi- num, etiam vere continentium (p. 248.) . Mutuum ſibi perpetuo præſtent amorem ([p. 387.), nec avari ſint, nec opibus fi- dant (p. 287.), in ſuo ſtatu credant, ſe ad Chriſtianam perfectionem pervenire poſ- ſe (p. 585.) &c. Parentes filios cducent, viros præſtantes, & caſtas modeſtasque forminas, ut filii alii Eccleſiarum miniſtri fiant, aliii idonei ad politiam adminiſtran- dam, & filiæ ſuæ virgines educatæ ſint ad Oeconomiam & liberorum educationem (p. 311. ſq.). Filii & filiæ obediant parenti- bus (p. 433. & 388.), orent pro eis &c. Ver- bo, quilibet in ſuo ftatu ſerviat D EO e. g. ſutor, pro univerſa civitate oret, & arti ſuæ operam det (p. 285.) ec. LXV. X 60 THEOLrOGIA MORALIS LXV. II. Reſpectu Adjuncti, ubi exerantur, Virtutes aliæ ſunt internæ, e. c. uti pius a- morem DEI elicit (p. 66. & 175.), affe ctus refrænat, cum plus quam cæcus ſit, qui ma- los affectus in carne non ſentit eſſe peccata (p. 91r.). Aliæ vero ſunt externæ, uti pre- ces (p. 5o7.) cc. , LXVI. III. Obzectorum intuitu, I. aliæ virtu⸗ tes vel immediate reſpiciunt D EVM, quales ſunt e. gr. fiducia in DEVM, ut cor homi- nis nullam etiam comolationem, nullam ali- am fiduciam ſciat, quam DEVM ſolum (dp. 406.), laus D EI (p. 33. &c.), agnitio, && conſervatio veritatis, qua formam ſanorum verborum non minori diligentia, quam ipſam ſinceram doctrinam, firmiter retinemus ((p. 707.). Verbo, quæ in prima Decalogi tabula nobis injunguntur. II. Aliæ virtutes immecdiate N OS reſpiciunt, uti c. gr. in- ſtruere ſe veritate divina, quod verbi DEI exercitium DEO acceptius eſt, quam omnia alia ſplendida hypocritarum opera (p. 429. 53 ſuſtentare ſe, vas ſuum in caſtitate conſerva- re (Ä9. ) &c. III. PROXIMVM im- mediate reſpiciunt, uti ſunt omnia ſecundæ tabulæ officia. Decalogus enim eſt fons & ſcaturigo, ex qua ebulliunt & in quam re- „daeynunt deunt operum decem quidem dum ſi aut bor videatit Hæc poteru liqua, is depr bore c afferre bum ſ ut, ſi lum ſe quam leun SS IN CO Præce˖ uti SyMBOLICA 61 — — ntur; us a⸗ ectus ma- ccCata Ppre⸗ irtu⸗ uales omi- n ali- olum 0, & brum⸗ pſam emus alogi tutes . in- DEI mnia 29.) erva⸗- im- undæ ns & n re- leunt dcunt vicidſim omnia, quæcunque benorum operum nomine cenſenda ſunt; ita ut extra decem præcepta, nullum bonum opus, quod quidem DEO placere poſſit, eſſe, exiſtiman- dum ſit, quamlibet tandem coram mundo aut bonum, aut magnum aut ſpecioſum eſſe videatur (p. 481.). Hæc brevis introductionis vicem obire poterunt. Qui enim eadem tantum cura re- liqua, quæ ſparſim immiſta ſunt, his addet: ⸗ is deprehendet, vel me tacente, non ſine la- bore quidem hoc fieri, egregium tamen afferre frucuam. DEVsS nobis ſervet ver- bum ſuum librosque ſymbolicos, faciatque, ut, ſi qui ſunt poſteri, redeuntibus in circu- lum ſeculis, lætiori adhuc Eccleſiæ ſtatu, quam nunc eſt, Auguſtanæ confeſſionis jubi- leum, quod nobis jam inſtat, in DEII gloriam, lætis feſtisque diebus,; tranlſigere poſſinn½ BEE– — 2 IN COLLEGIO DisPVTATORIO PRIVATO præcedentem introductionem in Theologiam Moralem excuſſerunt VIRI DOCTISSIMI;,; quorum nomina honoratiſſima, ſine alicujus præjudicio, ſequuntur, uti ſorte in claſſes ſunt diſtributa: CA5515 ☛☚ )62 (Le. CLASSTIS 4. MD Dn. M. Joawwes Gorrrmen SIITNERVys, Widerau. Miſnicus. Dn. JoANNES GEORG. RIETMAN NVS. Hala Sucvus, Dn. ERMESTVS Gorrros RITPTMEISTER, Fridi! Sileſius. . CLASSIS 7 1. Dn. M. JoANN. FRIDERICVS RIEMSCHNEIDER, Anhaltinus. Dn. GEORG. CHIHISTOPHORVS JACOBI, . Rotenburgo Francus. Dn. GrokG. WirHELMVS STOELLER, . Windshemio Francus. . “ CLASSIS. III. Dn. M. ErNRICVs GorTFRIED SCHVMANN, Zahna Saxo. Dn. RvpoOr-PH. FR. pDEWVICHMANNSHAVSEN, Re.. J. Sc Sax. Eques. Dn. M. FRIoERIGCVS WiILHELMVS JAHR, Goſmaria Luſatus. CEASSI S TV. Dn. JoANNES MARTINI, Toxavia Hungarus. Dn. GonoFkEDvVS SAOMmoON. Kickebuſch / Gedanenſis. Dn. CAROLVS ANPDREAS MA TVS, Freibergenſi 5. Acceſſit nuper: Dn. Firncids CIIRIST. BAVMEISTER t harins C.) £ ð 8 . . . —2 — ˙tꝛ.s—v VierfarbSelector Standard*-Euroskala Offset FRANCISCGI ☛- S. THEOL. LICc. E W*) 2 424 1N 009 SYMBOINA . . EX LL. SYMBOL. I MORAIL.IS, QVOa½ DOGCTRINAS, I BoOL. V - QO WWHWITIENIT ArypD HENRICV 0 . A. M DCG 4 Copyright 4/71999 VXMaster Gmbhi wwW.yxymaster. com