Gg5
author: Wigandt, Martin

N2cS5S11858808 021

UIIIIIIVIIIIIIIII

* 4

,

——, —–—— . ,
O‿tlenfhierr, Soken Lals
6 —,

TRIBUNAL.
CONFESSARIORUM.

ORDINANDORUM,
Eximii Patris Magiſtri
TI,

MARTINI WIGAND

Ordinis Prædicatorum, ℳ

In P
BREVE COMPENDIIN
Collectum
Per P. Piu Füsi, Ejusdem O

Lectorem.
. In quo
Uſitatiores Theologiæ moralis mate-
riæ juxta probabiliora ac inconcuſſa An-
gelici & Quinti Eccleſiæ Doctoris D. THOMÆ
ACINATIS, Ord. Præd. dogmata breviter
& clarè pertractantur: Casúsque plures
reſolvuntur.
Traditrque clarus & facilis modus paran-
di ſſe ad Examen tum pro cura animarum, tum
pro prima Tonſura, ac ſingulis Ordinibus ſuſcipiendis.
Accedunt Propoſitiones ab Alex. VII. & VIII. 46
Innoc. XI. & XII. damnatæ.
Item ſpecialis Manuductio Examinandorum ad ma-
terias Examinis ſui cum auétario earundem materiarum.

*Viennæ, typis JoANNIS JAGOEBI JAHN, Uuiver. Typogr. 17454.

. 1LLUSTRIS5710

6

xEVEEE VDISS1
DOMINO, DOMINO 1

PADANV

EPISCOPO
VESZPRIMIENSI,

Locique & Comitats No-

minis Ejusdem Supremo ac Per-

petuo Comiti, &c. &c.

Domino, ac Patrono ſuo
Gratioſiſſimo.

—

0 S

6 We

ILLUSTRKISSIME,

4C

RBEVERENDISYOTH/⸗ꝭꝛ⅛IE
DOMINE, DOMINE

PRESUL.

DOMINE ACcC PATRONE
GRATIOSISSIME.

“VMBVMMR
SSS

Abram, ſub qua requie-
N Teat⸗ præſens quærit Li-
bellus, & eum bonus ge-
nius ſub pallium MARTINIA-
NUM, ſub umbram, inquam-,,
TIIAM ILLUSTRISSIME AC RE-
2 VF-

£
VERENDISSIME DOMINE PRA-
SUL, fortunate deducit. Eò enim
confugit ſecuriùs, ubi ea, quæ ad
animarum ſpectant ſalutem, beni-
gnum citiùs patrocinium reperire
confidit. Zelus ille, & fervor.,,
quem in Divina geris, ſatis, ſupér-
que cunctis notus eſt, mihique ſti-
mulum addidit, ut tenues haſce,
pagellas, quas pro Fidelium ſalu-
te conſcripſi, ad aram TAM ſuſ-
penderem, ut TIIA eximia au-
thoritas, & virtutum TIARUM
ſplendor exiguis his meis laboribus
valorem & pretium afferrent,.
Tantus ſiquidem es, ut ſpiritus illo-
rum antiquorum Dei virorum,,
qui primùm Catholicam fidem in
Regnum Hungariæ invexerunt, &
feliciter propagàrunt, in TE uno
revixiſſe non obſcurè videatur,
Sunt multi, qui ſuum ad ESU
Chri-

Chriſti ovile regreſſum TIBI de-
bere pro fitentur, quos Spiritu Dei
plenus Evangelii prædicatione ad
Romanæ Eccleſiæ gremium addu-
xiſti: utque horum augeres nume-
rum, in dies conatum omnem, &
operam ſollicitus impendis. Deus
autem ipſe zelo TO & conati-
bus obſecundare videtur, dum,
TE in culmine Veſzprimienſis Ec-
cleſiæ conſtituit, & Summum hu-
jus Ampliſſimæ Diœceſis Sacerdo-
tem creavit, ut verbòô, exemplo,
& auctoritate perfectos in bono
ſolidares, malos corrigeres, & eos,
qui JESU Chriſti jugum excuſſe-
runt, ad orthodoxam Religionem
Pregarcs. Hæc porrò Dignitas
debebatur illuſtriſſimis TUlS meri-
tis, & virtutum ornamentis, in⸗
quam elevatus ad amuſſim imples
illud Summo olim Sacerdoti à Di-

K 3 vi-

vino oraculo præſcriptum, ut Ra-
tionale duodecim exornatum,
gemmis in pectore ſuo deferret,
Hoc enim, quod in pectore Aaro-
nis coruſcantes erant gemarum or-
dines, in TE ILLUS TRISSIME A0G
REVERENDISSIME PRESUL,
ſunt virtutes; quæ hodiedum ſplen-
didiſſimæ divinos emittunt radios,
quibus intuentium animi in ple-
nam admirationem rapiuntur. An
non enim gemmæ ſunt pretioſiſſi-
mæ Religio, & ardens in Deum,
ac Cælites amor, quorum cultum
& honorem tantò zelò proſeque-
ris, ut nomen merearis immorta-
le. An non gemmæ ſunt frequen-
tiſſima in Eccleſis præſentia, fer-
ventiſſimæque devotionum TIA-
RUM flammæ: An non ſunt gem-
mæ, ſingularis in omnes propen-
ſio, liberalitas ac benefaciendi ſtu-
di-

1

dium, vitæ item integritas, humani-
tas eximia, ac omnium virtutum
comitatus: Quæ omnia dum in TE
admirabundi ſuſpicimus, nonne lu-
cidiſſimum TE ſidus appellare poſ-
ſumus, quod feliciſſimos terris in-
fluxus diſpenſet? Optarem equidem
hunc uberem campum ulteriùs“
proſequi, ut, quæ ad laudem-
TUAM faciunt, exprimere poſſem;
veruùm tanta ſunt virtutum TUA-
RUM encomia, ut & acuta ingenia
excedant. Quare abſtineo, ac vere-
cundiæ ſilentiò ſacras Dotes TUAS,
& Altitudinem TUAM in Præſula-
tůs faſtigio reſplendentem demiſſis-
ſimò venerationis obſequiò co-
ràm adgeniculatus adoro. Dumque
TIBI his diebus & Præſulis, & Su-
premi Comitis nomen ab omni-
bus gratulabundis acclamatur vo-
cibus, has ego Decimas cxigui la-
4 bo-⸗

boris mei TIBI demiſſiſſimè conſe-
cro, atque cum toto Sacro Pra-
dicatorio Ordine, quotquot TIBl,
uti omnes, devinétiſſimi ſumus,
applaudo, & ſæcula felicia ex ani· (
mo voveo en⸗

ILLEUSTRISSIMYX 2
AC
REVERENDISSIMX

DOMINATIONIS TIXE 1

Alkh

Humillimus at devotiigimus Capellanus

P. Pios Füsr, Ord. Præd.

PREÆFATIO
AD LECTOREM.

Ompendium Theologiæ Moralis,
quod hic Amice Lector cernis, ex
celeberrimo noſtro Authore P. MARTI-
NO WVIGANDT ſuperioribus annis in
privatum uſum collegi, ut in eo quod-
dam quaſi Manuale mihi pararem, unde
ea, quæ Confeſſario ſcitu neceſſaria ſunt,
identidem revolverem. Quod dum in
alienas quoque veniſſet manus, placuit
pluribus, adeo, ut hortarentur, urge-
téntque, ut opus Confeſſariis adeo utile
publici juris facerem. Parui monitis,
& eum in finem antea paulò aliter col-
lecta in meliorem ordinem redegi, præ-
lõque ſubmiſi. Ubi etiam Ordinem
Tractatuum & Examinum Patris WI-
GANDT pro majori legentium commo-
ditate conſultò retinui, ut, ſi cui materi-
am hic breviùs contractam apud eundem
fuſiùs perlegere libuerit, vel unò intuitu
reperire poſſit. Materias porrò ſpecu-
lativas, quas Author in ſuo Tribunali
pertractat, utpote quia ad praxim parum,
aut nihil conducere videntur, de indu-
XKS ſtria

ſtria prætermiſi. Addidi verò ſubinde
alia, quæ utilia eſſe judicavi, tum
ex Profeſſorum meorum fſcriptis, tum
etiam ex aliis probatis Authoribus: &
quibusdam etiam Caſibus idem Com-
pendium ex noſtro P. Fliegen, doctiſſi-
mo ejusdem Tribunalis Compilatore, il-
luſtravi. Tandem adverte, quòd in
uibusdam interdum à mente Authoris
ad illos Authores, quorum ſententiæ
noſtrã ætate communiores ſunt, decli-
naverim: quò examinandus ſe ad juvare
poterit, ut menti Examinatorum hujus
temporis ſe accommodare valeat. Spero

igitur fore, quòd quæ ego hic cum labore

collegi, tu cum jucunditate non minùs,
quàm utilitate perleges: ut, dum ab aliis
occupationibus tuis vacuus hæc identi-
dem revolves, breviſſimô tempore,
quandocunque opus fuerit, te Examini
ſiſtere, ac pœnitentibus plurimùm pro-
deſſe poſſis. Utere igitur hõc qualicun-
que labore, & cura diligenter animas, ut
ab eo, qui pro omnium ſalute ſangui-
nem fudit, & ſacrum Pœnitentiæ Tribu-
nal, in quo laborare, ac Deo cooperari
nihil divinius, clementer inſtituere di-
gnatus eſt, mercedem recipias copio-
ſam. Vale. FA-

In

. — — — W

FACULTIAS
ORDINIS.

Fr. HILARIIS HEDENIG, Sac.
Ord. Præd. SS. Theologiæ Magiſter,

& per Provinciam Hungariæ Prior
Provincialis.

T Opuſculum, cui titulus eſt: Tri-
bunal Confeſſariorum & Ordinando-
rum Eximii P. Magiſtri Martini Wi-
gandt Ord. Praæd. in breve Compendium colle-
Etum per P. Pium Füfſi ejusdem Orainis Le-
étorem, &c. poſtquam à Primariis Stu-
dii noſtri Generalis Viennenſis reviſum
fuerit & approbatum, ſervatis ſervan-
dis imprimi poſſit, tenore præſentium,
meique authoritate Officii facultatem
concedo. Leobii in Conventu noſtro
ad D. Florianum. Die 27. Januarii,

1745.

Fr. HILARIuS HEDENIE,
qui ſuprà mppr.

AP-

APPROBATIO
THEOLOGICA.

E mandato A. R. Eximii, ac Digniſſmi
D Magiſtri Provincialis perlegimns Tribu-
nal Confeſſariorum & Ordinandorum, Eximii
FP. Magiſtri Mariini Wigandt Ord. Prad. in breve-
Compendium colletum per M. R. Patrem Lectorem.
F. Pium Füfi ejusdem Ordinis, in quo quia ni-
hil invenimus, quod ſive bonis moribus, fſi-
ve fidei orthodoxæ regulis adverſetur, hinc
dignum omnine cenſemus, ut in ucem pu-
blicam & commune bonum prodeat. Da-
bamus Viennæ in Conventu & Studio no-
ſtro Generali ad S. Mariam Rotundam. Die
12. Febr. Anno 1745.

Fr. Joſephus Riedl, Ord. Prad. S&. Theo-
logiæ Præſentatus, equsdémque in Univer-
Ffiate Viennenſi Doctor, ac Studii Generalis
ſuprà nominati Regens., mppr.

Fr. Conſtantinus Heneg, Ord, Præd, §.
Theolagiæ Præſentatus, gjusdémque in-
Thiverſitate Viennenſi Dactor, ac in ſu-
prà nominato Studio Generali Bacca-
ureus, mppr.

CEN.-

G

6

CENSURA
UNIVERSIIATISVIENNENSIS.

Llbum intitulatum: TZribunal Confeſ-
ſariorum & Ordinandorum Ex. P. M.
Martini Wigandt, Ord Praæd. in breve Com-
pendium colectum, &c. imprimi poſſe
cenſeo.

IGNATIIS MILLER, Can.

Reg. p. t. Inclytæ Facultatis
Theologicæ Decanus. mppr.

Imprimatur.

LEOPOLDuS

KIRCHSCHLAG,
p.t. Univerſitatis Rector.

mppr.

KPI⸗

See

EPIGRAMMATA
AUTHORIS, .

Quæ honori Profeſſorum ſuorum, ſub

quorum Moderamine Saeræ Theologiæ
operam dedit, appoſuit.

Adm. Rev. «c Ex. P. F. HILARIO HEDENIG,
Ord. Præd. SS. Theol. Magiſtro, ejusdémque in Ant. as 4
Celeb. Univ. Vienn, Doctori, & per Prov. Hun-
gariæ Provinciali Digniſimo, olim in Ph-
loſophia & Theolegia Profeſſori.

Arridet nulli Præceptor torvus & aſper;
ui tamen eſt hileris, pluùs, nimidmque placet.
HILARIUS placuit mihi plus, mAanas Magiſter;
Hic biluris quoniam totus, & almus erat.
Hôc doctore igitur ſtudium percurro Sophorum,
Et ſacra de ſummo degmata ſcribo Deo- .
Quò duce dum creſcit præſentis pagina libri, hun

Longa illi pariter creſcere ſæcla precor. nh

. R- Ex. P. F. Cyrillo Riga O. P. 55. Thesl.
Magiſtro, ejusdémque in Lmiv. Vienn. Doctori ,
ac Profeſſeri Primaerio.
U ſterilis terra eſt, quæ nulléò fonte rigatur, n
Sic mea mens ſtenilis, totâque ſicca fuit. l.
At dum RIGA illam doctrinæ tonte cigsvir, le
Atque incrementum Divus ab axe dedit: 4
Eænore felici tandem fruticeſcere cpit, z
Arque hunc in publicum pretulit ülla librum.

Se=
=

1 .

A. R. « Ex. P. F. Lucæ Dihaniz, O. P. §§. Theol.
Magiſtro, ejusdémque in Univ. Vienn. Doctori
as Profeſſori Primario, olim in Theol.
Primario ſuo Modratori.
l LICAS medicus præbens medicamina verbis,
Quæ ſanent animæ vulnera cuncta tuæ.
Hujus ege clari per tempora plura Magiſtri
Diſcipulus ſcripſi dogmata ſacra ſcholis.
Plurâque dum ſeripſi ſub tanto ſana Magiſtro,
Plura hôc conſcripſi dogmata ſana libtéô.

2 .
A. R. « Ex. P. F. Raymundo Limp, O. P. ˖§. Theel.
Magiſtro, ejusdémque in Lhuv. Vienn. Dockori
ac Profeſſori Primario, elim in Theol.
Primario ſuo Moderatori.
Ille marinarum calcator mirus aquarum
„ RAYMUINDUS fratri per mare ductor erat.
Thejelogûm ſtudium meritò mare dico, quod ipſum
Et mihi ſulcandi copia longa fuit.
Sed tamen ut tutus curram, portumque penetrem,
RAYMUNDUM fueram dignus habere ducem,
Ergo ducis tanti dum ſub moderamine curro,
Hæc tandem lucem pagina naſtra videt.

(a) §. Reymandus de Pennaforr Fraté ſuper aquar pal-
liò, adjundtsue ſrenm ſocté 160. midklisris triöus hos
ris confecie.

A. R. ac Ex. P. F. Thomæ Cril, O. P. §§. Theol.
Magiſtro, gusdémque in Lhiv. Vienn. Doctori,
in eadem Theologia ſecundo ſuo Moderatori.
THOMISTÆ½ placuere mihi: & THOMISTICUS ipſe
Ut fierem, voti pars fuit una mei.
Inde ſcholas avida THOMXE cum mente Magiſtri,
Qui THOME cxhaufit dogmata cuntta, peto,

Dum

Bum ſub tante igitur doctam duce curro palæſiram,
In vulgi præſens pervenit ora liber.

Joti Penerabili Moderatorio Viennenfi ad §. Mariam-
Kerundam nuncupato.

Eſt Domus sd Dominam ſtudiorum dicta Rotanndam,
Inclyta quam Patrum perbene turba regit.
Hi quoniam cunctis edicunt vera rotande,
Fecerunt pariter me quoque vera loquj.
Horum igitur ductu dum præſens vera libellu
Edicit, multis pandet ad aſtra viam.
*

SUMMA PRIVILEGII.

Acræ Cæſareæ Majeſtatis decretò́ Viennæ 15. Maij A⸗
1666. dato omnibus & fingulis Typographis, & Bi-
bliopolis, aliisque quibuscunque librariam negotia-

tonem exercentibus ſub gravi muléta ſeriò prohibetur,
ne quisquam Libros ab Ordinis Prædicatorum Patribus
cditos„ aut deinceps edendot intra Sacri Rom. Imp. DI
Regnorumque, ac Dominiorum ſuæ Cæſareæ Majeſtatis
hæreditariorum fines ſimili vel aliò characteris genere-
aut formâ, five in toto, ſive in parte recudere, vel aliò e

reeudendos mittere, aut alibi impreſſos adducere, ven-
dere, aut diſtrahere clam ſeu palam citra teſtimonium
aut conſenſum ſuprà dictorum Patrum audeat ſeu præa-=

ſumat.

IN-

4
Ei.
vtir⸗
ttut,
ibu⸗

1.
tars

alis

vene .

iun
r.

S
SESe

TRACTATUUM
EXAMINIM

P. MARTINI WIGANDT,

Ex quibus præſens Compendium
ſub ordine collectum eſt.

TRACTATUS I. PROGGMIALIS.
De Requiſitis in Confeſſario.

Xamen unicum. De poteſtate, virtutibus:
ſcientia, officio, & obligatione Confeſ-
ſarii. . . — 1

TRACTATIS II. PROGCGMIALIS.
De Conſcientia.
Exam. J. De Conſcientia ùt ſic, & in erie

de erronea & dubia. - 9
Exam. II. De Conſcientia Scrupuloſa. 19
Exam, III. De Conſcientia Probabili. 21

0). TRA=

TRACTATUS III.

De Actibus humanis, & de voluntario,
ac involuntario, eorumque circumſtan-
tiis, ac de moralitate.

Ex Primæ Secunde Ang. Doct.
Exam. I. De Actibus humanis, & de volun-

tario ac involuntario. = 24
Exam, II. De Circumſtantiis. — 38
Exam. III. De Moralitate. . 43

TRACTATUS IV.
De virtutibus, vitiis, & Peccatis.
Ex eadem Prima Secundæ.

Exam. J. De virtutibus. ⸗- 47
Exam, II. De vitiis & peccatis. - 55

TRACIATIIS V.
De vitiis capitalibus in genere & in
ſpecic.
Ex Secunda Secandæ.
Exam. J. De vitiis capitalibus, &. in ſpecie-
de ſuperbia. - ⸗ 78
Fxam. II. De Avaritia & Luxuria. - 31
Exam. III. De Invidia & Gula. - 87

Exam. IV. De Jejanio. - - 89
Exam. V. De Ira, ac Acedia, & peccato in-
Spiritum Sanctum. - . 93

TRA-

wi,
lu.

olyn.

24

—2
=—

6

in

TRACTATIIS VI.

De Legibns.
Ex Prima Seuundæ.
Exam. J. De Lege in communi. „ 96
Exam. II. De Lege æterna & naturali. 98
Exam. III. De Lege humana. —ITIoI

TRACTATIIS VII.
De virtutibus Theologicis, & vitiis ei
oppoſitis.
Ex Secunda Secundæ.

Exam., l. De PFPide, & PFidei Regula. 112
Exam. IF. De actu PFidei ac de credendis, 115
Exam. III. De vitiis Fidei, & Confeffionis ejus
oppoſitis, nimirum de Inſidelitate, Hæreſi.
Apoſtaſia, Schiſmate, & Blaſphemmia. 119
Exam. IV. De Spe ac Timore, & vitiis ſpei

oppoſitis. 125
Exam. V. De Charitate, & de ordine diligen-
dorum. 128
Exam. VI. De eſfetibus Charitatis, —134.

Exam. VII. De vitiis charitati oppoſitis. 138

TRACTATUS VIII.
De Jure & Juſtitia.
Ex Secunda Secunaæ.
Exam., I. De Juſtitia, Judicio (prælertim te-
merario) ac ſuſpicione. - „ 142
Exam. II. De Dominio. - 149

C C 2 Exam.

Exam. III. De variis modis acquirendi do-
miniam. - - - 161¹
Exam. IV. De modo acquirendi dominium per
præſcriptionem, Uſucapionem, Promiſſio-
nem, Donationem, Teſtamentum, Ludum
& Sponſionem. - - 167
Exam. V. De Reſtitutione in genere, & in-⸗
ſpecie quoad bona animæ, corporis, fa-
mæ, & honoris. - . 181
Exam. VI. De Reſtitutione in bonis fortunæ. 191

TRACTATUS IX.

De vitiis Juſtitiæ oppoſitis, nimirum de
acceptione perſonarum, homicidio, furto,
injuſtitia judicis, Accuſatoris, Teſtis,
Advocati.
Ex Secunda Secundæ.

Exam. J. De Acceptione perſonarum. 212

Exam., II. De Homicidio. = 215
Exam, III. De Furto. - 218
Exam. LV. De injuſtitia Judicis. e= 220
Exsm. V. De injuſtitia Accuſatorum. 223
Exam. V. De inſjuſtitia Teſtis. - 226
Exam. VII. De fraudibus, quæ eveniunt in eon-
tractu emptionis & venditionis. - 227
Exaim. VIII. De uſura in mutuis. - 233

Exam. LX. De Monte bPietatis, Cambio, Con-
tractu Societatis, Locatione, Conductione,

Pignore, Hypotheea, Fidejufſoue, Tran-
ſa⸗

ee

Ryt
ne

inng
tommid,.
Lodin
19
& ir
3 . la.
191
e. 191

nde
ito,
,

ſactione, Mandato, Depoſito, Commoda-
to, Precario, . . 238

TRACTATIIS X.
De Religione, & Vitiis ei oppoſitis.
Ex Secunda Secundæ,
Ex/ m. I. De Eſſentia Religionis & objecto. 247

Exgm. II. De Actibus Religionis. = 248
Exam. III. De Voto. . 252
Egam. IV. De Juramento, Perjurio, Mendacio,
Sacrilegio, & Maledictione. - 257
Exam. V. De Horis Canonicis, & celebratio-
ne Feſtorum. - . 261
Exam. VI. De Vitiis oppoſitis Religioni, ni-
mirum Superſtitione, & ſpeciebus ejus, ac
tentatione Dei. ⸗ . 275
Excam. VII. De Simonia. . 278

TRACTATIIS XI.
De Sacramentis in communi, & in ſpe-
cie de Baptiimo & Confirmatione.
Ex Tertia Parte.
Exam. l. De Eſſentia Sacramentorum. 296
Exam. II. De Sacramentorum Novæ Legis ef-
fectu prineipali, qui eſt gratie. - 293
Exam. III. De effectu ſecundarxio Saeramento⸗

rum, qui eſt character. - 301
Exam. IV. De intentione conficientis, & reci-
pientis Sacramentum. ⸗ 303

ℳ. „ 1 Ezxam

Exam. V. De Baptiſmo.
Exam. V. De Confirmatione. 8 322

TRACTATUS XII.
De Euchariſtia.

Ex eadem Tertia Parte.

Exam. J. De eſſentia & inſtitutione Eucha-
riſtiæ. . - - 323
Exam. II. De materia remota Euchariſtiæ, 327
Exam. III. De præſentia Chriſti in Euchari-

Exam. IV. De forma, effectu, uſu, & Mini-
ſtro Euchariſtiæ. - 335

Exam. V. De Euchariſtia ùt Sacrificium eſt. 354

TRACTATUS XIII.

De Sacramento Pœnitentiæ.
Ex Tertia Parte.
Exam., I. De Eſſentia, partibus, & neceſſitate

Pœnitentiæ. - - - 367
Exam. II. De effectu Pœnitentiẽ?. - 370
Exam. III. De Contritione. - 372
Exam. IV. De Confeſſione, & ejus neceſſitate. 376
Exam. V. De Miniſtro Confefſionis. 381
Exam. VI. De qualitate Confefſionis. 388
Exam. VII. De ſigillo Confeſſionis. 392

Exam, VIII. De Satisfactione. 2 396
TRA-

loche.

332

,
knchar.

1921

551

Mai.
335

ltate

TRACTATIIS XIV.
De Cenſuris, Caſibus reſervatis, In-
dulgentiis, & Extrema Unctione.
Ex ſupplemento Tertie Partis.
Exam. I. De Cenſuris in genere, & in ſpeeie. 403

Exam. II. De Caſibus reſervatis. - 431
Exam, III. De Indulgentiis. = 456
Exam, IV. De Sacramento Extremæ Unctio-
nis. - - 461

TRACTATUS XV.

De Sacramento Ordinis.
Sx Supplemento Tertiæ Partis

Exam. J. De prima Tonſura. - 464
Exam. II. De Ordine in genere. ⸗469
Exam. III. De Ordinibus minoribus. 478

Exam. IV. De Subdiaconatu & Diaconatu. 483
Exam. V. De Ordine Presb/teratús ſeu Sa-
cerdotii. - — 490⁰
Exam. VI. De Miſſa. = 497
Exam. VII. De Miſſæ abru- ptione, interpola-
tione, partium omiſſione. = 502

TRACTATUS XVI.
De Sacramento Matrimonii.
Ex Supplemento Tertiæ Partis.

Exam. L. De Matrimonio, uͤt eſt in offieium
naturæ, & ùt eſt Sacramentum. 505
Exam.

Exram. II. De Matrimonio quantum ad ſpon-
ſalia. - = 509

Exam. III. De Conſenſu. . 520
Exam. IV. De indiſſolubilitate Matrimonii. 526
Exam. V. De Impedimentis matrimonii in

generali. . - 536
Exam. VI. De Impedimentis dirimentibus in-

Exam. VII. De quibusdam Matrimonio ſuper-
venientibus, vel ei annexis, uti eſt forni-
catio ſuperveniens, redditio debiti, biga-
mia, & illegitimitas filiorum. 585

9
0
vonie
nonii
tibus in
66
ioſiher.
Aloni.
, dr

=
S==

(0) 860 1
2è
I R C A

PROG&MIALEM

EX
EXAMINE UNICO
De Requiſitis in Confeſſario.

S I. Quid eſt cura animarum?

Pst obligatio prædicandi ac docen-
di “ ue ad ſalutem ſunt ne-
& ceſſaria, ac tollendi morbos ani=
mæ adminiſtrando Sacramenta.
Et hæc cura eſt duplex, una Ordinaria, quæ
competit ex vi officii, v. g. Epiſcopis, Paro-
chis &c. re⸗ delegsta, uti eſt in Religioſis.
DQuid eſt Confeſſo?
Reſp. Eſt Egüags & Sacramentalis aecuſatio
de peccatis propriis poſt Baptiſmum eommilſ-
ſis, ad eorum veniam virtute Clavium obti⸗
hendam coram Sacerdote facta.
D. 3. Quid eſt Confeſſarius?
Reſp. Eſt Sacerdos habens FPoereſiatem Cla⸗

vium. ,
A Q4

2 7? vact. L. Procmial,

D. 2. Quid eſt poteſtæs Clavium?
Reſz. Eſt poteſtas ligandi & ſolvendi, quâ
Judex Eccleſiaſticus dignos recipere, indignos
excludere debet à regno.
Circa quam nota, quòd SS. Trinitas, ſeu
Deus habeat Claves auctoritâtis, Chriſtus-
claves excellentiæ, Eccleſia, ſeu miniſtri ejus
elaves miniſterii.
Dicitur autem poteſtas ligandi & ſolvendi:
quia dignus abſolutione, ſeu verè pœnitens,
à vinculis peccatorum ſolvitur; indignus liga-
tur, ſeu manet ac relinquitur ligatus. Vel,
ùt ait S. Th. ſolvit Sacerdos, in quantùm pec-
cata dimittit: ligat, in quantùm non abſolvit,
ſed ligatos oſtendit: ſolvit à pœna, quam re-
mittit: ligat ad pœnam, quæ remanet, &
quam imponit.
Porrò poteſtas clavium alia eſt ordinis, alia
jurisdictionis. Prior eſt quid phyſicum, &
cuivis Sacerdoti datur in ordinatione; poſte-
rior vero eſt aliquid morale, daturque tunc;
quando quis in Confeſſarium deputatur, ei-
que ſubditi afſignantur.
Q. 5. Quid ergo eſt Jurisdictio?
Reſp. Eſt poteſtas quædam moralis, ſeu aus
Goritas ferendi ſententiam in foro conicien-
tiæ in ſubditum.
Q. 6. Dic etiam, quare in plurali vocentur
claves, ceùm ſit una clavis, quæ aperit, & quæ claudit

Rep. Cum S, D, vocari in plurali claves ex
com-

ſe inn
abel en
1

„ lrer
1 dller:

Acton
Aad

/7
ℳ

De Requiſ. in Confeſſario. 3
comparatione ad diverſos actus quorum unus
eſt judicium diſcretionis de idoneitate confi-
tentis, ob quam poteſt ſolvi, & ad regnum
recipi; vel de inidoneitate, ob quam ligatur;
& à regno Dei excluditur, ſeu regnum ei non
aperitur. Alter adus eſt ipſa actualis abſo-
lutio, ſeu apertio regni, aut receptio ad reg-
num, vel excluſio ab illo.
Ubi obſervandum, quòd S. Th. Clavem
aliam vocet clavem ſcientiæ, aliam clavem po-
teſtatis. Per Clavem fcientiæ non intel-
ligitur ſcientia in quovis Confeſſario requiſita,
ſed ipſa poteſtas cognoſcendi, inquirendi, ju-
dicandi dignum vel indignum abſolutione. Per
Clavem poteſtatis intelligitar ipſa authoritas
abſolvendi vel retinendi peccata; admittendi
vel excludendi à regno. Poteſt etiam diſtin-
gui, quòd alia ſit clavis ordinis, alia jurisdi-
Gtionis. Prima eſt ipſe character Sacerdota-
lis, ſeu poteſtas ordinis, nimirum ſuper cor-
pus Chriſti Verum in Euchariſtia conſecran-
dum, quæ datur in ordinatione. Altera eſt
poteſtas Jurisdictionis, nimirum fuper corpus
Chriſti myſticum, in ordine ad abſolvendum,
quæ datur, dum quis in Confeſſarium depu-
tatur, ùt paulò antè dictum eſt Q. 4. & 5.
Ex his colligitur, quid ſit hoc vel illud di-
Gum aut factum ſubſicere clavibus Eccleſiæ?
eſt enim idem, ac ſubjicere judicio Confeſſa⸗
rii, ac poteſtati ligandi & ſolvendi per Sacra-
mentalem Confeſſionem.

A 2 r.

4 Tradt. I. Proœmial.
OQ., 7. Quid eſe Approbatio?

Reſp. Eſt authenticum teſtimonium idoneĩi-
tatis in ordine ad excipiendas confeſſiones.
Hæc approbatio datur Religioſis ab ordinario,
jurisdictio verò à Papa, utraq; aliis Sacerdotibus
ab ordinario, quippe cui imediatè ſubjiciuntur.

y. Quibus virtutibus Confelſarius debet
ſſe inſtructus, ut dignè animarum curam gerat:
Reſp. Omnes quidem, ſed potiſſimùm ſex
in eo virtutes reſplendeſcere debent.
Prima eſt Integritas mentis, ut ſit mundus
in conſcientia, nullâ cenſurâ innodatus.
Nec tamen propter hoc eſt de præcepto
quamvis ſit de conſilio) ut aliquis exiſtens
in mortali confiteatur, priusquam excipiat-
conteſſonem; ſed ſufficit elicere contritionem:
quia de hoc nullum extat præceptum ſive di-
vinum, ſive humanum: ſicut extat præeceptum
in Trid. de præmittenda confeſſione ante con-
fecionem Sacramenti Euchariſtéæ, ut viderf
poterit infrà Tract. II. Exam. 4. q. 4.
Secunda virtus eſt manſuetudo: quia Confeſſor
comparet tanquam agnus Dei, qui tollit pec-
cata mundi.
Tertia eſt humilitas, quàâ etiam ſe ipſum peceato-
rem agnoſcat, ſibique, as ſuis viribus diffidat.
Quarta eſt charitas, quæ eſt vinculum per-
fectionis. Coloſl. 3.
1 LQuima eſt Juſtitia, quàâ dignos ſolvat, in-
dignos liget: sogâtque pœnitentem, ut faciat
aG

, ,
4 et

epto
kens
kem:
di.
fum
on.

gerl

eor
ler

(4
.

,.
N.
1

1
4

De Requiſ. in Confeſſario. 5
ac reſtituat, quod ex juſtitia debet: ne ſe in-
juſtitiæ reum faciat.
Sexta eſt oratio, ſeu ſedulitas in orando.
Ex dictis & dicendis patet, quid ſit reſpon-
dendum ad

Q. 9. Quæ & quot ſunt (præter poteſtatem
abſolvendi) requiſitæa ex parte Cenſeſſarii, ut debite
boc officium adminiſtret?

Reſponderi enim ſolet tria eſſe, quæ ſunt Scientiæ
ſaltem medioeris. Prudentia & Bonitas, quæ idem
eſt, ac jam explicata mentis Integritas, com-
plectiturque prædictas virtutes. Ratio: quia
ſine his tantum offieium debitè adminiſtrari ne-
quit. Quibus adde, quòd etiam implorare-
debeat aſſiſtentiam Spiritůs Sancti.
Dixi: Scientia ſaltem mediocris. Duplex enim
in præſenti ſcientia eonſiderari poteſt. Una-
eminens & perfecta, altera mediocris & ſuffi-
ciens. Prima, etſi ſit optima, non tamen ab-
ſolutè eſt neceſſaria; altera verò omnibus ne-
ceſſaria eſt, & ſufficit.

OQ. 70. Peccatné ergo mortaliter Confeſarius
line requiſita ſcientia fungens oficis?
Reſp. Affirmativè cum S. Th. opuſe. 65. ubi
ex ſententia Salvatoris adducit illud: Si cæcus
cæcum præſumat ducere ſecum, in foveam primus du-
dtor cadit, inde ſecutor. Ex quo patet ratio: quia
ſe & pœnitentem exponit periculo lapsus in fo-
veam damnationis perpetuæ.

A 3 Z. 17.

6 Trabl. I. Proœmial.
Q. 17. Sed quid ſi quis dubitet de ſua capaæ-

citate?
Reſp. Poteſt ſtare judicio Examinatorum, qui
eum cenſuerunt idoneum, ſeu approbârunt,,
Ita communiter DD.

D. 72. Quid ſentis de eo, qui ſtudiosd
quærit ignorantem C& ſlupidum Confeſarium? Vel de
saſu, in quo non eſt alius?
Reſp. Ad I. p. Talis peccat graviter illi con-
fitendo: quia videtur eſſe indiſpoſitus, cùm
videatur velle tegere peccatorum ſuorum gravi-
tatem. Præterea talis cooperatur peccato il-
lius Confeſſarii confeſſiones audiendo mortali-
ter peccantis.
Reſp. ad 2. p. Juxta S. Antonin. tres ſunt ca-
ſus, in quibus imperitus Confeſſarius excuſa-
tur.
Primus eſt: ſi confitens eſt ſibi ipi valdè ſuf-
Riciens ad peccatorum ſuorum gravitatem cum
omnibus circumſtantiis Confeſſario explican-
dam, éſtque vir timoratæ conſcientiæ.
Secundus eſt: quando confitens eſt perſona-
piritualis ſolita ſæpius confiteri, & communi-
ter ſolis venialibus ſubjacet.
Tertius eſt: quando pœnitens eſt in articulo
mortis, & non adeſt alius Confeſſarius præter
imperitum.
Addi poteſt, idem eſle de caſu (extra ar-
tienlum mortis) quò non eſfſlet copia peritio-
rum Coneſſariorume
. . 73*

Mn

C

1lnuren

a,

lionn.
cN.
grari.
to l

Nrtali.

ht .
Neula⸗
E.
ncue
lcall⸗

fſona.
muni⸗

De Requiſ. in Confeſſario. 7
D. 73. Quotuplex eſt offcium Confeſſarii!

Reſp. Eſt triplex: ſcilicet Judicis, Dectoris „
& Medici. Ut Judex non tantùm debet diſcer-
nere peccata quoad ſpeciem & numerum, ſed
etiam (dr Theologi loquuntur) diſcernere-
inter lepram & non lepram, id eſt, inter peccatum
& non peccatum, & inter lepram & lepram, id
eſt, inter peccatum mortale & veniale. De-
bet item cognoſcere circumſtantias ſpeciem-
mutantes, & intra eandem ſpeciem notabiliter
aggravantes, vel diminuentes: interdum (uͤt
mox dicetur) pœnitentem examinare; deni-
que ſententiam ferre abſolutionem dando, vel
denegando aut differendo: pœnitentiam etiam,
& (ſi caſus petat) onus reſtitutionis impo-
nere. Ut Doctor debet pœnitentem inſtruere-
in myſteriis præcipuis fidei, in reformanda-
conſcientia, ac in requiſitis ad Confeſſionem.
Ul Medicus debet pœnitenti præſcribere medi-
cinam Salutarem, & antidota dare peccato-
rum.

AQ. 14. Teneturnè Confeſſarius ſemper in in-

dividuo judicare, hoc vet illud eſt mortale, illud
veniale?

Reſp. Neg. Quia illud eſt moraliter impoſſi-
bile: nam etiam viri doctiſſimi vix interdum-
tam exact judicare poſſunt; ſufficir ergo, G
ſciat illud eſſe tale ex genere ſuo. Neque an-
gatur Confeſſarius, ſi es momentõò, quò pœ-
nitentiam injungere vult & abſolvere, ſine ſua
A 4 cul⸗

8 Trabt. I, Proœmial.

culpa non habeat diſtinctam ſingulorum pec-
catorum memoriam: quia hoc in Confeſſione
præſertim longa videtur impoſſibile. Hinc ſuf-
ſicit, quòd recordetur majioris partis peceato-
rum, & cognoſcat ſtatum pœnitentis. Uade
ſi pœnitens confiteatur peccata mortalia, quæ
nec ipie, nec Confeſſor dignoſceret, ſed tan-
tùm putaret eſſe venialia, valida eſſet confeſ-
ſio & abſolutio: quia nibil deeſſet, quod ad
valorem Sacramenti requiratur.

Q.75. Teneturnè Confeſſarius pœnitentem
examinare ?
Reſp. Si viderit pœnitentem in aliquibus de-
ficere, tenetur vi officii, ſecus non: quia hoc
eſſet multiplicare entia ſinè neceſſitate. Si
autem pœnitens planè taceret (t quidam ru-
ſtici) debet eum brevibus & diſcretis quæſtio-
Mibus adjuvare, præſertim circa illas materias,
in quibus præſumit talem peccare; in materia
tamen lubrica non multùm ſe detineat, nec
ad particulares modos deſcendat, ne
paretur laqueus animabus. .

Sgeee 6es See

—
Dtun .

liget

becezt
Ulce

4, gue
dtan.

dod ad
en

lsde.
hoc
di
nrr.
elio⸗
eris,
Neria

lec

ne

De Conſciæntia. 9
CIRCA

TRACTATUM II.
ðPRO GkMIALEM

De Conſcientia.

Ex Ewam. I.

De Conſcientia ùt ſic, & in ſpecie de
erronea & dubia.

. DQ. 7. Quid eſt Conſcientia!
Reſp. LSt dictamen rationis, ſeu judicium intelle-
— ctus practici, dictans, quid bic & nunt ſit
agendum vel omittendum. Ly bic & nunt idem eſt,
ac penſatis omnibus circumſtantiis. Er dif-
fert à ſyndereſi, quòd hæc dictet in commu-
ni & univerſali, quid agendum ſit vel omit-
tendum. Eſt autem ſyndereſis habitus pri-
morum principiorum practicorum, ubi ſunt:
Bonum eſi faciendum, malum fugiendum. Quod tibi
non vis fieri, alteri ne ſeceris. &c.

D., 2. Quotuplex eſe Conſcientia?
Reſp. I. Ex parte objecti eſt Kecta, ſeu bo-
na & vera: & erronea, ſeu mala & falſa. Pri-
ma eſt, quæ revera attingit veritatem, boni-
tatem ſeu rectitudinem operationis: ſeu quæ
judicat bonum, quod in re eſt tale: & judi-
cat malum, quod in re tale eſt. Altera eſt,

Au revera non attingit objectum, uůt eſt in

A 3-—— ſe

—

2 olar, Gaz AAcs

10 Tract. H. Proæœmial. Exam. I.

ſe, ſed judicat bonum malum, & malum bo-
num.
Reſp. 2, Ex parte aſſensůs dividitur in Cer-
tam, probabilem ſeu opinativam, & in dubiam, ae
ſerupuloſam. Conſcientia certa eſt, quæ abſque
omni prorſus formidine oppoſiti, & ex moti-
vis certis judicat hoc eſſe bonum illud eſſeæ
malum. Probabilis eſt, quæ quidem determi-
natè judicat, hoc eſt bonum, hoc eſt malum;
attamen cum formidine oppoſiti, & ex moti-
vis ſolũm probabilibus. Dubia eſt, quæ ſus-
pendit judicium ſeu aſſenſum circa bonitatem
ac malitiam objecti, nulli partivdeterminatæ
adhærens: nec dicit ita, nec von. Scrupulo-
ſa eſt, cùm quis uni parti adhæret, ſed ex le-
vibus & inanibus, iméô ſæpe nullis ratiunculis.

OQ., 3. Conſcientia erronea, ac error quo-
tuplex eſi, & obligatne?
Reſp. I. Eſt duplex nimirum vincibilis,
ideéôque culpabilis; & invincibilis, ac ideo in-
culpabilis. Error vincibilis eſt, qui potuit &
debuit adverti, ſeu qui adhibitô ſtudiò, dili-
gentiâ vel aliorum conſilié potuit vinci: &
hic à culpa non excuſat, ſive ſit ignorantia
juris, ſive factt. Error invincibilis eſt, qui
vel oritur ex omnimoda inadvertentia, & ob-
livione naturali, ſeu omninò involuntaria: vel
ſi habuerit adjunctam advertentiam, attamen
adhibité etiam ſufficiente ſtudiò, diligentiàâ &
conſiliò vinci aut deponi non potuit. Et hic
. „ 7 7 lns ad. zeαEE-

„: . 97

. .7
vord ases S s AsAn ren
„ „– 47/7 – . ₰₰
N Leb b cæardb w.ε⁰.⁰ ℳ4

uure
N

NA

.,.

—

—
elone

tur in
lien ,4
1ſn
4 not
licd ele
lenni.
un;
elnotl
le ,u.
itaten
inntæ
Upult
erle⸗
colis,

M⸗

hllis,
oin⸗
git
dil.
tantt

)

.

De Conſcientia. 11

error eſt omnino inculpabilis, potéſtque etiam
vocari ſpeculativus.
Reſp. 2. Probabilius eſt, quöd concientia
erronea, iive ſit vincibilis, ſive invincibilis
(modò non ſit depoſita) dictans determina-
tè aliquid eſſe præceprtum vel prohibitum,
cuùm tamen non ft, obliget ad ſui ſequelam
ſub tali peccato, puta mortali, vel veniali, &
ejuſdem ſpeciei, quale per conſcientiam pro-
ponitur. Ita S. Thom. 1. 2. q. 19. a. 5. Et
ratio eſt: quia operari contra præceptum,
quod revera eſt, vel eſſe certò ac firmiter ex-
iſtimatur, eſt peccatum.
D. 4. Qugnam eſt diſßferentia inter conſci-
entiam erroneam invincibilem, C& ronſcientiam
rectam?
Reſp. S. D. q. 17. de verit. a. 4. inquiens:
Recta ligat ſimpliciter & per ſe, erronea autem ſecun-
dum quid & per acciens: dico autem ligare ſimpliciter;
quia ligat ſimpliciter, & in omnem eventum; erronea
autem ligat ex ſuppoſitione, & ſub conditio-
ne, quod credatur eſſe reca. Cæterùm differen-
tia inter conſcientiam erroneam invincibilem
& vincibilem hæc eſto, quòd licèt obliget utra-
que, prior excuſet à peccato, non item poſterior.

DQ., 5. Ergone tunc duplex cowmittitur pec-
catum, unum numirum non deponendo illam con-
ſcientiam, alterum v. g. mendacit?
Reſpy. Eſſe unum peccatum. Ratio: quia ig-
noratia non eſt formaliter peccatum, ſed cau-

la

12 Trac”. II. Proœmial. Exam. I.

ſa peccati, Poteſt tamen interdum eſſe ſpe-
ciale peccatum, ut ſi quis ignoret ea, quæ
omnino ſcire tenetur.

6. Sed ſi quis erroneò judicaret ſe tene-
ri ad aliquid impoſſibile, v. ge incarceratus
ad audiendam Miſam?

Reſß. Non peccaret. Ratio: quia impoſſi-
bilium non eſt obligatio; error ergo debet
eſſe circa materiam poſſibilem.

Q. 7. Quid dicis ad bunc caſum: Sacer-
dos erroneé judicat ſe eſſe excommunicatum, &
tamen celebrat, peccatnè peccaté ſacri-
legii, & ſiene irregularis
Reſp. r. Eum eſſe ſacrilegum, cum ſe ju-
dicet eſſe indiſpoſitam, licèt erroneè, eſt enim
affectus ita: volo celebrare, ſive ſim excom-
municatus, ſive non,
Reſp, 2. Eum tamen non fieri irregularem,
Ratio: quia pœna non incurritur, niſi agatur
contra legem veram, & non ſolùm putatiti-
am: irregularitas autem eſt ſaltem quaſi pœ-
na. Ex his ſequitur I. Judicans ſe jocosè
mentiendo peccare mortaliter, ita peccabit
mentiendo jocosè.
2. Si quis laborans nihil habeat præter pa-
nem & parum laridi, ac judicet ſe non aude-
re comedere, comedendo peccabit.
3. Putans eſſe jejunium, quando non eſt,
peccat, ſi non jejunet.

4. Si

kadi
t

Ne
3

laen
Mr
t ee
Mh

N

l
—
in eſe,
4 ,

ſt,

impo.
d dede

Gerr.

1,0

lle.
ſtenimn
licom⸗

lurem,
2gatur
rutiti
übe.
ens
ectti

Leſ⸗
00ℳ

De Conſcientia. 13

4. Si infirmus putet ſe teneri ad Miſſam
audiendam, quamvis non teneatur, ſi tamen
poſſit, etiam cum gravi incommodo, non au-

diendo peccabit.
5. Qui rem ſuam etiam invincibiliter pu-
tat eſſe alienam, eam tutò nequit retinere.

Q. 5. Conſcientia ſubſequens vitiatne actum?
Reſp. Non vitiat, ſi actus bona fide factus
ſit; ſecus ſi malà fide. Ratio patet.

Da 9. MQuid eſt Conſcientis vincibiliter er-

ronea?
Reſp. Si ignorantia eſt vincibilis, etiam con-
ſcientia eſt vincibiliter erronea; ignorantia
verò dicitur vincibilis, dum aliquis tenetur
ſcire, & poteſt ſcire, & tamen non ſcit. De
hac ignorantia infràâ redibit ſermo, cùm age-
mus de cauſis involuntarii, Tract. 3. Exam. I.
q. 15. & ſeq.
Porrò tria ſunt, quæ homo ſcire tenetur,
ſine quibus actus humanos exercere non po-
teſt.
Primum: Quilibet homo tenetur ſcire arti-
culos fidei: quia qui non crediderit, contemnabitur.
Secnndum: Debet homo univerlſalia juris na-
turæ præcepfta callere, ad quæ præcepta De-

calogi reducuntur.

Tertium: Ea, quæ ad ſuum officium propriè
ſpectant, quilibet ſcire tenetur. Sic quilibet
fidelis præcepta Eccleſiæ, Curatus ſuos caſus,
Medicus, cauſidicus, Procurator, Keligio-
uS „

14 Tract, U. Proæmial. Exam. I.

ſus, &c. ſub mortali tenentur ſcire ea, quæ
ad eorum oſſicia ritè exequenda reſpectivè ſci-
tu neceſſaria ſunt.

Q. 70. Quotaplex eſt dubium, aut con=
ſcientia dubia?
Reſp. Conſcientia dubia vel dubium dividitur
primè in dubium poſitivè & negativè tale, Pri-
mum eſt, quando ex æqualibus mediis & mo-
tivis poſitivis pro utraque parte pugnantibus
ſuſpenditur judicium. Secundum eſt, quando
judicium ſuſpenditur ex nullius mocifi pro
utraque parte apparentia.
Dividitur Secunds in dubium ſpeculativum
& practicum. Primum eſt, quod procedit mo-
dé univerſali & abſtractô, ůt ſi abſolutè quis
dubitet, an in die jejùnii liceat veſci ovis. Præ-
cticum eſt, quando dubitatur de operatione
hic & nunc exercenda, ut ſi quis dubitet, an
in hoc loco, vel tempore id liceat.
Dividitur tertis in dubium juris, & dubium
facti, ut dum dubitatur de jure ſeu lege, an
extet, vel de ipſo facto.
Dividitur quartò in dubium vincibile, quod
eſt culpabile; ac invincibile, quod eſt incul-
pabile. Cujus intelligentia patet ex dictis de
errore in Reſp. 1. ad q. 3.
Dividitur quintò in dubium rationabile, or-
tum ex ratione non futili, ſed prudente: &
irrationabile, quod nullâ, vel non prudente
ratione nititur;

.

te e
1

et, an

Cabiumm
ge, 1

e, gol
iner
dblee⸗
eneN

6*
M 6

8

De Conſcientla. 15

Q., 1. Licetné agere cum Conſcientia pra-
tae dubia?
Reſp. Non licet. Ratio eſt evidens peccan-
di periculum. Unde agens cum conſcientia
practicè dubia peccat peccatô ejuſdem ratio-
nis, cujus rationis eſt peccatum, de quo du-
bitat. Licet tamen agere cum conſcientia ſpe-
culativè dubia, dummodo aliquis ſe in praxi
reſolverit. Ratio: quia cum tali dubio ſpe=
culativo ſtat certum & rectum judicium de
honeſtate actionis. Cæterùm nequit hoc du-
bium deponi temerè & pro libitu, nec ad le-
vem aliquam ratiunculam, ſed ex rationabili
fundamento.
Hæc autem fundamenta ſunt. I. Anthoritas
D D. & exemplum virorum timoratorum. 2.
Rationes ex principiis moralibus deſumptæ,
ex quibus formatur tatio præcisè probabilis.

Q., 72. Danturnè univerſalia quædam prin-
cipis ac Regulæ Juris, juxta quæ conſcientis
dubia (vel etiam erronea) poſſit reformari?
Reſp. Dantur, & ſunt imprimis illa univer-
ſaliſſima principia: Quod tibi non vis fieri, alteri
ne feceris, Quod tibi vis fieri alteri feceris. Præter
hæc ſunt alia adhuc principia ac regulæ Juris
Canonici ex prioribus deductæ, quarum
Prima eſt: In pari delicto vel cauſa potior eſt condi-
io poſſilentis? quia poſſidens (bonâ fide) ultra
jus dubium proprietatis, in quo ambo ſunt
Pares, habet etiam jus poſſeſſionis, quò alter
Ca⸗

16 Tradl II. Proæmial. Exam. I.

caret. æterum hæc regula non tenet extra
materiam juſtitiæ in materia aliarum virtutum;
ſed ibi tenet illud: In dubiis tutior pars eſt ſeinn
eligenda. Et eſt Regula.
Secundæ: In dubiis pars tutior eſt eligenda. Tuti-
or, inquam, non comparative, quia aliàs hæc re-
gula rariſmſimis materiis poſſet applicari, rarò
enim utraque pars eſt tuta; ſed adverſative, id
eſt, cujus oppoſita non eſt tuta.
Tertia: Cùm partium ſeu litigantium jura ſunt ob-
ſcura, reo ſavendum eſt potins, quàm actori. Quæ
vera eſt tam in cauſa criminali, quàm civili,
& fundatur in jure poſſeſſionis, quò reus acto-
rem excedit. Excipitur cauſa actoris pia &
favorabilis, ùůt matrimonium, dos, libertas,
teſtamentum: tunc enim favendum eſt pori-
us actori.
Quarta:? Inſpicimus in obſcuris, qꝗuod eſt veriſimilius „
vel quod plerumque conſue vit fieſi. Ut contraxit
quis cum vidua, & longé tempore habitavit
cum illa quæ dicit ſe non eſſe cognitam, in
hoc obſcuro vidua præſumitur eſſe cognita:
quia ſic in matrimonio conſuevit fieri.
Quinta: In obſcuris minimum eſt ſequendum. H&e
regula locum habet I. in pœnis, juxta illud:
In pœnis benignior eſt interpetratio facienda. 2. In
dubio de quantitate injungendæ pœnitentiæ:
unde in hoc præſtat errare in mediocritate, a
quàm in exceſlu. 3. Cùm quis in conſcientia lbi⸗
perplexus eſt, inter duo mala celigat minus:
unde eſt regula l
Sexta

a Nep⸗

l.

—
kenet ien
N Virtute⸗

1 bans

4 UI
hecn.
li, rari
ſone il

A ſur s.
i. Oe
m cinit
elgao.
8 pin 8
lbertas,
poti⸗

hinlus,
CoNraxit
ubitarit
tam, in
Cogbit
nn He
aa i
l. 401
enitet
ſüane,
oliti
ne

erd

De Conſcientia. 17

Sexta: Ex duobus mælis eligendum eſt minus, in-
tellige de malis pœanæ & Damni; non de malis
culpæ: de hoc enim procedit illud: Non ſunt
facienda mala (etiam minimaꝰ*) ut eveniant bona.
Septima: Dubia ſunt in meliorem partem interpre-
tanda, ſaltem negativè, id eſt, in non pejo-
rem: quia quilibet habendus eſt bonus, do-
nec probetur malus.

DQ., 73. Quid ſi quis Aubitet, eæn ſit pec-

catum ſimpliciter ſive mortale, F ve veniale,
& eum tali dubio operent?
Reſp. Cùm in praxi communiter repræſen-
tetur aliqua malitia gravis aut levis, hinc ſi
tali dubitanti repræſentetur gravis malitia
ſaltem confusè, vel ejus periculum, peccat
mortaliter. Ratio eſt: quia vel adeſt cogni-
tio & alia requiſita ad peccatum mortale, vel
quia ſe exponit periculo. Si autem repræſen-
tetur levis nialitia, vel non appareat pPericu⸗
lum peccati mortalis, non peccat, niſi venia-
liter. Quòd ſi quis ita affectus ſit, ſive mor-
tale ſit, ſive veniale, peccat mortaliter: quia

amat periculum.

rg. Aliquis perplexus propter contræri-
as quasdam obligationes, putans v. g. ſe eſſe obligatum
ad non deſerenaum aægrotum, & audiendum
ſacrum die feſté, quid faciet?
Reſp. I. Exquiret aliorum conſilium, ſi
poſſit. .
Keſp. 2. Si hoc non poſſit, quia v. g. ſolus
8

18 Trast. II. Proæmial. Exam. I.

eſt, conſideret, quantùm tempus & res pati-
tur, quodnam ex duobus malis ſit minus ma-
lum. In caſu autem minus malum eſt mit-
tere ſacrum, quâm deſerere ægrotum: quia
præceptum audiendi ſacrum eſt affirmativum
& Juris Eccleſiaſtici; præceptum non deſeren-
di ægrotum autem eſt negativum & Juris na-
turalis. .
Reſp. 3. Si putet utrumque æquè graviter
malum, agat, quod velit, nec in ullo pecca-
bit: quia tunc deeſt libertas. Ità Metzger,
Sporer, & alii. Ex his
Inferes I. Practicè dubitans, an per ſe mor-
tale commiſerit, vel non, vel an commiſſum
confeſſus fuerit, nec ne, tenetur ſe accuſare
ſub dubio.
2. Dubitans, an excommunicatus ſit, tene-
tur ſe gerere ut excommunicatum.
3. Dubitans, an caſus ſit reſervatus, non
poteſt ab eo abſolvere.
4. Dubitans, an die Jovis vel Sabbati trans-
acta ſit media nox, tenetur à carnibus abſti-
nere.
§5. Dubitans de voto, ejusque obligatione,
tenetur votô. .
6. Dubitans de poteſtate Prælati, tenetur

ei obedire.
7. Dubitans, an Beneficium ſit nimis tenue,
tenetur horas recitare.
8. Dubitans de valore Matrimonii, non

poteſt petere debitum.
* . 9. Mer-

ncnn
ltun

WH
N
Pte e
lla e

—
—

41. De Conſcientia. 19

H Elt: 19
iam 9. Mercator dubitans de Juſtitia contra.
lemmnnn ctùs, non poteſt eum firmare.
nel i Ratio horum eſt evidens periculum.
tm.
natie BFBEyy Exwam. II.
nbelen De Conſcientia Scrupuloſa.
Mti; Q., . Muid eſt Scrupulus, & quetuplex?
ierzite Reſy. Scrupulus eſt levis quædam ratiancu-
her la, ſuſpicio, & exiguum argumentum, formi-
Hg dinem & apparentiam peecati (ubi peccatum
non eſt) faciens, animum vexans & angens;
en cuſjus ſolurio non ſtatim apparet. Alius eſt
mihon ſpeculativhds, qui conſiſtit in fola cognitione.
aluau Alius pfacticus, qui verſatur circa actiones &
res agendas in particulari: & hic poteſt eſſe
tene⸗ vel de præteritis, vel de futuris, vel de præ-
ſenti.
o , 2. Licetne agere contra Serupulos &
Conſcientiam Scrupuloſam?
ttant Keſp. Licet agere contra Scrupulos cognitos
AN ùt tales: quia taliter operans habet adhuc
judicium certum & prudens de honeſtate ſuæ
tor actionis: hoc enim per Scrupulos non exclu-

ditur, utpote in quibus nullum eſt funda-
un mentum. .
O. 3. Maot ſunt cauſa Serupulorum?
e Reſp. Sunt variæ, Prima eſt, naturalis quo-⸗
rundam complexio frigida, melancholica, ti=
mida. Secunda, debilitas capitis orta vel ex
melancholia, vel ex nimiis vigiliis, abſtinen-
B 2 tiis,

20 Tract. U. Proæmial. Exam. II.

tiis, ſolitudine, &c. Tertia, permiſſio divi-
na in pœnam præcedentium peccatorum.
Quarta, tentatio Dæmonis. Quinta, Scrupu-
loſorum ſocietas & converſatio. Sexta eſt,
ignorantia, quâ quis diſcernere nequit inter
licitum & illicitum. Septima denique pertina-
cia proprii judicii.
De 4. Qus & guot ſunt Scrupulorum re-
media?
Reſp. Potiſſimùm ſeptem ſunt. Primum re-
medium, ſi ſcrupuli oriantur ex prima cauſa,
fiat vitiatorum humorum purgatio; ſi ex ſe=
cunda cauſa, ſubtrahantur occaſiones melan-
choliæ, & exhilarentur Spiritus honeſtis re-
creationibus. Secundum, Si ſcrupuli oriantur
exn 3. & 4. cauſa, optima medicina eſt devo-
ta ac continuata oratio, item generoſa reſi-
ſtentia diabolo facta. Tertium, ſi proveniant
ex quinta cauia, fiat ejus oppoſitum. Quar-
zum, ſi ex 6. vel 7. cauſa naſcantur, ſtudiò &
prudentiorum conſiliò fuganda eſt ignorantia,
& frangenda proprii capricii pertinacia. Quin-
tum, non ſæpius repetere eaſdem confeſſiones:
alioquin enim Scrupuli non extirpantur, ſed
nutriuntur. Sextum, ut Scrupuloſus nunquam
eonſenſum præbeat Scrupulis, ſed ſemper con-
traveniat. Septimum, ut conſiliis, quæ aliis
Scrupuloſis ſuggereret, ſi requireretur, ipſe⸗
met utatur.
Ex

1.
iſe

cator
„Kem.
it ine⸗
bertinz,

s ze⸗

N .
caul,
er ſa
elan.
e.
intot
ey.
feſi.
lunt
u.
1o&
ntis
.
ner

De Conſcientia. 21

Ex Exam. III.
De Conſcientia Probabili.
Q. T. Quid & quotuplex eſt Conſcientia,

vel Sententia probabilis?
Reſp. I. Probabile ſeu opinio, vel ſententis
probabilis eſt, quæ habet motiva & argu-
menta aliqua veritatem ejus ſuadentia, cum
formidine tamen alterius oppoſitæ opinionis.
Reſp. 2. Alia dicitur probabilis ab intrins
ſeco, id eſt à ratione: alia ab extrinſeco, id eſt
ab authoritate. Unde duo ſunt principia
probabilitatis, ſcilicet Ratio, ſeu rationes ac
motiva, à quibus deſumitur probabilitas in-
trinſeca. Deinde Authoritas, ſeu teſtimonia
Doctorum, à quibus deſumitur probabilitas
extrinſeca.
Notanda hic eſt differentisa inter ſententiam
probabiliorem, tutiorem, de minús tutam.
Probabilior eſt, quæ (eò quòd nitatur firmio-
ribus argumentis ſive ex ratione, ſive ab au-=
thoritate petitis) apparet conformior verita-
ti, ſeu verior. Tutior eſt, quæ magis rece-
dit à periculo peccandi. Vel juxta alios, quæ
favet præcepto, & ſtat pro legis obſervatio-
ne. Minus tuta eſt, quæ favet libertati con-
tra legem, & dictat actüm efſe licitum, ſeu
non imponit neceſſitatem abſtinendi ab actio-
ne, eſtque in periculo, ne ſaltem materiali=-
ter agatur contra legem.

B 3 Q. 20

Tradt. II. Prormial. Exam. III.

Z. 2. Eſiné licitum ſequi ſententiam veréè
vprobahilem dictantem aliquid licitè poſſe fieri?
Reſp. Dum home tenetur operari, poteſt
talem ſequi ſine peccato, dum facâ fufficien-
ti diligentiâ ipſi non occurrit alia probabili-
or. Ratio: quia talis agit, quod poteſt, &
ultra poſſe nemo tenetur. Hinc homo rudis
ad authoritatem pii & docti v. g. Parochi;
Confefſarii, & c. poterit ſibi formare conlſci-
entiam practicè veram, & illam ſequi. Po-
terit itidem puer vel puella ruſtica in defectu
Conlfeſſarii vel Parochi conſulere Parentes vel
alios, eòsque tutò ſequi, modô ſimiles non
quærant blandiri cuti. Ratio: quia ſi fortè
errarent, tamen excuſarentur ob ignoranti-
am invincibilem.

Q, 3. Licetnè ex duobus opinionibus æaaα
probabilibus utramlibet ſequi?
Reſp. Non licet; ſed debet eligi tutior. Ra-
tio: quia in dubiis tutior pars eſt eligenda;
ſed homo videns duas opiniones æqué pro-
babiles, eſt dubius, quænam ſit vera: Ergo
cùm ſciat unam earum neceſſariò debere eſſe
falſam) non poteſt tutàâ conſcientiâ eligere,
quam voluerit, ſed relicdà eâ, quæ favet li-
bertati, tenetur amplecti eam, quæ favet legi,
& hæc eſt tutior.
Q. 24. Licetnè ſequi Sententiam probabi-
lem reliltà probabiliori?

Reſp. Non licet: quia exponit ſe periculo
pec⸗

eriu

Ne

Ue

MI

fe:
„ pott
lucßeier
pkobabit.
oteſt, D
no nud
bndeni,
nlct
i do.
eean
Ntes ve
es No
ort

talll⸗

De Conſcientia. 23

peccandi, qui eam ſequitur; Qui autem amat
peritulum, peribit in illo. Eccl. 3.
Inferes 1. Quòd extra caſum neceſfſitatis
circa Sacramentorum ſubſtantiam Miniſter ſe-
qui debeat ſententiam certiorem, tutiorem
& probabiliorem: nec uti poſſit materiâ vel
formàâ probabili, incertâ vel dubiâ. Ratio: ne
Sacramentum exponat periculo nullitatis.
Inferes 2. quòd medicus vel chirurgus ob⸗-
ligetur per ſe loquendo applicare media certa
ac Probabiliora: ne ægrotum exponat periculo
mortis, vel ſaltem morbi diuturnioris. Item
Judex (quando opiniones verſantur circa
jus) tenetur ſequi probabiliorem: quia te-
netur rem adjudicare illi, pro quo ſtat pleni-
or probatio, fortior titulus, clarius jus, me-
lior conditio poſſidentis; hæc autem non ha-
bentur, niſi ubi eſt ſententia probabilior.
Inferes 3. Quòd Confeſſariug teneatur ſe-
qui ſententiam magis probabilem. Quia eſt
Judex & Medicus: ſicut ergo judex & Medi-
cus tenetur ſequi ſententiam probabiliorem,
ità & Confeſſarius.
Inferes 4., Confeſſarium non poſſe abſolvere
pœnitentem, qui juxta ſententiam minùs pro-
babilem fecit contractum in probabiliori ſen-
tentia Confeſſarii peccaminoſum, niſi ſit pa-
ratus corrigi: quia non licet ſequi ſententiam
probabilem in concurſu probabilioris, unde
pœnitens ille eſſet indi ſpoſitus. Tenetur igi-
tur cum monere & inſtruere de ſequela ſen-
B 4 ten-

24 Tradt. III. Eram. I.

tentiæ probabilioris: cui pœnitens tenetur pa-
rere: ægrotus enim tenetur amplecti certas
medicinas, & reus tenetur parere juſtæ ſer-
tentiæ judicis; Confeſſarius autem eſt Judex
ac Medicus pœnitentis.
Inferes 5. Quoôd Advocatus in judicio fori
externi poſſit ſalvâ conſcientiâ tueri ſententi-
am probabilem, etiam concurrente probabi-
liori: & ex æquè probabilibus utramlibet, ſeu
quam maluerit. Ratio: quia non fert ſen-
tentiam, nec decidit jus inter partes conten-
dentes ſicut judex; ſed ſolum proponit meri-
ta cauſæ locò Clientis, qui eſt actor & liti-
gans; ſed actor habet jus in foro externo ex-
onendi ſuas rationes probabiles: ergo etiam
licite hoc facit per Advocatum.

CIRCA
TRACTATUM III.
De Actibus humanis, & de vo-

luntario ac involuntario in iis reperto,
eorùmque Circumſtantiis, ac de Moralitate.
Ex Exam. I.
De Actibus humanis, & de voluntario
ac involuntario.

OQ. r. Quid eſt Actus humanus?

Reſp. Sie poſſe definiri: Actus humanu⸗ S enu⸗

(MNken⸗

1t wer
& lii.
10 ex.
ctlamn

De Adtibus Humanis. 25

voluntatis libere ex deliberato judicio hominis procedens.
uæ quidem definitio eſt intelligenda non de
Lcunue actione hominis; ſed quæz proce-
dit ex prævia rationis deliberatione, ut colli-
gitur ex ipſa definitione. Nam obſervan-
dum eſt triplex eſſe genus actionum ab ho-
mine elicitarum. Aliæ ſunt actiones conve-
nientes homini ſecundùm gradum genericum,
ſeu ùͤt animal eſt, & dicuntur ſecundum ſe
potiùs animales: quia ſunt ei cum brutis com-
munes, ùt ambulare, nutrire, creſcere, &c.
Aliæ ſunt actiones humang convenientes ho-
mini, ùt homo eſt, & ùt à brutis diſtinguitur:
quæ diſtinctio fit per hoc, quòôd homo per
rationem & voluntatem ſit Dominus ſuarum
actionum. Quod idem etft, ac agere ex præ-
via rationis deliberatione, ſeu habere facul-
tatem poſitis omnibus ad agendum requiſitis
actum ponendi vel non ponendi. Et per tales
actiones homo meretur vel demeretur, déque
illis data definitio intelligenda eſt.
Aliæ tandem ſunt actiones hominis, & ſunt„
quæ quidem ab homine procedunt, ſed in-
deliberatè: ut ſi quis abſque omni delibera-
tione aliquid oret, vel non advertens barbam
fricet. Ut hoc magis explicetur,

OQ. 2. Quid eſt voluntarium?

Reſp. Voluntarium eſt id, quod eſt à principis
intrinſeco cum cognitione ſinis.

B § OQ. 3⸗

26 Traét. UI. Exrxam. I.
DQD. 3. Wuomodo dißferunt voluntarium &

uberum? .
Reſp. Per hoc, quòd liberum non tantùm.
petat procedere à voluntate cum cognitione fi-
nis, ſed etiam requirat indifferentiam judicii,
&& facultatem ad poſſe agere vel non agere: ut
antè dicum eſt ad Q. I. Hinc omne liberum
quidem eſt voluntarium, non tamen è con-
tra: quia voluntarium eſt quid ſuperius, &
ideo latiùs patens.

DQ., 4. Wuotuplex eſt voluntarium?
Reſp. Aliud eſt neceſſauriun, quod procedit à
voluntate determinata ad unum, ùt eſt amor
patricę. Liberum aliud, quod eſt à voluntate-
ad utrumlibet indifferente, ut eſt amor viæ.
Aliud eſt formale, quod eſt à voluntate actu
influente. Virtuale aliud, quod eſt virtus &
effedtus prioris.
Aliud eſt, quod alicui eſt voluntarium phyſicè,
ut quod quis per ſe facit. Voluntarium moraliter
aliud, quod fit ex mandato, conſilio, &c.
Aliud eſt voluntarium voluntate propri4; vel
voluntate alienâ, ut ſi voluntas alterius mora-
liter habeatur pro voluntate propria.
Aliud eſt expreſum, quod actu formali vel ex-
preſsé à voluntate procedit. Iterpretativum-
aliud, quod fictione aut ſtatutô juris, vel per
Epikiam ſeu prudentüm conſiliò à voluntate-
procedere cenſetur.

a n*α S Ker m . cnn 124
2

/

foltan
1 in
elod
Uin

1

—

1 enih
nitonet,
n otei

ere in
berun
necon.

i 6.

97
ecie⸗
amo
ate⸗
,
n
&

ℳ,
lter
.
3, el
:
no

le⸗

ricß

De Adlibus Humanis 27

Aliud eſt voluntarium in ſe, quod in ſeipſo
terminat volitionem. Aliud in alio, ùt in ſua
cauſa vel ůt in continente, quod in ſe non eſt
formaliter volitum, ſequitur tamen ex alio ob-
jecto, quod eſt in ſe volitum.
Denique aliud eſt diectum, quod ex poſiti⸗
vo voluntatis influxu procedit, vel immedia-
tè, ut furtum à fure, vel mediatè, ut mors ex
porrectione veneni. Indirettum aliud, quod
poſitivè expreſsè à voluntate non Droccdit, ei
tamen imputatur, eò quòd habeat facultatem
& obligationem malum aliquod impediendi,
& non impedit.

DQ. 5. Luid eſt involuntariun?

Reßp. Involuntarium juxta Ariſtotelem eſt, Juod
vel vi, vel ignoratione agitur.

D. ⁶. Quot ſunt eauſæ involuntarii?
Reſp. Sunt hæ quatuor, ſcilicet Violentia-;
WMetus, Concupiſcentig, Ignorantia.

D. 7. Quid eſt Violentia?
Reſp. Eſt id, quod eſt à principio Ririnſtco, paſeg
non conferente vim.
Alia eſt violentia ſimpliciter talis, quâ agens
extrinſecum in paſſo totis viribus reſiſtente, 8&
conſideratis omnibus circumſtantiis ablolutè
reſpuente aliquid efficit vel impedit. Et hæce
violentia, quia tollit omne voluntarium, tol=
lit etiam omne meritum & demeritum ac Sa-
cramentorum validitatem. Alia eſt violentia-

ſe.

28 TRACZ. Wl. Exam. IJ.

ſecundum dlid talis, & eſt, quando voluntas in
his quidem circumſtantiis abſolutè vult, con-
ditionatè tamen illud non vellet, puta, ſi ta-
les circumſtantiæ deeſſent.

LQ. *. Quid eſt Metag?
Reſp. Eſt paſio, quâ refugimus malum futurum
cui reſiſti non poteſt.
Metus hic alius eſt levis, à Juriſtis dictus ca-
dAens in virum inconſtantem, ſeu perſonas meticu-
loſas à concepta ſententia facilè dimovibiles.
Alius gravis, ab iisdem Juriſtis dicus cadens in
virum conſtamem. Metus levis eſt, quò timetur
malum leve, vel grave ex cauſa levi vel impro-
babili. Metus gravis eſt, quò timetur malum
grave, qualia mala ſunt, mors, mutilatio;
enormia verbera, &c.

Ut autem metus ſit gravis advertendum eſt
ad hoc requiri. I. Ut grave malum à timen-
te apprehendatur futurum, non ex ratione le=-
vi, ſed valde probabili. 2. Ut is, qui ma-
lum illud minatur, ſit potens illud exequi. 3.
Quòd ſit ſolitus tales minas exequi. 4. Ut-.
malum illud non poſſit à timente facilè evita-
ri. 5. Conſideranda eſt qualitas perſonæ ti-
mentis: nam reſpectu pueri vel mulieris poteſt
eſſe metus gravis, qui reſpectu viri eſt levis.
Ulteriùs metus dividitur in eum, qui eſt ab
intrinſeco, & in eum, qui eſt ab extrinſeco. Pri-
mus eſt, qui infertur à cauſa naturali, id eſt
neceſſatia ſeu rationis experte;, v. g. à gan⸗
, s ra⸗

41

S De Adblibus Humanie. 29
folenen . . —
mutet fragio, gravi morbo, &c. Secundus eſt, qui
zuei infertur à cauſa libera, v. g. ab alio homine.?=
l

Metus ab extrinſeco iterum alius eſt juſte,
alius injuſte incuſſus.
Præter hæc & illud circa metum notandum
u eſt, quod metus dupliciter ſe habere poſſit ad
operationem. Primè cauſaliter, ita ut verè ſit
e caufa actůs, ſic ut homo verè agat ex metu,
ein ſeu ex impulſu ejus: quia ly ex & per ſignificat
bls cauſalitatem. Et hoc iterum dupliciter, ni-
/να mirum, ut vel ſit cauſa totalis ejus, ita ut ab=
inem ſente metu non poneretur actus: & in hoc ſo-
ino. lo ſenſu metus cauſat involuntarium. Vel, ut
mun ſit ejus cauſa partialis, ut ſi cum aliis quibus-
lo, dam cauſis impellat ad actum, ita tamen, ur
talis actus poneretur, licet metus ille non-
adeſſet: & in hoc ſeniu metus non caulſat in-=

mn el h
inen. voluntarium. Secunds metus poteſt ad opera-
ee Ltionem ſe habere merè concomitanter, ita ut
in. operationem quidem comitetur, ad eam ta-

men non impellar. Sicut ſi Martyr moria-
tur cum metu mortis, non tamen ex metu
.U F.⸗— . . .
mortis, ſed ex obedientia & amore Dei. Et
in hoc ſenſu metus etiam non cauſat involun-
tarium: quia ly cum non ſigniſicat cauſalita-
tem, ſed meram concomitantiam. Quare ſi

AQ. 9. Metus cauſatnè involantarium?
1 Reſß. Opus ex ſolo metu factum eſt ſimpli-
4 citer voluntarium, ſecundum quid tamen in-
„. voluntarium. Ratio I. p. eſt: quia quod fit
. ex

30 Tryrast. II. Exam. I.

ex efficaci voluntate & intentione operantis,
eſt voluntarium; ſed tale quid eſt opus ex me-
tu fadum: ergo. Ratio 2. p. eſt: quia ut,
aliquid fit involuntarium ſecundùm quid, ſuf.
ſicit voluntatem inefficaciter reniti; ſed hoc fit R◻
in opere ex metu facto: ergo. fmme
DQ., 70. Metus excaſatnè à peccato? ub
Reß'. Metus gravis excuſat à peccato in le-
gibus humanis & divinis poſitivis. Ratio: quia-
illæ leges non cenſentur cum tanto incommo-
do & rigore obligare. In legibus autem natu-
ralibus, maximè negativis, v. g. Non occides,
nullus metus excuſat. Ratio: quia quæ ta-
libus legibus prohibentur, ſunt intrinſecè ma- Ms
la. Hinc N
1I. Titius degens in terris hæreticorum, ſi-
diebus prohibitis ex metu gravi carnes come-
dat, non peccat: quia Eccleſia in tali caſu
non obligat. Si veròô ſolùm timeret irriſio-
nem, niſi comederet, peccaret mortaliter“.
Ratio: quia hic non eſt niſi metus levis, &
vani timoris juſta excuſatio non eſt.

2. Cajus in periculo naufragii, vel ex alio
gravi metu licitè poteſt confeſſonem dimidia-
re: quia præceptum confitendi integrè eſt
præceptum divinum poſitivum, in quo excu-
ſat metus gravis. Metu veròô ceſſante omiſſa
in præcedenti confeſſione conſitebitur in ſe=
quenti: quia non excuſabatur ab integre con-
ten=

4

—

kopns e
quic

teto?

4
taid in ,
io! I
commo.
iuten u.
noccite
1ge tt,
lecs mi.

Nrun,
6s Cne.
til can
e illio.
ttalter,
leyis, 8

er d
Ginidt.
negke
lloa
Ule 1 4
N
geet.

,
e⸗

1

De Adlibus Humanis 31

fitendo, niſi pro illo tempore, quòô erat me-
tus, nec erat tempus integrè confitendi.
3. Caja metu mortis fornicandi, vel ado-
rans idolum non excuſatur propter metum: quia
fornicatio & idololatria ſunt intrinſecè mala.

DQ. 717. Juramenta, vota, matrimonia, pro-
miſſiones, &. Si ex gravi metu fiant, tenent
ſeu obligantne?

Reſp. 1. Juramentum metu gravi, imò gra-
viſſimò extortum (modò ſine peccato & dam-
no proximi poſſit ſervari) eſt validum ob re-
verentiam divini nominis. poteſt tamen ab
eo peti abſolutio, nec confirmat contractus
aliàs invalidos.
Reſp. 2. Vota ſolemnia, matrimonia gravi
metu injuſte incuſsò extorta, teſtimonia te-
ſtium in teſtamentis, &cc. licèt ipsò jure natu-
rali non ſint irrita ex defectu voluntarii ſim-
pliciter; ſunt tamen nulla jure poſitivò & uſu
Eccleſiæ. .
Reſp. 3. Contractus v. g. emptiones, vendi-
tiones, transactiones, conceſſiones, promiſ-
ſiones, donationes, contractuum reſcifſiones
(quos jus poſitivum non annullavit) ſi ex
gravi & injurioſo metu facti ſint, nec jura-
mentéô firmati, poſſunt in foro conſcientiæ in
integrum revocari ab eo, qui gravem metum
injuſte paſſus eſt. G
Dixi: quos jus poſitivum non annulavit, nec ſint
Iurementò fimati. Excipit enim jus aliqua, quæ
ſi

32 Tract. UI. Exam. l.

ſi ex metu gravi fiant, jurament tamen non
firmentur, ſunt nulla: uti ſunt
Primè votum ſolemne ex metu gravi emiſ-
ſum, intra primum quinquennium. 2. Ma-
trimonium contractum ex metu gravi ad eum
finem injuſté incuſſo: quod etiam intelli-
gendum eſt de ſponſalibus. 3, Dos promiſſa
vel ſoluta per metum. 4. Jurisdictio ex me-
tu data vel prorogata. §. Authoritas Tu-
torum. 6. Traditio rerum Eccleſiæ facta per
metum; quæ tamen per hoc differt à priori=
bus, quod, etiamſi juramentò firmata ſit, ſit
nulla: priora verò, ſi juramentò firmata ſint,
ſervanda ſunt ob reverentiam divini nominis.
Ab aliquibus etiam adduntur Teſtimonia in
teſtamentis. Item electio Prælatorum, & Ab⸗=
ſolutio de exgommunicatione facta ex metu.
Pro prioribus ſex extant illi verſus, quos re⸗
fert Gloſſa:
Tutor, judicium, dos, ſacrum, copula, votum.
Heæc ſex vi facta de jure ſcias fore nulla,
Catera jus patitur: ſed poſtea reſtituantur.
Cæterùm extorta per metum levem, ſi ille
verè fuerit cauſa ſine qus non, ſaltem in foro
conſcientiæ ſunt reſtituenda, juxta ſententiam
tutiorem & probabiliorem Sylveſtri, Navar-
ri, &c. Sed in foro externo, ob ſimilem me⸗
tüm non conceditur actio. Excipitur votum,
quod, licèt fiat ex levi metu, eſt validum,
nec poteſt propriâ voventis voluntate reſcin-
di. Idem eſt de Matrimonio, ut patebit in-
propriis locis. Nec

grayi
in 2. .

layiad en

un intel
roni
Gio er me.
ortes Tu
ſe 1 D
14 pron
l ſt,
mte ſo
Nomini,
inonizin
n ab⸗
1 metn
ſgortt⸗

, Me
4,
r.
mAn
in hon
enteni
,Mu
nlene⸗
Urſoen

De Adlibus Humanis. 33

Nec ſola reverentia Partentibus vel Domi-
nis debita eſt metus gravis, ſeu (ut alii lo-
quuntur) juſtus, & ſufficiens ad contractus
irritandos, niſi concurrant alia adminicula „
ex quibus poſſit colligi fuiſſe reverà invitum:
uti ſunt valdè importunæ perſuaſiones, peri-
culoſæ ac atroces minæ, gravia odia, & c.
Item, loquendo de Matrimonio, inæqualitas
contrahentium. His adminiculis concurren-
tibus poteſt metus reverentialis cenſeri juſtus
ſeu gravis.
D. 72. Quid eſt Concupiſcentia?
Reſp. Eſt paſſio appetits ſenſitivi proſe-
quentis bonum ſenſibile ac delectabile: ur
ſunt amor, deſiderium, ſpes, gaudium ſive
voluptas, &c.
Q. 73. Quotuplex eſt Concupiſcentia?! Cau-
ſatnè involuntarium, minuendo vel tollendo
libertatem?

Reſp. I. Concupiſcentia eſt duplex: An-
tecedens, & Conſequens. Prima eſt, quæ ante-
cedit actum voluntatis, eſtque ejus cauſa.
Secunda eſt, quæ conſequitur voluntatem,
& ab ipſa præviè operante excitatur. Et hæc
ſecunda, cùm ex actu libero voluntatis ſequa-
tur & cauſetur, non cauſat involuntarium.
Reſp. 2. Concupiſcentia antecedens non
tollit, nec minuit, ſed potiùs cauſat volun-
tarium imperfectum, prout commune eſt ho-
mini & bruto; quia facit, ut voluntas cum
C˙ max

34 Trabt. UI. Exam. I.

majori impetu, complacentia ac intenſione
feratur in amplexum boni ſenſibilis ac delecta-
bilis. Aliquando tamen minuit, imò omni-
no tollit voluntarium perfectum ſeu liberum,
quò homo differt à bruto: quia vehemens
paſſio oculum ſeu judicium rationis ita tur-
bat, ut parùm vel nihil attendat ad propo-
ſitionem finis ac mediorum: cùm ſæpe abſor-
beat rationem, ut homo non ſciat, quid
agat, imò amentem faciat. Ex quo ſequitur,
quòd talis paſſio etiam minuat vel tollat ra-
tionem peccati, utpote quæ non eſt ſine vo-
luntario, & eò diminutéô diminuitur.

Q. 14. Quid eſt ignorantis, & quotuplexs
Reſp. Ignorantia, quæ magis ad rem no-
ſtram facit, ſolétque vocari privativa, eſt
carentia ſcientis debitæ, nihilominùs ut ejus divi-
ſionem ſcias,
Dividitur Primè: in ignorantiam puræ ne-
gationis „ ſeu negative talem, eò quòd ſit in
ſubjedo ad ſciendum inepto, vel fimpliciter,
vel pro certo tempore ac ſtatu: atque hæc
diceada eſt neſcientia potiùs quâm ignoran-
tia. Et in ignorantiam privationis, ſeu pri-
vativs talem, quæ eſt carentia ſcientiæ in
ſubjeco apto ad ſciendum ea, quæ quis po-

7
4,
9

—

6 Pshin

„O

etcl
Eeuncet
unsle n

teſt aut tenetur ſcire. Item in ignorantiam

pravæ diſpgſtionis, quæ eſt poſitiva deceptio,
& contrarius veritati error, ſeu diſpoſitio,
Vel habitus ſcientiæ omnino contrariæ, ſive
ha-

7

—

c inten

veheene
n lta r
1 pron

e n

Ul,
ltplerl

fem no⸗
lirt, et
u ⸗

One
1od ſn
plicien
teveie
lpnoft
,ſel /

De Actilus Humanis. 3 5

habitus falſorum principiorum ac opinionum.
Dividitur Secundo in Ignorantiam juris & facti.
Prima contingit, cùm quis v. g. ingreſſum
clauſuræ ignorat eſſe vetitum ſub excommu-
nicatione. Secunda, cùm quis v. g. in ve-
natione putans ſe feram trajicere hominem
occidit.
Dividitur Tertis in ignorantiam vincibilem &
invincibilem. Prima eſt, quæ adhibitàâ diligen-
tiâ poteſt ſauperari. Secunda, quæ ſic ſupera-
ri non poteſt, & ideo dicitur inculpabilis.
Vi ncibilis alia eſt afectata, ut quando aliquis
de induſtria vult neſcire, ut liberiùs agat.
Alia craſa, ut quando aliquis negligit addi-
ſcere. 4
Dividitur Quartò in antecedentem, oncomitan-
tem, & conſequentem. Prima eſt, quæ nec di-
rectè, nec indirectè eſt voluntaria, & ideo voca-
tur antecedens: quia antecedit omnem actum
voluntatis. Secunda eſt, quæ merè per ac-
cidens & concomitanter ſe habet ad actionem„
nec ad cam movet, neque ab ea retrahit?;
quia voluntas eòdem modéô ſe gereret ſcien-
tiâ præſente, ac ſe gerit eâ abſente. Tertiz
eſt, quæ conſequitur ad actum voluntatis„
tanquam volita, & ut effectus ejus: Unde
cùm ſit voluntatia, eſt etiam culpabilis, ſi fit
circa rem ſcitu neceſſariam, ſoletque vocari
injuſta, improbabilis, vincibilis, cum potu-⸗
crit & debuerit vinci ſeu tolli, ac oppoſita
ſcientia haberi, Per eam homo ignorat, quæ
C 2 lei⸗

36 Tract. UIl. Exam. I.

— —

ſcire poteſt & tenetur, & tunc eſt ſpeciale
peccatum in confeſſio ne explicandum.

Q. 75. lnorantia cauſatnè involuntarium?

Reſß. I. Ignorantia antecedens cauſat in-
voluntarium ſimpliciter: quia cauſat effeétum
omnino nolitum, ac voluntati vel formali,
vel virtuali, vel ſaltem interpretativæ totali-
ter repugnantem.
Reſp. 2. Ignorantia concomitans non cau-
ſat poſitivè voluntarium: quia deeſt actualis
cognitio ad rationem voluntarii indiſpenſa-
biliter requiſita. Nec cauſat poſitivè vel con-
trariè involuntarium: quia non eſt contra in-
clinationem actualem voluntatis. Sed cauſat
voluntarium negativum, ſeu non voluntari-
um: id eſt, quod nec eſt ſecundùm actualem in-
clinationem voluntatis, nec eſt contra illam, ſed
mere indifferenter ſe habet.
Reſp. 3. Ignorantia conſequens cauſat vo-
ſuntarium ſimpliciter, & involuntarium ſe-
cundùm quid: Ratio 1. p. quia talis igno-
rantia directè vel indirectè eſt volita, in quo
differt ab antecedente: Ergo & effectus ſim-
pliciter voluntarius eſt. Ratio 2. p. quia il-
le ignorans ſæpe non produceret eflectum, ſi
ſcientiam haberet.
porrò ad ignorantiam antecedentem ſpectat
Inconſideratio humana in viro aliâs timorato,
quæ etiam tollit voluntarium.
Hinc ſequitur, quòd qui ex oblivione aut
in⸗

Gage

.

c eſt

KRa⸗
ldum,

njani
Cauſat ,
latefkednn
tormal

ler tota

ns noncr
el 1dudl
ntien 4
Oel ⸗
ntra in.
ed cau
Claptari.
naenin.
llamſel

Aulit
kiun i⸗
is ien
1, ind
Eud r
h,guit
eln

De Adtibur Haumanis. 37

inconſideratione committ it aliquid, quodde
ſe eſt peccatum mortale, v. g. detrahit, aur
in confeſſionali, vel extrâ conſultus dicit con-
tractum non eſſe uſurarium, vel aliquem non
obligat ad reſtitutionem, qui aliàs obligatus
erat, eò quòd non recolat, etſi habitualiter
contrarium ſciat, aut converſatur cum ex-
communicato, non cogitans talem eſſe ex-
communicatum, non peccet. Tunc autem
hæc inadvertentia dicitur inculpabilis, dum
aliquis habet voluntatem & firmum propoſi-
tum non peccandi mortaliter, & examinat,
adhibetque diligentiam, quam communiter
adhibent viri timorati.
Q. 76. Excuſatné ignorantia invincibilis
à peccato abſolutè?
Reſp. Si ignoretur aliquid eſſe peccatum &
quò ad ſubſtantiam, & quò ad circumſtanti-
as, excuſat abſolutè; ſi autem ignorantia in-
vincibilis non cadat niſi in circumſtantiam,
non excuſat abſolutè. Hinc Petrus invincibi-
liter ignorans Cajam eſſe alienam, & eſſe con-
ſanguineam, nee adulter eſt, nec inceſtuoſus;
ſi verò ſciat efſe alienam, & invincibiliter
ignoret eſſe conſanguineam, adulter eſt, licèt
non ſit inceſtuoſus.
Porrò, an & quando ignorantia & concu-
piſcentia ſeu paſſio ſit, excnſet, vel diminuat
peccatum, colligi poreſt ex hucusque explica-
tis quatuor cauſis involuntarii, inter quas ſunt
ignorantia & concupiſcentia, ſeu paſſio, Quis
vsrG

Tradk., II. Exam. I.

38 —
verò omne peccatum eſt voluntarium, in tantum igno-
vantia (idem eſt de paſſione) poteſt diminuere pec-
cgatum, in quantum diminuit voluntarium, ůt ait S. Al,
D. hic q. 76. 2. 4. i

ren
CIc

De Circumſtantiis. uben

D. 1. Quid eſt Circumſtantia?!
Reſp. Eſt particularis conditio, ſeu accidentalis affe-
&io actionis humanæ in genere moris, eam quaſi cir-
cumſtans, eique Supervenies.
Et ſunt ſeptem iſtæ hoc verſu comprebenſæ:
Quis. Quid. LClhi. Quibus auxiliit. Cur. Quomodo. Quando.
Circumſtantia Quis denotat perſonam operan-
tem quoad conditionem, qualitatem, ſtatum,
Officium, &c.
Quid denotat materiam, circa quam actus
Verſatur; vel effeum quoad qualitates acci-
dentales.
Ibi deſfignat locum delicti.
Quibus auxiliis ſignificat inſtrumenta vel me-
dia, quibus quis ad peccatum eſt uſus.
Cur exprimit finem extrinſecum, quem ſci- Aun
licet agens ſibi proponit.
Quomodo indicat modum actůs moralis, v. g.
intenſionem aut remiſſionem, aut quod fiat-
cum majore vel minore advertentia.
Quando Significat tempus, vel qualitatem
temporis: item circumſtantiam durationis vel
moræ in peccato. ell

w er 4
S

4 4 aß
Vau

.

—
zand

.
Cnnin,
V, Ar

tie

lndt
ngalc,

Plehenl⸗
,ut
opera).
Katon,

n
lez act.

velme
us.
lnen

ralig
1

De Circumſtantiis. 39

DQD. 2. Wuotuplices ſunt Circumſtantiæ?
KReſp. Aliæ ſunt impertinentes, quæ pecca-
tum nec angent, nec minuunt: v. g. furari
dexttâ vel ſiniſtrà, ante vel poſt prandium.
Aliæ ſunt circumſtantiæ ſpeciem mutantes,
ſeu novam ſpeciem peccati addentes: & tales
ſunt, quæ afferunt novam con-vel difformi-
tatem cum regulis morum & reda ratione⸗
diverſam ab ea, quæ reperitur in actu mora-
li ſecundàùm ſe, qualis eſt v. g. circumſtantia
loci ſacri in furto, & voti caſtitatis in pes-
cato carnis inducens ſpeciem ſacrilegii.
Aliæ ſunt circumſtantiæ intra eandem pec-
cati ſpeciem notabiliter aggravantes: & tales
ſunt, quæ non afferunt ſpecialem repugnan-
tiam cum recta ratione, ſed quam inveniunt,
arbitrié prudentum valde augent, per eâs-
que peccans ordinarium peccandi modum in-
tra eandem ſpeciem multùm exceſfſit v. g. in-
intenſione, duratione, vel quantitate.
Aliæ ſunt circumſtantiæ intra eandem ſpe-
ciem notabiliter diminuentes: ſicut diminue-
ret gravis metus, & vehemens paſſio.

Q. 3. Quænam Circumſlantiæ ſunt neceſſariè
confitendæ ?
Reſp. 1. Circumſtantiæ primi generis non-
ſunt neceſlariò confitendæ: quia nihil eondu-
cunt ad judicium Confeſſarii.
Reſp. 2. Non tantùm Circumſtantiæ ſpeciem
mutantes, ſed etiam notabiliter intra eandem
C 3 Pe-

4⁰ Tract. DiI. Exam. II.

ſpeciem aggravantes neceſſariò ſunt confiten-
dæ.
Ratio I. p. patet, & eſt definita in Trid.
ſeſſ. 14. c. 5.
Ratio 2. p. quia ratio à Tridentino afſig-
nata pro confitendis cireumſtantiis ſpeciem-
mutantibus pugnat etiam pro circumſtantiis
intra eandem ſpeciem notabiliter aggravanti-
bus, Nam rabio Tridentini pro confitendis
circumſtantiis ſpeciem mutantibus eſt: quia-
aliàs Confeſſarius non poteſt de gravitate pec-
catorum rectè judicare, nec pro eis congruam
pœnam ſen ſatisfactionem imponere; ſed hæc
ratio pugnat etiam pro circumſtantiis intra-
candem ſpeciem notabiliter aggravantibus“:
aliud enim judicium ferendum eſt de eo, aliâ-
que peœnitentia imponenda eſt illi, qui com-
miſit inceſtum in primo gradu, quàâm qui in
quarto, qui tamen inceſtus juxta S. D. ſunt-
ejusdem ſpeciei: ergo.
Reſp. 3. Circumſtantiæ notabiliter diminuen-
tes etiam ſunt confitende?. Sequitur ex di-
Gis: alias enim Confeſſarius non poſſet for-
mare rectum judicium, nec debitam ſatisfa-
KRionem imponere pœnitenti. Ex his
Sequitur I. Pœnitentem non teneri in con-
feſſione explicare ſuum ſtatum, niſi quando
graviter contra eum exceſſit, v. g. Si Reli-
giolus fuit mentitus, non tenetur exprimere-
conditionem religionis, tenetur tamen, ſi con-

tigiſſet cum ſcandalo: quia ſic eſſet nova ſpe-
cies

—

—
lnt conte
ta in

Unltantie
Rrnant.
Onntenci
l glir
ltate Pee.
Nhoran
ſal her
intra.
Ubug:
,ali.
ian.
n min
) lune-

linuen.
er
ſet .
ſatiel
in⸗
lte,

De Circumſtantiis. 41

cies peccati, nimirum ſcandali: ſi verò ſta-
tus pœnitentis confeſſario jam eſſet notus“,
non eſt opus exprimere; nam qui ſe accuſat de
ſubſtantia actùs, etiam acculat ſe de perſona.
2. Religioſus profeſſus habens ordinem-
Diaconatús vel Subdiaconatús peccans con-
ſtra caſtitatem, tenetur exprimere utramque
circumſtantiam, nimirum Religionis & Ordi-
nis S. in ſententia probabiliori S. Th. juxta-
quam votum Clericale ſaltem eſt circumſtan-
tia notabiliter aggravans reſpectu voti mona-
chalis; ſatistaceret tamen dicendo ſe efſe in.
ſacris: quia ex Diaconatu non videtur ad Sub-
diaconatum addi circumſtantia ita notabiliter
aggravans: ſecus eſt de Sacerdotio, hujus enim
circumſtantia eſſet neceſſariò exprimenda.
3. Si quis fornicatus ſit cum alterius ſpon-
ſa de futuro, uterque tenetur exprimere illam
circumſtantiam propter injuriam irrogatam-
ſponſo.
4. Explicanda in confeſſione eſt circumſtan-
tia cognationis nedum carnalis, ſed & legalis
ortæ ex adoptione alicujus in filium vel fi-
liam; uti & cognationis ſpiritualis ortæ ex
Baptiſmo & Confirmatione; item impedimen-
ti publicæ honeſtatis, ſi quis cum perſona ita
ſibi juncta copulam habuit.
Si fidelis carnaliter peccavit cum infideli,
v. g. cum Judæa vel fœmina Turcica, tene-
tur id explicare: quia dum Ecceleſia prohibet
matrimonium fidelis cum infideli, facit hoc
C S exX

*

42 Track. I. Exam. II.

ex motivo ſpecialis turpitudinis ejuſmodi car-
nalis commercii. Tum etiam, quia ultra hoc,
quod ſit contra virtutem caſtitatis, eſt ſimul
contra decus Religionis, pertinétque ad Sa-
crilegium.
6. Confeſſarius carnaliter cognoſcens ſuam
vel ſuas pœnitentes, ſeu filias ſpirituales, te-
netur eonfiteri hanc circumſtantiam. Tum-
uia eſt ſacrilegium. Tum etiam, quia re-
ductivè ſpectat ad inceſtum, vel potiùs eſt ſpi-
rituale ſtuprum juxta S. Th.
Idem à fortiori dicendum/de Parocho car-
naliter cognoſcente ſuam parochianam: quia
hæc circumſtantia repugnat proprio ejus offi-
cio & ſtatui, vi cujus tenetur promovere ſa-
lutem ovium.
. Si uterque carnalis complex habeat vo-
tum caſtitatis, exprimendum eſt: quia eſt du-
plex ſacrilegium perſonale. “
8. Exprimenda eſt circumſtantia conſangui-
nitatis, quando aliquid fit contra conſangui-
neum per injuriam, famæ vel honoris læſio-
nem, &c. Quia ſuperaddit peeuliarem mali-
tiam contra virtutem pietatis ac reveren-
tiæ Progenitoribus & Conſanguineis
debitæ,

1,

iauln
gle a

Cens ſi
rales,
e Tun
dlinn
tlüs eſt 4

oco en
m: l
ejls ofß.
pere

ben vo⸗
Nd

luobt
nlangri
s labt
en u
eretet
neß

.

De Moralitate. 43
Ex Exam. III.
De Moralitate.
Q. 1. Quid eſt, ſeu in quo conſiſtit Mo-
ralitas? 5

Reſp. Eſt, ſeu conſiſtit intendentia ads ad
objectum ùt ſubſtans regulis morum. Ratio,
quia omnis actus ex propria ſua ratione ordi-
natur in ſuum objectum, ut ſpecificabile in-
ſuum ſpecificativum: Ergo ab ordine ad illud
habet ſpeciem. Libertas veréô eſt fundamen-
tum ejusdem moralitatis: quia juxta S, Th.
Ili incipit genus moris, ubi incipit dominium volun-
katis.

Q 2. Quot ſunt Regulæ morum!
Rep. Duplex eſt regula morum. Una re-
smota, prima, ſuprema & extrinſeca: & hæc

eſt ipſa lex æterna in mente Dei exiſtens: quia

prima regula eſt illa, quæ omninò indefecti-
bilis eſt, & in quam cæteræ reducuntur: ta-
lis autem eſt ſola lex æterna Dei. Altera re-
gula eſt proxima, ſecunda & intrinſeca: & eſt
noſtra conſcientia ſeu dictamen rationis ab æ-
terna Dei lege deſcendens, ùt radius ab ea-
Participatus, ſeu ejusdem applicatio: propior
enim regula aſſignari non poteſt.

DQD., 3. Qaot ſunt principia moralitatis?
Reſp. Sunt tria: nempe Objectum, Circumſtan-

Kantis, & TFinis, Intelligitur autem finis ope-
ran-

44 Tracz III. Exam. III.

rantis, dictus extrinſecus, qui non ab ope-
re, ſed ab operante intenditur.
Declaratur exempĺ: Occidit quis Clericum
ex fſine auferendi ei mille imperiales. Obje-
um hujus actüs eſt injuſta ablatio vitæ re-
pugnans eharitati & juſtitiæ. Finis operantis
eſt ablatio pecuniæ repugnans juſtitiæ. Cir-
cumſtantia ſpeciem mutans eſt violatio perſo-
næ ſacræ, quæ eſt ſacrilegium repugnans vir⸗
tuti religionis; circumſtantia verò notabiliter
aggravans eſt illa magna pecuniæ quantitas“,
quæ omnia in confeſſione ſunt exprimenda.

D. 4. Qua & quot ſunt ſpecies moralitatis?

Reß. Duæ, ſcilicet bonitas & malitia mo-
ralis. Ratio: quia moralitas ut ſie eſt quod-
dam ſuperius commune & abſtractum, quod
per bonitatem & malitiam, velut per diffe-
rentias ſpecie diverſiſicatur: nam eſſe confor-
me regulis morum (in qua conformitate bo-
nitas moralis confiſtit) & eſſe iis difflorme-
in qua difformitate malitia conſiſtit) ſpe-
cie diſtinguuntur.
Porrò indifferentia objectiva (de qua ſta-
tim) ſolùm eſt ſpecies moralitatis imperfecta,
incomplera, negativa, & ſtatus quidam ten-
dentiæ in bonum vel malum, ad quod in e-
xercitio ex fine adjuncto determinari poteſt-

5

1
4

,

otat?

VI.

—

Hon d,

lnis Cleie
les, 0

ſo pite

operant
tie (
luio eri⸗
Monuns i
gbantiter
linende

Dete!

ita mo.
tgod.
,
Uer el
econtor
leatebo⸗
forme
) he

quu 14
elſ
Gan
vo/

De Moralitate. 4⁵

— — —

5. Daturue actus bumanus non ſolum ex
ſua ſpecie, ſed etiam in individuo indiſſerens

Reſp. 7. Dantur actus humani ſecundùm ſpe-
ciem ſuam, id eſt, ex parte ſui objedi præ-
cisè conſiderati, & ùt à fine operantis, ac à
eircumſtantiis diſtincti, nec determinatè boni,
nec mali moraliter, ſed ad utrumque indiffe-
rentes; ſic, ut ex adjuncto, nimirum ex fi-
ne operantis, ac circumſtantiis, in indivi-
duo, ſive exercitio poſſint fieri moraliter bo-
ni vel mali.
Ratio S. D. eſt: Quia dantur aliqui adus,
quorum objectum nihil includit ad rationem
pertinens tanquam ei con-vel difforme, qua-
les actus ſunt fricare barbam, levare feſtucam,
&c. qui actus præcisè ſeeundùm ſe, nec ſunt
boni, nec mali moraliter. Ergo.
Reſp. 2. Non datur actus moralis indiffe-
rens in individuo. Ratio: Quia omnis ho-
mo deliberatè operans tenetur referre omnes
actus ſuos ad DEUIM, non quidem ſemper adtu,
ſed virtute: ſicque erit actus determinaté bo-
nus; ſi non ordinet, erit determinaté malus.
Et id eſſe præcepti doeet D. Th. ad Coloſſ.
c. 3. lect. 3. Eſtque præceptum hoc naturale
reduétum ad primum Decalogi, ſimulque ne-
gativum, nimirum, non facies opus vel ver-
bum otioſum: unde obligat ſemper & pro ſem-
per, non quidem abſolutè, ſed ex ſuppoſitio-
ne, nempe toties, quotigs homo agit delibe-
Tate. Le 6.

46 Tradt. III. Exam. III.

.
. . Poteſinè idem abtus ſimul & ſemel I
babere oppoſitas ſpecies moralitatis, ita ut ſit bonus

ex fine, & malus ex objecto, vel 3
converſo?
Reſp. Non poteſt: Quia Bonum ex inteyre
cauſa, malum verò ex quotunque defeltu. Cujus 1

axiomatis præcipuè in moralibus locum ha-
bentis ſenſus eſt, quòd in moralibus unieus aee
ſingularis defectus, v. g. alicujus vitioſæ cir-
„ cumſtantiæ puta vanæ gloriæ, totum opus
(alias ſecundùm ſe & ex objecto bonum)
in exercitio corrumpat, reddatꝗue ex integro
malum.
Q. 7. Adlus externus additnè ſpecialem
malitiam vel bonitatem intrinſecam attui interno?
Reſp. Non addit. Ratio Thomiſtarum eſt?

quia in actu exteriori potentiæ executivæ nul-
la eſt libertas intrinſeca, ſed tantùm extrin- mahen

uute
MEK,

DN5

ſeca, ùt docent Philoſophi: ergo nec bonitas ρE
aut malitia intrinſeca, ſed tantùm extrinſeca mrin
ab actu voluntatis imperante deſumpta, quz a,

eſt talis ſecundùm quid in ordine ad præmi-
um accidentale beatitudinis, & pænam ac-
cidentalem.
L. §. Cur ergo Confiteris actum exter-
num?
Reſp. Ideo quia eſt conſumatio & comple=
mentum ſubſtantiale malitiæ interioris.

CIR-

ne

I.

r/1 l
.

n er i
. Ce
beln hz.
lbun nien
Ptole e
otumonn
Conun
Arintegn

ſerialn
Uetne

luromck
Ute nd
n euri.
ebonitet
Attinſert
Na, gut
Apren
enamn 14

M.

0

De Virtatibur. 47
CIRCA

TRACTATUM IV.

De Virtutibus, Vitiis & Peccatis,

Ex Exam. J.
De Virtutibus.

D. 7. Quid eſt & quomodo defnitur virtus

Keſp. Prima & optima illius definitio eſt
Virtas eſt bona qualitas mentis, quâ rects vivitur;
quã nullus malè utitur, quav, D Ell in nobis finè no-
bis operatur. In qua definitione ultimæ parti⸗
culæ: quam DEUS& in nobis, &c. conveniunt ſo-

lis virtutibus per ſe infuſis; quas particulas

ſi auferas, reliquum definitionis erit commu-
ne omnibus virtutibus, & acquiſitis & infuũs.
Secunda virtutis definitio eſt: Virtus eſi babitus
qui honum ſatit habentem, & opus ejus bonum reddit
Tertia: Virtus eft habitus electivus in mediocritate
conſiſtens, prout ſapiens & prudens determinaverit.
Quarta: Virtus eſt diſpoſitio perfelcti ad optimum.

2. Muc etiam Appetitus ſenſitivus
. Snbjectum virtutis
Reſp. Appetitus ſenſitivus tam ſecundàm
bartem concupiſcibilem, quàm iraſcibilem,
prout eſt in homine potens politicè obedire
rationi, eſt ſubjectum virtutis. Ante prob.
& declarat.
Prænotandum, quòd appetitus ſenſitivus

(quem

48 Trad. I. BExam. I.

(quem Theologi ſenſualitatem vocant) de-
finiatur, quòd ſit inclinatio ad bonum apprehenſum
per ſenſum, ſicut voluntas eſt inclinatio in bonum
apprehenſum per intelletum ſeu rationem, & ob
id vocatur appetitus rationalis.
Dividitur in partem concupilſeibilem & ira-
ſcibilem, velut in facultates realiter diſtinctas.
Concupiſcibilis eſt, quò animal concupiſcit bo-
na per ſenſum apprehenſa, & abhorret à ma-
lis ipſi oppoſitis, habetque ſex motus, qui
dicuntur paſſiones, eò quòd fiant cum alte-
ratione & paſſione corporis, nimirum Amor,
Odium, Deſiderium, Fuga, Gaudium, &
Triſtitia ſen Dolor. Amor eſt paſſio, quâ ap-
petitus ſenſitivus ſibi complacet in bono ſen-
ſitivo, ſeu per ſenſum apprehenſo abſente vel
præſente. Odium eſt, quò appetitus ſenſitivus
abhorret à malo ſenſitivo abſente vel præſente.
Deſiderium eſt circa bonum abſens, Fuga verò cirea
malum abſens. Gaudium ſeu Delectatio eſt ſolùm
de bono præſenti & poſſeſſo. IMNitis ſeu Do-
lor eſt affectus cauſatus ex apprehenfione, ni-
mirum ſenſitiva, mali præſentis.
Appetitus iraſcibilis eſt, quò animal co-
natur & ſe excitat ad bona ardua ſeu diffici-
lia, & contra mala, quibus boni poſſeſſio
vel impeditur, vel turbatur: & habet quinque
motus ſive paſſiones, ſcilicet ſpem, deſpera-
tionem, timorem, audaciam & iram.
Spes uùt paſſio definitur ſic: Eſt paſſio, qua ap-
petitus tendit in bonum ſinſibile futurum arduuiu, ſeu

diſſi cile, adeptu tamen peſibile. De-

.
EM
4
a

5.
—
1 oemn
Ge
Hiati r
nen,6

en
er Cilin
nelgllekbe
Mrorntin
t otns, g
vnt aun 1
rum Ame.
udium,
o, i,
1bonoſen⸗
lento vel
llenſeue
llgrabne
creockn
toek lolun
uleu
ufone,

Animel 6
1ſen k
abet genn
em, Ct
iran
G
N 4

5

N

De Virtutibus. 49

PDeſperatio eſt paſſio, quâ appetitus recedit 1 bo-
no arduo, adeptu impoſſibilit, impoſſibilitate non
Metaphyſicâ, ſed morali, ſicut ea dicimus
impoſſibilia, quæ ſuperant noſtrum conatum.
Audatia eſt paſſio, qua appetitus inſurgit in maluns
terribile, id eſt magnum ſugandum & ſuperandum.
Vmor eſt paſſio, qua appetitus ſuccumbit ingruenti
malo, ſeu futuro terribili, ac vix evitabili.
Ira eſt appetitus ultionis aperte cum fervore, ſeu
ebullitione ſanguinis circa cor.
Ex quibus colligitur definitio paſſionis tra-
dita à S. Th. quòd nimirum ſit mnetus ſeu com-
motio appetitiva virtutis ſenſibilis ex imaginatione bo-
ni vel mali cum tranſmutatione corporali. His præ-
notatis
Declaratur Reſponſio ex D. Th. Iraſcibilis
& concupiſcibilis dupliciter conſiderari poſ-
ſunt, Unô modòô ſecundùm ſe, prout ſunt
partes appetits ſenſitivi communes nobis &
brutis: & höc modéò non competit eis, quòd
ſint ſubjectum virtutis. Aliò modò poſſunt
confiderari, in quantùm participant rationem
per hoc, quòd natæ ſunt rationi obedire, &
ſic poſſunt eſſe ſubjectum virtutis humanæ „
ſic enim ſunt principium actůs humani: po-
niturque ab Ariſtotele in Iraſcibili fortitudo,
quæ eam moderatur, & paſſiones ejus, v. g.
audaciam & timorem, definitùrque fortitudo
à S. Th. quod ſit virtus exiſtens in Iraſcibili, coer-
citiva timoris, & audaciæ moderativa inſtantibus pe-
rirulis, Et in Concupiſcibili ponitur tempe-
Tahnz⸗

50 Tradk. IVU. Exam. I.

—

rantia, quæ eam moderatur & paſſiones ejus,
ae definitur, quòd ſit Virtus, quæ moderatur ap-
petitum circa delectabilia ſecundum tactum & guſtum,
prout rectam rationem decet, ob ſpecialem honeſtaæatem,
que eſt in tali moderatione.

Q. 3. Qua eſt diviſio Virtutis!
Reſp. I. Dividitur virtus in Intellectualem,
quæ perſicit intellectum in ordine ad verum:
& in Moralem, quæ voluntatem & apperitum
perficit ad attingendum honeſtum; & in Theo-
logicam, quæ unicè occupatur circa Deum
propter DPeum.
Virtus intellectualis ſubdividitur in Intelli-
gentiani primorum principiorum, ſapienti⸗
am, ſcientiam, prudentiam & artem. De
quibus agitur in Philoſophia.
Virtus Theologica ſubdividitur in fidem,
ſpem & charitatem. De quibus infrà.
Virtus moralis dividitur in quatuor virtu-
tes Cardinales, prudentiam, juſtitiam, forti-
tudinem & temperantiam. Quæ, ut docet
S. Th. ideo vocantur Cardinales, quia ſuper
cas volvitur tota conditionis humanæ ratio,
iisque velut Cardinibus univerſa vitæ honeſtæ

& politicæ ſeries & moles ſubnixa eſt. For-
titudinis & Temperantiæ definitio data eſ,t 8
immediatè ante hanc quæſtionem. Juſtitia
detfinitur, quòd ſit conſtane & perpetua voluntas ald
jus ſuum cuique tribuendi. Prudentia, quòd ſir ad
reéa ratis agibilium ſeu eligibilium. vte

Pru-⸗

4

—
Palione⸗
lr
, .
N mnger

tutie⸗

eleoale
e A ern
appete
dine
lrca Den

ialatel
pient
ltem. De

in en
.
tuot vin
lem,
dt
guin hn
nane tn
Ffitehoe
A d
to 1
en⸗
non in⸗
Nin

i

De Pirtutibus. 5§51

Prudentia ſubdividitur in Monaſticam, quæ
reſpicit agibilia circa propriam perſonam: &
in prudentiam gubernatricem cujuſdam cor-
poris politici ſeu communitatis. Et hæc po-
ſteriox
Subdividitur in Oeconomicam, Politicam &
Militarem. Oeconomica regit familiam ſub uno
quaſi tecto & convictu. Politica reſpicit plures
familias ad conſtituendam civitatem vel re-
gnum ſub iiſdem legibus convenientes. Mili-
tari ſeu Polemica regit multitudinem hominum
congregatam ad unum particulare negotium,
ſcilicet ad hoſtes oppugnandos, ad victoriam
reportandam. .
?* Subdividitur prüdentia politica in politicam
ſimpliciter dictam, quâ homines ùt membra ſe
ipſos regunt in obediendo Præfectis in ordine
ad bonum commune: & in Architeconicam,
quæ eſt in ipſo Prineipe ſeu Regente juxta tres
celebres regiminum modos; penes quos ea
iterum poteſt ſubdividi in Monartbicam, quâ
unus multitudini præeſt; Ariſtocraticam, quàâ pau-
ei ùt Magnates regunt; Demecraticam, quâ
multi, ùt populus Remp. regunt,

Reſp. 2. Virtutum aliæ ſunt acquiſitæ, quæ
nimirum ſtudiõ ſeu labore, & iteratis actibus
noſtris acquiruntur, v. g. habitus temperan-
tiæ acquiſitus per frequentiora jejunia: aliæ
ſunt infuſæ, quas DElIS infundit cum gratia
juſtiſicante, cujus ſunt proprietates, uti non
ſolùm ſunt virtutes Theologicæ, ſed & Morales.
02 Not.

52 Tradk. I. Exam. I.

Not. Virtutem poſſe eſſe infulam duplici-
ter, nimirum vel per ſe, vel pet aceidens. Per ſe
infuſa eſt, quando ex natura ſua petit à Deo mn
infundi, uti ſuut virtutes Theologicæ, & aliæ, ede
quarum in natura nullum eſt principium, quèò
poſſint acquiri. Per accidens infuſa eſt, quando
ex propria natura habet, quòd per actus no-
ſtros aequiri poſſit, ſed per accidens ex ali-
qua diſpenſatione DEl infunditur: qualiter
Chriſto Domino & Adamo virtutes ex ge-
nere luo acquiſibiles fuerunt infuſæ.

QD. 4. Qg ſunt Virtutum proprietates?

Reſp. 1. Potiſſimæ ſunt duæ, ſcilicet medi⸗
Ocritas & connexio.
Reſp. 2. Omnes virtutes morales conſi⸗
ſtunt in medio, & quidem, quæ circa paflio-
nes ſunt, ut temperantia, fortitudo, &c. in
medio rationis; illæ verò, quæ immediaté & ,
direcè verſantur circa actiones, ut juſtitia, ana
cjusque partes ſcu ſpecies, &c. in medio rei. .
Ante prob. H
Not, Quòd Theologi in Virtutibus diſtin-
guant duplex medium: unum rationis, alterum
rei, Primum eſt, quod non ex rei natura eſt
præſfixum, nec eſt pro omni homine, loco,
& tempore fixum & determinatum, ſed vari-
atur variatis loci, temporis, ac perſonæ cir- NWN
cumſtantiis, adeoque non eſt idem apud om-
nes homines. Medium rei eſt illud, quod ex "
natura rei eſt fixum, & pro omni homine ac
loco idem, Hòc not. Ra- A

e

11

fien
ceiden
perit 4
giex, 663
neſpiumn,e
eſt, guan
er ausn
lene ex 3
!

Sr. tAA
ſcet mec⸗

les conl⸗
aſie
1, den
1r ulic
medion

bus
it, Ae
ei uum
Vine
n A
ernl u

1 3

De Pirtutibus. 53

Ratio I. p. quòd ſcilicet omnis virtus mo-
ralis conſiſtat in medio: Medium conſtitu.
endum eſt ibi, ubi poteſt peccari vel per ni-
mium, vel per parùm, id eſt vel exceſſum, vel
per defectum; ſed ſic poteſt peccari in obje⸗
Gto cujusvis virtutis moralis, ůt patet indu-
tivè: Ergo.
Ratio 2. p. quòd ſcilicet virtutes morales;
quæ ſunt cirea paſſiones, habeant medium ra-
tionis: Quia earum medium taxatur à rati-
one ſeu prudentia, & variatur juxta varieta-
tem temporis & perſonarum, imòô juxta di-
verſitatem complexionis ejusdem perſonæ pro
diverſo tempore; ùt patet in temperantia, quia
non ſemper eadem cibi quantitas etiam eidem
homini eſt accommoda: Ergo.
Ratio 3. p. quòd ſcilicet Juſtitia petat me-
dium rei: Quia objectum Juſtitiæ eſt indivi-
ſibile, & ad nullius circumſtantiæ variationem
variabile, cùm ex natura ſua petat, ut redda-
tur tantum, quantum debetur, (ſi fieri poſ-
ſit) faciendo æqualitatem rei ad rem, æqua-
litatem, inquam, vel arithmeticam, ſeu quan-
titatis ad quantitatem, quam tenet juſtitia
commutativa, ſicut mutuanti decem florenos
debent reddi decem: vel æqualitatem propor-
tionis ad proportionem, quam tenet juſtitia di⸗=
ſtributiva, quæ non dat cuilibet æqualiter, ſed
juxta meritum & dignitatem: ita ut habenti me-
ritum ùt duo detur præmium ùt duo: habenti
meritum ùt viginti detur præmium ùt viginti-
D 3 Reſp.

54 Traë. IV. Exam. I.

Reſp. 3. Virtutes Theologicæ per ſe & ex
parte objecti non conſiſtunt in medio, ſed ſo-
lùm per aecidens & ex parte ſubjecti. Ratio:
quia ex parte objecti in exercitio harum vir-
tutum non poteſt peecari per exceſſum, ſed
ſolùm ex parte ſubjecti.
Reſp. 4. Virtutes morales acquiſitæ in eſſe
perfecto ita inter ſe ſunt connexæ, ut, qui
und caret, nullam in ſtatu perfecto habeat.
Ratio S. Thomæ: Prudentia perfecta non
eſt ſine comitatu omnium virtutum morali-
um; ſed perfecta virtus moralis nequit eſſe ſi⸗
nè perfecta prudentia, eùm juxta definitio-
nem ſit habitus electivus, prout prudentia
dicdaverit: Ergo. Maj. prob. Principium, quò
fundamentaliter nititur perfecta prudentia, eſt
appetitus perfectè rectifiestus circa fines; ſed
hic non habetur niſi homo habeat omnes vir-
tutes morales, cùm nulla ſit, quæ non aliquid
contribuat ad perfectam ac integram appeti-
tũs rectitudinem: Ergo. Maj. prob. Pruden-
tia juxta definitionem ſuam eſt recta ra-
tio agibilium ſeu eligibilium (ubi NB. quòd
electio ſit circa media, ſicut prævia intentio
eſt circa finem) ſed nequit eſſe recta ratio
eligibilium, niſi appetitus ſt rectificatus, id
eſt rectè affectus circa fines, quia eligibilia
ſeu media dependent ab intentione finis:

Ergo.

Ex

16α
NN

linn,

.

nedio 1
eci i
harun

ceſm 4

liſte ine
1,u,
60 laben
detfect e
un wor
guit elei
Geffnitin
Prucentit
um gi
lentiur
nes
Ondezri⸗
on alci
n appen
Druden
lecta
NDge
n inter
tecz
ſenml
in
Hon

De Eitiis & Peccatis. F5

Ex Exam. II.
De Vitiis & Peccatis.
Z. 7. Quid efßt vitium? Eſinè idem ae

peccatum?

Reſp. I. Vitium rectè ſic definiri poteſt:
Eſt mala qualisas mnentis, quâ malè vivitur, quâ ne-
mo bene utitur. Vel: eſt Diſpoſitio imperfecti ad peſ-
ſimum.
Reſp. 2. In eommuni modo loquendi vi-
tium & peccatum ſumuntur quidem pro eo-
dem, attamen propriè loquendo non ſunt
idem. Vitium enim ſignificat habitum, vel
diſpoſitionem permanentem, peccatum verò
ſignificat actum, qui ab habitu vitioſo pro-
cedit, vel eum generat.

AL., 2. Muid eſt peccatum!

Reßp. Ef ditum, ſaltum, vel concupitum contra
legem æternam. ubi ly dictum, &c, etiam inclu-
dit non ditum, & c. juxta leges, quæ negztio-
nes in illa definitione virtualiter includuntur.
Quia in moralibus negatio ſæpe reputatur
pro facto juxta illud S. Ambroſii: ſi non pavi-
Mi, occidiſti; adeoque data deſinitio convenit
etiam peccato omiſſionis. Imò convenit &
peccato veniali, licèt enim S. Th. doceat pec-
catum veniale eſſe præter legem, non tamen
negat eſſe contra, ſed ſolùm ita loquitur,
D 4 quia

56 Tradt. IV. Exam. II.

quia non eſt perfectè contra ordinem aut fi-
nem legis, ſed tantùm imperfectè.

L. 3. MQuotuplicia ſunt peccata?
Reſp. Sunt multiplicia.
Primò enim aliud peccatum eſt Originale,
aliud perſonale, Primum derivatur ab Adamo
àt Capite, & ab eo per Originem transfun-
ditur in poſteros. Alterum eſt, quod pro-
priâ perſonæ peccantis voluntate comittitur.
2. Aliud eſt adtuale, quod eſt actus malus,
ac regulis morum difformis; babituale aliud,
quod eſt macula in anima ex peccato actuali
relicta.
3. Aliud eſt commiſſionis, alind omiſſionis. Pri-
mum ponit actum, qui jubetur non poni. Se-
cundum omirtit actum, qui jubetur poni.
Definiturque, quòd ſit inordinata omiſſio
actůs præcepti.
4. Aliud eſt mortale, aliud veniale. Primum
ſic dicitur, quia mortem animæ adfert privans
cam vitâ ſupernaturali, quæ eſt gratia & cha-
ritas. Alterum verô, quia veniam facilè me-
retur.
. Aliud eſt carnale, quod in carnali dele-
Gatione, & aliud ſpiritusale, quod in ſpiritua-
li delectatione perficitur.
6. Alia ſunt, quæ committuntur in DEIId’,
alia in ſe ipſum, alia in proximum.
Quæ committuntur in DEIIM, ſunt v. g.
peccata contra virtutes Theologicas, ut hlas⸗
Dile⸗

. 1.
—
inen n
e,

Nlcete?

din
1 Acan
n irnsfun
glod p
coßitiin
chus maie
d, Alind
1io 4dnal

Mi, Pii.
onl R.
r e
1n oniſi⸗

rinun
ptinn
tin Ech
ſacllen⸗

Unal
in hi

ri,

De Vitiis & Peœcatis. 57.

phemia, perjurium, idololatria, ſacrilegium, hæ-
reſis, ſuperſtitio ejusque ſpecies, deſperatio;,
præſumptio, peccata in Spirirum S. &c.
Peccata, quæ committuntur in ſe ipſum,
ſunt luxuria, gula, ſuicidium, mutilatio, in-

famatio ſui, &c.

Quæ committuntur in proximum, ſunte
peccata injuſtitiæ, ſcandali, &c.
7. Aliud eſt peccatum cordis, quod corde,
aliud oris, quod ore, aliud operis, quod ope-
re committitur. Si hæc tria procedant ab
codem motivo circa idem objectum, ita ut
unum ſit præparatio ad alterum, & in nullo
eorum ſiſtatur, conſtituunt unam perfectam
peccati ſpeciem.
8. Aliud eſt peccatum ex infirmitate ſeu pas-
ſione, quod committitur ex gravi tentatione
& motione appetitús ſenſtivi. Aliud ex igno-
rantia, nimirum culpabili & vincibili. Tan-
dem aliud eſt peccatum ex malitia ſeu de in-
duſtria, quod nullâ paſſione incitante, & nul-
lâ ignorantiâ excuſante, ſed plenâ libertate,
ac planè liberâ voluntate committitur.
9. Aliud eſt, quod conſiſtit in exceſu, ut ſi

quis plus agat; aliud in deſfeltu, ut ſi quis mi-

nus faciat, v. g. comedat, quàm redta ratio
dictat.
10. Alia ſunt peccata propria, aliena alia-.
Propria ſunt, quæ à nobismet ipſis commit-
tuntur. Aliena ſunt, quæ licéèt à no-
D 5S bis

58 Tradt. IV. Exam. II.

bis non committantur, nobis tamen imputan-
tur, quia ſumus eorum cauſa moralis ratione
dati conſilii, præcepti, ſuaſionis, adulatio-
nis, protectionis, aut ob defectum correctio-
nis.
Alia demum ſunt peccata in cælum claman-
tia, nimirum hæc quatuor: Homicidium vo-
luntarium, Sodomia, oppreſſio pupillorum-
& Viduarum, ac merces operariorum defrau-
data, Alia ſunt peccata in Spiritum Sanctum,
& ſunt ſex: nimirum Deſperatio, Præſum-
ptio, Agnitæ veritatis impugnatio, Fraternæ
gratiæ invidentia, Impænitentia; obſtinatio.
Quid autem ſit peccatum in Spiritum S. defi-
nit S. Th. 2. 2. q. 14. a. I. quòd ſit peccatum-
contra bonitatem Spiritui Sancto attributam commiſum

O. 4. Unde pyeccata diverſifcantur ſpecie?

Reſp. 1. Ab objecétis formalibus ſeu ſpecie
diſtinctis, ita ut ordo ad objectum ùt diffor-
me regulis morum ſit ſpecificativum intrinſe-
cum; extrinſecum verò ſit ipſum objedum-.
Ratio: quia quod eſſentialiter dicit ordinem-
ad aliud, ab eo habet ſpeciem: ita, ut ille-
ordo det ſpeciem intrinſecè, objectum verò

extrinſecè.

Repp. 2. Si actus fit contra plura præcepta-
ſolùm materialiter diverſa, eſt ſolum unum-
numerò peccatum; ſi verò ſit contra plura-

præcepta formaliter diverſa, tot habet mali-
dl⸗

naid⸗

un clan
nictiun ,
Ploflorun
Dkun deſti
en danchn
, Mehn
, raten
oblinati
in eß⸗
i
mnſin

eies
ſe hett
t Ciche
intrinſ⸗
bjen⸗
Orcinen
1, Ule
dun

Pet-
3 1
in e.

De Vitiis, & Peccatis. 59

tias ſpecie diverſas, quot præceptis adverſa-
tur. Sed

O. 5. Duid eſt præceptum materialiter aut

formaliter diverſum?

Reſp. Præcepta materialiter diverſa ſunt, quæ
diſtinguuntur tantùm ex parte præcipientis“,
verſantur autem circa idem objectum forma-
le, habéntque idem motivum, quale v. g. eſt
præceptum divinum & humanum non furan-
di.
Formaliter verò diverſa ſunt, quæ ponun-
tur ex diverſo motivo: hæc autem diverſa ra-
tio motivi debet attendi ex fine proximo, non-
remoto; ut v. g. præceptum jejunii quadrageſi-
malis pro fine remoto habet diſponere homi-
nem, ut faciliùs orationi vacet, pro fine pro-
ximo autem mortificationem corporis.

Q. 6. Unde peccata multiplicantur numeŕ?

Reſp. 1. Ab objectis numerò & adæquatè di-
ſtinctis. Ratio: quia peccata ſpecie multi-
plicantur ex ſpecifica diverſitate objectorum:
ergo etiam numeréô multiplicantur ex numeri-
ca eorundem diverſitate in genere moris-.
Senſus eſt, quòd plures actus phyſicè diſtin-
Gi ſint unicum numeròô peccatum, ſi habeant
inter ſe moralem unitatem, connexionem ſeu
ſubordinationem, tendendo ad eundem finem
ſeu objectum adæquatum. Hinc qui excipit-

plurium confefſiones in peccato mortali, tot
com⸗-⸗

60 Tractl. W. Exam. I.

committit peccata, quot abſolvite quia hie
nulla eſt unio moralis, cùm quælibet abſolu-
tio ſit actio completa. Item qui unicâ abfo-
lIutione v. g. mille homines abſolveret, toti-
dem peccatis peccaret, quia tot perficeret
Sacramenta, & iſta actio, licèt phyſicè una-
foret, virtualiter tamen & moraliter ſimul eſ-
ſet multiplex. Item oſeulum libidinoſum eſt
peccatum mortale, ſi ſit actio completa; fſi
autem ordinetur ad copulam, unum conſti-
tuit cum copula peccatum. Item qui unò actu
læſit, occidit vel diffamavit plures, tot in-
uno actu habet diſtinctas moraliter numerò
malitias, quot ſunt perſonæ læſæ.
Qui verò unéd impetu iræ circa eandem per-
ſonam contumelias, aut contra Deum blas-
phemias plures, vel circa eandem rem plura
juramenta repeteret, eſſet unum numerò pec-
catum, quia eſſet unus numeréô moraliter a-
Qus; ſecus autem, ſi fieret cum reflexione ſu-
per ſingulos actus: quia ſic non eſſent mora-
Hiter uniti. Item qui haberet intentionem in
tota Qnadrageſima non jejunandi, non unum,
ſed plura committeret peccata: quia una je-
junii omiſſio eum altera non habet moralem
connexionem.
Reſp. 2. Peccata etiam multiplicantur nume-
r5 voluntate peccandi moraliter interruptâ
aut renovatâ. Ratio: quia tunc tollitur mo-
ralis unitas actuum & objectorum. Hæc au-

tem tollitur, cùm actus voluntatis nec in ſe,
nec

41
elber d
iinici
heret, 1
t derſene
lcenn
et nol .
dlinſin
conen
bnumn con
gbilndd
es, tot N
er AMuce

lener⸗
eun diu.
uen Pon
medne⸗
norltert
erioneſn
Vent mort
tionen
non un
is und
4 won

nilti⸗
ue
ln
M
VN

De Vitiis, & Peccatis. 61

nec virtualiter in ſuo effectu, nec in pruden-
ti hominum judicio perſeverat, ùt patet ex
his regulis: .
Prima: Si plures actus ſucceſſivè ponantur-
circa plura objecta numerò adæquatè diſtin-
ta, ut ſi poſtquam furatus es à Joanne, fu-
reris à Petro.

Secundaz Si priorem voluntatem revoces per
pœnitentiam, & poſtea eandem repetas.

Tertia: Si deliberatè ceſſes ab actu, ut ſi ad
delectationem paulò antè derelictam redeas,
duo peccata committis: ſecus, ſi ex diſtra-
ctione aut indeliberatione eandem derelique-
ris.
Quarta: Si actus nullam adinvicem dicant
ſubordinationem vel dependentiam, ut ſi unzâ
copulâ abſoluta tranſeas ad aliam.

Quinta: Si inter plures actus nullé volunta-
tis effectu inter ſe connexos tantum temporis
intercedat, ut prudentum judiciéò cenſeantur
diſcontinuari, ut ſi habitâ delectatione vene-
reâ ores Horas Canonicas, & his abſolutis-
ad eandem revertaris.

Q., 7. Unde deſumitur gravitar pecca⸗
torum? .
Reſy. Ab objeétis: quia ab iisdem deſumi-
tur differentia ſpeciſica. Ex quo ulteriùs ſe-
quitur peccatum eſſe eò gravius, quò præ-
Rantiori virtuti oppouitur; quia tunc e6 gra-
Lus

62 Tradt. W. Exam. II.

vius & rationi magis repugnans habet obje-
Rum.
Q. 5. Motus ſenſucxlitatis quid ſunt? ſunt-
nè peccata?
Reſp. Motus ſenſualitatis ſeu concupiſcen-
tiæ ſunt triplices. Alii vocantur primòô pri-
mi, qui omnem rationis advertentiam præ=
cedunt, & naturaliter (ſeu non liberè, ſed
quaſi ex ſe ipſis) in appetitu ſenſitivo exci-
tantur, uti ſunt tubitanei motus iræ vel car-
nis, &c. hi nulla ſunt peccata, cùm nullò
modò ſint liberi.
Alii motus vocantur ſecundò primi, qui fiunt
cum aliquali & ſemi-plena advertentia ac de-
liberatione, ſuntque peccata venialia: quia-
ſunt imperfeétè liberi, nec fiunt ex plena ad-
vertentia rationis.
Tandem alii vocantur plenè deliberati, qui-
bus nimirum ex prævia plena rationis adver-
tentia voluntas conſentit. Et hi, ſi ſint cir-
ca objectum illicitum, & lege Dei prohibitum
in materia gravi, ſunt peccata mortalia. Ra-
tio: quia peccata ſpeciem & gravitatem ha-
bent ab objectis.
Q. 9. QDuid eſt. delectatio moroſa & quale
peccatum?
Reſp. 1. Delectatio moroſa eſt voluntaria-
ſeu deliberata complacentia de objecto aliquo
inhoneito, per cogitationem apprchenſo ùt-
Præſente.
Di⸗

„4
Alie
utwur

1,

.

—
1s ee
ſiui,

Onelppiſee
1rimo o
ntium ⸗
lben ſe
Ultiro exci.
lre eſcr.
cum nuld

gifunt
ac de.
1: gni
lem a0.

eti,g.
niachet.
1lot l⸗
Chibitun
Alia, Na
ten e

G

olenut

De Vitiiz, & Peccatir. 63

Dicitur moroſes non ob moram temporis“,
ſed propter moroſitatem ſeu torporem ac ne-
gligentiam reſiſtentiæ. Dicitur, apprehenſo àe
præſente: ſi enim delectatio ſeu complacentis
ſit de re ùt futura exequenda, eſt gravius &
diſtinctum peccatum, utpote conſenſus in o-
pus, potéſtque vocari delectatio operoſa.
Hinc delectatio moroſa eſt ſimplex compla-
centia de re inhoneſta, v. g. de actu fornica-
tionis delectabiliter repræſentato. Vocatur⸗
ſimplex, quia eſt ſine efficaci deſiderio operis.
Reſp. 2. Delectatio moroſa (ſeu conſenſus
in eam) de ipſo opere illicito eſt peccatum
mortale, ſi quis ſit tale, v. g. fornicatio; eſt
autem veniale, ſi opus ſit tale, v. g. menda-
cium jocoſum. Ratio eſt: quia gravitas pec-
eati ſumitur ab objecto.

Q. 70. Quæz advertentia requiritur, ut de-
lectatio moroſa, aut quodvis aliud peccatum im-
putetur ad culpam?

Reſp. 1. Deliberatio ſeu advertentia eſt du-
plex. Una eſt plena & perfecta, quæ adeſt,
quando homo advertit, non ſolùm ad opera-
tionem qdoad entitatem naturalem ejus, v. g.
ad eſum carnium, ſed etiam ad ejus prohibi-
tionem ac malitiam aut periculum transgreſ-
ſionis legis. Alia eſt imperfecta, quæ eſt
tunc, quando homo non plenè adverrit ad
malitiam actůs, & hæc reperitur in ſemi-dor-
Mientibus, ſemi-ebriis, aut magnâ Faſton-
9b⸗

64 Tract. IV. Exam. II.

obrutis, &c. qui inter bonum & malum im-
perfectè diſcernunt.
Nota tamen, quòd, ut quis peccet, non-
ſemper requiratur expreſſa malitiæ adverten-
tia, ſed ſufficit interpretativa & virtualis“:
nam qui v. g. ſuſpicatur periculum peccati,
& tamen operatur, interpretative vult mali-
tiam pecçcati. Nota etiam diſcrimen, quòd
in his, quæ ſunt mala tantùm, quia prohibi-
ta, ur quis peccer, non ſufficiat regulariter-
advertentia tantùm ad actionem, ſed etiam ad
malitiam ſaltem virtualiter advertere debet-:
quia cùm hæc intrinſecè mala non ſint, non
ingerunt per ſe cognitionem malitiæ in ope-
ante, ergo ut peccet, ſaltem virtualiter ad-
vertere debet. Que verò ſunt intrinſecè ma-
la, & ſunt contra præcepta naturalia primæ
& ſecundæ claſſis, in iis ſufficit advertentia-.
ad actionem, ut peccetur, & non requiritur
advertentia etiam ad malitiam: cùm enim lex
naruralis omnibus indita ſit, non poteſt dari
advertentia ad actionem, quin ingeratur et?am
cognitio, dubium, vel ſuſpicio alicujus mali.
Verùm in his, quæ funt contra præcepta na-
turalia tertiæ claſſis, requiritur advertentia-
etiam ad malitiam, quia non ingerunt per-
ſe ſpeciem malitiæ in operante, unde poteſt
fieri, ut ad eam non advertat: in his igitur,
ut peccetur, ſpecialis ad malitiam adverten-

tia requiritur.
Reſte

1 6,
ento.

zuunni
m

ℳ,61

Nlaten

M

m
W

A1 Eam r

s
legen.

N.

—
ele

beccet,n
lie acien
wirmal⸗
lun pecct
in nult n
inen, N
Glupront
eonatie
ll cin
tere gebet
1 Mnt,
te in oe
lalter a
inſece ne⸗
lla ine
crententir
neguittr
mmenin
Poteltdu
katureth
coſus a
Ecepel
yeneni
gerunet
nden
aige

De VitiGir, & Peccatis. 65

Reſp. 2. Ut aliquid in individuo imputetur
ad culpam mortalem, debet adfuiſſe plena &
perfecta deliberatio. Ratio“ quia peccatum

mortale eſt quid perfectum in genere mali mo-

ralis: ergo etiam debet eſſe quid perfectum in
genere actuùs humani ſeu liberi.

Q. 11. Quot ergo requiruntur ad delecta-

tionem moroſam, ut ſit peccatum mortale ?

Reſp. Tria. 1. ut objectum ſit graviter illici-
tum. 2. Plena advertentia. 3. Plenus con-
ſenſus. Idem dicendum de quolibet alio pec-
cato. Hinc
Primè, delectans in mendacio jocoſo non
peceat mortaliter: quia objectum non eſt gra-
viter illicitum.
Secund?s, delectans tantum in modo, qué
v. g. fur ingeniose ſurripit burſam alterius-;
ideo præcisè non peccat: quia ſub illa ratio-
ne objectum non eſt malum. Seclude tamen-
affectum ad rem malam.
Tertiè, Filius gaudens de parricidio in ebrie-
tate à ſel commiſſo propter ingentes divitias
inde conſecutas peccat mortaliter: quia ob-
jectum de ſe eſt graviter illicitum.
Quartè, cogitans de re turpi ad bonum fi-
nem, v. g. ad docendum, reſolvendos caſus,
&c. non peccat. Si fiat ex curioſitate, non-
niſi venialiter, ſeclus6 tamen periculô in rem
vel delectationem turpem, quod ſæpe ſubeſſe-
poteſt.
LQuin-

66 Tradt. I. Exam. II.

Quintò, delectans de eſu carnium die vene-
ris, ſi præœæcisé delectetur de eſu carnium ibi
ſitendo, non peccat: quia objectum non eſt
de ſe intrinſecè malum & illicitum; ſi autem-
ibi non ſiſtat delectatio, ſed feratur in eſum
carnium, ùt eſt contrà legem, peccat: quia-
objectum eſt intrinſecè malum.

DQ., 72. Quid ſi quis dubitet, an babuerit

plenam advertentiam, aut fuerit plené ſui compos?

Reſp. Si ſit homo timoratæ conſcientiæ, po-=
tuiſsétque tentationem facilè in opus deduce-
re, id tamen non fecerit, ſed pro viribus re-
ſtiterit, timens Dei offenſam, ſoleãtque-,
quando tentationes oboriuntur, animum ad
Deum convertere, anxietatem deponat, &
cenſeat ſe plenum conſenſum non dediſſe.

Q. 73. Quid ſi habeatur deſiderium, aut

etiaim delectatio conditionata?

prænot. I. Alia eſſe intrinſecè mala, ut,
nullâ conditione appoſitâ cohoneſtari poſſint.
talia ſunt blaſphemia, odium Dei, &c. Alia
ſunt quidem intrinſecè mala, ſed aliquâ con-
ditione appoſitâ poſſunt eſſe non mala, talia
ſunt furtum, homicidium, &c.
Prænot. 2. Duplicem poſſe apponi condi-
tionem: alia omnem malitiam ab objecto re-
movet, talis eſt: fi eſſet licium, &c. alià non-
removet omnem malitiam, v. g. ſi non eſſem Ke-
ligioſus, vellem fornicari. His prænot.
Reſp. Te

ℳ,. I

—

—
CAriu Ge
eſn cant

econ D

em; ſan
ltur in
Nectte g

4 lahe
. Cng
Nnlcketie
Opls bett
o nitbuen
Gleitqe
AMinumn¹

eonut, 6
Celle,
iun 6
1
ale, N
kinipolt
c. 1.
Aligutmn
mal, 4

vor Wl
odec
„,.
nle
3

5 1

De Vitiis, & Peccatir. 67

Keſp. 1. Defſideria conditionata, ſi ſint de
re ita intrinſecè mala, ut nullâ appoſitâ con-
ditione cohoneſtari poſſint, etiamſi conditio
auferat malitiam, non ſunt licita. Ratio s
quia talis conditio, utpote impoſſibilis habe-
tur pro non adjecta. Hinc deſiderium, qué⁶
Deum haberem odiô, ſi eſſet licitum, manet
malum.
Keſp. 2. Deſideria conditionata, quæ ſunt..
de re, in qua materialiter ſpectata poteſt non
eſſe malitia, vel quæ ſolùm eſt prohibita le-
ge politivâ, poſſent eſſe licita, ſi addatur-
conditio removens omnem malitiam, modoò
ſit ſecluſus aftectus ad rem malam. Ratio 2
quia ſi malitia ab objecto removetur, tale de-
ſiderium malitiâ carebit. Sed quia hæc ſunt
valdéè peticuloſa, ab illis cavendum eſto. Un-
de ſi quæras,
Quid ſi Petrus ita diſcurrat: ſi non eſſem
Religioſus, vel in ſacris Ordinibus, uxorem
ducerem. Non audirem Sacrum die feſtò,
vel non jejunarem in Quadrageſima, ſi eſſet
licitum?
Reſp. ad I. Petrum, etiam ſeclusé affedu
malò, non eſſe immunem à peccato, quia-
pPericulum eſt, ne facilè exurgat irrepens com-
placentia.
Reſp. ad 2. In duobus poſtremis admitti poſ-
ſe excuſationem: quia carnes deſiderare, vel
omittere Sacrum, caſu quê id non eſſet pro-
hibitum aut præceptum, per ſe non eſſet pec-

E 2 ca⸗

68 Tradt. IV. Exam. II.

caminoſum, niſi ex diſcurſu ſequatur offenſio
vel ſcandalum.
Reſp. 3. Si apponatur conditio non remo-
vens malitiam, deſideria erunt illicita gravi-
ter vel leviter pro qualitate rei. Ratio: quia
tunc ſemper manet affectus in rem malam-.
Hinc peccat Cajus, qui vellet furari, ſi non
eſſet internus. Qui vellet fornicari, ſi non-
eſſet Religioſus.

LQ. 14. Qualis conſenſus requiritur, ut
motus carnales ſim voluntarü?
Prænot, quòd conſenſus alius ſit directus, alius
indirectus. Directus eſt, quò quis motus car-
nales in ſe excitat, vel inexurgentibus ſibi
complacet. Indirectus rurſum alius eſt inter-
pretativus, alius virtualis. Inairectus interpretati-
vus eſt, quando quis exurgentes motus non-
reprimit, cùm poſſit & debeat. Indiectus vii-
tualis eſt, quando ponitur cauſa proxima ta-
lium motuum, tunc enim, qui formaliter vult
cauſain, vult virtualiter effectum. Hôc prænot.
Reſp. 1. Certum eſſe, quòd non requira-
tur præcisè conſenſus directus, cùm ad pec-
catum ſufficiat voluntarium indirecte. Hinc
ſi quis motus naturaliter exurgentes advertat,
nec reprimat, ſed permiſſivè ſe habeat, cùm
tamen poſſit & debeat reprimere, peccat mor-
taliter. Ratio: quia cùm ex una parte illi
motus per ſe & ex ſe ſint materia gravis, in-

terpretativè cenſetur illos velle, cùm ex alte=
ra

1

A
aAn

1KN
Asteh

AAanh

AI N

Maddnn.
id a

akn
nn en

Iu

,1.

—
egtatn 1

io Non N
lliciag
Nitiont
en meltr
inti i
e,n

it,,
ni!
Gnalut, 1
Notuss c
nthhos
s el iuer.
teheii
notnn don
lAnecarv.
orimt
Naliern
00 Men
n negli
dm :0 ,
es 0ſen⸗
beit,
Palii
l
.
els

De Vitiis, & Peccatis. 69

ra parte poſſit & debeat illos reprimere, nec
tamen reprimat.

Reſp. 2. Ad hoc, ut dicti motus ſint volun-
zarii, ſufſficere etiam conſenſum virtualem,.
Unde qui ponit cauſam proximam iſtorum
motuum, vult etiam illos juxta illud: qui
vult cauſam, vult effectum, ſubintellige, ſi
deſit rationabilis cauſa.

Q. 15. Quot ſunt cauſæ, ex quibus bujus-
modi delectationes venereæ oriuntur?
Reſ. Sunt tres: Prims eſt honeſta, utilis &
neceſſaria, ut cùm quis ſtudii gratiâ tractat
vel legit calus de hac materia, vel audit con⸗-
feſſiones.
Secunda eſt cauſa per accidens, quæ tamen
omnino indifferens eſt, vel parùm utilis, ur
quædam converſationes publicę, eſus quo-
rundam ciborum.
Tertia eſt cauſa per ſe, ex ſua natura ten-
dens in hujuſmodi delectationes, nec habet.,
utilitatem, vel honeſtatem annexam, dt ſunt
colloquia de rebus turpibus, lectiones turpi-
um librorum, laſcivi aſpectus, &c.

Q. 76. Tenemurnd omhes bas canſas ee⸗
movere
Reſp. Primi generis cauſas non tenemur re-
movere per ſe, ſeclusò nimirum periculô con-

ſensůs. Ratio: quia effectus, qui per acci-
E 3 dene

70 Tradk. IV. Exam. II.

dens ſequitur, non imputatur ei, qui proſe-
quitur ſuum jus.
Secundi generis cauſas ſub mortali nonte-
nemur removere; ſi tamen tentationes inde
ortus vincere non poſſimus, etiam ſub mor-
tali tenemur removere. Ratio eſt eadem.
Tertii generis cauſas abſolutéè & ſub mor-
tali Eeënemur removere. Ratio; quia de ſe ſunt
inductivæ peccati.
Ex hactenus dictis conſtat, an excuſentur,
aut quàm graviter peccent, qui legunt, can-
tant, vel audiunt impuras cantilenas:; lo-
quantur aut audiant turpig. Qui aſpiciunt
fœminam vel virum. Qui faciunt amplexus,
oſcula, tactus. Nihillominùs

Q 77. LQuid de bis ſentis?
Reſp. I. Quantùm ad cantilenas: quòd canens
cantilenas turpes cum animo & intentione ſe
vel alios excitandi ad carnalia, peccet mor-
taliter. Deinde qui eas cantat coram aliis,
& maximè ſi ſint turpes, peccat mortaliter
ctiam peccatõô ſcandali: quia hoc vix fieri
poteſt ſine delectatione & conſensũús periculo.
Componens quoque cantilenas graviter ob-
icœnas peccat mortaliter, ſicut & bictor &
Artifex pingens vel fingens picturas aut ſta-
tuas inhoneſtas. Ratio: quia ſunt ruina Pro-
ximi, cùm multi inde ad peccatum inciten-
Lur.

Rep.

uhelte

ai deut

NAoren

len kid⸗

Unnttley
iinen nu
kemrn

henm n

eb
UNamt
Uſtn
kie

1

4

—
Rei, N

Uaione;

Uin ob

en
l eeen,
lb n

Uly a ſe/
Mceleſe

nereren
legult,et
lenis
Grapien

anplen

1d canen
Ntentlone,
petcetno.
otuan a
mortali
e N
s perin
raittt
Dür!
tas uin
nuidt,
n ier

De Vitiis, & Peccatis. 71

Reſp. 2. Quantum ad turpia verba dicendum,
quòd, qu? obſcœna loquitur cx delectatione
venerea, vel probabili ejus periculo, vel in ſe,
vel in aliis audientibus, peccet mortaliter. His
verò, ſicut & periculéô ſcandali excluſis, talia
loquens ſolùm ex levitate & ſcurilitate, pec-
cat tantùm venialiter: quia levitas animi ex-
cuſat hic à peccato mortali. Propter pericu-
lum tamen turpis delectationis ſive in ſe, ſive
in aliis, ejusmodi diſcurſus protracti ſunt val-
dè ſuſpecti, & ſæpe peccata mortalia. Hince
talia loquens in confeſſione debet dicere non
tantùm, an ipſe ſit carnaliter delectatus, ſed
& an ſimilis delectationis in uno vel pluri-
bus fuerit occaſio.
Quò ad auditorem diſtingendum eſt, an
complaceat, & delecdtetur in re audita, vel
etiam per riſlſum ſuum alteri det occaſionem
continuandi diſcurſus turpes, quò caſu pec-
cabit mortaliter, & contra caſtitatem, & con-
tra charitatem ratione ſcandali; an veròô
ſolùm delectetur in modo, vel rideat ad vi-
tanda ſcommata, quò caſu non cenſetur pec-
care, niſi venialiter.
Reſp. 3. Quantùm ad aſpeltus: Si quis mu-
lierem v. g. Aſpiciat in parte honeſta, dele-
ctando ſe de ejus formoſitate, non eſt pecca-
tum ſaltem mortale. Si aſpectus ſit diutur-
nus, eſt periculoſus, quia talis aſpectus facit,
ut phantaſia rem illam apprehendat non ſo-
lùm ùt delecabilem viſui, ſed & carni, ſicque
E 4 in

72 Traéb. IV. Exam. II.

in affectu facilè ſequi poteſt complacentia,
& in membris rebellio.
Si aſpiciat partes ſecretiores ſive in alia,
ſive in aliis, vel in ſe ipſo abſque neceſſitate,
videtur peccare mortaliter. Ratio: quia hoc
naturali honeſtati valdé adverſatur, niſi ex-
cuſer hic levitas.
Si alpiciat in parte honeſta animéô libidi-
neséô, peccat mortaliter: quia intentio eſt
mortalis. E contra, ſi puella ſe præbeat
adoleſcenti conſpiciendam, à quo credit ſe
turpiter aſpici, peccat mortaliter peccatò
ſcandali, ſi hoc faciat datâ operâ abique ne-
ceſſitate.
Quòad amplexus inſpicienda eſt intentio &
periculum.
Reſp. 4. Quantàùm ad oſcula: Si ſit oſculum
causâ amicitiæ juxta conſuetudinem patriæ,
per ſe eſt licitum, ſicut & delectatio inde con-
ſequens. Ratio: quia hoc eſt tantùm ſignòô ex-
ternéô teſtari benevolentiam, & unionem,
animorum, quatenus fundatur in conjunctio-
ne ſanguinis, &c. Cavendum tamen hic eſt
ſcandalum.
Si oſculum fiat, quatenus eſt delectabile
carni (quod aliter vocatur organicum) abſ-
que ulterioris voluptatis intentione & inor-
dinata ſpitituum eomotione, juxta aliquos hu-
juſmodi oſculũ faciens peccat ſolùm venialiter:
quia licèt oſcula tanquam præambula ad copulã

ordinentur, non tamen niſi remotè. Juxta alios
ta-

le e

Matn

4 1 iye l

die eech D
H i

ind lb
in inentio

1ſe der
lo gnt
ter hecc
1h hnen

itentio

Rderlur
en onie,
inbecon
nlgro
Unloder,
Lorſont⸗
hen hied

delece!
cun)
ne i
ulge
IAI

De Vitiir, & Peccatir. 73

tamen peccat mortaliter propter rationem
hanc: quia oſcula etiam ùt delectabilia tactui

ſunt naturaliter ordinata ad copulam carna-

lem, alliciùntque naturam corruptam: in
praxi, quia eſt res periculoſa, hujuſcemodi
vitanda ſunt.
Reſp S§. Quantuùm ad taltus, notandum tactus fieri
poſſe I. Causâ medendi, aut aliâ neceſſariâ. 2.
Causâ voluptatis concubitus. 3. Causâ volup-
tatis tacts ſecundùm ſe. Dicitur ergo, quêd
Si quis exerceat tactum ob cauſam primi
generis, in quacunque etiam parte, talis non
peccat. Ratio: quia iſte tadus eſt rectæ ra-
tioni conſentaneus: Quod tamen in exercen-
te artem medicandi eflet periculum conſensůs,
ſuadendum eſſet, ut artem deſereret.
Si tactum exerceat ob cauſam ſecundi ge-=
neris, examinandum eſt, an tactus ſit in par-
te inhoneſta, & ſic peccat mortaliter. Ratio:
quia talis contactus eſt libidinoſus. Taliter
quoque peccat tangens abſque cauſa in par-
te honeſta, etiam abſque intentione copulæ:
quia latet magnum periculum.
Si exerceat ob cauſam tertii generis in par-
te inhoneſta, videtur etiam peccare mortali-
ter; ſi autem ſit in parte honeſta propter vo-
luptatem illius tactûs ſecundùm ſe, res eſt val-
dè periculoſa: cùm illa quæſita voluptas ta-
ctús ſecundàùm ſe facilè degenerare poſſit in
voluptatem veneream.

E S Quòd

74 Tradbk. I. Exam. II.

Quòd ſi quis replicet ſe eſſe ſponſum, ipſi
dicendum eſt, ſponſis quoad tadus, ample-
xus, &c. non plus licere, quâm liberis.
Si autem tanquam maritus ſimilia exerceat
erga conjugem, dicitur, quôd fi tactus ex-
erceat ùt neceſiarios ad excitandam naturam
reddendi debiti gratiàâ, non peccet. Si abs-
que ordine ad copulam, idque cum pericule
pollutionis vel in ſe, vel in altero conjuge,
vel in utroque ſimul, peccat mortaliter. Si
autem abſque tali periculo, etiam ſinè ordi-
ne ad copulam ſolùm voluptatis causâ exer-
ceat, non peccat, niſi venialiter: quia ſtatus
matrimonialis illos excuſat à peccato mor-
tali.

D., 75. In quo differt peccatum mortale
à veniali?
Reſp. Imò in hoc, quòd peccatum morta-
le ſaltem virtualiter includat magnum DEI
contemptum, quô quis præfert amorem crea-
turæ amori Creatoris; non verô veniale.
2. Quia peccatum morrale tollit gratiam
& charitatem; ſecus veniale, quod tantùm
ejus fervorem diminuit.
3. Peccatum mortale ab ultimo fine aver-
tit, non verò veniale, ſed tantùm parùm quaſi
avertit.
4: Peccatum mortale inducit reatum pœnæ

æternæ; veniale verò reatum pœnæ tempo-
ra⸗

1 Und a

e, ſel

amm ericn
len⸗ Conſo
rtalter,
n ns
CAlst ere
Ilis Natn
(aio nor.

Mrtol

tun not
mun Dll
Ckem clet
eliale,
t gruti
od tunt

fe 1
unin

„4
o⸗

De Vitiis, & Peccatis. 75

ralis ſolvendæ vel in hac vita, vel in altera in
Purgatorio.

DQ., 19. Duot ſunt regule unum peccatum
ab altero diſtinguendi?

Reſp. Potiſſimùm ſunt tres. Prima, ſi ſacræ
Literæ tradant, tale vel tale peccatum eſſe
DEO execrandum, abominabile, dignum mor-
te æternâ, &cc. judicandum eſt eſſe mortale.
Secunda eſt Traditio Eccleſiæ, ac communis
§S. PP. & Fidelium conſenſus. Tertia eſt ra-
tio naturalis ita eſſe dictans, ſaltem lumine
ſupernaturali illuſtrata. Attendenda eſt hic
etiam gravitas pœnæ, quæ ab Ecceſia infligi-
tur, ut excommunicatio, &c. item quantitas
deliberationis, materiæ, & damni illati, & c.

Q 2o. Quot modis peccata mortalia ex
genere ſuo poſſunt fieri venialia?
Reſp. Tribus modis. Primò ex levitate ma-
teriæ. Secund? ex defectu judicii. Tertiè ex
ſubreptione, vel ex indeliberatione. Non
tamen omnia ex quolibet capite poſſunt fie-
ri venialia, ſed quædam ſunt, quæ levitatem
materiæ non admittunt, ut blaſphemia, per-
jurium, præſumptio, delectatio venerea, Si-
monia, &c. quæ tamen ex indeliberatione
poſſunt venialia fieri.

Q. 27. Quot modis venialia ex genere ſus
poſſunt ſieri mortalia?
„ .

Rep. Quinque modis, Primè, Si in pecca-
to

76 Trabt. I.. Exam. II.

to veniali conſtituatur ultimus finis. 2. Si
quis veniale ordinaret ad mortale, v. g. ver-
bum otloſum ad fornicandum. 2. Ex con-
ſcientia erronea dictante eſſe mortale. 4.
Ex contemptu. 5. Dilpoſitivè ratione peri-
culi, quod qui amat peribit in illo. Sed

Q. 22. Quid eſt peccatum ex genere ſuo
mortale, quid veniale ?*
Reſp. Primum eſt, quod manens intra lineam
ſuam in tantum poteſt excreſcere, ut ſit mor-
tale, v. g. furtum oboli quod in individuo ve-
niale eſt, ſed ex genere ſuo mortale.
Secundum eſt, quod intra lineam ſuam in
tantum non poteſt excreſcere, ut ſit grave,
ut mendacium jocoſum.

Q. 23. Qui ſunt efectus peccati?
Reſp. Sunt hi quatuor: I. Diminutio boni
naturæ, 2. Quatuor vulnera animæ, ſcili-
cet ignorantia in intellecu, malitia in volun-
tate, infirmitas in iraſcibili, & concupiſcen-
tia in conchpiſcibili. 3. Mors & alii defe-
ctus corporales. 4. Reatus pœnæ. Ex di-
Gis in hoc Tract.
Colliges I. quatuor eſſe regulas cogno-
ſcendi, an quis perfectè vel imperfecte in
peccatum conſenſerit.

prima, Si dubitans ſit timoratæ conſcientiæ,
nec ſoleat in iſta materia peccare, præſumen-

dum eſt, non adfuiſſe voluntarium perfectum,
quia

rtauen
Don 4

.
hele, 5
Phottale,
kione N
Rilo, ger

1e guen
de⸗

sintnuhe
1e, I ſtn
incincho 6
tle,
ein ſamt
ſegran,

erts
rinntio dor
nine, ſl
te nvolr
oncupiſet
Wi
e, t

lss nr
Nhenſt

nln
. enn⸗
n in 6
.

De Vitiis, & Peccatis. 77

quia in dubiis deſumitut fortiſſima præſumptio
ab aſſuetis. Secus, ſi dubitans eſlſet conſcien-
tiæ laxæ vel cauteriatæ.

Secunda, Dum ab adu interiori non proce-
ditur ad externum, cùm tamen facilè procedi
poſſet, ſignum eſt in perſona timoratæ con-
ſcientiæ, quòd non perfectè conſenſerit.

Tertia, Quando quis dubitat, an aliquid fe-
cerit in ſomno vel in vigilia, & eſt anima
timorata, ſignum eſt non deliberati conſen-
sus.
Quarta: Horror peccati, timor, triſtitia
tam antecedens, quàm concomitans, dum quis
pravis motibus divexatur, quamdiu ratio ſu-
perior reſiſtit, etſi in parte inferiori tentatio-
nem ſuperare non poſſit, ſignum ordinarium eſt
non adfuiſſe voluntarium perfectum; ſi tamen
borror, triſtitia, &c. oriantur poſt actum
patratum, non eſt ſignum diſſensũs.

Colliges 2. Quòd ignorantia, quæ excuſat
à peccato, excuſet etiam à pœna, etſi ſit à
Judice infligenda, vel à jure taxata. Ratio:
quia pœna debetur pro culpa, ſi ergo in ali-
quo culpa non eſt, etiam puniri non debet.

Unde excuſatur ab excommunicatione, ſu-
ſpenſione, interdicto, ſi quis actum, ob quem
Pœnæ inflictæ ſunt, vel infligendæ, ex igno-
rantia neſciverit eſſe peccatum, vel ei cenſu=
ram eſſe annexam, licèt ſciverit eſſe pecca-
tum.

Item

78 Tract. N. Exam. I.

Item excuſatur ab excommunicatione lata
in percuſſores Clerici, qui occidit hominem
invincibiliter ignorans eſſe Clericum.
Item exeuſatur ab irregularitate, qui putans
ſe occidere feram, occidit hominem; item
qui invincibiliter ignorat ſe eſſe excommuni-
catum aut ſuſpenſum, & tamen exercet actum
ſui ordinis. Sic Laici plerumque excuſantur
ab excommunicatione juris, quia invincibili-
ter ignorant-
Non tamen excuſantur aliqui ab irregula-
ritate proveniente ex defectu, nec ab impe-
dimento matrimonii, etiamſi illa invincibili-
ter ignorent. Ratio eſt: quia non ſunt pœ-
næ, led inhabilitates.

CIRCA

TRACTATUM V.
De Vitis Capitalibus in genere &

in Specie.

Ex Exam. JI.
De Vitiis Capitalibus, & in ſpecie
de Superbia.
O. 17. Quot ſunt vitia ſeu peccaæta capitalia?
Reſp. Sut ſeptem hâc dictione comprehen-

ſa: SALIGIA. Id eſt: Superbia, Ava
ritis, Luxuria, Invidia, Gula, Ira, Acedia.

Q. 24

lag

gin

,Non el
S: ſnim

nioe

—=W

i⸗

,
—
—
nmnnnſezting
icf h

heun

4
5 1
el
nttenet 4.
lglt allen
Cliz iniei

rent
ſec 45 inr
4 ininetoi
on ,unt e⸗

inſe

1t4 i

e CN
hett
I.
I . h

4
11

Mllemn?

De Vitiis capitalibus. 79
D., 2. Quid eſt Superbia?

Reſp. Eſt inordinatus appetitus propriæ ex-
cellentiæ. Eſt ex genere ſuo peccatum mor-
tale. Ratio: quia Supetbia conſiſtit in hoc,
quòd homo non velit ſubjici DEO, & inor-
dinatè ſe præferat proximo; ſed hoc ex ſuo
objecto habet rationem peccati mortalis, hoc
enim eſt averti à DEO: Ergo.
Not. Superbiam completam neceſſariò in
conteſſione explicandam eſſe, quæ eſt ex affe-
Gtu & intentione, ac ex contemptu, quô quis
legi DEI & legitimi ſuperioris renuit ſe ſub-
mittere. Sicut Superbia imper fecta eſt, quan-
do quis in affecu ſuo quidem ſe magniſficat,
non tamen uſque adeo, ut nolit ſe ſubmitte-
re DEO, & omnibus, quæ ſunt de neceſſita-
de ſalutis.

DQ., 3. MWuot ſunt ſpecies Saperbiæ?
Reſp. Sunt quatuor: I1. Efſtimare ſe bonum
habere à ſe ipſo. 2. Deſuper ſibi datum pro
ſuis accepiſſe meritis. 3. Jactare ſe habere,
quod non habet. 4. Deſpectis cæteris ap-
petere videri ſingulariter habere ea, quæ non
habet.
D. 4. Eiliæ Superbie Aguot ſant & que?
Reſp. Præcipuæ, & ad quas aliæ reducun-
tur, ſunt tres: nimirum Præſumptio. Am-
bitio. Vana gloria.
Præſumptio eſt inordinatus appetitus eorum,
vel aggrediendi ca, quæ ſunt ſupra vires &&
me-

80 Trabt. V. Exam. I.

merita noſtra, ſeu eſt vitium ad hoc incli-
nans, &c.
Ambitio eſt inordinatus appetitus honoris.
Vana Gloria eſt inanis manifeſtatio propriæ
excellentiæ apud homines.
Q. S. Filiæ inanis gloriæ quot ſuxt & quæ?
Reſp. Sunt ſeptem: nimirum Inobedientia.
actantia. Hypocriſis. Contentio. Pertinacia.
Diſcordia. Novitatum Præſumptio.
Inobedientis eſt vitium inclinans ad non exe-
quendum deliberatõ animò præceptum legi⸗
timi ſuperioris juſta præcipientis.
Jadtantia, eſt manitfeſtatio propriæ excellen-
tiæ per verba, quibus homo ſe extollit ſupra
id, quod eſt, vel ſupra id, quod alii de eo
opinantur.
Hypocriſis eſt quâ quis per falſa facta vel ſigna
exteriora ſimulat ſe habere, quod non habet,
aut quod habet, ſignificat ſe habere excel-
lentiùs, quàm habeat.
Contentio eſt vitium inclinans ad altercandum.
Pertinacis eſt, quâà quis imprudenter tenet
ac defendit ſuam ſententiam, quaſi ad omnia
tenax, ad oſtentandum ſuum judicium capri-
tioſus, nolens credere intelligentiori.

—
nli
aehre

iler iu
n Klum

N

Diſcordia eſt, quâ quis voluntati alterius de Nuun

bono Divino aut humano, cui debet conſen- N
tire, ſcienter & ex intentione contrartiatur.
Hæc importat contrarietatem in voluntate,
sontentio autem in locutione-

Apnmn

1

— —
1 40 loe

hitns hon
latio Pron

De Vitiis capitalibur. 81

Novitatum præſumptio feu inventio eſt dire ca
manifeſtatio proptiæ excellentiæ per novas ac
inſolitas res.

D. 56. Filieæ Novitatir quot ſont & quæ?

let 69 Reſp. Specialiter ſunt duæ: ſcilicet, ſuper-

Auus ornatus veſtium, & curioſitas.

litelin Ornatus veſtium quid ſit, patet ex nomine.

lio Detinus
prio,
1s 40 nonen
Leptumn
“
lie excelle
tolitpr
A Mice&

unlg
od nonbahe
kubere exe

leteandu
dentet
naſ adon
Gicium 4
ntiotd
ati dlent
ehente
. N

Curioſitas eſt appetitus inordinatus ſciendi;
ſivè per intellectum, ſivè per ſenſum.

Ex Exam. II.
De Avaritia & Luxuria.

r. Quid eft Avaritia?
Reſp. Eſt inordinatus appetitus divitiaram
ſeu, vitium inelinans ad inordinatum appe-
titum pecuniæ,. Per pecuniam intelligen-
do, quidquid pecuniâ æſtimabile eſt. Eſt ex
genere ſuo peccatum veniale, prout ſcilicet
opponitur liberalitati, etſi poſſit fieri mor-
tale ab extrinſeco, ut ſi quis ob amorem di-
vitiarum furetur, tunc enim opponitur juſti⸗
tiæ commutativæ.

D., 2. Quid eſt Luxuria?
Reßp. Eſt inordinatus appetitus venereorum.
Eſt peccatum mortale ex genefe ſuo, & in ca
non datur parvitas materiæ. Ratio, quia
talis delectatio extra matrimonium ſemper
pugnat graviter contra rationem.

82 Trabk. V. Exam. II.
3. Quot & quæ ſunt ſpecies Luxuriæ?

Reſp. Sunt ſex: ſcilieet Fornicatio ſimplex.
Adulterium. Inceſtus. Stuprum. Raptus. Vi-
tium contra naturam.
Fornicatio ſimplex eſt coĩtus ſoluti cum ſoluta
jam deflorata.
Adulterium eſt violatio alieni thori.
Inceſtus eſt coitus cum perſona ſanguine vel
affinitate conjuncta intra gradus, in quibus
non poteſt contrahi matrimonium. .
Stuprum eſt coitus illieitus, qué primò tol-
litur flos virginitatis, ſeu violatur clauſtrum
& ſignaculum virginale. Puella priméò actu,
quò florem virginitatis perdidit, & vir, qui
eum puellæ abſtulit, tenetur hanc circumſtan-
tiam exprimere: quia ſtuprum juxta S. Th.
eſt diſtinca ſpecies luxuriæ, vel notabiliter
ſaltem aggravat. Non tamen vir de ſe ipſo
tenetur dicere ſe illò actu propriam virgini-
tatem perdidiſſe, quia ſimilia in viris non
multùm æſtimantur.
Raptus eſt violentia facta mulieri vel paren-
tibus propter coitum aſſequendum etiam ma-
trimonialem.
Vitium contra naturam eſt actus venereus re-
pugnans rectæ rationi, & ipſi ordini natura=
li actůs venerei.
Sacrilegium (quod quidem non eſt propria
ſpecies luxuriæ, cùm poſſit reperiri etiam in
alio genere peccati, v. ge furti, homicidii, &c.)
10

N

1

—
—

ecter un

icanto ſn
n Raptn

Uicun i

tor,
lunguine

,
prino

1 Haolx .

find 41
ir, 9.
tcunkun.

1 § ⸗

norabilte
dele l
n viret
iris n

vel pun
letiimi

eeteut
ioirunn

A
Nicte, 8

.

De Vitiis capitalibur. 83
in præſenti eſt actus luxuriæ, qué violatur

corpus perſonæ DEO conſecratæ per votum,
vel profeſſionem Religionis.

Q. 4. Muot & que ſunt ſpecier Vitii con-
tra naturam?
Reſp. Sunt quatuor; ſcilicet Mollities ſeu
Pollutio. Sodomia. Beſtialitas, & vitium
contra naturam ſpecialiter dictum.
Mollities (quæ etiam vocatur peceatum
Onan) eſt, quando abſque concubitu cau-
s delectationis venereæ procuratur effuſio ſe-
minis.
Sodomia eſt coitus maſculi cum maſculo, vel
fæminæz cum fæœmina, ita ut nec ſervetur de-
bitus ſexus, nec vas; ſi autem ſervetur debi-
tus ſexus, & non vas, eſt Sodomia imper-
fecta. .Z
Beſtialitas eſt coltus cum beſtia, ſeu bruto.
In qua tamen beſtia neceſſariò pecifcanda

non eſt, quia in genere moris nihil variat.

Ad hanc ſpeeiem reducitur coitus ſagorum
& ſagarum cum Dæmone incubo vel ſuccubo,
& fidelis cum infideli, qui coitus ſunt etiam
contra Religionem.
Vitium contia natutam eſt, quando quis coit
cum ſexu fæminceo & ejusdem ſpeciei, ſed (uùt
loquitur S. Th.) non ſervatur naturalis modus con-
cumbendi, aut quantuùm ad inſtrumentum non debitum,
aut alios mmonſiruoſos & beſtales concumbendi modos.

F A Q. 3.

84 Tradt. V. Exam. II.
Q. 5. Quid eſt Meretricium?

Reſp. Eſt turpis quæſtus venalis corporis
ſœminæ. Semper in omni caſu & actu eſt pec-
catum mortale: quia eſt contra bonum pro=⸗
lis generandæ vel educandæ.

Q. 6. Eſtne licitum Lupanar?

Reſp. Poteſtati publicæ licitum eſt in aliqua
civitatis parte permittere Lupanaria: ſeu ut-
in ea habitent meretrices. Dixi: permittere,
non enim poteſt approbare, ſed tantùm to-
lerare ad majora mala cavenda.

Q. 7. Quid ſentis de Concubinata?

Reſp. 1. Concubinatus eſt fornicatio aſſi-
dua, ſeu frequens & conſueta cum eadem per-
ſona, ſive ſoluta, ſive ligata, ſive habitando
ſimul, ſive ſeparatim, attamen ſeſe frequen-

tando, & converſando modé⁶ uxori. Ex

quo facilè eruitur, quid ſit Concubinarius &
Concubina.
Reß. 2. Concubinarius abſolvi non debet,
nec poteſt, ſi Concubinam dimittere nolit,.
Ratio: quia manere in continuo affectu pec-
cati mortalis, & proxima voluntaria occaſio-
ne peccandi mortaliter eſt peccatum conti-
nuum mortale, faciens hominem abſolutio-
nis incapacem.

Quod ſi Concubinarius opponat ex dimiſ⸗

ſione ſcandalum vel incommodum ſecuturum.

Di⸗

nlite

1
ic,
lis cote
Lachreft
bonung

var
Ainal
iu len
eyi

H
tantuun

tg!

lio ſi.
lenper.
Dnd.
iecbn
1e. k

urins

n gebe
e ole
en
Loctii

De Litiis capitalibus. 85

Dico 1I. Quò ad ſcandalum, nihil facit ad
rem: cùm talem perſonam ejicere ſit potiùs
laudandum, quàâm ſcandalolum.
Dico 2. Quòè ad incommodum famæ v. g.
quod timeretur, charitas vult, hoc incom-
modum eſſe poſtponendum ſaluti animæ.
Dico 3. Quòo ad jacturam bonorum tem-
poralium dicendum eſt, ſi cohabitando ma-
neat morale periculum relapsûs, potiùs amit-
tendum eſt temporale quàm ſpirituale.
Reſß. 3. Si Sacerdos ſit Concubinarius no-
torius, ipsò jure eſt ſuſpenſus, & ideo miſ-
ſam celebrando fit irregularis, ſuper quo di-
ſpenſari non poteſt, niſi à bapa.
Obſerva, quòd, quia in materia luxuriæ
non datur parvitas materiæ, hinc aſpectus,
tactus etiam manuum, amplexus, literæ ama-
toriæ, munuſcula, &c. Si ſint ex libidine,
ſunt peccata mortalia. Item oſcula, ùt vo-
cant, columbina. Circa quæ nota ea eſſe-
triplicis generis, nimirum oſcula veneris, oſcu-
la judæ, & oſcula pacis: duo priora ſunt il-
licita, non item ultimum, Vide dicta Tract.

4. Exam. 2. q⸗ 18. aiik
OQ. 5⁶. Quid & quotuplex eſt occaſio peccandi 5 *

Reſp. Periculum ſeu occaſio peccandi eſt du-/22
plex. Una eſt proxima, altera remota. Pro- z.
Xima eſt, quæ ſemper, vel frequenter homi-
nes ſimilis conditionis ad tale peccatum in-
ducit. Vel quâ poſitã homo moraliter quaſi
3 in.

96 Trabt. V. Exam. II.
infallibiliter ſtatim, aut quaſi ſtatim labitur,
Qui verſatur in hae occaſione, abſolvendus
non eſt, niſi firmiter ſtatuat illam occaſionem
deſerere. Ratio hujus eſt: Tum quia qui amat
periculum, peribit in illo. Tum etiam, quia
niſi id ſtatuat, judicandus eſt non habere ſin-
cerum de peccatis dolorem, nec ſerium emen-
dationis propoſitum.
Oceaſio remota eſt, in qua homo non tam
frequenter, & non tam infallibiliter labitur;
in peccatum. Verſans in hac occafione po-
teſt & debet abſolvi: quia cum ea ſtat firmum
propoſitum abſtinendi à peccatis.

OQ 9. Quis ſt confuetzdinarius?
Reſp. Eſt is, qui habet conſuetudinem pec-

Eandi in aliquo genere. Si ſit de mortali; te-

netur conari, ut talem conſuetudinem deſe-
rat & retradet, & niſi hoc fecerit, abſolven-
dus non eſt: quia ſie eſt indiſpoſitus, & non
habet firmum propoſitum emendationis.
Colliges I. Hanc eſſe differentiam inter con-
ſuetudinem & occaſionem proximam pecçcan-
di, quòd conſuetudo proveniat quaſi ab in-
trinſeco 1 occaſio proxima autem ab extrin⸗
ſeco.
Colliges 2. Conſuetudinarium & recidivum
in hoc differre, quòd conſuetudinarius pro-
priè ille dicatun, qui ex frequentatis actibus“
vitioſis contraxit conſuetudinem peccandi, ſi-

vS habitum quendam ac propenſionem incli-
nan-⸗

Ci àe

n N mM
wo⸗

.
oe

nnd hont
ſter uſn.
CAfone 1
uimn

99

e Pete
talli te⸗
en dele,
bolren⸗
Cn
ni.
ter en
Pecen
e
b ent

ebe

l⸗

De Vitiis capitalibus. 87
nantem in peccatum. Recidivus autem dici-
tur, qui poſt abſolutionem vel ſemel relabi-
tur: ex quocunque demum capite reuapſus
proveniat.

Ex Exam. III.
De Invidia & Gula.

DQ. 7. Quid eſt Invidia?
Reſp. Eſt triſtitia de bono alterius, in quantùm ab
invido æſlimatur diminutivum propriæ gloriæ vel extel
lenti’. Eſt ex genere ſuo peccatum mortale:
quia contrariatur charitati, cùm tendat con-

tra bonum proximi, quem, & quod tenemur

diligere.

O. 2. Quid eſt Gula?
Reſp. Eſt inordinatus appetitus cibi & po-
túùs. Eſt peccatum: quia recedit ab ordine
rationis, & menſura per eam conſtituta. Et
quidem erit mortale, ſi inordinatio tanta ſit,
ut ab ultimo fine avertat.

.. 3. Filieæ Gulæ quot ſunt 6 gue?
Reſp. Sunt hæ quinque: Inepta lætitia.

Scurrilitas. Immunditia. Multiloquium. He-
betudo mentis circa intelligentiam.

Q. 4. Qaot ſunt ſpecies Gulæ?
Reßp. S. Th. eas aſſignat héc verſu:
Praproperé, laudè, nimis, ardenter, ſudiosd.
54 kre-

88 Trabt, F. Exam. II.

Præproperé, ideſt concupiſcentia inordinata-
edendi in præveniendo debitum tempus? lau
7, q⸗ erendo cibos pretioſos; nimis, nimium
comedendo; ardenter, non ſervando modum
debitum in edendo; ſudiesè, quærendo cibos
nimis accuratè præparatos.
Cùm Gula dividatur in commeſſationem &
brieta tem

D F5. Daid ſa Ebrietas?
Repp. Eſt voluntarius exceſſus in potu ine-
briante usque ad amiſſionem uss rationis
Si ſit completa & perfecta, eſt peccatum mor-
tale: quia per illam homo ſe violenter privat
ratione, quæ eſt optimum bonum hominis“,
Dixi: vielenter, per quod differt à dormiente,
qui naturaliter ſe privat ratione.
Porrò ſigna, ex quibus completa ebrietaæ
notari peteſt, ſunt, v. g. ſi quis non recor-
detur, quæ dixerit, vel fecerit, aut quomo-
dò domuúm redierit: ſi talia fecerit, qualia-
facere non conſuevit, v. g. præter morem 8
turpia loquendo, vel querendo, aut blaſphe-
mando, domum turhando, uxorem baculan-
do, &c.
Excuſatur tamen ebrietas etiam completa
à mortali defectu voluntarii. Primò: ſi quis
neſciat potum eſſe immoderatum, & inebria-
re potentem. 2. Si aliquis quidem percipiat
potum eſſe immoderatum, non tamen æſti-
mnet eſle potentem inebriare-
OQ. 6.

„
elti⸗ ihorc
In kempe
indo nol

1,
—RL
4

Perenco

elationen

in un i
6 ritionh,
Au m,
Uer grin
lomini,
nienee

chrieas
on feeo
t or
alr
ofen
Dlue
bacln

De Vitiis eapitalibus. 39
D. 4. Quid agendan cum eo, qui conſite-

tur: Fui ebrius?
Reſz. Petendum 1. An tantùm ſemel, an
ſapius, & quoties? 2. An totaliter ratio
fuerit turbata, nec ſolita potuerit ſubire mu-
nia? ſi ita, & voluntatiè ſe inebriaverit? 32.
An in ſua ebrietate alios non ſcandaliz averite,
& ſuò malò exemplò alios ad hauſtus æquales
non incitaverit? 4. An non commiſerit in.,
ebrietate aliqua peccata, quæ antea ſcivit,,
vel ſaltem facilè prævidere potuit ſe commiſ-
ſurum, quia illa, utpote voluntaria in cauſa,
ſi ſint damnificativa alterius, tenetur in con-
ſcientia reſarcire.
Gulæ & Ebrietati opponitur Jejunium
Unde circa illud

Ex Exam. IV.
De Jejunio.
Q. 7. Dzid & qsotuplex eſt Jejunium!

Reſp. Jejunium eſt quadruplex: ſcilicet 1.
Naturæ, 2. Spiritüs. 3. Virtutis. 4. Ee-=
cleſiæ. Primum eſt abſtinentia ab omni cibo
& potu, ita ut nihil à media nocte ſumptum
ſit. Secundum (quod eſt jejunium ſolùm-
metaphoricè) eſt abſtinentia à peccatis-.
Tertium eſt abſtinentia à cibo & potu juxta-
regulam temperantiæ. Quartum eſt abſti-

nentia juxta regulam ab Eccleſia præſcriptam

F S5 2*

90 Trabt. V. Exam. I.

Q. 2. Quot ſunt cauſa excuſantes à jcjunio?
Reſp. Præcipuè ſunt quatuor: nim. Impoten-
tia, Paupertas., Labor notabiliter corpus mace-
rans. Pietas complectens officia ſpiritualia-,
& opera miſericordiæ cum jejunio non com-
patibilia.
Quibus quinta addi poteſt cauſa, nimirum
diſpenſatio Superioris.

Q. 3. Quot ſunt de eſſentiæ jejunii?
Reſp. Hæc tria: nimirum Delectus ciborum-,
qui ſignificat abſtinentiam à carnibus & ab iis,
quæ à carne originem trahunt, certum refectio-
nis tempus, & unita refectio. Licita tamen eſt
ſerotina collatiuncula, quæ tamen excedere-
non debet quartam partem illius quantitatis,
quæ ſufficit ad integram cœnam: quia mora-
liter talis exceſſus cenſetur eſſe gravis.

DQ. 4. Violaturnè icjunium per ſumptionem
Theée, Cafße, aut Chocolate *
Reſp. 1. Quòd Thée non violet, certum eſt:
idem dic de veronica, aqua ſalviali & ſimili-
pus: non enim ſunt nutritiva; aliud foret, ſi
lacte coquerentur, lac enim per modum cibi
ſumitur.
Reſp. 2. Caffé, licèt ſit materia ex fabis com-
poſita, ideòque aliquò modé nutritiva, non
violat jejunium: quia nec carnis mortiſicatio⸗
nem, nec mentis ad cæleſtia elevationem im-
pedit.

Reſp. F.

,.
—
,
e,
nin
. cor Pos 1
noln

l, ninin

tni
nn.
s Gbi
n ſjfi
amen et
Ncegere
titatu,
n note⸗

Npnoun

ttumet.
nd
Atore
duend

b
ti

De Jejunio. 91

— — .
Reſp. 3. Chocolate, ſi componatur (uti
Authores eam deſcribunt) ex ſaccharo, aliis-
que ingredientiis, ſubſtantialibus cibis, &
ſumatur in magna quantitate frangit, jeju-
nium: quia tunc per ſe ordinatur ad nutri-
tionem, habétque rationem cibi.

OQ. 7y. Excuſatnè parvitas materiæ à mortali
ſinè earnibus ſumpta extra menſam

Reſp. Affirmativè. Er ideo famuli in men-
ſa miniſtrantes, & lectores menſæ excuſan-
tur, ſi ante vel ſub miniſterio ſuo mwodicum.
ſumant.
Imò dicta materiæ parvitas excuſat etiam-
in comeſtione carnis. Non enim video, cur
in hoe Eccleſiæ præcepto non pofſit dari par-
vitas materiæ, ſicut in aliis. Unde non pec-
cant coqui, in die jejunii guſtantes ea, quæ
coquuntur ex carnibus.

Q., 6. Prandium debetnè eſſe continuum?

Reſp. Affirmo de continuatione morali: nu-
de ſi quis (non in fraudem jejunii) à medio
prandiò ſurgat cum animo illud reſumendi
intra modicum tempus, non peccat. Cæte-
ràm menſa nimis diu protrahi non debet,;
communiter autem cenſetur protractio mor-
tifera, ſi duret ad tres horas, quæ eſt pars
nortabilis diei.
Not. Si ſpectetur moderna Eceleſiæ con-
ſuetudo, quæ cœnam mutavit in prandium,
16.

92 Trabl. F. Exam. IF.

refectionis tempus non viderur eſſe de ſubſtan-
tia jejunii; ſed vel eſt accidentarium, vel re-
quiſitum ſecundarium, ſic, ut hoc tempus ſi-
nè juſta cauſa prævenire ſit leve, ex cauſa-
nullum peccatum.

Q. 7. Qui eſt fatigatus ex labore ob recrea⸗

tionem aſſumpto, extuſaturnò à ſejunis?

Reſp. Diſtinguendum eſſe. Vel talis præ-
vidit, aut prævidere debuit ſe fatigandum S&
ad jejunium impotentem fore ex impedimen-
to à ſe voluntariè poſito, vel non? Si prævi-
dit, peccat mortaliter in ſua cauſa, non jeju-
nando, & à fortiori, ſi formaliter ſe inten-
derit fatigare, ut non jejunaret: quia hoc eſ-
ſet in fraudem jejunii. Si non prævidit, nec
prævidere potuit, mortaliter non peccavir,
defectu voluntarii.

Q. ⁶. Caupo in loco Catholico poteſinè in die
jejunii peregrino baretico apponere carnes?

Reſp. Peccat mortaliter peccatô ſeandali,
quò tamen ſeclusò excuſari poteſt, fi exinde-
timeat grave malum, vel adſint graves mi-
næ, vel peccatum equidem fieret absque ejus
cooperatione. Idem efſt judicium de opifice
reſpectu famulorum hæreticorum, qui pari-
ter peccat, ſed excuſari poteſt, ſi alios fa-
mulos habere nequeat, & hi cum deſferere-
velint, niſi eis det carnes. Idem dic de co-
quo Catholico Domini Lutherani.
. 5.

.
—
S
atüm
loc en,
R, ex

,
ens
Pel tiisn,
litpnneln
Linpeline
1 rel
,l e
le nten
ir hoe
lt, me
Nnir,

Mis

ut

ſeandi
Kieint
rſent
begetn
e
gls

De Jejiunio. 93

Q. 9. Qui alinm aliunde certò cœnaturum
in die jejunü invitat ad ſuam cœnam, peccatne
invitando?
Reſp. Non peceat, ſi ſolùm urbanè invitet,
& non urgeat importunè; ſi verò neſciat eum
aliunde abſolutè reſolutum eſſe ad cœnam,
peccat mortaliter: quia quantum eſt de ſe-,
dat ei occaſionem peccandi mortaliter.

Q. 70. Petrus ſub initium Quadrageſinis
ob morbum diſpenſatur à jejunio, poſt quindenam verò
totaliter ſanatur, poteſinè frui illa diſpenſatisne
pro reliqua parte?
Reſp. Probabiliùs non poteſt. Ratio: quia
diſpenſatio rationabiliter debet intelligi ſic,
ut ſubintelligatur conditio; ſi, & quamdiu in-
diges.

. 1I. Paulus exiturus eſt è& loco jejunii ad
alium, in quo non eſt jejunium, poteſine mane
Jentare?
Reſp. Poteſt ex cauſa manè jentare in cibo
eſuriali, & meridie prandere, & in alio lo-
co, ubi non eſt jejunium, veſperi carnes co-
medere: quia non tenetur ad Legem particu-
larem ſui territorii.

Ex Exam. V.
De ira & Acedia, ac peccato in Spi-
ritum S.
DQ., 7. Qaid eſt Ira?
Xeß. Eſt inordinatus appetitus vindictæ.
Eſt

94 Trast. V. Exanz., V.,

Eſt ex genere ſuo pecceactum mortale: quia-,
contrariatur charitati & juſtitiæ.

Z. 2. Quomodo differunt Ira & Iracundia;
iratus & iracundus?
Reſp. In hoc, quòd ira & iratus dicant,
actum; iracundia & iracundus ſonent habi-
tum, quando nimitum quis eſt irà habituatus
per frequentatos actus.
OQ. 3. Ira habetné Rilias?
Reſy. Habet ſex filias, quæ ſunt: Indigna-
tio & tumot mentis, quæ perficiuntur in cor-
de; clamor, blaſphemia, contumelia, quæ
erficiuntur ore; rixa, quæ committitur-
opere externòô.
Indignatio eſt, cùm quis non vult alium vi⸗
dere, nec cum eo convetſari, reputans eum
ſuâ converlſatione indignum.
Tumor mentis eſt, dum quis diverſas excogi⸗-

tat vias vindictæ.
Clamer eſt „ dum homo in modo loquen-

di (per quem intelligitur inordinata & con-
fuſa locutio) iram ſuam demonſtrat.
Blaſphemia eſt, quâ quis prorumpit in verba
Deo injurioſa.
Canrumelia effutit verba injurioſa proximo.
Riws eſt quoddam privatum bellum inter pri⸗
vatas perſonas, non ex aliqua publicà aucto-
ritate, ſed magis ex inordinata voluntate.
2. 4. Quid eſt Acedia!
Reſp. Eit triſtitia ſeu tædium, vel vitium in-

eli⸗

—
mortabe,

tir,

4

ſins en

ſorent hi

iitebirun

r
t ler
Unkur inern
neli, g
Immititut

An ⸗
utuns eun

lin ene

1o lognen
1ta & N
tat.
pit in ke

Prorini
nigten,
blic
oln⸗
4
Awr⸗

46. lyalng

De Vitiis capitalibur. 95

cünans: ad triſtandum de bono ſpirituali divino, quate-
nus eſt divinum, in eo qui triſtatur. Dixi, quate-
nus divinum eſt: nam triſtari de opere bono
præcisé ratione annexi laboris vel difficulta-
tis non eſt peccatum acediæ.
Eſt ex genere ſuo peccatum mortale: quia
triſtitia contrariatur charitati, proprius enim
effecus charitatis eſt gaudium de Deo; ace-
dia autem eſt triſtitia de bono ſpirituali.
QD. 5. Acedia quas hbabet ſilias?
Reſp. Habet ſex, & ſunt:
1I. Malitia, quæ eſt, quando ex triſtitia vel
tædio rerum ſpiritualium tam malus quis ef-
ficitur, ut eas impugnet, aut nihil vel parùm
curet, doleat ſe eſſe Chriſtianum, ſe néſſe
Deum, vel res fidei.
2. Kancor mentis eſt amaritudo contra eos,
qui ad ſpiritualia inducunt.
3. Puſillanimitas eſt parvitas animi, quâ ho-
mo fugit opera ſpiritualia ardua, ſuam ramen
potentiam non excedentia.
4. Torpor circa præcepta, tepidè ea obſervando.
5. Deſperatio, quæ eſt fuga voluntatis, quàâ
quis refugit ſalutem æternam acquirere per-
media ordinaria, &c. ùt infràâ Tract. 7. Exam.
4 g. 4.
6. Evagatio mentis circa illicita, éſtque tunc,
quando homo ex tædio à ſpiritualibus ſe trans-
fert ad delectabilia exteriora.
Porrò quid & quot ſint peccata in Spiri⸗
tum S. dictum eſt ſuprà Tract. 4. Exam. e Ei-

Tradk. PI.
CIRCA

TRACTATUM VI.

De Legibus.
Ex Exam. I.
De Lege in communi.

Q., 7. Quid eſt Lex?
Reſp. Eſt ordinatio rationis ad bonum commune ah
es, qui curam communitatis habet, promulgata.

. Q. 2. Quotuplex eſt Lex?
Reſp. Primò: Alia eſt æterna, alia naturalis.
2. Alia eſt pofitiva, ſeu ab aliquo liberè
poſita, nimirum à Deo vel homine. Unde Munnn
dividitur in divinam & humanam. Eſt autem
Divina alia vetus, alia nova. Humana ve-
rô alia eſt Eccleſiaſtica, alia civilis.
3. Lex alia eſt mere pœnalis, quæ verbis ex-
preſſis nihil prohibet vel præcipit, ſed præ- g ilthen
cisè ſtatuit pœnam contra transgreſſores“. “
Alia eſt merè præceptiva vel prohiditiva, præci- imni

Rxam. J.

96

—

piens vel prohibens aliquem actum, non ſta- ce e

tuendo pœnam contra transgredientes. Alia
eſt mixta prohibens actum, & ſimul taxans
pœnam. Et hæc iterum eſt vel mixta copu⸗
lativè, quæ nimirum prohibitioni adjicit pæë ,
nam ſinè particula vel. Vel mixta disjuncti- n r
v per particulam vel. lel
Qe. 530

unl.

un Ahug
npll
ir nitutel
gno Gen
Ne. Unde
Wruer
Homada
lis
verbizt
, ſelg
tasgrelon
A
m, M!
lientes
ſimultnt
Uuing
ni
inreen

De Legibus. 97

. 3. Duomodo diſferunt Lex &præceptum;
Keſp. In tribus: 1. Quia Lex datur com-

munitati, præceptum etiam perſonis patticu-

laribus, 2. Lex à capite reip. alterum à quo-
vis ſuperiore ponitur. 32. Lex eſt perpetua,
præceptum verò temporale, & exſpirat ex-
ſpirante præcipiente, ſeu cum morte ejũs, ſi-
vê naturali ſivè civili, ſeu dum exſpirat ejus
officium ſeu gubernium.

Q. 4. Quomodo diviſio præcepti in affrma-
tivum & negativum eſt intelligenda?
Reſp. 1. Vocatur præceptum affirmativum,
quia affrmat actum efſſe faciendum: negati-
vum verò, quia negat ſeu prohibet actum-
fieri.
Reſp. 2. Præceptum affirmativum obligat⸗
ſemper, ſed non pro ſemper; negativum au-
tem obligat ſemper & pro ſemper. Ratio pri-

mi eſt: quia præceptum affirmativum præci-

pit actum virtutis, qui non quòlibet modò fie-
ri debet, ſed obſervatis debitis circumſtantiis,
quæ requiruntur ad hoc, ut ſit actus virtuo-
ſus, nimirum ut fiat, ubi, quando, & ſe-
cundùm quod debet: ergo non obligat pro
ſemper, ſed pro tempore debito & congruo.
Ratio ſecundi eſt: quia præceptum negati-

vum prohibet actum peccati, qui ſecundum

ſe eſt malus, nec unquam ullé modô, aliquòê
tempore, vel locô poreſt bene fieri, quia ſe-
cundùm ſe eſt conjunctus malo fini.
G e de

98 Tract. VI. Exam. I.
Q. 5F. Quid eſt promulgatio. Legis?

Keſp. Eſt authoritativa intimatio, ſeu pu-
blica & ſolemnis propoſitio legis ab habente
authoritatem, facta per vocem præconis, vel
publicam & authenticam ſcripturam valvis-
affixam, vel Communitati prælectam.
Et hæc requiritur ùt conditio, ut lex
habeat virtutem obligandi in actu ſecundo.
Non tamen requiritur acceptatio populi: un-
de Alex. VII. damnavit hane propoſitionem:
Populus non peccat, etiamſi absque cauſ[a non acceptet
Legem a principe promulgatam.
Porrô promulgatio legis differt à divulga-
tione ejusdem: hæc enim fit per alterius vel

aliorum relationem, aut per ſimplicem ſeu

privatam notitiæ communicationem,

Ex Exam. II.
De Lege æterna & Naturali.

. 7. Quid eſt Lex æterna, quid naturalis?
„

Reſp. 1. Lex æterna eſt ratio divinæ ſapien-
tiæ, ſecundàùm quod eſt directiva omnium-
actionum & motuum.
Reſp. 2. Lex naturalis eſt dictamen quod-
dam rationis naturalis à Natura ſeu ab Au-
thore Naturæ inditum, dictans, quid bonum
ſit vel malum, quid agendum, quidvé omit-

tendum.
O, 20

en

,),

—
—

Mnla,
intio, e

it 25 ;

ngreconi,
ſpruram 1
ledan
lid, u
1n ſeon
io ohli,
Dropoltiore
un An

1t Gin⸗

Aerius

Nhlcen /41
n

rali
4 natiK

winely⸗
Iva omrun

De Legibus. 99
DQ. 2. Lex nataralis eſins mutabilitd
Ante Reſp. nota mutationem (idem eſt
de diſpenſatione) Legis dupliciter poſſe fie-
ri. I. formaliter & propris, ut ſi objectum Le-
gis maneat in iisdem circumſtantiis, in qui-
bus terminabat intentionem Legislato ris, &
tamen tollatur obligatio ejus. 2. materisliter
& impropris, ſi nimirum Legis objedum, ma-
teriæ, & circumſtantiæ varientur ſic, ut Legis-
latoris intentio, conſequenter & Legis obli-
gatio ad illud ampliùs ſe non extendat. Hôc
not.
Reſp. Lex naturalis non poteſt mutari vel
diſpenſari formaliter & proprie: quia quod
jubet vel vetat, eſt per ſe & intrinſecè bo-
num vel malum: ergo per nullam formalem,
mutatioônem vel dilpenſationem poteſt ſe ali-
ter habere. Poteſt tamen mutari impropriè
& materialiter, quatenus deſinit ejus obliga=
tio propter mutationem materiæ vel circum-
ſtantiarum.
OQ. 2. Lex naturæ patiturno interpretatio⸗
nem vel Epikiam?
Reſp Patitur ſimplicem interpretationem:

quia hæc eſt ſimplex declaratio Legis, ac ver-

borum, qhibus lata eſt, quorum ſenſus non-
eſt omnino clarus. Non patitur tamen Epi-
kiam propriè dictam: quia hæc eſt Emendatio
Legis, ubi deficit propter univerſale; Lex autem na-
turæ nequit deficere ſeu emendari, at dictum eſt.

100 Tradl. VI., Exam. II.

Qe 4. Ad quam Legem ſpectant præcepta
Decalogi?
Reſp. Omnia (exceptô tertiò de ſanctifica-
tione Sabbati præcisé quantùm ad determina-
tionem- temporis) ſpectant ad Legem natu-
ræ: quia ſunt immediatè ejus concluſiones.
Porrò præcepta Decalogi his verſibus con-
tinentur:
Limum crede Deum, nec jures vana per ipſum.
Fabbata Santtiſices, habeas in honore parentes.
Non ſis occiſor, ſur, mæœchus, teſtis iniquus.
Alteruis nuptam, nec rem cupias alienam.

OQ. 5. Poteſtnè dari ignorantia invincibilis
Legis naturæ
Ante Reſp. nota præcepta Legis naturæ ad
3. Claſſes poſſe reduci, ſic, ut in prima Claſ-
ſe ſint illa univerſaliſſima, non tam præcepta,
quàm præceptorum omnium principia: Be-
num eſt faciendum, malum fugiendum, &c. In ſe-
cunda Claſſe ſunt, quæ ex iſtis ſolò naturali
lumine per facilem diſcurſum deducuntur, ut
in Decalogo ſunt v. g. Præcepta honorandi
arentes, non furandi, &c. In tertia Claſſe
lunt illa, quæ ex primis difficilius eruuntur-.
Hòôc not.
Reſp. In homine rationis compote non po-
teſt dari ignorantia invincibilis præceptorum
primæ & ecunde claſſis, bene tamen tertiæ.
Ratio I. & 2. p. eſt: quia iſta principia-
ſunt conjunctifſima lumini naturali intellectũs
pra-

.

I

— De Legibus. 101
MWaht jrin — . ———— 7
practici, ſicut illa principia ſpeculativa: To-
tile ng. um eſt majus ſuuâ parte, Quodlibet eſt vel non eſt,

Nuern ſunt conjunctiſſima intellectui ſpeculativo: er-
Aicenn go ſicut hæc non poſſunt ignorari ab intelle-
rai. O ſpeculativo, ita nec illa à practico. Præ-
e cepta verò ſecundæ claſſis deducuntur ex prio-
mnitdn ribus cum ſumma facilitate nemine cxterias-
docente, ſed vi ſoliùs rationis naturalis.
atſn hin Ratio 3. p. quia, ùt ait S. Th. q. 93. a. I.
neM in c. Haæc ita ſunt de lege naturæ, ur tamen indi-
. n, geant diſciplinâ, qua minores à ſapientioribus inſtruan-
tn, tur.

ild
P Ex Exam. V.
nnre De Lege humana.
rimaCla.
u OQ. 7. Actus interni poſſuntnè Ppræcipi lege
gnn bumanà?
c. hi Reſp. Poſſunt, ſi tales ſinr, ſinè quibus
uon astus externi præcepti ſubſiſtere non poſſunt;
cumè ſic præcipitur attentio in recitatione hora-
hoo rum: quia ſine illa oratio non ſubſiſtit. Quia
ee tamen ſunt aliqui actus purè interni, illos Ec-
umn cleſia non poteſt præcipere, ſi nudè conſide-
rentur. Ratio: quia illos non poteſt cog-
enn noſcere, neque punire: ergo nec præciperen.
uo Aliud eſt in Religioſis, qui voluntatem ſuam

plenée tradunt in manus ſuperioris,

G è32 Q 2.

2.

102 Tradt. VI. Exam. E.

2. It ſatisfiat alicui præcepto, requiri-
turns ſignata ac teflexa intentio ſatisſaciendi præ=
cepto àt tali.
Reſp. 1. Ut ſatisfiat præcepto negativo, non
requiritur aliqua intentio, ſed ſolâ omiſſione
impletur, licèt nulla ſuper illud fiat reflexio.
Ratio: quia pro objecto non habet autem-
moralem & humanum ,„ ſed ſolam omiſſio-
nem.
Reſp. 2. Non requiritur ſignata ac reflexa
intentio ſatisfaciendi præcepto affrmativo ùe
tali, probabiliùs loquendo, ſed ſufficit, &
neceſſariò requiritur, ut voluntariè ſeu adver-
tenter ponatur opus, quod præceptum eſt.
Quia Lex non plus præcipit, quàâm volunta-
riam operis executionem.

D. 3. Lex humana obligatné in conſcientia!

Reſp. Affirmativè; quia recta ratio docet.
Leges juſtas eſſe ſervandas.

Q. 4. Pex pœnalis obligatuè ſtatim ad
pænam ſube undam?
Reſp. Si fit latæ ſententiæ, puta excommu-
nicationis ipsé factéô vel jure, &c. obligat-
ante ſententiam Judicis, Seeus, ſi pœna ſir-
ferendæ ſententiꝰ?. Ratio patet ex ipſo tex-
tu Legis, ſi nimirum addat, vel non addat:
ipss facté, ipsé ſure. Quid autem ſit Lex pœna-⸗
lis, dictum eſt ſuprà Q. 2. in hoc Tract.

Exam. I.
DQ. F§F.

49
V, i
in,n

6 ſgitfpo, .
omiſi

lahet ien
len Onie

12 44 leſen
Kimniroi
lici,
ler adien
Ptun en
olonte⸗

ſentig

o Coren
tin a

excomm
det
Peentl
1 hr.
lernt!
nok

De Legibus. 103
OQ., 5. Unde poſſumus dignoſcere, quòd Lex

bumana obliget ſub mortali?
Keſp. Ex 7. principiis. Primoô, ex inten-
tione Legislatoris volentis ſic obligare. 2.
Ex verbis præceptivis, ſi intentio Legislato-
ris accedat. 3. Ex gravitate matcriæ. 4.
Ex una Lege alteram explicante, aut ex com-
muni ſenſu hominum arbitrantium Legem-
obligare ſub mortali. §. Ex adjuncta gravi
pPœna temporali ſeu corporali. 6. Ex gravi
appoſita cenſura. 7. Si fiat transgreſſio ex
contemptu, & hoc etiam in minimis.

Q. 6. Unde poteſt cognoſei, quòd Lex huma-
na obliget etiam cum periculo vitæ?
Reſp. Ex duobus. I. Si legis obſervantia
judicetur eſſe majus bonum, quâm propriæ
vitæ conſervatio. 2. Si trangreſſio legis hu-
manæ cum metu mortis incutiatur in contem-
ptum Legislatoris vel Legis.
D. 7. Quinam ſubjiciuntur Legibus
Reſp. Illi omnes, qui ratione utuntur, &
poteſtati Legislativæ ſubduntur: hinc infide-
les & catechumeni non tenentur legibus Ec-
cleſiæ, quia per Baptiſmum Eccleſiam non-
dum ſunt ingreſſi; bene tamen hæretici, qui
Eccleſiam per Baptiſmum ingreſſi ejus ſubja-
cent poteſtati. Item amentes perpetui, pue-
ri ante ſeptennium ordinariè, ſivè ante uſum
rationis, non tenentut Legibus Eccleſiæ: un-
G 4 de

104 Tract. VI., Exam. V.

de illis carnes die vetitò dari poſſunt. Item
Religioſi exempti non tenentur Legibus Epi-
ſcoporum, nec Clerici Legibus civilibus, in-
tellige vi coactivé. Item Legislator, Princeps
vel Monarcha non tenetur vi coactivâ, ſed di-
veétivâ tantùm ſuis Legibus; quia ùt dicitur in
Jure: Quod quisque juris in alterum ſtatuit;
ipſe eêdem jure uti debet.
Dixi: Princeps vel Monarcha; Eſt autem Mo-
narchia Principatus unius, ſeu quando unug
præeſt abſolutus & independens ab aliis. Et
hic tenetur ſuis Legidus quoad vim directi-
vam. Nam ſi loquamur de Regimine Ariſlocras
tico, ubi optimates dominantur; ejúsque Le-
ges vocantur ſenatis conſulta: vel ſi loquamur
de Regimine Democratico, ubi ſuprema poteſtas
eſt penes cœtum populi, ejusque Leges vo⸗
cantur Plebiſcia; non eſt dubium, quemliber-
tum ex Optimatibus, tum ex populo teneri
Legibus, etiam vi coactivâ: quia quilibet il-
lorum reſpectu totius cœtůs eſt verus ſubdi-

4

FEuse

Q. 5. Beregrini & Vagi tenenturns Legibus
locorum?
Rep. I. Qui ſunt in territorio alieno, ſivè
tranſeundoe, ſivè immorando, non tenentur
Leges particulares (ui territorii ſervare: quia
tales leges extra territorium non obligant.
Reſp. 2. Peregrini & advenæ tenentur ſervare

Leges territorii, per quod tranſeunt, v. g.
au-

Ih

Itert

4 6 8 1

en .

N, EE

.
polline
r leoibn
gitlihe,
Mor 1 Drine

lnͤ, 1

Iir en
gtun krtn

Rianen ,
vuncotnr
1 alis

e Aplche
lchne le
oglamn
polela
N .
Anſder
ld kenet
Cuüber
s ſ

4 e,

leno?
dn ten
fale
bie
Nlran
ln⸗
1

De Legibus. 10

audiendo ſacrum in die feſto, abſtinendo ab
opere lervili; & in die jejunii à carnibus. ſi
ſint ibi totõ mane relſpectu feſti, & totâ die-
reſpectu abſtinenti?g. Idem dic de Vagis“.
Ratio: quia qui ſentit commodum, ſentire-
debet & onus; eommodum autem ſentiunt in
deobligatione Legis ſui territorii: ergo ſentiant
& onus in obligatione Legis territorii, per-
quod tranſeunt.
Keſp. 2. Illi, qui veniunt ad locum animò
ibi perpetuò & ad longum tempus, vel ad
al'quot menſes aut ſeptimanas manendi, ali-
cujus negotii tractandi causâ, ſtatim fubji-
ciuntur Legibus particularibus loci illius. Ra-
tio eſt eadem. Vide ocgh: 2 ,,G.

Q., 9. Waid eſt Confſuetudo?
Reſp. Eſt Jus Juoddam moribus hominum conſtitu-
tum, quod pro lege ſuſcipitur, cùm deficit Lx. Quæ
quidem tripliciter deficere poteſt. 1. Cùnm-
Plané non eſt Lex. 2. Cùm fit inutilis. 30
Dum eſt dubia vel obſcura.

Q. 109. Duotuplex eſt Conſuetudo ⁵

Rejp. Eft eriplex. Prima ſecundum Legem, &
hæc vel legem confirmat, vel ſaltem interpre-
tatur, ſi ſit dubia vel obſcura, & ſic valet
contra tertium defectum, unde eſt illud: Con-
ſuetudo eſt optima Legum interpres. Altera eſt præ-
ter Legem, ſeu inducitur moribus utentium.,

4

106 Trabt. VI. Exam. V.

ubi Lex non eſt, & ſic valet contra primum
defectum. Tertia eſt conſuetudo contra Legem,
quæ repugnat Legi, & ſic valet contra ſe-
cundum defectum. Ex quo patet, quòd con-
ſuetudo triplicem habeat vim, nimirum, in-
terpretandi, abrogandi, ac inſtituendi Le-
gem. J.

O. 71. Quot modis poteſt abrogari Lex per
contrariam conſuetudinem
Reſp. Tribus modis I. Si Legislator eam expreſ-
sè approbet. 2. Viâ conniventiæ, ſi eam ſci-
ens & volens toleret. 3. Viâ præſcriptio-
nis.

Q. 72. Quæ requiruntur conditiones, ut con-
ſuetudo Legem abroget?

Reſp. Prima eſt, ut ſit juſta ac rationabilis,
id eſt: quæ nec rationi, nec juſtitiæ repu-
gnet. 2. ut confuetudo exerceatur per actus
externos à populo ac principe cognitos. 3.
ut iidem actus ſint voluntarii. 4. ut Princeps,
vel qui præeſt communitati, non reclamet.
5. ut Conſuetudo ſervetur à majori parte po-
puli. 6. ut non inducatur ex ſola devotio-
ne, ſed cum animo ſe, aliosque obligandi.
7. ut non ſit præcisè inchoata, nec per con-
trarium actum interrupta, ſed ut ſit frequen-
tiâ actuum continuata, & tandem completa
ac perfecta. 8. Requiritur certum tempus,
quod cùm nec in jure Civili, nec in Canoni-
c0

,

et conn
6n. Andl
let Conn
N, o
Umirun
ltnene,

iri lee
,
tor e
eſen
lelrin

nKas.

orcdi
Ciüe en
r per
gotos
r Mines
ön leclen
i unen
Ola Eenn
e e
ſele⸗
ein e
nd,
. C.
0

De Legibur. 107

co determinatum ſit, idem tempus requiri
tenendum eſt pro inducenda conſuetudine,
quod requiritur ad Præſcriptionem. Ideo de-
cem paſſim requiruntur anni, ſi Lcx ſit civilis;
40, verô, ſi ſit Lex Eccleſiaſtica. Hoc tamen
intelligendum eſt pro foro fori: nam pro fo-
ro poli ſufficit, ſi videamus prudentes & ti2
moratæ conſcientiæ viros plerôsque talem vel

talem morem ſervare.

Cæterùm ad inducendam hachconſuetudi-
nem non eſt neceſſarius titulus, nec bona fi-
des, ſicut ad præſcriptionem. Ratio peti-
tur à voluntate Legislatoris, qui rationabili-
ter velle poteſt, ut conſuetudo valeat, licèe
malâ fide inchoetur.

D. 73. Quando ceſſat Eex?

Reſp. Ceſſat tunc, quando non ampliùs con-
ducit ad finem à Legislatore intentum.

D. 74. Quid eſt Diſpenſatio!
Reſp. Eſt Juris communis relaxatio facta ab eo, qui
babet poteſtatem relaxandi.

D., 15. Poteſinè Legislator diſpenſære in ſug
lege?
Reſp. Poteſt diſpenſare ſecum & cum aliis in
ſua lege, uti & in legibus prædeceſſorum ſuo-
rum, cum quibus parem habet poteſtatem.
Ratio: tum qt la ejusdem poteſtatis eſt le-
gem condere ac tollere: tum quia par in pa-
em non habet imperium, bene tamen in ſubordi-
natum. Qr= 16

108 Trabt. Pl. Exam. V.
D. 76. PValetnè diſpenſatsio data ſinè juſta

cauſa?
Reſp. Affirmativè. Quia Legislator ſinè eau-
ſa validè poteſt tollere legem reſpectu totius
communitatis: ergo & reſtingere per diſpen-
ſationem; peccaret tamen Diſpenſans, quia
eſſet infidelis & imprudens. Diſpenſatus verè
licitè poſſet frui datâ diſpenſatione: niſi ſe-
quatur ſcandalum, vel damnum tertii, cujus
cauſam vitare tenetur; vel fuiſſet ad eam coope-
ratus poſitivè, eam petendo, conſulendo, &.

Q. 77. Duid ſ. Diſpenſatio obtenta ſit ex
cauſa falſa, valetné?
Reſp. Non valet: quia Diſpenſans ſolet ſub-
intelligere hanc conditionis clauſulam: Si pre-
ces veritate nitantur. Nec item valent reſcripta

Pontificia, quando obreptio, vel ſubreptio eſt

vitioſa ſeu malitioſa, lieèt fortè illis ſepoſitis
facta fuiſſet diſpenſlatio. Patet ex cap. Super
litteris de reſcripto. Eſt autem ebreptis allegatio fal-
ſiz Subreptio reticentia veri pertinentis ad rem,
pro qua petitur diſpenſatio.

Q. 75. Quid ſi cauſa à principio ſit vera,
ſed poſtes ex toto vel ex parte ceſſet?
Sit caſus: Epiſcopus à Papa habet delega-
tam poteſtatem (ad preces alicujus Comitis)
diſpenſandi in impedimento dirimente, ut fi-

lius Comitis contrahat cum quadam Comi-
tiſſa

NAad

1I

Abere
e,
1
onn⸗
elnae

,

—

lettortt
n eſpechn
lere her .
Ufrnlnn,
Dlherlrns
hliene
nun eti,
etagenden
Conlllene,

Aiim

lenloltt
ſlum Ffe
enr Wori
Aldent
a kd
1 el ih!
alegato
inensn

ripio
Nhabek
ſeuſute⸗

Gudd

De Legibus. 109

—.—

tiſſa ad ſedandas lites, quæ ceſſant ante di-
ſpenſationem. Q An nihilominùs poſſit di-
ſpenſari?
Reſp. Negativè: quia ceſſante causâ adæ-
quatâ vel principali diſpenſationis ceſſat & ipſa.

D., 79. Valetne diſpenſatio continens
errorem?

Reſp. Valet, ſi error nihil faciat ad rem,
vel ſit tantùm accidentalis, v. g. ſi erratum ſit
in nomine perſonæ. Secus, ſi error ſit ſub-
ſtantialis, v. g. circa principalem cauſam di-
ſpenſationis: quia tunc deficit cauſa, cui in-
nititur voluntas diſpenſantis.

OQ. 20. Valetnè diſpenſatio ſuper impedimen-
to conſanguinitatis vel afinitatis, quando præviè ha=
bita eſt copula, & haæc non ſuit expreſſa in libelle
ſupplici?
Reſp. Juxta modernum ſtylum Curiæ Roma-
næ in praxi non valere: quia reticetur aliquid,
ob quod fortè diſpenſatio non fuiſſet conceſſa.

DQD. 21. Qugnam ſunt juſtæ cauſæ, diſpen-
ſandi?
Reſp. Eſſe varias. I. Eſt circumſtantia tem-
poris: quia cum tempore murantur & homi-
nes; & hominum conditiones. 2. Magna uti=
litas Eccleſiæ, vel boni poblici. 3. Qualitas
perſonæ, meriti, ſcientieæ, &c. cùm alius æ-
què dignus non ſit. 4. Neceſſitas. 5. Pietas.
6. Eventus rei. 7. Scandalum multitudinis.
Ita

110 Tradt. VI. Exam. V.

Ita Sylvelter, qui addit: Sed quia caſus ſunt

innumerabiles, nec in hoc dari poteſt certa
regula, ſtandum in hoc eſt arbitriò boni vi⸗
ri, judicantis cauſam eſſe rationabilem.

Q. 22. Pot eſtas diſpenſandi exſpiratnè cum
morte concedentis re nondum exzcutioni mandatä à
Idem quæto de quacunque alia gratia ſeu privilegio.

Reſp. I. Jurisdictio delegata contentioſa ſeu
fori externi exſpirat morte concedentis, non
tamen jurisdictio fori interni.
Ratio: De prima ſic ſtatuunt leges, de ſes
cunda praxis & intentio conferentis.
Reſp. 2. Generalis Regula eſt ex jure, quòd
gratia facta non exſpiret per mortem Superio-
ris concedentis, vel per amotionem ejus ab
officio, re adhuc integrà, ſeu non dum exe-
cutioni mandatâ; bene tamen gratia facienda.
Explico: Gratia facta eſt, ſi facultas v. ge
abſolvendi, diſpenſandi, &c. ſit conceſſa in
gratiam ipſius Delegati ſen Commiſſarii, &c.
v. g. Confeſſarii, & non pœnitentis: quia
tunc eſt gratia actu facta Confeſſario. Gra-
tia facienda verò eſt tunc, quanda facultas
datar non in favorem Commiſſarii, ſed alterius
certæ perſonæ v. g. pœnitentis: tunc enim
non eſt gratia Confeſſario facta, nec actu fa=
cta pœnitenti, quia ipfi adhuc per Confeſſa-
rium eſt facienda. Et hæc exſpirat, ſi con-
cedens exſpiret, antequam Delegatus facul-
tatem diſpenſandi, abſolvendi, &e. det exe-

cutioni. Ra-

lunon,
S10
aluse
rut
jetane
e, lo
enin

in y

elen do
4 Pirid N
Eihnibilen
prag
lltn c
Prlge

1td connento
cAnketeni,
b

et ſert,
rhti⸗
terſue, G
Mten pen
en ei
Udn dun ent
Getlintene
htelliu ,
1t Cnetl
onmigari,t
oſtentis:
leſſano. 6
banc in
arii,Ketn
tis: tuun
1, Uerk!
c pere⸗
Cpir 1

De Legibus. 1II
Ratio & diſparitas utriùsque gratiæ usus eſt?
Quia in primo caſu gratia habet rationem do-
nationis, quæ non exſpirat per mortem do-
naotis; at in ſecundo caſu habet vim com-
miſſionis & mandati, quod perit morte man-
dantis.
Nota tamen, quod, ſi Epiſcopus v. g. con-
cedat pœnitenti facultatem, vi cujus ſe faciat
ab aliquo Confeſſario (quiscunque ille ſit)
in lege v. g. jejunii diſpenſari, talis facultas
non exſpiret morte concedentis: quia eſt gra-
tia ipſi pœnitenti jam immediatè facta, non
facienda, ſed ſolùm exequenda.

Q., 23. Quid eſt privilegium 6& quotuplex?
Reſp. I, Privilegium dicitur, quaſi privans
lege, ſeu ab ea eximens, ſive in alicujus aut
aliquorum favorem data quaſi privata Lex ſpe-
ciale aliquid indulgens. Propriè tamen non eſt
Lex: quia Lex ligat, ſecus vero privilegium.
Differt à diſpenſatione: Tum quia privilegi-
um aliquando eſt præter & non contra jus;
ſi autem ſit contra jus, idem eſt, quod di-
ſpenſatio. Tum quia diſpenſatio debet eſſe ex
cauſa, non verò privilegium.
Reſp. 2. Omiſſis aliis diviſionibus Privile-
gium aliud eſt reale, quod nimirum immedia-
tè datur rei, muneri, dignitati, &c. & hoe
perpetuatur cum re, munere, & c. Aliud eſt
perſonale, quod immediatè datur perſonæ, ut
ſi quis eximatur à tributo, & c. & de hoc eſt
Re-

112 Tadt. VII. Exanme. V.

Regula Juris: Privilegium perſonale perſonam ſequis
tur, & cum perſona exlinguitur.

Q. 24. Quomodo ceſſal Privitegium?
Reſp. Variis modis poſſe ceſſare. I. Morte
concedentis in fſenſu pauloô antè explicato.
2. Præſcriptione ac non uſu. Præſcriptio
privilegii contra Eccleſiam Rotnenam requirit
non uſum 100. annorum: contra alias Eccle-
ſias 40. annorum: contra monaſteria, loca,
perſonas, vel alia bona Religioſorum 60, an-
norum: contra privatas perſonas 10. anno-
rum. 3. Per abuſum in exceſſu privilegii, vel
er uſlum contrarium. 4. Per renunciationem
liberè fſacam ab aliquo; qui eſt adæquatum
ſubjectum privilegii. 5. Per revocationem
(ſi ſit privilegium merè gratuitum) conce-
dentis, vel alterius illi æqualis. 6, Per ex-

ſpirationem. .Y
CIRCA

TRACTATIUM VII.
De Virtutibus Theologicis, & Vi-
tiis ei oppoſitis.
Ex Exam. I.
De Fide, & Fidei Regula.
O. 1. Quid eſt Fides?
Reſp. Eſt Virtus divinitus infuſa, quà myſteriis 2
Deo revelatis quantumlibet obſcuris imellectus huma-

145

Ceun
nckn
Neis a

Koumrd

(Mltal
m
an a⸗
Conriun
mure
NNir

unien

4 4
Sll
Ulier

.
1

de - —II3
. nus firmiter eſſentitur. Addi poteſt, ſivs ſcripta
ila ſin, ſivè non ſint. Alia eſt ſormata, quæ
habet adjunctam charitatem; informis alia, quæ
hanc non habet adjunctam.

QD. 2. Qaod eſt objedtum ſidei!
Rep. Objectum formale quod eſt DEIIS, in
quantum eſt prima veritas in eſſendo; ſeu eſt
ipſa Deitas, ſeu eſſentia DEI, quatenus ex-
mouſei Cedit naturalem cognitionem. Objectum for-
gobtu male quo eſt infallibile teſtimonium D EI, ſeu
uss a eſt authoritas DEI, ſive prima veritas in di-
Uprhi Ccendo ſeu revelando, prout complectitur ve=
nnite ritatem in cognoſcendo. Tandem objectum
4 keglit materiale eſt omne id, quod Divinâ revelatio-
tcatenn Re nobis inuoteſcit.
inn) oan QO. 3. Quid & quotuplex eſt Smbolum
Reſp. Symbolum fidei eſt collectio ſentemiarum
. noſtra ſidei. Et eſt triplex. 1. Symbolum A-
Ijj poſtolorum ab ipſis Apoſtolis conditum. 2.
II Nicænum in Concilio Nicæno contra Aria-

Nes & nos compoſitum.,. 3. S. Athanaſii; quod KI. -
5 cct à privata perſona editum ſit, fuit tamen
anthoritate S. Pontificis pro regula fidei re-
ceptum & approbatum.

Neu S.. 4. DQaid & quotuplex eſt regula fdei?
e, Reſp. I. Regula Fidei eſt ſignum quoddam-
ſenſibile commune permanens, per quod in-
e“ kallibiliter nobis innotsſcit & proponitur di-

1
ſt vina

1I14 Tradt. VII. Exam. I.

vina revelatio, ut conveniamus in ſtabilem.
Fidei unitatem.
Reſp. 2. Regulæ fidei ſunt quinque. 1I. Ec-
cleſia. 2. Coneilium generale ſumptum cum
Papa. 3. Papa ůt loquens ex cathedra-,
etiam ſolus, ſeu ſine Concilio. 4. Scriptura
Sacra. 5. Traditiones.
Eſt autem Sacra Scriptura Verbum Dei ſcri-
ptum; Traditio veròô eſt doctrina non ſcriptô ſed
Verbé, ſeu vivæ vocis oraculé tradita, ſivè de aure
is aurem propagata.

D. 5. Eſtneè idem eredere in Deum, credere
Deo, credere Deum?

Reſp. In hoc differre juxta S. Aug. quòd
eredere Deum, eſt credere Deum eſſe; credere
Deo, eſt credere vera eſſe, quæ Deus loqui-
tur: credere in Deum, eſt credendo amaren,
credendo ei adhærere, & membris ejus in-
corporari.

Ex quo inferes, quòd ſecundum commu- 4

niorem uſum non debeat dici: Credo in Sancétam
Eccleſiam; ſed fimpliciter: Credo Sanctam Eccle-
ſiam: quia prima propoſitio dicit motivum-

g., 1
R

formale credendi reſpectu noſtræ Fidei eſſe, N

Ececleſiam, quod eſt falſum.
O. . AQuid eſt Eccleſia, &qgquot ſunt cba-
racteres ſeu notæ veræ Eccleſig ?ö
Reſp. I. Eccleſia eſt Societas ſen congregatio

Fidelium ſeu baptizatorum ſub uno Capite-
Chri-

— *
Win De Fide. II5

Chriſto in Cœlis, & Vicario ejus in terris,
ie., Pontifice Romano, inter ſe eôdem cultu com-
Glümnmm municantium.
t te Keſp. 2. Characteres ſeu notæ veræ Eccleſiæ
l, E ſunt 4. Primòô. quòd ſit una, propter unitatem
doctrinæ. 2. Sancta, ob puritatem doctrinæ,
n N & quia eſt ſponſa Chriſi ſine ruga & macula.
Gin nin 3. Catholica, ideſt univerſalis. 4. Apoſtolica, id-
Sl eſt ſuper Apoſtolos fundata.
Nota hic ſermonem eſſe de Eccleſia militan.
te in terris, non de triumphante in cœlis, nec de
Un, patiente in purgatorio. Triplex ſiquidem eſt
8 Eccleſia, militans, triumphans, & purgans,
8 4,
aler rec Ex Exam. II.

De actu Fidei, ac de credendis.

Erbrs DQ., 7. Quotuplex eſt adtur Fidei!

Repp. Eſt duplex, nimirum internus, qui
ſolà mente; & externus, qui ore vel opere,
tanquam fidei internæ pro ſeun confeſſio, per-
6 dafa ficitur.
Cicit nein

ke E Q 2. Poteſenè Confeſſarius abſolvere aliquens
neſcientem neceſſaria neceſſitate medii?

Repy. Non poteſt: quia horum ignorantia
eſt peccatum mortale. Debet igitur Confel-
ſarius eum priùs inſtruere ad eum modum, ùe
e dicetur Q. 6.
bn .

oin cor:
Cele e

gur
aebſe

116 Trabt VII. Exam. II.

D. 3. Quid eſt neceſſarium nectſſtate medii
E& præcepti ?
Reſp. Neceſſarium neceſſitate medii eſt illud,
uéë etiam invincibiliter ignoratô, aut incul-
pabiliter non habité ſalus haberi nequit. Ne-
ceſſarium verò neceſſitate præcepti eſt; quò
invincibiliter ignoratô ſalus adhuc obtineri po=
teſt, ſed quia de eo extat præceptum, eſt ob-
ſervatu neceſſarium.

Q. 4. Quæ ſunt credenda neceſſariò neceſſ-
tate medii?
Reſp. Hæc tria: Primè, quòd Deus ſit, &
diligentibus ſe remunerator ſit, ad Heb. II⸗
Vel quod idem eſt, quòd Deus ſit unus in eſ-
ſentia, remunerator bonorum, & vindex ma-

lorum.
Not. In hoc, quòd Deus ſit Remunerator,

implicitè continentur & creduntur hæc tria-.
1. Quòôd Deus habeat omnium rerum provi-
dentiam. 2. Quòd opera noſtra bona ci pla-
ceant, mala diſpliceant. 3. Quòôd anima-
noſtra ſit immortalis, cui poſt hanc vitam-
Deus opera bona remuneret.

Secundò hâ⅛c neceſſitate credendum eſt Ver-

bum Dei eſſe incàarnatum, paſſum, &c. poſt
ſufficientem tamen Evangelii promulgatio-

nem.
Tertid? Deum eſſe trinum in perſonis.

5⸗

lis eſe
eit

A.
— —
N, r,
nuſie

eptiel
Gobennen
Lechun, 41

ſſci

Deus ſ,
A A
Ie nos in

Eningern

Nenunerar
Nurer i
ntenm e
kubonn e,
d n⸗

hanc ſe

endume!
lum, 4
i onf

elſin

.

N

De Fide. 1197

OQ. 5. Qus ſunt credenda neceſſitate pracepti?

Refß. Sunt varia. Et quidem poſt myſte-
rium SS. Trinitatis & Incarnationis (nam
hæc duo credere eſt neceſlarium non tantùm-
neceſſitate medii, ſed etiam præcepti divini)
Primum eſt Symbolum Apoſtolorum. 2. Ora-
io Dominica. 3. Salutatio Angelica. 4. De-
cem præcepta. S. Septem Sacramenta. 6.
Quinque Præcepta Eccleſiæ, & ea, quæ ſpe-
Gtant ad Euchariſtiam, Pœnitentiam, & cæ-
tera Sacramenta „quæ actu ſuleipiuntur, vel
tadminiſtrantur.

. 6. Quid ſi pœnitens tam debiliz fit me-
moriæ, ut non poſſit præcipuos etiam ſidei articu⸗
los retinere, poteſtnè abſolvi?

Reſp. In tali caſu Confeſſarius debet pœni-
tenti ſubſtantiam credendorum ante abſolu-
tionem breviter proponere, & unà eum eo
elicere actum fidei, ſpei & charitatis. Ra-
tio: quia actualis illorum myſteriorum fides
ſicut ad ſalutem æternam, ita & ad juſtifica-
tionem indiſpenſabiliter requiritur.
Ex quo ſequitur omnes confeſſiones duran-
te illà ignorantiâ factas ceu invalidas, reite-
randas eſſe: quia defuit dolor ſupernaturalis,
utpote qui ſinè fide illa explicita concipi non
poteſt.

H 3 7Y.

118 Tradl. VII. Exam. II.

—
D. 7. DWüando obligat per ſe praceptum
ndei ?
Reſp. In primo inſtanti morali usus ratio-
nis, ſi jam homo de aliqua fidei veritate eſt
ſufſicienter inſtructus, ſecundò ſæpius per vi-
tæ decurſum. Tertio, ùt probabilius, in arti-⸗
culo mortis-.
Ubi obſerva, quòd pervenire aliquem ad
uſum rationis nihil aliud ſit, quàâm pertinge-
re ad illum ſtatum, in quo expeditam habet
facultatem ad diſcernendum inter bonum &
malum morale ſen peccatum, quæ facultas-
pueris tunc ineſſe cenſetur, quando malè agen-
do ſe abſcondunt, vel erubeſcunt.

Q. 5⁵. Quando per accidens obligat præce-
ptum fſidei? .
Reſp. Tunc, quando quis tenetur elicere-
contritionem, vel adtum dilectionis Dei ſuper
omnia; hi enim adus elici nequeunt ſinè actu
fidei. Item quando urget gravis tentatio,
quæ videtur non poſſe vinci ſiné actu fidei.
Item quando quis tenetur debité modé &
magna cum fiducia orare Deum, quod non-
videtur poſſe fieri ſinè prævia fide.

Q. 9. Wando obligat exterior confeſſio
hidei 7
Reſp. D. Th. ponit duos caſus. Primus eſt:
ſi confeſſio fidei eſt neceſſaria ad honorem-

Dei, & per omiſſionem confeſtionis ſubtra-
ha-

er ſo

edlitcnde
tentr oe
änemn
mmaud
llſceue
rneler
lleten

4

entiu
e knd

e, 1

Ayen in

eie

ſtblin

ie iiſen
Guln Peftie
peliun h
ineer honnn
l erle
Comndee
1e

ler Eln

neint dieen⸗
onigDiſg
lteuat hnen
1is teltui
ne dn 1
bit
1, golt
e⸗

ranß

18 l
1A bn

7
De Fide. . 119
hatur honor debitus Deo. Secundus eſt, uti-
litas proximi exiſtentis in periculo fidei, cui
tuâ publicâ confeſſione ſuccurrere potes.

Ex Exam. III.

De vitiis Fidei, & Confeſſionis ejus op-
poſitis, nimirum de infidelitate, hæreſi, Apo-
ſtaſia, Schiſmate, & Blaſphemia.

Q. 1J. Quid & quotuplex eſt Inſidelitas?

Reſp. Infidelitas eſt carentia fidei, & eſt tri-
plex, negativa, privativa, contraria.
Negativa eſt nuda carentia fidei in eo, qui
nihil audivit de fide, vel cui fides non eſt ſuf-
ficienter propoſita: & hæc peccatum non eſt,
bene tamen aliæ duæ ſpecies.
Privativa eſt carentia fidci in eo, qui potuit
& debuit credere, ſed non voluit fide ſibi ſuf-
ficienter propoſitãâ, licèt in intellectu nullum
poſitiuum errorem habeat.
Contraria eſt carentia fidei in eo, cui etſi fi-
des ſufficienter ſit propoſita, tamen expreſsè
& formaliter aliquam fidei veritatem negat,
vel aſſerit errorem ei contrarium.

Q. 2. Qusz ſunt ſpecies infdelitatis?
Reſp. Sunt tres ſequentes: Paganiſmus, qui
renititur fidei nondum ſuſceptæ: Judaiſmus,
qui renititur fidei in figura ſuſceptæ: & Hæ-
reſis, quæ renititur fidei explicitè ſuſceptæ, At-
HI 4 gque

120 Tradt. VII. Exam. III.

que ad has ſpecies omnes aliæ reducuntur-,
àt Atheiſmus & Mahometiſmus ad bPagani⸗
ſmum, Antichriſtianiſmus ad judaiſmum.

Q. 3. Licetnè communitare ſeu commercium
babere cum infidelibus?
Reſp. Communicatio civilis & politica ſeu
materialis cum infidelibus eſt licita; ſecus ve-
rò formalis, quæ fib dupliciter, uné modéô,
quando Fidelis ſe ingerit operibus infidelita-
tis: ali modòé, quando infideles admittun-
tur ad exercitia noſtræ fidei. Ratio hujus 2.
p. eſt: quia hæc communicatio formalis, id
eſt in operibus infidelitatis (idem eſt de Hæ-
reſi) ſuperſtitioſa eſt, & intriaſecè mala.

Q g. Peccantné Fideles infidelibus vendendo
aliqua, quibus utuntur ad ſuos ritus?
Ante Reſp. notandum, ea de quibus quæ-
ritur, eſſe duplicia, nimirum aliqua, quo-
rum uſus eſt ſecundùm ſe bonus, ùt veſtes, &
cibi communes; alia verò, quorum uſus per
ſe, ſeu ex inſtitutione ſua eſt ordinatus ad ſu-
perſtitionem, ùt idolum, veſtis Sacerdotis
infidelis, Sc. Hôc not.
Reſp. Fideles non poſſunt licitè infidelibus
vendere vel parare ea, quæ per ſe ad eorum
ritus ſunt inſtituta; bene tamen ea, quorum
uſus ſecundùm ſe eſt bonus, licèt ſciant,
quòd infideles eis malè, nimirum ad ritum-
vel ſacrificia ſua uſuri ſint, ùt ſunt v. g. pan-
Rus, ſericum; candelæ, Ita S. Th.

Ra-

,

ng a,
eifenn

,
bolite
. lein ſcner
ltet U ne
enble igte
lle ui
Nato e
Loemmili,
encl eß
ſes nal,

vne,
funn
Iihuu.
ign,
, U ſeſes,
vnmn lle,
ftinurns1
is Aenet

lodli⸗
ſe Aen
1a, .
ce /
uun 44
ſonen ⸗
, N
1

ſnun
12
hrumnn

De vitiis Fidei oppoſitis. 121
RKatio poſterioris eſt: quia Fidelis in eo ca-
ſu nec indirectè vult ritum Infidelis, nee po-
teſt, nec tenetur eum impedire, cùm tolere-
tur à Republica.

D,5S. Quid eſt Hæreſis ac quotuplex? eſinè
peccatum, & quæ pæna ejus ?
KReſp. 1. Hæreſis eſt error pertinax manife-
ſtè contrarius Fidei Catholicæ in eo, qui Fi-
dem Chriſti profeſſus eſt.
Keſp. 2. Eſt peccatum mortale, ùt patet ex
ipſa definitione. Ejus pæna eſt excommuni-
catio major latæ ſententiæ Papæ reſervata:
quæ ut incurratur, requiritur
I. Ut fit formalis.
2. Ut manifeſtetur cum animo defendendi
hæreſin.
3. Ut ſit exterius maniſeſtata. Unde qui hæ-
reſin animò conceptam verbéê vel ſignõ ſufaf-
ciente declarat quantùmcunque in occulto,
etiam nemine vidente vel audiente, eſt excom-
municatus: quia jam eſt adtus hæœreſeos exter-
næ, & ſolùm per accidens occultus.
Reſp. 3. Hæreſis (uti & hæreticus) alis
eſt formalis, quæ eſt cum pertinacia, alia ma-
terialis, quando quis ex ſimplicitate vel invin-
cibili ignorantia credit aliquid, quod putat
veræ fidei eſſe conforme, cùm tamen eci ſit
contrarium, eſtque paratus errorem depone-
re, quamprimàùm aliter fuerit inſtructus.

122 Trabk. VII. Exam. III.

DQ. . Dubeus in Fide eſinè hareticus?

Reſp. Negativè dubius non eſt hæreticus: quia
non habet judicium, cùm illud ſuſpendat: ergo
nec habet judicium erroneum.
Dubius veròô poſitivè ſeu affirmativè hæreticus
eſt: quia poſitivè negat infallibilitatem Eccle-
ſiæ: ergo negat poſitivè articulum fidei, &
de illo verum eſt illud in jure: Dubius in fide
eſt bereticus.

Q., 7. Haæreticus eſinè vitandus?

Reſp. Non eſt neceſſariò vitandus . ſed licet
cum eo agere, converſari, negotiari (ſeclu-
86 periculô ſcandali, & perverſionis) niſi ſit
publicè & nominatim denuntiatus, Ita con-
ſtat ex Concilio Conſtantienſi.

DQ. 5. Eſtnè licitum legere libros hareticos?

Reſp. I. Jure naturali illorum lectio eſt
prohibita omnibus, quibuscunque inde immi-
net periculum perverſionis, uti ſunt rudiores,
& in rebus fidei parùm inſtructi.
Reſp. 2. Jure Eccleſiaſticò eſt prohibita om-
nibus quibuscunque non habentibus licentiam,
unde ſcienter legentes, vel retinentes, vel im-
primentes, vel quomodolibet defendentes li-
bros hæreticos, incurrunt Excommunicatio-
nem Papalem, ad quam tamen incurrendam
requiruntur quatuor: I. ut liber, qui legitur,
ſit Authoris hæretici. 2. ut liber vel contineat
hæreſin, vel de Religione tradtet, 3. ut ber
.W⸗

Pfonntci i

1e nn

niſeenne

uhe

neſsng
Lels ſen
beckſhte
Uer 4
6

en ben
ilin fle⸗
Ure N

A 1

tle
cls, el
tir⸗ 4 ſ
ſonie n i 1
1 l⸗ (0.

1n honsftor
Nrum kdio
le iheim
ilat din
pronidiun
bbos ſeniu
gentes, e
Gelsncen
commmn
N incum:
et, g⸗
ereen.

4

De vitiis Fidei oppoſitis. 123

hæreticus ſcienter legatur, retineatur, &c.
4, Ut liber legatür ſinè authoritate & licen-
tia.

Q. 9. Quid ℳ Apoſtaſian & 7uotupt. eX 5
Reſp. Apoſtaſia eſt retroceſſio à bono, quod
quis ſolemniter profeſſus eſt. Et eſt triplex,
nimirum à Eide, quam quis profeſſus eſt in
Baptiſmo; ab Ordine ſacro, ſen ſtatu clericali,
quem ſolemniter ſuſcepit; & à Religione, quam
per ſolemnia vota profeſſus eſt, & abſque le-
gitima facultate ſinè propoſito revertendi de-
ſerit. Prima non differt eſſentialiter ab hæ-
reſi, eſt tamen accidentaliter gravior, & in
confeſſione explicanda. Omnes tres ſunt
peccata mortalia, ùt patet.
Q. 70. Quid eſt Schiſma, & in quo ab He-
reſi difert, & quæ pœna ejus?
Reſp. I. Schiſia eſt ſpontanea ſeparatio ſui-
met ipſius ab unitate Eccleſiæ univerſalis ſum-
mo bontifici ſubeſſe renuentis & membris Ec-
cleſiæ communicare recuſantis.
Reſp. 2. Differt primè ab hæreſi; quia hære-
ſis per ſe opponitur fidei, ſchiſma autem unita-
ti Eccleſiaſticæ charitatis, ideo ſicut fides &
charitas ſunt diverſæ virtutes, ità ſchiſma &
hæreſis ſunt diverſa vitia. Differt ſecundò, quia
hæreſis perverſum dogma habet, ſchiſma verè
ab Eccleſia ſeparat.
Reſp. 3. Pœna Schiſmaticorum eſt excom-
municatio latæ ſententiæ reſervata in Bulla-
cæëιαν. Qe, 71.

124 Tract. VII. Exam. III.

DQD. 71. Quid eſt Blaſphemia?
Reſp. 1. Eſt, per quam proferuntur verba
vel exercentur ſigna contra Deum aut Sanctos,
quibus inhonorantur ſeu vilipenduntur, etiam
ſoläm mentaliter. Eſt peccatum mortale:
quia qui blaſphemaverit nomen Domini, morte mo-
riatur. Levit. 24. pœna autem mortis non
infertur niſi pro peccato mortali.
Reſp. 2. In peccato blaſphemiæ neceſſatiò
explicandum eſt, an ſit in DEUM, Beatam
Virginem, vel Sanctos: quia blaſphemia in
DEIIM virtuti latri, quæ eſt in Sanctos, vir-
tuti duliæ, quæ eſt in Beatam Virginem, virtuti
hyperduliz repugnat, quæ ſpecie differunt.
Reſp. 3. Indeliberatè blaſphemans ex con-
ſuetudine, quam advertit, & ex notabili ne-
gligentia non curat emendare, peccat morta-
liter; ſecus, ſi nitatur contra eam.
Ratio: quia talis blaſphemia eſt voluntaria
in ſua cauſa in primo, ſecus in ſecundo caſu.
Pro quo Not. blaſphemiam duobus modis
fieri poſſe. 1. Sic, ut blaſphemans non ad-
vertat id, quod dicit vel facit, eſſe blaſphe-
miam, ut ſi verba erumpant ex ſubito motu,
& non advertatur eorum ſignificatio, & hæc
indeliberatio & ſubreptio excuſat à mortali.
2. Sic, ut blaſphemans verborum ſignificatio-
nem conſideret, attamen ex paſſione delibera-
tionem omnino completam antecedente ea
profert; & in hoc caſu blaſphemans à mor⸗
tali

taullſaor

o

hiun

henie D
eh, en
blpteni,
rnnchg
Pinemn in
de fernn,
Muns er ⸗
1 Mdli n⸗
Rednon
tin
Aronns
1ſeuncoc
Cuobrs e
ans non
eſe bin
ſobkore
cato ee
lat 1o
umſgnt⸗
Kone &.
tette
eune
4

De Spe & Timore. 125

tali non excuſatur: quia gravitas materiæ eum
cogit ad deliberationem, eò ipsõ, quòd ad-
vertat ad id, quod facit.

Ex Exam. Il.

De Spe, ac Timore, & vitiis Spei
oppoſitis.

OQ. 7. Quid eſt Spes?
Reſp. Eſt virtus Theologica, quâ voluntas
fertur in DEIIM ùt beatitudinem ſuam, ob-
tentu quidem arduam, Divinõô tamen auxiliò
aſſequibilem.

Q., 2. Quod eſt obiectum ſpei?
Reſß. I. Obiectum formale quod eſt DEIIS,
ùt beatitudo objectiva. Beatitudo autem for-
malis, ſeu clara viſio eſt conditio requiſita in

obliquo connotata.

Reſp. 2. Objcctum formale quo eſt DEIIS,
ut auxiliator.
Reſp. 3. Objectum materiale primarium eſt
DEUs poſſidendus, ſecundarium ſunt omnia bo-
na ſpiritualia abſentia & ardua Divinéô auxi-
liò aſſequibilia. .

OQ., 3. Quid & quotuplex eſt timor, és quod
objectum ejus²
Reſp. I. Timor poteſt tripliciter conſidera-
ri. 1I. ut eſt paſſio appetitús ſenſitivi. 2. de
eſt vitium fortitudini oppoſitum, 3. uͤr eſt
. 0-

126 Tradt. VII. Exam. IV.

donum Spiritüs S. qué refrenatur mens ho-
minis, ne per ſpem in præœæſumptionem eriga-
tur.
Reſp. 2. Timor eſt quadruplex, nimirum ß-
lialis, quò quis convertitur in DEUM timore
culpæ ſeu offenſæ. 2. Servilis, quò quis con-
vertitur in DEIIM propter timorem pœnæ.
3. Initialis, inter utrumque medius, quô quis
DEO adhæret propter timorem culpæ & pœ-
næ. 4. Mundanus ſeu humanus, quò quis pro-=
pter malum temporale (quod timet) à DEO
recedit, quod ſemper malum & peccatum eſt.
Ex hisſolus timor filialis eſt timor caſtus &
donum Spiritůs S. Quod concernit timorem
ſervilem, ſi pœna timeatur tanquam priaci-
pale motivum, malus eſt; ſi verò non timea-
tur ùt principale motivum, ſed ordinetut-
in DEIIM ùt finem, bonus eſt & honeſtus.

Reſp. 3. Timor caſtus & filialis habet pro
objecto immediato culpam, ùt hæc eſt à cau-
ſa extrinſeca, v. g. tentatione Dæmonis, vel
ali inducente, quia objectum immediatum
timoris debet habere rationem ardui ac ter-
ribilis; culpa autem taliter tantùm conſide-
rata terribilis eſt.

Q., 4. Quanam vitia opponuntur Spei?

Reſp. Hæc duo: ſcilicet Deſperatio & Præſum-
ptio, hæc per exceſſum, illa per defectum.

L 5.

Al ſhn

Rbel er⸗

lealutke,
uponie
erun
Men d

ne
et ttie

Orumn,
ohis

eane

Lüimer)il
Lhecrinmn⸗
bnor ctn
Enit iinorer
un in
O Wn timen
odneuut
I ouk
lls khap
hred ia
Demons,t
immedtn
ardi n
Urmm .

Nentr

c
deſe

De & Timore. 127

AL. 5. Qaid eſt Deſperatio?
Reſpe Eſt fuga voluntatis, quâ quis reſugit ſalutem
æternam acquirere per media ordinaria, eò quod judices

m eam obtentu ſibi eſe impoſſibilem.

OQ., 6⁶. Quid eſt Præſumptio?
Reſp. Eſt actus voluntatis, quò bons ſupernatura-
lia inordinatè expectantur, v. 3. gloria, gratia &
ſimilia. Vel, ùt ait S. Th. cùm quis ſperat ſe ve-
niam obtinere ſinè pœnitentia, vel gloriem ſine meritis.

O. 7, Quotuplieiter peccat deſperans, vel
præſumens?
Reſp. I. Si deſperatio eſt conjunca cum in-
fidelitate, duplex eſt peccatnm, ùt per ſe pa-
tet; ſi non, eſt ſimplex peceatum, ùt itidem
patet.
Tunc autem deſperatio habet adjunctam in-
fidelitatem, quando deſperans ſpeculative ju-
dicat ita eſſe, quòd DEUS v. g. non remittat

Peccata pœnitentibus, aut nolit peccatori da-

re gratiam ad converſionem ſui neceſſariam;
ſi autem illud judicium ſpeculativum deſit,
deeſt etiam infidelitas.
Reſp. 2. Præſumens præſumptione Pelagi-
anorum, qui præſumebant obtineri gloriam
propriis viribus, & per opera naturalia, vel
præſumens præſumptione Lutheranorhm, qui
ſperant à DEO gloriam ſinè bonis meritis;,
peccat dupliciter, & peccatéô præſumptionis,
& infideilitatis, Aliter verò præſumens pec-
cat

128 Traäbt. Vil. Exam. IV.

cat ſolùm peccatéô prælumptionis, ſicut ille,
qui nimiüm fidens DEI gratiæ differt pœni-
tentiam uſque ad finem vitæ. Cæterum, qui
mortaliter peccat cum ſpe veniæ, duo com-
mittit peccata, unum ex præſumptione, al-
terum illud, quod committit.
QD., §. Daando obligat praceptum Spei?
Reß. 1. Per ſe obligat in primo inſtanti
morali usůs rationis, ſicut & per decurſum
vitæ, ac in articulo mortis, ùt de præcepto
fidei dictum eſt Exam. 2. q. 7.
Reſp. 2. Per accidens autem obligat. 1. Quo=
ties volumus DEIIM orare, vel de peccatis
peænitere: quia hos virtutum actus ſinè ſpe
non poſſumus debitè exercere. 2. Quando
gravem tentationem deſperationis non poſſu-
mus aliter vincere. 3. Quando quis reſipi-
ſcit à nefando deſperationis flagitio, tenetur
actum ſpei elicere, ut horrendum peccatum
retractet. 4: In receptione cujuslibet Sacra-
menti, quia per illud gratiam conſequitur,
quæ proinde ſperanda eſt, cujus tamen actũs
omiſſio non eſt ſpeciale peccatum in confes-
ſione exprimendum. Tandem bonus Chriſtia⸗
nus crebrò in actum ſpei prorumpere debet.

Ex Exam. V.

De charitate, ejúsque effectibus & vi⸗
tiis ei oppo ſitis.
. 1. Quid eſt charitas?

Reßp. Eſt virtus Theologica, quàâ voluntas
Deum

tmeerin
en Mhlt
eubii
1er Ne
lo

ii Iu
eltin⸗
chi

De Charitate. 129

eED —
DEIIM diligit tanquuam ſummum bonum-
propter ſe, & proximum propter DEIIM.

Q., 2. Quod eſt oljectum chbaritatis?

Reſp. I. Objectum ejus formale tam qued,
zin quàm quo eſt ſola bonitas divina.
in e Reſp. 2. Objectum materiale primarium eſt
NDn DEUIS; ſecundarium eſt proximus, nimirum ho-
ténie mo & Angelus beatitudinis capaces. Unde.
te quia Dæmones & homines damnati beatitu-
„7 Qiiſnis capaces non ſunt, diligi non debent.
¹0 OQ. 3. Quando obligat preceptum cbaritatis *
ae⸗ Rep. I. Per ſe obligat in primo inſtanti mo-
1 Cn rali usûs rationis, uti de præcepto fidci &
tünnn ali. ſpei didum eſt. .
ieen AKeſp. 2. Præceptum charitatis obligat, quo-
tiescunque eſt periculum labendi in odium.
DEI, niſi actus charitatis eliciatur. Item,
dum quis in peccato mortali exiſtens non ha-
bens copiam Confeſſarii exponitur periculo
vitæ, tunc enim tenetur elicere perfectam con-
tritionem (cùm ſinè ea non poſſit ſalvari) hæc

in (onegee

us tament

un autem includit charitatem. Item obligat
quemvis conſtitutum in articulo mortis, &&
hoc ex præcepto naturæ, qué jubemur in eo

, articulo omni meliori modò animæ conſule-
Atu re; conſulitur autem optime per actum cha-
ritatis. Tandem obligat in periculo aliàs ſuc-
„ cumbendi tentationi contra quamcunque vir-
tutem à charitate diſtinctam.

1 I OQ. 4.

.

130 Tract. VII. Exam. V.
D. 4. Qualis amor AIt de ratione chbari-

tatis?
Reſp. Amor amicitiæ ſen benevolentiæ. Du-
plex ſiquidem eſt amor, unus amicitiæ ſeu
benevolentiæ, alter concupiſcenti. Primus
eſt, quò quis vult bonum ipſi amato, ſeu ter-
minatur ad bonum amici, ùt bonum ipſius
eſt, ut ſi amem DEIIM propter bonitatem-,
quâ ſibi ſeu in ſe iplo, non verò quia mihi
bonus eſt. Secundus eſt, quéò quis vult bo-
num amici, in quantum redundat in bonum
ipſiusmet amantis, & quaſi in intereſſe ipfſius.
Primus amor igitur amat amicum, in quan-
tuùm in ſe bonus eſt, ſecundus, ùt bonus eſt
amanti.

Q. 5. Duem ordinem ſervat charitas in-
ter diligendos?

Reſp. I. Ex charitate magis diligendi ſunt,
qui nobis ſunt conjunctiores, quàâm qui his
ſunt meliores.
Reſp. 2. Parentes & filii ſunt magis diligen-
di, quâm quivis alius, licèr ſit inſignis bene-
factor, qui eum à morte, aut alia gravi ca-
lamitate liberavit.
Reßp. 3. Per ſe loquendo magis diligendus
eſt Pater quàm Mater: & Pater carnalis ma-
gis, quâm ſpiritualis (idem dicendum de
fratre carnali & ſpirituali) item pater magis
quàm filius,

Dixi,

nndis k
ſhun igern
Eelis inn
6tnte cnn

1 promn

torun ,n
Nlir

1 4
„An

Rbonmn 6

Cnctr irbe
ninerſe 1
un, 19 A
U Lonos

Ethuntt i

8Glberäilu
, in gi

Nrmeget
l inftit⸗
n dugt

Ag d
tet ca?
deene
ten eer

De Charitate 131

Dixi, per ſes hoc enim intelligendum eſt de
Patre, in quantùm Pater eſt, quia per acci-
dens poteſt ſiet? oppoſitum, ut ſi Mater eſſet
valdè benefica erga filios tam in temporali-
bus quàm in ſpiritualibus, pater verò vitioſus,
& circa curam ſiliorum negligens.
Keſp. 4. Pater & Mater ſunt magis diligen-
di, quàâm uxor, hæz tamen magis diligenda
eſt quàm filius.
Keſp. 5§. Benefactor inſignis, qui aliquem à
morte aut alia gravi calamitate cum ingenti
periculo vitæ, aut magnis ſuis expenſis libe-
ravit, magis diligendus eſt quàm frater, ſoror,
aut conſanguineus in 2. & 2. gradu.
Nota tamen, quòd tota præſens dodtrina
de ordine charitatis ſolùm intelligatur, quan-
tum eſt ex parte charitatis, & rebus ipſis ſe-
cundúùm ſe conſideratis: nam ex aliqua cir-
cumſtantia fieri poteſt, ut ordo ille non ſit-
ſervandus. Hic igitur ſolùm determinatur,
quisnam in extrema neceſſitate ſit magis di-
ligendus, ita ut ei præ alio in conſimili ne-
ceſſitate conſtituto ſit ſuccurrendum-.

D., 6. Qlis eſt modus reconciliandi inimieos

Keſp. I. Is, qui proximum offendit, tene-
tur proximâ occaſione pro ratione circum-
ſtantiarum loci, temporis, perionarum, ne-
gotiorum, omnibus poſtpoſitis procurare re-
conciliationem.
Reſp. 2. Si uterque offendit ſeu læſit, is qui
12 prior

132 Trac. VII. Exam. V.

prior cauſam dedit, provocando alterum,
prior eſſe debet in reconciliatione procuran-
da, ad quam procurandam per ſe loquendo,
niſi aliæ circumſtantiæ adſint, non tenetur,
ille, qui planè non læſit, ſed ſolùm læſus eſt.

Reſp. 3. Qui læſus eſt, tenetur reconcilia-
tionem rationabiliter oblatam acceptare. Di-
EXo rationabiliter oblatam, quod fit, quando, qui
offendit, agnoſcit culpam, deprecatur pro
modulo ſuo & loci conſuetudine, paratus-
damnum illatum reſarcire, &e.

Keßp. 4. Si offenſus videat inimicum ſuum
eſſe omnino obſtinatum, nec poſſe ullatenus
induei, ut ipſe prior de reconciliatione agat,
videtur offenſus in eo caſu teneri per acci-
dens, & ad tollendum ſcandalum, vel ſi hoc
ex alio capite eſſet inimico debitum, ad id
teneri, ut vincat in bono malum juxta præce-
ptum Apoſtoli ad Kom. 12.

Reſp. 5. Si offenſus etiam in caſu debiti ta-
lia deneget inimico, non ſtatim condemnan-
dus eſt peccati mortalis, ſi nimirum ſolùm
neget ex aliqua animi averſione, ſinè pericu-
lo gravis ſcandali vel damni, & non ex gra-
vi interno odio, quò grave malum deſideret-
ei, qui læſit. In his omnibus Confeſſario ma-
gnâ opus eſt prudentiâ, nec poteſt una ccr-
ta regula ſtatui.

. 7.

rht
enm ün
nlopo⸗
len alud
1 proite
long
V, hoh
une lee
14, H

ene,
e, gnco,
Eehnanm
lir, n

nintum i
oſe lurenn

inine Sr
i er aci.
n,Nelſboe
Inm, Ai
fan nen⸗

n CoNen.

inirun
e,nd er
& non a;
un Cete⸗
Onleliter
Oel “

De Charitate. 133

. 7. Teneturne homo exponere vitam cor-

poralem pro vita ſive animæ, ſivè corporis
proximi?
Ante Repꝶ. Not. I. Triplicem eſſe neceſſi-
tatem, in qua vita ſpiritualis proximi verſari
poteſt. I. Neceſſitas extrema, ut dum ſim-
plex quidam ab hereticis jam jam ſeducendus
eſſet. 2. Gravis, qualis eſt reſpectu Fidelium
tempore peſtis aut perſecutionis. 3. Com-
munis, ut dum homo verſatur in periculo pec-
cati, quod facilè evitare poteſt.

Not. 2. Qugd vita corporalis proximi pos-
ſit dupliciter conſiderari. 1- Præcisè ſecun-
dùm ſe, ùt eſt vita & bonum proximi. 2.
ùt eſt materia & occaſio virtutis. Pro vitæ
proximi primò modéò ſumpta nemo poteſt ex-
ponere ſuam: quia ſic plùs diligeret alterum,
quàâm ſe ipſum; bene tamen ſecundò modéô:
quia ſic exponit vitam propter ſe ipſum vir-
tute perficiendum, adeôque adhuc ſe magis
diligit, quàm proximum. His not.
Reſp. I. In extrema neceſſitate quilibet te-
netur vitam corporalem exponere certo pe-
riculo pro vita animæ proximi. Quia aliquis
faltem caſus eſt, in quo quilibet pro ſpirituali
vita proximi tenetur profundere vitam, juxta
illud Joan. 3. Et nes debemus pro fratribus animas
bonere; non eſtautem urgentior caſus quâm
extremæ neccſſitatis vitæ ſpiritualis.

Reſp. 2. In caſu neceſſitatis communis ne-
13 mo

134 Tract. VII. Exam. E.

mo tenetur vitam corporalem pro ſpirituali
vita proximi exponere: poteſt tamen in ne-
ceſſitate communi & gravi.
Ratio I. p. Quando is, qui eſt in neceſſſ-
tate, ipſemet ſe ab ea poteſt liberare, nemo
tenetur ei ſuccurrere cum tanto diſpendio, uti
eſt vitæ; qui verò eſt in neceſſitate commu-
ni, poteſt pluribus modis eam evadere-.
Ratio 2. p. Licitum eſt facere actum per-
tinentem ad perfectionem charitatis; ſed cum
periculo vitæ corporalis ſuccurrere ſpiritua-
li vitæ proximi in neceſffitate communi & gra-
vi eſt talis actus: Ergo.
Reß. 3. Nemo tenetur pro corporali vita-
proximi certo periculo exponere vitam cor-
poralem; hoc tamen licitè poteſt, prout vi-
ta proximi eſt materia & occaſio virtutis-.
Ratio I. p. Quia nemo tenetur ad opera
ſupererogationis, præſertim cum certo peri-
culo vitæ, cùm ſint tantùm de confilio.
Ratio 2. p. Quia licet facere actum perfe-
Qiſſimum virtutis, qualis omnino eſſet propter
vitam amici, ùt eſt materia & occaſio virtu-
tis, ſe ipſum morti tradere, ut patet ex Joan.

5§. cap.

Ex Exam. VI.
De Effectibus Charitatis.
2 7. u ſunt effectus Charitatis?
Reſpy. Sunt hi duo: nempe Eleemoſyna &
Correctio fraterna.

Q. 2:

161 Du
elaunti
n Atute
tkenuhn
rll, gl
is hüruf
lhere e
A notunl
G.2
3 a bont
root
erbsen

ſreene Acnn,
itmti,t
Alnere ſin

Gnmniif

Aporal ie
e iem co
, Donr
id unnid,
nn Wonen
mn end
le wnlle.
k adnn
welene
occalo i
tpatet a,

1
Vitatt
CH

De Charitate. 135

R 2. Quid & quotuplex eſt Eleemoſyna?
Reſp. I. Eleemolyna eſt opus miſericordie, quò
aliquid datur indigenti ex compaſſione prepter DEuM,
ſeu ordinatum ad ſublevandam miſeriam pro-
ximi. Hœc definitio deducitur ex definitione
miſericordiæ, quæ definitur, quòd ſit virtns
moralis inclinans ad ſublevandam miſeriam proximi ſeu
pauperis ,ex compaſſione propter DEIIM.
Reſo. 2. Fleemolyna eſt duplex: una cor-
poralis, altera ſpiritualis. Opera miſericor-
diæ corporalia ſunt ſeptem hôc verſa compre-
henſa:
Viſito, poto, cibo, redimo, tego, colligo, condo.
Opera miſericordiæ ſpiritualia etiam ſunt
ſeptem indicata ſequenti verſu:

Conſule, carpe, doce, ſolare, remitte, ſer, ora.

Q. 3. Quando obligat præceptum Eleemoſynæ 5
Reſp. I. Duo ſunt caſus, in quibus obli-
gat ſub mortali. Primus, qui à nemine nega-
tur: Si quis habeat ſuperflua naturæ, & pe-
tens eleemoſynam ſit in extrema neceſſitate.
Secundus, qui ab aliquibus negatur, eſt: ſi
quis habeat ſuperflua naturæ & ſtatůs, licèt
pauperes non ſint in neceffitate extrema, ſed
alia notabili ſeu gravi. .
Reſ. 2. Probabilius & tutius eſt, quòd ho-
mo ex bonis ſtatui ſuperfluis juxta divitia-
rum proportionem teneatur etiam ſuccurrere

pauperibus communem neceſſitatem patienti-
14 . bus

136 Tradt. VII. Exam. VI.

bus, ſaltem interdum eis eleemoſynam dando,
adeôque mortaliter peccaret, qui formaret
propoſitum nunquam iis dandi.
Pro intelligentia ſuperflui, ex quo eleemo-
ſyna fit, adverte duobus modis dici ſuper-
fuum. 1I. Superfluum naturæ, ſeu quod ſu-
pereſt mediis ad ſuam & ſibi commiſſorum-
vitam neceſſariis. 2. Superfluum ſtatůs, ſeu
quod ſupereſt mediis neceſſariis ad vitam &
ſtatůs ſui decentiam, conſiderando ſimul ca-
ſus, qui probabiliter occurrere poſſunt, in
quibus ſumptus faciendi ſunt, prout recta ra-
tio judicaverit: quæ ſtatůs decentia compre-
hendit etiam ea, quæ ſpectant ad ſuſtentatio-
nem filiorum, famulorum, decentes donatio-
nes, hoſpitum tractationes, &c.

Q. 4. Quid eſt correctio fraterna?

Reß. Duplex eſt correctio delinquentisꝰ;
una, quæ adhibet remedium peccato, in quan-
tam eſt malum ipſius peccantis, & ad ejus-
non punitionem, ſed emendationem, & ani-
mæ lucrum, velut ad finem ordinatur, & eſt
actus Charitatis, & iſta eſt propriè fraterna
correctio, ac definitur, quòd ſit actus Chari-
tatis vel miſericordiæ ſpiritualis, qué per convenientem
ſermonem conamur fratrem, ideſt proximum, 2 malo
peccati convertere ad bonum virtutis. Alia eſt cor-
rectio, quæ adhibet remedium peccati delin-
quentis, ſecundàùm quod eſt in malam alio-
rum, & præcipuè boni communis. Et hæc

eſt

toNe
,ad 10
el (o

n

lut Ue
Merur zueer
en
s,
Lincelie
UMlrun ie
mo, un
unmmn
ee

lrintg ini
nre hoſin
Prot ec
enticonn
1llenteg;
ts Conitp

ünul
elnmunh
tam ign
, A A
tonen, t
tligunnt t
roptie u
1ſt du!
Ger emm
erimun,9
. Alin
n peen
in m
Nunk he

De Charitate. 1390

eſt actus juſtitiæ, cujus eſt conſervare rectitu-
dinem unius ad alterum, & vocatur judicia-
lis, éſtque ſuperiorum erga inferiores punien-
dos.
O. 5. Quando obligat præceptum Correctio-
nis fraternæ ?
Reſp. Tunc, quando adſunt hæ quinque-
conditiones, & quidem ſùb mortali:
Prima conditio eſt: ut peccatum ſit ſecre-
tum ſeu occultum, & moraliter conſtet pro-
ximum peccâſſe mortaliter, vel eſſe in pericu-
lo peccati mortalis aut recidivæ, vel commi-
ſiſſe veniale periculoſum, ſeu ordinatum ad
mortale.
Secunda: Ut ſperetur fructus, ſeu ſit proba-

bilis ſpes emendationis, ne reddatur deterior.

Tertia: Opportunitas perſonæ & temporis.
Perſonæ, ut non ſit alius, qui meliùs poſſit
facere. Temporis, ut fiat tunc, quando
penſatis circumſtantiis diſcretio dictat cum-
majori fructa fieri poſſe.
Quarta: Ut correptio judicetur neceſſaria,
cenſetur autem neceſſaria, quando peccator
per cam, & non aliter, creditur converten-
dus.
Quinta: Ut correctio poſſit commodè fieri,
nimirum ſinè notabili damno corrigentis,
damno, inquam, ſalutis, honoris, famæ,
fortunarum, &c. niſi frater eſſet in extrema-⸗
neceſſitate.

138 Tract., VII. Exam. VII.
Ex Exam. VII.

De vitiis Charitati oppoſitis.
Q. 7. Quc ſunt vitia eharitati oppoſita?
Reſp. Sunt ſequentia: odium, diſcordia, conten-
tio, ſcandalum, ſehiſma, duellum, bellum, rixa, ſe-
ditio.
Odium eſt averſio voeuntatis à Deo vel proximo
ſub ſpecie mali ſeu nocivi repræſentato. Eſt duplex:
unum abominationis, alterum inimicitiæ. Pri-
mum eſt averſio voluntatis ab aliquo, in quan-
tùm mihi vel alteri, quem amo, malus ap-
prehenditur. Secundum eſt, quéô volo ma-
lum alteri perſonæ, ut illi malè ſit.
Diſcordiæ eſt, quâ quis voluntati alterius de
bono divino aut humano, cui debet conſen- aim
tire, ſcienter & ex intentione contrariatur. in e
Contentio eſt vitium inclinans ad inordinate
altercandum. Hæc importat contrarietatem mn, Nal

in locutione, diſcordia in voluntate. n Cleen i
Schiſma quid ſit, dictum eſt ſuprà Exam. 3. Mdi i
q. 10. Doſhnt

Bellum eſt congreſſio plurium vi & armis fa- i wolli
Gta contra extraneos. Differt à duello, quòd riimn
hoc ſit unius contra unum, aut paucorum id

contra paucos, ſive concives ſint, ſive exrra- lt
nei. Item à ſeditione, hæc enim eſt plurium i
contra plures in eadem Republiea. “l

Not. I. Bellum aliud eſſe defenſivum-, venig

quod aſſumitur ad injuriam (quæ moraliter
eſt

ten

lhpolti

loin, n,
n ſni

1 KE ſu

11 N
, I
ininetie
no, Mi
Glo vob
iderine
e collen
Oonumarnr,
Wiworcer
contureur.
ntun,
ſwribrri

Ii A
dheloe
Aut daun
nt, ne
nin ete
blien.
e Geſt

De vitiis Charitati oppoſitis. 139

eſt in fieri) repellendam: aliud offenſivum,
quod aſſumitur ad obtinendam ſatisfactionem
pro injuria jam illata.

Not. 2. In bello juſto per accidens ſeu in-
directèé, ac præter intentionem, interdum-
licité occidi poſſe innocentes, ut ſi civitas-
aliter capi, vel hoſtis aliter præliò vioci non
poſſit. Per innocentes autem intelliguntur-
Eccleſiaſtici, qui nec ſunt pars populi, nec
tractant arma vel conſilia belli. Item pueri
ac mulieres, ſimplices ruſtici, & externi, ca-
ſu verſantes inter hoſtes, & armis eos non-
juvantes. V

Not. 3. Quòd quamvis Clericis & Epiſco-
pis ratione conditionis perſonæ illicitum ſit-⸗
bellare, excipiantur tamen aliqui caſus. I.
Si ſint Clerici v. g. Epiſcopi habentes domi-
nium temporale cum authoritate indicendi
bellum, hi enim bellum indicere, & pro eo-
dem ducem inſtituere poſſunt, non tamen-
(emper eòô ipsòé propriis manibus pugnare-.
2. Poſſunt pugnare ex diſpenſatione Papæ,
quia prohibitio eſt ſolàm juris humani. 3. Si
Clerici non poſſint vitam tueri aliter, quàm-
pagnando. 4. Si per Clericorum pugnam ci⸗
vitas poſſit conſervari, vel ex ea pendeat vi-
Goria in bello juſto. §5. Si Clericus ſinè
notabili ſuo periculo poſſit pugnando eripere-
innocentem.
Not.

140 Trabt. VII. Exam. VII.

Not. 4. Etiam Repreſſalias eſſe quandam
ſpeciem Belli, hæ autem diétæ ſunt à re &
prehendo, quaſi iteratæ apprehenſionis, ſic
ut cùm quis apprehendit res alienas illius-,
qui apprehendit ſuas. Et ſumitur vel pro
actuali apprehenſione, vel pro auctoritate,,
quam Princeps vel Reſp. ſuis ſubditis injuſtum
damnum paſſis facit, invadendi terram, & oc-
cupandi bona corum, qui damnificârunt,,
usque ad juſtam damni compenſationem.
Duellum ſeu monomachia eſt ſingulare certa-
men, ſeu deliberata duorum vel paucorum pugna ex
condicto inita cum periculo læfionis, ſtasuts tempore &
locöũ. Nunquam hoc eſt licitum, niſi in duo-
bus caſibus. I. Pro vitæ defenſione. 2.
Dum bellum ex conſilio Belliducum reſolvitur
in duellum pro bono communi, quale I. Reg.
17. fuit inter David & Goliath: tunc enim
ſufficiens eſt eauſa. lntl
Not. I. Provocatum reſpondere poſſe pro- iuliu
vocanti hôc modòé: Non reeusé duellum ex
timore & dejectione animi, ſed quia Deum-
offendere nolo. Vel: Paratus ſum duellum be
acceptare, ſi Dei & Eccleſiæ Legibus non re- im
pugnet. Vel: Ubicunque armis invaſus fue- fiuiß⸗
ro, armis me defendam, ut vitæ meæ con- iſt
ſulam. Generaliter adhiberi poteſt quæcun- Woil
que reſponſio, quæ non importat acceptatio- ickhe
nem formalis duelli. lum
Not. 2. ad 4. capita poſſe revocari actio- ce
nes in Bullis prohiditas, ob quas excommu-
ni⸗

1e

lr

ah

lis
eNditenen.

Penltiner
el wuln
Ne e
N, N 1
lenlone,
un tholtien
Aule Ne
Wei

nlen
ed defe
e d
1s ſun t
Legbun
misimi
vite
poret
ortatur

e kenne
ut⸗ 4

Ge

De vitiis Charitati oppoßtis. 141

nicationes incurruntur. I. Pugnantium in-
duello, provocantium vel acceptantium. 2.

Concedentium locum, aut non impedientium,
qui poſſunt impedire. 3. Aliquéò pactò coo-
perantium, ùt conſiliõ, mandatô, auxiliò,
Ilitteris, intimatione, licèt provocatie vel duel-

lum actu ſecutum non fuerit. 4. Spectantium

ex induſtria, ex quorum præſentia duellantes
fiunt audaciores. Porrò duellantes & pro-

vocantes ſolemniter incurrunt excommunica-
tionem Papæ reſervatam, alii non reſerva-
tam. Ita Trid. Seſſ. 25. de Reform. c. 19.
Kixa eſt contradictio in factis, ut dum ex
ira ſe percutiunt. Seu eſt quoddam privatum
bellum inter privatas perionas non ex aliqua
publica auctoritate, ſed magis ex inordinata
voluntate, ùt dictum eſt Tract. 5§. Exam. 5§.
J. 3.
Seditio eſt congreſſus vel diſſenſio unius par-
tis multitudinis contra aliam partem.

D. 2. Quid eſt Scandalum?

Reſp. Scandalum eſt dictum vel factum minùs
rectum, præbens proximo occaſionem ruinæ
ſpiritualis.
Ubi ſub dicto vel facto intelligitur etiam-
omiſſio alicujus dicti vel facti, quod dici aut
fieri deberet, eò fere modò, qué ſuprà Tract.
4. Exam. 2. q. 2. definitio peceati applicata
fuit peccato omiſſionis.

3.

.

142 Trabt. VII. Exam. VII.

OD., 3. Quotuplex eſt Scandalux!
Reſp. Eſt duplex, nimirum activum & paſſi-
vum. Primum eſt, quando aliquis ſuòé malô
verbé vel factô intendit alium in peccatum-
inducere, vel licèt ipfſe hoc non intendat,,
tamen ipſum factum tale eſt, ut de ſe natum
ſit inducere, vel ponere occaſionem ruinæ, &
hoc etiam dicitur ſcandalum per ſe, vel ſcan-
dalum datum.
Secundum eſt, quando quis ex dicto vel
facto alterius ſumit occaſionem peccandi, &
hoc etiam dicitur ſcandalum per accidens, & ac-
ceptum.
Hoe ſcandalum per accidens, ſeu acceptum
ſivè merè paſſivum dividi poteſt in ſcandalum
puſillorum vel infirmorum, quod oritur ex
ignorantia vel infirmitate hominis: & in ſcan-
dalum phariſaicum, quod ortum habet ex me-
ra malitia hominis ſcandalizati.
Nota, quòd ſcandalum adivum ſemper ſit
peccatum in ſcandalizante: quia contraria-
tur charitati. Et quidem eſt diſtinctum pec-
catum ab opere malo, ſpecialiter in confeſ-
ſione explicandum; ſcandalum verò paſſivum
ſemper eſt peccatum in eo, qui ſcandalizatur,
& hoc ſi ſit puſillorum, etiam eſt ex parte-
ejus peccatum, qui ſcandalizat, non verô, ſi
ſit Phariſlæorum. Ex his
Sequitur primè, quòd materialiter tantùm-
cooperari alterius peccato non ſit dare ſcan-
da⸗

. l
liu
nn,

1, ,y,
W. V.

De Jure & Juſtitia. 143
Riflaa⸗ dalum, dum nimirum adſunt hæ conditiones.
. 3 I. Si tua cooperatio non ſit ex ſe mala, ſed
bona, vel ſaltem indifferens. 2. Si fiat re-
Gâ intentione, ſeu ex rationabili cauſa. 30
Ssi peccatum proximi ex vi officii impedire,
ü non tenearis, & moraliter ſeu ſinè proprio
iene damno nequeas. 4. Si te non coρÿ☛ante
npine peccatum tamen committeretur, quia nimi-
Mrum non deerunt alii, qui materiam vel fa-
cultatem ſubminiſtrabunt.
Sequitur ſecundò quòd directè petere vel con-
ſulere alteri, quod ſinè peccato is facere nequit,
ſit ſcandalum; id verò petere, quod ſinè pec.·
B cato facturus non eſt, ſinè illo tamen facere,
len poteſt, non ſit ſcandalum, ſi ex rationabili
Uhant cauſa id fiat, ut v, g. ab uſurario petere mu-
deimt cuum.

Nlnind /,
dud ſhun 1

) ir er
Nen eranng

el CIRCA
MüNhNR
FTRACTATIM VII.
gian De Jure & Juſtitia.
l Eiranr

kiglterine, . EN Exam. 7. B
Inm De Juſtitia, Judicio præſertim teme-

guiſent rario, ac Suſpicione.
am eN⸗ .
un ei, Q., 7. Quid eſt Jus & quotuplex?
a, MH. .

Keſp. 1. Jus ſivè juſtum nihil aliud eſt, quàm
terilltet æqualitas debita inter obligationem unius & jus acti-
um alterius,
on i

Rep.

144 Tracz. VIII. Exam. I.

Reſp. 2. Aliud eſt jus ad rem, puta, haben-
dam, quæ nondum eſt in noſtra facultate,:
aliud jus in re, quæ actu ùt propria poſſide-
tur. Vel, ùt alli explicant, Jjus ad rem dici-
tur, quod non tribuit actionem in rem, ſed
tantùm in perſonam. Jus in 1e dicitur, quod
tribuit actionem realem, ſeu quod rem obli-
gatam habet, ita ut res nobis obſtricta ſit/,
ad quemcunque tranſeat, quia tranſit cum
ſuo onere.
Reſp. 3. Dividitur ulteriùs jus proportiona-
liter ſicut lex (unde vide Tract. 6. Exam. I.
q. 2. de Legibus) pro lege ponendo jus, ut
hoc ſit aliud naturale, aliud poſitivum, cujus
ſubdiviſiones ibidem vide.

OD. 2. Quid eſt jus nature & gentinm?

Reſp. Jus naturale eſt, quod ratio naturalis
immediatè dictat, vel ex ea immediatè ſequi-
tur. Dicitur etiam jus naturale, quod ori-
tur ex natura rei.
Jus Gentium autem eſt, quod communi
Gentium conſenſu eſt introductum, ſeu quod
omnes paſſim Gentes, obſervant; uti ſunt ſer-
vitus, diviſio & proprietas rerum, &c.

Q. 3. Quid eſt Juſtitia?
Reſp. Eſt conſtans & perpetua voluntas jus ſuum
cuique tribuendi. Ubi nota, quòd ſuum poſſit
eſſe reſpectu alicujus dupliciter, unòô modòô,

titulò proprietatis, ſeu quod jam eſt appro-
PrIa=

lN

tonem
Rehon
r,

r,
—☛ De Jure & Juſtitia. 145
. 2 .
4n priatum; aliõ modéô, titulò condignitatis, ſeu
At quod eſt ſolùm appropriandum-. patet ab
glne .l oppoſito, quòd Injuſtitia ſit vitium jus ſuum
i,,1. 1 ,, .
niäinui, cuique auſerens.

vi lcfen

kunlm
Nobis diere

t, aui Unlt

lnch F,lun
Vrenlo
lin, g

Ggnſen!

üntonuer
inmelind ie
Uunle, glt

, (ol cn
nann, ſr
nunn uil
lerum, K
itil
4 Munu
gvoe
tek, u0
Gii

Q. 4. Quot ſunt ſpecies Juftitieæ?
Reſp. Sunt tres. k. Juſtitia generalis ſeu
legalis; commutativa, & diſtributiva. Ratio:
quia cùm juſtitia ſit habitudo ad alterum, &
hæc triplex eſſe poſſit, ſcilicet partis ad totum,
partis ad partem, & totius ad partem: hinc triplex
eſt Juſtitia: Prima Legalis, ſecunda Commuta-
tiva, tertia Diſtributiva.
Juſtitia commutativa eſt conſtans & perpetua
voluntas ſive virtus, in parte vel quaſi in parte com-
munitatis alteri comparti tribauendi jus ſuum, conſti-
tuendo æ qqualitatem arithmeticam inter rem-
Sg rem.
Diſtributiva eſt conſtans & perpetuæ voluntas,
ſeu virtus in Magiſtratu vel communitate partibus
communitatis tribuendi jus ſuum, ponendo æquali-
tatem geometricam ſeu proportionis juxta me-
rita perſonarum.
Legalis eſt conſtans & perpetua volunkas ſeu vir-
tus communitati tribuendi jus ſuum, omnium virtu-
tüm actus tanquam Reip. debitos ad com-
mune bonum ejus ordinando, Et ob hanc
rationem hæc Juſtitia dicitur generalis: quia
ejus eſt omnium virtutum actus ordinare ad
bonum generale ſeu commune. Legalis autem
dicitur, quia hoc à Fep & Legislatore prin-
ci⸗

146 Tract. UUII. Exam. I.

cipaliter eſt intentum: nam bonum totias eſt
ctiam bonum partium.
Juſtitia Legalis dupliciter dividi poteſt. Pri-
mò in talem ſtricte ditam, quæ procedit ſecun-
dùm verba expreſſa Legis, & reſpicit finem,
quem verba Legis præſeferunt: & in Epihiam,
quæ non procedit ſecundàùm verba Legis, ſed
reſpicit mentem Legislatoris, & finem ab co
in Lege principaliter intentum, etſi per verba
Legis non expreſſum. Secundè in eam, quæ
architectonicè eſt in Principe: & in uſualem ſeu
miniſterialem, quæ eſt in ſubdito, quæ tamen
in utriſque eſt ejuſdem rationis, utpote idem
utrobique objectum tormale reſpiciens, nimi-
mirum bonum commune, ut adæquabile per
poſitionem adtus legaliter debiti.

O. 5. Quot ſunt Conditiones ad Juſtitiam
requiſitæ?
Reſp. Sunt tres ſequentes. I. Debitum le-
gale fundatum in jure rigoroſo proprietatis, vel
quaſi proprietatis. 2. Alteritas. 3. Æqua-

litas.
Q 6. Judicium eſtnò actus Juſtitiæ?
Reſp. Affirmativè. Patet ex ipſo nomine;
quod ut licitum ſit, tres requiruntur condi-
tiones. I. Ut procedat ex inclinatione juſti⸗-
tlæ. 2. Ut procedat ex authoritate præſiden-
tis. 3. Ut proferatur ſecundàùm rectam ra-

tionem.

2. 7.

nni

e e
K; 60 G9

Uinstor en
uKüm
uni Eob
Oſuthee
nlen
in, Dn
s kame
krauen
l rnn
roet

e,
— 3
—
n bopun 4

nihi hort
de ele;
het 4
un hin 5
in tifler
1, Eſen
lum,al en
Ainulte
in en
, ot el
eng 1
nubib

ir
irvnm:
cliunie:
lituer⸗
üm

De Juræ & Juſtitia. 142

—

O. 7. Judex in peccato mortali judicans
peccatnè mortaliter

Reſp. Affirmo, ſi judicet in peccato mortali pub-
lico & valde ſcandaloſo, quia ſic dat materiam
ſcandali; ſecus, ſi peccatum occultum ſit.

Q. 5. DQuid ſt Dubium, Suſpicio, & Jadi-
cinm ktemerarium!?
Reſp 1. Dubium eſt, quando animus ma-
net omnino ſuſpenſus, nec affirmat, nec ne-
gat, ſed ex argumentis pro & contra move-
tur in utramque partem, led ad neutram ſe de-
rerminat.
KRepp. 2. Suſpicio eſt opinio ſeu aſſenſus de-
bilis de malo proximi ad unam partem deter-
minatus cum formidine oppoſiti. Eſt ex ge-
nere ſuo peccçatum veniale, licet ft de re
gravi: quia non inducit perfectum & com-
pletum contemptum, conſequenter non con-

trariatur dilectioni proximi,

Reſp. 3. Judicium temerarium eſt determi-
nata & firma ſententia de malo proximi carens
omni dubitatione & formidine, & ſinè indi-
cio ſufficienti. Eſt ex genere ſuo peccatum
mortale: quia eſt contra charitatem & juſti-
tiam, proximo namque fit gravis injuria in
bonis famæ aut honoris.
Et autem fama nihil aliud, quàm bona de
virtute proximi in noſtris mentibus depoſita opinio. Ho-
nor verò eſt teſtimonium de virtute alterius, quod
K 2

148 Tract. VIII. Exam. I.

ſt honorificâ appellatione, corporis inclina-
tione, potioris loci ceſſione, &.

Q. 5. Suntnè dubia in meliorem partem in-
terpretanda & quomodo?

Ante Reſp. Not. I1. quòd quis tripliciter
poſſit ſe habere circa dubia. I. Judicium ſuſ-
pendendo. 2. Ea interpretando in partem de-
teriorem. 3. In partem meliorem. Et hoc
adhuc dupliciter, nimirum negativè & poſi-
tivè. Negativé eſt, non interpretari in dete-
riorem partem: & contingit, quando quis
propter factum ambiguum, quod de proximo
videt, perſiſtit in eadem æſtimatione, quam
habebat antè, & non format pejorem. Peſi-
tive eſt, formare novum judicium judicando
id, quod eſt melius.
Not. 2. Obligationem interpretandi dubia
in meliorem partem poſitivè dupliciter intel=
ligi. I. Sic quod homo oblatâ occaſione
dubii abſolutè teneatur exire in actum poſiti⸗
vum judicii de proximo. 2. Ex ſuppoſitione,
àt ſuppoſité, quòd homo velit exire in actum
poſitivum, teneatur exire in talem, quò du-
bium interpretatur in partemmeliorem, cùm
tamen abſolutè actum ſuſpendere poſſit. His

not.⸗

interpretanda ſaltem negativè.
Reſp. 2. Ex ſuppoſitione, quòd quis in re
dubia velit exire in actum poſitivum judican-
i,

Reſp. I. Dubia in meliorem partem funt“

ttmer
Mann

2

tn

1.

—

—
10rls inc
1arten

triplic
dicinm
partemd
me. Et h
ki in Een
anco
prorin
e, glel
n.
gicang

di dubi
ter ints
vccaſion
in pol
voſton
inic
glo
enn,
dli A

enr⸗
Si t

Cican⸗
63

De Jare & Zuſtitia. 149
di, tenetur dubium interpretari in meliorem
partem poſitivè. Ratio utriusque eſt: quia
quod tibi non vis fieri, alteri ne feceris; ſed
nullus vellet actiones ſuas dubias accipi in-
pejus, ſed in melius: Ergo,
Reſp. 3. Per ſe loquendo non tenetur ho-
mo dubia in meliorem partem interpretara
poſitivè, ſed ſatis eſt actum ſuſpendere: quia
per hoc ſatis conſulitur famæ proximi in re
ambigua.
Adverte tamen, quòd quando agitur de
damno in nobis vel proximo cavendo, aut de
remedio adhibendo, poſſimus dubia in dete-
riorem partem interpretari, non quidem de-
finitivè judicando, ſed per quandam ſuppoſitio-
nem, ùt loquitur S. Th. q. 60. a. 4. ſuppo-
nendo id, quod eſt deterius. Sic S. Job etſi
de filis ſuis nihil mali judicaret, offerebat
tamen holocauſta pro ſingulis dicens: Nefer-
is pecsaverint filii mei.

Ex Exam. II.
De Dominio.
D. 1. Quid eſt Bominium!?
Reſp. Eſt Jus ſeu facultas utendi re ſuâ ad quensa
libet uſum lege permiſum.
O. 2„ Qaotuplex eſt Dominium?
Reſpy. Eſt duplex, Jurisdictionis ſeu perſonarum,

& proprietatis ſen rerum. Primum eſt facultas
K 3 Zu⸗

150 Trad. FII. Exam. H.

gubernandi proprios fubditos. Secundum eſt
facultas diſponendi de re aliqua tanquam ſua
in proprium commodum.
Dominium Jurisdictionis ſubdividitur in E-
cleſiaſtitum & ſæculare.
Dominium Proprietatis autem ſubdividitur
in perfectum & imperfectum. Primum eſt, quod
continet proprietatem rei & commodorum
ejus. Secundum eſt, quod habet tantùm pro-
prietatem rei abſque commodo, vel commo-
da abſque proprietate
Domfnium imperfectum rurfum aliud eſt
directum, aliud utile. Primum habet ſolam rei
proprietatem, & hinç dicitur Dominus pro-
prietarius. Secundum habet ſolam rei utili=
tatem vel fruétum.
Tandem Dominium tam Jurisdictionis quàm
roprietatis dividitur in altum ſeu ſuperius,
quod habet Rex vel Refp. in bona ſubditorum: &
in jus baſſum ſeu interius, quod in eadem bo-=
na habent Domini inferiores, vel ipſi cives“
Q., 9. Quotuplex Aſe Dominium utile?
Reſp. Eſt ſeptuplex: UWſus: LIIusfructus, Emphy-
teuſis, Feudum, Superficies, Servitus, Poſſeſio.
1lſus definitur, quòôd ſit jus utendi re aliena ſal-
và rei ſubſtantiũ. IUſusfruétus eôdern modéô de-
finitur, modé addatur particula, & fruendi.
Pplus enim juris eſt in uſufructu, quâm in ſo-
lo uſu. IIle dicitur frui vel uſufructuarius,
qui in frauctus habet plenam poteſtatem, ut
poſ-

Onnecn
ſen ſett
Uel hu
henkcin
Nn
lentu
r al
iricl
ſerue
lit a
Ituurn

ſabdivich⸗

elt, t
nmodon
intüm D
el coma

aliud 4
lolam tt
ius pro
rei uiili⸗

1s quin
lupering
torumd
Adembo⸗
ſt civer
tile
4, Nh
Aliri
lod .

S
det Al

De Dominio. 151

poſſit eos vendere, donare, & rem fructiferam
elocare alteri, reditus vel penſiones percipe-
re. IIle veròô ſolùm dicitur uti ſeu uſuarius,
qui fructibus ſuis poteſt uti pro ſe & ſua fa-
milia, v. g. hortum intrare, in eo deambu-
lare, fructus percipere, iis veſci, & ſuos, uti
& hoſpites alere.
Emphytenſis eſt conceſſio rei immobilis cum transla-
tione dominii utilis retentéò directs, ſub onere certæ pen-
ſionis proprietario ſolvendeæ, idque vel in perpetuum,
aut ad certum tempus, aut ad vitam unius vel plurium,
quod tempus non ſit decenniò minus. Dif-
fert ab uſufructu, quòd hic conſtituatur etiam
in rebus mobilibus.
Feudum eſt conceſſio rei immobilis, nimirum agri
vel pagi, & c. cum translatione dominüi utilis reten-
14 proptietate, ſub onere fidelitatis & obſequii perſona-
lis præſtandi. Feudatarius igitur præſtat per-
ſonale obſequium, Emphyteuta verò penſio-
nem realem.
Superficies eſt contractus, quò ſuperficies
alieni fundi ſeu ſoli alicui (qui inde dicitur-
ſuperficiarius) conceditur ad ædificandam do-
mum, plantandam vineam vel hortum, &c.
Servitus eſt jus utendi vel fruendi re alienâ,
aut aliquid circa eam impediendi.
Dividitur in merè perſonalem, quæ à perſona
debetur perſonæ, ut ſi quis uſum ſui ſervi con-
cedat alteri. Et in merè realem, quæ à re im-
mediatè debetur rei, ut eſt, v. g. jus, quò
per tuum agrum vado, vel jumenta duco ad
K 4 me-⸗

152 Traét. VIII. Exam. II.

meum. Et in mixtam, quæ à re immediatè de-
betur perſonæ, quæ illà re immediatè poteſt
uti vel frui. .
Servitus realis iterum alia eſt ruflicana, quæ
prædio ruſticano, alia urbana, quæ prædio ur-
bano debetur. Prædium urbanum vocatur
quodvis habitaculum, licèt fit in villa, aut
hortus annexus amænitatis gratiâ. Prædium
ruſticanum eſt quodvis aliud;, v. g. horreum,
ſtabhulum, ager, &.
Boſf-ſio poteſt ſumi vel pro actu; & ſic vo⸗
catur poſſeſſio facti; vel pro jure, & vocatur
poſſeſſio juris. Prima eſt detento vei, corporis &
animi, & juris adminiculé interveniente. Altera eſt
ipſum jus, quod quis habet re utendi, ſeu ei
inſiſtendi tanquam ſuæ, non prohibitæ poſh-
deri.
Poſſeſſio alia eſt naturalis, quâ præſens rem
ůt meam detineo; alia civilis, quâ ſecundùm
juris civilis æſtimationem rem ſemel à me na⸗
turaliter poſſeſſam etiam abſens poſſidere cen-
ſeor. .
Porròô ad hæc præfata dominia, ut valida
fint, requiritur titulus. Uade.

Q. 4. Quid eſt Titulus?
Reſp. Titulus eſt radix & fundamentum do-
minii, qué quis ſe probat dominum rei, v. g⸗
emptio, donatio, ſuoceſſio hæreditaria, lega-
tum: Æ☚.

Præ-

zünian
8 4 C
Chndin
Pes⸗
(lis
Un
hhm
IDommm
6Anen
Cdens
Conle

.
i.d
fra
mialum
Ccipin
eſuun
ſon ſ
ihe
tut
bi
n 6

11.

—
ſegiats

icans,
2 precio⸗
um vocz.
rilla,
Dredi
6 hottenr

& ſe nn
& vocat
orporit
Alterael
i ſelj el
te poſt.

ſens kenn
ecundir
me nr
dere ter

Ut ſale

De Dominio. 153

—* . .. — . .
præter titulum tamen ad dominii acqviſitio-
nem ordinariè tanquam conditio requiritur
traditio rei, ejusque apprehenſio. Dixi, ordinarie:
quia inc ertis caſibus traditio non eſt neceſlaria.
Ut 1. in beneficiis, in iis enim ſufficit collatio &
receptio. 2. In hæreditate ſolà aditione & ac-
ceptatione ante apprehenſionem hæres acqui-
rit dominium bonorum defuncti. 3. In lega-
to. 4. Quando quid donatur, venditur aut
relinquitur civitatibus, Eccleſiis, aut aliis piis
locis, vel in redemptionem captivorum: alii
caſus videantur in Authoribus.
Porrò apprehenſo, quæ eſt poſſeſſionis rei
inceptio, alia eſt vera, ùt cùm rem manibus
apprehendo, vel pedibus inſiſto: alia eſt ficta,
ut ſi Dominus rei talem faciat actum, quéô ju-
ris æſtimatione cenſetur alteri rradere rei vel
domũs poſſeſſionem, v. g. tradendo claves
domũs.

Q. 5. Quotuplex eſt Titulus?

Reſp. Eſt duplex, alius verus, qui à parte rei
ſufficit ad juſtificandam poſſeſſionem, vel do-
minium; ut ſi res ematur à verò domino, vel
accipitur à tali, qui poteſt donare. Alius
præſumptus ſeu coloratus, qui licèt à parte ret
non ſit verus, tamen ex bona fide & invinci-
bili ignorantia creditur eſſe verus, ùt ſi res
ematur ab eo, qui non eſt verus dominus,
probabiliter tamen præſumitur eſſe verus, v. g=
à fure bonâ fide,
KS De

154 Tract. ViII. Exam. II.

De Subjectis Dominii.

OQ. 6. Parvuli, amentes, lliifamilias, uxor,
ſervi habentne Domimum:

Reſp. I. Parvuli ante uſum rationis (idem
eſt de amentibus) habent dominium habitua.
le, fundatum in porentiis naturæ rationalis;
non tamen actuale defectu usůs rationis.
Reſp. z. Loquendo de filiisfamilias ſub pa-
tria poteſtate conſtitutis quadruplex peculium
eſt diſtinguendum. I. Caſtrenſe, quod in ca-
ſtris ſeu in militia armata, vel occaſione mi-
litiæ partum eſt: & hujus peculii habent do-
minium directum & utile. 2. Eſt quaſi caſtren-
ſe, ita dictum, quia gaudet privilegiò peculii
caſtrenſis, Eſtque omne illud, quod filius ex
beneficio & poſt clericatum acquirit ex mili-
tia togata, & ex officio publico liberali: &
hujus etiam peculii dominium tam directum (alnhi
quâm utile eſt penes filiumfamilias. 3. Eft WMenil
profectitium,; quod primariò à parente prove- (etel

1
Aden t W

nit; vel quod principaliter & proximèé pa- ( (n
rentum causâ datur. Et hoc tam quoad pro- ſ ſek
prietatem quàm quoad utilitatem totum eſt Xhlde

parentum. 4. Eſt adventitium, quod filius? en
aliunde, quàâm ex re patris, nimirum ex ma- les, ſt
tris vel aliorum hæreditate, donatione, opi-
ficio, &c. ſibi quoad proprietatem, patri
quoad uſum fructum acquirit.

* 4 1
Ualat

ere ve

Reſp. 3

2, 11.
—
nii.
nilia,
1.

lonis (1
umn habin
tationalt
ttionis,
lias ſubn
X peculir
vod in er
ſione ni
bent dn
Raaßm.
pecyli
Plius er
ex mil.
crali: 6
tän
1, N
rot.
ime
ad n
tum a
I Ne
.
i

4

De Dominio. 155°

KReſp. 3. Servi propriè dicti non habent do-
minium perfecum: quia quidquid qu4vis cau-
sà vel occaſione acquirunt, Domino acqui-
runt.
Keſp. 4. Uxor habet plenum dominium bo-
norum paraphernalium, id eſt, quæ præter do-
tem à ſuis accepit.
DQ 7. Keligioſus habetne alicujus rei do-
miniu m
Reſß. Non habet ſaltem in particulari: quia-
per votum ſolemne paupertatis ſe fecit inca-
pacem omnis dominii: quod votum ſi violet,
peccat mortaliter exæ genere ſus. Ex quo
Sequitur, quòd ad hoc, ut Religioſus ali-
quid recipere, vel dare poſſit, licentia Supe
riotis requiratur, non quidem ſemper expreſs
& formalis, ſed tacita & rationabiliter præſumptaæ,
ſeu virtualis ſive interpretativa. Tum quia
eadem eſt vis taciti & expreſſ‚. Tum quia-
Præſamptio de voluntate Domini ſufſficit, ut

alienæ rei uſurpatio excuſetur à furto: ergo

& ſufficit ad excuſandum à violatione pauper-
tatis. Cæterùm heæc licentia debet eſſe libe-
ra ſeu petfectè voluntaria, ideſt non obtenta
Fer fraudem. Item debet eſſe ex juſta cau-
ſa, quæ poteſt eſſe v. g. pietas in egentes pa-
rentes, vel proximos conſanguineos, &cc.

D. 5. Quid dicir ad bune caſum?
Prælatus videt & ſcit ſubditum aliquid di-
ſtrahere vel acquirere, & non contradicit,;
heæc

156 Tradk. PII. Eram. Ik.

— —

hæc Prælati taciturnitas excuſatnée à vitio
paupertatis?
Reſp. Quanquam difficultatem faciat illa.
Regula juris: Qui tatet, conſentire videtur; Do-
natus noſter tamen duplicem diſtinguit tacitur-
nitatem: una eſt permiſiva, ſicut DEUS per-
mittit peccata, & hæc non excuſat: altera-
approbativa, & hæc excuſat-
Ad cognoſcendum autem taciturnitatem-
eſſe permiſſivam aut approbativam explicat-,
dictus Author ex aliis DD. Primè ait, debe-
re cognoſci ex circumſtantiis perſonarum-,
rei, oceaſionum, ob quas rationabiliter præ-
ſumi poſſit voluntas Superioris. Secundèò, ſi
Prælatus ſciens taceat ex verecundia vel timo⸗
re, aliové reſpectu, quia nimirum homo pa-
cificus eſt, ſubditus verô eſt inquietus, agre-
ſtis, turbulentus, &c. eſt taciturnitas per-
miſſiva; approbativa verô, ſi ex nullo ſimili
mortivo taceat.
L. 9. Qaid ergo eſt paupertas Religioſa?
Reſp. Eſt voluntaria renunciatio omnium re-
rum poſſeſſarum, omnisque juris poſſidendi
per ſolemne votum facta in Religione appro-
bata à Sancta Sede.

Q. 70. Clerici ſæculares habentne dominium!
Ante Reſp. Not. diſtinguendum eſſe inter

pona Eccleſiaſtica & Eceleſiaſticorum ſeu Cle-

ticorum. Prima ſunt, quæ immediatè ſeu
pro⸗

menerut
8 eenler
uben
Ponn

Gelicne M
Mine
zlle
.

ſthnde

ileur
ſen n
ciis i
ſbrabk,
enibs.
enn

ü bonort

0h, bein
ſes hu
liß 17
ſlbus
nen
entnti

atn 14

laciat
Liacnu,, 3

Sbittacſn

1t: Alten

tuthitaten
1 expliett
ait, Cehe
Onarumn
liter pre
Eiundt,
el timo⸗
mO Pä⸗
, agte.
18 per.
lo ſimi

mniumn.
ofſicend
e Altr

NiusH
ſeter
aulke.
en
ro⸗

De Dominio. 157

proximè ſpectant ad ipſam Eccleſiam. Secun-
da proximè ſpectant ad ipſos Clericos in par-
ticulari. Hæc ſubdividuntur in bona ſæcula-
ria & Clericalia, Clericalia rurſum in verè &
quaſi talia. Bona ſæcularia Clericorum (di-
Ga commuyiter Patrimonialia) ſunt, quæ
eis provenerunt ex quadam cauſa profana ſeu
titulo ſæculari absque ullo reſpectu ad Ordi-
nem aut Beneficium.
Bona quaſi Clericalia (dicta communiter qua-
ſi Pbatrimonialia) ſunt, quæ Clerici acquirunt
occaſione ſtatůs ſeu miniſterii Eccleſiaſtici,
non proximè titulò Beneficii veluti ejus fru-
ctus, ſed ùt prœæmium & mercedem impenſi
laboris.
Tandem bona verè Clericalia ſunt, quæ Cle-
rico proximè obveniunt titulò Beneficii, v. g.
Præpoſituræ, Et hæc rurſum debemus partire
in ea, quæ ad honeſtam Clerici ſuſtentatio-
nem ſunt ſuperflua: & in illa, quæ Clericus
parciùs vivendo de congrua ſuſtentatione ſibi
ſubtrahit, quæ vocantur parſimonialia. His-
præmiſſis.
Reſp. 1. Clerici ſunt veri & abſoluti Domi-
ni bonorum patrimonialium: quia nec ex vo-
to, neque ex diſpoſitione juris ſunt incapa-
ces hujus dominii.
Reſp. z. Idem eſt de bonis quaſi patrimo-
nialibus, uti & de bonis verè Clericalibus,
in quantùm hæc ſunt neceſſaria ad congruam
ſuſtentationem.
Ra-

198 Trzrt. III. Exam. II.
Ratio t. p. quia bona quaſi patrimonialia
Clericis dantur, àc ſtipendium quoddam &ι
merces præſtiti ſervitii perſonalis absque omni
pacto erogandi in pios uſus.
Ratio 2. p. quia bona verè clericalia con-=
gruæ ſuſtentationi neceſſaria debentur Cleri=
cis tanquam juſta merces ab Eecleſia, cui ſer-
viunt. Nam qui ſervit altari, vivat dt altari, &
nemo militat propriis ſtipendiis.
Reſp. 3. Clerici ſunt veri Domini etiam bo⸗
norum congrauæ ſuſtentantioni ſuperfluorum.
Quia juxta Trid. Clerici, qui non præſtant;,
quæ juxta Eccleſiæ ſtatutum præſtanda ſunt-,
fructus non faciunt ſuos: ergo à contrario,
ſi præœſtent, quæ debent, fruétus faciunt ſuos,
eôsque luctantur; ſed hoc eſt idem, ac fieri
dominum corum: & in uſu Juris Canonici
illæ phraſes: fructum facere ſuum, & fieri do⸗
minum æ&qui pollent.
Porrô reditus ſuperflui dicuntur illi, qu
ſupremum congruæ ſuſtentationis gradum ex-
cedunt; nomine autem congruæ ſuſtentatio-
nis intelligitur; quod Clerico moraliter eſt ne-
ceſſatium ad ſuam, ſuæque familiæ ſuſtenta-=
tionem juxta conditionem ſtatùs ac dignita⸗

tis.
Q. 7 ½ Quid ſi benefiriatus habeat ſilios vel
filias, nedum legitimos, ſed ſputios, poteſtné illos
alere eæ reuitibus Eccleſiaſticis:

Reß. Non poteſt, ſi liberi haheant ſuſſicien-
tia

, enen
e hoknt
en) ,

lcis heo
Alonelan
neler.
deſ 24
Di1
Ppa an
Vetrai
e
6 comm
lele
Urnn in

1I1.

—
Patr mor
quoddn
bo le
erlealig e
entur Cl
lla, euit
l chani

nietiam b
perfuotn
Prællan
2da ſunt,
ontrario,
unt ſvo⸗
ac fen
Canonic
2 eri do⸗

t ill, q
tadum er.
bſtentato
iter elke
e ſuledtt
e Cignin

flrn

lcen⸗
tin

De Dominio. 159

tis propria bona, v. g. adventitia 4 matre,
vel ſi pater habet bona propria patrimonialia;
id tamen poſſet, ſi eos habeat in ſuo ſervitio
ſeu familia, quam juxta ſtatůs ſui decentiam alit.
Licèt itâque Clerici ſæculares ſint domini
fructuum congruæ ſuſtentationi ſuperfluorum;
hoc tamen dominium ita limitatum eſt, ut,
non poflint de iis teſtari ad cauſas profanas,
aut convertere ad conſanguineos ditandos-
(licèt poſſint eis dare ad neceſſitatem ſuble-
vandam) ſed eos tenentur etiam cx juſtitia
applicare pauperibus, vel aliis cauſis piis-,
reſtitutioni cæteroquin (aut ſaltem peccato
mortali certè) obnoxii. Ita communiter docent
antiquiores DD.
Q., 72. Quid ſentis de illis Beneficiatis, Ca-
nonicis, qui plura ſimul habent Beneſicib?
Reſp. Quòd, qui ſinè legitima diſpenſatione
tenet ſimul duo beneficia, etiam ſolùm ſim-
plicia incompatibilia, vel quorum quodlibet
ad honeſtam ſufficit ſuſtentationem, peccet.,
mortaliter. Ratio patet ex Trid. Seſſ. 7. c. 2.
Et Seſſ. 24. de Reform. c. 17.
Dixi 1. ſinè legitima diſpenſatione, quæ à ſolo
Papa cum cognitione & relatione juſræ cauſæ
impetrari poteſt. Juſtitia verò cauſæ eſt me-
tienda (ut S. Canones docent) non ex pri-
vato commodo diſpenſati, ſed ex utilitate,
Eccleſiæ, quò etiam ſpectat prærogativa me-
ritorum in Eccleſia,

Tradt. zIII. Exam. II.

Dixi 2. incompatibilia, id eſt, quorum ſingu-

la exigunt continuam reſfidentiam.
Dixi 3. quorum quodlibet ſufficit &c. poteſt enim
quis tenere duo Beneſicia ſimplicia reſidentiam
non requirentia „ quotum neuttum congruæ
ſuſtentationi ſufficit.
Si quis ergo ſinè juſta cauſa & diſpenſatio-⸗
ne tenet duo Beneficia, quorum unum con-
gruæ ſuſtentationi ſufficit, tenetut eòdem die
bis dicere Horas: quia qui ſentit commodum- 5
Hinc talis ſemel tantùm
in die recitans Horas ex duplici capite tene-
tur reſtituere fructus: I. Ratione injuſtæ poſ-
ſeſſionis. 2. Quia non recitat Horas pro mul⸗
titudine Beneficiorum.

Q. 13. Qus res ca

7. Juræ naturæ homo non habet do=
quia conditione omnes-
ſe homo eſt dominus vi=
m, ſed ſolùm uſuatius
& cuſtos: quia dominium eſt ſuper illas res,
noſtrâ induſtriâ poſſumus acquirere; vi-
autem & Jmembra induſtriâ noſtrâà acqui-
rere non poſſumus.
Princeps vel Reſp. non habet domi-
hominum: quia eam ad placi-=
amén de ra-

ſentire debet & onus.

dunt ſub dominio homi-

minium in alterum:

ſumus pares.
tæ ſuæ aut membroru

nium in vitam
tum deſtruere non poteſt, cùm t
tione dominii ſit rem poſſe deſtkuere etiam-

(d
n ure,
Wner
MhMein,
Ain
i Gn,
1hii
be en
NANNN
AMra wens
Aorieh
Atonn
u pe
Wen

e n⸗
e

Sn
Unt, n

. II.
—
Juorun
n,

, potele
1l reſicen

tt
um cong

A dipenſi
n unum ca
Ut eden
Cmro
emel tant
capite ten
imjulte
18 pro

9

gio boſ

habet
one omne
dominun
n wſderir
er ilis
gikete,
oltti u,

habeten
it⸗
hlel
greun.
1

De Dominio. 161

voluptatis causâ, licèt non ſemper ſinè pec-
cato.
Reſp. 3. Homo eſt dominus famæ ſuæ: quia
ilam ſuâà induſtriâ acquirit, & ſi eſt ab alio
leæſa, poteſt condonare reſtitutionem. Item
poteſt detrimentum ſuæ famæ pati, niſi ver-
gat in periculum aliorum. Pro quo nota eſ-
lſe certos caſus, in quibus homo tenetur fa-
mam ſervare, & contra juſtitiam psccat, ſi
ſe infamet. I. Si ex tua infamia ſequatur in-
famia alterius, ſicut ex infamia Religioſi ſe-
quitur infamia Cœnobii. 2. Si tua fama ſit
neceſſaria, ut alteri præſtes officium ſtricéô
jure ei debitum, uti eſt fama perſonæ publi-
cæ, Epiſcopi, Abbatis, Prioris, &c. ut ſub-
ditos bene regat. 3. Si non quidem ex offi-
cio, bene tamen ex charitate tenearis pro-
ximo ſubvenire, per infamiam verò reddaris
ad hoc ineptus, tunc teipſum infamando pec-
cas contra charitatem: ſicut ſi quis pecunias,
Juibus pauperes poſſet juvare, projiceret in.

umen.
Ex Exam. III.
De variis modis acquirendi Domi-
nium.
Q. 1. Cujur ſunt animalia domeſtita vel er-
rantia.
Reſp. 4. Animalia demeſtica, etſi longiùs

aberrent, manent Domini: quia talia anima-
I. lia

162 Tradt. VIII. Exam. III.

lia ex natura ſunt manſueta & domeſtica: er-
go per fugam non acquirunt libertatem.
Reßp. 2. Animalia ſylveſtria ſeu in ſylvis &
montibus, & in lacubus, fluviis, piſcinis er.
rantia ſunt primi occupantis: quia quod nul-
lius eſt, naturati ratione adjudicatur primo
occupanti, niſi loci conſuetudine aliter ob.
ſervetur. Animalia autem per naturam fera,
ſed per induſtriam hominum cicurata, quam-
diu habent conſuetudinem redeundi, tamdiu
manent ſub dominio ejus, cujus ſunt; ſi verò
conſuetudinem hanc amiſerint, fiunt primi
capientis. Ratio: quia in ſecundo caſu cen-
ſentur recuperâſſe nativam libertatem, ſecus-
in primo.
Reſp. 3. Si animalia transcensò muré diffu=
giant, vel aves avolent, vel piſces ruptis ſe-
ptis emigrent & vivariis, & non ſit ſpes redi-
tůs vel recuperationis, fiunt primi capientis t
quia ſic redeunt ad naturalem libertatem.
Reſp. 4. Si animalia contineantur in ſy lvis
ſeu ſaltibus magnæ vaſtitatis ſive arte ſive-
naturâ circumſeptis, iſtæ feræ non ſunt eò
ipsò ſub dominio illius, qui eſt Dominus ſyl-
væ (idem cum proportione dicendum de pi=
ſeibus) quia adhuc cenſentur gaudere ſuâ na-
turali libertate.
Ex quo patet oppoſitum eſſe dicendum-,
ſi ita incluſa ſint, ut pro libitu poſſint capi,
vel ſint illic repoſita.

—

Q., 2.

lan ren
Kcanerecn

N
lut, gn
i Nenni
rhecuni
6 Pretin
e natute
Alnuliu

II.
—
comelſe
bertaten,
en in Hi

9 piſcini⸗

uia guot
eetur pet
e aliter
neturam E
rita, gun
indi, tam
ſunt, ſiN
ſunt oii
caſu ce
m, ſecn

ur6 A
ruptis ſ
(pes kecl
capient⸗
ttatemn.
t in ſhher
Arte ſſe
on lunt:
ominsß⸗
dum e
lere in

ſcendin,
orca,

De Dominii acquiſitione. 163
Q 2. Cujus eſt fera ab uno vulnerata, ab
alio capta?

Reſp. Si vulnus eſt mortale, adeéôque ſuſſi-
ciens ad eam capiendam, eſt vulnerantis, ſecus
autem capientis: quia in primo caſu fera mora-
liter eſt jam apprehenſa ſeu occupata, ſecus-
in ſecundo. Si veròô fera, quam unus pro-
ſequitur, cadat in laqueum alterius, eſt pri-
mi occupantis, ſcilicet vel proſequentis, vel
illaqueantis: quia in pari jure melior eſt con-
ditio poſſidentis.
De 3. Cujas ſant gemmæ, venæ metalli-
c, &c.?
Reſp. Gemmæ, lapilli, & c. ſicut & venæ
metallicæ auri & argenti in loco publico in-
ventæ; ſtando in jure naturæ, ſunt invento-
ris tanquam primoò occupantis: quia ſtando
in hoc jure cenſentur inter bona, quæ nul-
lius ſunt; defacto tamen ſeu jure civili & par-
ticulari regnorum talia mineralia applicantur
ad cameram Principis.

De, 4. Cujus eſt theſaurus inventus?

Rep. 1. Theſaurus propris dictus (qui defi-
nitur, quòd ſit vetus depoſitio pecuniæ, eujus non
extat memoria, ut jam Dominum non habeat,
per pecuniam intelligendo etiam alias res mo-
biles pretioſas, v. g. annulos, gemmas, & c.)
jure naturæ & gentium fit inventoris: quia-
quod nullius eſt, eſt Trimd. occupantis, Han⸗
2 0

164 Tract. VUIII. Exam. III.

do in præfate jure; theſaurus autem cenſe-
tur eſſe nullius, cùm non ſit pars v. g. agri;
ſicut mineralia.
Reß. 2. Jure tamen poſitivò 1I. Theſaurus-
in proprio fundo inventus totus eſt invento-
ris, 2. Si in fundo alieno, etiam Principis,
fortuitò repertus fit, medietas eſt inventoris,
&S medietas domini fundi. 3. Si non requi-
ſitô dominé fundi ex induſtria ſit quæſitus &&
inventus, inventor poteſt quidem expenſas
deducere, aſt theſaurus totus eſt domini fun-
di. 4. Repertus arte magicàâ ſive in proprio
ſive alieno fundo, eſt fiſci. S5. Si quis ſciens
in alterius agro latere theſaurum, & Domino
non manifeſtans, tantùm ab eo petat licen-
tiam quærendi, theſaurus repertus eſt totus
domini fundi: quia licentia per errorem con-
ceſla pro nulla habetur. 6. Si dominus fun-
di conſentiat, ut alius in ejus fundo theſau-
rum quærat, ſtandum eſt conventioni factæ,
ſi verò nulla conventio facta ſit, theſaurus-
totius eſt inventoris: quia tunce dominus vi-
detur ceſſiſſe juri ſuo.
Reſp. 3. Si quis ſciens in alterius agro vel
domo latere Theſaurum, emat agrum vel do-
mum, fit etiam dominus Theſauri, utpote in
proptio jam fundo reperti.
Keſp. 4. Si Theſaurus ſit abſconditus in re
mobili, v. g. lana vel pane, cujus Theſauri
venditor vel donator nullam habet notitiam,

emptor vel donatarius fit dominus Theſauri ?
quia

e
“ ne
6 Coan
92
6 Iuve
ürlen
id tane
r bone l
aenen
Ceilicn
uuncetein

enloet

anl,

a
ANu,

1
n, gle
u. E
ile N.
Nnm
l det
od db
ei cſe
Mlgtien
neclfen

W

—

—
alltemm D

t. Theſann
elt inven
in rinch
invento
inon re
gleſitns
mn expen
lomini ſn
in propt
nis ſcien
2Domin
tat licen.
elt toru
em con.
inus fun⸗
0 Welan:
oni kade
heſaurne
dmninbs

8 49ko
m e—
Utoen

tium,
t
gun

De Dominii arquiſitione. 16 ⁶5

quia prior dominus lanæ vel panis, cùm la-
tentis illius Theſauri nullam habuerit ſcien-
tiam, non intendit illum occupare: ergo nec
efficitur dominus.

D. 5. QDuis eſt dominus rei perditæ?

Reſp. Inventor rei perditæ debet adhibere
poſſibilem diligentiam in inquirendo domino.,
qui ſi non compareat, fit rei inventæ poſſeſ-
ſor bonæ fidei, nondum veròô dominus, niſi
poſt completum tempus præſcriptionis à Lege
definitum; congruum tamen eſt, ut quid-
quam de re inventa det pauperibus, etſi ab-
ſolutè ad hoc non teneatur nec jure poſitivò,
nec civili, nec Eccleſiaſtico, utpote quod
nullibi extat.

Q., ⁶. Quid judicar de Acceſſione & Inædi-

ficatione?

Reſp. 1. Acceſſio eſt, quâ res accedit ad
eam, quæ tua eſt, vel bonâ fide putatur eſſe
tua. Eſt duplex, una naturalis, altera indu-
Krialis. Naturalis eſt vel per nativitatem, ut
fit in partu ſervæ, fœtu pecoris, &c. Vel
eſt per Alluvionem, quæ eſt incrementum,
quod ab alluente fluvio uni demitur, & al-

teri adjieitur. Aceeſſio induſtrialis ſit pet⸗

induſtriam, quàâ quid implantatur, inſeritur;
inædificatur, intexitur, ſcribitur, pingitur,
&c.
Reſp. 2. Acceſſio per nativitatem tribuit do-

1

166 Trabl. III. Exam. III.

minium. Sic dominus ſervæ (licèt pater ſit
liber) fit dominus prolis. Ratio: quia par-
tes ſequirur ventrem. Idem eſt de fœtu pe-
coris, de plantis, quæ creſcunt in fundo:
quia acceſſiorium ſequitur ſuum principale.
Reſp. 3. Per Alluvionem latentem acquiritur
dominium fſoli accreſcentis, nhon verò per pa⸗
tentem, niſi dominus partis avulſæ habeat-
eam pro derelicta.
Reſp. 4. Acceſſionis indaſtrialis regulam
ſignificant hi verius:
Quidquid plantatur, ſeritur vel inædifitatur,
Omne ſolo cedit, radices ſi tamen egit.
Ex quo ſequitur Primè, quod in proprio ſo⸗
lIo ædificans ex materia aliena, ſit dominus
ædificii cum onere ſatisfaciendi domino ma-=
teriæ: quia quod ſolo inædificatur;, ſolo ce-
dit.
Setundé, qui ex ſua materia æ.iificat in ſo=
lo alieno, ædificium eſt illius, cujus eſt ſo⸗
lum: & ſi ædificaverit ſciens eſſe alienum, in
foro externo pro ſua materia nihil expoſcere
poteſt, licèt domus diruatur: quia cenſetur-
donâſſe vel temerè ædificâfle. Excipe, niſi
fortè hât ratiane utiliter geſſerit negotium-
ablentis. Quòd fi bonâ fide ε diſicavit in-
alieno ſolo credens eſſe ſuum, debent ei à do-
mine fundi expenſæ & pretium materiæ refun-
di: quia par non eſt, ut dominus ſoli locu-
pletetur cum detrimento iunocentis ædifican-

tis.
Ex

.
ſorshe
gei⸗ g
fatl

kelle:

A
Ing
yimce
Ncredn
uit feme
Cet ee

m.

II.

—
licetpan⸗

o: quin

de fetl

t in funt

rincipalt
n dCui
erd per
le haben

8 regulin

icaun,
3
oprio ſ
Otninus
ino ma⸗
ſolo ee

dat in ſ⸗
1 ek ſ⸗
enum,1
expolen
cebleiut
ipe 1
eponin⸗
cai iu
teiih
eau

De Dominii acquiſitione. 167

Ex Exam. IV.

De modo acquirendi Dominium per
Præſcriptionem, Uſucapionem, Promiſſio-
nem, Donationem, Teſtamentum, Lu-
dum & Sponſionem.
D. I. Quid eſt Præſeriptio & Uſucapio?
Keſp. Præſcriptio eſt acquiſitio dominii
vel juris per continuationem poſſeſſionis tem-
pore à lege definité6. Eàâdem definitione de-
finitur Uſucapio ſic dicta, quia per uſum ali-
quid capitur ùt ſuum: licèt enim aliqui Præ-
ſcriptionem & Uſucapionem bene diſtinguant,
quòd Uſucapio propriè tantùm conveniat re-
bus corporalibus, Præſcriptio verò tam cor-
poralibus quàm incorporalibus, v. g. juribus.
hodie tamen communiter pro eodem ſumun-
Ktur.

. 2. Qaot ſunt conditiones ad Praſeri=
ptionem requiſitæ ?
Reſp. Sunt quatuor his verſibus compre-
henſæ:
ADqua fides, Jutſtus titulus, res non vitioſa s
Tempore præſcriptô poſſeſio continuetur.
Primò debet eſſe æqua ſeu bona fides, id eſts
illa credulitas, quâ rationabiliter quis exiſti-
mat rem eſſe ſuam, vel ſaltem inculpabiliter-
neſcit eſſe alterius. Unde eſt regula juris:
Peſeſor malæ ſidei nunquam præſcribit.
L 4 Secun-

168 Tradz. VIII. Exam. IW.

Secunds requiritur juſtus titulus. Quid ſit,
titulus & quotuplex, nimirum verus & præ-
ſumptus, vide Exam. 2. q. 4. in hoc Tract.
Ad præſcriptionem ſufficit titulus præſumptus
& putativus. Quandoque etiam præſcriptio
bonæ fidei procedit ſinè titulo, ut ſi quis 30.
vel 40. annis rem poſſideat, immemor tituli,
ex quo eam poſſidere cœpit. Deficiente titu-
16 oſtendendum eſt tempus immemoriale poſ-
ſeſſionis, quod tempus eſt, cujus initii nul=
la extat memoria, etiam apud ſeniores.
Tertia conditio eſt res non vitioſa; id eſt apta
præſcribi. Unde præſcribi non poſſunt, quæ
jure civili vel Canonicò ſunt prohibita aliena-
ri, v. g. res & loca ſacra, religioſa, vel pub.⸗
licis uſibus deputata, ut pontes, via publi-
ca, &c. Nec jura ſpiritualia, v. ge jus deei=
mandi, beneficia conferendi, &c. à laicis
præſcribi poſſunt contra Eccleſiaſticos, nec
item jurisdictio in perſonas & bona Clerico-
rum.

Quarta conditio eſt continuatio poſſeſſionis

totò tempore à Lege definité́, ita ut res mo-
biles privati hominis, vel cujuscunque Eccle-
ſiæ, etiam Romanæ cum titulo præſcribantur
trienni, ſinè titulo 30. annis. Res verò im-
mobiles privati hominis præſcribuntur 10. an-
nis inter præſentes, & 20. annis inter abſen-
tes. Præſentes cenſentur, qui demicilium-

habent in eadem civitate vel Provincia: ab-
ſen-⸗

ſontülte
Cpbis
Non cort
okinum
let,
ni
Conelan

e.

ſac,4
eride

. Vy.
—
8
verus 6
in hoe II
prelon
preleri
r ſi guit
emor tint
lejente iß
woriale Nl
Rinitiin
niores,
idelt
lunt,
a 4lien,
Vel pube
4 publ⸗
us deci
4 laich
c08, le
(lerie⸗

oſeſſoni
les N
ve bec⸗
eriben
Fefin
er t⸗
ela.
4 45.
ſen⸗

De Dominii acquiſitione. 169

ſentes, qui in diveria Provincia, vel remota
parte ejusdem Provinciæ.
Ad præſcribenda bona immobilia contra-
Eccleſias, aliäque pia loca requiruutur 40.
anni. Contra Eccleſiam Romanam 100. an-
ni. Contra ordinem S. Benedicti 60, Men-
dicantium, & corum, qui cum illis partici-
pant, juxta Molinam & Leſſium, 100. anni.
Nota autem, contra præſcriptionem in qui-
busdam caſibus dari beneficeium quoddam,
ſeu remedium juris, quod factâ præſeriptio-
ne relinquitur priori domino, ut Judieis au-
Gtoritate poſſit reſtitui in ſtatum priſtinum.,
ſen in daminium & poſſeſſionem rei amiſſæ,
& vocari ſolet reſtitutio in integrum, quæ primò
conceditur minorennibus. Secundò Eccleſiis,
Hoſpitalibus, aliisqne piis locis, quæ in fa-
vorabilibus æquiparantur cum minoribus &
pupillis. Majoribus autem hoc beneſicium-
non conceditur, niſi ex cauſa, quam judex
legitimam exiſtimaverit, qualis eſt v. g. ſi
conſtet, quòd quis propter abſentiam causâ
reip. vel ſtudiorum, &c. præſcriptionem litis
conteſtatione interrumpere non potuerit.

OQ. 3. Duid eſt Promiſſio?

Reſp. Eſt deliberats & ſpentanea fidei obligatis al-
gerè facta de re licita, poſſibili, ipsique grate. Quæ
exteriùs ſeriò facta & aceeptata obligat ſub
L S mor⸗

170 Trabt. VIII. Exam. W.

mortali: quia ratio naturalis dictat, fidem
etiam hoſti eſſe ſervandam.

DQ., 4. Promiſſio fub cenditione turpe obligat-
n

Reß. Antequam conditio redigatur in acum,
non obligat: quia aliâs daretnr obligatio ad
peecandum. Poſtquam verò in actum reda-
da eſt, obligat in conſcientia, obligatione-
ortâ ex natura promiſſionis oneroſæ.

Q. 5. Promiſſio merè interna obligatnè in
Conſcientia?
Reſp. Negativè: quia hanc promiſſionem-
non ſervans nullam facit promiſſario injuri-
am: cùm iſte nullum jus habeat in rem pro-
miſſam. Si tamen promittens adctum inter-
num firmaret juramentéô, teneretur in conſci-
entia, non ratione promiſſionis, ſed vi jura-
menti ob reverentiam Divini Nominis in te-
ſtem vocati, Idem intellige de donatione me-=
rè& interna.
.„ 6. Quid eſt Denatios
Reſp. Eſt datio liberalis, irreddibilis, compenſatise
sem non intendens.
Q7. Qui poſſunt liberò donare?
Reſp. Illi ſolm, qui habent dominium bo-
norum, & ſimul eorùm adminiſtrationem cum
facultate alienandi. Unde ad reſtitutionem
tenetur, qui aliquid accipit ab iis, qui non
poſſunt donare.

0s 4 N
FLobunn
n) uk

Gc
ien mun
Noli.
Mor al
ſetoceri a
ſipelugn
intiin et
UNl,al
(aluse
pole can
ufit,
en daſc
Iucden
, ſc

V.

.

+—
dict

e
ur in a
obligati⸗
umn ne
hligation
2,

iſſonen
0 imjn
lin peo⸗
n inter.
conſei⸗
Vi jur⸗
s in e
lone ne

4

anbo⸗
meun
oten
on

4

De Dominii acquiſitione. 171

Q ⁵. Donatio liberè fadta eſenè revocabilis?

Re. Donatio mortis causâ poteſt ad libitum
revocari, quia in hoc differt à Donatione in-
ter vivos, quæ per ſe revocari non poteſt, ſed
tantùm per accidens, & in eertis caſibus, qui
emergunt vel ex ingratitudine donatarii, vel ex prole
ſuſcepts, vel quia denatio eſt inoſſcioſa.
Caſus ex ingratitudine donatari ſunt quinque.
I. Si donatarius donatori (non ſinè mortali
gulpa) inferat impias manus. 2. Si ei infe-
rat atrocem injuriam vel contumeliam. 3. Si
bonis ejus inferat grave damnum. 4. Vel ſi vi-
tæ ejus inſidiàâs ſtruat. S. Si non impleverit
conditionem donationi appoſitam: hoc ta-
men jus revocandi non tranſit ad heæredes:
quia eſt perſonale. Sextum caſum addit Syl-
veſter & alii, nimirum ſi Donatarius dona-
torem magnàâ paupertate preſſum ſublevare
nolit.
Nota autem, donationem Eccleſiæ factam-
revocari non poſſe ob ingratitudinem Præla-
ti, ipsiusque Capituli: quia cenſetur facta non
intuitu perſonarum, ſed ex pietate erga D E-
UM, qui nunquam eſt ingratus.
Caſus emergens ex prole ſuſcepta eſt, ſi quis
prole carens magnam bonorum partem do-=
navit, & poſt rei traditionem contra omnem
ſpem naſcitur ei proles.
Tandem caſus emergens ex donatione ineffcis-

ſa eſt, ſi donatio ſit tam excedens & immo-
mo-

172 Tradt, VIII. Exam. Il!.

moderata, ut præjudicet legitimæ filiis aut
parentibus debitæ, & hæc ſecundùm jura po-. hl
teſt revocari quoad ſupplementum legitimæ. aln
Q., 9. Quia & quotuplex eſt Teſtamentum? iſe⸗
Reſp. I. Teſtamentum eſt voluntatis noſtzæ ju- 1
ſta ſententia de es, quod quis peſt mortem ſuam fieri a
vult, cum directa hæredis inſtitutione. Differt ab am IIn
aliis ultimis voluntatibus, feu diſpoſitionibus qumti
ad ultimam voluntatem pertinentibus. Ur ulsli
ſunt. onte in
1. Codicillus, qui eſt ultima voluntatis di- pymet
ſpoſitio, quâ circa teſtamentum aliquid expli-
catur, mutatur, additur, diminuitur, &c. ita
ut in eo non inſtituatur hæres faltem directè.
2. Fidei commiſum: quod eſt diſpoſitio, quàâ
gravatur hæres, ut vel totam hæreditatem,
vel certam ejus quotam cogatur reſtituere al- nckat
teri cuidam, qui per hoc indire inſtituitur 9, 8
hæres. 4
3. Legatum: quod eſt ultima voluntas, quà

ongre Ne
ſonar ie
5

N

ef ſor

jubetur hæres rem aliquam certam & parti- nl
cularem alicui tertio præſtare. D
4. Donatio mortis causâ: quæ eſt ultima vo- 6N Nd
luntas, quâ alicui præſenti & acceptanti ali- un
quid donatur intuitu mortis. Neuel
Reſp. 2. Teſtamentum aliud eſt Solemne, quod aid
habet omnes ſolemnitates à jure requiſitas; nlnl
aliud minàs ſolemne, quod iis caret, vel non- N

eget, uti eſt teſtamentum militis, vel ad pias iſteii
cauſas, quod etiam privilegiatum dicitur. ig 9,
Te-

—

ne .
e fi ſeriptum ſeu clauſum, quò teſtator hæredem,

um legt
Hamez,
is m
ten ſuan
Difken
boſitione
tib

Intatis
Uid cxp⸗
1, * c. 1
direg
tio, g
litaten
kuere?
uſtitui

ntas,r
& hert

tim
nti41.

ged,
itas;
n.
Apins

,

De Dominii acquiſitione. 173
Teſtamentnum ſolemne eſt duplex, unum-

ſcribit, ſuàmque voluntatem teſtibus ad ſubſcri-
bendum tradit cum ſolemnitatibus à jure requi=
ſitis, quales ſolemnitates ſunt, quòd Teſtator te-
ſtamentum ſuum propriâ vel alterius manu con-
ſcriptum ſeptem teſtibus ad id rogatis vel
vocatis offerat, profitendo eſſe ſuum teſta-
mentum. Inſuper ſi ſciat & poſſit, ſuâ ma-
nu coram teſtibus ſubſcribat, vel alius pro eo
octavus teſtis ſive ſubſcriptor adhibitus. Po-
ſtea omnes ſeptem unéô, eodémque continua-
to tempore vel propriò vel aliené ſigillò con-
ſignare debent. Alterum eſt nuncupativum,
vel denunciativum, in quo teſtator coram ſe-
ptem teſtibus vivâ voce hœredem nuncupat.
Porrò in teſtamento ruricolarum ac tempo-
re peſtis 5. teſtes, imò aliàs etiam duo, ùt loco-
rum eſt conſuetudo, ſufficiunt.
Q. 70. Qui ſunt capeces condendi teſtamentid
Reſp. Jure civili prohibente teſtari ſeu te-
ſtamentum condere non poſſunt 1. Servi, ni-
ſi ad pias cauſas. 2. Nec filiifamilias ſub pa-⸗
tria poteſtate conſtituti, niſi de bonis caſtren-
ſibus vel quaſi, ſi ſint puberes. 3. qui com-
miſerunt crimen, cui annexa eſt pœna, quâ
ipsé factò ſunt inteſtabiles. 4. Impube-
res, furioſi, mente capti ob defectum ratio-
nis. §. Nec prodigus, & cui bonorum ad-
miniſtratio eſt interdicta, nequidem ad pias
cauſas. 6. Surdi ſimul & muti, vel etiam-
mu-

muti tantùm, ſi ſcribere neſciant: ſicuti &
cæcus. 7. Dubitans de certitudine bonorum
3. Obſes. 9. Reus criminis læſæ Ma jeſit atis.
10. condemnatus ad mortem.
Ex jnre Canonico teſtari prohibentur Cle=
rici de bonis congruæ ſuſtentationi ſuper fluis.
Item Religioſi ob votum paupertatis. Pro-
inde incapaces teſtandi his verſibus continen=⸗

tur?

Teſtari nequeuut: Impubes, KRelligioſus,
Hlius, in ſacris, morti damnatus, & obſes;
Prodigus, ac ſlultus, dubius, ſervus, furioſus 5
Erimine damnatus, cum muto ſurdus, & ille
Qui Maj eſtatem lædlit, ſis cæcus & ipſes
DQD. 11. Teſtamentum eſtne revocabile!
Reſp. Afürmativè. Quia voluntas ultima eſt
deambulatoria uſque ad mortem. Excipe-,
niſi juramentô firmatum eſſet: tunc enim eſſet
irrevocabile ab extrinſeco vi juramenti ob re-
verentiam Divini nominis, in quo tamen ju-
ramento diſpenſari poſſet, ſi quis metu vel

fFraude ad id foret indudus.
Cæterùm ſi teſtamentum ſit factum, & na-

ſcatur filius poſthumus; rumpitur teſtamen-
tum. Ita jura.
Q. 72. Quotuplex eſt bares, & guis ordo ba⸗
redum in ſuccedendo
Keſp. I. Hæres eſt alius ex teſtamento, id eſt
in eo inſtitutus, alius ab inteſtato, id eſt, qui
ſueccedit ſinè teſtamento. Item alius eſt hæ-

res

eſucced!

Ece

D
Ueſirtt
n bonac
h lege
Meliorez
Mkietendo
n conen
Hlbern
ſiur,
ſodu
een nonnt
ltu,
Unie

. De Dominii acquiſitione. 175

—
R res neceſſarius , ſeu qui non poteſt præteriri „
U ſed neceſſariò debet inſtitui in portione legi-
Math tima ‚uti ſunt omnes in linea recta deſcenden-
tes, poſt hos autem aſcendentes, niſi ſit juſta
henark cauſa exhæredandi. Alius non neceſſarius, quem
lfüperkt

. Teſtator non tenetur inſtituere, licèr poſſit.
tis 5 Keſp. 2. Morienti ab inteſtato ſuccedunt.⸗
Scontin hæredes héc ordine: I. Deſcendentes. 2. Pa-
ter & Mater æqualiter, & und iſiorum defi=
e⸗ ciente ſuccedit alter, & non aſcendentes, aut
Oαο deſcendentes deficientis. 3. Succedunt avi pa-
ni rerni in bonis à Patre habitis, & avi Materni
οα in bonis habitis à Matre, & lucra iſtorum bo-
Me⸗ norum æqualiter inter eos dividi debent. 4.
Alite! Deficientibus prædiétis ſuccedunt fratres, &
locò iſtorum jam defunctorum filii eorum. His

e deficientibus prædictis ſuccedunt proximiores
“ conſanguinei collaterales. 6. Morienti ſin con-
obn ſanguineis, etiam collateralibus, ſuccedit Rex.
men, Breviter dicendo Parentes carentes filiis tenen⸗
nene Kur bona diſtribuere inter cognatos & propin-
quos, ſi egentes ſint, ſervatò ordine charitatis,
“ honeſtiores, Propinquiores, pauperiores aliis
etie præferendo. Si egentes non ſint, licitè bona

ſua convertunt ad pios uſus. Ex his
’ Habetur I. definitio hæreditatis, quæ de-
ul finitur, quòd ſit ſucceſſio in univerſum jus, quod
deſunctus habuit. Totam hæreditatem antiqui
alſlem nominârunt, qui in duodecim partes-
ui dividitur, & ſingulis ſinguls nomina tribuun-
he. tur. Unica pars ex duodecim vocatur r:
uæ

176 Tradt, VIII. Exam. IV.

duæ unciæ Sextans, hot eſt, ſexta pars afſis:
tres unciæ Quadrans, id eſt, quarta pars aſſis:
quatuor unciæ, ſeu pars tertia Triens: quinque
unciæ Quincunx? Sex unciæ, ſeu dimidia pars,
Semis Vel Semeſſis: Septem unciæ Septunx:
octo unciæ Pes: novem unciæ Dodrans: decem
unciæ Decunæx: undecim uncie Undecunz dicitur.

Habetur 2. quòd Deſcendentes omnibus con-
ſanguineis tam aſcendentibus, quàm collate-
ralibus (etſi aliàâs iſti in proximiore gradu
conjuncti ſint) in ſucceſſione præterantur: ita
quidem ut ſucceſſio deſcendentium procedat
in infinitum: cùm inter deſcendentes perpetua ſit ju⸗
rium transmiſio. Strik. in Tract. de ſuceſſ. ab
inteſt. diſſert. 1. cap. 2. n. 32. Quia juxta
edictum Juſtiniani æquum eſt, ut Liberi ſecun⸗
di gradus, five nepoôtes & neptes, &c. locò
parentum in hæreditatem admittantur: quo-
niam ſi parentes eorum viverent, illi in parte
hæreditatis ſuccedere deberent.
porrò Delcendentes eſſe intelliguntur filii &
filiæ, nepotes & neptes, & quidquid nomi⸗=
ne Liberorum venit.
Habetur 3. Quod ſi contingat quempiam
defunctum in linea deſcendente nullum hære-
dem relinquere, tunc ſuceedant aſcendentes,
ita tatmen, ut gradus proximior remotiorem
excludat. Quod quidem in Auſtria non ob-
ſervatur: quia ibi conſuetudo viget, quòd
hæreditates non redeant ad alcendentes.

Ha-

i bprirn

Clnguine
ecolvookur
1quunet

echitens
e dedont!
&luce,
1 Aben
kinoblsge
Ker pool
r, cun:
Ui eguul
al pat
8 Pipin

an,

ta pats
leu: gin
imidi 1
e jn
tanm: den
tunz dicie

nibus n
un colle
niore gri
kantur. ,
procel⸗

eius ſt5

uceſl. 9
ia jur
ti ecun
c. loct
e qon
in pen

tur hlit
id non

lemttt
n ber⸗
nCene, .
othen
nob⸗
dd

De Dominii acquiſitione. T

Habetur 4. Quèòd defuncto nullum hære-
dem in linea deſcendente vel aſcendente re-
linquenti ſuccedant conſanguinei collaterales,
uti eſt frater & ſoror, aut filii in eorum de-
fectu, proximiore conſanguine remotiorem
excludente. Et horum ſucceſſio etiam cxten-
ditur in infinitum, quousque quis ſe probare
poteſt ſanguine junctum.
Reſolvuntur varii caſus:
T. Si quandoque contingat nepotes & pro-
nepotes cum filiis primi gradůs hæredes fie-
ri, tunc filii primi gradùs ſuccedunt in capi-
ta; filii autem ſecundi & ulterioris gradus in
ſtirpes. Et hoc quidem jure repræſentatio-
nis, vi cujus filii in locum & gradum paren-
tum ſuccedunt; v. g. Matthias decedens re-
linquit duos filios Leonem & Marcum viven-
tes, tertius autem filius Leonardus moritur,
ante patrem, qui etiam duos filios Jjulium S
Lucam relinquit: in hoc caſu hœreditas Mat-
thiæ dividenda eſt in tres partes, quarum-

duæ cedunt Leoni & Marco, tertia autem Ju-
1

2. Si hæreditas inter proles ex diverſis ma-
trimoniis genitas dividenda ſit, tunc quæli-=
bet ex prolibus ſuccedit patri & matri ſpecia-
liter, cum aliis autem v. g. conſobrinis ſuc-
cedit æqqualiter in illa hæreditate, quæ ab
æqquali patre aut matre provenit.
3. Privigni ſuis vitricis aut novereis non.,
ſuccedunt: quia illis ſanguine non ldngunsar
M ſe

178 Tract. UVIII. Exam. IV.

ſed tantùm ſunt affines; ſola autem conſan-
guinitas, non verò affinitas ſucceſſionem po
ſe trahit.
4. Si Vir uxorem relinquat gravidam, etiam
poſthumus ex iſta naſciturus patri ſuccedit;
qui tamen ut heres fieri poſſit, requiritur-
mò, ut vivus naſcatur. 2dι, ut tempore-
debitò́ ad completam nativitatem requiſitò,
non citò aut ſerò, in lucem prodeat. ztio,
ut non ſit monſtroſus, aut à forma humana-
degenerans. 4t, ut tempore teſtatoris ſit-
eonceptus.
jSi frater habens fratres & ſorores dece-
dat, fratres iſti & ſorores æqualiter ſucce-⸗
dunt (deficientibus nimirum deſcendentibus.)
Si autem ex iſtis aliquis vel aliqua moriatur-
filios relinquens, filii in locum perſonæ de-
fundæ jure repræſentationis ſuccedunt, &
partem hæreditatis eidem debitam accipiunt.
Tandem ſi defunctis fratribus & ſororibus con-
tingat ſolos illorum filios ad hæreditatem-
concurrere, hæreditas illa in capita eſt divi-
denda, id eſt in tot partes, quot ſunt hære-
des, non obſtante, quòd unus plures relin-
queret filios, quâm alter: prout in comitiis
Spirenſibus expreſsè ſtatuit Carolus V. 15296
23. Apr. Ut autem ſciat quis, in quibus ca-
ſibus Jus repræſentationis locum habeat, no-
tet regulam: Tunc Jus repræſentationis lo-
cum habere, quando unus alterum ob pro-
ximiorem conſanguinitatem à ſucceſſione ex-

cludit. 6. In

eknrched⸗
len e
Pun
Pnommel
umd ſon
eurtnens
telingen
em de
O.,
edu
Eea
Gen ne

V.

—

—
Utem cC
eſtonen 1

idan ei
i ſoccen
requirin
t tempon
lRrequitt
eat. 11
a humzt
ktoris

bres de⸗
er ſuce.
entibln
ofiatut
one de⸗
unt, 6
ccipinn,
bus cor
dituen.
elt cin
nt hen
es leln
Nontis
Ne ihe
ibosc⸗

eit, 10⸗

sho⸗
6 DI 0⸗
le ex⸗
belo

De Dominii acquiſitione. 179

6. In caſu, quo decedens ex una parte re-
linqueret Patruum, ſeu parentis ſui fratrem,
& cx altera parte filios fratrum, hi illum ex
ſpeciali privilegio Juris à ſucceſſione exclu-
dunt, quamvis ille cum iſtis à teſtatore in.,
æquali, nimirum in ſecundo gradu diſtet.

DQ., 73. Spucceduntnè etiam illegitinsi in
harecditate?

Reſp. 1 Cum S. Th. in Suppl. J⸗ 86⸗ 2. 2.
in c. dicente: Filius illegitimus non ſuccedir
in hæreditate paterna, ſed tamen naturales
filii ſuccedere poſſunt in ſexta parre tantùm,
ſpurii autem in nulla parte; quamvis ex jure
naturali parentes eis in necefſſariis providere,
teneantur. Ubi illa ſucceſſio in ſexta parte
reſpedu naturalium videtur intelligi debere,
ſi non adſint alii legitimi, nec ſuperſit uxor⸗=
defuncti. D. N. 89. cap. I2. §. 6. Iilud au-
tem de ſpurio, quòd non ſuccedar (ſive de
ſpurio patris, ſive matris ſermo ſit) intelli-
gendum eſt reſpectu illius, cujus eſt ſpurius:
nam ſi ſpurius ſit uxoris, illi, quia eſt marito
extraneus, poteſt maritus, ſeu pater putatitius
relinquere hæreditatem, ſicut extraneo: &
idem dicendum, ſi ſit ſpurius mariti de uzo-
Reéſp. z2. Filii illegitimi in hæœreditate mater-
na æqualiter ſuccedunt cum legitimis. S. 3.
Inſt. ad S. Orphit. L. penult. Cod, eod. Hoc
tamen non intelligitur de filiis ex inceſtu aut
M 2 . adul-

180 Tract. VIII. Exam. W.

adulterio natis: nam ſpurius, niſi ſit legiti-
matus etiam in defectu legitimæ prolis, neque
ex teſtamento, neque ab inteſtato, neque,
donatione mortis causâ factàâ, aut aliquo con.
tractu inter vivos poteſt ullam partem hære-
ditatis accipere etiam in foro conlſcientiæ. Ita
Molina, Leſſius, Lugo.
Qui autem ſint filii illegitimi, naturales, &&
ſpurii, dicetur Tract. 16. Exam. 7. q. 8.
Q., 14. Quid eft Ludus & Sponſio?
Rep. 1. Ludus (quoad præſens) eſt pa-
Gum, ſeu contractus, quéò ludentes animi
oblectandi causâ paciſcuntur, ut victori ce-
dat, quod uterque expoſuit. Sponſio eſt con-
tractus, in quo duo de veritate vel eventu
alicujus rei contendentes ſibi viciſſim aliquid
ſpondent, ut hoc ſit ejus, qui veritatem aſſe-
quitur.
Reſp. ze Uterque contraéctus per ſe & ex na-
tura lua eſt licitus, ſi nimirum veſtiatur debi-
tis conditionibus.
Reſp. 3. Conditiones ad juſtitiam ludi ſunt
tres. I. Ut ludentes ſint ſui juris, ſeu poſſint di-
ſponere liberè circa rem, quam ludo exponunt,
ita ut ſi dominium illius non habent, habeant
ſaltem cxpendendi licentiam ves expreſſlam-,
vel tacitam ſuorum Superiorum. 2. Ut alter
alterum per injuriam v. g. per minas, frau-
des, &c. ad ludum non pertraxerit. 3. Ue
non utantur fraudibus contra leges ludi, uta
eſt v. g. certô ſignô notare chartas: aliàs
enim

Nbetir
eeag

t
1grzceder
II Recte

en
Uedueton
Molri
Num, Ni
emin v.

C:.
e.
eptio.
len er
t rce
Cunt
en, nin
ANali
on

, negt
Aliguo
ltem he
ſentie,

turales,
8.
sſo?
) el n
es znin
ori ee
eſt con.
eventi
aliquid
in alle.

ex na⸗
ur gebi⸗

udi ſon
NWnt⸗
vonult,
habenne
ellan,
Utder,
u.
ul
Ui⸗
Climn

De Reſtitutione. 181

enim tenentur ad reſtitutionem lucri. Leges
autem ludi ſunt, quas ipſi ludentes commu-
ni conſenſu inter ſe ſtatuunt, vel quæ in co
loco receptæ ſunt, ſi inter ſe nullas faciunt.

Ex Exam. V.

De Reſtitutione in genere & in ſpecie
de ea quoad bona animæ, corporis, fa-
mæ, & honoris.

DQ. 7. Quid eſt Reſtitutio?
Repÿ. Eſt actus juſtitie commutativæ, qué res ab
alio accepta redditur, ſi non eadem numeré, ſal-
tem in ſpecie, vel damnum illatum compenſatur.
Eſt præceptum affirmativum formaliter: quia
Per actum poſitivum impletur, & omiſſione
violatur; implicitè tamen eſt negarivum, &
reducitur ad præceptum non furandi: quia-
involvit hanc negationem: ne retineas alie-
num, hinc obligat ſemper & pro ſemper ſal=⸗
tem in voto.

D., 2. Quod ſunt radices reſtitutionis?

Reſß. Hæ duæ: Res aecepta, & injuſta ac-
ceptio. Id eſt, homo tenetur ad reſtitutio-
nem ex duplici capite, nimirum vel ratione
rei zacceptæ, vel ratione injuſtæ acceptionis.
Addunt aliqui claritatis gratiâ tertiam radi-
cem, nimirum ratione contracts, ſi videli-
cet vi alicujus contractus initi aliquis debeat
& non lſolvat.

M 3 Diſle⸗

182 Trabkt. VII. Exam. V.

— — — . 1
Differentia autem inter has duas radices-
hæc eſt: quòd, qui obligatur ex re accepta,
ceneatur tantùm ad rem, ſi extet, aut ad fru-
Rus extantes: vel in quantùm fadus eſt di-
tior parcendo ſuis. Injuſtus verô acceptor-,
ſeu qui obligatur ratione injuſtæ acceptionie,
tenetur ad rem, vel & qquivalens, ſive perierit,
ſive non, five caſu, ſive ſuâ culpâ; imò etiam
tenetur ad fructus omnes, quos Dominus erat
percepturus, ad lucrum ceſfans, damnum.
emergens, &c.

O. 2. Quomodo reſtituet, qui alium damni-
ſcavit in bonis 4nimæ naturalibus vel ſpiri⸗
tualibus

Reßp. In bonis naturalibus tenetur reftitue-
re, qui philtré, malefici, vexatione, &c. al-
teri abſtulit uſum rationis, ſcilicer, quantum
in ſe eſt, maleficium tollere, remedia, quibus
convaleſcat, procurare, & omnia damna in-
de ſecuta reſarcire. Similiter qui vi vel frau-
de impedivit aliam à ſtudio literarum.
In bonis ſupernaturalibus tenctur reſtitue-
re, qui alium vi vel fraude induxit ad pecca-

tum, idque pro poſſibili, ſcilicet ad meliorz

hortando, pro illo orando, qui alium docuit
falla dogmara, revocando, & vera eum do-
cendo: quia qui eſt cauia damni, tenetur il-
lud reſarcire.

2 .

Pnltaind
eriktwonms
hn
ſt, en
fokes,
l hei
Ahellus!
ln un
M3
vn, lee
elenmt

ln
lie

v

re accen
aut
us el
cceprot
acceptjon
ſſe hetiei
metin
Ominus e
Ganmnln

hui.

teſlitue
3) &e. 4
quante
lammil.
Vellat
h
teſine.
perr
Nelt

Ne

7
ei l

De Reſtitutione. 183

Q. 4. Quomodo reſtituet, qui damnißcavit
alium in bonis corporis, occidendo vel mutilando ?

Reſp. 1. Injuſté alium Iædens in vita, mem-
bris, viribus, &c. tenetur læſo aut hæredibus
neceſſariis in alio genere bonorum reſtituere;,
etſi ex damno corporali nullum ſequatur da-
mnum in bonis temporalibus, læſo quidem, ſi
obierit & indigeat, in bonis ſpiritualibus; ſi
verò non indigeat, hæredibus in bonis tem-

poralibus. Et hoc verum eſt, etſi vcciſor-

pænâ corporali à judice plectatur: quia hæc
pœna ſolùm eſt compenſatio inſuriæ factæ reip.
Unde ſi lædens, quamdiu vixit, reſtitutionem
non fecit, ad eam tenentur hæredes: quia-
bona defuncti tranſeunt cum hoc onere, & qui
ſentit commodum, ſentiat & onus.
Reſ. z. Compenſatio damnorum realium-
fit, ſolvendo expenſas eurationis, cibos ca-
riores, lucrum ceſſans, id eſt, quod opificiò
v. g. feciſſet, ſi læſus non fuiſſet; non verò
expenſas funeris: quia hæ fuiſſent faciendæ;,
etſi naturali morte obiiſſet.
Reſp. 3. Si qui ſe mutuò́ provocant ad duel-
lum, lædens læſo ad nihil tenetur: quia læſus
cenſetur renuntiâſſe juri ſuo.

Q. 5. Ad quid tenetur, qui ſtupravit?

Reſp. 1. Qui ſtupravit virginem volentem
& ſolùm leviter rogatam, ad nihil tenetur-:
quia ſeienti & conlentienti nulla fit injuria;
. M 4 ſe-

184 Tract, VIII. Exam. PV.

ſecus, ſi per vim, metum vel dolum ab ea-
copulam extorſit, ob rationem oppoſitam-:
unde tunc tenet illud gnoma: vel due; vel
dota.
Reſpy. 2. Qui ſub ſpe matrimonii corrupit,
virginem, ſive verô, ſive fictò animé promiſ-
ſi, tenetur regulariter ad ducendam eam, id
eſt, ſi ipſe non ſit multò melioris çonditionis;
aut non fuerit aliquod ſignum evidens frau-
dis, quia præſumi probabiliter poteſt, quòd
ſponſa non fuerit decepta, ſed decipi ſe fin-
gerit. Vel niſi adit impedimentum dirimens,
aut votum Religionis vel caſtitatis. Aut ſi
ſequantur gravia mala vel ſcandala. Aut ſ
puella poſtea fornicetur cum alio, aut finxe-
rit ſe virginem, cùm tamen non eſſet.
Idem dicendum eſt, qui vi vel fraude ſedu-
xit viduam, aliäâmque jam corruptam, hone-
ſtam tamen.

O. 6. Ad quid teunetur adulter vel adultera?

Prænotatò, quòd tria ſint damna, quæ or-=
dinarié ex adulterio ſequuntur. I. Quèd
proles educetur ex bonis patris putatitii. 2.
Quòd accipiat dotem & ſponſalitium. 3. Imò
hæreditatem, ac ſi eſſet legitima proles.
Keſp. 1. Si cx adulterio proles non naſca-
tur, nec ullum aliud damnum ſequatur, adul-
ter nihil tenetur reſtituere marito adulteræ
Vro violatione thori; ſi tamen id maritus re-
ſciat,

Eltraordtn
da, vel
kicdlen
M5
ſoht e
6 manit
e vel
oven
4bonor
Uai

—
—
lolum 1

oppoſtn
vel ce 1

i corrwi
im Pron
mn eam,
Condition,
idens en
teſt, Ne
cipi et
Giriner
„Au
Aut
It ſinxs
.
de ſedt
n, hone

dultene

Ged,
I. (ul
titii 1
Zl
es
14 Al⸗
erlere
s te⸗
in,

De Reſtitstiene. 185
ſciat, tenetur uterque ad ſatisfactionem per-
ſigna doloris, veniæ petitionem, &c..
Reſp. 2. Si adulter ſit moraliter certus pro⸗
lem eſſe ſuam, tenetur ipſe & adultera ad re-
ſtitutionem damnorum, quæ patri putatitio,
ejúsque legitimis filiis vel hæredibus eveniunt,
uterque bro rata, alterò deficiente quilibet
in folidum; quia uterque eſt cauſa damnorum
errum.
Reſp. 3. si adulter rationabiliter credat.,
prolem non eſſe ſuam, non tenetur ad di-
Gtam reſtitutionem: quia in dubiis melior eſt
conditio poſſidentis, & aliàs nemo tenetur lue-
re, antequam conſtet eum eſſe debitorem.
Reſp. 4. Adultera natâ prole tenetur, quan-
tùm poteſt ſinè vitæ periculo ac famæ diſpen-
dio, laborare, ne legitimis prolibus vel hæ-
redibus obveniat damnum, tenetúrque ad ejus
reparationem: quia eſt cauſa efhciens hujus
damni. Reſtituet autem vel ex bonis para-
phernalibus, vel per compeniationem laboris
extraordinarii, vel parſimoniæ in victu & ve-
ſtitu, vel inducendo prolem ad ſtatum Cle-
ricalem aut Religioſum.
Reſp. 5§. Si adultera nullé dictorum modòô
poſſit reſtituere, non tenetur per ſe loquen-
do manifeſtare erimen ſuum cum periculo fa-
mæ vel vitæ: quia bona inferioris ordinis per
ſe loquendo reſtituenda non ſunt cum jactus
ra bonorum fſuperioris ordinis.
Dixi: per ſè loquende, quia ſi periclitetur bo-
. M 5 num

186 Traébt. VIII. Exam. V.

num commune, teuetur revelare etiam cum
vitæ diſpendio, ut ſi ſpurius regni vel prin-
*cipatůs hæres eſſet hæreſi infectus, vel peſſi-
mis moribus imbutus, legitimus veròô eſſet
virtuoſus, Catholicus, & c.

Q. 7. Quomodo reſtituet, qui alium exterius
dammiſicavit in bonis fſamæ & bonoris ,Ar
Ante Reſp. nota, quòd aliquis aliquem in vßiit
fama & honore damnifcare poſſit per detra- Wulhu
Gtionem, contumeliam, ſuſurrationem & de- zn lid
riſionem, & quidem dupliciter: 1. Per verba. coſecct
2. Per facta, ut per paſquillas, per appoſiti- nncin
onem cornuum ante ædes, denotando ſæmi- lelil
minam eſſe adulteram. Mnut
Detratctio eſt injuſta denigratio alienæ famæ per ver. Gnſinn
ba occulia: ſive deinde verba ſint propriè dicta, qkri
ſive æ quipollentia, ut ſunt nutus, geſtus, ſcri- nd e

ptura, imò aliquando etiam ſilentium. Elur a
Et poteſt fieri directè vel indirectè. Dire- Wdt
tè& fit 4. modis ſignificatis hôc verſu: Dnſte

unbeſett

Imponens, augens, maniſeſlans, in mala vertens.
id tautn

Id eſt I. Cùm proximo imponitur falſum

i Al
crimen. 2. Cùm verum crimen plùs juſtò exag- 2 ai
geratur. 3. Cùm crimen oceultum manitfe- dud
ſtatur. 4. Cum quis facta proximi apud alios mit
interpretur in partem deteriorem. hr
Indirectè etiam fit 4. modis hoc verſu ſigni- ſten
ficatis: ęẽ d
Qui negat, aut minuit, reticet, laudatque remiſiè, 4 l
1 11)

an,,

—
velare ei
kegni
tche , e

tinls renz⸗

1Alls ert,

„

G inni,)

bGis igten
ſit Pper Cen
tionem
1. Per ven
er appol
ndo en

me ſer er
prid di⸗
ellus, ſc
um.
de. Di⸗
erlu:
14 veta
itur iln
um m.
4pulin

4

De Reſtitutione. 187

Id eſt, 1. Cùm quis alterius benefacta, do-
tes vel metita negat. 2. Cùm ea extenuat.
3. Cùm ea tacet illò tempore & locô, quòê
taciturnitas acceptatur pro vituperatione, pro
relati defectůs confirmatione, &c. 4. Cùm
quis alium laudat frigidé & ſimulatè.
Contumelia eſt injuſta dehonoratio vel læſio honoris
per verba vel ſacéta manifeſta. Dividitur in Contu-
meliam ſtrictò dictam, v. g. quando alteri objici-
untur crimina ſua animê injuriandi. In Con-
vitium, quod fit alteri objiciendo injuriam, quæ
in co peccatum non eſt, v. g. eum vocando cæ-
cum, claudum, & c. Et in improperium, quod ſit in-
juriosè alteri objiciendo beneficia ab eo recepta.
Suſurratio eſt idem, quod detractio quoad ma-
teriam & formam; differt autem quoad finem,
quia detractor intendit denigrare famam, ſu-=
ſurro autem ſeparare amicitiam. Definiri
igitur poteſt ſuſurratio ex S. Th. 2. 2. q, 74.
quòd ſit Verbum ſeminans intra amicos diſcordias.
Deriſio eſt, ut dum quis intendit, nt alter
crubeſcat, & eſt de malo vel defectu, qni ſe-
riò taxatur. Ditffert à detractione, contume-
lia & ſuſurratione: nam detrahendo inten-
dit quis diminuere famam, convitiando de-
primere honorem, ſuſurrando tollere amici-
tiam, itridendo intendit quis, quòd ille, qui
irridetur, erubeſcat.
Addi poteſt, quòd ſi hæc inhonoratio fiat
factis, vocetur illuſio; ſi nasò rugatô, ſubſan-
natio; ſi verbis aut cachinnis, deriſio ſeu ir-
ri⸗

188 Trabkt. VIII. Exam. F.

riſio: hæc autem materialiter ſolùm diſtin- „

guuntur, quia conveniunt in fine per ſe reſpe-
to.
Porréô, quid ſit ſfama, quid honor, vide
Exam. I. poſt e. 3. ad q. 8. His præmiſſis
Reſp. 1. Quamvis honor & fama injuſtè ab.
lata ſint reſtituenda cum omnibus damnis ſe-
eutis, uti v. g. ſunt privatio officii, beneficii,
&. ſunt tamen aliquæ cauſæ excuſantes à re=
ſtitutione famæ. Quarum
Prima eſt, condonatio fadta expreſsè ab in-
famato privato, cujus fama non eſt alligata
aliis. Vide Exam. 2. q. 11. g. 3.
Secunda, neceſſitas, ut ſi quis injuſtè alium
infamet, & is infamiam aliter non poſſit aver-
tere, niſi prodendo crimen ejus occultum.
Tertia, impotentia moralis, ut ſi reſtituere
nequeas ſinè amiſſione propriæ famæ longè
præſtantioris, tunc enim reſtitutio fiet in pe-
cuniis, vel alio genere bonorum. Item ſi
nequeas ſinè periculo vitæ; niſi fama publicæ
perſonæ melior ſit, quàm tua, vel ſi infamâs-
ſes aliquem de falſo crimine, ob quod ipſe eſt
morte plectendus.
Quarta, Ceſſatio damni, ut ſi infamatus ſit
per teſtes convictus, vel per ſententiam judi-
cis declaratus talis, vel fama ejus per oblivio-
nem repararta.
Qainta, Compenſatio, ut ſi duo ſeſe æqua-
liter infamrunt, ſi tamen abſit ratio ſcandali.
Reßß. 2. Infamans in diverſis caſibus poteſt
ex-

goendo⸗
1, N
A mnent

ercimm
nin ho
glit t
emimn l
ſrlo hn

n he it
ne ri
leſocd,
cenſcbit

.
—
—
er ſolin

fne Derſen

nora,
kun init
s Cann
culantes,

Preſss
elt ali
3
juſts zi
ofit an
cultum.
reltirue
me lor
ſet inn
ltem
na puble
ſ inſini
od

AInitu
tiam .
ohie⸗

At⸗
aCli
poel

De Reſtitutione. 189

excuſari à mortali. Primus eſt, ſi malum ſit-
veniale, vel ſi quidem in ſe grave ſit, tamen
reſpectu talis perſonæ prudentum judiciéò eſt
infamia levis. 2. Si perſona, de qua dici-
tur, in tali genere jam ſit infamis. 3. Si non
credatur detrahenti. q. Si fiat ex inadver-=
tentia. S. Si advertatur ad tales circumſtan-
tias, quæ impediunt infamiam, ut ſi malum
narretur de aliquo non noto, nec unquam-
cognoſcendo. 6. Si narretur crimen, quod
jam eſt, vel proximè certò ſiet notorium.
7. Si narretur malum cum crimine principa-
li notorio connexum. 8. Si defectus proximi
maniſeſtetur ex rationabili cauſa, v. g. ad
avertendum grave damnum.
Reſp. 3. Si crimen ſit publicum publicitate
facti vel juris per ſententiam judicis, potes id
ubivis revelare ſalvàâ juſtitiâ? quia delinquens
per criminis notoreitatem amiſit jus in ſuam
famam, potes tamen peccare contra charita-
tem, quia quod tibi non vis eri, alteri ne ſeceris.
Reſp. 4. Quod concernit modum reſtituen-
di famam, ſi quis alium infamaverit de crimi-
ne falſo, facilis & conveniens modus eſt, ut-
coram illis, qui detractionem audierunt, di-
cat ſic: Quando hoc vel illud de tali vel tali
dixi, deceptus hoc dixi, modoò autem dece-
ptum me invenio, & falſum eſſe, quod dixi,
eumque virum honeſtum agnoſco, & quod di-
zi, revoco. Qun ratione vitabit ſuam, &
compenſabit infamiam alterius, quòd cnin⸗
Pol-

190 Tradt, VIII. Exam. V.

poſſit ſnè infamia (ui dicere, ſe fuiſſe déce-
ptum, patet, quia ipſum peccatum deceptio

quædam eſt.
Si verò quis alteri famam abſtulit dicendo

verum, ſed injuſté, ſuavior præ cæteris eſt
modus, ſi dicat: Quando tale delictum de tali
dixi, putabam illud eſſe verum, ſed ex poſt
deprehendi me dixiſſe fallum. Quò modé in-

—
Pono
ihnnen

S.

1
E,

famato reſtituit famam, nec mentitur ipſe ſie

dieendo: quia verum eſt, quòd tune dixerit
falſum, quia invenit ſe id dicendo peccàſſe,
peccata autem in Scripturis vocantur falſita-
tes.
Reſp. 5. Potiſſimus modus reſtituendi ho⸗s
norem per contumeliam ablatum eſt veniæ
petitio, duis per hanc ſe quis humiliat & de-
primit, ac alterum honorat.

OQ. 5. Obligatio veſtituendi fSamam tranſitne

ad bæredts ?*

Reſp. Negativè: tenentur tamen compenſa⸗
re damna: quia prima obligatio eſt perſona⸗

lis, altera realis.
Q 9. Eſinè licitum infamarr ſe ipſum?!
Reſßp. Ex juſta cauſa, v. g. ob humilitatem
Chriſti, vel bonum virtutis licirum eſt ſe i-
pſum infamare. Tum quia homo eſt dominus
famæ ſuæ: tum quia fama eſt minus bonum
bonéô virtutis. Vide cçaſus exceptos Exame

2. q. 12. K. 3. re
Por-

ſsrſcrmn

e
Alcund
uten
otionmn
ſe, guin
potent
od 1
go, H
Eegbittl
ende

Dtur fak

1
tendl 1

elt yen

De Reſtitutione. 191

Porrò, qui metu tormentorum etiam gra-
viſſimorum ſe infamat fatendo crimen à ſe non
commiſſum, ob quod mutilatione vel morte
punietur, peccat mortaliter, teneturque re-
tractare, licèt tormenta renovari præſumat:
qnia talis per confeſſionem illius criminis po-
ſitivèà cooperaretur ad deſtructionem vitæ &
membrorum ſuorum, quod nemini licet.

Ex Exam. VI.
De Reſtitutione in bonis fortunæ.

7. Qezi alinz damnificavit, auferendoe,
quod aftu habebat, ad quid tenetur?

Reſp. Tenetur ad æqualitatem damni: quia
vielavit juſtitiam commutativam.

Q. 2. Dui alium damnifcavit impediendo,
ne adipiſcatur id, ad quod erat in via babendi,
ad quid tenetur à

Reſp. Non tenetur ex æquo compenſare-,
ſed ſecundûm arbitrium prudentis juxta qua-
litatem ſpei ac conditionis perfonarum & ne-
gotiorum:; quia minus eſt aliquid habere in
ſpe, quàâm in re; ſi verò quis aliquid habeat
in potentia tam propinqua, ut æquivaleat ei,
quod actu habet, tunc debet reſtituere ex
*½u.. Ex quo
Sequitur, quôd, qui injuſté impedit, ne
Præbenda detur digno, antequam firmatum ſic,
quòd

192 Tract. VPtit., Exam. VI.

quòd ei detur, tenetur quidem ad aliquam-
compenſationem ſecundùm quantitatem ſpei;
conditionem negotii & perſonæ; ſi verò jam
firmatum ſit, tunc idem eſt, ac ſi jam habi⸗
tum auferret, & ideo tenetur ad reſtitutio=
nem æqualis: Ratio primi eſt: quia nondum
fuerat adeptus, & multipliciter poterat im⸗
pediri. Ratio ſecundi eſt jam data. Idem.
intellige de quocunque offieio.

D. 3. Ad quid teneiur poſſeſſor bonæ, vel

malæ , aut dubicæ ſidei

Reſp. I. Poſſeſſor bonæ fidei eomparente
dominé ante legitimam præſcriptionem tene-
tur reſtituere rem fnftivam, quæ vel in ſe, vel
in ſuo æquivalenti (puta in lucro, ex quo fa-
Aus eſt ditior) extat. Ratio: quia poſſidet,
quod non eſt luum, & ſeit, cujus ſit: nec po-
teſt repetere à domino pretium furi pro ren
furtiva ſolutum: aliàs ille dominus emeret rem
ſuam.
Reſp. 2. Si poſſeſſor bonæ fidei tem furtivam
juſtò vendidit pretiò, ad nihil tenetur: quia tunce
res apud eum nec in ie, neec in virtute extat.
Si verò majori pretiò vendidit, tenetur reſti-
tuere illum exceſſum: quia in eo res æquiva-
lenter extat; qui tamen excefſus ſi fuerit in-
duſtriæ, ad nihil tenetur: quia res in eo non
extat & quivalenter, cùm non ſit fructus-
rei, ſed ſpecialis laboris.

Keſpe 3. Si rem furtivam donéò acciperet,
S*

4
„glolci
enml,
oelhron
ono nlt
Vet⸗

.
Mreln
okbonnin
Uthol M
Une dhei
el, Circh

entt
Uligenet
iieh
0nNeruten
lebce,

,.

—
alah

titaten in

ſi jan i
1 reltin
bia nond
boterat!
la. Ilde

7 lore

nparentt
zenn ten.

in e, M

qu4
Pollder,
nece⸗
U pro
meretten

urtitin

qia un
ute ennt
etur rl.
3eunt.
pert n.
in eovol
, Hudhs

pttet,
4

malæ ſidei, ſcilicet ad reſtituendam ipſam rem,

De Reſtitutione. 1993

& bonâ fide venderet, teneretur domino red- .V
dere totum pretium: quia in co res æquiva-
lenter extaret. Excipe, ſi dominus rem ſuam
aliter recipere poſſit.
Reſß. 4. Qui emit rem bonâ fide, poſtea
verò cognoſcit eſſe furtivam, ut ſuæ conſulat
indemnitati, poteſt receptò pretiò licitè eam
furi reddere, ſi moraliter certus ſit furem do-
mino reſtituturum; ſi verò incertus ſit, debet
domino reſtituere, ad quem ſemper clamat'
non veròô furi: quia æquè illicitum eſt rem-
alienam invitò dominòô diſtrahere, quàm oc-
cupare vel retinere; ſed ad conſulendum pro-
priæ indemmitati non licet rem alienam in-
vitò dominéô occupare vel retinere: ergo nec
diſtrahere, quod tamen fieret, ſi res reſtitue-
retur furi, à quo dominus rem rehabere non.,
poſſet.

Haæc eſt tutior & probabilior Patris Wigandt

poſt Dominicum Soto, Io. Medina, Covarruv.

Barthol. Medina, Cajet. Sylvium, Franciſcum
Bonæ Spei, quos ſequuntur Auguſt. Matthæ-
ucci, Gircken, Henno, & alii.
Reſp. 5. Poſſeſſor dubiæ fſidei tenetur primò
diligenter inquirere verum dominum, quem
ſi diligentiâ adhibitâ invenire non poſſit, re-
tineat, & continuet poſſeſſonem, ſecus verò,.
non. Serundò tenetur ad idem, ad quod poſſeſſor

Iue

.

194 Tradt. PIII. Exam. VI.

jucrum ceſſans, damnum emergens, & ex mix-
tis etiam illos fructus, qui naturales ſunt-.

Q 4. Quotaplices ſunt fructus rei, & ad
quem ſpectant?

Reßp. Fructus alii ſunt meræ induſtriæ, alii ipſius
vei. Primi ſunt, quos ipſa res ex ſe nullate-
nus progignit, ſed ſpecialis labor operantis
vel negotiantis, ſicut lucrum, quod negotian-
do acquiritur ex pecunia, frumento, vino,
&c. Et hi fruëus plenô jure ſpectant ad illum,
qui induſtriam adhibet: quia ſicut fructus rei
ſequitur rem & dominum cjus, ita fructus in-
duſtriæ induſtrium operarium. Frudus rei alii
ſunt pureè naturales, quos natura nullò vel vix
ullé hominum labore concurrente producit,
v. g. animalium fœtus, arborum poma, cam-
porum gramina, herbæ, &c. Alii fſunt mixti;
qui proveniunt partim ex natura, partim ex
labore, v. g. ſegetes, Item caſeus, vinum,
oleum, lana, &c. Fructus naturales ſlunt⸗
domini ipſius rei: quia quælibet res fructifßtat do-
mino ſuo. Unde poſſeſſor bonæ fidei tenetur-
domino reſtituere omnes fructus merè natu-
rales, quin & mixtos adhuc extantes, poteſt
tamen deducere expenſas & æſtimationem la-
boris; ſi autem dictos fructus conſumpſit, te-
netur reſtituere, inquantùm ex iis ditior fa-

Kus eſt.

5

0 gecorc⸗
eeiar
meſe
SFdere

ucon
nln:
en, ſuh
er A di
ſnin
e
Adann
0, tinid
m ila⸗
Aur

s dl

y,
e
ells, Een
lkales inn

41 rei,

hie, ali
1 ſe nul
r Opet
Cnepdt
ento, in
nt ad le
t frud
frudtet
kus rei!
6 vel
rogucl
1a, cam
int min
Attim
Vinn
les lund
Ctifen
tenetl⸗
re nun
8, pet⸗
oren⸗
nl, 4
☛☚

4

De Reſtitutione. 195

Z. S. Cooperantes damno tenenturne roſti-=
tuere?

Reſp. I. Diredè vel indirectè, efficaciter ta-
men ſeu executivè cooperantes, ſic ut proba-
biliter æſtimari poſſit ex eorum cooperatione
damnum eſſe ſecutum, ad reſtitutionem tenen-
tut, licèt de re ablata nihil acceperint. Ratio:
quia ſunt cauſa efficax damni.
KReſp. 2. Modi, quibus quis poteſt ad alte-
rius damnificationem cooperari, indicatur his
verſibus:
Juſſio, Conſilium, Conſenſus, Palpo, Recurſus.
Participans, Mutus, Non ohbſtans, Non manifeſtans.
Primi ſex modi ſunt diredi & poſitivi,
fiunt enim præcipiendo, recipiendo, auxilium
præbendo, &c. Reliqui tres ſunt indirecti &
negativi, quia fiunt diſſimulando, tacendo,
non revelando, non impediendo, &c.
Juſſio ſignificat mandatum, vel expreſſum
vel tacitum.
Confſilium: Si nimirum quis efficaciter ſua-
deat, ſeu hortetur, inſtruat, promiſſis alliciat,
&c. ad damnificandum alterum.
Conſenſus; id eſt efficax approbatio.
Palpo: id eſt, qui laudando aliquem allicis
ad damnum inferendum, vel etiam deriden-
do, timiditatem exprobrando, aut contume-
liam illatam exaggerando, &c.
Recurſus: id eſt, recipiens, occultans, pro⸗
tegens ipſum damniicanemn vel rem ablatam.
2 ℳ =

196 Tract. VIII. Exam. VI.

Participans: nimirum vel in crimine; vel in
re furtiva.
Mutus: Qui præceptô, prohibitione, minis,
monitis, &c. damnum poſſet impedire, & non
impedit, cùm tamen ex officio teneatur.
Non obſtans: Qui ex officio tenetur auxiliis
per ſe vel per alios adhibendis damno obſta-
re, & non obſtat.
Non maniſeſtans, ſeu non revelans crimen, vel
ejus auctorem, cuùm tamen poſſit, & cx officio
ei incumbat, vel ex contractu, quaſi contra-
ctu, pacto, juramento, &c.
Reßp. 2. Inter obligatos ad reſtitutionem eſt
ordo. Primè & ante omnes tenetur, qui obli=
gatur ratione rei acceptæ, licèt eam conſum-
ſerit, malâ tamen fide.
poſt rei alienæ detentorem primò tenetur-
præcipiens, & omnis ille, qui cogendo vel in-
ducendo fuit eauſa damni: 2. Executor., 3.
Conſulens. 4. Palpo ſeu adulator. §. Con-
ſentiens. 6. Recipiens. 7. Non impediens,
S&c. Omnes hi tenentur in ſolidum, uné ta-⸗
men reſtituente, alii ſunt liberi, à quibus ta-
men reſtituens repetere poteſt. Si omnes ſi-
mul ad reſtituendum concurrant, reſtituent-
pro rata, ſeu ſervatâ proportione partis.

Q. 6. Cui facienda eſt reſtitutio, ſi dominus
rei ſit ignotus, vel multùm diſtens?

Reſp. I. Si dominus rei ſit tantàùm ignotus“

In particulari, reſtituenda eſt communitati:
quis

H 16 Gon
uronnc
innlar d

Petizen
ci donn
lgii
lro tene
ſe Ne
KAn
llis e
ie in
1 qni
tüp

1.

—

vore,

dire g

leator,
tür aux;
nno obl

timen,
er Ofſe;
ſiconn

voneme
ui obl⸗
onſun.

ehetar
velin.
tor. 9
5Cor.
ediel,
undu,
bus t
nnez⸗
ituene
e⸗

in
Nte*

141:

glis 3

—
miner n

De Reſtitutione. 197

quia ex innato amore in patriam præſumitur
hæc eſſe voluntas domini. Si verò deominus
rei etiam in communi ignotus ſit, pro ejus-
ſalute eroganda eſt pauperibus: quia ſic ha-
bet communis uſus, & conſuetudo Eccleſiæ ha-
bens vim legis. Si autem dubium ſit, an hic
vel ille ſit dominus, juxta dubii proportionem
inter utrumque eſt dividenda, vel in ſortem
mittenda: quia in eo caſu non apparet con-
venientior modus refſtitutionis.
Reſp. 2. Si dominus rei ſit mortuus, reſtitu-
tio facienda eſt hæredibus: quia illi compu-
tantur quaſi una perſona cum illo.
Reſp. 3. Si dominus rei ſit multùm diſtans,
& habens rem alienam ſit ſolùm obligatus ra-
tione rei acceptæ, v. g. qui eam invenit, vel
bonâ fide poſſidet, non tenetur propriis ex-
penſis eam mittere domino diſtanti, ſed ſatis-
facit dominum monendo, quid de re ſua fieri
velit: quia talis nullum damnum intulit. Qui
verò tenetur reſtituere ratione acceptionis,„
ſive juſtæ, ùt fit in mutuo, depoſito, &c. de-
bet reſtituere, & mittere ſuis expenſis: quia
talis accepit rem, in proprium commodum?;
ſive injuſtæ: quia æquitas juſtitiæ poſtular“,
ut qni damnum injuſtè intulit, gravetur, &ι
ſibi imputare debet ſumptus ſecutos.

Q 7. Poteſtne ſieri reſtitutio per Confeſſa-
rium ?

Reſß. Poteſt, ſi id neceſſe ſit ad ſervandam

198 Tradk. VIII. Exam. VI.

famam peœnitentis: quia ſic ſufficienter repa-
gatur damnum. In quo caſu ſi Confeſſarius ex
oblivione vel malitia aliquid retineret; prin-
cipalis debitor id reſciens non eſt liber à re-
Rtitutione, habet tamen actionem contra Con-
ſeſſarium. Quod ſi idem Confeſſarius ex cras-
ſa & affectata ignorantia non moneat pœni-
gentem de reſtitutione, tenetur ipſe reſtituc-
re. Excuſatur tamen I. fſi ex oblivione vel in-
advertentia non imponat pœnitenti onus re-
ſtitutionis. 2. ſi prudenter judicet pœniten-
cem utpote literatum ſcire ſuam obligationem:
conſultius tamen eſt monere, quod tamen-
modeſté & indirectè fieri poteſt, dicendo
v. g. Non dubito, quin Dominus ſciat ſuam
obligationem, unde ab admonitione abſtine-
re volens injungo, ut oret pro ſalutari pœni-
tentia, & e.
Z. 5⁵. Qub ordine reſtituendum eſt Credito-
ribus ?
Ante Reſp. nota, quòd Creditores alii ſint
ealet, qui ſcilicet habent jus in re, ſeu ad rem
debitoris, & vocantur hypothecarü, quia eis res
aliqua aſſignatur pro ſecuritate, quæ quando
eſt mobilis, & in ſe ipſa traditur, dicitur pi-
gnus; ſi verò in ſe ipia non tradatur, dicitur
hypotheca, quæ propriè ſolùm eſt in re im-
mobili. Alii ſunt creditores perſonales, qui
directè habent jus in perſonam debitoris, in bo-
na veto ſolùm indirectè, & vocantur chirographa-

ri, quia carent hypothecâ, Hôc not.
Reſp. I.

.
Ceunn

on ſon
Au,
eidores
dt⸗

10 hor
tumen 4
Womm
el
ieus

V.

——
ienrn

nke Karig

neret,
lbert
ontra C
ins excn
heat parn
ſe keltitr.
jone veli
onns
peniten
Ationen
tamer
gicene⸗
1t ſoan
bſtine.
beeni⸗

Nrece.

aliin
ladten
eisn
gnutn
iur,i
Cichr
lei⸗

De Reſtitutione. 199

Reſp. I. Creditoribus hypothecariis ſolven-
dum eſt priùs, quâm chirographariis: quia-
hypotecarius & rem && Perſonam ſibi soobliga-
tam habet, chirographarius verò ſolam perſo-
nam: ergo prior habet plus juris: ergo eſt præ-
ferendus. Item inter hypothecarios præfe-
rendus eſt is, qui habet antiquiorem hypo-
thecäãm: nam qui prior tempore, potior jure.

Keſp. 2. Si bona debitoris non ſufficiant-
ad ſolvendum omnibus crediroribus, priùs
ſolvi debent debita certa præ incertis & dubiis:
quia creditores certi ſunt melioris conditio-
nis. Inter certa priùs debent ſolvi ea, quas
adhuc extant in propria ſpecie: quia domini-
um non eſt translatum, ut patet in depoſito,
commodato, furato, imò & in empto, ſed
non ſoluto, quia & hoc involvit conditio-
nem: ſi fuerit ſolutum.

Cæterùm debita ex delicto, v. g. furto or-
ta non ſunt priùs ſolvenda, quâm orta ex con-
tractu, v. g. emptione: quia in utroque caſu
creditores habent æquale jus. Imò poteſt es-
ſe, quòd debitum ex contractu ſit antiquius:
ergo hoc non poteſt jure poſtponi. Quod
ſi tamen debitor ſit ſufficiciens ad ſatisfacien-
dum omnibus, debet priùs reſtituere debita-
ex delicto orta: quia ibi dominus rei eſt ma-
Zis invitus.

N 4 8

4 7. . .
6. „6ρααnαα 244 ar an Zö ie

200 Tract. VIII. Exam. VI.

Q 9. Ex qua culpa oritur obligatis reſtitu-
endi in bonis fortunæ?
Reſp. Ex ſola culpa Theologica mortali, ni-
ſi obligatus fueris damnum impedire ex con-
tractu, vel quaſi contractu, aut ex alterius da-
mno facus ſis ditior; unde non ſufficit culpa
tantùm juridica commiſſa ex inculpabili inad-
vertentia: quare ob homicidium v. g. caſua-
le in cunſcientia ad nullam teneris reſtitutionem.
Dixi, in conſcientia, & ùt alii addunt, ſecun-
dum jus naturæ & ante judicis ſententiam: quia ob-
ligari potes ex ſpeciali lege poſitiva. Finis
autem ejusmodi legum eſt ſtimulare civium-
cautelam in damnis fortuitis præcavendis:
& quia leges hæ pœnales ſunt, non ante, ſed
poſt judicis ſententiam obligant.

O, 70. Quotuplex eſt culpa?
Reſp. Duplex: Theologica & juridica. Pri-
ma eſt peccatum mortale velveniale. Secun-
da eſt omiſſio diligentiæ ad impediendum da-
mnum proximi requiſitæ.

D. 71. Quotuplex eſt culpa?
Reſp. Eſt triplex: Lata, levis, leviſſima. Pri-
ma eſt omiſſio diligentiæ, quam viri circum-
ſpecti in re propria paſſim adhibent, v. g.
dum quis pallium ſibi commodatum relinquit
in loco publico. Secunda eſt omiſſio diligen-
tiæ, quam ſolent adhibere viri circumſpectio-

zes in re propria, v. g. dum quis pallium
lu

00
lhoßto
loene

1
tiotu
dics
fugi,
,Th
ereli

A;,

VI.
—

ans ni

mortal
—h
re ex 4
ltering⸗
dbiliin.
. 9 l
itutionet
int, ſ4n
qia
civiun
endis
te, ſed

Cilar.

15

De Reſtitutione. 201

lud relinquit in ſuo cubiculo, ſed oſtium non
claudit. Tertia eſt omiſſio diligentiæ, quam-
circumſpectiſſimi adhibere ſolent, v. g. ſi hoc
pallium in cubiculo ſuo reliquit, oſtium clau-
ſir, ſed ſeram non tentavit, utrum clauſa es-
ſet.

Alii admittentes hanc culpæ diſtinctionem,
culpam latam bene diſtinguunt rurſus in latio-
rem & latiſſimam, Culpa latior, eſt dolus præ-
ſumptus vel apparens. Latiſima eſt dolus-
apertus. Dolus autem eſt quævis calliditas,
fallacia & machinatio ordinata ad decipien-
dum. Calliditas, proptiè fit tacendo. Fallacis
ſt mentiendo. Machinatio arte verborum.

QD., 12. Quotuplex ſe contractus, ob gquese

aliquis ad reſtitutionem tenetur?

Reſp. Eſt triplex: Primus cedit in utilitatem
ſolius recipientis, ùt in mutuo & commoda-
to- Secundus in utilitatem ſolius dantis, uti in
depoſito. Tertius in utilitatem utriusque, ùt
in locato.

OQ. 73. Quid eſt quaſi contractus?

Reſp. Eſt quantùm ad præſens alienorum ne-
gotiorum executio, v. g. cura, tutela, officium
Judicis, advocati, procuratoris, medici, chy-
rurgi, magiſtratús, confeſſarii, concionato-
ris, Theologi, architecti, &c. in quibus in-
tercedit contractus ſaltem tacitus.

NS D. 14.

202 Tradl. VIII. Exam. VI.

Z. 14. QBualiter ex contractu quis tenetur
ad reſtitutionem?

Reſp. I. Ex contractu cedente in utilitatem
ſolius aceipientis, ùt in commodato, tenetur
quis ad reſtitutionem etiam ex culpa leviſſima,
non tamen in caſu fortuito, niſi transferatur
dominium rei, uùt in mutuo.
Ratio 1I. p. quia æquitas poſtulat, ut in cu-
ſtodia rei alienæ, quâ præciſé in tuam uteris
utilitatem, maximam impendas diligentiam,
ne domino pereat.
Ratio 2, p. quia quævis res dum perit, do-
mino ſuo perit. Si tamen adſit culpa vel pa-
Gum, teneris ad reſtitutionem.
Ratio 3. p. Quia res perit domino ſuo,
dum ſubitò perit; ſed in hoc caſu alter v. g.
mutuatarius ſtatim efficitur dominus rei: quia
per mutuum trânsfertur dominium. Ergo.
Reſp. 2. Ex contractu cedente in utilitatem
ſolius dantis, ùt in depoſito, tenetur quis-
de dolo & culpa lata; niſi v. g. depoſitarius
ſeipſum obtuliſſet, vel acciperet mercedem de
induſtria. Quia in eo caſu accipienti nulla-
fit gratia vel urilitas: ergo non debet grava-
ri ad majorem diligentiam, quàm homines
paſſim in cuſtodia rei propriæ ſolent adhibe-
TSe

Reſp. 3. Ex contraétu cedente in utilitatem

utriusque tenetur quis ex culpa lata & levi,
non tamen de leviſſima, nec in caſu fortuito.
£qu-

eonne
dem, in
ele,
tunen Gin
cocnue
ſchntonn

C⸗ u
Needi
Dkentian
ra tui
auodhanr
tem en
tlicen.
il credn
ontane
onum,
l ven
nid er
nit
les

Nuir ne

11 Utilitie
t0, tehe
9 eyiſſin
ransteran

t, ut ina

amn Utet⸗
lgentian,

erit, o.
pel Pt.

o ſoo,
t Ve g
rqui
tgo.
ilitacen
r qui⸗
ſitarin
cemd⸗
Nulle
gnr.
mlneß

Cnie

De Reſtitutione. 203

Æ quum enim eſt, ut quis in cuſtodia rei præ-
cisè in ſuam utilitatem conceſſæ diligentem
impendat curam, non tamen tenctur ad dili-
gentiſſimam, quia non ille ſolus, ſed & do-
minus commodum reportat.

Q 75. Qualiter quis tenetur ex quaſi

contractu?

Reſp. Si quis aliquid ex officio faciat in al-
terius commodum, non tamen accipiat mer-
cedem, tenetur ex dolo & culpa lata: quia
non pro ſuo, ſed alterius bono laborat; ſi
tamen officium illud quæſiviſſet, vel mercede
conductus fuiſſet, tunc teneretur cx culpa le-
vi ob rationem oppoſitam.

Q. 76. Qa ſunt cauſæ excuſantes 4 reſtitu-
tione in boms fortunæg? =WS
Reſp. Prima eſt impotentia phyſica. 2. Im-
potentia moralis; unde non teneris cum ja-
Gura tui ſtatůús juſtè acquiſiti reſtituere, ſed
ſecundùm rectam rationem. 3. Neceſſitas ex-
trema, etiamſi creditor in eadem neceſſitate
exiſtat. 4. Neceſſitas gravis ſui vel ſuorum,
niſi creditor in pari neceſſitate exiſteret. §.
Spontanea creditoris remiſſio. 6. Ceſſio bo-
norum, quæ à Legiſtis vocatur flebile & miſe-
rabile remedium, à jure inventum, quò debitor
nimiò ære alienô gravatus bona ſua cedit, ſeu
relinquit creditoribus dividenda; qui tamen
ſi poſtea ad pinguiorem fortunam deveniat,
ma-

204 Tradt. VI. Exam. VI.

manet in conſcientia obligatus reſtituere. 7.
Conpenſatio, quæ dupliciter fieri poteſt: Pri-
mô ut ſi debitor & creditor ſibi invicem de-
beant, & debitum debitô compenſent, voca-
tuùrque à Jurifſtis debit: & crediti inter ſe contribu-
tio, ad cujus juſtitiam requiritur, quòd debi-
ta ſint æquè liquida & ejusdem rationis, &
quòd accedat mutuus utriusque conſenſus“
Item requiritur, ne inde lædatur bonum Rei-
publicæ, ne violetur depoſitum, vel commo-
datum, & ne res ſit aliena ex furto debita.
Secundè poteſt fieri compenſatio occulta ſic,
ut creditor inſciò debitore ex ejus bonis tan-
tum ſurripiat, quantum ei debetur. Ad cujus
juſtitiam requiritur. Imô. Ut fiat ſinè ſcanda-
lo. 2dô. Et ſinè ulteriori damno debitoris,
temporali nimirum, ne adhuc ſemel ſolvat ipſe,
aut heredes: & ſpirituali, ne putet ſe non-
dum ſolviſſe. Unde cautè monendus eſt eum
à debito eſſe imunem. 3tiò. Ut fiat ſinè dam-
no vel periculo tertii, v. g. illius, qui habet
jus prælationis in bonis debitoris; & ne ha-
beatur aliqua ſuſpicio furti. 4t6. Ut debitum
ſit liquidum & certum, & ſit ex juſtitia, non
veròô ex gratitudine tantùm, vel debito anti-
dorali. Stò. Ut, quod ſubripitur, non ſit de-
poſitum vel commodatum, ſed ſit proprium-.
ipi debitori. étò. Nec ſit diverſæ rationis
ſeu ſpeciei à debito, in eo ſenſu, quòê antè
de compenſatione priori dictum eſt. Octava
cauſa exculans eſt ſolutio creditori creditoris
fa⸗

lſe, N
oonpee

Rſtet kent

Ndn,
um lo!
Bituenen
eeptih
1 C⸗
e ,
lem 6
inen

y.
potelt⸗
lnvicen
lent,
er ſt lo
od

tnioniz,

conſenſe⸗

bonum N
elconn
o gebite
culea le
onis tn
40 ci
ſcandi.
lrorise
at iple
ſe non⸗
eſt enn
inedin
ui hube
A neh
Gebian
ta
iton.

De Reſtitstione. 205

facta. 9. Aufctoritas juris vel judicis rem-
eſſe uſucaptam vel præſcriptam, aut aliàs non
ſolvendam judicantis. IO. Interitus rei de-
bitæ per caſum fortuitum. II. Ingreſſus Re-
ligionis.
Ex dictis reſolvuntur ſequentes caſus:
1. Si quis agrum alienum undecim annis-
bonàâ fide poſſederit, decimô anné́ complet
inter præſentes præſcripſit eum, ſicut & no-
vennii fructus; decimi anni fructus, utpote
ante præſcriptionem completam perceptos re-
fundere obligor, quia non dum ſunt mei,
ſunt quidem in præſcribendo, ſed ſecundùm
Canones nondum praſcripſi. c. veniens. de præ-
ſeript. fructus anni undecimi ſunt mei, quia.
ager eſt meus. .

2. Si quis per novennium poſſedit agrum,
per triennium bonàâ fide, per triennium du-
biâ fide, per triennium malâ fide: primé trien-
niò completéê præſcripſit fructus, & agrum-
cogitur reſtituere. In ſecundo triennio ipſi
incumbit inquirere dominum ad dubium tol-
lendum, quod ſuppono fuiſſe dubium poſiti-
vum. In tertio triennio tenetur ad agrum.,
reſtituendum in optimo ſtatu cum fruétibus-
perceptis & percipiendis.
3. Qui furatur v. g. equam valentem pro
nune 20. Imperialibus, poſt annum verò ven-=
dit eam 60. Imperialibus, tenebitur vel ad
reſtituendam equam, vel ad reddendos 60.
Im-

„

206 Tract. VIII. Exam. VI.

Impnriales: quia iſti é6o. Imperiales ſunt in-
crementum rei propriæ domino. Qui ſtf ni-
hil reſtituat, tenetur emptor, qui bonâ fide,
equam emit, reſciens eam eſſe furtô ablatam,
ad reſtitutionem illius: quia eſt res non ſua.
Quòd ſi equa illa pariat hinnulum, erit domi-
ni equæ: quia quælibet res fructificat ſuo do-
mino.
4. Qui bonâ fide poſſidens rem alienam-
eam voluntariè deſtruit, ad nihil tenetur: quia
in nullo factus eſt ditior.
5. Invitatus bonâ ſide ad hauſtum generoſi
vini, quod poſtea advertit eſſe furtò ſublatum,
ad nihil tenetur, ſi nihil ſolebat bibere; cæ-⸗
terùm ſi ſolebat bibere, & ſuo pepercerit-,
debet reſtituere, in quantùm factus eſt ditior,
quia id, in quo factus eſt ditior, ſuccedit in
locum rei alienæ.
6. Si quis bonâ fide invitetur ad prandium,
& eò ſumptô noſcat furtò eſſe ablatum, obli-⸗
gatur ad expenſas, quas domi feciſſet, licèt
etiam in prandio furtivo duplé plus conſum-
pfſiſſet, quia in tantùm pepercit ſuis, & factus
eſt ditior; ſi prandium fuerit minùs pingue,
quàâàm ubi ſe lautiùs tractâſſet, obligatur ad
æquivalens rei conſumptæ. Si domi equidem
ſolvere debuiſſet, v. g. quia eſt commenlſalis,
ad nihil tenetur: quia in nullo factus eſt di-
tior.

7. Qui adit pinguem bæreditatem bonàâ fi-

dea

Uior⸗
Cbe
ſed eli,
in dnecn
Nl

ton, dn
i.
9 K
N, kann
nort
fonisdlis
Gline
Aering i
ſenialite
10. 81
ndtta
t eſe
adhr

N,

—
ialesi

Qil
bonit,
1 abee
5 non l
erit don
eat ſo

n Alienn
nentt

1 geneni
ſublann
ere; cᷣ
rcerit
ditior,
cedit i

tandin
m, ol.
et, I
conbn.
& luan
Piner,
gann il
eglin
menllg
Ad.

f⸗
len

De Reſtitutione. 207

de, vi cujus ſtatum ſuum mutat, & expoſit
intelligit ſe non eſſe verum hæredem, diligen-
ter inquirere debet, an bona ſua perſiſtant in-
eodem ſtatu, in quo fuiſſent ſeclusâ hæredita-
te, ſi meliorata ſint, tenetur iſtam meliora-
tionem reſtituere, in quantùm factus eſt di-
tior: ſi ob exceſſivam ſtatus mutationem ſint
deteriorata, ad nihil tenetur, quia non eſt fa-
Gtus ditior.
8. Qui bonâ fide colit agrum proprium-
alienò equò, equum reſtituet, & in quan-
tùm parcendo ſuis factus eſt ditior. Colens
malàâ fide equos in optimo ſtatu reſtituet, &
damnum per eorum detentionem cauſatum,
ſive id, quod dominus lucrari potuiſſet, com-
penſabit. Si autem colat agrum alienum equis
propriis malâ fide, obligatur ad reſtituendum
agrum in optimo ſtatu cum omni meliora-
tione, cum fructibus perceptis & percipien-
dis.
9. Si plures decerpant uvas ex conventio-
ne, ut tandem vinea deſtruatur, quilibet pec-
cat mortaliter, & ſibi imponit onus reſtitu-
tionis aliis deficientibus in ſolidum: quia ſin-
guli in totum damnum influunt; ſi verò unus
alterius furti inſcius fuerit, quilibet peccat,
venialiter, & tenetur pro rata.
10. Si v. g. Petrus mandet occidi Pauium,
mandatarius autem occidat joannem, quem-
putat eſſe Paulum, in hoc caſu Petrus equi-

dem adſtringitux ad compenſationem damno-

rum:;

20⁸ Tradl. VIII. Exam. PI.

rum; ſecus, ſi mandatarius joannem bene-
noverit: tunc enim mandans nec eſt caula-
phyſica, nec moralis, unde tune tenetur man-
datarius damna recompenlſare.
II. Si Petrus vult auferre Paulo 100. Im-
periales, ego autem fuadeg, ut auferat 50.
ad nihil obligor, quia utiliter ago negotium-
domini,. Si autem ſuadeo, ut 5o. à Paulon
& 5o. à Cajo auferat, tunc damnum illatum
Cajo per ablationem 5o. Imperialium obligor
reſarcire: quia conſilium meum non in totum.
ſed in mediam partém influit. Quòd ſi Pe-
trus velit futari ab indeterminato, & tu con-
ſulis, ut furetur joanni, deficiente Petròô te-
neris damnum Joanni illatum reſarcire, ut-
pote cujus es cauſa.

12. Ancilla vadens ad forum non poteſt ali-
quid etiam modicum ſibi de pecunia retineres
neque calceis impendere, qui multùm terun-
tur; ſed quod reſervat, in commodum do-
mini reſtituendum eſt. Neque poteſt ob ſti-
pendium minùs tenue clàm recompenſare: ſi=
bi enim imputet, quòd taliter contraxerit-as
cùm ei liberum eſſet plus exigere, vel alium-
dominum inquirere. Si verò dominus mi⸗
nůs dare vellet annò elapsô, quàâm conven-
tum eſſet, occulta compenſatio erit licita.

13. Qui furatur Imperialem, quem impo-
nit Lotteriæ, & lucratur centum, tenetur ſo-

lum reſtituere Imperialem ablatum; alios cen-
tum:;

Uin kugen
Ntt, Nein
Aluen oce
enortrir
ethals non
mieſto⸗
nprebi
Rde,
16, K1
emin
Kloo

Vl.

—

tenetur

ankere

nevotit

num ille⸗
ium obl
nin tor
od 1
è tucen
Petrò t
ie,

telta
retinen
um temn.⸗
dum
nſate l
tarett
l an
ints⸗
conſer
lc
1 o⸗
cen⸗
n,

—
annem de
lec eſt l

De Reſtitutione. 209

tum, quos lueratus eſt, retinere poteſt, quia
de hoc, quod ſorti adſcribitur, nihil reſti-
tuendum eſt.

14. Si Cajus mandet Titium percuti cum
proteſtatione „ne eum mutilet vel occidat„
mandatarius autem limites mandati excedat,
& occidat, tunc diſtinguendum eſt: ſi enim-
Cajus mandet levem percuſſionem, Cajus non
tenetur ad damna ſecuta: quis mandatarius
exceſſit limites mandantis exceſſu facilè & mo-
raliter ſeparabili, cùm in ejus poteſtate fue-
rib finem mandati ſervare. Dicaſt. Karchne-„
& alii. Secus eſt, ſi gravem demander: quia
mors ſecuta in morali æſtimatione ſe habet,
per modum unius cum demandata percuſſio-
ne gravi, & faeilé cogitari debuit ac potuit
in gratiam ſui hoc evenire potuiſſe. c. Is qui
mandat. in 6. Karchne & alii.

15. Si Sacriſta deprehendat furem in Eccle-
ſia in flagranti, & accepté ligone eum per-
cutiat, vicini autem hoc videntes adjuvent,
& furem occidant, tunc Sacriſta irregularita-
tem incurrit, ſi ejus percuſſio fuit lethalis; ſi
lethalis non fuit, præbuit tamen occaſionem
homicidio, irregularitatem non evadit; ſi
non præbuit, immunis erit. c. Significaſti. de-
bomicidie.
16. Si Titius mandet ſervitoribns ſuis, ut
Joannem interficiant, quod illi faciunt, & in-

ſuper 100, aurcos apud Joannem inventos fu-
ran⸗

210 Tradt. VIII. Exam. PFI.

rantur, Titius non tenetur reſtituere, ſi es
intentione homicidium non præcepit, ut ta-
les pecuniæ furté aceiperentur: quia furtum
illud non fuit à Titio volitum, non directè &
in ſe, ut patet, nec in cauſa, quia homici-
dium illud non eſt ex ſe ordinatum ad tale-
furtum, nec habent hæc duo delicta inter ſe-
neceſſariam connexionem, ita ut unum de-
endeat ab alio, velut effectus à cauſa, à
diverſis autem non fit illatio. L. Papinianus Fe
de minor. &c. ad audientiam de decimis.

17. Cùm ſtatuto civitatis prohibitum ſit.,,
ne quis ſericum, vel aliud ſimile mercium ge-
nus extra Civitatis confinium deferat ſub pœ-
na bis mille aureorum Fiſco applicandorum,
Titius autem defertur ad Judicem de ejusmo-
di crimine, ob quod in carcerem conjectus-
adducit duos falſos teſtes, qui jure jurandò
aſfirmant tales merces non fuiſſe ex earum-
genere, quæ erant prohibitæ, & ſic defrau-
dant Fiſcum: hi teſtes ultra peccatum morta=⸗
le non ſunt obnoxii reſtitutioni Fiſco facien-
dæ. Ratio: quia Fiſcus non habebat jus ali=
quod in bonis illis, cùm pœna non debeatur
in conſeientia ante condemnationem, ut do⸗=
cet D. Th. 2. 2. q. 62. 2. 32

18. Sciens lege eſſe prohibitum, ne quis &
civitate extrahat frumentum vel merces talis
generis ſub pœna amiſſionis earundem, ta-
men claneulùm tales merces vendendas extra-

hit

eeſte Un

Gd l

pigztun
Intnbin
ſe tuiokn
& anl
ſucfuen
les e
tundim 10
un 896
ttionen,
len Co
un n
o N
ine, 4

ſanl

.
—
—
gitete

depit,
bia in
n dins
nia hon
m 4d t
in inter
bpu
1carlt,
inin

tomn ſ
rciumg
ſubpe
Gorun
jusmo⸗
njenr
lurand
earun
, deſta.

1 Mots

De Reſtitutione. 211

hit ſinè ſolutione gabellæ & cæterorum peda-
giorum, nec peccat mortaliter, nec tenetux
ad reſtitutionem. Ratio: quia in his gabel-
lis conſuetudo interpretatur animum legisla-
toris, ipſi autem Principes ſciunt homines-
conſucviſſe illas defraudare, nec ſibi à Con-
feſſoribus heri ſcrupulum de reſtitutione, cùm
omnes ferè gabellæ quo ad quantitatem &
qualitatem ſint dubiæ dari juſtè. Sylv. ver?é
Fabella 3. D. 714, in illa quæſlione, qualiter circa hu=
Juſmodi ſe debeant habere Confeſores. Et Armilla-
verbò gabella num., 18. idipſum ferme his ver-
bis aſſerit: Quando gabellæ ſunt dubiæ, an-
ſint juſtæ, ſicut communiter hodie ſunt; Con-
feſſores non debent eogere pœnitentes ad re-
ſtitutionem: quia exponerent ſe pericule ſur-
ripiendi à pœnitente, quod ſuum eſt.
Hüujus tamen oppoſitum docet P. Wigandt
Tract. 6. Exam, 5. num. 80. dicens ſententiam
eſſe tutiorem & probabiliorem apud Thomi-
ſtas & multos extraneos, quòd leges juſtæ
tributorum, & vectigalium non ſint purè pœ-
nales, ſed obligent in foro conſcientiæ, non-
tantùm ad ſolvendum, ſed etiam ad non ſo-
lutum & defraudatum reſtituendum: & dat=
rationem, quia obediendum eſt juſtis legibus.
Idem docet, ſi de juſtitis gabellæ aut vecti-
galium dubitetur, innixus illi generali princi-
pio: In dubiis præſumendum eſt pro Principe ſeu Su-
periore,; à quo ſi ſemel, ait ille, recedatur-,
ruet tota boni Regiminis ratio.
◻2 19.

212 Tracz. IX. Exam. I.

19. Fingens ſe pauperem vel captivum apud
Turcas, & colligens eleemoſynas, diſtribuere-
debet inter alios pauperes: dantium enim-
erat intentio ſublevare proximi miſeriam-,
quam non ſublevant in acceptante, cùm non
indigeat, ſecus eſſet, ſi miſeria ſublevanda-
immineret; quod enim in proximo eſt, re-
putatur præſens.

CIRCA

TRACTATUM MN.
De vitiis Juſtitieæ oppoſitis, nimi-
rum de acceptione perſonarum, ho-

micidio, furto, injuſtitia Judicis, ac=
cuſatoris, teſtis, advocati.

Ex Exam. I.
Dè acceptione Perſonarum.
D. 1. Quid eſt acceptio perſonarum, &
quale percatum?
Reß. Acceptio perſonarum eſi vitiam, quò
id, quod ex debito juſtitiæ conferendum eſt
uni perſonæ, confertur alteri, non propter-
ejus meritum ad rem, quæ confertur, ſed
ob conditionem ejus, quæ non congruit ad
ipſam rem: ut ſi quis beneficium, officium-,
Parochiam, &c. conferat uni, quia eſt ami-

cus, dives, conſanguineus, &c. quæ nihil fa-
siunt

aodurum
lone
forae
Gilß/

lim
en
Epre
geteumä⸗
in antl
oe, g
leleſcis
Dn.
llceeti
mnſun

6.
i 1.

4 Mi⸗
ed

.

—
diine
dilhrbhe
iſerinm.
cNN
bleyene
0 l,

I.
nimi
1o..

De vitiGiz Juſtitiæ oppeſitis. 213
ciunt ad eſſe dignum officí. Eſt ex genere-
ſuo pecestum mortale: quia graviter repu-
gnat juſtitis, bono communi, & charitati
proximi.
Ex quo ſequitur, quòd collator Beneſicio-
rum Eccleſiaſticorum curatorum, aut digni-
tatum ſub mortali teneatr ea conferre, vel
votum ſuum dare digniori: quia collator vel
elector non poteſt ſinè gravi vitio acceptionis
perſonarum pro cauſa accipere conditionem
perſonæ, quæ nihil facit ad negotium.
Porrò Beneficium Eccleſiaſticum definitur,
quòd ſit Jus perpetuum recipiendi reditus ex bonis
Eecleſiæ ratione ſpiritualis offcii Eccleſiaſtics auéctoritats
conſtitutum.
Dixi autem I. curatorum: quia non videtuf
eſſe per ſe mortale, ſi conferatur ſimplex be-
neficium alicui digno prætermiſſis dignioribus,
t patet ex praxi Prælatorum, eriam ipſiug
Papæ, qui parùm cogitantes de dignioribus*
beneficia ſimplicia conferunt dignis.
Dixi 2. ſub mortali, id eſt in foro poli &
conſcientiæ: nam in foro fori ſtat electio di-
gni juxta S. Th. 2.2. q. 63 4 a. 2. ad 3.

D. 2. Duis cenfendus indignus, dignus,

& dignior in hac materia

Reſßß. z. Indignus cenfetur, cui aliqua-
aut plures qualitates jure ad miniſterium re-
quiſitæ deſunt; dignus è contra Beneſiciò eſt
◻ ille,

214 Tradl, IF. Exam. Y.

Ille, cui nulla qualitas à Fundatore; jure aut
ſtatuto ſpeciali poſtulata defictir.
KReſp. 2. Dupliciter unus poteſt æſtimari al-
terâ dignior, Trimò abſolutè, fimpliciter &
ſecundùm ſe, & ſic ille dicitur dignior, qui
abundat majoribus donis gratiæ & ſanctitatis,
Secundè comparativè ad bonum commune, id
eſt, qui plus habet de gratiis, donis ac ſub.
Kidiis, quæ ad talem ſtatum vel officium debi⸗
Ec exequendum faciunt. Contingit enim.,
quandoque, quéd ille, qui eſt minus ſanctus
& minùs ſciens, poſſit magis conterre ad pa-
mum commune.

L. 3: Peccxtum acceptionis perſonarum poe
teſine committi in judiciis

Reſpe Affirmativè: Quia Judex ad æqqualita-
dem Juſtitiæ reducit ca, quæ poſſunt facere⸗
oppoſitam inæqualitatem: acceptio erſona-
Tum autem habet quandam inæqualitatem-,
inquantùm uni perſonæ præter ſuam prapor⸗
tionem aliquid aetribuitur.
Porrò ad evitandam perſonarum acceptio-
nem Collator ſæcularium officiorum pariter
tenetur præferre digniorem, reſpiciendo meri-
ta, non perſonas: hæc enim officia ſunt bo-
na communia reip. fæcularis: ergo diſtribuen-
da ſunt juxta modum juſtitiæ diſtributivæ,
quæ reſpicit merita perſonatum.

Ex

unin.
4 e N
H guun
1 geemi
lique,t

4lt,
ſehent,.

1
L

Mei oo
Vutitne
ſenln
ii
dr, Ce
Arod
lerl,
Phemi
Cnfue
eriei
ſeri,
enn

—

—
e, ue

eſtinene
bblichte
nior
Anclien
wune,
a
lun
t ent
ſng
ad e

Gallt⸗
acele
erlon⸗
ten.
roho,

Eepte⸗
DWel⸗
Ntbo⸗
eer⸗
ſe⸗

De vitiis Juſtitiæz oppoſitis. 215
Ex Exwam., II.

De homicidio.
DQ., 1. Duid eft homicidium?

Reßp. Eſt injuſta hominis occiſio. Eſtque-
triplex: ſcilicet homicidium ſimplex, aſaſinium,
& proditorium. Homicidium ſimplex eſt, quod
ſt ſinè mereede, præviã tamen rixàâ, Alſſa ſi-
nium, quando quis mercede condudus, ſive
pro pecunia hominem oecidit. Proditorium
denique, eùm quis nullâ præviâ rixâ vel ran-
core, ſed potiùs ſimulatâ amicitiâ occidit-,
venenò, vel à tergo, vel aliàs nihil tale me-
tuentem.

Q. 2. Qui gaudent jure Aßli, ſeu immuni-
tate Ecsleſiaſtica?
Reſp. 1. Præter excipiendos in . 2. omnes
Rei quorumcunque criminum, gaudent im-
munitate, v. g. fures, ſacrilegi, perjuri, ſu-
ſpenſi, interdicti, excommunicati, monoma-
chi, id eſt, occidentes in duello, homici-
dæ, Clericorum occiſores, Parricidæ, ſeclu-
Sâ proditione vel aſſaſiniò. Sodomitæ, adul-
teri, Monialium defloratores, raptores, bla-
ſphemi, Simoniaci, Religioſi, Apoſtatæ, ſi
confugiant ad Eccleſiam alterius Religionis;
Clerici, ſi quid commiſerint, ob quod tor-
queri, degradari, &c. deberent. Item Judæi
& Gentiles ſeu Pagani.

4 Keß. 2e

216 Tradt. IX. Exam. II.

Reſp. z. Excipiuntur Aſſaſinus, hæreticug
in cauſa hæreſis, occidens vel mutilator in-
Eceleſia vel prope Eceleſiam cum ſpe immu-
nitatis. Homicida proditorius effectu ſecu-
t6. Aſſaſinus. Reus criminis læſæ Majeſtatis. Pu⸗
blici latrones. Pyratæ, & qui incolunt caſtra.
& quibus erumpunt;, ac vicinos aut peregri=
nantes damniſicant. Item nocturni agrorum
depopulatores.

OQ. 3. Eicetne occidere innocentem?

Reſp. In nullo caſu directè & per ſe id lices
absque ſpeciali Dei revelatione ſeu juſſu: quia
nemo directe & per ſe poteſt auferre vitam-,
niſi qui haber dominium vitæ; ſolus autem-
Deus habet dominium vitæz hominis-.
Dixi, dizectò & per ſe: quia indirectè & per
accidens occidere innocentem non eſt pecca-
tum, quâ ratione Reſp. licitè exponit pro ſua
defenſione vitam civium; quin & in-
caſu poſito innocens tanquam pars (quæ eſt
propter totum) ſpontè ſe offerre tenetur-
pro bono communi, ut à tanto malo liberet
communitatem, quod ſi non faciat, poteſt
id Reſp. ei præcipere, ſi præcepto non obe-
diat, jam fit nocens, & tunc ut talis poteſt
tradi tyranno.

O. 4. Licetne per medicinam vel ali« medis
precurare abortum?

Reſp. z. Procurare abortum fetüs non ani-
ma⸗-

—,—

1

.

—

—

ſpe im
feahne
elatie
nt cal
1 Peren
1grot

lep!
eig li
.
I: gui
iam.
tem.

.
.

hanid
utilator

De vitiis Juſtitiæ oppofttis. 217
mati, etſi homicidium perfectum non ſit, eſt
tamen quaſi tale & peccatum mortale. Pro-
curatio autem abortús fœtůs animati effecu
ſecutõ præter peccatum mortale homicidii
inducit excommunicationem & irregularita-
tem. Dicaſt. Filliucius, Benac. apud Sbager. Fœtus
autem præſumitur animatus poſt 40,. dies, quia
natura ſemper ſupponit pro maſculo, qui
quadrageſimõ die animatur; fœmella veroô
die ſexageſimô juxta quosdam medicos, die
octogeſimò juxta Ariſtotelem.
Reſp. 2. Licet ſumere medicinam, quæ di-
recté & ex natura ſua tendit ad ſanitatem
matris, & non ad expulſionem ſœtus, ſi ali⸗
ter ſanitas obtineri non poſſit, ſaltem ſi fes-
tus nondum ſit animatus. Idem licet, etſi
fœtus eſſet animatus, ſi de matris ſanitate
jam eſſet deſperatum, & eâ non ſanatâ pro-
les prodire non poſſet. Ratio primi eſt; quia
abortus ſequitur per accidens. Ratio ſecun-
di eſt: quia medicina eſſet favorabilis matri
& proli: nam matre ſanatâ poſſet prodire
proles & ſupervivere.

D. Fe Eicetne bomini privato occidere inju-
ſts invadentem?
Refßß. 1. Licet in ipſo actu aggreſſionis cum
moderamine inculpatæ tutelæ ad ſuæ vitæ de-
fenſionem, non autem alterius ocelſionem-
intendendo: quia vim vi repellere licet.
Dixi: sum maderamine inculpatæ tutele; hec
△ 5 eſt.

218 Tradl. M. Exam. II.

eſt, ut quis non faciat plus, quàâm ſit opus-
ad evadendum malum intentatam, ut ſi hoc
poſſie evadere, invaſorem vulnerando, non
licet eum occidere. Item ſi invaſor ſit iner-
mis, non debet eum aggredi armatus, niſi
invaſor ex ſe ſit fortior, vel æqnè fortis.
Rc. 2. Eadem reſolutio eſt intelligenda,
etſi quis dederit cauſam invaſioni: quia tune
non perdidit jus ſe defendendi contra inva-
ſorem authoritate publicâ carentem.
Reſp. 3. Eadem facultas occidendi permitti-
tur etiam ad defendenda bona temporalia-,
dummodò magni ſint momenti: quia hæc
ſunt inſtrumenta ad virtutem, & neceſſaria ad
vitæ conſervationem: ſi igitur licet pro defen-
ſione vitæ invaſorem occidere, licebit etiam
pro horum defenſione.
Reß. 2, Idem dicendum de invaſore pudi-
citiæ, famæ, & honoris: quod probat ratie
data pro defenſione bonorum temporalium-
illa enim ſuut bona ſuperioris ordinis.

Ex Exwam. III.
De Furto.

O. 1. Quid eſt ſurtum!
Reſp. Eſt acceptio rei alienæ occulta & frauguleuts
ſeu invitò dominé.
Qy 2. Quid eft Rapina?

Reſp. Eſt æceptio rei aliene per violentiam, id .
0-

N

e en

ts
caunw
Pend u
Uius die
ecin
tom.
ten i
ſeriz
gigel

.

ino
en

—
,„. —

1, u
ando,
or ſti⸗
matus,
orti⸗
ligene.
ia i
Ulra inn

.

permi
porali⸗
ia le
Natis
elen.
tetiam

e pd⸗
ui
Alim

*

ltl

De vitiie Juſtitiæ oppofitis. 219
dominéô vidente & rem ſuam ſervare volente.
Hæc ſicut & furtum eſt ex genere ſuo pecca-
tum mortale: quia contrariatur juſtitiæ. Gra-
vior tamen eſt rapina, quàm furtum: quia-
in illa dominus magis eſt involuntarius.
Ad rapinam reducitur primòô: ſi quis alte-
rum cçogat ad ineundum inæqualem contra-
Gtum. 2. Si quis faciat injuſtas exactiones
tributorum. 3. Si latro quid extorqueat me-
tu mortis intentat́. 4. Si teloniarius titulò
vectigalis plus extorqueat:; quàâm debetur,
Idem eſt de aliis miniſtris, ſi quid petant,
quod ex metu non audet quis eis denegare.

D 3. AQusnam eſt materia gravis furti?

Reſp. Varia ſuper hoc eſſe DD. placita, ple-
rique tamen in eo conveniunt;, quòd ad pec-
catum mortale fufficiat illa quantitas, quæ at-
Kentâ qualitate perſonæ requiritur ad victum-
unius diei pro tali perſona. Uti eſt florenus,
vel medius imperialis reſpectu communiter di-
vitum. Viginti crucigeri reſpectu artificis, de=
cem reſpectu pauperis. Si tamen à Rege fu-
reris duos aut tres aureos, peccas mortaliter,
quia eſt materia de ſe ſat gravis.

Da, . An 6 quomoda peccatur per furta
minuta ?
Reß. I. Qui committit furta minuta cum-
animo per ea diteſeendi, ſeu notabilem quan-
titatem auferendi, in quovis furti peccato pec-
Cat

220 Trabkt. LX. Exam, III.

cat mortaliter eôdem moraliter continuatò
peecatòô: quia actus externus imperatus ma-
litiam ſuam habet ab interno imperante; hice
auxem in eo caſu eſt mortaliter peceaminoſus.
Reſp. 2. Probabilior eſt ſententia Thomiſti-
ca; quòd qui ſinè dicta intentione, ſed ſolùm
occaſionaliter plura furta minuta committit,
ſucceſſivè tamen notabilem quantitatem acci⸗
pit, mortaliter peccat, non quôeunque actu,
ſed illé, quò cum furtorum præteritorum ad-
vertentia complet materiam gravem, five fu⸗
retur ab uno, ſivè à diverſis. Et toties, quo-=
ties materiam pro mortali ſufficientem de no-
vo complet: quia ratione materiæ gravis fit
injuria proximo vel communirati.
Reſp. 3. Si dictus fur ante ultimũ furtũ mate-
riæ gravis completivum ſeriò proponat à furto
deſiſtere, vel reſtituere, & tamen poſtea furetur.
non peccat mortaliter: quia non adeſt moralis
continuatio ob retracationem voluntatis.

Q. 5. Licetne ſurari propter neceſſitatem?
Reſp. Licet furari in extrema neceſſitare,
quia tunce ceſſat rerum appropriatio, utpote
contraria juri naturæ, per quod quilibet po-
teſt & deber ſuæ neceſſitati ſabvenire.
Ex Exam. IV.
De Injuſtitia Judicis.
D. 7. Quid poteſt, GQad quid tenetur Judex

Reſz. I. Judex ſub mortali tenetur judicsre
S=

Geh o
1 e ee
gleceuiu

SClanin

ed
nare cün
lebet
liam,
nte ten
ſconce
n dlo
uce
840

I

—

petaen
derante,
ce. mige
4 Thon
eſed
commit
tatem 4
lngue e
ktorun:
n, Eüet
tiez, N
n den
4 bis ſt

imate.
tbor
uretl,
morel⸗
atii
atg
ſta
bbetp⸗

41

leare

.

—
4 Contin

De vitits Juſtitiæ oppoſitis. 221
ſecundùm probata & allegata; hinc ſi merita
cauſæ ſint æqualia, nequit uni adjudieare rem
quæſtionatam, ſed debet dare decretum com-
poſitionis ſive diæxtæ, quod ſtantibus meritis
inæqualibus ſinè peccato mortali injuſtitiæ da=
Tre nequit. .
Reſp. 2. Judex ſæcularis non poteſt judicare
Clericos, poteſt tamen comprehendere Cleri-
cum jure defenſionis innocentis, vel pacis reip.
eumque detinere, uſque dum propriis Præla=
tis Eccleſiaſticis eum extradat.
Keſp. 3. Licet judici ſententiam mortis ferre
contra eum, quem ſcientiâ privat4â ſcit eſſe in-
nocentem, ſi ſecundùm publica teſtimonia &
allegata probatus eſt nocens, imò ad id tene=
tur, ſi non inveniat viam, quàâ innocentem.
ſalvare poſſit: quia judex eſt perſona publica,
ergo etiam uti debet ſcientiâ public, recla-
mante etiam ſcientiâ privat.

Q. 2. Quid in caſu poſito Judex tenetur
facere, ut liberet innocentem?

Reſp. 1. Officium propter hoc reſignare non
debet: quia formaliter & per ſo nulli facit in-
juriam, ſed utirur jure ſuê.
Reſp. 2. Si ſit judex inferior, ſaltem ex cha-
ritate tenetur cauſam remittere ad ſuperiorem,
vel concedere appellationem ad illum, & co-
ram illo pro innocente teſtem agere. Quòôd
ſi ſit judex ſupremus, & poſſit fieri ſinè ſcan-
dalo & damno reip. tenetur in legibus diſ=

ben⸗

222 Tradt. IX. Exam. IV.
penſare, ut vitam lalvet. Si hæc. omnia nons
juvent, poteſt & tenetur eum condemnare ob

rationem ſuprà datam.

LQ. 3. Liretne Judici acteptare muneræ vel
ſportulas 2

Ante Reſß, nota diſcrimen eſſe inter ſpôttu-
las & munera. Nam primè munera propriè
ſunt, quæ ex intentione dantut, non pro la-
bore, nec ex debito, ſed pro favorabili ſen-
tentia obtinenda vel obtenta, unde & cor-⸗
ruptiones vocantur. Sportulæ ſunt certâ pe=
cuniæ quota per conſuetudinem pofita, ab u-
traque litigantium parte æqualiter ſolvenda-
ex debito, non intuitu ſententiæ, nee ad cor⸗
rumpendum judicem,
Secundò munera ſumi poſſunt largiùs, tanquam
donaria ſeu honoraria ex mera liberalitate-,
vel ex gratitudine data judici vel alteri officia⸗
li, ante vel poſt latam ſententiam. Munera-
ſive in primo, ſive in ſecundo ſenſu dari poſ-
funt in ære, vel in eſculentis, aut poculentise
Hòc not.
Reßp. 1. Munera proptiè ſumpra acceéptare
non licet. Tum quia Inſtitia non eſt venalis
ſeu vendibilis. Tum quia per munera pro-
riè ſumpta tribunalia pervertuntur, juſtitia
ecliminatur, & magna ſeandala generantur-e
Unde peecant graviter dans & recipiens hæe
munera, & accipiens ad reſtitutionem teneture
Reſp. 2. Judex ſive ordinarius ſive Gelegzras

ne lenenin
r n
folon ſon
diein
pbaue
elpwite
ennthil
Gendtumv
Udebrſemd
ns boni
ſenae

D.

1
lſten

N.

HH
Ec oti
Ndlennn

Mbnrere

hter o
etn pror
not pro
Orabil,
de
t cert 4
fta, db
vorene
ad

taüquar
Wirae
iofſc
Muhet
Garipn⸗
oculen

Acet
ell feul
henn

ekun,

De vitiis Juſtitiæ oppoſitis. 223
ſportulas exigere non poteſt: quia habet ſuffi-
cientem ſuſtentationem ex beneficio; vel ſala-
rium à Principe aut Communitate, Hoc ta.-
men intelligendum eſt de Jjure Canonico: nam
judex delegatus poteſt moderatas ſportulas-
accipere (ſi ſumma, pro qua litigatur, excedat
centum aureos) prout fert laudabilis loci
conſuetudo.
Reſp. 3:. Acceptare munera in ſecundo ſeniu
tanquam donaria vel honoraria ſpontè obla-
ta ante ſententiam periculoſum eſt & ſcanda-
loſum, ſi ſint notabilis quantitatis: quia ſub-
eſt periculum ſubverſionis juſtitiæ, ne animus
Judicis ad injuſtitiam flectatur.
Reſp. 4. Eſculenta & poculenta ſinè ulla ex-
adione à partibus oblata, præſertim modica,
nimirum unòô die conſumptibilia, etiam ante
ſententiam acceptare non videtur illicitum
ſi deſit ſcandalum: quia non præſumitur ani-
mus boni viri per hæc modica à jnſto defie-

Ktendus,
Ex Exam. V.
De Injuſtitia accuſatorum.

Ae ?. Quid eſt arcuſatis, & quomodo differt
à denunciatiene?
Reſp. I. Accuſatio eſt delatio Rei de crimine ad
vindictam publicam libells facta apud Judicem competen-
tem. Quæ tamen poteſt fieri etiam verbali-
ter, modò Notarius omnia redigat in ſcriptum.

Reſp. 1.

224 Trabt. IX. Exam. F.

222 .
Reſp. 2. Accuſatio & denunclatio Evangelis
ca differunt primè, quòd in denunciatione ates
tenditur emendatio fratris, in accuſatione pu-
nitio criminis. Secundo, quòd accuſator tenea-⸗
tur crimen probare; denunciator verô tans
tùm manifeſtare indicia judici, quibus poſſit
moveri ad ultrà inquirendum ex officio,. Ter=
35, in denunciatione defertur crimen ad ſupe-
rionem ut Patrem, in accuſatione verò ut-ad

Judicem.

Q. 2. Accuſator quid poteſt, & ad quid te-

netur ?

Keſp. I. Si crimen, ut eſt v. g. proditio ci-
vitatis, machinatæ inſidiæ in perſonam Prin=
cipis, liæreſis &c. vergat in detrimentum reip.
quilibet tenetur ad accuſationem, dummodòè
fufficienter poſſit probare; quod ſi non po ſſits
non tenetur accuſare, bene tamen denunciare.
Ratio I. & 3. p. eſt: quia quilibet renetur
à corpore, cujus eſt membrum;, avertere ma-
lum corporale vel ſpirituale, quantùm poteſt.
Ratio 2. p. eſt: quia nullus tenetur ad hoc;
quod non poteſt debitò modòô perficere.
Reß. 2. Accuſans aliquem de occulto cti⸗
mine, quod in judicio probare nequit, pec-
cat mortaliter, & tenetur ad reſtitutionem-
omnium damnorum exinde ſecurorum. Ratio
patet ex dictis de detractione & reſtitutione-

tamæ.

Q. 3.

ent
cmtil,
einn e
blenntam
6 os drel
nlih i
oommence
1d teterni

e, ſee bedete

A ig
1n lesſe
Ctl kun
raiime
pinttſe
ilath,2
Nd ſler tn
Ulſoecrer.
Diri heien
itenogen
ent eine
Mionen,
der an
Lirang

ciatione⸗
Uſationen
ſtot te
verot
lbos
kcio, n
en 20 fn
jerd it⸗

1 git

lrio d
Prin

im teip⸗

acnod
a pol
unein,
tenten
tterenn
m pel
40 loe⸗
ere⸗
ultoch
it, N
toren⸗
1. D
Me

9

De vitiis Juſtitiæ oppoſitir. 225

De, 21 Quinam repelluntur ab accuſatione 2

Rep. In pœnam delicti repelluntut infames,
excommunicati, concubinarii, proditores, &c.
niſi probaverint ſe innocentes. Alii repellun-
tur ob decentiam, ùt ſubditi prohibentur ac-
cuſate ſuos Prælatos, ſervi Dominos „ Kilii
parentes, niſi in calu valde gravi, ex affectu
Poni communis, cui cedit particulare. Ali-
qui ob reverentiam ſtatús, ùt Clerici, &c.
Cæterùm juxta Cajetanum omnes, qui jure
ſunt prohibiti aceuſare, tenentur denunciare
crimina, in manifeſtum reip. ſuum, vel pro-
ximi detrimentum vergentia, ità tamen, ur-
ſi denuncians ſit Clericus, proteſtetur ſe non
quærete, nec petere vindidam ſanguinis.
Q., 4. Qxid peteft & ad quid tenetur Reus?
Keſp. 1. Reus juridicè interogatus tenetur
ſub mortali fateri veritatem etiam cum peri⸗=
culo gravidimæ mortis: quia ad debitum ju-
ſtitiæ pertinet, quòd aliquis obediat ſuo Su-
periorl in his, ad quæ jus ſuæ Prælationis ex-=
tendit, judex autem eſt Superior reſpectu ejus,
qui judieatur. .
Dixi: juridicò interrogatus, quia ſi judex tes
um interroget non ſervaté ordine juris, non
tenerur ei reſpondere, ſed poreſt vel per ap-
pellationem, vel aliter licitè ſubterfugere-=
quia judex tunc non agit ut judex, non enim
Poteſt interrogare, niſi de erimine publico 2
P .

226 Tract. E. Exam, VI.

& probato ſaltem ſemiplenè. Unde tunc reus
poteſt licitè dicere, ſe non feciſſe, vel ſe non
teneri reſpondere. Sic enim loquendo dicit
veritatem, & ſenſus reſpondentis eſt: Non-,
feci crimen publicum, ſeu de quo me juridicè
interrogare poſſis.
Reſp. 2. Reus ad mortem damnatus poteſt
fugere ex carceré, rumpendo vincula & pa-
rietes: quis licet teneatur publicè pœnam-,
dum ipfſi infligitur, ſubire; non tamen tene-
tur expectare, ut infligatur, ſed poteſt uti ju-
re ſué ad vitam, tuendam.

Ex Exam. VI.

De Injuſtitia Teſtis.
Q. Qauid poteſi, Gad quid tenetur Teſtis?

Reſp. I. Teſtis juridicè interrogatus de his,
de quibus infamia præceſſit, tenetur dicere
veritatem. Ratio eſt eadem, quæ de Ree
data eſt. Excipiuntur tamen aliqui caſus: I.
ſi ſciat ex Confeffione. 2. ſi acciperit ſub
ſide ſecreti naturalis, niſi ſint talia, quæ cedunt
in perniciem Reip. vel damnum grave alicujus
perſonæ: nam ſeeretum non obligat contra-
bonos mores, vel bonum commune., 3. ſi
uis crimen intellexit per injuriam, v. g. ape-
riendo litteras, alium ad revelationem co-
gendo. 4. ſi teſtificatio tua tibi aut tuis
graviter ſi damnoſa, niſi erimen ſit damno-

ſum

„2
2

o e

u Cund

ubene e

Unmoum ſe
ekirmier

6o won ef

4 R
andie
taudbbu,

unbukn

Cen
hantls
en Nae
.

.
G o
1 Düm
Nptio, n
4erdor

junic

1s do
cnun.
ell ten⸗
i,

De vitiis Juſtitiæ oppofttis. 227
ſum Reip. & non poſſit aliter impediri. 5.
ſi alter probabiliter non peccavit ob ignoran-
tiam, aliamvé cauſam, ut ſi Reus pro fera-
occidit hominem.
Keſp. 2. Quando teſtis juridicè interrogatus
omittit ferre teſtimonium, etiamſi inde ſequa-
tur damnum partis contrariæ, non tenetur,
ad reſtitutionem: quia ſolùm peecavit contra
obedientiam & juſtitiam legalem, quarum vio
latio non obligat ad reſtitutionem.
Keſp. 3. Si quis falſum teſtimonium ſcien-
ter & culpabiliter dixiſſet, ex quo ſequitur gra-
ve damnum Rei, tenetur ad reſtitutionem, ut-
pote cujus cauſa eſficax extitit.

Ex Exam. VII.

De fraudibus, quæ eveniunt in con-
tractu Einptionis & Venditionis.

DQ. 7. Quid eſt Contractus

Reſz. Contractus ſtriceè ſumptus eſt Palctis
Juarundam perſonarum inter ſe utrinque obligationens
Pariens, Vel eſt ulerò citréque ſeu reciproca ebli⸗
alio.

Q. 2. Qgotuplex eſt Contractus?

Keſp. Eſt duplex: Nominatus & Ianominde
ths. Primus eſt, qui ſpeciali nomine gaudet „
ùt emptio, venditio, locatio, &c. & hie eſt vel
circa perſonas, ut fit in matrimonio, vel cirez
res, t ſunt mox nominati. Sscundas cſt, qui
e⸗ P2 has

228 Trabt. IX. Exam. PIlI.

habet ſolùm generale nomen conventionis, &
eſt quadruplex, ſcilicet: Do, ur des. Facio, ut
aciss. Do, ur facias: Tacio, ut des.
Rurſus Contractus eſt duplex, gratuitus &
oneroſus. FPrimus eſt, qui in uno ſolùm ob-
ligationem parit, ut promiſſio. Stτunds, qui
in utroque obligationem parit, & hic contra-
Gus eſt ſtricte diaus.

O. 3 Quotuplex ſt error; qui in Contra-
ctu committi poteſt?
Reſp. Eſt duplex: Primus eſt circa ſubſtantiam
rei, v. g. ſi quis vitrum emat pro adamante,
& hic reddit contractum juræ naturæ irritum
defectu conſensůs. Secuxndus eſt circa qua-
litatem, ut ſi emere volens equum Neapoli-
tanum, emat Hungaricum, pro ſuo ufu æquè
bonum, & hic non irritat contractum: quia
error circa qualitatem non aufert conſenſum
ſubſtantialem. Si tamen qualitas ſit princi-
ale motivum contrahendi, ut ſi dones ali-
cui equum, quia putas eſſe tuum fratrem;
qui ſi frater non ſit, contractus eſt nullus 3
ſi verò des alicui eleemoſynam, quia putas“
eum eſſe probum, etſi talis non ſit, donatis
valet: quia probitas eſt finis ſoluùm ſecunda⸗
Eius.
OQ. 4. Quid ſ Emptio & Venditio!?
Reſß. Emptio eſt contractus, quò paeiſcos
Vendi=

dare pecuniam vel pretium pro te⸗
tio

Peimn
er Drinr
cnlliri
D
Nun
n en ſin
igſeumdde
A e
Konnis i
Alier en
nen non l
Dem a
Mlleen
eſoun
Uinbien

c et⸗
ig ⸗
Va
etien

tiotſe
lidht

titns,
lum o

us,

contt

Con/

Antiin
nante,
ritun
E
poli.
Eque
qult
enſan
rlnci.
11.
fen.,
Ibr
plt
DNAH
de

De vitiäs Juſtitiæ oppoſitie. 22²⁰
tio verò eſt contractus, quò paciſcor dare-
rem pro pretio.

QD.. 5. Duotuplex efz pretium?
Reſp. Eſt duplex: Naturale, quod conſiſti&=
in natura ſeu eſſentiali gradu rei: & uſuale ſen
forenſe, quod menſuratur ex utilitate & uſu
hominum.,

Pretium uſnale aliud eſt legitimum, aliud vul-
Zere. Primum eſt, quod lege eft taxatum, &
conſiſtit in indiviſibili, nec lieet illud trans=
gredi. Secundum eſt, quod communi homi-
num ſtimatione introducitur, & hoc habes
ſuam latitudinem.

Pretium vulgare rurſus eſt triplex: Aliud
inßmum ſen pium, v. g. 19. floreni. Aliud
medium ſeu moderatum, v. g. 20. floreni. Aliud
ſummum ſeu rigoroſum, v. g. 21. floreni: e
hæc omnia ſunt juſta pretia, atque his omni-
bus licet emere & vendere, ultra ſummum
tamen non licèr aliquid accipere.
Datur adhue aliud pretium arbitrarium, quod
oſt v. g. in æſtimatione raræ gemmæ, antiquæ
picturæ, præclari canis, generoſi equi, &c.
quæ ſecundùm affectus emuntur & venduntur,
& in his peccatum non committitur.

Cariès ergo vendere, vel vilius emere sem qum
valeat, eſt ſecunduùm ſe injuſtum & illicitum, ait S. D.
gq. 77. a. I. in c. & ſi in notabili quantitate
fiat, reſtitutionis onus indugit,. Deceptor
P 3 l⸗

230 Tradt. IX. Exam. FII.

ulrra dimidium tenetur reſcindere contra cum
juxta leges civiles.
Ex his reſolves Prim?: Quamvis liceat ven-
dere cariùs, & emere viliùs ob dilatam ſolutio-
nem vel anticipatam, non tamen id licet ex-
tra limites juſti pretii, niſi interveniat dam-
mum emergens & lucrum ceſſans, periculum
amittendæ pecuniæ, aut alterius moleſtiæ,
gunc enim cariùs vendere licet: quia hæc ſunt
pretiò æſtimabilia.
Secundò: Si ſit dubium, an tempore ſolutio-
nis res ſit plus vel minus valitura, & vendi-
tor ante tempus ſolutionis non crat rem ven-
diturus, ſed ſervaturus, poteſt rem ob dila-
gam ſolutionem vendere cariùs juſtố pretiô,
quod currit tempore eontractůs (quæ condi-
tiones ſi deſint, eſt uſura) quia propter du-
bium eventum eſt æqualitas inter emptorem
& venditorem, cùm uterque commodum &
incommodum expectare poſſit.
Tentiè: Si quis moraliter certò præſumat-
tempore ſolutionis fore pretium majus, quâàm
ſit tempore contractus, & merces ſuas, quas
ſervaturus non erat ad tempus ſolutionis, ven-
dit pecuniâ creditâ, & quidem nunc pretiò
indeterminatô, currente tamen tempore ſolu.
tionis determinatéô, injuſtitiam comittit, tene-
turque reſtituere: quia vendens conſtituit ſe
in tuto cum damno alterius.
Quartò: Qui merces, v. g. frumentum credi-

80 vendit pretié indeterminatéô, & ob dila-
tam

Ltebern
Cuannumn
dt: M
ſudnen,
don tn

ſeild,

am, Ken
Nergue
1 Ne⸗
opn
dd
Uten d
ee cerin
NAnaj
26
1 ſeut
e

—
Nrad

=

t Fele
ſolutn.
icet
t den.
iculan
lellie,
1c ſun⸗

Olto⸗

vend.

Nven.
dila.
tié,
acdi⸗

du.

drem
um ⁴

me
guin
guut

Ven.

dteld

ſol.

tel.

.

De vitiis Juſticiæ eppoſitiontt. 23 1

tam ſolutionem vendit pretiò ſummòô, quò vale-
bit totò tempore ſolutionis, vel nunc pretiò
indeterminatò, & tempore ſolutionis intole-
rabile determinat & extorquet, committit u-
ſuram, & tenetur ad exceſſum: quia proximo
infert damnum contra juſtitiam.
Quintò: Mortaliter peccat, & tenetur ad re-
ſtitutionem, qui fructum tempore meſſis ſibi
dandum nunc ob anticipatam ſolutionem emit
pretiõ, quod ſit minus infimô juſté, quàm-
valebit collectum, niſi excuſetur ratione pe-
riculi, cui merces fortè ſubſunt: quia com-
mittitur uſura palliata.
Sextò: Qui maldrum ſiliginis in Paſchate va-
lens 10. Imperialibus ob dilatam ſolutionem
vendit pauperi, ut circa feſtum Martini ſol=
vat 12. vel 14. uſuram committit.
Septimè: Qui ſcit magnam mercium copiam
futuram, & exinde pretium valde minuendum,
omnésque merces ſuas vendit pretiò curren-
te, non peccat contra juſtitiam: quia ven-
dit juſtô pretiò à Prineipe vel cummunitate-
taxat́. Peccare tamen poſſet contra chari-=
tatem, ſi alter exinde depauperaretur, niſi &
iple detinendo depauperetur. Nam cbaritas be=
ge ordinata incipit à ſe ipſa.
O. 6. Quotuplex ſunt rei venditæ vitia?
Reß. Triplicia: Primum eſt ſecungùm ſpeciem
rei, ſicut ſi quis vendit vitrum pro adamans

te, Alterum ſecundùm quantitatem, ut ſi quis
P 4 uta⸗

232 Tract. X. Exam, PII.

atur menſurâ, ulnâ, modié, pondere mino-
rzibus. Tertium ſecundùm qualitatem, ut ſi animal
infirmum vendatur àt ſanum. Hæc omnia-
obligant ad reſtitutionem: quia ſi ſcienter fiat,
committitur pecçcatum injuſtitiæ; ſi bonâ fide,
vel igneranter, non peccatur quidem, agni-
26 tamen vitiò obligant ad reſtitutionem,
Pariter vitium ſive defectum ocgçultum tene⸗
zur venditor emptori detegere, ſecus eſt illici-
ta & doloſa venditio, & tenetur venditor ad
damni reparationem: quia in re gravi Pproxi⸗=
Mum decipit.

D. 7. Rey empta eui perit?

Reß 1. Si poſt traditionem pereat, perk
emptari: Quiz res petit ſuo domino; tunc
autem emptor eſt dominus reie
Reſp. 2. Si pereat ante traditionem, & ſit⸗
ves determinata, v. g.: hoc dolium vini, etiam
erit emptori. Quia qui ſentit eommodum
eu frudus, ſentire debet & onus; ſed tunc
cCommodum ſeu fructus rei accreſcit emptori:
ergo & perit illi. Exceptio eſt, ſi aliter ſits
conventum, vel pereat culpâ venditoris.
Refp. 3. Si res ſit indeterminata;: v. g. ex
camulo tritici duo maldra, ex grege boum-
tres poves, &. perit venditori antę tradi-
tionem: quia ſimilia venduntur ſolùm ſub con-
ditione, ſi tradantur

2r.

0o cn
i Venen
11 Flore
blitin

enm
Unla
Iner,
⸗
UUm.
s mm
gune

ul

enkerie
ong 6
, 2gti
logen,
in ten
ſ ile;
dirorae
gren⸗

beri⸗
tunc

AlH
ctiam
lodin
An
ptoi
erſ
K
l
i .

G⸗

De Uſura. 233

D., 5. Quid eſt Monopolium?
Reſp. Monopolium eſt, dum v. g. plures-
negotiatores inter ſe conveniunt de coëmen-
dis omnibus mercibus alicujus generis, ut,
omnes ab eis emere cogantur; vel quando
impediunt, ne ſimiles aliunde adferantur; vel
quando conſpirant in pretium, ut nullus mi=⸗
noris vendat: ubi ſi pretium ſit injuſtum, vel
ſupra vulgare ſummum, eſt illicitum & con-
tra juſtitiam: quia pretia rerum non pendene
ex libidine mercatorum. Quod ſi Monopo-
Iium authoritate Principis aut Magiſtratũs pro
bono communi ſit regulatum, eſt licitum, fi
videlicet pretium non ſit ſupra legale vel vul=
gare ſummum.

Ex Exam. VIII.
De Uſura in mutuis.
Da 7. Quid eſt mutuum & quotuplex?

Reſp. z, Mutuum eſt contractus, in quo al-
teri traditur res ipsò uſu conſumptibilis cum
translatione dominii, ut eandem reddat, non
numeròô, ſed ſpecie vel valore.

Reſp. 2, Mutuum eſt duplex: verum & pal⸗
liatum. Mutuum verum eſt, quando res verè
gratis mutuatur, prout natura hujus contra-
Güs exigit, nec aliud intenditur. Palliatum

eſt, quando verba ſignificant alium contra-

P* 5 Rum;

234 Tract. M. Exam. VIII.

GRum, ſed mens contrahentium ſive vera, ſi-
ve præſumpta, intendit contractum mutui,
qui aliò contractu tegitur ſeu palliatur, ut-,
v. g. ſi quis emat minoris juſté pretiò ob ſo-,
lutionem anticipatam, eſt mutuum palliatum
& uſura.

Q. 2. Quid eſt uſura?
Reſp. Eſt contractus mutui, in quo ex ſtri-
Ga obligatione aliquid vi & eausâ mutui ac-
cipitur ultra ſortem, id eſt, ſummam capi-
talem. Eſt duplex: una realis, in qua dicta-
obligatio explicitè vel implicitè deducitur in
pactum. Alia mentalis, dum quis mutuat al-
teri eã mente, ut aliquid ultra ſortem ex juſti-
tia reddendum expectet vi mutui. Eſt pec-
catum mortale ex genere ſuo; quia juri na-
turæ repugnat percipere lucrum ex re non-
ſua; ſed res mutuata non manet mutuantis,
ſed tranſit in dominium mutuatarii: ergo.

Q. 3. Nibilne ergo licet accipere ultra
ſortem
Reſp. I. Quicunque aliquid pecuniâ men-
ſurabile ex pacto tacito vel expreſſo pro re-
mutuata ex vi mutui accipit, peccat, quia-
agit contra juſtitiam.

Reſoy. 2. Recompenſationem, quæ pecuniâ
non menſuratur, licet pro mutuo exigere, pu-
ta benevolentiam & amorem ejus, qui mu-
tuavit, vel aliquid hujulmodi. Imò ſi quis-
ali⸗

t tna l

Nois

ln
1e na
atente
lar
W
tom Ne
iatione
Morun,
um ver
tia ke,
ir a0
nad

—
ert,
mhn
Ur, i
obl
lliarr

er ſi
tui .
n can⸗
didt
itur in
at 4..
juſti.
pec.
i na.
non.
antß,
800

,ℳ
Uner

1o0
i⸗

De Iſura. 235

aliquid pretiò ſeu pecuniâ æſtimabile pro mu-
tuo accipiat, non quaſi exigens, nec quaſi
ex obligatione aliqua tacita vel expreſſa, ſed
ſicut gratuitum donum, non peccat. Ratio
utriusque eſſe poteſt: quia antequam quis-
mutuet, talia licitè accipere poteſt: non fit-
autem pejoris conditionis per hoc, quòd
mutuavit.
Reſp. 3. Licet aliquid accipere ultra ſottem
ratione damni emergentis & lucri ceſſantis.
Item ratione moleſtiæ, difficultatis, vel expen-
ſarum, quæ in recuperanda ſorte timentur:
quia hoc perieulum eſt pretiò æſtimabile.

Pro quo nota damnum emergens vocari, quod
quis patitur in ſuis bonis, ſi ea det alteri,
v. g. habet quis ruinoſam domum, nunc mo-
dicò ære reparabilem, ſi verò nunc mutuet-
alteri, ejus reparatio ſuò tempore ruinâ cre-
ſcente majores expenſas faciet. Lucrum ceſſans
eſt carentia lucri, quod, ſi alteri non mu-
tuâſſes, probabiliter ex tuis bonis accepiſſes,
v. g;: pro pecuniis emendo cenſum, vel frugi-
ferum prædium, aut applicando eam ad ne-
gotiationem, &c. Lucrum ceſſans eſt jactura
bonorum, quæ quis ſolàùm habet in ſpe; da-
mnum verò emergens, eorum, quæ quis ha-
bet in re.

Reſp. 4. Si pecunia tantùm eſt in potentia
temota ad faciendum lucrum, non poteſt mu-

tuator aliquid accipere ultra ſortem ratione-
In-⸗

236 Trabk. IX. Exam. VIII.

lucri ceſſantis; quia non poteſt vendere, quod
nondum habet. Si verôò eſt in potentia pro-
xima, & à lucro impediatur contra volunta-
tem, poteſt mutuator licicè exigere lucrum.
ceſſans, non quidem ex æquo, ſed ſecundùm
conditionem perſonæ & negotii. Ratio pri-
mi: quia talis pecunia plus valet huic ſuo do⸗
mino, quàm ſecundùm ſe ſumpta. Ratio ſe=
cundi: quia damnum emergens & lucrum ceſe
ſans eſt pretiò æſtimabile.

D. 4. Quid &ſt ceuſus? eſtue licitus?
Refp. 1. Cenſus eſt jus exigendi annuam penſia-
gem ex re vel perſona alterius utili ſeu fructifera.
Reſp. 2. Cenſus five realis ſive perſonalis
eſt licitus. Ratio I. p. eſt: quia in tali con-
tractu cenſuali etiam perpetuo non datur pe=
cunia præſens pro pecunia in futurum perci-
pienda, ùt fit in mutuo, ſed pro præſenti ju-
re percipiendi deinde penſiones in pecunia-
vel fructibus, quod jus, quia eſt temporale;
ſicut donari, ita & vendi poteſt. Ratio 20
p. eſt: quia in cenſu perſonali, qui fundatur
ſuper certa perſona obligante ſe ad annuam.
penſionem, ſolummodò venditur jus annua-
tim percipiendi aliquid ex lucris, quæ cen-
ſuarius ſuâ induſtriâ acquirit: ergo redit ra-
tio primæ partis.
S. 5. Qus ergo titulò licet accipere aliquid
ultra ſortem, v. g. quinque pro centum?
Reſ. TLitulò emptionis & venditionis, non
vi

6 Deodek
ianen

SIrte enene
arte emene

W
a

.
We c

14, kla
Uln vor
Untii en
: ul
ſuin,

—
ert an,
ntin
volor
lueng
ccund
Katio 4
ctunce

tur
erſe
.e
Dnalis
jcon.
ur e⸗
Perci
entii.
ecuni⸗
portl,
a0
undene
nn.
Mle⸗
2.

Atn.

De Uſaura. 232

vi mutui: quia emitur non quidem pecunia,
ſed jus percipiendi fructum ex pecunia, quod
jus à pecunia diſtinguitur, ſicut jus percipien-
di tributum diſtinguitur à tributo.

Q. 6. Chirographa poſſuntne emi minori
pretib?
Reſp. Probabillus eſt non poſſe;, ſi eommu-
ni hominum judiciò non fit difficultas, nee
ex parte ementis, nec vendentis: nec ullus-
titulus damni emergentis, difficultatis, &ce
quia nullus adeſt titulus pretium minuendi.

QQ. 7. Contryactur, hiſpanicè Mohatra di-
ctus, ſeu pactum venditionis & ſtatim reciprocæ
emptionis eſtine uſurarium?
Reſp. Eſt uſura palliata & virtualis: quia-
mutuo virtuali & lucro ex vi ejus ſecuto cor-
reſpondet uſura virtualis & palliata; ſed ſie
eſt in hoc contractu: ergo.

Q. 5. Uſurarius teneturne reſtituere

Rep. Affirinativé: quia mutuum non eſt tes
ſua, ſed eſt mutuatarii; ex re autem non ſua
nullus poteſt facere lucrum. Imò & hæredes
uſurarii tenentur ad omnia ejus debita perſol-
venda: quia verè poſſident alienum; non ta-
men (niſi fuerint eooperati) ultra vires hæ-

Feditarias „ nec alter pre altero ſeu in ſoli-

dum 4

238 Trabt. IX. Exam. IX.

dum, ſed ſinguli pro rata: quia ſinguli ſeox-
ſim ſolùm ſuecedunt in parte hæreditatis.

OQ. 9. Quæ ſunt pœnæ uſurariorum?
Reſp. Sunt variæ. I. Sunt infames. 2. Non
admittuntur ad Sacramenta Confeſſionis aut
Communionis, nec ad oblationem Altaris“.
3. Privantur ſepulturâ Eccleſiaſtica. 4. Eo-
rum teſtamenta ſunt nulla. Quod tamen in-
telligendum eſt de uſurariis manitfeſtis.

Ex Exam. IX.

De Monte Pietatis, Cambio, Contra-
Gu Societatis, Locatione, Conductione, Pi-
gnore, Hypotheca, Fidejuſſione, Tranſa=
ctione, Mandato, Depoſito, Commo-
dato, Precario.

Q., 1. Quid eſt Monæ pietatis?
Reſp. Eſt ſumma pecuniæ vel cumulus fru⸗
menti, aliarumve rerum uſu eonſumptibilium,
ſeu mutuabilium, ex publico ærario, vel pie-
tate alicujus divitis fundatus ad ſubveniendum
vel mutuandum (erga pignus & modicam-
retributionem) pauperibus & indigentibus,
ne uſurarum voragine deglutiantur. Hice
Mons eſt honeſtus & licitus, ſi habeat has-
conditiones. I. Ut qui Montis curam ge-
runt, pauperibus mutuum petentibus tenean-
tur certam gquantitatem darc, ut ve ge tres au-
1tr⸗

N

U

San di⸗

5 6d mot

6nelle n
von proy
ro Monrs
tatone,
cllarun,

me ens
Haellen
lCbetar
n dan
u, d
s, ti d
Unſetrtiote
6, len zen
nutul, 1
t alin
con

itati,
vorun

es 2 N
ſionis
1Alrant
4. l
tamen
ii

Lontr.
ne, Ni
ranſe⸗
und⸗

1

ulu n⸗
tibiinn,
Ueldie
nienenn
odein,
enin,
„ Ne⸗
ler⸗
unge⸗
Cheaſl⸗
eza.

De variis Contractibur. 239

reos, vel tres modios tritici. 2. Ut detur-
ſolùm ad certum tempus, v. g- annum, ne-
mons evacuetur, ut aliis non poſſit ſubveni-
ri. 3. Ut pro montis ſecuritate mutuatarius
det ſufficiens pignus, ne ſit periculum non-
recipiendi mutuatum. 4. Ut mutuatarius-
quòvis menſe ultra ſortem aliquid parùm ſol-
vat, non propter mutuum (ut fit in uſura)
ſed pro Montis conſervatione, miniſtrorum-
ſuſtentatione, ſtipendio, domũus reparatio-
ne, ciſtarum, granariorum, ſerarum, &c.
confectione, &c. quæ cedunt principaliter-
in utilitatem ipiorummet indigentium mutuum
accipientium, nee non miniſtrorum Montis,
qui libros rationum conſcribunt, pignora. „
ne corrumpantur, aſſervant, pecunias nume-
rant pro commodo mutuatariorum. §. Ut,
ſi tempore ſtatutõ mutuatarii non ſolvant,,
pignora vendantur ſuſtô pretiò (quod fit au-
thoritate publica?) & detrahatur ſolùům id.
quod debetur Monti, & Miniſtris ejus, reli-
quum reddatur mutuatario, cujus erat pi-
nus. 6. Ut à mutuatario non accipiatur
plus, niſi quod eſt neceſſe pro expenſis ad
conſervationem Montis, ſinè ullo lucro Mon=-
tis, ſeu augmento: quia ille exceſſus daretur
vi mutui, ceſsétque uſurarius, quia non ap-
Pparet alius titulus, cùm indemnitati Montis
& miniſtris aliunde conſultum ſit, ùr ſupponi
tur, & conſequenter fieret Mons impictatis.

2460 PFract. Ik. Exam. IX.

. 2. Quid eft Cambium & quotuplex?
Rezſp. 1. Cambium eſt permutatio pecuniza
pro pecunia inter campſorem & campſarium.
Reſp. 2. Cambium aliud eſt ſiccum ſeu fis
ctum, aliud reale: Primum eſt fictè ſeu appas
renter cambium, feveràâ autem eſt mutuum-
palliatum, adeôque uſurarium, ut ſi accipi=
tur lucrum præcisè ratione temporis dilati
& non ratione loci, alteriusve tituli. Secuns
dum eſt legitima pecuniarum permutatio: &
hoc eſt rutſum duplex: unum manuale ſeu mintis
tum, quò pecunia unlus formæ petmuratur-
cum pecunia alterius ſormæ, v. g. aurei cum
argenteis ; grandiores cum minoribus, vete=
res cum novis: Altérum eſt locale, quò per=
mutatur pecunia præſens pro abſente ſecun-
dam locum, quod ſit dupliciter: 1: Si Cam-
pſor pecuniam præſentem det hic, ut Cam-
pfſarius pef ſe vel per ſuum correſpondentem
accipiat eam alibi. 2. Ut pecuniam accipiat
hic, & alibi reſtituat.
A juſtitiam Cambii fequiruntuf 3. condis
Gones. I. Ut careat fraude & ſimulatione.
2. Ut nihil accipiatur pro ſola dilatione. 3
Ut ſervetur juſtum pretium, nempe quod tas
gatum eſt à lege vel conſuetudine, äut pru-⸗
dentum judicio ; conſideratis laboribus, in⸗
duſtriâ, periculis, expenſis, &c.
Q3. Quid eſt Contractus ſocietatis?
Reſo. Eit duorum vel gluriam conventio 4
60N⸗

(ir 0
1 N N
l,

Fanegotll

huneden

5

☛

—

eguint
Uionem
Riempore
gnorart

tatio
ſiu nit⸗
Moutatur
utel cun
„Vete⸗
16 pets
ſecun⸗
Cam.
d Can.
ndenen
1teipt

concle
gtion.
one. 9
gol 4
At le
i, S

De variis Contractibus. 241

conferendum aliquid in commune lucrum &
damnum juxta proportionem rerum contribu-
tarum. Fit duobus modis: I. Ut ſit ſocietas
omnium bonorum, quâcunque viâ & honeſí
modô vel titulé obvenerint, ſive pro præ-
ſenti, ſive in futurum. 2. Quod magis eſt
in ulu, ut ſit ſocietas certæ rei, ut ſi plures-
in certo negotii genere conveniant ad commu-
ne lucrum.
O., 21. Quid eſt Locatio & Conductio?

Reſp. Sunt unus contractus, qué alteri con-
ceditur res utenda vel frucnda conſtitutéô
certò preti: vocatûrque ex parte conceden-

tis locatio, e parte accipientis conductio, ſi=

ve res ſit mobilis ſive immobilis, modéô non-
ſit unò actu conſumptibilis, ùt ager, domus;
&cc.
Expenſæ faciendæ pro re locata vel conſer-
vanda vel reparanda ſpectant ad locatorem-,
niſi aliter ſit conventum: & in hoc differt
conductor ab uſufructuario & Emphiteuta-„
qui ipſimet expenſas facere debent.

D. 5. Quid eſt pignus & Hypotbeca?
Reſp. Vel ſumitur pro contractu, & ſic eſt
actus legitimus, quô creditor in rem debito-
ris acquirit jus, ut ex ea (etiam vendita-)
ſolutionem habere poſſit, ſi illa non fat ſta-
tutô tempore. Vel ſumitur pro objecto ſeu re
oppignorata, queæ res, ſi mobilis ſit, dici-
G tuk

242 Tradk. IX. Exam. IX.

tur pignus, requiritque traditionem; ſit immo-
dilis, eſt bypotheca, fitque ſolâà partium con-
ventione ſinè traditione. Hypotheca alia eſt
generalis, quâ pro ſecuritate obligantur omnis
debitoris bona; alia ſpecialis, quâ obligatur
ſolùm quædam res particularis, ùt vinea, &c.
Item alia eſt expreſſa ex conventione verbô
vel ſcriptò appoſita: alia tacita, quæ irrequi-
ſitõò conſenſu domini ſeu debitoris in certo-
rum creditorum favorem imponitur à legen;
qualem habet pupillus in bona ſui Tutoris,

Ac.

Q. 6. Quid eſt Fidjuſſo?
Reſp. Eſt alienæ obligationis in ſe ſuſceptio,
ut deficiente in ſolvendo debitore principali
ipſe teneatur ſolvere.
Conditiones ad eam requiſitæ ſunt: 1. Ut
ſupponat alium debitorem principalem. 2.
Ut non teneatur ad plus, quàâm ille. 3. Ut
ſi illius obligatio inveniatur invalida, etiam fi-
dejuſſor non teneatur. 4. Ut non teneatur-
ſolvere, niſi factâ priùs diſcuſſione bonorum-
debitoris prineipalis conſtet illa non ſufſice-
re.
Fidejuſſor in quibusdam caſibus poteſt pe-
cere liberationem ab hoc onere, I. Si tantùm
pro certo tempore ſe obligaverit. 2. Si de-
bitor incipiat bona ſua dilapidare. 3. Si pe-
tat regiones longinquas. 4. Si fidejuſſor-
jam longé tempore perſtitit in ea obligatio⸗
ne; &6, Le, 7.

vlue ree
Eure
Awendr
ſtmenti i

*

nrarin

anut, 9

, KW
le. dered
At, W

Orte

Wik a

üdiendam
lune
14 Propten
um, 1
ttinm ,

ainl

ne ven
irrent
ſege
utor’⸗

.

ceptit
ncipal

1. U
em. 1
etiamt.
eneatc
0noru.
lche⸗

tel e⸗
nnm
ce.
Ape⸗
or⸗

grio⸗

C/

De variis Contradlibus, 243

D. 7. Qüid eſt Tranſactio?
Reſp. Eſt de re dubia & litigioſa lite jam mot non
gratuits pactio. Dicitur: non gratuitæ: quia non
poteſt fieri niſi aliquò datò & retentô; unde
differt ab amicabili compõôſitione, per quam
pars debiti gratis remittirur, & ſic amicabi-
liter à litè receditur.
De Jure Civili non poteſt tranſigi ſuper re
teſtamentéô relicta, niſi inſpectis & cognitis-
teſtamenti tabulis. Ratio: quia publicè &
privarim intereſt, ut ultimæ voluntates ſer-
ventur, quoad fieri poteſt.
Judex abſolutè ad tranſactionem cogere non
poteſt, niſi eſſet lis valde intricata & diu du-
rans. Ratio: quia regulariter nemo invitus
contrahere, & jure ſuéò privari poteſt. Nec
Judex, ſi videat unius partis jura eſſe omni-
no clara, poteſt ei traniadionem ſuadere, „
quia tenetur cuiliber dare, quod ſuum eſt,
niſi fortè timerentur novæ lites & valde ſum-
ptuoſa partis adverſæ nimis potentis appella-
tio etſi frivola: tunc enim poſſet ſuadere ad
redimendam vexam.

Q. . Duid eſt Mandatum?!
Rep. Eſt gratis facta ſuſceptio aliquid ſaciendi, quod
alius mandat vel committit. Dixi: gratis: ſi enim
fiat propter mercedem, non eſt proprie man-
datum, ſed locatio. Mandans tenetur man-
datarium præſtitô officiõ remunerare ſaltem-
cx gratitudine, licèt non ex ſtricta juſtitia-.
◻2 Idem

Trad?. LIX. Exam. JYX.

Idem mandans tenetur mandatarium ſervare
indemnem, omnes expenſas ei reſtituendo,
imô & reſarcire damna fortuitò ex occaſione
mandati accepta, ur ſi ab hoſte ſpolietur.

LOQ. 9. Quid eſt Depoſitum!
Reſp. Depoſitum aliquando ſumitur pro ipia
re depoſita, aliquando pro contractu, quòê
ges alterius cuſtodiæ committitur, ut integra
reſtituatur, adeéque in eo dominium non-
transfertur. Perficitur utriusqae conſenſu non
nudé, ſed cum traditione rei. Deponi or-
dinariè ſolent res mobiles, immobiles verò
dicuntur ſequeſtrari, ùt ſi vertente lite circa-
cas committantur ſequeſtro, donec conſtet.
cui per ſententiam adjudicentur.
Depoſitarius obligatur ad tria: 1. Fideliter

rem cuſtodire. 2. Ut deponenti eam repe=

tenti ſtatim reddat, niſi petat in ſuum vel al=
terius damnum: vel niſi ejus bona ſint addi-
Ga bPiſco, aut ſit res furtiva. 3. Non poteſt
ſine expreſſa vel rationabiliter præſumpta li⸗
centia domini re depoſitâ uti finè peccato furti-⸗
Poteſt eâ uti in his caſibus: I. Cum expreſ=
ſo conſenſau deponentis; tunc autem ex de-
poſito fit mutuum, ſi ſit res uſu conſumptibi⸗
lis, vel eomodatum, ſi non ſit aſu conſumptibi⸗
lis. 2. Si depoſitarius bonâ fide exiſtimet-
domino id non diſplicere, cui tamen, fi poſt⸗
ea diſpliccat, tenetur compenſare volenti.

3. Si depoſitum ſit res uſu conſumptibilis, &α
3 de-

⁶

ſenu u
Giclm ie
od len
a
le Nie i

Wü,
dadedre
ain aoos
ienin bu
Cldn uunen
Ron Ettd

QOn .
.K

umocen
lek, l⸗
id ebe
IN e

—
ſernt
tuenet,
ccalo
jetur

Pro i
u,
integn
In not.
nſu hot
Oni or.
5 perd
circa.
nſtet,

eliter
tepe⸗
Nel 41.
adc.
doteß
pel.
0 lni
erpte⸗
er de⸗
npibi
li
ſol⸗
znti.
1,
le⸗

De väriig Covtradtibus, 245

depoſitarius ſit certus, ſe, dum fuerit repe-
titum, habiturum tantundem paratum ejus-
dem menſuræ & bonitatis, non peccat ſal-
tem mortaliter, ſi re utatur, vel eam alie-
net: quia deponens nullum patitur damnum,
Porrò ſi depoſitarius negotiando re depoſi-

ce aliquid lucretur, lucrum eſt depoſitarii 2

quia cùm res uon ſit in ſe fructifera, eſt lu-
crum ſolius induſtri?. Si tamen damnum-
aliquod deponenti eveniret, tenctur compen⸗
ſare. Ratio patet.
Ex qua culpa teneatur depoſitarius reſtitue-
re, vide Tract. 8. Exam. 6, q. I4. H. 2.

Qe 70. Quid eſt Commodatum?

Reſp. Eſt gratuita conceſſio dsůs rei, quæ
uſu ſeu undò actu non eſt conſumptibilis, ut-
equi, libri, veſtes, &c. dominiô non trans-
latô, adeõôque eadem numeréò res eſt reſtituen-
da; in quo differt à mutuo. Dixi: gratuita:
ſi enim fiat pro mercede eſt locatio. Ex qua
culpa teneatur Commodatarius, vide locé
mox citatò́, B. I.

AQ.,71. Qus ſunt obligetiones Commoda-
tarii?
Reſp. Sunt hæ tres: Prima eſt, non uti re-
commodatâ, niſi ad uſum conceſſum. Secun-
da eſt, quòd teneatur ad expenſas modicas,
& ad eibaria, v. g. ad dandum fœnum vel
avenam equo. Tertia eſt, quòd teneatur rem
Q 3 com-

246 Tradt. IX. Exam. IX.
commodatam ſuò tempore reſtituere etiam-
non petenti Domino.
D. 72. Q ſunt obligaliones Commo-

dantis?

Reſp. Obligatio illius primè eſt, quòd non-
debeat rem commodatam ante tempus repe-
tere, & ſi repetat, tenetur de damno & in-
tereſſe, quod fortè obvenerit Commodatario.
Secundò debet aperire vitium rei commodatæ,
ſi quod ſit, v. g. ſi equus ſit ſternax, res ſit
infecta peſte, &c. alias enim de damno tene-
bitur.
Inferes I. Si orté infortuniõ commodata-
rius & depoſitarius non poſſunt ſimul ſalvare
rem propriam & alienam, poſſunt præferre-
propriam, ſi ſit pretioſior: quia nemo tene-
tur pro alterius minori damno vitando ſubi⸗
re majus damnum. Si res aliena ſit pretio-
ſior, tenentur illam præferre: quia depoſito,
locato, &c. ea debetur cuſtodia, quam quis-
que prudens impenderet rebus propriis, qui-
vis autem relictis ſuis vilioribus ſalvaret res-
ſuas pretioſiores.
2. Commodatarius transmittens rem per-
nuncium ſidelem non tenetur ad reſtitutionem,
ſi res in via pereat, quia non commiſit cul-
pam: ergo nec incurrit pœnam. Si verò nun-
cius non habeatur fidelis, & res pereat, pe-
rit commodatario: quia tunc commiſit cul-

pam. Si tandem nuncius ſit deſignatus à com-
mmO=

geſcidi
11 coN
Gpils 1
eare

nerorave d

NW

Ndlen

DeMen

. I
lſlan ,
miumDe

L.
petke.

—
etlen.
NM,.

no
15 tepe.
& in.
latario
vodite
res ſ⸗
Ntene.

data.
vare
te
tene.
retio⸗
voſtn
gui⸗
gli⸗
et e

nper
honen,
aul.
h.
Pe⸗

cul⸗

De variiz Contracttibus. 247
modante, ſive res poſtea in via pereat, ſive
non, incommodum debet ſubire commodans.
Hæc proportionabiliter etiam dicenda ſunt de
mutuo.

D., 7 3. Quid eſt Precarium?
Reſp. Eſt gratuita conceſſio usůs rei ad nu-
tum revocabilis. Per ultimas particulas dit-
fert à commodato, cujus conceſſio non eſt re-
vocabilis ad nutum, ſed commodans tenetur
expectare elabi tempus, pro quo conceſſit,
tenetúrque aliàs commodatario compenſare-
damnum, ſi quod patiatur, niſi ipſe patiatur
neceſſitatem non minoris incommodi.

CIRCMA
TRACTATUM X.

De Religione, & vitiis ei oppoſitis-
Ex Exam. J.
De Eſſentia Religionis, & objecto.
DQ. 1J. Quid eſt Religio?
Rep. Eſt virtus debitum cultum tribuens DEO
tanquam primo omnium pfincivio, ſeu ſupremo
omnium Domino.
2. Duod eſi oljeltum Religionis?

Rep. Objectum formale quod eſt æqualitas-
illa imperfecta, quam hno inter ſe & Denm

Q4 po⸗-

248 Tradl. X. Exam. I.
ponit per debitum cultum Dei, ſeu per actio-
nes, quibus Deum colit, Deo ſe ſubjicit ùt
ſupremo Domine; ei reverentiam exhibet,
ut primo principio, ſeu ratione benefcii cres-
tionis. Objectum formale que eſt honeſtas di-
ctæ æqualitaris, ſeu ejus convenientia cum
recta ratione. Objectum materiale ſunt adio-
nes internæ & externæ, quibus Deus colitur;
& dicta æqualitas imperfeécta ponitur. Ob⸗
jectum cui eſt Deus.

Ex Exam. II.
De Aéctibus Religionis.
D. J. Quotuplices ſunt actus Religionis
Reſp. Sunt duplices, ſcilicet interni & ex-
terni. Interni ſunt Devotio & Oratio,
Devotio eſt aſtus voluntatis prompte ſe tra-

dens ad Dei cultum.
Oratio eſt elevatio mentis in Deum, & defſi-
nitur à S. Th. quòd ſit petitio decentium 4 Deo.

D. ², Quinam ſunt adctus externi Religionis?
Reſp. Sunt diverſi, ùt ſunt Adoratio, Sa-
crificiam, Oblatio, Decimæ, Votum, Jura-

mentum, Adjuratio Divini nominis, ejusque
in laudem aſſumptio.

Z. 3. Quid eſt adoratio?
Reſß. Adoratio G„aliter & propriè ſum-

pta eſt reverentia ſen cultus exhibitus Deo ob
in-

ſoeretk
u) aen
,eenlſeeid

APaobode

A)

ſehe nr

1 lol Dend

ufinod
Kand
(mingu
it,itane
iniliom
e conda
rdicne,
ſeunco
teann ingu
e ln
lem aſina
Aayit5
unſerunr
n 0; I
IN, gue
Ne a

Der ze
biieſti⸗
dhibet
ciice
heſizsd
ja eun
nt 16 ¾¼
colitu,

.

hob

De Rkeligione. 249

infiniram & increatam ejus excellentiam. Et
eſt duplex: una interna, quâ per actum men-
tis & voluntatis; altera externa (à priori im-
perata) quâ Deum veneramur adtu externé;
v. g. genuflexione, corporis inclinatione, pe-
Goris tunſione, capitis diſcoopertione, &c.

D. e Quot ſant ſpecies adorationis genera-
HWZ liter ſumptæ?
Reſp. Sunt tres I. Latris, quæ fit & debe-
tur ſoli Deo ùt primo naſtro principio & ul-
timo fini. 2. Dulis, quæ exhibetur regnan-
tibus cum Deo Sandtis ob excellentem corum
Perfectionem. 3. Hyperduha quaſi ſuprema-
Dulia, quâ ſuper omnes alios Sanos colitur
Beata Virgo ob ſpecialem affinitatem, quam
habet cum Deo, in quantum eſt Mater Dei.
Crux in qua Chriſtus pependit, adoratun-
Latriâ, idque ex duplici titulo. I. In quan-
tùm eſt immago Chriſti in ea extenſi. 2. Ra-
tione contactůs membrorum ejus, ex quo eſt
ſanctificata, & ejus ſanguine perfuſa. Ex hoc
ſecundo titulo adoramus clavos, ſpinas, lan-
ceam, indumenta, & ſacra ejus tabernacula-
quæ ſunt præſepe, ſpelunca, & hujuſmodi; non
item aſinam, cui inſedit, nec terram, quam
galcavit, &c. quia hæc poſt Chriſti contactuns
manſerunt pervia uſibus communibus; nee
item os judæ, nec manum ei infligentem ala-
Pam, quæ indigne eum tetigerunt'.
Nec adoramus Latri4 B. Virginem ratione
car. Din. 25 Rnai CeG

—

250 Tradct. X. Exam. II.

contactüs: eſt enim diſparitas inter illam &
res inſenſibiless hæ enim ſecundùm ſe nullius
venerationis ſunt capaces, & ideo in earum,
adoratione nullum eſt periculum exiſtimandi,
quòd adorentur ratione ſui: B. Virgo autem
ſecundùm ſe eſt capax cultůs; & quidem hy-
perduliæx, cuùm ſit rationalis creatura, & ſic
facilè poſſet putari, quòd adoretur ratione-
ſui, quod erroris periculum omnino vitandum
eſt.

D., 5. Quid eſt Sacrificium?
Reſp. Sacrificium ùt ſic definitur, quòd ſit
sxterna & ſenſibilis oblatio rei alicujus exterioris ſen
ſenſibilis permanentis, legitimâ authoritate inſtituta, 4
legitemo miniſtro falta immediate ſoli Dee, cum reali
ejuſdem rei immutatione in proteflationem domini Dei
in vitam & mortem ſuæ creaturæ.
In nova lege non eſt ſacrificium propriè di-
ſtum externum, niſi ſacrificium Miſſæ conſi-
ſtens in conſecratione, per quam Chriſtus in-
cruentè immutatur, in quantum ex vi verbo-
rum Corpus ponitur ſine Sanguine, & è con-
tra, licèt per concomitantiam ſint ſimul.

Q. 6. Quid eſt oblatio?
Reſp. Eſt aitus Religionis, qú Dea offerimus re⸗
externas abſque earum mutatione,.

Q. 7. Quid ſunt Decimæ?
Reſp. Sunt decima pars fructuum ſive terræ ſive a

Gerum rerum Des in recegnitionem univerſalis =
debi⸗=

Glnnbos

iudio⸗

imeurb
ne, Pol
De Voto

do, uſ
eein
N Crici
Roraione,
Drmſan
uin,,
bcitos le
en acjen
nn, ſeut!
lonis, 6
iluan de

De Religione. 251

—

nz debita, & ipſius Miniſtris perſolvenda, & quidem-“
e mli ſingulis annis de omnibus fructibus.

eann Porrò Decimæ debentur non ſolàm ex vir-
einui tute Religionis ſed & Juſtitiæ, adeéôque defrau-
d dans eas tenetur Eccleliæ reſtituere ſtricté jure.
gen Defraudantibus etiam meritòô annumeratur il-
à& le, qui ſtudiosè aſſignat partem deteriorem:

od unde tenetur bonâ fide procedere, & partes-
tndn aſſignare, prout ſe offerunt.
De Voto & Juramento dicetur paulòô poſt.

S. ⁹. Quid eſt adjuratio divini nominis

nod i Reſp. Adjuratio divini nominis fit, cùm ad
aliquid faciendum vel omittendum aliquem.
us, 1

obteſtamur per reverentiam alicujus rei ſacræ,
vel etiam per Deum ipſum. Eſt duplex; una
bi imperativa, quâ Superior poteſt uti erga ſo-
„ los ſubditos præcipiendo, vel timorem incu-
dib tiendo, ut ſi adjuret ſubditum per Deum vi-
con. vum, per Dei miſericordiam, per quinque Vul-
tu nera Chriſti. Et hæc ratione imperii differt
ſem ab oratione, à juramento veròô, quia per illud
. obligatur ſolùm ipſe jurans. Altera eſt depre-
i cativa, quâ precamur vel rogamus non ſolùm
ſubditos, ſed & Superiores, imo & Deum,
quem adjuramus per Filium, per aliquid ſa-
crum, ſicut Eccleſia orat per Myſterium Incar-
mnationis, & orationem claudit dicens: Per⸗
Chriſtum Déôminum noſtrum, &.

Ginu

4

ſpi . 5.

252 Tralbt. X. Exam. III.
Q. 9. Quid eſt alſumptio divini nominis in
laitem?
Reſp. Eſt laudatio divini nominis per pfal-
mos, hymnos, cantica, Horas Canonicas;
feſtivitates.

Ex Exam. III.
De Vorto.
O., 1. Duid eſt Votum?
Reſp. Eſt promiſſie deliberata Des facta de melisre
bono & poſſibili.
Q. 2. Quotuplex eſt Eotum?

Keſp. Eſt multiplex. Primum eſt abſolutum, 5

eui nulla apponitur conditio; aliud conditiona-
tzum, & hoc obligat conditione impletâ; ſi quis
ſuâ culpâ impediat, ne conditio impleature,
manet obligatus votòô.
Item aliud eſt reale, aliud perſonale, aliud
mixtum. Reale eſt, quod concernit bona vo-
ventis, ut ſi quis vovit ex ſuis bonis exſtruere
altare. Perſonale eſt, quod ſolùͤam concer-
nit perſonam voventis, & per alium impler
non poteft, ut votum jejunii. Mixtum deni-
que concernit bona & perſonam ſimul, v. g=
vovit quis peregrinari ad talem lecum ſacrum,
& offerre decem pondo ceræ.
Item votum aliud eſt Simplex, aliud Solempeze
Simpex eſt, quod emittitur privatim ſiné o-

mni extrinſeca ſolemnitate. Solemne eſt, dug
e

4, &
Kuls

„ 4

„Nv
60 WK

1
nen, A
WeN
n under
(. H
Aga
oon ſon
est, n
Antitate
Mone h

86
6. Va
Aem ce

eletn

nditens.
dqui
Meatut,

le, din,
bona
erlng,
colee⸗
inpe
tun ten⸗
nll, ,

I e —
4 —

1

De Religione. 253
fit in facie Eccleſiæ cum ſolemnitate. Et hoe
iterum duplex eſt, ſcilicet monachale, quod e-
mittitur in approbata Religione; & Clericale,
quéô ligantur Clerici ex vi Ordinis ſacri.

D., 3. Quot requiruntur ad obligationem
voti ?
Reſp. Tria, nimirum Deüberatio, Propeſitup: vo-⸗
untatis, & Promiſiv. Deliberatio, inquam, ple-
na & talis, quæ ſufſſicit ad peccatum mortale.

D. 4. Duæx eſt materia Poti?

Reſp. Propria voti materia ſunt opera con-
Gilii, ſeu quæ aliunde non ſunt præcepta: quia

illa ſent Deo grata & abſolutè voluntaria.

Poteſt tamen fieri votum de re etiam præ-
cepta, quod patet ex uſu eorum, qui caſtita-
tem vovent, & tamen ad illam aliâs teneban-
tur, & tunc contrahitur duplex obligatio, ni⸗-
mirum temperantiæ & Religionis.

AQ. S.⸗ Eſine in poteſtate voventis in mates
ria gravi obligare ſe ſub veniali vel & sontra?
Reſp. Licèt ſit in poteſtate hominis vovere
vel non vovere, tamen ſuppoſitô, quod quis
voveat, quantitas obligationis dependet es
quantitate objecti ſecundùm ſe, quod ab in-
tentione hominis non dependet.

D. ⁶. Quot modis votum tollitur?

Keſp. Varii ſunt modi. Primèò tollitur pem-
ſimplicem ceſſationem, ut ſi v, g. votum fiat
ime⸗

254 Tract. X. Exam. III.

impoſſibiſe, &c. Huic modo addi poteſt mo-
dus ceſſandi per condonationem promiſſarii.

Secundo per irritationem, quæ eſt reſeſio vo-
i, quâ Superior votum ſui ſubditi annullat, v. g.
maritus reſpectu uxoris, pater reſpectu filii,
Prælatus reſpedi ſubditi, dominus reſpectu
ſervi. .
Terti per diſpenſationem, quæ Tract. 6.
Exam. 5. q. 14. de finita fuit, quòd ſit Juri
communis relaxatis facta ab eo qni habet peteſtatem re-
laxandi. Circa quam
Not. I. Has eſſe juſtas caulas diſpenſandi.
1. ſi ob mutatas vel repentè occurrentes circum-
ſtantias exſolutio eſſet mala, inutilis, aut ma-
joris boni impeditiva. 2. ſi vovens ſit in mo-
rali periculo tranſgrediendi votum, ſive peri-
culum oriatur ex voventis ſtatu, ſive ex ani-
mi vel corporis fragilitate, modòô non ſit ex
malitia. 3. ſi dubium ſit de emiſſione voti.
4. ſi ſit emiſſum ex levitate, perturbatione-,
ira, mœrore, metu. 5S. ſi ejus impletio habe-
ret extraordinariam quandam difficultatem.

Not. 2. quòd auctoritatem diſpenſandi Pa-
pa habeat in totam Eccleſiam, Epiſcopus in
ſua Diœceſi, & omnes habentes Jurisdictio-
nem Epilcopalem vel quaſi Epiſcopalem, at⸗
ſunt Superiores] Religionum reſpecétu ſuorum-
ſubditorum (excipiuntur Curati ſeu Parochi)

ad omnia vota ſimplida Papæ non relervata=
licèt

e voin
rin ſoluch
veberginn
mdCocn
n nhis
eline pol

Futenn po

ordinane

un toln

Cnkihoene
utionen!
n anen
let der
od ügii
e Anei
ftateleli
1t ilud

ahr, eſe

4

holint

el

c

dut e
it in mo

e peti⸗

e E .

d ſit 4

oht w

bati
etio
hcn

0

E

ſeſ
e

De Religione. 255
— — –—22
licèt cedant in commodum alterius, modo
hic nondum acceptaverit.
Not. 3. Vota Pape reſervata eſſe quinque,
nimirum votum Religionis; Caſtitatis perpe-
tuæ; Peregrinationis in jeruſalem; Et ad S. Ja-
cobum in Compoſtellam; Et ad Limina Apoſto-
lorum. In his igitur nec Epiſcopi, nec Religioſi
diſpenſare poſſunt, ſed ſolus Papa. In aliis vo-
tis autem poſſunt Epiſcopi & Prælati exem-
pti ordinariè diſpenſare cum ſuis ſubditis.
Quartè tollitur votum per Interpretationeme
eſt autem interpretatio voti prudens judicium,
qué judicatur votum aliquod pParticulare in-
hac perſona, vel in hoc caſu non habere, vel
hon neecefſſariò retinere vim obligandi.
Quintè per redemptionem, quâ votum com-
mutatur in aliquid, quod pauperibus, loco
ſacro, vel in uſum belli ſacri contra Infideles
eſt contribuendum. Sed hæc ſpectant ad com-
mutationem (de qua ſtatim) adeòque eſt
idem cum ea.
Sextò per commutationem, quando pro eo⸗,
quod aliquis vovit, aliquid aliud faciendum-
vel à Superiore injungitur, vel propriâ autho-
ritate legitimè ſuſcipitur, dam evidenter con-
ſtat illud, in quod votum à vovente commu=
tatur, eſſe voventi melius, & Deo gratius.

OQ., 7. Qut nam poſſunt commutare votaæ
Keſp. Omnes illi, de quibus antè dixi,
quòd poſſint diſpenſare; ſic, ut is, qui etiam
ex

2⁵56 Tradt. X. Exam. ifI.

—.—

e commiſſione poteſt diſpenſare, poſſt &
commutare: hoc enim eſt minus i116.
. 5. Quid obſervandum in commutatiee
ne voti?
Keſp. In illa obſervandæ hæ ſunt regulæ:
Prima, ut votum perpetuum regulariter mute-
tur in aliam obligationem perpetuam.
Secunda: Quantum ponbile eſt, commuta-
tio debet fieri in æquale, non quidem mathe-
maticè, ſed moraliter ad arbitrium boni vi-
ri, ſeelasâà fraude & ignorantià.
Tertia: Securius eſt commutare, quâm di-
ſpenſare: quia pro diſpenſatione rarò adeſt
ſufficiens cauſa.
Quarta: Omnia vota tam realia quàm per-
ſonalia commutari poſſunt, & commutantur
in vota, per quæ homo efficitut verus Religio=
ſus. Excipe vota ſimplicia in Societate ] EsII
edita, quia per hæc non exſtinguuntur, ſed ſo-
lůùm ſuſpenduntur vota antè in ſæculo facta-
Idem eſt de votis Novitiorum, ſaltem illis:
quæ in eo ſtatu implere non poſſunt.
Quinta: Conſultius eſt, non tamen neceſſa⸗
rium, vota realia commutare in realia; &
perſonalia in perſonalia.
Gexta: Non debet attendi valor & præſtan-
tia operis ſecundùm ſe, ſed dèbet commen-
ſurari obligationi & debito pœnitentis. Po-

teſt tamen interdum etiam ſpectari valof ope-
pis ad cauſandam gratiam:

Lepti⸗

Ner ſecde e
VekO lA

n doe

ii unaun
Wen die
rawenid)
ſel el ioe
lun ilſeu

(2,

⸗ Ne⸗
adiciun

poſt
166,

t

it regl
iter mun
mn.
önfnli
emn math

boni
4

guimn 4
ir6 acel

im per.
utanta
Beligio
Re
, ſed ſ
lo kadr
tenn ili,
t.
Nete⸗
teali,1

reltn

CNMel⸗

Ue o⸗
Aope⸗

De Juramento, &c. 257

Septima: Commutatio aut diſpenſatio voti
facta virtute Jjubilæi, petentis jejunia, Con-
feſſionem, &c. non valet, ſi non impleantur
requiſita pro Jabilæo.
Octava: Commutatione voti in aliam ma-
teriam ſemel factâ non reviviſcit prioris ma-
teriæ obligatio licèt vovens (niſi ex malitia)
impotens fiat.
Nena: Factâ commutatione in æquale poteſt
vovens pro libitu reſumere primum votum;
ſi verò facta eſt in melius, probabilius eſt,
non poſſe.

Ex Ewam. IV.

De Juramento, Perjurio, Mendacio,
Sacrilegio, & Maledictione.
Q. 7. Quid eſt juramentum & perjurium?
Reſp. Juramentum eſt invocatio Divini No-
minis tanquam primæ & infallibilis veritatis
in teſtem alicujus rei. Perjurium eſt violatio
juramenti, quod violans vocatur perjurus.
Vel eſt invocatio Divini Nominis in teſtimo-
nium falſitatis.
Q. 2. Quid requiritur ad juramentum, at
ſie licitum?
Reß. Requiruntur tres conditiones, nimi-
sum Judicium, Juſtitia, & veritas.

R D. z.

258 Tralt. X. Exam. W.

—

—

Q. 3. Quotuplex eſt juramentum!
Reſp. Eſt quintuplex, ſcilicet ſimplex ſeu in-
vocatorium, qú Deus ſimplici conteſtatione-
aſſumitur in teſtem. Imprecatorium ſeu execrato-
rium, quò Deus non ſolùm invocatur ut teſtis,
ſed etiam ùt vindex falſitatis, ut ſi quis dicat:
Damnet me Deus, niſi verum ſit. Aſertorium,
quòô afſeritur veritas præſens vel præterita-.
Promiſorium, quò promittitur aliquid futurum.
Comminatorium, quò alteri malum comminamur,
v. g. per Deum delumbabo te.
Juramentum quodcunque obligat ſub mor-
tali; hinc in formali perjurio non datur par-
vitas materiæ: quia Deum facere teſtem men-

dacii ſemper eſt injuria graviſſma Deo irro-
gata; poteſt tamen eſſe veniale ex indelibera-

tione.

Tollitur iisdem modis juramentum, quibus
tollitur votum, de quibus diéctum eſt Exam.

præc. q. 6.
. 4. Aurige, nautæ, ſimilesvé ex conſuetu-
dine jurantes peccantne mortaliter?
Reſp. Peccant mortaliter toties, quoties cum
advertentia jurant, talis enim conſuetudo eſt
mortaliter peccaminoſa; aliud eſſet, ſi pro-
ter conſuetudinem non advertant ſe jurâre, &
conſuetudo non ſit amplius ipſis voluntaria-,
puta, quia per contritionem vel pœnitentiam
retractata. Cæterùm Confeſſarius ſimilibus
præcipiat, ut ubi contigerit illos ex inveterata

COohn-=

O
( erin⸗
Iſ trppte
n bemici
d elecitio

lonis gratis⸗
rd

he, erlt
0 7
. Non
Lelt, qu⸗
1, quod
dione
eritate

—
ntun)
elſtation
en exelſe
r de tel
gnis
Aerent
dNeterin⸗
lutune
nminane

ſubenn
tur n
em men
eo im
elibera

ihe
, Ivibu

Eun

ee
dtien
Netuc
rine

Urate

ienin
ſribus
erach
(ob⸗

De Mendecis, Gr. 259

conſuetudine prorumpere in voces blaſphe-
mas vel juratorias „mox dolorem concipiant,
& veniam à Deo poſtulent, certas etiam pre-
ces ipſis injungat;, &.

De S Quid eſt mendarium?
Reßp. Eſt locutio falſa cum intentione ſallen-.
di, ſeu decipiendi proximum, qui judicat cah
eſſe veram. Wnde mendacium nominatur ex
eco, quod contra mentem dicitur,

D., 6. Quaotuplex eſt mendzciam!

Keſp. r triplex, nimirum jocoſum, Off.
cioſum & Pernicioſum. Joceſum procedit ex
motivo delectationis, ùt mentiri joci & re-
creationis gratiâ, quod ob parvitatem eſt ve-
niale. Oficioſum eſt, quod procedit ex moti-
vo utilitatis, ſive ad ohtinendum aliquod le-
ve bonum, ſive ad evitandum aliquod leve
malum: & etiam eſt peccatum veniale ob par-
vitatem. Pernaieſum eſt, quod pro motivo
habet damnum proximi: quod damnum ſi ſit
gaave, erxit mortale, ſi leve, veniale Pecca-
tum.

2. Licetne uti Rahri Mone 2
Reſp. Non licet uti reſtrictione purè menta-=

h, id eſt, quæ nullàâ circumſtantiâ vel exterio-

ri ſignõ manifeſtatur: quia eſt verè menda-
cium, quod nunquam licet. Licet tamen uti
reſtrictione non purè mentali ad difſimul an.
dam veritatem: hoc enic videtux eſſe gecel⸗
2 e

260 Traét. X. Exam. W.

rium convictui humano ad celandum ſecre-
tum, quod ſinè gravi damno vel incommo-
do aperiri non poteſt. Pro cujus intelligen-
tia
Not. duplicem eſſe reſtrictionem: Unam-
mentis, alteram dictionis. Prima eſt, quæ
præcisè fit mente, & non ex circumſtantiis“
extrinſecis & ſenſibilibus, nec ex eo, quod
vox plures habeat ſignificationes, v. g. in pri-
vato diſcurfu aliquis te interrogat: Feciſtine hoc
& reſpondes: Non ſeci, mente ſubintelligendo,
her!, cùm tamen feceris ante octiduum. Al-
tera, nimirum dictionis fit I. quando quis pro-
fert vocem, quæ habet plures ſignificationes.
2. quando vox, etſi ſit univoca, ſeu unam-
tantùm habeat fignificationem, attamen ad
plura ſignificanda determinatur à circumſtan-
tiis.
Q. 5. Licetne uti amphibologia?
Reſp. Non lieet uti amphibologiàâ, ſeu æ&
quivocatione formali, bene tamen materiali,
ad celandam veritatem in neceſſitate. Ratio

eſt eadem, quæ antè.
Nota autem amphibologiam ſeu æquivo-
cationem formalem eſſe, quando non adſunt
circumſtantiæ, per quas audiens vir prudens
offit venire in cognitionem ſignificationis“,
vVel ſensus verborum à loquente intenti; ma-
terialem veròô, quando tales circumſtantiæ ad-

ſunt, licèt audiens, etiam prudens, ob negli-
gen-

Ne
.
Nun colie
von imelib

4,
6. N diol
ino. El
ſolatio t
r ſo pec
lele veni⸗
Mertut, le

Lo.
inne
1e alletatl
de, & tan⸗
Uelicimas
I. danen
imdreten
Uiditerzd
A.

& .

ch. dun
la inliit
ſtatun
4 7.

—
hun ſen
ncomne.
ntellgen

Unen.
eſt (u
ſtanti
0, quct
e In P.
ine ee
ligence
m. 4.
lis pro⸗
tiones
unam.
en 40
ſtan-⸗

3

ſel e⸗
aterigl,
, N

Aln⸗
n AWo
Onlen
tond,
lti,Mi⸗
ie⸗
hlegli⸗
gel

De Horis Canonicir. 261

gentiam conſiderationis talium circumſtantia-
rum non intelligar mentem loquentis.

L. 9. Duid eſe Sacrilegium?
Reſp. Eſt violatio rei ſacræ, id eſt dicatæ cul-
tui divino. Eſtque hæc violatio triplex, ſci-
licet violatio perſonæ, rei, & loci ſacri. Eſt ex
genere ſuo peccatum mortale; in individuo
poteſt eſſe veniale, ſi nimirum irreverentia,
quæ infertur, levis ſit.

Q., 70. Quid eſt maledictio?
Reſp. Eſt imprecatio mali, v. g. utinam Diabo-
lus me auferat! Eſt ex genere ſuo peccatum-
mortale, & tantôò gravius, quantò perſonam,
cui maledicimus, magis amare & revereri de-
bemus. Parentes, ſi filiis diſcolis mala quæ-
dam imprecentur ex motu primo, peccant-
Ree alitcr; ſi verò ex animo, peceant mortae

E Exam. V.

De Horis Canonicis.

D. I. Qaid ſunt Horæ Canonice?

Reſy. Sunt quædam laudes & preces ab Ec-
cleſia inſtitutæ ad Deum ſingulis diebus, cer-
tis & ſtatutis horis laudandum.
Q. 2. Quot ſunt Horæ Canonicæ!
Reßß. Sunt ſeptem. Pretioſa non eſt hora-,

ſꝑed Commemoratio Sancorum. Et ſunt 1.
R 3 Ma-

262 Trabg. F. Exam. F.

Matutinum & Laudes. 2. Prima. 3. Tertia. 4.
Sexta. 5. Nona. 6. Veſperæ. 7. Compieto-
rium. Et hoc ad repræſentanda 7. præcipua
Paſſionis Chriſti myſteria, his verſibus con-=
tenhta:
Heæc ſunt ſeptenis propter quæ pſallimus horis.
Matutins ligat Chriſtum, qui crimina ſolvit.
Prima replet ſputis, dat cauſam Tertiæ mortis.
Sexts crucifigit, latus ejus Nona bipartit.
Veſpers deponit, tumulò Completa reponit.
DQ. 3. Eſtne mortæle omittere unicam ha=
ram etians parvam, aut nozabilem partem, &
que illa?
Reſp. I. Voluntariè & ſinè juſta cauſa omit“
tens unicam Horam, etſi parvam, v. g. Pri-
mam, vel Completorium, vel primas Velpe-
ras Paſchales in Sabbatho Sancto, peccat
mortaliter: quia quævis hora etiam parva.-
judieiò prudentům eſt gravis & notabilis pars
cotius officii.
Reſp. 2. Probabilius & tutius eſt idem aſſe-
rere de parte notabili unius Horæ: licèt non
ſit tam grave peccatum: quia licèt illa non-
ſit notabilis pars totius officii, bene tamen-
unius Horæ, quæ proinde graviter mutilatur.
Reß. 3. Tertia pars ùt plurimàùm quidem-
eſt notabilis pars obligans ad mortale; ſi ve-
rò totum ſit valde magnum, etiam pars mi-
nor tertiâ eſt notabilis: quia ita videtur cen-

tere debere prudens judicium.
2e .*
◻ 6g.

De n/
OiN,
W,
Niet
1 Ex ir

4 1I. le
3 Proen
Horas
6e maſori.
Uenetcium
uinoribus
n o hon
es Replla
Chorom i
te Cunonie
lenanen
Kumen)
Aauns, Rer
91
Erpheo:
ltuere me
1 brimam.
nes unius
ſed om

2
G. Fabr
Vel par
nun
6, Dro

Torti

Comnte
pracl
lbus ee

mus hor
ina ſohr
nni mnolt
don
eim l
, 6

4omit
g. Pri.
Velhe⸗
Neccar
Par
bilsu⸗

de d
licetnn
illu .
le unt
nutlnt
le,Ie
n
eeneen.

De Horis Canenitis. 263

Q. 4. Quinam, & quotuplici titulé tenentur
gicer⸗ Horas Canonicas
Reſp. I. Ex triplici titulo, etiam ſeorſim.
ſumpto, oritur obligatio recitandi Horas Ca-
nonicas. I. Ex titulo Beneficii. 2. Ordinis
ſacri. 3. Profeſſionis religioſæ.
Reſp. 2. Horas Canonicas dicere tenentur
I. Initiati majoribus Ordinibus, licèt non ha-
beant beneſicium Eccleſiaſticuam. 2. Etiam-
initiati minoribus Ordinibus, ſi habeant be-
neficium pro honeſta ſuſtentatione ſufficiens.
3. Omnes Regulares profeſſi utriusque ſexus,
qui ad Chorum ſunt deputati.
Horæ Canonicæ ſunt recitandæ verbaliter-
Notabilem partem omittens præterquam quòd
(ut dictum eſt) peccet mortaliter, ſi ſit be-
neficiatus, tenetur pro rata ad reſtitutionem.

OQ. 5. Quid hoc eſt, pro Rata?
Explico: Qui omiſit matutinas, tenetur-
reſtituere mediam partem fructuum; qui ſo-
lIùm Primam, ſextam partem tructuum; qui
omnes unius diei Horas omiſit, nihil lucra-
tur, ſed omnes diei fructus debet reſtituere.

D. 6. Sed cui reſtituet?
Reſp. Fabricis Eccleſiæ, ubi beneficia ſunt-⸗
ſita, vel pauperibus.

OQ. 7. Quid, ſi Benefcium ſit quidem colla⸗
tum, ſed nondum in poſſeſione?

Reß. Probabiliàs loquendo non tenetur ad
R 4 Ho-⸗

264 Tradt. X. Exam. V.

Horas: quia ante pacificam poſſeſſionem non
cenſetur quis plenè & perfecte Beneficium con-
ſecutus.
Nota hic, quòd, qui priméô ſemeſtri non
recitat Horas Beneficium poſſidens, etſi pec-
cet, non teneatur ad reſtitutionem, quis ni-
hil habet ab Eccleſia, neque iſte ex juſtitia-
tenetur recitare, ſed ex ſola Religione, quæ
non obligat ad reſtitutionem. Patet id ex
Bulla Leonis X. & Pii V. ſecus foret, ſi fun-
dationi inſerta eſſet etiam primis ſex menſibus
obligatio orandi.

§. Eſtne edem modé Rata omiſoniz Ho-
tarum accipiends de Parochs, ac de Beneficiato
ſimplici?
Reſp. Non eſt; ſed illud ly omnes ſrultus, dum
In Bullis dicitur eſſe ab omittente Horas reſti-
tuendes, videtur intelligi in Parochis (imòô
& in aliis Beneſiciatis, quibus incumbit onus
Miſſas dicendi, vel ſimilia agendi) cum re-
ſtrictione ad fructus Breviario correſponden-
tes, non verò correſpondentes aliis oneribus
Parochialibus, ùt ſunt concionari, ſacramen-
ta adminiſtrare, &c. Ratio ergo pro Paro-
cho facienda eſt arbitriò boni viri, dividen-
do v. g. reditus in tres partes, quarum duæ
eorreſpondeant laboribus Parochialibus, ter-
tia Horis, ut ſi quotidie habeat 3. florenos:
pro toto Breviario ſemel omiſſo reſtituendus

ſit unns florenus- 2.
9⸗

0oun

uls col
zin egss
l obl
ſud eſeb
4 ſelgiol
d

17 N

inn Ngri
Koled
Pendane
m, W
Not. 2.
Een ſittt
de g
liturad
ditur 1
d rem
Not. 3.
iplie
Virtual
in inten
N
AWnet

—
onemn
Ucinmn

eſtri ner
guiat⸗
juite
Dne, gu
let id
t, K
menſe

nir A
ſui

3, dum

tell.

(i
bit ont
cum k.
poncen
neribir
ctaner⸗
fo bi-
irice.
n de
iyter⸗
Nrenos,
⸗

De Horis Canonicis. 265

Q. 9. Profeſ ad chorum deputati tenentur-
ne exira chorum ad Horas à Item Religioſi ejedi,
ac Moniales?
Reſp. Affirmo. Ratio I. & 2. partis eſt im-
memorialis conſuetudo ex ipfſa proſitentium-
praxi vim legis obtinens, & à Summis Pon-
tificibus ùt obligatoria declarata. Ratio au-
tem quoad ejectos eſt; quia manent ſubſtan-
tialiter Religioſi, nec eorum profeſſio extin-
guitur. Aliud foret, ſi hæc extingueretur-,
ut fit in aliquibus ejedtis ex Societate.
Q. 70. Que intentio & attentio requiritur
ad Heras?
Ante &. Not. I. quòd intentio ſit adius vo-
luntatis, nimirum affectus, volitio ſeu pro-
poſitum aliquid faciendi; attentio verò ſit-
actus intellectůs, nimirum conſideratio & ad-
vertentia mentis ad orationem exteriùs prola-
tam, vel ad objectum ejus.
Not. 2. Quòd attentio ad orationem vo-
calem ſit triplex. Iha, quàâ attenditur ad ver-
ba, ne quis in eis erret. Secunda, quâ at-
tenditur ad ſenſum verborum. Tertia, quâ at-
tenditur ad ſinem orationis, ſcilicet ad Deum,
& ad rem, pro qua oratur.
Not. 3. Intentionem & attentionem adhue
eſſe triplicem. I. Formalem ſeu actualem.
2. Virtualem. 3. Habitualem. Prima eſt ipſe
actus intentionis uel attentionis phyſicè exi-
ſtens. Virtualis eſt virtus à priore relicta: &
hæc manet, quamdiu quis virtute primi pro-

266 Tradl. X. Exam. V.

poſiti vel actůs, nullâ contrariâ intentione,
revocati in adtione eœpta perliſtit, licèt ex
innata fragilitate mens ad alia diſtrahatur-,
modò diſtractioni, dum advertitur; non con-
ſentiatur, ſed ea pro poſſibili excludatur-.
Habitualis eſt quædam propenſio ad aliquid fa-
ciendum ex præcedentibus actibus relicta, ſic,
ut intentio adtualis quidem aliquando præ-
ceſſerit, ſed defactò nec in ſe, nec in aliquo
eftecdtu, nec in memoria vel cogitatione ho-
minis exiſtat.
Not. 4. Dari aliam adhuc intentionem in-
terpretativam, quæ variè accipi ſolet. Pri-
mè, quidam cam vocant indirectam, ut ſi
quis aliquid velit in alio directé volito. Se-
cundò hanc alii, ůût explicata eſt, vocant in-
tentionem in cauſa; interpretativam verò di-
cunt eſſe, quam quis nec actualiter, nec vir-⸗
tualiter, nec habitualiter habet, ſed dunta-
zat haberet ſub hac eonditione, ſi in ejus ob-
jecti cognitionem veniret. Tertiò ſumitur-,
prout includitur in generali intentione fa-
ciendi, quod Chriſtianum, vel Sacerdotem-
ſeu Eccleſiæ miniſtrum decet. His not.
Reſp. 1. Ad orationem (etiam Horarum-
Canonicarum) requiritur intentio & atten-
tio. Ratio I. p. eſt: quia oratio debet eſſe⸗
adus humanus; ſiné intentione autem non-
eſt talis. Ratio 2. p. Quia oratio eſt men-
tis in Deum elevatio /-mens autem ad Deum
non elevatur, niſi attendar ad ca, quæ lin-
gua loquitur. Reſß. 2.

alie:
Gals;

inrgtio
een firtua

e lelic

. elliee

1 2
Mellle

II. Nfr
Wan

d K. 8
NRN A

Negram
vu,
l tener
llaretur
npoſſt
ſt abee
comm

. 5

er Ve

—
lntenine
rahant
non con
Cſudatu.
Aiquic
clichz,/,
in lin
tione

lonem 4
ct. N
1, ut 1
0, N
Ant Ia⸗
jerd di.
nec vi⸗

d dun.

nejusot⸗
umitute,
tione e
eroten.
hot.
Horann.
& Aten⸗
ebet el⸗
el N.
nen⸗
AeuE
le li⸗

ℳ

De Horis Canonicis. 267

— —— —— =—

Keſp. 2. Intentio & attentio actualis non-
eſt ſimpliciter neceſſaria, quia eſt moraliter-
impoſſibilis. Habitualis non ſufficit, bene-
tamen virtualis; quia oratio debet eſſe actus
humanus & deliberatus; ſed ad illum non-
ſufficit intentio vel attentio habitualis; ſuſſi-
cit autem virtualis, cùm illa ſit ipſa actualis
in virtute relicta exiſtens-
Reſp. 3. Loquendo de triplici attentione in
Not. 2. explicata, ad orationem, ejusque,
fructum ſufficit prima, nimirum attentio ad
verba, ſimul cum animo devotè colendi Deum,
licètr deſit attentio ad ſenſum & meditatio.
Patet hoc in Monialibus latinè orantibus;, nec
ſenſum intelligentibus,

Q. 17. Infirmus, qui non poteſt perſolvert

totum, bene tamen partem, teneturne?

Reſp. Si poſſit Matutinum recitare, vel aliam
integram horam, tenetur; ſi verò ſolùm hy-
mnum, vel unum alterùmve pſalmum, ad
nihil tenetur: quia aliâs vix ullus infirmus-
excuſaretur ab horis, quia vix ullus eſt, qui
non poſſit ſaltem aliquid orare. Quodſi non
poſſit absque, bene tamen cum ſocio, euùm-
que commodéè habere poteſt, tenetur.

Q., 12. Cacus & ſurdus tenenturne ad
Horas?

Rep. Si ſæcus poſſit Horas memoriter re-
citare, vel poſſit cum ſocio, eumque com-
mo⸗

268 Trabkt. X. Exape. V.

modè habere poſſit, tenetur, ſecus ad nihil

de Horis tenetur: quia ad impoſſibile non-
datuxr obligatio. Debet tamen ſupplere per
alias preces v. g. Roſaria, &c. arbitriò Supe-
rioris, à quo ſi petatur diſpenſatio, ſe-
curiſſimè agetur. Surdus loqui potens tene-
tur ad Horas: non enim tenetur ſe audire,,
cùm non poſſit, ſed ſufficit, quòd ore pro-
nunciet, & mente attendat.
An liceat dicere horas ſub Miſſa præcepta.
vid. Tract. 13. Exam. 8. q. 8.

13. QSuot ſunt cauſæ excuſantes à Bre-
Viario ?
Reſp. Quatuor. Trima eſt cæcitas vel infirmi-
tas gravis. Secunda, inculpabilis carentia Bre-
viarli, Tertia, repentina & gravis occupatio,
quæ cum Horarum recitatione non poteſt per-
fici, & ſinè ſcandalo vel peccato, aut gravi
ſive lui, ſive aliorum incommodo nequit dif-
ferri, v. g. cura infirmorum, Concio, Con-
feſſio num auditio, publica lectio, &e. ſed ra-
rus eſſt talis caſus, ut Horæ non poſſint anti-
cipati, vel dici poſt negotium. Quarts, ju⸗
ſta Papæ diſpenſatio.

De Celebratione Feſtorum.

D., 714. Quid eſt Feſtum?
Riſp. Feſtum ſignificat diem inſtitutum ad
vacandum Deo per opera Religionis, é ab-

Ktine ndum ab opere ſervili. Talia feſta ſunt-
Chri-

Milit,
e wulta
Nundus e
fitus

Wen

, gegeſſe n
acee .

4 d
alels
ch,
tet tum
cis ic
1
1e ad Sa
liter P
2 parte
laliter
lotabi
liam
cenlel
ſt vel
NCe
fnnni

ſupplen
bittis
latio,
okens
ſe aucine

ore

1 prerne
erAh

inßerm
ntiahre
ccupavit
dtenpe⸗
aut gu
Bequltii
io,
Ae. el⸗
Ofint 41

Aune

Kiwon 1
, 4 5
lbln⸗

De Feſto. 269
Chriſti, B. Virginis, Apoſtolorum, &c. In-

ter hæc numeratur dies Dominica, dicta à
Domino Salvatore, in quam Eccleſia Sabba-
tum mutavit, & quidem juſtèê: quia in die
Dominica multa præclara fuerunt geſta, ni-
mirum Mundus ereatus, Chriſtus in eo reſur-

rexit, Spiritus S. datus eſt, &c.

D. 75. Quanam opera in dit feſto ſunt fa-
cienda?
Reß. I. In die feſto audite Concionem
Veſperas eſt quidem de conſilio, non tamen
præcepto; ſed ad audiendam reverenter Mi-
ſam eſt obligatio ſub mortali.
Reſp. 2. Ut ſatisfiat præcepto de audienda
Miſſa, neceſſe non eſt, ut quis celebrantem
videat vel audiat; ſed ſufficit, ſi ita morali-
ter præſens ſit, ut ex ſignis quibusdam colli-
gere poſſit, quid à ſacrificante agatur, ut-
patet tum in magno cofluxu populi, tum-
in cæcis ac ſurdis.
Reſp. 3. Integra Miſſa debet audiri ſaltem
uſque ad Sacerdotis benedictionem. Unde
venialiter peccat, qui etiam parvam aliquam
Miſiæ partem negligit ſinè cauſa legitima- 3
mortaliter verò peccat ſecundàm communem;
qui notabilem Miſſæ partem negligit, v. g.
dimidiam vel tertiam partem, qualem negli⸗
gere cenſetuy, qui primùm poſt Evangelium
venit, vel qui venit quidem poſt Epiſtolam
ſed poſt Communionem ſtatim iterum exit, ùt
ex comuni docet Con. bie dubi un. n. 25 . An

70. Tradt. X. Exam. V.

An verô ſatisfaciat præcepto, qui dimidiam
unius Miſſæ partem & reliquam dimidiam al=
terius audit, affirmat P. Wigandt, negat Con.
Suar. Fagund. & alii.
Reß. 4. Sub Miſſa fabulari, peccatum eſt
venigle, ſi per modicam; morrtale, ſi per no-
tabilem (nimirum tertiam vel circiter) Miſſæ
partem fiat.
Reß. 5. Dum alia Mifſſa commodè haberi
poteſt, ſeu ſinè neceſſitate faciens Confeſſio-
nem Sacramentalem, præſertim longam, ſub
Miſſa obligatoria, hoc præceptum non implet;
obſervari tamen poteſt, an Sacrum ſit mu-
ſicum, ita ut Sacerdote pauſante muſia pro-
trahatur.

Q. 76. Quot ſunt cauſæ excuſantes ab audi-
tione Miſſeæ ?
Rep. Communiter aſſignari quinque-
Prima eſt impotentia ſpiritualis, ut ſi quis-
ſubjaceat interdicto vel ex comunieationi,
per ipſum non ſtet, quominùs abſolvatur: vel
ſi ipſe celebrans ſit notorius Clerici percuſſor,
vel de crimine denunciatus, tanquam vitandus.
gecunda cauſa eſt imporentia corporalis. Pro-
pter hanc excuſantur captivi, ægri, navigan-
tes. Item qui adeo diſtant à templo, ut id
commode adire non poſſint.
Tertis eſt impotentia moralis. Hâc excu-
ſantur, qui eundo vel redeundo timent peri-
culum vitæ imminens ab haſtibus, vel aẽte he⸗
el=

—— —==—

, Ci nen

urcomunn

nibus nece

4 el tit

n ui

eſütare

,nloqvere
AMils
iſchele,
upeente
iudeluni
i Hie .
Ciercdbi
Ahorode
Ulored N
uuneci
nt permüt
ulus fre
atenm
le opifi
bfeqne
len6
gtionis
Rotanun
n triba
e eſt
4 gur

negett

catum
ſi Per
ter) M

ole hb
Corlek
ngan,
on inpe
n ſie m.

Uſia pn
1„„
4, Kdi

gue.
url
dationi,
Mvaturi
Petalt
n Nens
orali
i,uit
npl⸗ ,uG

en⸗
en ert
ideye

De Feſio. 271

qui timent jacturam famæ & honoris: qui
timent damnum rerum temporalium, niſi quis
cuſtodiat domum; vel qui alioquin ſepararetur
à comitibus neceſſariis, qui ipſi in via neceſſarii
ſunt.
Quarta eſt titulus charitatis. H⁴c causâ
excuſantur, qui proximo debent ſuccurrere in
gravi necefſitate; qui ſervinnt infirmis, quos
ſolos relinquere periculoſum eſt: qui timent,
ne, ſi ad Miſſas eant, graves inimicitiæ orian-
tur: qui ſcit ſe, ſi ad templum eat, fore aliis
ruinam peceati.
Quinta deſumitur ex ratione officii & obe-
dientix. Hâe caus excuſantur milites ſta-
tionarii, excubitores, paſtores pecorum, cu-⸗
ſtodes hortorum, ſylvarum, agrorum, publi-
ci curſores, veredarii, &c. Item mulieres, pue=
ri, famuli, quos mariti, parentes, Domini no-
lunt permittere ire ad Eccleſiam. Quod ſi
famulus frequenter impediatur à Domino, te-
netur eum primâ occaſione relinquere, Idem
eſt de opificibus, quos Magiſtri in vigiliis aut
feſtis frequenter laborare cogunt ſinè juſta cau⸗
sà. Item excuſantur puerperæ tempore pu-
rificationis. .
Nota nullam eſſe obligationem audiendi Sa⸗
crum tribus ultimis feriis hebdomadæ Sanctæ;
neque eſt obligatio in Nativitate Domini plara
Sacra quàâm unum audiendi.

272 Track. X. Exam. V.

Q. 17. A g4zuibus operibus alſtinendum eſt en
Feſto ?

Reſp. 1. Ab eperibus ſervilibus. Opera an-
tem lervilia dicuntur ea, quæ & verſantur cir=
ca materiam externam, vel mechanica & illi-
beralia ſunt, v. ge ſuere, fabricare, vel requi-
runt tantùm laborem corporis: & ab opera-
riis tantùm & ſervis fieri ſolent. Ita DD.
communiter ex S. Th. hia 2. 4. ad 3. Unde
ſervilia non ſunt, adeoque licita in feſto libros
deſcribere etiam lucri gratiã, modicum pin-
gendo delineare, vel efformare acu linteum-
diſcendi gratiâ, itinerari, contractus facere,
ad ſcopum jaculari, modeſtè ſinè ſtrepitu &
clamore circa veſperam ſeu tempore Divini
officii elapsé, per aucupium venari, modeſtè
v. g. hamé piſcari: quia hæc omnia cum his
clauſulis non fiunt potiùs per ſervos, quàm-
per Dominos, & ſupponunt deeſſe ſcandalum,
& Miſſam non negligi. Si verò in actione-
pingendi, venatione, piſcatione quis dictos
limites transgrediatur, ſervilia ſeu ſervis pro-
pria, & conlequenter in die feſto graviter-
prohibita cenſentur.
Reſp. 2. In die feſto laborare minori tem-
pore, quàm unâ horâ, eſt peccatum veniale;
laborare per duas horas certò eſt mortale-.
Laborare unâ longâ horâ eòdem die feſtô, vel
diverſis interruptis vicibus notabile tempus“

Ob moralem continuationem conſiituentibuu .
eſſe

—
merctle h⸗
ſlis o

4

Uind e
inne .
a, pre
ain, 11
t. der
Auem d
Alnelas.
&
Ulis egi
and
zN
bam vel
eise,
ae de
Eendumn
lea, ne
Nor P
corpo
ne
6 defi
end:
in
le:

—
Anlen,

Open!
ttlanture
nica
el ten
dbopen
lia N
13 bu
ſeſtolibe
icun
lintenn
facer
repitu
e Divin
Modent
Su
, guin
ſcancaln
in dor.
glis d
ſerir ⸗

0 Niſit

nioonm
n ſenn
4 Kori
ie t
enpus
Huuchn

De Feſto. 273

eſie mortale probabilius eſt, ſecus ſi fiat in-
diverſis feſtis ob defectum moralis continua-
tionis.

75. Quinem excnſantur d celebratione
Feſtorum?

Reſp. Primè excuſantur chirurgi pro neceſſa-
ria apertione venæ, Apothecarii, Piſtores,
Molitores, præſertim à ventis & affluxu aquæ
pendentes, fabri ferrarii ad ferrandos equos
itinerantium, laniones propter publicam ne-
ceſſtatem, inquantùm labor ille requirit, &
non ultrà. Barbitonſores, ſi unam, alterâm-
ve barbam radant, mortaliter non peccant,
ſecus ſi multas, niſi excuſet loci conſuetudo
ſcientibus & non contradicentibus Eccleſiæz
Prælatis legitimè introducta.
Secundès: Qui vacaat operibus vitæ neceſ-
ſariis, ut qui cibos coquunt, ligna findunt,
aquam vel ligna pro culina apportant, ſed
præcisè, quantum illé die opus eſt. Qui de-
ſiciente pane veſpere præparant farinam ad
pinſendum ſequenti die non feſtũ. Cavendum
tamen, ne Miſſa negligatur.
Terti?: Pauperes operarii, qui ob neceſſita-
tem corporalem non poſſunt ceſſare à labo-
re, ſinè quo familiam ſuſtentare nequeant,
modò deſit ſcandalum, & audiant Sacrum.
Quartòâ: Qui feriando paterentur grave daæ-
mnum in ſuis bonis. Sic Ruſtici die feſté ob
probabile tempeſtatis periculum poſt Divinum
§ lks

274 Tradt. T. Exam. V.

officium colligunt fœænum & fruges ſaltem cum
Ilcentia Parochi. Item extenduntur lintea-
mina lota, ne deſtruantur. Pauperes ancil-
læ reficiunt ſuas veſtes, dum aliis diebus id
non poſſunt.
Quintò: Sartores laborantes pro exequiis
vel nuptiis celebrandis, quæ non pgſſunt dif-
ferri. Mulieres, pueri, famuli, artiſices:
quando à ſuis Maritis, parentibus, domi-
nis, ſeverè ad laborandum urgentur, ſed Milſ-
ſa non eſt negligenda.
Sextà: Vendentes (Sacrô non neglectòᷣ)
in die feſto necefſaria vitæ, v. g. carnem-,
pullos, ova, butyrum & ſimilia ad urbes-
portantes, v. g. ruſtici, ne aliis diebus ſuum
laborem prætermittant.

Q. 79. Feſtum ligatne extra territorium &
itinerantes 5
Reſp. 1. De itinerantibus & vagis habes-
Tract. 6. Exam. 5. q.⸗ 8.
Reſp. 2. Non peccat, qui ſeclusò ſcandalò
pridie feſti laborandi causâ è ſua parochia-,
in qua feſtum eſt, vadit ad alium locum, in-
quo non eſt feſtum: quia præceptum Eccle-
ſiæ vetat quidem laborare die feſtò, ubi eſt
feſtum, ſed non vetat exire à parochia, S&
laborare extra illam. Unde talis exiens non
agit in fraudem feſti, ſed utitur jure ſú. A-
liud eſt, ſi expreſsè fraudem intenderet.

Ex

wopt

erlitiove

npoſtis
hhemmi
Ade 8

n dup
UDei
Mi, d
udane
Uis en
Rt Ortum
Ihus Civi
Ubeti,
1e. 2.
in ſpee
1 Vann

—
Aten 0

r line
res nel
iebig

ereqti⸗
ſunt d
tiſiees
1 Gon 1
ſed Mi

eglede
nem.
orbeg
s ſuun

7
ium 6

aber

candl
rochi⸗
un, ¹
mn ked
Alii
chit,
ens ei
d 1.
.

De vitiis oppoſttis Religieni. 275

Ex Exam. VI.

De Vitiis oppoſitis Religioni, nimirum
ſuperſtitione & ſpeciebus ejus, ac Ten-
tatione Dei. .
Præmiſsö, quòd de quibusdam vitiis Reli-
gioni oppoſitis, nimirum Sacrilegio, Perju-
rio, Blaſphemia, &c. actum ſit in præceden-
tibus, & de Simonia agendum in ſequenti-
bus:

. 7. Quid eſt ſuperſtitio, & gque ſpeties
ejus? ,
Reſp. 7. Superſtitio eſt vitioſus cultus veri
vel falſi Dei. Et hic eſt duplex, unus ex par-
te modi, alter ex parte objeci. Primus eſt
v. g. ut dum quis in Lege nova vellet uti ritu
veteris Legis, audire Miſſam „ ſed non niſi
ante ortum ſolis, &c. Secundus eſt, quando
cultus divinus exhibetur illi, cui non debet
exhiberi.
Reſp. 2. Superſtitio ex parte objeéti dividi-
tur in ſpecies, quæ ſunt Idololatria, Divina-
tio, Vana obſervantia.

D. 2. Quid eſt Idololatria?
Repp. Eſt cultus, qué colitur creatura locò

Dei.
J Q. 3. Buid eſt Divinatio?
Reſp. Eſt prædictio rerum nathraliter in-
cognoſcibilium, vel per expreſſam dæmonis-
S x„

276 Tact. J. Exam. IW.

ad aliqua manifeſtanda invocationem, vel per
cacitam opere poſitò.

Divinationis, in qua dæmen expreſas invo-
catur, ſunt ſequentes ſpecies:
Præſtigium, in quo dæmones præſtigioſis
quibusdam apparitionibus ſe aſpectui vel au-
ditui hominum ingerunt ad futura prænun-
cianda. .
Divinatio ſomniorum, dum dæmones per ſo-
mnia homini futura prænunciant.
Necromantia, quando dæmones ſe ingerunt-
per aliquorum mortuorum apparitionem vel
locutionem.
Divinatio per Pythones, quando dæmones fu-
tura prænunciant, vel per vivos, ut fit in
arrepfiriis; vel per quædam ſigna, quæ in-
rebus inanimatis apparent; quæ ſigna ſi ap-
pareant in aliquo corpore terreſtri dicitur-
Geomantia; ſi in aqua, Hydromantia; ſi in aẽre,
Aeromantis; ſi in igne, Pyrowmantis; ſi in viſce-
ribus animalium immolatorum in aris damo-
num, Haruſpicium.

Divinationis, in qua dæmones expreſsè non
non ſunt invocati, ſequentes ſunt ſpecies?
Aſtromantis, ſeu Aſtrologia judiciaria Plane-
tariorum, qui ex motu, ſitu, aſpectúque-
ſyderum judicant & prædicunt futura contin-

Sentia, etiam libera.
Ebiromantis S& Pbyſiegnomis naturalis ſecunduùm
6

ntk,
Uehahan
12 dis
ancen
nten
lgvi
entali

44
Neß.
Lobtin
utur⸗
ſries
no⸗
turme
uk

—

ſ ine
igiot
1 vel a
Prenun

pet ſn

ngerun
nemn ſe

nes .

ſit in.
a in.
Ra.
Giciror,
in dere,
in lce⸗
demo.

ir
a N⸗
edgee
10tir.

Hantin
.

De vitiis oppoßtis Religioni. 277
ſe non eſt prohibita, per quam ex membro-
rum inſpectione & lineamentis corporum, v. g.
manus, de complexione, temperamento, in-
genio, paſſione ac ptopenſione hominis quoad
morbos & mores poteſt fieri aliqua conjectu-
ra, quæ tamen circa mores valdé eſt fallibi=
lis; non eſt, inquam, prohibita, dummo-
do non prædicantur, aut exinde credantur
eventus fortunati vel infortunati, utpote qui
pendent ex ſola Dei providentia.
Augurium, quod eſt, ſi per motus vel vo-
ces avium, ſeu quorumcunque animalium, ſi-
ve per ſternutationes hominum, vel membro⸗
rum ſaltus futura prædicuntur.
Omen eſt, ſi hujuſmodi conſidetatio ſiat cir-
ca verba hominum absque intentione dicta,
quæ quis retorquet ad futurum, quod vult
prænoſcere.
Sortilegium, ſive ſors eſt, dum ab homine,
aliquid fit, ut ejus eventu conſideraté inno-
teſeat aliquid occultum.

Q. 7. Quid eſt vana ohſervantia?

Reſp. Vana obſervantia eſt, quâ aliqua finnt
ad obtinendum id, ad quod nec à Deo, nec
à natura, ſunt ordinata. Dividitur in quatuor
ſpecies: Quarum prima eſt
Ars notoria, quæ ad acquirendam ſcientiam
utitur mediis nee à natura, nec à Deo ad id
Ordinatis.

S 3 2 Ob⸗

278 Trabt. X. Exam. VI.

2. Obſervatio ſanitatum, quâ aliquid inane &
inutile adhibetur ad obtinendam ſanitatem.
3. Obſervatio eventuum, nimirum fortunæ vel
infortunii, ut, ſi cum ſocio ambules, & caſu
vetula vos tranſit, & ex hoc infortunium times.
4. Incantationes & figuræ collo appenſæ, dum
v. g. ſchedulæ vel imagines ad collum portantur.
Ab hujuſmodi ſchedulis autem portandis,“ cùm
illæ cauſæ naturales non fint, abſtinendum eſto.
Q. 5. Qäid e Mapia?
Reſp. Eſt ars immutandi corpora, aliâque
mira perpetrandi ope dæmonis. Hæc ars-,
ſi tendat ad nocendum alteri, dicitur malef-
gium, quod duplex eſt, ſcil, veneficium, quò
homini ant animali infertur corporale nocu-
mentum; & philtrum, per quod ope dæmo-
nis excitatur in homine carnalis amor vel
odium.
D. 6⁶. Quid eſt tentatio Dei?
Reſp. Eſt peccatüm contra virtutem Reli-
gionis, quò quis contra reverentiam Deo de-
bitam absque juſta cauſa nititur explorare-
aliquod attributum Dei, vel aggredi aliquod
opus absque mediis à divina Providentia ad
illud efficiendum ordinatis.

Ex Exam. VII.
De Simonia.
—77 Qüuid eſt Simonia.

Repp. Eſt ſtudisſs voluntas emendi vel vendendi ali-
quid

n 1

ellens,
4, quo⸗
le leſn
nents

M

Hitvalt

N2
9,2

Kindis
e uur⸗
ſahicd.
Mmdk
Mine. h
o te
nale,
lon dec
ermum,
ltenta
llentiot
ven
rcone
end
litee

—
4 irn

hituten
ortlle
, E
luntin
enſe,e⸗
vortant
lis 8
ndunel⸗

1 Alisn
ec 115
Ur
, q
hocl.
Gamd.
aot Ne
3
em Rei
Deo s
plorard
alg
lentiril

61

De vitiis oppoſitiz R eligionn. 279
qwid ſpirituale vel ſpirituali annexum pro temporali.
Per emptionem & venditionem intelligitur o-
mnis contractus obligatorius ſive oneroſus. Per
ſpirnuale intelligitur aliquid ſupernaturale, ſeu
pertinens ad ſalutem ſupernaturalem, à Deo
proveniens, vel ordinatum ad Deum, ùt Au-
thorem gratix,. Hoc ſpirituale eſt triplex:
Primum, quod eſt ſpirituale in ſe, v. g. gratia;
& Jurisdictio Eccleſiaſtica. Secundum eſt tale
ratione effects ſpiritualis à ſe cauſati, v. g.
Sacramenta Nov. Legis. Tertiam ratione cauſæ,
quia nimirum producitur à cauſa ſupernatu-
rali ſpirituali.

DQD., 2. Quotuplex eſt Simonia!

Reſp. Eſt ſextuplex. ſcilicet Mentalis, Con-
ventionalis, Realis, Confidentialis, Prohibita
jure naturæ, & prohibita jure poſitivõò Eecle-
ſiaſticò.
Mentalis eſt duplex: alia purè mentelis, alia-
Mixta. Prima eſt, quæ conſiſtit in nudo propo-
to pro temporali emendi vel vendendi ſpiri-
tuale. Secunda eſt. in qua, etſi talis voluntas
non declaretur, pergitur tamen ad opus ex-
ternum, v. g. pecuniam pro Miſſa, non pro
ſuſtentatione accipiendo, nullò datò ſignò hujus
intentionis.
Conventionalis eſt, quâ expreſsé vel tãcitè ini⸗
tur contractus ſuper re ſpirituali emenda vel
vendenda, ſed contractus executioni nondum
eſt datus.

§ 4 RKRed⸗

280 Tradt. J. Exam. II.

Realis, quàâ talis contractus defacto exccu-
tioni datus eſt.
Confidentialis eſt, quâ expreſsé vel tacitô pa-
G alicui procuratur Beneficium Eccleſiaſti-
eum vel Regulare cum certa confidentia, ut is,
eui procuratur, poſt tempus aliquod procu-
ranti vel alteri reſignet, vel ex eo penſonem
ptæſtet. Hætx damnata eſt à S. Pio V. Simo-
ia ſure naturæ vel Eccleſiæ prohibita declaratur.
Prima eſt prohibita, quia mala, uti eſt em-
ptio vel venditio rei ſpiritualis pra tempora-
li. Altera mala, quia prohibita. Eccleſia-
enim ſuâ Lege poteſt facere, ut id, quod ſe-
cundùm ſe, & quoad partem temporalem non
erat invendibile, fiat tale ob connexionem-
cum re ſpirituali, & reverentiam ejus. Hæc
Simonia committitur in permutatione Bene-
feiorum facta ſinè Superioris authoritate, ubi
non datur ſpitituale pro temporali, ſed ſpiri-
tzuale pro ſpirituali, quod ex ſe non eſt ma-
lam, cùm poſſit fieri cum Superioris licentia,
ſed eſt malum, quia prohibitum ab Eccleſia.
RKe.

Q. 3- Simonia quæle eſe peccatum?

Reſp. Ex genere ſuo eſt peccatum mortale,
ita, ut nunquam ob parvitatem materiæ ſit ve-
niale: quia nulla res in tam parvo gradu po-
teſt eſſe ſpiritualis, quin magna ſit Dei inju-
tia eam velle pretié́ æſtimare.

Not. Simoniam nunquam committi, nis
ae.

NeN
4 aun,
one po
n priru
i caus

Mns
n el;
Ncrame
nnecichas
lian, i
A is N
ndio

4 hein
,
M und
igrinr
tun iuhi
Uper,
Hinmim
imabil
le vel
A brit
kinſe
ilter
lilen
die,
ten
e i

enſione
V. G
chaatde
ell en
einport
Gccleſi
guodſe
emnor
onem.
Hec
dene.
te
dh
el m
lcentis
Lceſ

De vitiis oppſitie Relzgioni. 281

adſit pactum. Unde qui finè ullo pacto vel
obligatione poſt acceptum benefieium, aliam-
vé rem ſpiritualem, illi, à quo accepit, ani-
mi grati causâ aliquid dat, non peccat.

Q. 4. Qug eſt materia Simoniæ?!
Reſp. Eſt res ſpiritualis vel ſpirituali annexa,
ùt dictum eſt; ſed hæc late patet, & comple-
Gtitur Sacramenta, Miſſas, preces, ſepulturas,
res benedictas, uſum earum, jurisdicionem
ſpiritualem, ingreſſum Religionis, jus deci-
mandi, jus Patronats, Beneficia Eccleſiaſti-⸗
ca, transactiones ſuper ea, & ſimilia.

Q., 5. Quod eſt pretium in Simoniaæ?

Reſp. Pretium in Simonia ſolet vocari munus
illud, quod datur ex quadam obligatione“,.
Unde munus hic non accipitur, in quantùm
ſignificat liberale donum, ſed onns ac debi-
tum juſtiti? commutativæ. Hoc munus eſt
triplex, à manu, à lingua, ab obſequio.
Primum eſt pecunia, vel quævis res pretiò
æſtimabilis. Secundum conſiiſtit in ſermone ,
laude vel vituperio, ut ſi quis laudet aliquem
apud Principem, vel vituperet. Tertium con-
ſiſtit in ſervitio. vel temporali miniſterio, quod
quis alteti exhibet.
Triplex hoc munus, cùm ſit pretiôò æſti-
mabile, & poſſit dari per modum mercedis,
& ad temporalem utilitatem ordinari, poteſt
facere Simoniam, dummodò adst pactum vel
§. 5 Exe

282 Trabt. Xk. Exam. VII.

— — ———

expreflum vel implicitum, vel ponatur per-
modum mercedis.
Q. 6. Qus ratione licité accpitur pretium
pro adminifßratione Sacramentorum, pro Miſæ, preci-
bus, Benedictonibus, actu Jurisdictionis ſpiritualis,
ſepulturis, ingreſu Religionis, & c.
Reſp. Quando in Sacramentorum admini-
ſtratione v. g Baptiſmi, Pœnitentiæ, Extre-
mæ Unctionis, vel Miſſæ, aut pro precibus,
ſive gratis, ſive ex antiqua conſuetudine aut
Superiorum ſtatuto aliquid datur, non eſt Si-
monia. Ratio S. D. eſt: quia non datur pro
re ipſa aut actione ſpirituali, ſed pro ſuſten-
tatione miniſtrorum, vel pauperum preces
perſolventium.
Inferes 1. Clericus, qui principaliter fre-
quentat chorum, vel recitat Horas ob quoti-
dianas diſtributiones, item Sacerdos, qui non
celebrat, niſi ob ſtipendium, committit Si-
moniam. Secus veroò, ſt hoc temporale ſit,
motivum ſecundarium, ſeu cauſa tantùm im-
pulſiva.
2. Pro actibus, qui conſecratione aut be-
nedictione perficiuntur, ùt conſecratio Epi-
ſcoporum, benedictio Abbatum, velatio Vir-
ginum, non poteſt aliquid accipi vel exigi per
modum pretii. Ita S. D. hic a. 3. adz: ubiad
dit: Licet tamen eis (nimirum ſpiritualem
poteſtatem exercentibus) accipere procurationes,
quaudo ſubditas viſitant, non quaſi pretium correctionis,
ſed quaſi debitum ſtipendium. 3. Epi-

Peon,

2lorun
zeit le
lerport
In pe
ülipene

uun parte
zAare li
cponiac
) eige
ne u
ro bel
e ſacn
in T
ent en
1Cldcta
Ade
Nt, NW
1 Dichi
lut ſolten
erur:
leritie,
tori,
io pol
rns.
, Ro
gere v
en, ſi
ict a
lmin
nale

VII.

—,
pom

ip,
1 M
ni ſin
60
tun acn
ntie, b
0 precdt
etudine:
non el
Catury
0 ſaſte
precen

lier ſte
d qoo⸗
,e
mlttle
Urle ſ
ton in

N.
tio h
latoſl.
lbit

1en

ℳN,
benit
e
4 lyl⸗

De vitiis oppoſitis Religioni. 283

3. Epiſcopus pro collatione Ordinum, etiam
primæ Tonſuræ; Notarii pro teſtimonialibus,
ſi ſtipendia laboris ab Epiſcopo habeant, ali-
quid temporale accipientes, aut eis dantes,
Cenſuras & pœnas Simoniæ incurrunt. Si verò
Notarii ſtipendium non habeant, tamen ultra
decimam partem aurei accipere non poſſunt,
nec eis dare licet ſine labe Simoniæ. Ita Trid.
4. Simoniacum eſt (ſaltem ex jure Eccle-
ſiaſtico) exigere aliquid, ùt pretium pro jure
Sepulturæ, ut quis in certo Eccleſiæ vel Cœme-
terii loco ſepeliatur, licèt ipſe fundus ad uſum
ſepulturæ ſacræ emi poſſit exemplò Abrahæ,
ùt notat S. Th. Sicut & ſacra vaſa & veſtimen-
ta poſſunt vendi, modò nullatenus æſtimetur
ipſa conſecratio.
5. Si occaſione ſepulturæ ſpontè quid of-
feratur, poteſt accipi. Si ſit conſuetudo loci,
ut aliquid detur pro conſervatione Cœmeterii,
aut ſuſtentatione miniſtrorum Eccleſiæ, illa-
ſervetur: modò deſit turpis exactio & ſpecies
avaritiæ. Item pro loeo ſublimiori ſeu emi-
nentiori, præſertim reſervato, ut nullus alius
in eo poſſit ſepeliri, poteſt plus exigi. Et ita
eſt praxis.
6., Pro ingreſſu Monaſterii non licet aliquid
exigere vel accipere quaſi pretium. Licet
tamen, ſi Monaſterium ſit tenne, quod non
ſufficit ad tot perſonas nutriendas, gratis-
quidem ingreſſum Monaſterii exhibere, ſed ac-
cipere aliquid pro victu perſonæ, quæ in Mo-
na⸗-

284 Tract. X. Exam. VII.

naſterio fuerit recipienda, ſi ad hoc non ſuf-
ficiant Monaſterii opes. Ita S. Th. hic a. 3. ad 4.
Q. 7. Quomodo committitur Simonia in
Beneficiis?
Reſp. I. Conferens vel accipiens Beneficium
pro munere à lingua vel ab obſequio, eſt Si-
moniacus, Ita S. Th. a. 5. Cujus ratio pa-
tet ſuprà cx q. §.
Reſp. 2. Si quis aliquid ſpirituale alicui con-
ferat gratis propter conſanguinitatem, vel
quamcunque carnalem affectionem, eſt qui-
dem illicita, & carnalis collatio, non tamen
Simoniaca: quia nihil ibi accipitur. Unde
hoc non pertinet ad contractum emptionis &
venditionis, in quo fundatur Simonia. Si ta-
men aliquis det Beneficium Eccleſiaſticum ali=
cui hôc pactô vel intentione, ut exinde ſuis
Conſanguineis provideat, eſt manifeſta Simo-
nia. Ita S. D. a. 5. ad 2. loquens de pro-
viſione temporali.
Similiter mortaliter peccat, licèt non fit-
Simoniacus, qui ex metu Beneficium confert
indigno.
Reſp. 3. Qui per pecuniam facit, ut electio
ad dignitatem Eccleſiaſticam vel Beneficium-
cedat in ſui vel alterius fſavorem, eſt Simo-
niacus, & electio nulla. Ratio patet ex de-
finitione Simoniæ.
Idem eſt, ſi det mediatori per modum pretii.
Excipitur recognitio gratitudinis pro laboribus.

Reſp. 4. Licet dare pecuniam, ne eligatur-
e=

. i
en den
S,
zleele,
en cal
Anus in
„herunie
gbcin⸗
alcet
non pu
nim
nr ir i
wh.
MaNe
WN
Mada
tune
iritu
is pen
vero
Cella
Loſkciu
rale
Nicop⸗
enda,
Clario

bla

.
—
oe U
10 4,
mepi

Beneke
lio, el
Rretio

alcie
latem,
ehg
von tant
r. Un
btionisl
1. Kin
cü
üde ſ
Na Kinn
de n

non t
n Cn

teec⸗
enekein⸗
elN.

tet 410

.
Pe
Conbos
eAe
detu

De vitüs oppoſitisz Religioni. 285

indignus. Ita cum de La Cruz, dicente eſſe
communem Sententiam. Ratio: quia ſolùm
intenditur, ut ſervetur Juſtitia diſtributiva in
bonum Eccleſiæ.

In eodem caſu licet dare pecuniam, ut eli-
gatur dignus in communi. Ratio: quia idem
eſt dare pecuniam, ut eligatur dignus, & ne
eligatur indignus. Pro hoc citat Ledes, & Ca-
jet. Non licet tamen dare pecuniam, ut eli-
gatur digniffimus etiam in communi, quando
alii ſunt digni: quia Eccleſia tunc obtinendo
digaum non patitur graviſſimam neceſſitatem,
ob quam redimendam illud liceat, ſed tunc
pararetur via illi digniſſimo ad ſpirituale pex
temporale. .

Quòd ſi Religioſus dicat: Eligam te in Ab-
batem vel Priorem, ut me facias Suppriorem,
Concionatorem, &c. non committit Sinioniam:
quia tunc non temporale, ſed ſpirituale datur
pro ſpirituali; peccat tamen peccaté acce-
ptionis perſanarum, ambitionis vel (canda-
li. Si veròô dicat: Faciam te Abbatem, ut me
facias Cellarium, videtur eſſe Simonia: quia
illud officium ſpirituale non eſt, ſed omnino
temporale.

Keſp. 5. Antequam alicui acquiratur jus
in Epiſcopatu, vel quacunque dignitate vel
præbenda, per electionem, vel proviſionem-
ſeu collationem, Simoniacum eſſet adverſan-
tium obſtacula pecuniâ redimere: ſic enim per

Pe.

286 Tradt. X. Exam. VII.

pecuniam pararet ſibi viam ad rem ſpiritua-
lem obtinendam. Sed poſtquam jus alicui
jam acquiſitum eſt, licet per pecuniam inju-
ſta impedimenta removere. Ita S. Th. a. 2.
ad 5. Quia in ſecundo caſu præcisè tollitur
impedimentum obſtans, ne quis poſſit frui
jure ſuò, & non emitur Beneficium.
Reſ. 6. Permutatio Præbendarum vel Ec-
cleſiaſticorum Beneficiorum non poteſt fieri
auctoritate partium abſque perieulo Simoniæ;
ſicut nec transactio, ùt jura determinant. Po-
teſt tamen Prælatus ex offieio ſuo permuta.
tiones hujusmodi facere pro cauſa utili vel
neceſſaria. Ratio S. D. eſt: quia in defini-
tione Simoniæ nomine emptionis & venditio-
nis intelligitur omnis contractus non gratui-

eus.
Ex quo ſequitur, quòd Simonia ſit, vel ſal-

tem vehemens ſuſpicio ejus, ſi quis privatâ

authoritate Beneficium pingue permutet, vel
per pecuniam permutari procuret cum tenui
alterius, ob vehementem inclinationem natu-
ræ in melius. Nec evadit Simoniam per hoc,
quòd pecuniam det pro ipſis temporalibus re-
ditibus utpote excedentibus: quia illi reditus
percipiuntur titulò Beneficii, qui eſt ſpirirua-
Reſßp. 7. Pecuniâ procurare, ut quis in ſuum
Vel alterius favorem reſignet Benehicium, jux-
ta omnes DD. eſt Simonia: quia procuratur

ſpirituale pro temporali.
ro vemnofal Not.

uir

—
Ilbere re
nltione
iſle.
Amet in
tten

4 C
noh inü
ii ceun
Aibes de
1entonen
61. Nen
A tenmn
, J
ione
Uriusque
monia
i & re
Lone
oe
inkeſc
n helt
Nu
n4d.

co

teminmn

ſo en
Clli lit
u in
c enr
n ge⸗

ae!
eenm,
Cuet ae
Anutenr
NMlinge
Stenpolie
,giiſ⸗

en
erelet⸗
u

S
N

De vitiis oppoſitir Religioni. 287

Not. I. Optimum reſignandi modum eſſe,,
i quis liberè reſignet ad manus Collatoxris ſinè
ulla conditione, ut pro ſua conſcientia confe-
rat, eui vult. Si tamen quis ad manus Colla-
toris reſignet in favorem alterius (exclusé pa-
ctò libertatem conferendi tollente) & Collator
illi Beneficium conferat, non peccat, imò ex
quadam honeſtate debet illi conferre, nli ſit in-
dignus.
Not. 2. Quôd Epiſcopus, à fortiori Papa,
Clerico ob infirmitatem, aliimve inhabilitatem
Beneficium reſignaturo, vel in lite beneficiali pa-
cis gratiâ ceſſuro poſſit pro ejus ſuſtentatione⸗
ex reditibus Beneficii reſignati conſtituere ali-
quam penſionem.
Keéſp. §³. Reſignationem Beneficii facere eò pa-
t, ut renunciatarius renuncianti reſtituat ex-
penſas, quas in acquiſitione Beneficii pro expe-
ditione aut ſtatutorum ſolutione fecit, ex par-
te utriusque (in tutiori & prohaliori ſententia)
eſt Simonia, & quidem realis & completa, ſi
ſolutio & receptio facta ſit. Ratio: quia in ae-
quiſitione ſpiritualium omnis pactio & conven-
tio, quæ jure non ineſt, ceſſare debet, ùt ar-
guit Binsfeldius; ſed in noſtro caſu conditio ju⸗
re non ineſt, ſed extrinſecus apponitur: Ergo.
D. §. Quid, ſi conſanguineus Petr, Conſcliag-
rio Epiſcopi det pecuniam ef pacts, ut inducat Epiſco-
pum ad dandum Petro de Simonia nihil ſcienti
Beneficium ?
Reſp. Conſanguineus ille & Conſiliarius ſunt
Si⸗

298 Traét. X. Exam. VII.

ſimoniaci, non verò Epiſeopus, nec promotus,
cùm nihil inde ſciant. Imò ſic promotus ſecun-
dàm Corradum non tenetur reſignare Beneſicium.
Ratio: quia nimis durum eſt, ut, qui culpam
Simoniæ non committit, puniatur pœnâ Simo-
niæ. Idem eſt, ſi Simonia facta fuiſſet in frau-
dem electi vel promoti.
Cæteràùm ſi pecunia detur Prælato, vel eò
ſciente miniſtris, neſciente promoté, tunc pro-
motus non fit ſimoniacus, promotio tamen eſt
ſimoniaca ex ſcientia promotoris; ſi ergo id
promotus reſciat, mox tenetur renunciare; ſi
autem reſciat elapsé triennié, jam gaudere po-
teſt regulà Cancellariæ de triennali poſſeſſione-,
ita ut elapsé trienniò turbari nequeat vel mole-
ſtari circa illud Beneficium.

O. 9. Eſine Simonia dare pecuniam pro Ma-
trimenio, vel pro Decimis?

Reſp. 1. Dare pecuniam pro Matrimonio, in

quantùm eſt naturæ officium, Simonia non eſt;
bene verô ſi detur, in quantùm eſt Eceleſiæ Sa-
gramentum. S. Th. a. 2. ad 6.
Reſp. 2. Dare pecuniam pro Jure ſpirituali ac-
cipiendi decimas eſt Simoniacum; verùûm hoe
Jus non conceditur laicis, ſed tantùm res tem-
porales, quæ nomine decimæ dantur: unde pro
decimis dare peeuniam in hoe ſecundo ſenſu non

eſt Simonia.
Q. 70. Simoniatus ad quid tenetur?

Reſp. 15 Qui intervemu munIis 3 ideſt pecuni⸗
H””MG eu

e!

—

Gell, 6
te /
dor E
n per

elt

41 Her
Del⸗

mltio

1

den d
npton
Ur. 6
ael trar
non eſt
int, &
1 vel
te ſpin
ſum me

1

—
Dronnd,
tun len
eneſctr
ui eh
eni Snn
et in ſ

d, vel!
tune Dr
tamen!
ei
ncinte,
cere
ſione,
el mole

r⸗ M.

nonio,1
non e
elele .

Vern 4
unbp
o nut
t

4 vmni

D

pintnli

De vitiis Oppeſttie Religioni. 289
ſeu pretii, ſpiritualiæ quæcunque aſſequitur, es lici-
te retinere non poteſt, ſed tenetur reſtituere. S. D. a. 6.
Ratio: Ex natura rei debet reſtitui, quod
acquiritur per contractum injuſtum: ſed eontra-
ctus Simoniacus eſt injuſtus, quia in co vendi-
tur, quod eſt invendibile: ergo.

Reſp. 2. Beneficium ſimoniacè auceptum (ni-
ſi diſpenſatio, vel nova ejus collatio obtinea-
tur) reſignandum eſt ad manus Collatoris: quia
nemo poteſt Beneficium obtinere, niſi per legi-
timam collationem factam ab eo, ad quem ſpe-
ctat. Unde etiam talis Simoniacus tenetur re-
ſtituere omnes B eneficii fructus, quos percepit
vel percipere potuit, ſive extent, ſive non extent ;
deductis ſolùm expenſis, quas fecit vel causâ fru-
Gctuum, vel in utilitatem Eccleſi. Si verò con-
tigerit Simonia ipsé neſciente, tenetur ſolùm re-
ſtituere fructus extantes, non veròô bonâ fide con-
ſumptos. .

Q., 71. Cui pretium ſimoniacè acceptum ra-
ſtituendum eſt?
Reſp. Si res ſpiritualis (v. g. Beneſicium) non-
dum eſt tradita, reſtituendum eſt ei, qui dedit:
quia non eſt Simonia completa. Si verèò res ſit
collata, & pretium aceeptum, dandum eſt Ec-
cleſiæ vel pauperibus: quia qui pecuniam dat-
pro re ſpirituali, propter irreverentiam Deo ir-
rogatam meretur privatione illius pecuniæ pu⸗-
niri.

“U D. 172.

290 Tract. X. Exam. VII.

Q. 12. Simonia quæs pœnas inducit?

Reſp. I. Simoniaci tam vendentes, quâm e-
mentes ſpiritualia, aut etiam mediatores puni-
untur infamiâ, & depoſitione, ſi ſint Clerici;
& excommunicatione, ſi ſint Laici, ùt habetur
1. q. I. can. Si quis Epiſcopus. .
Reſp. 2. Simonia poœnas juris ipsô factô in-
ducens eſt triplex: Nimirum 1. commiſſa in-
ſuſceptione Ordinum. 2. in Beneficio Eccleſia-
ſtico., 3. in ingreſſu ſeu profeſſione Religionis-.
Reſp. 3. Aliæ Simoniæ v. g. in miniſtratione
vel rece ptione Sacramentorum, etſi ſint gran-
dia peccata, pœnas tamen juris non inducunt-
ipsé factò, ſed debent infligi per ſententiam Ju-
dicis.
Reſp. 4. Sola Simonia realis completa, licèt
pretium ſolum pro parte ſit ſolutum, pœnas ju-
ris inducit, non veròô mentalis vel conventiona-
lis, ab aliis dicta realis incompleta, vel ſemirea-
lis, etiam factâ traditione rei ſpiritualis, modò
temporale non ſit receptum.
Ex his ſequitur 1. eum, qui ſimoniacè con-
fert Ordinem ſive majorem, ſive minorem, imô
& primam Tonſuram, eſſe excommunicatum-,
Inſuper eſſe ſuſpenſum ipsò fac ab omnium Or-
dinum, etiam primæ Tonſuræ collatione, & ab
omnium munerum Pontificialium exeeutione, &
interdictum ab ingreſſu Eccleſiæ, imô (hàc ſu-
ſpenſiong non obſervatâ]) ſimul incurrere ſuſpen-

ſionem à regimine Eccleſi?. Quod totum pa-
tet/

Nr
—
Contti
Nenarum
,ucen he
2 lchend
e tamen
zturi

(umen
un . 5

elmomia
i Uod
n orric,

R
an w⸗
Pſckexes
crlmini
Wta t
ontrart
Uincrri.
lin dit
s non
Imnque
eAcon
ünem
ltt,

106
milli
Lecket
elgionr
Hiſkreno⸗
int Nr
vcun
tiam,

1, ld ..

Enas
entior
ſemie

, NdH

ae en
enn i

eſe⸗

Nn .

1

De vitiis oppoſitis Religioni. 291
tet ex Conſtitutione Sixti V. 1580. edita. Qua-
rum pœnarum relaxatio ſoli Papæ reſervatut“.
Per eandem Bullam ab executione omnium Or-
dinum ſuſpenduntur ordinati ſimoniacè.

Nota tamen, ad harum pœnarum ineurren-

tiam rfequiri, ut interceſſerit formale vel virtua-

le pactum: qué deficiente licet non fit Simo-
nia, eſt tamen grande peccatum mortale, ſiquid
accipiatur v. g. pro collatione Ordinis.
Sequitur 2. excommunicatum eſſe conferen-
tem, procurantem, uti & recipientem ſimonia-
eè Beneficium, ſi tamen ſit verum Benefßcium.
Et ille ſimoniacè ad Beneficium promotus eſt in-
habilis ad illud habendum abſque nova diſpen-
ſatione Pontifieis.
Reſp. 5Fe Simonia propter ingreſſum Religio-
nis tam intrantes, quâm recipientes ips factô
ſubſicit excommunicationi, & ipſum Cohventum,

ſi crimini conſentiat, etiam ſuſpenſioni.

Nota tamen, ob Monaſteriorum tenuitatem
& contrariam conſuetudinem hanc cenſuram ra-
10 incurri. . .
KReſp. 6. Simonia confidentialis completa, ni-
mirum daté, & accepté Beneficié, licèt acci-
piens nondum impleverit ſuam promiſſonem-
utramque partem contrahentem ipsé facté ſubji-
cit excommunicationi Papali, & annullat reſi-
gnationem & eollationem Beneficii, in quo eſt

commiſſa, & ad idem poſtea obtinendum in-

habilitat, omnibus Beneficiis & penſionibus an-
12 t8

292 Tradt. X. Exam. VII.

tè obtentis privat. TLandem Beneficia ſic colla-
ta reſervantur ſoli Summo Pontifici, cui etiam
ſoli ordinariè reſervatur diſpenſatio in præfatis
pœnis, etſi in quibusdam calibus (de quibus alii
Authores videantur) competere poſſit Epiſeopo.

Q. 73. Qus ſunt reguleæ dignoſcendi, an Si-
monia committatur in collatione Beneficiorum
Reſp. Prima eſt: Simoniam committit is, qui
pretium dat vel nre hi pro Beneficiorum colla-
tione, reſignatione, electione, confirmatione, &c.
Secunda, Qui fundum, cui annexum eſt Jus Pa-
tronatůs Laici, pretiéò ulteriori vendit vel emit
præcisè, quia illud jus annexum habet.
Tertia: Qui amico collatoris, electoris aut-
præſentatoris pretium vel aliud munus dat vel
promittit, ut ab eo commendetur, & operà il-
lius Benefieium obtineat.
Quarta: Qui pretié accepté cedit juri dubio,
quod habet ad Benefieium, ut ſi duo litigent.
Qaxinta: Si Petrus v. g. reſignet Beneficium-
Paulo fratri Annæ, ut ipſam reeipiat Uxorem.
Sexta: Pecunia, &c data pro collatione Be-
neficii à Parentibus, vel aliis in favorem Bene-
Kciati ipsé conſeiò, facit, ut ſimoniaci ſint &
donatores & Beneficiatus. Ex dictis
Reſolves 1I. Qui in concurſu Benefieii alteri
magis idoneo dat peeuniam, ut à concurſu de-
ſiſtat, eommittit Simoniam. Ratio: quia qui-

sunque dat vel faeit aliquid etiam minimum pro
ſpi-

nn po
Aius
lo, &
Uneicin
141

enteti
Lenſbi
Aiene
ſn aredt
ndn d
Neaundl
lollator
i rennn
tionen
enti
4 Nut
s n
dun
n gie
titi
enſe
unde
ieri

.
—
ir egl
i gin
prit
vibuuts
Pieone
,
umg
i, G
m coli
one er
u 1.

vel ent

s aut.
lat pel
er i.

igen,
etcium.
1orem.
tone be
n Ben.
ei in!

i A
cch e⸗
ng⸗
pup⸗
i

PDe vitiis eppoſitir Religioni. 293
ſpirituali, tanquam pretium ejus, vel cauſam-
principalem habendi ipſum, eſt Simoniacus, ùt
docet S. Th. 2. 2, q. 100. a. 5. Unde ille, qui
dedit pecuniam, ob excommunicationem ineur-
ſam, non poteſt obtinere Benefieium, nihilquè
valet illius præſentatio, electio, confirmatio,
proviſio, & quælibet alia diſpoſitio: & ſi obti=
nuit Beneficium, illud tenetur relinquere, & om-
nes perceptos frudtus reſtituere, ùͤt dictum eſt
g. 2. ad q. 10.
2. Si quis habens Beneficium, euſjus reditus
valent 800. aureos, reſignet eé animéô & confi-
dentiâ, ut detur ſuo Conſobrino afſignatis pro
ejus ſuſtentatione 200. aureis, reliquis in pen-
ſionem ſibi reſervatis, ut verò conceſſio faci-
liuùs impetretur, proventuum ſummam nonniſi
600. aureorum Pontifici enarret, is in hoc ca-
ſu non committit Simoniam in hae eonſdentia-
li renunciatione, eò quòd confidere ſolùm, quòd
Collator conferet Beneficium renuneiatum illi,
cui renuncians conferri deſiderat poſt renun-
ciationem liberè & ſinè ullo pacto vel modo
conventionis factam, non eſt Simoniaca confiden-
tia. Ratio: quia nullus intervenit ea in re con-
tractus non gratuitus, nec aliqnid deductum eſt
in pactum, quò collaito reddatur invalida. Cap.
quam pio I. q. 1. Interim eùm litteræ ipſius ſint
ſubreptitiæ tam quoad collationem, quâm quo-
ad penſionem, debet Confeſſor illi injungere,
ut rem de novo à Sede Apoſtolica impetret, enar-
ratà veritate, ſecus non poſſe gaudere penſio-
T 3 ne,

294 Tradl. V. Exam. PII.

ne, nec Conſobrinom ejusdem rei conſeium Be-=
neficié.
3. Si in Confraternitate quadam ſit ſtatutum,

ut in eam ingredi volens, ſolvat pro ingreſſu
certam peeuniæz quotam, & ſingulis etiam annis

aliam, tale ſtatutum non eſt Simoniacum: quia
illa Confraternitas non eſt Religio, ſed quædam
potiùs Congregatio hominum ad benefaciendum-
Tum etiam, quia Monaſterium indigens poteſt
pro ſui ſuſtentatione aliquid accipere ſiné Simo-=
nia ab eo; qui ingredi petit: ergo à pari. Ita
Cajet. S. Anton. Armilla. Ai tamen ad tollen-
dam ambiguitatem conſulunt hujusmodi ſtatutum
debere fieri ſub forma affirmativa, videlicet; Si
quis dederit tantum, recipiatur in Confratrem:
quia per verba negativa præeluderetur via ad
Confratermitatem, haberétque ſpeciem exactio-
nis; illud autem primum habet ſolùm rationem
voluntariæ reçognitionis, & ſpeciem gratuitæ re=
tributionis.
4. Si Blaſius v. g. Cuidam Presbytero Decçana-
tum, in quo certam habet penſionem, procuret
cum hoe pacto, ut intra duos annos illam re-
dimat 1 & ſtatim det ante ingreſſum 100. aureos;
in hoc caſu reſolvitur
Primè: Probabilius eſt, quòd vendere penſio-
nem ſit Simonia. Ita Joannes Major & Navar.
Ratio: quia decimæ etſi vendi poſſint, jus ta-
men pereipiendi eas eſt invendibile: ergo à pa-
ri, quamvis fructus penſionis ſint vendibiles,
ipſum

.—

—
n ken
cwvolit
zudnet
Goln
d con.
hen
utel
en
non
erung
9Pdon
0n
Conſo⸗a
mieniol
Fnln D
Mun,

ſe dee
Ut I
di re
un, p.
Gilp
d Be
morn
nci
beit
ten
l. cll

De vitiis oppoßitis Religioni. 295

ipſum tamen ſus vendi non poterit. Non tamen
hujusmodi emptio ſeu venditio excommunicatio-
nem inducit: quia extrevag. de Sim. comprehen-
dit eos ſolàùm, qui in Ordine aut Beneficio Si-
moniam committunt; penſio autem nec eſt Or-
do, nec Beneficium.

Secundò: Decanatús acquiſitio ſub pacio redi-
mendæ penſionis, donandique pro parte pretii,
ita fit Simoniaca, ut pœnas furis inducat : quia
quotiescunque collatio Beneficii fundatur in ali-
quo pacto non gratuito, eſt Simonia, ùt docet
S. D. 2. 2. q. 38. a. I.
Confeſſoris proinde erit dicto Presbytero de-
clarare gravitatem peccati, & Pontificiæ excom-
municationis pœnam, ipſúmque teneri ad renun-
ciandum Decanatum, & Eceleſiam Simoniacè ac-
quiſitam, & ad reſtituendos omnes fructus etiam
ante Judicis ſententiam. Reſtituet autem Ecele-
ſiæ, deductis expenſis, àùt dictum eſt q. 10. ꝑ. 2.
Et q. II. IIlIius etiam erit ei ſuggerere, quòd
factäâ reſtitutione fruduum hucusque percepto-
rum, poſſit ſibi providere de nova collatione-
aut diſpenſatione, quam diſpenſationem reſpectu
dieti Beneficii ſolus Papa dare poteſt ſeeundùm
Panorm. & Joan. Andr. Quamvis, ſi ſpontè
renunciet, per Epiſcopum diſpenſari poſſe, ur-
habeat Beneficium etiam euratum in alia Ecele-
ſia, teneat Armilla verbo: Simoma n. 82. &
Tab. eum codem n. 67. & alii.

T 4 CIR-

—

296 Tradl. X.. Exam., L. —

C IRCA u ni

TRACTATUM XI. L

De Sacramentis in communi: & un

in ſpecie de Baptiſmno & Confir- Ar
matione. ,g.
is,
De Eſſentia Sacramentorum. nui
T

D., 7. Quid eſt Sacramentum à tr
KRueſp. Eſt ſinum (Kenſibile) rei ſactæ ſanctißican. en

. ule nn
ris homines. zunn.
DQ e. suntne omner Sacranmentorum materic Mnſe
& formæ 4 Chriſto determinatæ?
Reſp. Affirmativè quoad determinationem ſal-
tem in genere ſeu ſpecie ſubalterna, non tamen
ſemper in ſpeeie infima vel in individuo, quam erh
in quibusdam Eceleſiæ reliquit. Et ideo dixi, l 4
Jaltem in genere: in aliquibus enim etiam eſt in- Ra
gpezie atoma determinata. is

D, 3. Quæ muätatio materiæ & formæ inva- len
lidat Sacramentum?

e
. Reſp. Eſſentialis ſeu ſubſtantialis mutatio ma-
teriz vel formæ invalidat Sacramentum: quia- lerat
nullum compoſitum, uti etiam eſt Sacramentum, us
poteſt ſubſiſtere ſiné partibus fuis intrinſecis & nDo
eſſentialibus; non tamem invalidat mutatio acci- 10r

den-

De Sacrameniis. 297

dentalis: quia aceidentia, cùm ſint extra ſub-
ſtantiam rei, eam non variant.

D. 4. Quando eſt mutatio ſubſtæntialis aut
. «lidentalis wateriæ vel foermæ?
Reſy. Mutatio ſubſtantialis materiæ eſt, ſi quis
adhibeat pro materia aliquid ſubſtantialiter di-
verſum, v. g. in Baptiſmo aquam roſaceam: ac-
cidentalis, ſi ſalvâ ſubſtantiâ parumper alteretur,
ut ſi aqua in Baptiſmo ſit calefacta. Subſtantia-
lis mutatio formæ eſt, ſi mutetur ſenſus verbo-
rum, ut ſi in Baptiſmo omittatur Iy in nomine,
vel ly Petris, &c. vel addatur, quod mutet. Ac-
cidentalis mutatio formæ eſt, ſi quid adlatur.,
omittatur. vel verba verba mutentur, ſic tamen,
ut ſenſus verborum non tollatur. 4

De. S. In Lege Mopſaicæ ſeu ſerlpta fuerunt=
ne vera Sacramenta?
Reſp. Affirmativè: Quia ad humanam ſalutem
necefſarium eſt homines adunari in unum veræ
Religionis nomen, quod non fit, niſi aliquò ſi-
gnaculorum ſeu Sacramentorum viſibilium eon
ſortiò colligentur.

Reducit autem S. D. Sacramenta Legis Moy-
ſaicæ ad quatuor, nimirum ad Circumciſionem,
cui ſueceſſit Baptiſmus: ad Agnum Paſchalem-,
qui erat figura Euchariſtiæ: ad Purificationes“,
quibus reſpondet Pœnitentia: ad Conſecratio-
nem Pontificis & Sacerdotum, quibus reſpon-
det Ordo. Alia tris Novæ Legis Sacramentu
TS non

298 Tract. W. Exam. II. —

unnenton
5 5

E Exam. II. e

. Fnnli
De Sacramentorum Novæ Legis effectu

non habent Sacramenta ex parte Legis Veteris-
ſibi correſpondentia.

ie,
principali, qui eſt Gratia. e
D. Quam gratiam per ſe cauſant Sacra- z nll
menta Novæ Legis. Ginan
Ante Reſp. Nota I. quéôd Gratia habitualis, un n
quæ vocatur ſanctificans, ſeu gratia gratum fa- lchdr⸗

ciens, definiatur à Theologis 1. Quòôd ſit,
qualitas ſupernaturalis animæ infuſa, per quam
reddimur grati & amicabiles DEO. 2. Quòôd
ſit qualitas ſupernaturalis dans nobis eſſe & vitam
ſupernaturalem. 3. Per quam effieimur divin?z?
conſortes naturæ. Haudn
Dicitur: I. babitualis, ad differentiam gratiæ ne
acualis, per quam intelliguntur auxilia ſuperna- dden⸗

l
emum
le
all

turalia tranſeuntia in intellectu vel voluntate re- No.
cepta, quæ dantur etiam peccatoribus, v. g. dum ul
pias ſeu ſupernaturales cogitationes eliciunt. naner
Dicitur 2. gratum faciens, ſeu ſanctificans iplſum Mon
habentem, ad differentiam gratiæ gratis datæ, ſher
quæ primò & per ſe reſpieit ſalutem aliorum, uùt kat
ſunt gratia ſanitatum, miraeulorum, linguarum, lone
&c. ot⸗
Nota 2. Quòd gratia habitualis ſit duplex, .
nimirum prima & ſecunda. Prima infunditur ſub- g
jecto actu nullum gratiæ ſanctificantis gradum-

ha-

1

eken
t Simn

bitunl⸗
dtun l
10 lt
gban.
1 vitan
Givinz

1 grait.

ſopenn
Ntate de
.9. n

lont.

nsigin
Ie

Drum
guum,

Ctr
urh.
An
1.

De Satramentis, 299

habenti. Secunda datur ſubjecto jam grato, ſeu
eſt augmentum gratiæ Præexiſtentis.

Nota 3. Sacramenta Novæ Legis alia eſſe vi-
vorum, quæ nimirum pro illis, qui jam vivunt
vitâ ſpirituali animæ per gratiam (quæ gratia eſt
vita animæ) ſunt inſtituta, uti ſunt omnia præ=
ter Baptiſmum & Pœnitentiam. Alia ſunt Sa-
cramenta mortuorum, quæ ſunt inſtituta pro il-

lis, qui in anima ſunt ſpiritualiter mortui per

peccatum mortale, quod eſt mors animæ: &
ſunt dicta duo, nempe Baptiſmus & Pœnitentia.
Noza 4. Dupliciter poſſe intelligi, quòd Sa-
cramentum caufet gratiam primam vel ſecundam.
I. Per ſe, quando nimirum eſt primariò inſtim-
tum, ut eauſet talem gratiam. 2. Per accidens,
ut ſi ex natura ſua petat cauſare gratiam primam,
in aliquo autem particulari caſu cauſet ſecundam,
quod eſt per accidens.

Not. 5. Quòd gratia dupliciter conferri Poſ⸗
ſit. 1. “ Opere operantis, id eſt, independenter à

Sacramento; per commenſurationem ad ſubjecti

devotionem, ſeu diſpoſitionem, quæ dicitur o.
Pus operantis. 2. Ex opere operato, id eſt, præ-
cisè ex operatione Sacramenti, per virtutem ex
Paſſione Chriſti jam operata ei communicatam.
His not.
Keſp. I. Sacramenta mortuorum per ſe con -·
ferunt gratiam primam: vivorum per ſe ſecun-
dam: quia ad hoc primariò ſunt inſtituta.
KReſp. 2

300 Tradk. XI. Exam. II.

Reſp. 2. Sacramenta mortuorum pen acci-
dens poſſunt cauſare gratiam ſecundam. Patet
in caſu, quò quis per contritionem jam juſtifica-
tus recipit Baptiſmmum vel Pœnitentiam.
Reſp. 3. Sacramenta vivorum etiam per ac-
cidens poſſunt cauſare gratiam primam. Ratio:
quia Sacramenta conferunt gratiam non ponen-
ti obicem; ſed peccator mortalis bonâ fide ſu-
ſeipiens aliquod Sacramentum vivorum, v. g.
Euchariſtiam, nullam habens conſçientiam peo-
cati mortalis, ſed invincibiliter ſe putans eſſe in

gratia, non ponit obicem gratiæ: ergo vi talis

Sacramenti recipit g gratiam, non ſecundam, at
patet: ergo primam.,
Reſp. 4. Omnia Sacramenta Novæ Legis,
validè quidem, ſed fictè, id eſt, indignè, ſeu in-
ſtatu pcccati mortalis fuſeepta, recedente fictio-
ne, id eſt, peccatô per penitentiam ſublatô, cau-
ſant ex opere operato gratiam, tantam, quan-
tam cauſaſſent, ſi dignè reeepta fuiſſent. Ratio:
quia connaturale eſt omnibus cauſis, ſolùm im-

peditis, & per contrariam cauſam non excluſis

impedimentôé remotéô producere ſuum effectum,
quem, & qualem habuiſſent, ſi impeditæ non fuis-
ſent: ergo ſublatâ fictione, ſeu peceatéô produ-
citur effectus, ſcilicet gratia, eùm Sacramenta-
per fidi onem ab illa ſolùm impediantur, non verò
excludantur velut per contrariam cauſam.

Ear

mmmin
18D,
unn n
tA
n de
2 iez
, con
Gun mi
not i
l,
ſe: eng
Nur 20
com
Kere 1
e .
Dn .
en.
Pimitu
er
rintan

n
m.
n er
n. Nx
on on
n ſce
Un, .
Nün
int elt
0 fill
Can,

Lepin
ſa in.
ſdi
10, e
,
Nuit
lhni
eutli⸗
fecnn,
nonf
ℳ
.
men
lon de
1

De Sacramentis. 301

Ex Exam. III.

De effectu Sacramentorum, qui eſt cha-
racter.

Q . Quæ, & cur non omnia Novæ Legis
Sacramenta imprimunt characterem?
Reſp. I. Per quædam Sacramenta Novæ Le-
gis imprimitur à Deo character recipienti illa.
Ratio S. D. eſt: Sacramenta Novæ Legis ad duo
ordinantur, nimirum ad remedium contra pec-
cata, & ad perfieiendum animum in his, quæ
pertinent ad eultum Dei ſecundàùm ritum Chri-
ſtianæ vitæ; ſed quicunque ad aliquid eertum de-=
putatur, eonſuevit ad illud conſignari, ſicut,
antiquitùs milites, qui adſcribebantur militiæ;
ſolebant inſigniri quibusdam charactteribus cor-
poralibus, quia deputabantur ad aliquid eorpo-
rale: ergo cùm homines per Saeramenta depu-
tentur ad aliquid ſpirituale pertinens ad cultum
Dei, conveniens eſt, ut ad ea inſigniantur cha-
ractere ſpirituali.

Keſp. 2. Per tria tantam Novæ Legis Sacra-
menta imprimitur character, nimirum per Ba-
ptiſmum, Confirmationem, & Ordinem. Ratio
S. D. eſt: hic q. 63. a. 6. Sacramenta, in quibus
imprimitur eharacter, non reiterantur, eò quòd

character ſit indelebilis; ſed reliqua Sacramenta⸗

reiterantur, ùt conſtat: ergo.

k

5

302 Tradk. XI. Exam. III.

Ex quo patet Sacramenta alia eſſe reiterabilia,
alia inreitabilia. Reiterabilia ſunt Pœnitentia,
Euchariſtia, Extrema Unctio, & Matrimonium,
cætera tria jam dicta ſunt inreiterabilia.

.2. Quid eſt character, imprimiturne in-
delebiliter, & cui ſubjecto, ac quæ ejus munera?

Reſp. 1. Character (qui eſt effectus ſeeun-
darius illorum Sacramentorum, à quibus impri-
mitur) definitur à Thomiſtis, quòd ſit potentis
ſpiritualis ordinata ad ea, quæ ſunt divini culiis.
Ratio S. Th. eſt. Character per Sacramen-
ta imprimitur, in quantùm per ea homo deputa-
tur ad ea, quæ ſunt cultùs Chriſtiani, qui con-
ſiſtit in recipiendo aut tradendo Divina; ſed ad
utrumque horum requiritur quædam potentia-,
ad tradendum quidem potentia activa, & talis
eſt character Ordinis, ad recipiendum verò po-
tentia paſſiva, & talis eſt character Baptiſmmi, li-
cèt enim is alia Sacramenta non recipiat àt quod,
bene tamen àt quo, utpote faciens hominem eo-
rum capacem. Tandem character Confirmatio-
nis, licèt paſſivè ſe habeat in recipiendo Divina
auxilia, eſt tamen potentia activa ad fidem cum
robore profitendam.
Reſp. 2. Character eſt perpetuus & indelebi-
lis. Ratio ejuſdem S. Th. a. 5. eſt, quia character
eſt quædam participatio ſacerdotii Chriſti, quod
eſt æternum, ùt patet ex illo pſ. 109. Tu es Sa⸗
cerdos in æternum. Unde remanet in cœlo & in in-
ferno, ut docet S, Th. dicens: quamvis, peſt hant
vi-

—
nu
Aar oll.
e ſe⸗
tuetur
bj ſel
anſi
13
Köne⸗
18Dee
a po
Ucunde
e ice
ſpeur
Adur
eCun
eiates i
VInum
nionate
4. B
nlere
ropri

1 CElllen
atrinont
bl,
ionn
lnere
es ſeer
ibus im
I Al.

(uii con
4, led:
Nenria
& tali
Ver r
ption,
. 1
nitten
Onkrmtis
nd Den

Hdeman :

Kinckki

hcun
Uritzn
one⸗
o N.
i

.

De Sacramentir. 303
vitam non maneat extorior cultus, remanei tamen ſi-

nis illius cultus.

Ex quo ſequitur, quòd, ſi Sacerdos mortuus
reſuſcitaretur, non eſſet rebatizandus, nec reor-

dinandus; ſecus eſt de conjugibus, quia vincu-
lum conjugii morte ſolvitur. .

Reſp. 3. Immediatum ſubjectum characteris
eſt intellectus, non ſpeculativus, ſed practicus.
Ratio S. D. eſt: Character ordinatur ad ea, quæ
ſunt Divini cultůs, eultus autem Divinus eſt
quædam proteſtatio fidei per exteriora ſigna-,
Ergo character immediatè reſidet in ea potentia,
in qua eſt fides; ſed hæc eſt in intellectu practi-

co (ſpeculativus enim abſtrahit ab operatione

ergo & character. Eſſentia autem animæ ſolum
eſt ſubjectum ejus remotum.
Reſp. 4. Munera Characteris, & quaſi pro-
prietates ſunt. I. Hominem facere aptum ad
Divinum cultum. 2. Influere in actus ſibi pro-
Portionatos. 3. Hominem Chriſto configura-
re. 4. Eundem, qui Charactere eſt inſignitus,
diſtinguere ab aliis. 5. Indelibilitas eſt etiam-
ejus proprietas.

E Exam. IV.

De intentione conficientis & recipien-
tis Sacramnetum.
1. Büid, & quotuplex eſt intentio re-
duiſita ad Sacramenti confectionem,
Reſp, I. Quid & quotuplex ſit intentio, ni⸗=
gy, e, n Len E. delikesehe, Perlamnik⸗s n⸗de, Mmi-

. . . „ . , .
6 Wccr A c,lEe 1A,e 2* V edelie S“

304 Tract. 1I. Exam. I.

mirum actualis, virtualis, habitualis, & quid
ſint, explicatum eſt ſupràâ de Horis Canonicis-
Tract. 10. Exam. 5. q. 10. Quibus addi po-
teſt interpretativa, de qua ibidem dictum eſt.
Nota, quòd intentio in miniſtro Sacramen-
ti adhuc poſſit eſſe duplex. Una communis,
quà ſcilicet intendit facere id, quod vera Eccle-
ſia facit, & quod Chriſtus inſtituit. Altera pri-
vata & particularis, propriò & particulari ipſius
miniſtri judiciò regulata. Prima eſt principalis
& ſubſtantialis, totàmque actionem miniſtri, quo-
ad Sacramentorum ſubſtantiam regulat, & alte-
ram, ſeilicet intentionem privatam corrigit, limi-
tat, & ſibi ſubjicit.
Reſp. 2. In miniſtro Sacramenti ad minus“
requiritur intentio virtualis. Ratio eſt eadem,
quæ data eſt de Moris Can. Tract. 10. Exam. 5. q. 10.
2. Qualir intentio requiritur in ſuſci-
piente Sacramentum?
Reſp. Sufficit virtualis. Ratio eſt rurſus eadem,
quæ de Horis Can. Cæterùm in adultis, quibus
non eſt integrum hie & nunc liberé conſentire,
(ceæteris paribus, ſeu ſi aliunde nullus ſit obex)
ſufficit intentio habitualis vel interpretativa
Exceptô Saeramenté Poœnitentiæz & Matrimonii.
Dixi, in adultis: quia de infantibus patet ex pra-
Xi Eccleſiæ reſpectu Baptiſmi.
Deelaratur I. p. in caſu, quo quis voluit-
baptizari, & hâc voluntate non retractatàâ incidit
in phreneſin, vel dormit, talis valide baptiza-
kur,

— =
Ci i
erelce
liwtis,

l ob

59 et
upoorin
Ginorion
i

3
Rece⸗ en

NKN

1n eiann

ſeicis g

od keit l
mſ non
Meato ve
n neceſſt⸗
llorem
mcunie
Mnta, 4
nnt, ce
Rade
lebitan
inten

—
A
P

Cindni

dig 4

Aune
dachene
mnn
ſera loe
Altenn
lunii
Prinegt
nilti
t, A
iginln

mim
ſ eaden
d.
i9

tſutente
ltis
conſert
s lt
erhretun
Mtion
Pudaß

i folit⸗
aatines

abhn
n

De Sacramentis. 20*

—

tur, qnia habet intentionem interpretativam
Similiter eſt communis praxis, quòd infirmis ſenſi-
bus deſtitutis, detur Extrema Unctio, vel etiam
Euchariſtia ob intentionem interpretativam.
2. p. patet quia Sacramentum Peœnitentiæ pro
materia proxima habet ipſos actus poœnitentis5
& matrimonium actus contrahentium.

. 3. Mali Miniſtri confitiuntne vera Sa-
cramenta, & litetne ea ab iis petere? Ipſi verò
peccantne confictendo ?
Reſp. I. Mali ſeu in peccato mortali conſti.
tuti Miniſtri v. g. Infideles, hæretici, excom-
municati, &e. vera conficiunt Sacramenta, ſi ad-
hibeant neceſſaria. Ratio. Tum pro Baptiſmo
eſt voluntas Chriſti, ob ſummam hujus Sacra-
menti neceſſitatem. Tum etiam: quia character
manet etiam in maximis peccatoribus, etiam-
hæreticis, qui etiam poſſunt intendere facere id,
quod facit Eccleſia, ejusque formam ſervaren,
quam ſi non ſervent, nihil faciunt,,
Keſp. 2. Sacramentum Pœnitentiæ ab excom-
municato validè conferri non poteſt extra ca-
ſum neceſſitatis: quia hoc Sacramentum ad
ſui valorem requirit jurisdictionem, quæ per-
excommunicationem amittitur. Cætera Sa-
cramenta, quæ iſthanc jurisdictionem non re-
quirunt, cæteris paribus, à malis Miniſtris-
validé adminiſtrantur: ſuppono enim adhi-
beri debitam materiam & formam cum re-
quiſita intentione.
UI Reß. 3.

306 Tradt. XIlI. Exam. IV.

Reſp. 3. Cum S. D. 3. p. dq. 64. a. 6. di-
gente: Quòd ille, qui ad Sacramenta accedit,
ſuſcipiens à Miniſtro Eceleſiæ non in quan-
tuùm eſt talis perſona, ſed in quantùm eſt
Miniſter Eccleſiæ; & ideo quamdiu ab Eccle-
ſia toleratur in miniſterio, ille, qui ab eo
ſuſcipit Sacramentum, non communicat pec-
cato ejus, ſed communicat Eceleſiæ, quæ
eum tanquam Miniſtrum exhibet. Si verò ab
Eccleſia non toleratur (putà cùm degradatur,
vel excommunicatur, vel ſuſpenditur) peccat,
qui ab eo recipit Sacramentum: quia com-
municat peccato ipſius. Ita S. D. ſecus fo⸗
ret in calu neceſſitatis.

Reſp. 4 Miniſtrans Sacramenta in peccato
mortali peecat mortaliter ex genere ſuo: quia
Sancta ſunt ſanéctè tracanda. Et quò excel-
lentius fuerit Sacramentum, eòô gravius eit
peecatum: quia eſt irreverentia notabiliter-
gravior.
Q. 4. Ut miniſter Sacramenti non peccet,
qualis in eo requiritur & ſuſſicit diſpoſitio?
Reſp. I. Ante Sacramenti confectionem-
(ſi Euchariſtiam excipias) non eſt neceſſariò
præmittenda confeſſio, licèt id ſit de conſilio.
Ratio: quia nullum de hoc extat præceptum
ſive divinum ſive humanum. Quod tamem-
de Euchariſtia extat (puta ſi ſit copia Confeſ-
ſarii) in Trid. Seſſ. 13. c. 7. de Euchariſtia
verba illa S. Pauli, Prober autem ſe ipſum zme⸗

ine pef
Utogemm
ene
DR ,
ginin con
probe
1 nini
60 Ker
umen, ſ
cnftend

lam ſ
it Rtrid
id prece
1lis, ſed
yerd,
Cunliſio,
tio 1,
contortn.
lndife
n cogni
lem obl
olerab
contriti

14 bar

b
1e
in
tin
b be
l 1
cat .
le,
iſent
greetn
)ere
nis cn
leels

pecet
91 g
de
Wins
Kabii

ſtnt
econ
ctti
le
Nahe
d u
u
Lchut

De Sacramentis. 307

& ſic de pane illo edat, &c. exponente de pro-
batione per Confeſſionem Sacramentalem, ée
abſolutionem, quantumvis quis ſibi videatur con-
tritus.
Reſp. 2. Sacerder, ſi defectu Confeſſarii, in
mortali (de quo tamen contritus fuit) neceſ-
ſitate urgente abſque præviæ cenfeſſione celebraverit,
quamprimum conftestur. Ita ſtatuit Trid. ubi ly
quaimprimùm confiteatur, grave præceptum eſſe-⸗
tutius & probabilius eſt, & ly quamprimum idem
eſſe, ac primé oceaſione, quam ille Sacerdos-
peractò Sacrò opportunè tenctur quæreren.
Qui tamen, ſi ſoleat quotidie celebrare, ſatis-
facit confitendo ſequente die ante celebratio-
nem.
Reſp. 3. Ad alia Sacramenta (præter Eu-
chariſtiam ſinè novo peceato conficienda) non
ſufficit attritio cognita, nec tamen neceſſariò,
& ſub præcepto requiritur contritio in ſe ve-
rè talis, ſed ſufficit contritio exiſtimata. Con-
feſſo verò, ſi ſit copia Confeſſarii, ſolum eſt
de conſilio.
Ratio I. p. Quia Miniſter in ſanctitate de-
bet conformari agenti principali, ſcilicet Deo⸗
non ſanctiſicatur autem per attritionem, præ-
ſertim cognitam ut talem. Ratio 2. p. Quia
aliquem obligare ad contritionem in ſe talem
eſt intolerabile, & infinitos cauſat ſcrupalos,
cùm contritio non poſſit naturaliter cognolſci.
3. & 4. pars ſequuntur ex dictis.

U 2 . §.

30⁸ Tract. EI. Exam. Ir.
5. Unde deſumitur diſßferentia ſpecißca

Sacramentorum ?
Reſp. Ab effectibus primariis eorum, ſeu
ratiis Sacramentalibus, quas per ſe cauſant.
Declaraturæe Baptiſmus cauſat gratiam regene-
zantem; Confirmatio roborantem: Euchariſtia-
nutrienem ſeu cibantem; Pœnitentia ſanantem3
Extrema Unctio reliquias peccatorum abſter-
gentem; Ordo cauſat gratiam, quæ Miniſtrum
idoneum facit ad peragenda ſacra officia in
Eccleſia, Matrimonium cauſat gratiam, quà
Conjugum animi uniuntur per amorem, &&
uâ juvantur ad onera Matrimonii portanda,
& ad Eccleſiam Fidelium multiplicandam cor-
poraliter & ſpiritualiter.
Explicatur ulterius effectus cujuslibet Secramemti.
In Baptiſmo effectus primarius eſt gratia-
prima ſanctificans, regenetativa, ſeu delens
peccatum originale, cui effectui per ſe adjun-
itur remiſſio omnis pœnæ peceatis debitæ.
Effectus ſecundarius eſt character, & facere-
hominem Chriſtianum.
In Confirmatione effectus primarius eſt gra⸗
tia ſecuuda, ſeu augmentum gratiæ cum ſpe-
ciali robore ad fidem, non quomodocunque,
ſed conſtanter profitendam. Effectus ſecun-
darius eſt character.
In Euchariſtia effectus primarius eſt gratia
ſecunda cibativa; ſecundarius eſt quædam-
ſpiritualis dulcedo, Et etiam adeptio gloriæ
ſpi⸗

—

1 0

ut

t.A.
Keds

pecn

Kerat
iu 9
biua
N e
umn, 8
Arum
ſen d
ueri
uibisp
eldi
6 an
com
e
ilt ale
Urecup
banit
10rdi
heans ſe
ud der
dharad
leans
ie an
imn elt

ine
hcis

n
en, 1
tand

n α

mi
Nat
delen
adi⸗
Gebie
len

gelen
un
ocne
kt⸗
Ami

Neln.

ae4
6,91oris
lo g
9„.

De Saeramentis. 309

eſt effectus hujus Sacramenti juxta S. Th. Pa-
tet ex illo Joan. 6. Si quis manducaverie ex hos
pane, vivet in æternum.

Effectus Pœnitentiæ eſt gratia prima remiſ-
ſiva peecatorum poſt Baptimmum commiſſo-
rum.
In Sacramento Extremæ Undtionis effectus
primarius & principalis eſt atngmentum gra-

tiæ habitualis abſterſivæ reliquiarum pecca-

torum, & ex conſequenti etiam ipſorum pee-
catorum, ſi ea inveniat. Ubi per reliquias

peccatorum intelligitur torpor quidam, lan-

guor, ſeu debilitas ad operandum bonum,
cauſata partim ex præcedentibus peccatis me-
diantibus pravis habitibus, ac diſpoſitionibus
inde relicdis, partim ex ipſa infirmitate cor-
poris, partim ex recordatione peccatorum
antè commiſſorum, & tentationibus dæmo-
nis. Effectus ſecundarius & minùs principa-
lis eſt alleviatio quædam ægritudinis corpo-
ralis, imò interdum perfecta ſanitatis corpo-
ralis recuperatio, ſi ſeundum D EI providentism
(àùt loquitur Trid.) ſaluti animæ expedierit.
In Ordine eflectus primarius eſt gratia ſan-
Gificans ſecunda, faciens Miniſtrum idone-
um ad peragenda ſacra Officia. Secundarius
eſt character.
Effectus Sacramenti Matrimonii eſt gratia-
unitiva animorum conjugum per amorem, ùt

dictum eſt.
U 3 . .

310 Trad. W. Exam. IV.

D. 6. Quid eſt Sacramentum formatum,
quid informe ?
Reſp. Sacrzamentum formatum eſt, quòd non
ſolùm ſuſcipitur validè, ſed etiam licitè, & cum
fructu ſeu effectu. Informe eſt, quod eſt qui-
dem validum, ſed propter obicem peccati
non cauſat gratiam. Ubi patet quòd nomi-
ne formæ non intelligatur eſſentialis forma-,
Sacramenti, ſed effectus, nimirum gratia, quæ
er antonomaſiam vocatur ſorma, decor &
pulchritudo animæ, quâ deficiente illa coram
DEO manet informis vel deformis.

α . . . .
2.,7. Quot reperiuniur in quovis Sacra
wmente?

Reß. In quovis Sacramento tria reperlun-
tur. I. Id, quod eſt Sacramentum tantum, ni-
mirum quod ſignificat (ſcilicet gratiam ) &S&
non ſignificatur, v. g. ablutio cum verbis in-
Baptiſmo, 2. Res tantum, nimirum id, quod
ſignificatur, & non ſignificat, & eſt gratia-.
3. Kes, & Sacramentum ſimul, quod ſignificat“,
& ſignificatur, & eſt v. g. character (in illis
Sacramentis, quæ eum imprimunt ) qui ſigni-
ficatur in dicto Bapriſmo per ablutionem, &
ſignificat gratiam.
Declaratur de quovis Sacramento. In Baptiſ-
mo, üt di Rum eſt, Sacramentum tantùm eſt ablu-
tio cum verbis, res tantùm eſt gratia, res & Sacra-
mentum ſimul eſt character. Eòdem modé di-

cendum eſt de aliis duobus Sacramentis characte-
rem

—

—
160
lchartlt
n tann
5 5

ulaie
iippel
6ventun
He i⸗
dio
3.
1, &!
lument
14, hon
i, l
mns,
tim,
Chrich
Ulmal.
leſ er
id 5

1el

ecce
nom.
OrII.
d
cor 6
COan

ℳ

De Sacramentis. 311

rem imprimentibus, ut actio, in qua conſi-
Kunt, ſit Sacramentum tantùm, charader res
& Sacramentum ſimul; gratia res tantàùm-,
In Buchariſtia Species conſecratæ ſunt Sacra-
mentum tantàùm, quia ſignificant gratiam-:
Corpus & Sanguis Chriſti tes & Sacramen-
tum ſimul, quia ſignificant gratiam, & ſigni-
ſicantur à Speciebus. In Pœnitentia Sacra-
mentum tantùm ſunt actus externi pœnitentis,
quia ſignifſicant gratiam: res & Sacramentum
ſimul, eſt dolor internus, qui ab adtu exter-
no ſignificatur, & ſignificat gratiam. In Ex-
trema Uncetione Sacramentum tantùm eſt Un-
Gtio ſub præſcripta verborum forma: res &
Sacramentum ſimul, eſt quædam animi hila-
ritas, ſeu interna devotio, quæ eſt ſpiritua-
lis unctio, ùt patet ex S. Th. in Suppl. q. 30.
2. 3. ad 3. quæ ſignificatur ab unctione ex-
terna, & ſignificat gratiam. Et licèt omne-
Sacramentum cauſet internam animi devotio-
nem, non tamen ſub ratione ſpiritualis un-
Gionis. In Matrimonio mutuus conſenſus
externus, & contracus, eſt Sacramentum
tantàùm. Vinculum, quod per eum cauſatur,
ùͤt à Chriſto elevatum, eſt res & Sacramen-
tum ſimul. Er in omni Sacramento res tan-
tùm eſt gratis. Ita S. Th. in Suppl. q. 42

a. 1I. ad 5.

U A. Eos

312 Tract. XI. Exam. V.

Ex Exam. V.
De Baptiſmo.

L. 1. Quid eſt Baptiſinus?
Reſp. Phyſicè definitur, quòd ſit ablutis cor-
poris exterior falta ſub præſcripta verborum forima. Me-
taphyſicè verò, quòd ſit Saeramentum rege-
nerationis, ſen Sacramentum Novæ Legis, ad ſpi-
ritualem hominum regenerationem à Chriſto inſtitutum,
inſtirurtum, inquam, ante ſuam Paſſionem,
quando in Jordane baptizatus eſt. Obliga-
tio tamen utendi Baptiſmô fuit indicta non-
ante, ſed poſt Reſuruectionem Chriſti, dum-
Marth. ult. apparens Diſcipulis dixit eis: Eun-
tes erge, docere omnes gentes baptizantes eos, &c.

2. Quanam eſt materia & ſorma Bap-
tiſini?
Reſp. I. Materia proxima eſt ablutio. Po-
teſt tamen valide conferri Baptiſmus vel per-
immerſionem, vel per aſperſionem, vel per-
affuſionem, vel per ablutionem: ablutio au-
tem nnnc eſt in conſuetudine Eccleſiæ, quæ
ſervanda eſt, ubi fieri poteſt, trina ablutio
vel immerſio non eſt de neceſſitate.
Reſp. 2. Si quis intendat alterum occidere
ſubmergendo eum in aqua, & ſimul bapti-
zare, eâque intentione eum proſiciat in flu-
men vel puteum, verè baptizat: quia adeſt
debita materia, forma, & intentio miniſtri,
quæ non annullantur per intentionem Seei⸗
en-

S.
*.

ezlor
Gention
lemen
lamen.
zot el

len
n obe

uilt,

Eilan
nradh
e, N.
ande
pro
terie
melt
aur
lenus
itor
Ntio
rner
En 3
eno.
id

eie
14. MI.
n neg
eum
oten
Oblg
4 ho.
dun.
8 n
c.
1 B4,

lo.
Uelpe
Uel e⸗
utio
ſe
1 d

orte
l ti
uu
Alin
e ec⸗
la

De Baptiſmo. 313

dendi. Nec de neceſſitate Baptiſmi per im-
merſionem collati eſt emerſio. Si verò puer
& manibus tuis caſu decideret in fontem, &
proferres formam, non eſſer baptizatus defe=
Etu intentionis.
Reſp. 3. Materia remota Baptiſmi eſt (ola
aqua elementaris: quia Chriſtus ſic inſtituit.
Nota tamen, quòd extra caſum neceſſitatis
adhibenda eſt aqua de fonte ſacro & benedi=
Ko.
Reſp. 4. Si quis nequeat habere aquam ele-
mentarem ſimplicem propriè talem, habeat
autem probabilem, qualis eſt v. g. aqua ro-
ſacea, humor fluens ex ligno, quando igni
imponitur, aqua ex vitibus putatis, aut arbo⸗-
ribus ſtillans, &. non ſolùm poteſt, ſed 8.
tenetur adhibere ſub mortali in extrema neceſ-
ſitate. Ratio primi eſt, tum, quia ſi fas eſt
aliquando ſequi ſententiam quamcunque pra⸗-
cticè probabilem, erit vel hic maximèe pro-
pter periculum animæ. Tum etiam, quia li-
citum eſt in neceſſitate adhibere materiam du-
biam aut probabilem in Sacramentis; ſed ta-
lis aqua eſt materia probabilis, uti admittie
Puteanus, Leſſius, aliique apud Gobat, quos
ſequitur P. Gircken.
Ratio ſecundi eſt: quia quilibet jure Divi-
nô renetur damnationem alterius impedire,,
ſaltem quando poteſt ſinè ſuo gravi damno &
peccato. Idem ſentiendum de materia o-
mnino dubia, ſicut poteſt fieri in tenebris, ſi
U S quis

314 Tract. . Exem. V.

quis neſciat, an aquam capiat, an acetum-:
quia in dubio adhibenda eſt ægro peticlitanti
potiàs medicina dubia (ſaltem ſi non ſit ob-
futura) qoàâm nulla. Sanchez ex commu-
ni apud Gobat. In hoc tamen & ſimilibus caſi-
bus infans ſemper ſub conditione baptizandus
eſt, v. g. Baptizo te, quantùm poſſum, vel ſ
hæc materia ſit apta, &c. Imòô ſi contingat
eum ſupervivere, eſt poſtea ſub conditione re-
baptizandus habitàâ materiâ certàâ.
Reſp. y. Forma Baptiſmi eſt hæc: Ego te-
baptizo in nomine Patris, & Filii, & Spiri-
ts Sancti. Unde probabiliùs cum Sylveſtro,
Joanne Major, Armilla, Toleto, Vivaldo ,
Gammachæo & aliis Baptiſmus collatus ſub
hac forma: Ego te baptizo in nomine Patris, Elii,
Spirius Sancti, eſt invalidus. Tum, quia Chri-
ſtus juſſit fieri cum inſertis particulis copula-
tivis. Tum etiam, quia ſic non videtur ex-
primi Myſterium Trinitatis, ſed tres perſonæ
confundi, quaſi ſolis nominibus & officiis di-
ſtinguantur, qui fuit error Sabellianorum.

Q. 3. Quis eſt miniſter Baptiſmi?
Reſy. Quilibet homo, etiam non baptiza-⸗
tus, paganus, hæreticus, mulier, &c. Quia
hoc Sacramentum eſt maximæ necefſſitatis:
ergo conveniens eſt, ut habeat miniſtrum-
valdè communem & obvium, præſertim in-
articulo neceſſitatis. Porrò licèt ab impio

vel pagano nemo poſſit mundari ex opere-
ope⸗

Apel

Geti

I

—
tun
ltun
ltch.
II.
gi⸗
And

Vel

gi
nen.

i.

eltro,
o,
b
i,
ri⸗
p.
r e⸗
lone
disd

De Baptiſms. 315

operantis, bene tamen ex opere operato,
non quidem principaliter, ſed inſtrumentali-

ter. Cæterùm miniſter ſolemnitatis eſt Sacer-

dos, Parochus, vel ab eo deputatus. Ita
ſtatuitur in jure. Diaconus (ut ex formu-
la ordinationis ejus patet) ex proprio ſuo
officio, & vi conſecrationis ſuæ habet pote-
ſtatem baptizandi ex commiſſione Epiſcopi vel
Presbyteri.
Tandem noret baptizans conſultiſſimè age-
re, ſi, dum baptizat, priùs incipiat affunde-
re aquam, deinde proferat formam, ita ut,
affuſio ultra ejusdem prolationem duret.

Q4. Quid faciet Sacerdos ſimul vocatus
ad haptizandum infantem, & ad abſolvendum adul-
tum, quorum alteruter (qui alteri poſiponitur)
certò morietur ſins Sacramento?

Dico: Curet, ut infans baptizetur per lai-
cum, ipſe verô ſuccurrat moribundo adultòô;
at ſi nemo adſit, qui videatur recte baptizatu-
rus, debet infantem præferre adulto: ille-
enim aliàâs certò periret, non item hic, quia
ſalvari poſſet per contritionem & Sacramen-
ci votum.

Q. 5. Quanta eſt neceſſtas Baptiſmi?
Reſp. Baptiſmus eſt neceſſarius omnibus ne-
ceſſitate medii & præcepti. Ratio patet ex illo
Chriſti joan. 3. Niſi quis renatus fuerit ex aqua, &c.
Porrèò etſi aliquis eſſet cum Joanne in utero
ſan-

316 Traét, I. Exam. V.

Lanctificatus, non tamen conſequeretur cha-
racterem, quo Chriſto configuraretar, ideo
neceſſe eſſet eum baptizari, ùt docet S. Th.

L. ⁶. Quid at miniſter ageres, ſi infans
periclitaretur in pelle ſecundina, quâ non peæleſt
exui?
Reſp. Baptizarem, & baptizaretur validè:
quia illa pellis pro tunc pertinet ad infantem
t pars ejus.
D. 7. QLuid, ſi ſnè periculo von poſſit expe-
ctari perfecta nativitas prolis?
Reſp. Debet baptizari in quacunque etiam
minima parte corporis, quæ prominet, ht-
ſunt manus, pes, digitus, &c. modò ſit mo⸗
raliter ſenſibilis. Ratio, quia per ejus ablu=
tionem homo dicitur ablutus, tinctus, aſper-
ſus, ſicut ex minimo vulnere dicitur homo
vulneratus.

LQ. 5⁵. Quid ſi puer adbue hit in utero, G&
pericfitetur, obſtetrix verò poſſit manu adintus
V eum attingere & abluere?
Reſp. Poſſe baptizari tenent Chapeaville,
Bonac. Dieaſt. Tann. poſt Victor. Gabr. Valent.
Reginald. & alios apud Gobat. His accedit
Zennerus, Gircken, & inclinat Wigandt,
Ratio: quia non requiritur ad conferendum-
baptiſma, ut puer materialiter ſit natus, ſed
ſuſſicit, quòd de non homine factus ſit homo

capax ablutionis baptismalis, quia aliàâs nec
in⸗

51 §
n min
ptir
bl,i
untati
er e
Klun .
ihade⸗
n
elt
. 2.
10, du
od ſ
Kinun
Rtione
d— be
1Atern
d du
appan
ol

Fild

nlamer
8 ⸗

e etln
t, dr
ſitmo⸗
ae
on

Utent,l
Ant

bt.
ls
ſen
ſrle.

De Baptiſmo. 317

infans ex utero matris ſectæ extradus, nec
productus miraculosè absque generatione,,
poſſet baptizari. Unde cum S. D. negat ta-
lem prolem in utero poſſe baptizari, intelli-=

gendus eſt in ſuppoſito, quòd corpus illius
nullatenus poſſit ablui.

DQ. 9. Quid faciendum, ſi monſtrum ſit

baptizandum?

Reſp. 7. Si monſtrum ab humana figura in-
partibus minùs principalibus deficiat, eſt ab-
ſolutè baptizandum; ſi verò deficiat in parte
principali, ita ut dubium ſit, utruùm habeat
animam rationalem, baptizandum eſt ſub con-
ditione: ſi es heomo. Si verò majori ex parte-
in beſtiam degeneret, ut ſi nec caput, nec
pectus habeat hominis, nec aliquam actionem
humanam præſeferat, non eſt baptizandum,
quia eſt probabilitas animæ irrationalis.
Reſp. à. Si conſtet de monſtro, quòd ſit.
homo, dubium veròô, an ſit unus vel plures,
eò quòd ſub duplici capite ſit unum pectus-,
debet in uno capite abſolutè, & in altero ſub
conditione baptizari. Item ſi ſub nno capite
ſint duo pectora, priùs abſolutè unum pectus,
dein alterum ſub conditione eſt baptizandumſs
ſi verò duo habeat capita & duo pectora, &
ſatis appareat duplicem eſſe hominem, quili⸗
bet abſolutè eſt baptizandus,

. 70.

Trast. XI. Exam. .

Q. 70. Quis eſt effeétus Baptiſmi?
Reſp. Effectus ejus primarius eſt gratia pri=
ma ſanctificans regenerativa, ſeu delens pec-
catum originale, cui effectui per ſe adjungi-
tur remiſſio omnis pœnæ peccatis debitæ. Et
effeſtus ſecundarius eſt character, ac facert,
hominem Chriſtianum: ùt dictum eſt Exam.
4. 4. J⸗
Q. 11. Quid eſt eſe Chrißtianum, & quod
ſignum Chriſtiani?
Reſp. T. Catholicum eſſe, eſt eſſe hominem
baptizatum, & profiteri fidem Chriſti. Ubi
nota, non eſſe idem, eſſe Chriſtianum, & eſ-
ſe Catholicum: Catholicus enim eſt, qui Sa-
cramentò́ Baptiſmi initiatus in Eccleſia Dei
proſitetur veram doctrinam Chriſti: qui veròô
baptizatus quidem eſt, ſed tenet ſecam ab Ec-
cleſia Romana alienam, Chriſtianus quidem-
eſt, non verò Catholicus.
Rep. 2. Signum Chriſtiani eſt Signum San-
Crucis.

9. 12. Quare ad formandam Crutem ad-
bibetur dextra: & cur interdum tres, interdum
quinque digiti?
Reſp. 7. Dextra adhibetur ideo, quia di-
num eſt, ut ad Dei fetvitium membra dignio-
ra adhibeantur dextra autem eſt membrum

dignius,
Reſp. 2.

318

muts
pii

1lin
,

le
gonbin
Aliu l
1eno
i
rum
Uen
liter
Dam
Bendo
arns
4, len
Acor
Beſtan
li pa
lix ſe
(chrig
1
Uk, ni
Proxi
Demun
A tan
UImns

—

Pratitn
llen

P al
Cebin
1e lice
R In

,6

homde
iſi
m, àt
qul &
Rea D
dan dl
usctitn

guun 4

(yveR 6

iuſt

hect
4 LeoA
.

W

De Baptiſmo. 319

KReſp. 2. Tres digiti ſignifieant confeſſionem
Trinitatis perſonarum in unitate naturæ, quin-
que digiti cultum quinque vulnerum Chriſti.

Q. 13. Cur in Cruce maiori tangendo fron-
tem nominamus Patrem, & Filium tangendo pe=
dtus, Spiritum Sanctum tangendo utrum-
que humerum?

Reſp. Ideo, ut ſignificetur Patrem dici re-
rum omnium principium, ſicut à capite pro-
cedit vita in alia corporis membra: & Filium
ab æterno procedere ex corde, ſeu intellectu
Patris, ac in tempore in utero Virginis eſſe
conceptum: tandem Spiritum Sanctum veluti
amorem divinum à Patre & Filio procedere.
Similiter in Cruce parva tangendo frontem
nominamus Patrem ob rationem antè datam.
Tangendo os nominamus Filium, quia is ex
ore Patris procedit. Tandem tangendo pe-
ctus, ſeu cor, nominamus Spiritum Sanctum:
quia cor eſt ſedes amoris, & Spititus San-
ctus eſt amor divinus, Item dici poteſt, quòd
in hac parva Cruce frontem, tanquam vere-
cundiæ ſedem tangimus, ut non erubeſcamus
Ppro Chriſto ignominiam pati: deinde os, &
cor, ut utrumque cruce, velut ſignaculò mu-
niatur, ne ex co quid procedat contra Deum
aut proximum.
Demum obſerva, quòd in Cruce majori
Ppriùs tangimus humerum finiſtrum, & inde-
tranſimus ad dextrum: quia per Crucem Chri-
10

920 Tradt. EI. Exam. V.
i finiitra ad dextram, id eſt, à ſtatu da-
mationis ad ſtatum gloriæ traducti ſumus.

.174. Licetne infantes infidelium, qui po-
liticè tantàm & civiliter ſubſunt Eccleſie, invi-
tis eorum parentibus baptizare
Rep. Negativè. Ratio 8. D. q. 68. a. 10.
Quia tales parvuli ſic baptizati vel manerent
apud ſuos parentes, vel non? ſi primum:
tunc non licet, quia foret periculum apoſta-
ſiæ ob naturalem affectum filiorum erga pa-
rentes. Si ſecundum: etiam non licet, quia
eſt contra jus naturæ & paternum auferre fi-
lios à parentibus, quod Chriſtus noluit per-
legem baptiſmi violari, ut à poſteriori con-
ſtat ex eo, quod nunquam Eccleſia euràârit
baptizari parvulos invitis parentibus infideli-
bus etiam ejus poteſtati ſubjectis.

DQ. 15. Eſtne Baptiſmus reiterabilis?

Reſp. Negativè. Ratio: quia imprimit cha-
racterem indelebilem; regulariter tamen pro-
les ab obſtetrice baptizata ſub conditione eſt
rebaptizanda, ob periculum nullitatis prioris
baptiſmi, ejusquè ablolutam neceſſitatem.
Item proles expoſita ad portam Eccleſiæ vel
Hoſpitalis, ſi non habeat appenſam ſibi ſche-
dulam collati baptiſmi teſtem, ſub conditio-
ne baptizari debet. Ratio: quia non adeſt
moralis certitudo de baptiſmo, & in dubio

ſemper inclinandum eſt in favorem Papciran-
1„B

e-
e lalu⸗
1moone

0rete

6eboberi
erritoa
1
cola
au:
(ut
Ranah
ie,
(oeel
hlope
atumn
n orel
indue

177. Po
e ilum
GM*ρa

An.!
nn qui
ntini,
K
nonet
hlinumn
arenn
n

le, in.
3
4 68. 4 .
Amnen
ümun.
lun d
m eig ,
lcet,
Aulerte
oluit pe
lori con
curdͤrit.

8 iohdel

alile
rintd
timen⸗
ndlcon⸗
larirpo
eceſſtun.

De Baptiſmo. 321
di, ne ſalus ejus periclitetur. Ob quam ean-
dem rationem ſub conditione eſt rebaptizan-
da, ſi præter illam ſchedam nullé́ alié modô
poſſit haberi certitudo, quia illa ſcheda non-
facit certitudinem etiam moralem, cuùm non
ſciatur, à quo ſit appenſa, vel quomodò ba-
ptiſmus collatus, vel à quo, an ab obſtetri-
ce, de qua antea.

Q. 16. Poteſine Parochus mulierem, quæ ex
Mitito concubitu pepereret, interregere de patre
prolis, alids negaturus Baptiſmum?

Reſ. Poteſt juſſu Magiſtratus Eccleſiaſtici:
quia Epiſcopus loci ob copiam prolium for-
nicariarum & difficilem earum ſuſtentationem
poteſt ita juſtè ſtatuerce. Sed injuſſus id face-
re non poteſt Parochus, quia eſt grave pec-=
catum inducere ad infamationem.

Q. 77. Potgſtne Parochur admittere pro Pa-
trino illum, qui à Parentibus non eſt deſignatus,
& an cum tali non deſignato ſpiritualis cog-
natio contrahatur?

Reſp. I. Parochus admittendo peccat mor-
taliter, quia in re gravi agit contra decretum
Tridentini.
Rep. z. Cognatio ſpiritualis contrahitur-
cum non deſignato à parentibus. Ratio: quia
Tridentinum etſi præcipiat Parocho, ut requi-

rat à parentibus, quem pro patrino habere

Velint, & hunc, non verò alium admittat; ſi
X ta⸗

222 Trast. . Exam. V.

tamen culpâ Parochi aliter fiat, illum per-
Ordinarium puniri jubet, ſed non annullat⸗
factum, & ideo quia ſolus ille non deſigna-
tus tenuit baptizatum, naſcitur hæc ſpiritua-
lis cognatio tanquam quid neceſſariò conſe-
quens dictam tentionem ſeu ſuiceptionem pue-
ri juxta mentem omnium in rub. de Cognat.
ſpirit. Ita S. Th. & alii Theologi in 1. ſent.
diſt. 40. .
Inter quos contrahatur cognatio ſpiritualis
ex baptiſmo, dicetur infrà Tract. 16, de Ma-
trim. Exam. 6. q. 16.

Ex Exam. VI.
De Confirmatione.

Q. 7. Quid eſt Confrrmatio?
Reſp. Phyſica ejus definitio eſt: Eſt unctio
chriſmatis in fronte facta baptizato fub præ-
ſcripta verborum forma. Metaphyſica vero:
Eſt Sacramentum Novæ Legis à Chriſto inſti-
tutum ad ſpiritualem hominum in fide prote-
ſtanda corroborationem. Quod quidem Chri-
ſtus probabiliùs inſtituit in Cœna, ùt ex tra-
ditione Apoſtolorum docet Fabianus Papa-,
& patet ex uſu Eccleſiæ conſecrantis tunc ejus
materiam. .
Q. 2. Qse eſt materia & forma Confirma-
tionis?
Reß. Materia proxima eſt unctio, remota-

eit chrilma vel unguentum ex oleo olivarum-
per

AElo
iun Ia

1,6H
Mi⸗
bepti
en, ſc
uut ern
Konmnt
8 hont
nrd hoc
1A bene
lted er
1 te
1 don ſ

ndilun.

De cogr

Mrahitun

IRA

—
lun

ublt

ſit
nenn
Cont
nn

Piin
b,el

0,lrel
0

8

De Confirmatione. 323

per Epiſcopum conſecrato, & ex balſamo con-
fectum. Ita Elor. Forma eſt hæc: Signo te ſigns
crucis, & confirmo te chriſmate ſalutis in nomine a-
tris, & Filii, & Spiritüs Santti,

Q 3. Quoanam eſt ſubjectum, quis mini-
ſter hujus Sacramenti?
Reſp. Subjectum eſt quilibet & ſolus homo
baptizatus. Ratio: quia confirmatio ſe ha-
bet ad baptiſmum, ſicut augmentum ad gene-
rationem; ſed nullus poteſt augmentari, niſi
ſit natus: ergo etiam. Miniſter ejus ordina-
rius eſt omnis & ſolus Epiſcopus, ex delega-
tione S. Pontificis etiam ſimplex Sacerdos.
Porrò hoc Sacramentum eſt ſolùm neceſſa.
rium ad bene eſſe ſpiritualis vitæ, unde nul-
lum de eo extat præceptum rigoroſum: & ideo
nemo mortaliter peccat, qui hoc Sacramen-
tum non ſuſcipit. Seclude contemptum &
ſcandalum.
De coguatione, quæ per hoc Sacramentum
contrahitur, dicetur locò de Baptiſmo citatô.

CIRCA

TRACTATUM XII.
De Euchariſtia.
Ex Exam. I.

AQ. 7. Quid eſt Buchariſtia?
Rep. Euchariſtia phyſice ſumpta ſunt ſpecies
X 2 con.

324 Tradt., XII. Exam. I.

SEn —
conſecratæ ſub præſeripta verborum forma, ut realifer
continentes Cbriſtum ad cauſandam gratiam cibativam.
Metaphyſicè conſiderata eſt Sacramenium Novæ
Legis ſignificans Chriſtum ut vealiter ſub ſpeciebus con-
tentum, & gratiam nutrientem. Vel: eſt Sacra-
wentum ad ſpiritualem hominum nutritionem iuſtitutum.

Q. 2. In qu0 conſatit Euchariſtia?
Reſp. Eſſentialiter conſiſtit in Speciebus con-
ſecratis connotantibus Corpus & Sanguinem
Chriſti in eis contentum, ùt cauſam gratiæ
cibativæ; conſecrationem, àt actionem ſui
confectivam; ſumptionem, ùt finem. Ratio:
quia Sacramentum in recto debet conſiſtere-
in aliquo de ſe ſenſibili; ſed Species de ſe ſunt
ſenſibiles, & ratione contenti Corporis & San-
guinis Chriſti habent vim cibandi & ſanctifican-
di animam.
Non conſiſtit igitur in ſumptione: quia Eu-
chariſtia eſt inſtituta per modum cibi, & po-
tũs ſpiritualis; cibus autem & poôtus præſup-
onitur ante ſumptionem, eſtque illa ſolùm-
conditio applicans. Neque conſiſtit in con-
ſecratione: quia Euchariſtia eſt permanens“,
conſecratiò verò tranſit. Nec in Corpore &
Sanguine Chriſti ſecundùm ſe: quia Sacramen-
tum Novæ Legis eſt ſignum ſenſibile ratione
ſui; Corpus verò, & Sanguis in Euchariſtia
non ſunt ratione ſui ſenſibilia. Nec tandem-
inspeciebussacramentalibus ſecundùm ſe: quia

Euchariſtia eſt cibus ſpiritualis animæ; ſpecies
au-

k,

4

uiten
n, in
the/
ſuron
conti
n t
inis,
nit, 4
ns ,
Kellarn
ltem li
heciem
Uteriat
li ad
incit
od co
n d
aline
enrumm

41

—
4 ſilg

Cluſta
N
uti⸗
l bar
peur

,1

74:

duscr
uguiten
n gun
nef .
Rit0
ſiſtere⸗
ſe ſunt
Kan⸗
ccan⸗

grialt
Prel
l bolin
in d
unen
Lotpon:

De Euchariſtia. 325

autem ſecundum ſe „ & ſeclusé Corpore &
Sangaine Chriſti non ſunt cibus ſpiritualis-
animæ, ſed à Corpore & Sanguine Chriſti in
ſe contento habent vim ſignificandi gratiam.

D. 3. Euchariſtia eſene unum Sacramentum,
vel plura?

Reſp. Sacramentum Euchariſtiæ materiali-
ter quidem eſt plura Sacramenta, formaliter
tamen, ſimpliciter, & perfectivè eſt unnm. S.
Th. hic q. 73. a. 2. & declaratur ex eodem: Unum
dicitur non ſolùm, quod eſt indiviſibile, vel
quid continuum, ſed etiam quod eſt perfe-
Gtum, eſt autem aliquid unum unitate perfe-
ctionis, ad cujus integritatem concurrunt-
omnia, quæ requiruntur ad ejus finem, ſicut
domus v. g. integratur ex omnibus partibus
neceſſariis ad inhabitandum; Euchariſtia-
autem licèt plura in ſe contineat, nimirum-
ſpeciem panis & vini, uti & habet duplicem.
materiam & formam, hæc tamen ſunt neceſ-
ſaria ad ejus finem: quippe hoc Sacramentum
eſt inſtitutum per modum convivii ſpiritualis,
quod conformatur corporali; ad corporale-
autem duo requiruntur, nimirum cibus, qui
eſt alimentum ſiccum, & potus, qui eſt ali-=
mentum humidum: ergo & ad illud.

D. 4. Euchariſtia eſtne de neceſztate ſalu-

tis, etiam reſpectu parvulerum?

Reſp. Euchariſtia eſt omnibus hominibus ne-
X 3 cel-

326 Tyadt. XII. Exam. I.

ceſſaria ad ſalutem, diverſimodè tamen, adul-
tis in re, vel (ſi realiter eam ſumere non-
poſſunt) in voto proprio; parvulis in voto
Eccleſiæ: magis tamen eſt neceſſarius Baptiſ-
mus. Res ſiquidem hujus Sacramenti eſt uni-
tas corporis myſtici, ſinè qua non poteſt eſ-
ſe ſalus: nulli enim extra Eccleſiam ſalutis pa-
tet aditus. Res autem alicujus Sacramenti
haberi poteſt ante perceptionem Sacramenti
ex ipſo voto Sactamenti percipiendi. Unde-
ante perceptionem hujus Sacramenti poteſt
habere ſalutem ex voto percipiendi hoc Sa-
cramentum, ſicut & ante Baptiſmum ex voto
Baptiſmi. Eſt tamen differentia: quia per-
Baptiſmum homo erdinatur ad Euchariſtiam-,
& ideo ex hoc ipſo, quòd pueri baptizantur,
ordinantur per Eccleſiam ad Euchariſtiam, &
ſic ſicut ex fide Eccleſiæ credunt, ſic ex in-
tentione Eccleſiæ deſiderant Euchariſtiam, &
per conſequens recipiunt rem ipſius; ſed ad
Baptiſmum non ordinantur per aliud præce-
dens Sacramentum: & ideo ante ſuſceptionem
Baptiſmi non habent pueri aliquò́ modéô Ba-
ptiſmum in voto, ſed ſoli adulti: adeôque,
rem Sacramenti non poſſunt recipere ſinè per-
ceptione Sacramenti. Et ideo hoc Sacramen-
tum non ſic eſt de neceſſitate ſalutis, ſicut-
Baptiſmus.
Porrò hoc Sacramentum Chriſtus inſtituit
in ultima Cœna. Patet Matth. 26. & Luc.
12.,& c.

Ex

He

V
, 6

bhun
gn
ui
lagn
Aneno
dnin i
Norpore
6. 21
1s padin
98D.
ummunit
Nadhib
id vinnn
Uero!
un.
nhabe⸗
wenim
Rpokſun
In n
10
Meum,
Ue dul

—
eld.

ee i
inne
kpi
elu
oteſt
Autip
cramen
etaneni
UNde
ti hort
hoc
ex onn
i: per
iam.,
antut,
amd,8
eri
tian,1
ſn
prer
eptont
nod
Aet
elniſe
Vctmen
, len
6 4 e

De Euchariſtia. 327

BE Exam. II.

De materia remota Euchariſtiæ.

Q . Qua eſt materia conſexrationiz Eucha-
riſtiæs, & quanta poteſt vel debet eſſe, as quali=
ter præſens *

Reſp. I. Panis & vinum ſunt materia con-
veniens hujus Sacramenti. Sicut enim in Ba-
ptiſmo aqua aſſumitur ad uſum ablutionis ſpi-
ritualis, quia ablutio corporalis communiter-
fit in aqua: ita in hoc Sacramento ad uſum
manducationis ſpiritualis aſſumitur panis & vi=
num, quia illis homines communiter reficiun-
tur corporaliter.
Reß. 2. Materia valida Conſecrationis eſt
ſolus panis triticeus, & vinum de vite. Ra-
tio S. D. eſt: quia inter alios panes homines
communiter utuntur triticed, cæterique pa-
nes adhibentur ex defectu hujus: ſicut & pro-
priè vinum dicitur, quod de vite ſumitur-;
alii verò liquores ſolùm ſimilitudinariè ſunt-
vinum. Unde hordeum, ſpelta, & far, eùm
non habeanr identitatem ſpeciei cum tritico,
non enim ex ejus ſemine generari poſſunt“,
non poſſunt eſſe materia apta hujus Sacramen-
ti. In quibusdam tamen locis far, ſpelta, &
ſiligo (à ſeligendo dicta) ſignificant ſelectum
triticum, ejusque ſpeciem, in quo ſenſu de-
valore dubitandum non eſt.

X 4 Reſp. 3°*

328 Tradbt. XII. Exam. II.

Reßp. 3. Si ad magnam quantitatem triti-
ci fiat modica admixtio alterius frumenti, po-
teſt exinde confici panis, qui ſit materia apta
conſecrationis; ſecus ſi admixtio ſiat magna:
quia in ſecundo caſu admixtio ſpeciem mutat;
non in primo, quia id, quod eſt modicum-,
quodammodo abſumitur à plurimo.
Reſp. 4. Quando eſt tanta corruptio panis,
ut ſolvatur ſpecies, ſicut cùm perditur, vel
mutatur ſapor, color, & alia accidentia, non
poteſt exinde confici Corpus Chriſti: aliquan-
do verò non eſt tanta corruptio, ut ſpeciem-
ſolvat, ſed eſt aliqua diſpoſitio ad corruptio-
nem, quod deelarat aliqualis immutatio ſa-
poris. Et ex tali pane poteſt confici Corpus
Chriſti, ſed conficiens peccat propter irreve-
rentiam Sacramenti.
Reſp. 5. Non eſt de necefſitate Sacramen-
ti, quòd ſit panis azymus, vel fermentatus,
quia in unoquoque confici poteſt. Conve-
niens autem eſt, ut unusquisque ſervet ritum
ſuæ Eccleſiæ. ItajS. D. hic q. 74. a. 4. in c. Offert
autem Romana Eccleſia azymos panes pro-
pterea, quòd Dominus ſiné ulla commixtio-
ne ſuſcepit carnem; Græca verò Eccleſia offert
fermentatum pro eo, quòd Verbum Patris
indutum e carne, ſicut fermentum miſcetur
farinæ. Mos tamen Eccleſiæ Romanæ ratio-
nabilior eſt: quia Chriſtus hoc Sacramentum
inſtituit primâ die azʒymorum, quàâ die nihil
er-

„.

G1, u
erbilis
N
A nator
elütare
bet Vine
ditur e
lem 2.
Ullius
Leßteckun
li Chn
s po
Unpuine
65. 9.
wagn⸗
moc.
Rens
niisſat

pecken
ropti⸗
tio l
Cotpus
inere.

tcramen
entind
Coen
Vet in
ne.0e
Nes
nnin

De Eueberiſtia. 329

fermentatum debebat eſſe in domibus judæo-
rum.
Reſp. 6. Acetum non poteſt conſecrari,
bene tamen vinum aceſcens. Ita S. D. hic
a. §. ad 2. quia acerum eſt vinum corruptum,
vinum verô aceſcens eſt tantùm in via ad cor-
ruprionem. Ita nec agreſta eſt materia con-
ſecrabilis, bene tamen muſtum. S. Th. bic a.
5. ad 3. quia agreſta ſolùm eſt in via gene-
rationis, & nondum habet ſpeciem vini, quam
tamen habet muſtum.
Reſp. 7. Vinum mirachlosè fadum, v. g.
ex aqua, uti in Cana Galilææ, eſt materia-
conſecrabilis, etiam licitè: non enim requi-
ritur, ut creverit in vite, ſed ſufficit, quòd
habeat naturam vini de vite.
Reſp. 8. De neceſſitate præcepti (licèt non
necefſitate Sacramenti) in hoc Sacramento
debet vino miſceri modica naruralis aqua.
Creditur enim, quòd Chriſtus in inſtitutione
ejusdem aquam vino milcuerit ſecundàùm mo-
rem illius patriæ. Mixtio autem iſta ſignifi-
cat effectum hujus Sacramenti, qui eſt unio
populi Chriſtiani ad Chriſtum: videmus enim
in aqua populum intelligi, in vino verô oſten-
di ſanguinem Chriſti, ait Jul. Papa.
Reſp. 9. Quæcunque materia- Euchariſtiæ,
ſive magna, ſive parva validè conſeciari po-
teſt, modò ſit Sacerdoti ſaltem moraliter-
præſens: quæ præſentia eſt de neceſſitate, &
moralis ſuſſicit. Tum quia Chriſtus Apoſto-
X 5 lis

330 Track. I. Exam. II.

lis dedit facultatem abſolutè, nullàâ factâ li-
mitatione Tum etiam, quia particulæ de-
monſtrativæ, Hoc, & Hie, in forma Conſecra-
tionis ſignificant cosſecrari, quod eſt præ-
ſens, ac materia debita: & niſi moraliter præ-
ſens, ſeu aliqué ſenſu perceptibilis ſit, per-
dicta pronomina demonſtrari non poteſt. Pec-
caret tamen graviter Sacerdos, qui ſuâ po-
teſtate irrationabiliter abutens, hoſtias nimis
multas, aut materiam nimis magnam, vel
nimis parvam conſecraret.

2. Aqua Caliti admixta cenvertiturne
immediate in Sanguinem Chriſti, vel prius in
vinuim ?
Reſp. Probabilius eſt, quòd aqua prius con-
vertatur in vinum, & mediante viné in San-
guinem. Ratio eſt : quia nihil immediatè con-
vertitur in Sanguinem Chriſti, niſi quod ex
Chriſti inſtitutione eſt idonea materia Conſe-
crationis; ſed juxta perpetuam Eccleſiæ Tra-
ditionem talis materia eſt ſolum vinum de vi=
re, ſeu habens naturam vini de vite; tale au-
tem non eſt aqua manens in ſua natura etiam
vVino juxta poſits. Ergo.
porrò Dominicani in Miſs privatis à prin-
cipio Miſſæ apponunt aquam, ut ſint magis
certi de converſione aquæ in vinum.
Q 3. Poteſine una ſpecies ſinè altera con-
ſe crari

Reſp. Poteſt quidem validè, non tamen li⸗
ci-

—
qu
en
Aunins
Uileer
ſebel
lein
lantci
d
Untor v
umnuner
ainhcii
Cun, ſe
I.

re
1. Et

5. Ch
nſono
niliter,
nanluca⸗
ahgu
Ee man
1 (Cal,
1 Min.
d dd⸗
ſun
Ulins

elle ,
Corlen
lien
ſt, X
Relt
iluip
his nn
amn

ertitte⸗
,

lo con.
in Lan⸗

con

gboc

iaCo
leſel

un den
eziler

durg ein

tii⸗
ſnt nur

n⸗

De Euchariſtia. 331

citè in quacunque neceſſitate, adeo, ut nec
Papa diſpenſare poſſit. Ratio primi eſt: quia
forma unius ſpeciei eſt ab altera independens,
& ſignificat Corpus Chriſti: ergo & ponit,,
quia verba ſunt practica. Ratio ſecundi eſt:
De Jure Divino Conſecratio Euchariſtiæ eſt ſi-
mul Sacriſicium incruentum ex inſtitutione,
Chriſti; ſed non poteſt eſſe Sacrificium, niſi
conſecretur utraque Species: quia Sacrificium
incruentum ex ſua inſtitutione eſt repræſenta-
tio Sacrificii in Cruce oblati, quod non fuiſſet
perfectum, ſed mutilum, ſinè effuſione San-
guinis. Ergo.

Ex Exam. III.
De præſentia Chriſti in Euchariſtia.

Do T. Efene in hoc Sacramento Corpus Chbri-
ſti ſecundum veritatem?
Reſß. Chriſtus eſt in Euchariſtia, non ſolùm
t in ſigno & figura, ſed verè, realiter, & ſub-
ſtantialiter. Patet Joan. 6. Nam ibi Chri-
ſtus ait: Panis, quem ego dabo, caro mea eſt, &c.
Niſi manducaveritis Carnem Filii hominis, & biberi-
tis equs Sanguinem. Sed ibi Chriſtus non loqui-
tur de manducatione ſpirituali per fidem, ùt
putat Calvinus: ergo de reali & ſubſtantiali.
Prob. Min. I. quia aliàs Chriſtus fruùſtra di-
ceret, dabo, ſed deberet dicere, dedi, cùm per
Ridem jam pridem dederat. 2. Chriſtus fru-
ſtra diſtingueret inter comeſtionem & bibitio-
nem:

332 Trabt. XII. Exam. III.

— . — .
nem: ſi enim hæc fiant per fidem, ſunt idem,
nimirum credere in Chriſtum, &c.

D., 2. Manetne in Euchariſtia aliquid dé
pane, & vino, & quid illud?
Keſp. In Conlecratione Euchariſtiæ fit tran-
ſubſtantiatio, ſeu vera ſubſtantialis converſio
totius ſubſtantiæ panis & vini in ſubſtantiam
Corporis & Sanguinis Chriſti, ita ut nec ma-
teria, nec forma, nec aliud quid ſubſtantia-
le de pane & vino mancat, ſed ſolùm eorum
accidentia, ſeu ſpecies. Ratio: Si manear-
panis, falſa ſunt verba Chriſti, Hoc eſt Corpus
meum. Sed hoc diei nequit: ergo. Maj. prob.
pronomen demonſtrativum, Hoc, ſignificat',
quòd ſubſtantia ſub accidentibus panis conten-
ta ſit Corpus Chriſti; ſed ſi ſub eis manet pa-
nis, id non ſignificat: ergo. Maj. patet: Hæc
enim propoſitio, Hoc eſt Corpus meum, eſt affir-
mativa, vera, & formalis propo ſitio; ſed ad
veritatem propoſitionis affirmativæ requiritur
identitas prædicati & ſubjecti, ùt docetur in
Dialectica: ergo. Min. verò prob. Si panis
maneat, ſenſus verborum eſt hic; ſubſtantia
panis (utpote ſub illis accidentibus contenta)
eſt Corpus meum, qui ſenſus eſt falſiſſimus: ergo.
Ex quo ſequitur, quòôd ſubſtantia panis &
vini non annihiletur, convertitur enim in-
Corpus Chriſti. Nec manet aliquid ſubſtan-
tiale de pane & vino: quia aliàs non eſſet⸗

perfecta tranſubſtantio. Remanent igitur ſo⸗
la

ple
IRivetb
Ulerett

1
3

Atame
tio per

4. l

1s poni

Uus vini
olüm
1e ſioni
Commltan
ebusy
gni⸗
li 8&
n, ſ.
ele
Ugetn

ie ſe
8cone
ſoblen
Anet
blin
Müm en
Si meri
0
Na;, Pn

nifer
conket
net
Vet B

,el

dioz ſe

Etetit
Cocen
. A
nt
Beole
. nue
tiu u
uir eun!
il l

De Euchariſtia. 333

la accidentia panis & vini. Si dicas acciden-
tia non poſſe eſſe ſiné ſubjecto, uti hie con-
tingeret: Dico, id quidem naturaliter fieri
non poſſe, bene tamen miraculosè.

3. DLuid virtute verborum Conſecrationit
continetnt. ſub quavis Specie, nimirum panis &
vim?

Ante Reſp. nota ſub Speciebus Sacramenta-
libus poſſe aliquid contineri duobus modis-.
I. Ex vi verborum, quod nimirum per ver-
ba Conſecrationis formaliter & expreſsè ſigni-
ficatur, adeôque eſt terminus primarius con-
verſionis. 2. Concomitanter, uti eſt illud,
quod etſi per verba non ſignificetur, vel exprima-
tur, eſt tamen quid realiter unitum termino
primario per verba formæ ſigniſicato. Hôc
not.
Reß. I. Ex vi verborum ſub Speciebus
panis ponitur ſolum Corpus Chriſti, ſub Spe-
ciebus vini ſolus Sangvis Chriſti. Ratio: quia
hoc ſolùm éxpreſsè & formaliter per verba-
formæ ſignificatur.
Reſp. 2. Defaéto ſub Speciebus panis per-
concomitantiam continetur Sanguis, & ſub
Speciebus vini Corpus. Ita S. Th. hic q. 75. a. 2.
Ratio: quia quæ ſunt conjuncta conjunctione
naturali & adæquatâ, ubi eſt unum, ibieſt &
alterum, ſaltem per concomitantiam; talis
autem eſt conjunctio defacto inter Corpus &
Sanguinem Chriſti. Dixi, defacto: quia cùnm
in

334 Tract. II. Exam. III.

in triduo mortis Chriſti non fuecrit talis con-
junctio ejus Corporis & Sanguinis (utpote qui
totus creditur eſſe effuſus) ſi tunc fuiſſet ta-
lis Conſecratio, ſub Speciebus vini fuiſſet,
Sanguis ſine Corpore, & ſub Specicbus panis
Corpus ſinè Sanguine.
Reſp. 3. Etiam anima Chriſti, quà anima,
eſt per concomitantiam ſub utraque Specie-,
fieut & Diviniras & Verbum Divinum. S. Th.
hic a. I. ad I. Ratio patet ex dicta reali con-
junctione. Pater, & Spiritus S. tamen pro-
priè ſacramentaliter non ſunt in Euchariſtia,
ctiam per concomitantiam mediatam: quia-
nec ſpectant ad totalitatem & conſtitutionem
Chriſti, nec dicuntur cum eo concomitanter
immolari, offerri, &c.
Q. 4. Ouid de caſa, quo in Enhariſtia mi-
raculosé apparet puer, vel caro, aur Sanguis 2
Reſßp. Ibi eſſet Corpus & Sanguis Chriſti in
in propria ſpeeie. Non eſſet igitur ſumen-
dum, ait S. Th. q. 82. a. 4. ad 3. dicit enim
Hicronymus ſuper Levit. De hac quidem
hoſtia, quæ in Cheiſti commemoratione mi-
rabiliter fit, edere licet; de illa verò, quam-
Chriſtus in ara Chriſtus in ara Crucis obtulit.
ſecundùm ſe nulli edere licet. Nec propter-

hoc Sacerdos transgreſſor efficitur, quia ca,

quæ miraculosè fiunt, legibus non ſubdun-
tur. Conſulendum tamen eſſet Sacerdoti, quòd
iteratò Corpus & Sanguinem Demini conſe-
craret, & ſumeret. Ex
5

ſen,

Mob⸗
lleera
Inun.
egi
egut
ieb
chus vin
eiet.
R, Ne
ſed ve
verdis
vanilucar
grayi p
(tca ye
Uiliaut
1 eſt⸗
olta
lgit nen
an
1ine
onis,
eant.

.

(une
e fule
Uidi ſi
ciebu⸗

ten
ue Yeit
inun 91
Geletlen
tamen,
Euchatit
An: gu
Litution
omitant

riſtia s
Zogui
Chrli
gitut lun
le
hac gult
otatioret
ſero, n
tuciz oi
Nee t
tar, V
Hon 1
cercug

Nun

8

1

—

De Euchariſtia. 335

Ex Exam. W.
De forma, effectu, uſu, & Miniſtro

Euchariſtiæ.

Q 7. Quenam verba ſunt de eſſentia for-

meæ Conſecrationis?

Reſp. Probabilins eſt, quòd de elſentia for-
mæ Conſecrationis ſint hæe ſola verba: Hoc eſt
Corpus meum. Hic eſt Calix Sanguinis mei. Vele
Hic eſt Sanguis meus. Ratio: quia præfata ver-
ba adæquatè ſignificant præſentiam Corporis
Chriſti ſub Speciebus panis, & Sanguinis ſub
Speciebus vini, quam proinde & cauſant, cùm
ſint practica. Unde particula, enim, non ſi-
gnificat, nec efficit præſentiam ſacramenta-
lem, ſed verba formæ ſolùm connectit cum
illis verbis antecedentibus, ſcilicet: Accipite,
& manducate. Nihilominùs dicta particula ſi-=
nè gravi peccato omitti non poteſt.
Circa verba eſſentialia formæ Conſecratio-
nis vini autem etiam inter Thomiſtas contro-
verſia eſt; verùm ſententia aſſerens verba ſu-
prà poſita tantùm eſſe eſſentialia probabiliùs
attingit mentem S. Th. ait enim: Sed per prima
verba, cùm dicitur, Hic eſt Walix danguinis mei, ſigni-
Fcatur ipſa converſio vini Sanguinem e“ modé, qus
dictum eſt in conſecratione panis. Verba autem Con-
ſecrationis, cùm ſint practica, eſſiciunt, quod
ſignificant. Et iterum ait: alia verdas pertinent
ℳ

336 Tracbt. EII. Exam. .

ad integritatem ejusdem locutionis; partes autem in-
tegrales non ſunt eſſentiales.

2. erba formæ proferunturne recitative,
ſciliget hiſtorice ſolum, vel etiam ſormaliter & ſigni-
ficativeè, & pro quo ſupponunt?
Ante Reſp. nota, quòd verba proferri re-
citativé, & materialiter, eſt ea proferri per-
modum narrationis, in quantum referuntur-
verba in ultcima Cœna prolata, ac ſi Sacerdos
diceret: Hæc erant verba Chrlſti, Hoc eſt Cor-
pus meum, &, Aſt ſignificativè proferti eſt,
cxerceri ipſius formæ, ſeu verborum figniſfi-
cationem, quæ ab ipſo indubiè non hiſtoricè,
ſed formaliter ac ſignificativè ſunt prolata-
Hòôc not.
Keſp. 1. Forma Conſecrationis proferenda-
eſt non ſolüm materialiter, recitativé, ſeu hi-
ſtoricè, ſed etiam formaliter & ſignificativè.
Ratio: quia verba Sacramentorum ſunt ſigna-
practica, & efficiunt, quod ſigniſicant; ſi au-
tem non proferantur ſignificativè & formaliter,
ſed tantàm recitativè, & matcrialiter, tune
non ſignificant ex hoc pane, quem Sacerdos
habet in manibus confici Corpus Chriſti: ſi
enim proferantur tantùm recitativè, per es ſo⸗
làm referuntur verbaChriſti.
Et quia verba ſuntâpraética, verba formæ
ponunt Corpus, & Sanguinem Chriſti ſub Spe-
ciebus ſtaràn, ac ſunt prolatæ, ſeu ante ſum-

ptionem.
Re⸗ 2*0.

—
₰ „.
un et
(vis to
lepende

Alis vel

1
„1

Ult aui
A Prics
ſienl
nlhune n

liee,

. dir
trantar,
nlect
e, e
ate,
millud
honit

4
—

ete
ien .
)
Proleni
Poſeni
tekerue
lren
MA1
brokent
n fn
nhiltond
Prolat

Clerende
e, ſtal
Epiheat
ſunrler
cint;
Llormele
Aliter,n
enn Nem
8 Chriil
e, en
etdt k
rililot⸗
e

De E uchariſtia. 337

Reſs. 2. Forma Conſecrationis panis ha-
bet ſuum effectum ante alteram formam. Ra-
tio: quia forma Conſecrationis unius Speciei
non dependet ab altera, independenter enim
ab illa ſignificat Corpus Chriſti: ergo & po-
nit, quia verba ſunt practica.
Keſp. 3. Pronomen Hoc, & Hic in forma.
Euchariſtiæ ſignificant ſeu demonſtrant aliquid
commune pani & Corpori, vino & Sanguini
Chriſti, non quidem ſub ratione communi
ſive generica; ſive ſpecifica, ſed ſub ratione-
particulari, quaſi ſiagulari vage, ut hujus-
propoſitionis, Hoc eſt Cerpus meum, Hic eſt San-
guis meuns, ſenſus ſit: Subſtantia ſub illis Spe-
ciebus contenta eſt Corpus meum, Sanguis
meus. Ratio S. D. eſt: quia verba formæ ſa-
cramentalis ſignificant id, quod efficiunt-,;
efficiunt autem, ut contentum ſub Speciebus,
quod priùs erat panis, ſit Corpus Chriſti: ergo
etiam ſignificant tale contentum, ſeu quid
commune utrique ſub ratione ſingulari vagé.

Q. 3. Licetne repetere verba forme in eadens
Miſſa
KReſ. Eſt grave ſacrilegium: quia verba-
falſificantur, cùm proferantur ſupra materiam
jam conſecratam. Repetere tamen partem-
formæ, v. g. ly Hoc, & Hic, ſi fiat ex nimia-
anxietate, uti fieri ſolet, vix erit veniale, vel
ſaltem illud non excedit: quia Sacramentum
non exponitur periçulo, nec ſenſus verborum
X ver.

338 Tradl. XII. Exam. IW.

variatur. Quodſi celebrans probabiliter dubi-
tet, an verba Conſecrationis protulerit, tenetur
formam repetere ſub conditione: quia aliàs-
Sacramentum exponit periculo nullitatis, & ſe
periculo peccati mortalis.
1. Nonne ſuper aliam ſaltem materiam,
ſeu hoſtiam poteſi in eadem Miſſa ſorma proferri2
Reßp. Non poteſt ſinè ſacrilegio: quia u-
num numero Sacrificium petit anam numero
tormam.

Q 5. Duis eſt effectus Euthariſtiæ, & po-
teſine applicari aliis non ſumentibus?
Reſp. I. Effectus primarius Sacramenti Eu-
chariſtiæ eſt gratia ſecunda cibativa, ſecun-
darius eſt ſpiritualis quædam dulcedo; àùt di-
Gtum eſt Tract. II. Exam. 4. q. 5.
Reſp. 2. Etiam adeptio gloriæ eſt effectus hu-
jus Sacramenti juxta S. Th. hic q. 78. a. 2,. & pa-
tet ex illo Ioan. 6. Si quis manducaverir ex bot pa-
ne, vivet in æternum.
Reſp. 3. Euchariſtia prodeſt ſumentibus“.
Patet ex illis verbis Canonicis: Quotquot cx
hoc altaris participatione Sacroſancum Filii
tui Corpus & Sanguinem ſumpſerimus, omni

benedictione cæleſti, & gratiâ repleamur. Pro-

deſt etiam non ſumentibus, & quidem ex ope-
re operato prodeſt ſolùm ùt ſaeriſicium: quo
probat forma Conſecrationis Calicis Matth.
26. & Luc. 22. tradita: Hic eſt ſanguis, &. qui
pro vobis, ſeilicet ſumentibus, & pro mullis, ſci·

li⸗

Alii,
amentun
Uato:
Comman
gmii⸗
ro Aliis
nroe
l per
ons,
(Nr.
Un: 6
hingell
ltriti
umectumn
Uls tand
1dus odn
Kaln tec
00 mand

—

eppinor e

Uen non⸗
cauſet
ieate
Nline 3
itualis
Nnmn ab
eſus .
i adn
n reali
olet z

4
blir
leidte,
qn.
liet

attn
i ifn
d: g

nann mn

ſit,
lu:
zmenti!

2, ſea
o; uͤrt

ſedast
11,8
ti exl

Wwenth
uorcte
non
ons
eumnu
Genan
iune
lci N
gl
N

De Euchariſtia. 339

— —

licer aliiè, effundetur in remiſſionem peccatorum. LIt
Sacramentum autem prodeſt cx opere operan-
tis. Ratio: quia actus communicandi ſeu Sa-
cra Communio eſt actus Religionis, & opus
Deo gratiſũmum: ergo ex opere operantis po-
teſt pro aliis offerri, iisque ſive vivis, ſive de-
functis prodeſſe per modum meriti de con-
gruo, vel per modum ſatisfactionis, aut im-
petrationis.

D. 6⁶. Quot ſunt modi mandutandi Eucha-
rißiam: & Angeli mandutantne illam?
Keſp. 1. Triplex eſt manducatio Euchari-
ſtiæ. Prims eil Sacramentalis tantùm, quæ eſt in
malis Chriſtianis, qui quidem ſumunt verum
Sacramentum, ſed ſinè fructu. Secunda eſt ſpi-
ritualis tantùm, qualiter manducatur ab ho-
minibus juſtis; quando fide vivòâ hoc Sacra-
mentum recipiunt in voto, & deſiderio expli-
cito manducandi illud realiter, qui etiam
recipinnt ejus fructum, ſcilicet gratiam: quæ
tamen non eſt propriè ſacramentalis, cùm.
non cauſetur à Sacramento in re ſuſcepto,
licèt dieatur effectus Sacramenti, cùm detur-
in ordine ad illud. Tertia eſt ſacramentalis &
ſpiritualis ſimul, quasdo ſcilicet hoc Sacra-
mentnum ab homine juſto recipitur ſimul cum
fructu ejus, Addi poſſet quartus modus, aliàâs
tamen ad unum ex prædictis reducibilis, ni-=
mirum realis, & purè materialis, qualiter ſu-
mi poſſet à bruto, vel ab co, qui neſeit Sa-
2 cta-

340⁰ Tradl. XII. Exam. IV.

cramentum eſſe, quod ſumit, ſed ſumit ùr
naturale alimentum.
Keſy. 2. Angeli ſpiritualiter manducant Chri-
ſtum, non tamen ſpiritualiter manducant hoe
Sacramentum. Ita S. D. hic a. 2. Declara-
tur: Dupliciter poteſt ſpiritualiter manduca-
ri Chriſtus. Unô modé, prout in ſua ſpecie
conſiſtit: & hôc modô Angeli manducant-
Chriſtum ſpiritualiter, in quantum ei uniun-
tur fruitione charitatis, & viſione manifeſt.
Aliò modéô, prout eſt ſub Speciebus hujus Sa-
cramenti, in quantum aliquis credit in Chri-
ſtum cum deſiderio ſumendi hoc Sacramen-
tum. Et hoc non tantùm eſt ſpiritualiter-
manducare Chriſtum, ſed etiam ſpiritualiter-
manducare hoe Sacram tum, quod non com-
petit Angelis.

R. 7. Dua diſpoſitio requiritur in ſumente!

Eucbariſtiam?
Reſp. I. Habens conſcientiam peccati mor-
talis tenetur præmittere confeſſionem ſacramen-
talem. Excipitur caſus, in quo peccator-
non habet copiam Confeſſarii, & urget gra-
vis neceſſitas communicandi: tunc enim po-
teſt licit communicare elicitâ contritione ex-
iſtimatâ, Illa autem gravis neceſſitas eſſet-.
z. in periculo mortis, ut ſi aliàs quis eſſet-⸗
moriturus ſinè viatico. 2, dum Sacerdos ex
officio tenetur celebrare, & per alium non po-=

teſt ſupplere. 3. fſi neceſſe ſit celebrare, ut-
con⸗

.

—
eeletu
i,
AAo n
oler
Mpec
utie
ncat
Aa bi
Hergte
negn e
ls ce
lul,
Knon e
Pmiamn

en non
lam.

ſamoc

Uibus

lia pe
ſume
leb.:
buch
Ccand
lume
Uupul
li ſe
.
Co

canC
Gucant
, Decte
manc
1ſu ſ
Ancnen
Deiuni
anlet
hlſut
tin
Acranme
taliter
tualitet.

n c/N:

ſunen

catimm
lctane
decent
ngetgr
cninp

De BEuchariſtia. 341

conſecretur hoſtia pro communicatione mo-
ribundi. 4. ſi celebratio vel communio ſinè
candalo nequit omitti. Et ſi qui ſimiles ca-
ſus ſe offerant.
KReſp. 2. Qui Euahariſtiam ſumit cum con-
ſcientia peccati mortalis, peccat mortaliter pec-
catéô ſacrilegii. Patet ex illo 1. Cor. 77. Qui
manducat & bibit indignè, judicium ſibi man-
ducat & bibit, id eſt, condemnationem, idque
propter gravem irreverentiam. Exceditque-
ſacrilega communio illa peccata, quæ fiunr-
in puras creaturas.

b. Euchariſtia eſtne deneganda peccatoribus?

Keſp. I. Publicis ſeu manifeſtis peccatori-
bus non eſt danda Euchariſtia, niſi poſt Pœ-
nitentiam. Ratio quia tales per publicum cri-
men non expiatum amiſerunt jus ad Euchari-
ſtiam. boteſt tamen illis dari poſt pœniten-
tiam occultè petentibus, modò illis, coram
quibus ſumunt, conſtet de pœnitentia. Ratio:
quia per publicum crimen ſolùm eſt amiſſum
jus ſumendi publicè, ne detur aliis ſcandalum.
KReſp. 2. Peccatori occultè petenti neganda
eſt Euchariſtia. Ratio: quia nulla ſubeſt cau-
ſa ſcandali vel infamiæ in hac denegatione;
illi tamen publicè petenti non eſt neganda-:
quia publicè eſt in poſſeſſione famæ. Et Chri-
ſtus id fecit in Cœna Corpus ſuum dando Judæ.
Keſp. 3. Si Sacerdos ſciat peecatum per ſo-
lam Confeſſionem, debet dare etiam occultè
L 3 Pe-

342 Tracz. XII. PExam. W.

tenti, ſecus, ſi ſciat ſimul aliâ via. Ratio 1.
p. quia Sacerdos obligatur ſigillòâ Confeſſio-
nis etiam reſpectu pœnitentis. Ratio 2. p.
quia tunc aliõ modò ſe poteſt excuſate.

D. 2. Ouid, ſi sacerdor Communionem di-
Kribuens inter communicantes videat ſæminam, qucæ
ſacram hoſtiam extrabit ex ore ad ſtrophiolum ad
eam , ut ſuſpicaiur inhonsrandam?
Reſp. Cautè ibi agendum eſſe. Primè, ſi Sa-
cerdos fœminam noſcat, vel ex aliquo ſigno no-
tare, & cum ea poſtea ſeorſim loqui poſſit, &
malum impedire, id faciendum eſt. 2. Si a-
liis non advertentibus hoſtia clàm ei eripi poſ-
ſit, eripiatur, ſi neutrum horum fieri poſſit,
res Deo commendetur. 3. Fœmina illa pu-
bplicè confundenda non eſt, nec hoſtia ei eri-
pienda.

D. 70. Huchariſtia eßtne danda non haben-
tibus uſum rationis?
Keſp. 1I. Euchariſtia danda eſt habentibus-
debilem uſum rationis, modòô detur rarò, &
deſit periculum irreverentiæ: quia tales poſ-
ſunt aliquam devotionem hujus Sacramenti
concipere.
Reſ. 2. IIlis, qui nunquam habuerunt uſum
rationis, non eſt dandum hoc Sacramentum:
quia in eis nullé modé præceſſit hujus Sacra-
menti devotio; ſi tamen illis daretur, proba-
bilius eſt, quòd reciperent gratiam: quia Sa-
cra-

.

(onte
Rati 4
lgke,
ne
ineni
bun
1
inln
ſgnn
politt
2, Ki
pipe
poli
la pu.
i er⸗

e

delthr
latd,
llerp
etaner

nt
Henen
r

De Euchariſtia. 343

cramenta conferunt gratiam non ponentibus
obicem.
Reſp. 3. Qui non ſemper caruerunt uſu ra-
tionis, ſi priùs, quando erant compotes ſuæ
mentis, apparuit in eis devotio hujus Sacra-
menti, debet cis in articulo mortis exhiberi,
niſi fortè timeatur periculum vomitùͤs, vel
expulſionis: quia ad fructum Euchariſtiæ nen
neceſſariò requiritur devotio actualis.

D. 17. Poteſtne ebrio moribundo dari Eu-
cbariſtia?
Reß., Non poteſt, ſi ebrietas ſit completa-
& voluntaria: quia tunc non eſt diſpoſitus-,
cùm ſit in peccato mortali ebrietatis, ſecus,
ſi ſit incompleta: quia tunc non conſtat, quòd
ſit in mortali.

. 172. Pollutio, vel aclio conjugaliz, & ci-
bus præaſſumptus impediuntne à ſumptione?
Reſp. 2. Si pollutio ſit ſinè peccato, vel
cum peccato ſolùm veniali, non ex neceſſita-
te impedit ſumptionem hujus Sacramenti, be-
ne tamen ex congruentia; ſi verò ſit eum pec-
cato mortali, impedit ex neceſſitate, niſi præ-
mittatur confeſſio Sacramentalis, quâ præ-
miſs4â adhuc peccabitur venialiter, niſi excuſet
juſta cauſa, v. g. ſcandalum, infamia, feſtum,
&c. Vide Declarat. S. D. ex collationibus
Patrum.
Reſp. 2. Actus conjugalis K ſit ſinè peccato
(àùt ſi fiat causâ prolis generandæ, vel causâ
4 red-

Exaäam. W.

reddendi debitum) non impedit ſumptionem
hujus Sacramenti de necefſitate, ſed tantùm
de congruitate. Si autem in tali opere volu-⸗
ptas dominatur, acceflus ad Sacramentum-
prohibendus eſt.
Reſp. 3. Cibus vel potus præaſſumptus ex
rationabili Fccleſiæ ſtatato impedit ſumptio⸗
gem Euchariſti?. Ratio: tum ob Sacramen-
ti honorem & reveftentiam, tum ob vomitus, qui
ex praaſſumpto cibo non rarò contingit, peri-
culum. De rabaca dicendum eſt, quòd non
impediat, ſi naribus ſumatur, ſecus, ſi ſu-
matur per tubulos, vel per maſticationem.:
quia ſic plurimæ tabacæ particulæ neceſſariò
ad ſtomachum tranſeunt. Nec tandem prære-
quiritur ſomnus de neceſſitate, licèr conve-
niens ſit ob perturbationem mentis. S. Th.
Reſp. 4. Plures ſunt caſus, in quibus non-
jejuno licet Euchat iſtiam ſumere. Primus eſt,
fi Sacerdos non jejunus debeat ſacrificium in-
tegrare, dum v. g. per errorem locò vini
(quod jam ſumptum eſt) fuit infuſa aqua-,
aut Sacerdos poſt Confecrationem recordetur
ſe non eſſe jejunum: quia præceptuim divinum
e integritate Sacrificii præponderat præcepto
Eccleſiaſtico de hoc jejunio. Idem eſt, ſi an-
te Conſecrationem recordetur ſe non eſſe je-
junum, & non poſſit recedere ſinè infamia.,
vel ſcandalo. Item ſi Euchariſtia ab Infide-
libus eſſet conculcanda, vel incendié deho-
neſtanda, poſſet ſumi à non jejune, ctia⸗
ai⸗

344 Tract. 1II.

Herarie
iomsſ
Mh.:
nnes E
uute, ſ
Ntalite
i, &
nepto
am
Pibitz
deb
em r
entiæ
roch
Kz.

ſed le
Peren,

unden
. ſunn
Nenne
N nneuse⸗
Eit
guod N
, ſt
ſopen.
ceſſani

prære.

nre⸗
lb.
S don
mut el
cium 5
e i
1gr
corcen
Cirirn
rtr
ll i⸗
ale⸗
nit
lit
5
tli
l

De Euchariſtia. 345

Laico. Setundus caſus; ſi Sacerdos ſumptâ ab-
lutione aliquas hoſtiarum conſecratarum par-
ticulas in calice, patena, vel cçorporali de-
prehendat; quia earum ſumptio moraliter-
cenſetur eſſe eadem cum illo Sacçrificio. Zer-
tius caſus, ſi Papa, in hoc jejunio diſpenſaret,
uti ex juſta cauſa poſſet, cùm ſit ſolùm præ-
ceptum Eccleſiaſticum.
Q. 73. W statis ann, & qus tempore
anni obligat præceptum Communionis?
Reſp. 7. Pueri obligantur ad ſumptionem-
BEuchariſtiæ, dum perveniunt ad annos diſcre-
tionis, ut devotionem poſſint concipere hu-
jus Sacramenti. Ita D. Th. hic a. 9. ad 3.
Citiùs tamen obligantur ad Confeſſionem,
quàm ad Euchariſtiam, quia ad hanc major
præparatie requiritur, ad illam veròô ſufſicia uſus
rationis ſufficiens ad peccandum mortaliter.
Reſp. 2. Juxta Can. Omnis utriusque ſexis
omnes Fideles tenentur communicare in Pa-
ſchate, ſeu tempore Paſchali, aliàs peccant-
mortaliter, & in pœnam debent excommuni-
cari, & ſepulturâà Eccleſiaſticâ privari. Cui
præcepto non ſatisfit per Communionem ſa-
crilegam, hæc enim non eſt præcepta, ſed
prohibita: nam Conc. Later, dicit, Euchari-
ſtiam debere ſumi ad minus in Paſchate, &
quidem reverenter. Dictæ autem pœnæ ſunt
ſententiæ ferendæ, non latæ, nec infligendæ
à Parocho ſinè juſſu vel præſcitu Ordinarii.
Reſp. 37. Qui Communionem Paſchalem in-
X 5 ter-

.

346 Trabl. XII. Exam. IV.

— = -
termiſit, tenetur pranâ commoditate poſtea-
communicare: quia qui ſtatutô tempore non
ſolvit id, quod debet, per hoc non deobli-
gatur.
Cæterüm Communio bPaſchalis peragenda-
eſt in propria Eccleſia Parochiali, & non ex-
trà, niſi de conſenſu Paſtoris ſaltem tacito &
præſumpto. Ratio: quia juſtum eſt, ùt ait-
Contenlon, ut Chriſtianus ibi ſuſcipiat ali-
menta vitæ, ubi in Chriſto primum vivere-
cepit: nec Paſtorem videtur agnoſcere, qui
ab eo panæ vitæ paſci abnueret.
Dixi, Communio Paſchalis: quia ex devotio-
ne tempore Paſchali, imò etiam in ipſo die-
Paſchatis apud Religioſos eommunicare mo-
derna praxis non improbat.
Nota autem, quòd ſimplex Sacerdos ſæcu-
laris ſatisfaciat celebrando extra propriam-
parochiam: quia Cap. Omnes utriusque ſexus, lo-
quitur de iis, qui communicant de manu
aliena. Et ita obtinet conſuetudo. Si ta-
men nec alibi, nec in propria Parochia velit
celebrare, tenetur in ea communicare.

.14. An Communionem Paſebalem poſſint
Mendicantes in Eccleſiis non ſuis adminiſtrare Fi-
delibus absque Parochorum licentia?

Reſy. Quòd non: erſi enim Communionem
illam, quæ voluntariè, & ex devotione à Fi-
delibus ſuſcipitur, poſſint tam in propriis,

quàm in aliis Eccleſiis adminiſtrare per Privi-
le-

—
zn Mo
g enen
encio
nunen
or
in
ſient
ze 41
egba
llgio
luim 3
hgis.
lnhtn
aſiede
munen

.
Il qun
Nrum,
it, P
Peram
nis,
19 Ce
Ullbru⸗
kenti
16,
1
Mur r
Civin

4

—
aie We
enporen
on

heraen
nn
n tuein
u!
lchin
n ien
ere,t

depoth
ſo i
re mo.

ſecr.
dprian
erltl
de min
N4
hin ſd
e⸗

eh

. De Euchariſtia. 347
legium Nicolai V. & Sixti IV. & declaratio-
ne ac extenſione Leonis X. prout habetur in
Compendio Privilegiorum, verbéô Communica-
re, attamen ad Communionem, quæ eſt de
præcepto, dandam, limitârunt ſemper; ut,
id fieret in propriis Religioſorum Eccleſiis, &
ideo qui extra Monaſterium in aliena Kccleſia
ſuſciperet à Religioſo Communionem baſcha-
lem, nequaquam ſatisfaceret præcepto, & di-
ctus Religioſus incideret in excommanicatio-
nem latam à Clem. V. in Cap. Religioſi de-
Privilegiis.
DQ. 75. Poſſuntne Presbyteri ſaculares in Ec-
cleſiis Mendicantium celebrantes de lieentia Fratrum Eu.
chariſtiæ Sacramentum Fidelibus miniſtrare in Com-
munione etiam Paſchali, &r in die Pa-
. ſchatis?
Reſp. Quòd poſſunt: idque ex Privilegio ju-
lii II. qui conceſſit Fratribus Ordinis Mini⸗=
morum, ut in Eccleſiis ſuis, quoties opus
tuerit, poſſint miniſtrare, & miniſtrari face-
re Sacramentum Euchariſtizæ quibuscunque,
perſonis, ut habetur in dico Compendie,
verbôò Communitare: & ita aſſerunt Medina in,
ſua Inſtructione Confeſſorum I. I. c. II. §. 3.
& Henriq. tom. 2. de Euch. lib. 7. c. 55.

. 1d. Duid ſentiz de neceſztate Liatici?

Keſp. Adulti in articulo mortis exiſtentes
tenentur recipere Fuchariſtiam, & quidem-

Jure divinòé: quia Chriſtus Euchariſtiam infti-

cuit

348 Tradt. EI. Exam. I.

tuit in Viaticum ſalutisi, ut eà confortati ad
patriam cæleſtem pergere valeamus.
Quod ſi quis paucis diebus ante repentinum
lethalem morbum ſumpſerit Euchariſtiam, te-
netur denuo recipere: quia in agone indiger
nové robore: tum etiam, quia priùs non.,
ſumpſit per modum Viatici- Unde etiam reo
morte puniendo debet dari Euchariſtia, etiam-
ſi jejunus non ſit, quia eſt Viaticum.
Nota, laudabilem eſſe praxim illorum, qui
ex fervore implendi præceptum Dei de ſu-
mendo Viatico, quoties celebrant, vel com-
municant, Euchariſtiam ſumunt per modum
Viatici, caſu quò morte improvisâ præveni-
rentur.

OQ. 77. Poſſuntne Religioſi Fidelibus admini-
ſtrare Communionem, queæ eſt de præcepto, in articus
lo mortis, ita, ut ſi quis habeat Oratorium propé, in
quo Miſſa dicatur, poſßit tunc Religioſus Miſſam ce-
lebrare, & Communionem huic inſirmo præbere ſiné
Parochi licentia, adeo, ut ſie communicans ſatisfa-
ciat præcepto divino de ſumenda Communione in
articulo mortis?

Reſp. Quòd Religioſi non poſſunt in tali ar-
ticulo mortis Sacramentum Euchariſtiæ per-
modum Viatici adminiſtrare, & adminiſtran-
tes peccant, ac in excommunicationem inci-
dunt latam in Clement. Keligioſi de Privilegiis:
nec ſuſcipientes dictam Communionem à Re-

ligioſis absque Parochi licentia ſatisfaciunt⸗
præ-

—
vnto.
labent
Vin
e el i
ie
n etia

n &
ttle
lica
n
5 1. a
nns Heer
Ulbus,
lin ad
n prep
en muin
1, No
1 qvoi
Nep. 2.
mione i
lem do⸗
c die
16, in
mor Ei
Uuin in
69. 5
r, 6
ſi
M 1,
Ale S

.
B.
Lepenin
tllin
lle i
etln
D
bin.
lofun,
Deide
Vel ce
t moct
præyen

enint
in atli
nrit,
Mnn
ttiet 5
ninen

tnd
len
mink

De Euchariſtia. 349

præcepto. Ratio eſt: tum quia Religioſi nuls
lum habent Privilegium de Communionc per
modum Viatici Fidelibus adminiſtranda, ùt,
viderce eſt in Compendio Privil. Tum eriam-:
quia in Privilegiis non fit extenſio de cauie-
ad aliam etiam ex identitate rationis. C. Pri-
vilegium. de teg. jur. in 6. notatur in Clement. 1. de
cenſ. Bartholus & alii in l. 1. f. de Conſt.

DQ. 75. Licetne quotidie communicare, aut
omninò à Communione teſſare?
Reſp. 1. ad mentem S. Th. ſi conſideretur
effectus Sacramenti hujus, qui eſt ſalutaris-
hominibus, utile eſt quotidie iptum ſumere“.
Sed quia ad iliud ſumendum requiritur etiam
magna præparatio, devotio, ac reverentia ,
quæ in multis propter multa plerumque defi-
ciunt, non eſt utile omnibus hoc Sacramen-
tum quotidie recipere.
Reſp. 2. Non licet omnino ceſſare à com-
munione in re, dum in re haberi poteſt, ut-
itidem docet S. Th. hic q. 80. 2. II. Et pa-
tet ex dictis: ſunt enim certa tempora, &
caſus, in quibus jure divinõᷣ & Ecceſiaſtić
tenemur Euchariſtiam ſumere in re, & non
tantùm in voto.

. 19. Sumpſitne Chriſtus in Cæna ſuum
Corpus, & deuitne Judæ, & quid, ſi Euchariſtias
fuiſet ſervata tempore mortis Chriſti?
Rrſp. 7. Chriſtus in Cœna manducavit ſpi-
ritualiter & ſacramentaliter, in quantum Cor-⸗

Püs

350 Tradk. WII. Exam. W.

pus ſuum ſub Sacramento ſumpfſit. Ita S. Th.
q. 81. a. 1. ad 3. & probat ex illo Luc. 22.
Deſideris deſideravi hoc Paſcha manducare vobiſcum-,
Licèt enim illum effectum, qui eſt augmentum
gratiæ habitualis, non receperit, habuit ta-
men quandam ſpiritualem delectationem in-
nova inſtiturione hujus Sacramenti: & effectus
hujus Sacramenti eſt etiam quædam ſpiritualis

dulcedo.
Reſp. 2. Judas cum aliis Diſcipulis Corpus-

Domini & Sanguinem ſuſcepit. Ita S. D. hic

a. 2. in c. Quia Chriſtus judam occultum-
peccatorem ſinè accuſatore & evidenti proba-
tione ab aliorum Communione ſeparare non
debuit.
Reſp. 3. Si Euchariſtia tempore mortis Chri⸗
ſti fuiſſet ſervara, Chriſtus in ea fuiſſet mor-
tuus. S. D. hic a. 4. Ratio ibidem: quia-
idem Chriſtus, qui erat in Cruce, fuiſſet in
Sacramento; ſed in Cruce moriebatur: ergo
& in Sacramento conſervato moreretur.

Q. 20. Quis eſt miniſter BEuchariſtik; ſeu
cujus eſt Euchæriſtiam conficere & diſpenſare?
Reſp. 1. Solus Sacerdes poteſt Euchariſtiam
conficere, ſeu conſecrate. S. D. q. 82. a. 1.
quia illi ſoli in ſua ordinatione datur hæc po-
teſtas. De Baptiſmo (qui à queovis homine
validè conferri poteſt) eſt difparitas, quia-
eſt Sacramentum ſummæ necefſſitatis.

Reſp, z. Diſpenſatio Euchariſtiæ ſpedat
a⸗

1on Lai
winicr⸗
mOd!
onem

1r homi
Ntom.

1caſu,
Pparere

ſe Sang

11. 4
eccar
Duta,
Nemni

—

—
n n
lo le
e
kangne
etionen
lleg
nhitrt

l Con
48 b.
Cecnſent
Utipr
arate n

tis Chri

ſet wor.
11 Gvin

uilet

Aur:

eu.
e,
nſenl

4

lcharlku,.

Urbep

s bonde

i i⸗
Ger 1
6

lr

De Euchariftia. 35⁵1

Sacerdotem. Ita a. 3. quia Sacerdos conſtitui-
tur medius inter Deum & populum: ergo ejus
eſt dona divinitus ſanctificata populo tradere.
Diaconus tamen (ait S. D.) quia aliquid
participat de officio Sacerdotis, diſpenſat
Sanguinem, Corpus autem Chriſti non niſi in
necefſitate jubente Epiſcopò vel Presbyterõô.
Hinc in articulo neceſſitatis in defectu Sa-
cerdotis Diaconus (non tamen Laicus) in-
firmo Euchariſtiam dare poteſt. Imòô Sacer-
dos morti proximus, non habens copiam-
Conteſſarii, nec etiam Diaconi, poteſt con-
tritus ſeipſum communicare ob caſum tantæ
neceſſitatis. Valent. Sench. & Reginald. admit-
tunt etiam Subdiacono, vel minori Clerico,
nec non Laico licere Sacramentum Euchari-
ſtiæ miniſtrare ſibi vel aliis ſeclusò ſcandalò,
dummodò ſuſcipiens exiſtimatè contritus ſit“
Rationem dant: quia Sacramenta ſunt pro-
pter homines, & non homo propter Sacra-
mentum.
In caſu, quo ante ſumptionem Corpus Chri-
ſti appareret ſub ſpecie carnis, & ſanguis ſub .
ſpecie Sanguinis, vide ſuprà q. 4.

D. 27. Quoties tenetur Sacerdos celebrare?

Reſp. 1. Probabilius eſſe Sacerdotem ſimpli⸗
cem peccare mortaliter, niſi aliquoties in an-
n0, puta, tervé, quatervè, præſertim in fe-
ſtis ſolemnioribus Sacrificium celebrer. Ita D.
Th. dq. 82. a. 10.

Reſp. 2:

/7

352 Tradd XII. Examw. I.

Keſp. 2. Sacerdos curatus tenetur toties vel
er ſe, vel ver alium celebrare, quoties plebs
ipſi ſubdita ex præcepto obligatur audire Sa-
crum. Hoc quippe eſt ipſius officium, ideéô-
que accipit oblationes & decimas, ut oves*
paſcat, eisque diſpenſet, quæ ad earum ſalu⸗
tem ſunt neceſſaria.
Reſp. 3. Quamvis Curatus probabiliter non
obligetur (extra dies feſtos) ſæpius celebrare in
hebdomada (nilſi extet ſpecialis fundatio,
conſuetudo, vel præceptum) eſt tamen con-
veniens, ut ſæpius in hebdomada facrificet-,
præſertim ubi reditus ſunt pinguiores, & po-
pulus numeroſior. Ita communis.

D. 22. Miſſa mali && boni Sacerdotis ſuntne

ejusdem valoris

Rep. Sunt, quantum eſt ex opere operato,
non verò quantum eſt ex opere operantis. Ra-
tio I. p. quia utrobique idem conficitur Sa-
cramentum. 2. p. declaratur: Oratio, quæ
ſt in Miſſa, poteſt dupliciter conſiderari,
Unô modéô, in quantum habet efficaciam ex
devotione Saeerdotis orantis, & ſic Miſſa me-
lioris Sacerdotis eſt magis fructuoſa. Aliô
modòô, in quantum oratio in Miſſa profertur
à Sacerdote in perſona totius Eccleſiæ, & ſic
quantum ad hoc eſt fructuoſa non ſolùm ora-
tio Sacerdotis peccatoris in Miſſa, ſed etiam
omnes ejus orationes, quss facit in Eccleſta-

*

ſackeis,

III. Exam

. Lal
Mnidin
lan
I. Paro
i) er ot
loeo Ge
Anler, ſi
nponendo
ire Pecie⸗
nenti au⸗
12 lo ge
NKuce n
Ds euram
1
eile cllpr
li eausi,
trelingen
Unlinguet
quatuor
5 C⸗
, Nen
ſei⸗ ue
ſeertas ob
Mitione l
ial in⸗

N. l

ſ tamene
la ſcrite.
lofes, 4
5

tir ſc

ete opett
Petants
Konucher

ſe M
nctoo

Eeclele

lin

non oind

ct ini

De Euchariſtis. 353

ſticis offieiis, licèt ejus orationes privatæ non-
ſiut fructuoſæ. Quid ſit opus operatum, &c, vide
Traét. II. Exam. 2. Not. 5§.

D., 23. Buachariſtia quomodo in Eccleſiis ,
etiam Moniaskum eſt aſervande: C quid ſentis
de lampade ante eam ardente?

Reſp. I. Parochus.- (idem eſt de Saperiore,
Cœænobii) ex officio tenetur curare, ut Eucha-
riſtia in loco decenti & honorifico aſſervetur,
& frequenter, ſaltem omni menſe (novam Ho-
ſtiam imponendo, & antiquam ſumendo) reno-
vetur, ne Species corrumpantur. Ratio patet-
ex reverentia Auguſtiſſimo Sacramento debita.
Reſp. 2. Ex generali conſuetudine continuò,
die, noctúque ante Venerabile debet ardere lam-
Pas, cujus earam Parochus (& cum eo zaditu-
us) uri & Superior Monaſterii gerere debet,
Qui faeilè culpam mortalem committere poſſunt;
ſi nullè caus4, v. g. inopiâ, excuſante uné, alte-
rové die (præſertim cum ſcandalo) Euchariſtiam
ſeienter relinquunt ſinè lumine., Idem eſt de ædi=
tuo, ſi relinquat lampadem extinctam per tres di-
es, aut quatuor noctes. Ratio eſt, quæ prias&.
Keſp. 3. Quod eoncernit eonſervationem-
lkmpadis, penſanda eſt conſuetudo Eccleſiæ
talis loci, quæ ſi ferat, ut Parochiani ad eum-
ſinem certas oblationes faciant, vel ut conſer-
vatio fiat ex proventibus Eccleſiæ, vel ut pro
conſervatione lampadis contribuant Patroni, &
omnes, qui intuitu illius Eceleſiæ fructus aliquos
2 Per-

354 Trablt. XII. Exam. V.

percipiunt, tali conſuetudini ſtandum eſt, ſi non
vigeat, introducenda eſt.
Reſp. 4. In Monaſteriis Monialium Euchari-
ſtia debet aſſervari in publica Eccleſia, non verò
intra Chorum, aut ſepta Monaſterii, non ob-
ſtante quêcunque indulté, Ita Trid. Seſſ. 5S.
de Regular. c. 10.

Ex Exam. V.

De Euchariſtia ùt Sacrificium eſt.

Z. 1. Miſſa, ſeu Euchariflia, prout in Miſ-
ſe celebratur, eſtne verum, & proprié dictum
Sacriſficium? Idem quærs de morte Chriſti?
Ante Kep. nota I. definitionem Sacrificii ùr
ſie haberi Tract. 10. Exam, 2. q. 5. Item Sacra-
mentum & Sacrificium differre in hoc, quéôd Sa-
eramentum per ſe primò ſit inſtitutum, ut ſigni-
cet, nimirum gratiam; ſecundariò verò, ur
agat, ſeu gratiam produeat: unde ponitur in ge-
nere ſigni. Sacrifieium verò per ſe primò or-
dinatur, ut agat, nimirum Deo aliquid offerat;
ſecundariò autem, & conſequenter, ut aliquid ſi-
gnificet, unde ponitur in genere, ſeu prædiea-
mento actionis, ſupponitque pro actione exter-
na. Pro quo
Nota 2. Saerificium ſu modé duplex in No-
va Lege diſtingui. Unum Redemptionis, alte⸗
rum Religionis. Primum elſt, quod Chriſtus ſe⸗

mel in ara Crueis obtulit, eéòque unicò́, utpo-
te

—
o, 01
nt. Kecl
renteti
yr ench
tlepe ite
r. H
E. Mi
1 rinc⸗
l. in e⸗
bltt gefn
62 Ulin
Cnee fuit

5. 1. KX
16; er 1
lüs dikkert
lr hic ,
n eſt ead
n ofkeren
ohria ſpee
lem,
2. Lie
1Cnee,
Uer nomer
1 noltip
Lerificat

ldl

.

—

lin
lla,in
i )
krid N

clunc
rot il
i Ain
Cr
1crifett
tem Kacn
guo
m,ulle
ri ver,
Ponturi
ſeind
grid ole
Ainl
ſen een
10to 4

De Buchariſtia. 35⁵5

te infinité, omnes homines à ſervitute peccati
redemit. Secundum ſpectat ad Dei cultum, &
eſt repræſentatio prioris, ejùsque applicatio, ni-
mirum Miſſa. Sacrificium enim alicujus Religio-
nis debet eandem Religionem ſemper comitari,
Et hoc ſæpe iteratur, & toties, quoties Miſſa-
eelebratur. His not.
Reſp. I. Miſſa in Nova Lege habet veram ra-
tionem Sacrificii. Eſt de fide, & eſt S. Th. hic
q. 83. a. I. in c. Ratio: quia Miſſæ convenit
ſupra data deſnitio Sacrificii.
KReſp. 2. Ultima Domini Cœna, & mors Chri-
ſti in Cruce fuit etiam verum Sacrificium, Pa.
tet ex diéta definitione.

D. 2. Qzomedo differunt Sacrificium Crucis,
Cænæ, & Miſſæ?
Reſp. I. Ex parte rei oblatæ non differunt,
numeré; ex parte verò modi offerendi primum
ab aliis differt quaſi ſpecie, ſeu ſpecie modali.
S. Th- hic q. 83. a. I. ad 1. Ratio: quia res
oblata eſt eadem numeré, fſcilicet Chriſtus. Sed
modus offerendi in ara Crucis erat eruentus, &
in propria ſpecie, in aliis ineruentus, & in ſpe-
cie aliena.
Reſp. 2. Licèt tres illæ ſacrificationes, nimi-
rum iu Cruce, in Cœna, & defacto in Miſſa ma-
terialiter numeréô differant, ſeu in eſſe entis &
actionis multiplicentur; formaliter tamen in ra-
tione ſacrificationis, ſeu Saerifieii non differunt
numeré, ſed ſunt idem. Ratio I, p. quia fiunt

356 Tract. XI. Exam. VF.

diversò tempore, & in diverſis allis eircumſtan-
tiis. Ratio 2. p. quia Sacrifietum Miiſæ eſt con-
tinuatio Sacrifieii Crueis, & Cœnæ, continuatio
autem inducit aliquam identitatem, etiam ſim-
pliciter talem, non quidem omnibus modis, ſed
in ſuo genere, & abſolute. Quod declaratur-
exemploô Comoœdiæ, quæ eadem in diverſis lo-
cis, & temporibus exhibetur, quæ dicitur eſſe,
& revera eſt, eandem Comœdia, licèt actiones-
materialiter numeréê multiplieentur-
Q. 3. Luis eſt principalis offerens in Miſſa?
Keſp. Chriſtus àt homo eſf principalis offe-
rens in Miſſa, Sacerdos verô celebrans eſt offe-
rens minus prineipalis, & inſtrumentalis. I. P.
atet ex illo Pfal. 109⸗ Tu es Sacerdos in ædernum.
2. p. patst: quia Sacerdos agit in virtute Chri-
ſti.
Z. 4. In qua acione conſcſtit eſſentia Sa-
crificii Miſæ ?
Reſp. Tota Sacrifieii Miſſæ eſſentia conſiſtit-
in Conſecratione. 2. Quæ eſſentialiter eſſe de-
bet utriusque Speciei, 3. Cum habitudine tran-
ſcendentali ad Sumptionem, velut ad finem, &
terminum extrinſesum, ſpectantem ad Saerifieis
integritatem. Ita §. Th. bie q. 82. a. 4. ad 1.
& a. IO. in c. Ratio I. p. Quia actio, in qua
eonſiſtit eſſentia hujus Sacrificii, debet fieri in-
perſona Chriſti, àt principalis offerentis, & re-
præſentare Saerificium Crucis; ſola autem Con-
ſeæeratio ſpecialiter fit in perſona Chriſti, quia-

2*

vnuntor
a led
n nnte⸗

6(artu
4 ſel n ¹
eea⸗
millere,
Plhite
do, K
un, Ob
. P atet
lo r,
ir ren
Atemplo
in) ſed
ed in
4 Nimirum
gi⸗
herali

—
Ulls elrent

ie, coni
n) etun!
lbin ne,
in Eivere
r iein
lcet uie

4
GNr,
wipeli d
rans ell o
ntalis, 1,

iralenn
Ktute Chr

intiu

tir coni
lter A
bitucintn
n 10
2, ,1
acie,
ebek

e

De Euchariſti. 357

Sacerdos in ea loquitur, ae ſi eſſet ipſe Chri-
ſtus. Item illa eſt maxime repræfentativa Sa-
erificii Crucis: proximè enim ſignificat paſſio-
nem & mortem Chriſti, quia tune giadié verbo-
rum Corpus ſeparatur à Sanguine. Ratio 2, p. patet
ex Exam. 2. q., 2. Ratio 3. p. Corpus & San-
guis ponuntur in hoc Sacrificio per modum eibi
& pots; ſed ſumptio eſt finis, & terminus ex-
trinſecus integrans, & complens convivium:
Q., F. Sacrißcium Miſſe eſtne inſiniti va-
loris?
Reſp. Certum eſt, quòd Saerificium Miſſæ quo⸗
ad ſe, ſeu in actu primo, ſive quoad ſuſſicien-
tiam, & effisaciam intrinfecam, ſit inſniti valo-
ris intrinſecè, & extrinſecè, non ſoluùm ex parte
rei oblatæ, ſed etiam ex parte oblationis, licèt
defacto, & in exereitio sauſet ſolùm effesum.
finitum, ob limitationem ab extrinſeco adveni-
entem. Patet ex S. Th. q. 79. a. 5.

Ratio I. p. Valor Sacrificii non folàm de-
ümitur à re oblata (quia aliàs oblatio, quâ B.
V. in templo obtulit ſuum Filium, éſſet infiniti
valoris) ſed etiam à dignitate offerentis prinei-
palis; ſed in hoc Sacrificio non ſolùm res ob-
lata, nimirum Corpus Chriſti, & Sanguis hy-
poſtatiee unitus Verbo, verùm etiam ipſe offe-
rens prineipalis, ſeilieet Chriſtus eſt infiniti va-
loris, & dignitatis: ergo: Ratio 2. p. Cau-
ſa univerſalis in exercitio non agit ultra menſu-
2 3 ram

258 Tradt. XII. Exkps. V.

ram diſpoſitionis ſubjecti; ſed Sacrificium Cru-
eis & Miſſæ in ordine ſupernaturali eſt cauſa-
univerſalis ad merendum, & ſatisfaciendum-:
ergo in exercitio producit effectum limitatum-
juxta limitatam diſpoſitionem ſubjecti, eui appli-
eatur.
Z.q 6. Licetne pro una Miſſa plurs ſtipendia
accipere?
Rep. Non licet, quamvis ſit infiniti valoris,
nee quidem fructum fſpecialiſſimum Sacerdoti de-
bitum applicando: quia incertum eſt, an ille-
fructus (cùm videatur eſſe beneficium perſonale)
poſſit alteri dari. Et hoc verum eſt, ſive ſint-
plura ſtipendia adæquata, ſive parva unum to-
tale integrantia, ùt patet ex declaratione S. Con-
gregationis Concilii, edita juſſu Alex. VII. & op-
poſitum faciens tenetur ad reſtitutionem.
Poteſt igitur Miſſa applicari etiam pro innu-
meris ex charitate, modò in particulari applice-
tur ei, qui ſtipendium dedit: ſtipendium verò
non datur pro Miſſa, aut valore, aut fructu ejus

quia eſſet Simonia) ſed vel pro labore corpo-

rali, vel pro ſuſtentatione Miniſtri: & taxatur-
ejus quantitas ex conſuetudine pataiæ, vel ſta-
tuto Ordinarii.
7. Poteſine quis partem Ntipendii dare
alteri, ut Miſam legat, alteri parta ſibi retentâ?
Reſp. Non poteſt: ita deelaravit Sacr. Con-
greg. Concilii S. 4. ſub Urbano VIII. 1625. Et

oppoſitum faciens tenetur ad reſtitutionem: i⸗
nul⸗

m ttl

Feunin,
le p.
lol k
nfunc
conmi
uhutti⸗
Hei li
nn Can

litet

Won
KClen.

M.
1e ngul
eh. Pro
40 elſen
ibas non
ſngulis
n proſt
Umuri ſir
1,nulli
Uüniti v
unem eti
d, non
ni, n
umuni

nted
W
n linin

N

Nüiäinl
acercot!
ell, an
n penſont
,ſye ſnt
unn
ne 5. C
VII. &
nem.
n Mo in
Ulun zpnt
enclon ve
ut kmds
2bore tn
un
i2,

pnd 19
i
18el
I0

finn

e

De Eunchariſtia. 359

nullum titulum habet rerinendi, non gratuitum,
quia pecuniam non accepit per modum donatio-
nis, uùt ſupponitur, nee oneroſum, quia ipſe,
onus non ſubit. Excipitur Beneficiatus, qui
[niſi in fundatione aliter caveatur) ſuas Miſſas
poteſt committere alteri, datâ eleemoſynàâ fuxta
morem patriæ, licèt reditus Beneficii plus im-
portent. Diſparitas eſt, quia habet titulum Be-
nefieii, cui alia onera annectuntur, v. ge reeitan-
di Horas Canonicas, Se.

OQ. 5. Licetnze anticipatè Miſſas dicere pro
Kipendio futuro?

Reſp. Non licet. Oppoſitam ſententiam da-
mnavit Clem. VIII. 1605.

D. 9. Miſſa pro pluribus oblata prodeſine
æqus ſingulis, quàm fi offerretur pro uno tantum?
Reſp. Probabilius eſt, quòd Sacrificium Miſſæ
quoad eſſentiam & ſubſtantiam ſuam, etſi pro
pluribus nominatim, & æquè ſpecialiter offera-
tur, ſingulis, ſeu cuivis in partieulari æquè, &
tantum proſit (juxta cujuslibet tamen diſpoſitio-
nem) ac ſi pro uno offerretur tantum. Sieut.⸗
fi ex mari ſive plures, ſive pauciores ſimul hau-
riant, nulli aliquid deperit. Ratio: quia Miſſa
eſt infiniti valoris: ergo ejus fructus per appli-
cationem etiam ſpecialem, æqualiter pluribus
factam, non minuitur. =
Dixi, æquè ſpecialiter: ſi enim pro aliquibus
in communi tantùm, & in confuſo offeratur-,
„ 4 Pro

360 Tradt. UIl. Exam. V.

ro aliis verò nominatim, & ſpeeialiter, his-
magis prodeſt. Quis applicatio Miſſæ fit per in-
tentionem celebrantis.

D. 10. Quemodo, & pro quibus Sacerdos
debet applicare Miſam

Ante Reſp. Not. Sacerdos triplieiter poteſt
ſuum Saerificium alicui applicare. 1. Generaliſ-
ſimâ quidam ratione offerendo pro tota Eccle-
ſia, & peecaret Sacerdos, ſi à frudtu Sacrificii
aliquem exciperet, licèt exceptio eſſet valida-,.
2. Quodammodo in particulari, ut ſi applieet pro
illa civitate, pro ſuis, vel familiæ ſuæ benefa-
Gtoribus, pro omnibus petentibus in communi.
3. Omnino in particulari, nominando, v. g. Pe-
trum, Paulum, &c. Quantô particulariùs ergo
Miſſa applicatur, tantò magis prodeſt, cæteris
paribus; ſi nimirum is, pro quo offertur, ma-
gis ſit diſpoſitus, ſicut quævis cauſa, quantô me.
liùs applicatur, tantò meliùs operatur. His not.
Reß. 1. Pro co, qui eleemoſynam contulit,
tenetur Sacerdos tertié modé, ſeu in particula-
ri Miſſam applicare, & pro poſſibili conari, ut
in Memento expreſſam ejus memoriam habeat.
Poteſt tamen ſuſſicere memoria virtualis, ut ſi
Sacerdos ante celebrationem compoſuit Memento,
& poſtea obliviſcatur, vel in ipſo Memento dicat
Deo: Offero pro omnibus illis, quorum antea-
memoriam feei.
KReſp. 2. Trid. Seſſ. 22. definit, quòd sen ſo-
lum pro ſidelium vivorum pectatis, pœnis, ſatisfactio-
ni-

—
1, 6 Ni
/wun
4 Aon⸗
ibus Eid
Men
nnoelt
nodu
im e⸗
65. L⸗

Hio, ee
ltentie
t od
45 g
G.r.
le pro
tone,
fnt
la n
gel: g.
Umünibu
dcriſ
III. D
Koger
W, inc

ntis,

.
.

—
lter,

l
1e Menl

rier o
Generil
totn lett
n Kuetii
Et vlid.
Ppplietg
Ue benen
COM
V,. De.
ris erod
Caterid
ur, .
Nuntn
t. Hi
n connd
n erigt
cotuni
Cvalis, 9
it Mn
enenAN
ona—

De Euchariſtia. 361

nibns, & aliis neceſſitatibus, ſed & pro defunctis in-
Chriſio nondum ad plenum purgatis rite juxta Apoſto-
lorum tradlitionem oſſertur. Hinc offerri poteſt pro
omnibus Fidelibus etiam peccatoribus, qui-
bus tamen aliter prodeſt, quàm juſtis: his-
enim prodeſt per modum ſatisfactorii, illis ve-
rô per modum expiativi à culpa-, impetran-
do gratiam contritionis.
Reſ. 3. Sacrificium non poteſt propriè of-
ferri pro Sanctis, quaſi pro eorum ſalute, ſed
iu honorem eorum. Ita Trid. Seſſ. 22. Cap. 3.
Hinc hec Sacrificium Beatis prodeſt ad glo-
riam accidentalem.
Reſp. 4. Sacrificium Miſſæ non poteſt offer-
ri pro damnatis: quia in inferno nulla eſt re-
demptio, nec pœnæ, nec culpæ remiſſio, nec
pæœnitentiæ impetratio, cùm damnati in ma-
lo ſint obſtinati, & inflexibiles. S. Th. in 4.
diſt. 45. q. 2. 2. 2.
Reß. y. Non licet hoc Sacrificium directè
offerre pro excommunicatis majori excommu-
nicatione, præſertim nomine Eccleſiæ & Chri-
ſti, fi fint nominatim denunciati. Ita ſtatuit
Eccleſia in cap. à nobis 35. de ſeut. extomm. Et
ratio eſt: quia excommunicatio major privat
communibus Eccleſiæ ſuffragiis, inter quæ
hujus Sacrificii oblatio præcipuum tenet locũ.
Dixi 1. Directs: cùm enim Eecleſia Miſſam-
diredè offert pro fidei propagatione & aug-
mento, indireétè etiam offert pro illis excom-
municatis, uti & pro Paganis & hæreticis,
2 5 ur

362 Trabl. XII. Exam. V.
ut convertantur, quorum converſio Eccleſiam
auget.
Dixi 2. Nomine Eccleſiæ & Chriſti: quia validè
& licitè poteſt Sacerdos pro illis in Miſſa ora-
re nomine propriõ, mentaliter tamen, &&*
non per orationes communes, quas dicit no-
mine Eccleſiæ. Ratio: quia excominunica-
tio major non privat precibus privatis, ſed
orationibus & ſuffragiis communibus.
Dixi 3. Si ſint nominatim denunciati: quia ſi
Gint excommunicati non denunciati, & cum-
quibus ex Concilii Conſtantienſis indultò li-
citè poſſumus communicare, poteſt Sacerdos
pro iis ſacrificare nomine Chriſti & Eccleſiæ.
Ratio: quia Concilium Conſtantienſe geneta-
liter permiſit cum illis communicare in quibus-
cunque divinis.
Ex quo ſequitur, quòd etiam direcè liceat
offerre hoc Sacrificium pro converſione hæ-
reticorum noſtrorum, quia non ſunt excom-
municati nominatim denunicati. Et quam-
vis non ſint capaces fructůs Sacrificii quoad
ſatisfactionem pœnæ debitæ, bene tamen ad
impetrationem auxiliorum, quibus ad con-
verſionem ſe diſponant; ſuntque membra-
Chriſti per Baptimmum & characterem, licèt
non per fidem & charitatem.
Reſp. 6. Pro infidelibus, ſeu pro non bapti-
Zatis licirum eſt hoc Sacrificium offerre ſaltem
indirectè in ſenſu antè explicato. Ratio: quia

Sacrifcium Crucis fuit oblatum etiam pro in-
fide-

“D
tus:

1Ma
n iodire
CMtbecuu
Netio:
Cici .

um, P
n woto
helii⸗
Gingr
Pucom
der oper
Kolteren
Ni, &
ii⸗ 1ppl
Eula Pre
ſone N r
detam
o
lequitur
ſter int
Eere 41
li, i
gcer⸗

lecleſik

16 redun
Creris
N . ho

indalel
dacerets
Eecleſe
genera.
n guiut.

0 liee
tüone be
n erchr
lt gon

De Euchariſtia. 363

fſdelibus: & non adeſt prohibitio Eccleſiæ,
quòôd Miſſa non debeat pro iis offerri: ergo
ſaltem indirectè poterit. Poteſt item offerri
pro Cathecumenis tam vivis, quàm defun-
ctis. Ratio: quia licèt non ſint perfectè mem-
bra Chriſti & Eceleſiæ per Baptiſmmum in re-
ſuſceptum, pertinent tamen ad Ececleſiam per
ſidem in voto ſaltem & deſiderio, ſicut No-
vitii ad Religionem: & poſſunt per Baptiſmum
flaminis in gratia decedere: ergo.
Sciendum porrò eſt, quòd, ut Sacrificium
Miſſæ ex opere operato proſit iis, pro qui-
bus eſt offerendum, requiratur intentio Sa-
cerdotis, & voluntas frutum Miſſæ certis-
perſonis applieandi. Eſt communis DD. Ra-
tio: quia pro illis ſoluùm offertur, quibus in-
tentione & voluntate Sacerdotis applieatur-:
ergo etiam illis prodeſt, quibus applicatur-.
Ex quo
Sequitur I. Fructum generalem, qui pro-
venit ex intentione Eccleſiæ offerentis, non.
pendere à ſpeciali intentione & applicaâtione
miniſtri, ideôque ad Fideles pertingere, ta-
metſi Sacerdos nihil de hoc cogitet. Ratio
eſt Eceleſiæ intentio, quæ eſt, ut fructus ge-
neralis redundet in omnes Fideles. Quod pa-
riter dixeris de fructu ſpecialiſſimo Sacerdoti
debito, hòͤc ipsé, quòd dignè celebret; dé-
que fructu Miſſam audientium: cùm in obla-
tionibus, precibus, & Canone Miſſæ expreſſa
fiat ipſorum mentio.

Se-

364 Tradk. I. Exam. V.

Sequitur 2. Quamvis Sacerdos illicite Miſ-
ſam alteri applicet, quàm cui tenetut, ap-
plicatio tamen eſt valida, eique provenit fru-
Gus Miſ⸗iæ ex opere operato, ad quem Sa-
cgerdos applicationem dirigit. Ita Suarez, Co-
ninck, Layman cum communi: quia appli-
catio Sacrificii competit Sacerdoti ex poteſta-
te Ordinis, quæ ab alterius arbitrio non de-
pendet.
Sequitur 3. Hanc intentionem & applica-
tionem eſſe neceſſariò faciendam ante Confe-
crationem, vel in ipſa Conſecratione. Ra-
tio: quia jam tunc diſpenſatur fructus Sacrifi-
cii, quando Sacerdos in perſona Chriſti ſub-
ſtantialiter offert Sacrificium; ſed offert ſub-
ſtantialiter in ipſa Conſecratione: ergo tune
fructus jam diſpenſatur, adeôque per ſubſe-
quentem intentionem non eſt diſpenſabilis.

DQ. 71. Dualis debet eſſe intentio applicati-

va Sacriſiti?

Reſp. Cuimm communiori: Sufficere virtualem
& implicitam, non retractatam, ut ſi præce-=
denti die habuiſti propoſitum celebrandi pro
Petro, ſequenti die, tametſi de hoc nihil co-
gites, tamen fructus Petro applicabitur.

O. 72. Ad quem pervenit ſpecialis fructus
Sacrißcii in caſu, quo Sacerdos obliviſcitur ejus-
modi applicatisnem ſatere?

Reſp. Cum Layman, illi tune provenire, cui
Sa-

——
ns l
Lert rel
ln ſee
Ki (
1,.
Gcun

lnpplica
lellehe

(clern
1hoßt
4 elſ
Nereoti⸗
unc
lone ſt
nmium ci
lri, cen
1non 0
latar er
Pplicatu.
aui de
4 (
ſenn
1. den

luit

4
etut
toveni 4
1en
urer,l
Juin z
er e
tiomnt

e Con
ſone.
ks Kcnn
Prili
Fert ub.
tpo⸗ tuae
er woſe.
Ch.

en

e firuſt
urli en
ebrundl⸗
oe itle
dbiuu,

‚
TH
N

eke
1

De Enchariſtia. 365

Sacerdos ſaltem generali & implicitâ intentie-
ne fructum Miſſæ vult applicare, quod objé-
tum erit vel ipſe Sacerdos, vel illi, quibus
Sacerdos ſpecialiter eſt affectus, & obligatus.
Quisque enim (inquit Layman) Sacerdos pius &
doctus, ſi de es re interrogaretur, ita anims & vo-
luntate affectum ſe eſe reſoonderet. Quodſi Sacri-
ficium ne quidem generali intentione foret.
alicui applicatum, fruétus remaneret in the-
ſauro Eccleſiæ ſecundim Communem.
Q., 13. Quiſuam ex Miſſa recipit majorem
utilitatem
Reſp. Cæteris paribus, id eſt, ſi adſit etiam
major diſpoſitio ſubjecti, Sacerdos; & pofſt
eum is, qui contulit eleemoſynam, cujus-
collatio eſt ſpecialiſſima devotio erga Miſſam;
& conferentis fit ſpecialis memoria in Miſſa.
Poſt hunc illi, qui Miſſæ aſſiſtunt. Unde in,
Canone fit eorum exprefſla memoria per ly „
Et omnium circumſtantium.
Dixi, cærteris paribus: ſi enim, qui ſtipen-
dium non dedit, mæjori fervore ac devotio-
ne feratur erga Sacrificium, ei etiam ſpeciali-
ter applicatum, majorem reportat frucum„
quàm qui dedit.
Q. 14. Cujus audtoritate fiunt redudtiones
Miſarum, ut per certam, vel certas Miſſas, vel
Anniverſaria ſatisfiat pluribus è
Dico: Sacra Congregatio ſub Urbano VIII.
1626. ſtatuit, quôd poſſint fieri à ſola Sede⸗
Apo⸗

366 Tradt. XII. Exam. V.

Apoſtolica, & nullatenus ab Epiſeopis, nec ⁸
Generalibus Ordinum in Capitulis Generalibus,
revocatis contrariis privilegiis.
Non concedit autem Sedes Apoſtolisa illam
Miſſarum reductionem, niſi in Collegiis, vel
Conventibus eam petentibus ſit magna neseſſitas,
& paupertas, quando numerus Miſſarum funda-
tarum excedit numerum Sacerdotum, aut non-
fuit datum juſtum ſtipendium. Hinc non debet
concedi illis Collegiis, quæ faciunt ſumptus non
neceſſarios, vel magnifiea extruunt ædiſicia.

Q. 15. Miſſa quos habet efectus ex opere

operato?

Reß. I. Sacriſicinm Miſſæ non tantùm eſt lau=
dis, & gratiarum actionis, aut nuda commemo-
ratio Sacrificii Crucis, ſed habet tres effectus. 1.
Eſt propitiatorium, ſeu habet vim placandi Deum
peceatis noſtris offenſum. 2. Eſt impetratorium,
ſeu valet ad impetranda quævis bona ſpiritualia,
imò & temporalia, ſi ſaluti non obſint. 3. Eſt
Sarisfactorium pro pœnis temporalibus, quæ re-
ſtant remiſs â culpâà. Eſt de fide, ut patet cx Trid.
Seſſ. 22. c. I. & Can. 2.
Reſp. 2. Miſſa dictos effectus cauſat ex opere
operato. Ratio: quia cauſantur ex ſola digni-
tate hujus Sacrifieii, nimirum rei in eo oblatæ,
ae principalis offerentis, independenter à digni-
tate Sacerdotis partieularis, üt patet in Miſſa-
mali Sacerdotis, quæ tantum valet, quantum bo⸗

Mi, non ex opere operantis, eum illud wihi va-
eat ²

——
tho 4

nb
cs 1
ſmmelis
11 No
M
Mrai
u
niorl
vol no
horgnto
Uunt lum
lnant i
s hote
u no
tſan
Ulora a
lum

NA

eda

Mnt

ſtente

9.

.
oe
eob e
Generiie

Clolie
Lolepi
ennnetelle
llumm in
n, at e
ine on
t unptun
2zihei,

eN S

ntümeltl

cOmmemo

eſteus. 1

Andi Deu

henetin
iniune
bint, 3l
bas, !
tukterli

zuſit
e ſolt⸗
nenln
dennrit⸗
tet 1Ul.

De Buchariſßtia. 367

leat; ergo ex opere operato. Item indepen-
denter à dignitate ejus, pro quo offertur, ex
parte cujus tamen requiritur diſpoſitio, non ùs
ratio formalis cauſandi, ſed ùt conditis Ans qua⸗
non. Quid ſit opus operatum, &c. vid. Tract. I1.
Exam. 2. Not. §Fe
Q. 76. Eſine utiliuz Miſſas in vita ſili ce-
lebreri facere, quàm poſt mortem?
Reſp. Eſt utilius: quia exinde homo ſibi com-
parat majora beneficia. Nam Miſſæ pro aliquo
diéæ poſt mortem ſunt ſolôm ſatisfactoriæ pro
pœnis Purgatorii; ſi verò pro eo legantur in-
vita, ſunt ſimul propitiatoriæ, & impetratoriæ:
ſicque juvant in vita & poſt. Imò per eas mul-
tiplieatas poteſt in vita tota Purgatorii pœna-
deleri, ut moriens ſtatim exlum intret. Quod
tamen forſan rarò contingit.
Plura adhue de Miſla dicentur infrà Tract.
15. Exam, 6.

TRACTATIIM XIII.

De Sacramento Pœnitentiæ.

De Eſſentia, partibus, & neceſſitate
Pœnitentiæ.
Q., 1. Qauid eſt Pœnitentia!
Reſo. Pœnitentia phyſicè ſumpta definitur
quòd ſit exterior peccatorum confeſſio doloro-
ſa

368 Trabt XIII. Exam. I.

ſa ſub impenſa præſcripta abſolutienis forma-.
Metaphyſicè verò, quòd ſit Sacramentum Novæ
Legis inſtitutum ad remiſionem peccatorum poſt Bapti-
ſmum commiſſorum, ſen ad cauſandam gratiaen ſanun-
tem, ſive reſuſcitantem, aut remiſſivam dictorum

peccatorum.
Q. 2. Quot ſunt partes Pœnitentie?
Reſp. Partes aſſentiales ſunt tres, contritio, con-
feſſio & abſolutio. Satisfactio eſt pars tantum in-
tegralis. Ratio: quia Sacramentum Pœnitentiæ
ab intrinſeco non poteſt ſubſiſtere ſinè contritio-
ne, confeſſione & abſolutione; bene tamen ſine
Auali ſatisfacione, unde hæc in moribundo
non requiritur: ergo.
Q. 3. Que ſz materia & ſerma EPæœnitentiæ?

Reſp. I. Materia proxima ſunt actus pœniten-
tis, remota ſunt peecata, non ur acceptanda;
ſed ùt deteſtanda & deſtruenda: eàâque perſona-
lia ſeu actualia, & quidem poſt Baptiſmum com-
miſſa; quæ ſi fuerint mortalia, ſunt materia ne-
neſſaria, ſi venialia, materia ſufficiens ſeu libera.
Reſp. 2. Forma Pœnitetiæ eſt abſolutio, cujus
eſſentia abſolvitur his binis verbis: Abſolvo 1&.
Quia hæc ſuſſicienter exprimunt actum judicii, &
cffectum hujus Sacramenti, ſcilicet gratiam re-
miſſivam peecatorum; ſequentia verba: 2 peces.
tis tnie, pertinent ad integritatem, non quidem
Sacramenti, fed loceutionis.

Reſp, 3. Valida eſſat (attamen illicita) abſo-

lutio

—
la his
1, t
ej
Ar mutati
n aunu
Eed üli
t in .

4 A

2

11. Hoe
in ex ſn

2,
n hon el
inre hi
deſide
14.
. 3.)
n votum
d eius m
Catis ex
itdelideri
u dil
te hoe
uamen P
IMkeratur
Ratio
Aeite e

.l.

—
ienk
ſdneſun
in
Stien
Pan Cichn

Mientie/
tontriioee
pens tmtint
n Penitn
ſnd connt⸗
ne tamnen 4
moribuxt

Eſitentie

N enite
tepten
ge erl
ptlnuman
nn nuerut
ſan ier
Molotio,
Gum at
et gein
ecdi/
ia
ele

De Pæœnitentia. 269

lutio data his verbis: Remitto, condono tibi pesccaæ-
ta tus: quia hæec verba æquivalent prioribus:
Abſolvo te; æquivalentia autem verborum ſolàm
indueit mutationem materialem, quæ Sacramen-
tum non annullat. Ob eandem rationem etiam
valida, ſed illicita eſt hæc forma: Abſolvo à pec-
tatis tuis: hæc enim priori æquivalet, cùm ly te
includatur in Iy tuis.

D.,. QDaanta eſt neceſſtaz Pœnitentiæ?

KReſp. I. Hoe Sacramentum non eſt abſolute
neceſſarium neceſſitate ſalutis omni homini, ſed
ſed ſolàm ex ſuppoſitione, ſi peccaverit: quia,
eſt inſtitutum in remedium pecceati.
Reſp. 2. Suppoſitô etiam peccatò hoe Sacra-
mentum non eſt ſimpliciter neceſſarium in re,
ſed ſi in re haberi non poſſit, ſufficit ejus vo-
tum ſeu deſiderium. Ita declaratur in Trid. Seſſ.
6. c. 14.
Reſp. 3. Non eſt ſimpliciter in eo eaſu neceſ-
ſarium votum explicitum hujus Saeramenti, quo
(dum ejus memoria occurrit) præter dolorem
de peceatis expreſsè datâ occaſſione confiteri pro-
ponas, ſed ſi non recordetur quis peccatorum,
ſuffieit deſiderium ſen votum implieitum inclu-
ſum in actu dilectionis D El ſuper omnia. Vel
ſi quis de hoc Sacramento nihil ſeiens, recor-
detur tamen peccatorum, & de iis ſeriò doleat
ſeu eonteratur & firmiter proponat emendatio-
nem. Ratio: quia in tali propeſito & dolo-
re implicite eontinetur propoſitum confitendi.
A a Ex

370 Tradt. XIII. Exam. II.

Ex Exam. II. as
De effectu Pœnitentiæ. 4

. 4 une dN
Q. 7. Danturne peccara per panitentiam mns
non re mittibilia?

Keſpy. Nullum datur peccatum tam grave & kni
enorme, quod non poſſit remitti per pœniten- e
tiam. Ratio: quia oppoſitum aſſerere repugnat ahaſee
Divinæ miſericordiæ, de qua dicitur Joel. 2. nhuliz be
quòd benignus & miſerieos eſt, & patiens, & Ahi 6
multæ miſericordiæ, & præſtabilis ſuper malitia. Aömm
Q. 2. Quomods remittuntur peccata venia- Radenk
lis per pœnitentiam, aliäque Sacramenta, aut RM
Sacramentaliæ? “

Reſp. I. Sacramentum Pernitentiæ venialia n ini
legitimè elavibus Eccleſiæ ſubjecta tollit ex ope- ele
re operato. Ratio ex S. Th. quia venialia ſunt iiai,
etiam propria materia Sacramenti Pœnitentix,; *
ſaltem ſufſiciens, licet non ncceſſaria. n 3
Reſp. 2. Alia Sacramenta præter Poœnitentiam Dl
etiam habent vim remittendi venialia ex eperes Ioram
operato. Ratio ejusdem S. Dævenialia facilius ot,
renittuntur, quàm mortalia; ſed omnia Novæ Ven⸗
Legis Sacramenta tollunt mortalia ex opere ope- le, 3
rato, aliqua quidem per ſe, ůüt Sacramenta mor- Im a
tuorum; aliqua verò per accidens, ùt vivorum * i Ohere
ergo. 1 Opere
Nota tamen, quòd remiſio venialimm per alis leentis:
Sa= nmn

ie,

Naitent

tamn gen
Per t
ete ienn
eitur
helienn
per Nl
Ata Uiſ
n, ℳ

2 Neniel
Ait exe,
Venilu
Paniem
tu,
r Ponten
Alu er
eniaint
Honmu
e Cheß
enmehi
fn

De Pœnitentia. 271

Sacramenta non fiat immediatè, ſed mediaté, eò
modô, qué ſtatim dicetur de Sacramentalibus“.
AD., 3. Quid cenſer de Sacramentalibus *
Ante Reſp. nota; adiones, vel res ſacras-„
quas vocamus Sacramentalia, indicari héc verſu:
Oras, tinétus, edens, confeſſus, dans, benedicens.
Orans, id eſt, oratio Dominica, vel ofatio in
Eccleſia conſecrata. Tinctus, aqua benedicta.
Edens, panis benedictus, qui olim locò Eucha=
riſtiæ dabatur Catechumenis, vel etiam Fideli-
bus non communicantibus. Confeſus, id eſt,
Confeffio generalis, quæ fit in principio Mifle,
vel in Completorio, & in Prima. Hué redu-
citur tunſio pectoris, quâ manifeſtatur interion.
animi dolor. Dans, id eſt, eleemoſynam, quæ
peccata redimit. Huc redueitur jejunium reli-

giosè ſuſceptum. Benedicens, id eſt, Pontificis,

ſes Epifecopi, aut Abbatis benedictio ſolemni
ritu, ac ſignò erucis populo data. Vocantur“
autem Sacramentalia; vel quia ad Sacramenti
confectionem adhibentur, vel quia verorum Sa-
cramgntorum genium quodammodo æmulantur.
Hôc not.
Reſp. Venialia remittuntur etiam per Sacra-
mentalia. 2. non immediatè, ſed mediatè, in
quantum excitant pium motum voluntatis. 3.
non ex opere operato; probabilias loquendo,
ſed ex opere operantis. Prima & 2. pars eſt S.
Th. dicentis: Omnia iſta cauſant remiſnonem-
Peccatorum venialium, in quantum inclinant a-
A àa 2 nni-

372 Tract. XIll. Exam. III.

nimam ad motum peœnitentiæ, qui eſt deteſtatie
peceatorum, vel implicite, vel explicitèà. Et ra-
tio eſt: quia nihil immediatè tollitur, niſi per-
ſuum oppſitum; ſed venialia pro oppoſito ha-
bent fervorem charitatis (quem diminuunt) &
formalem eorum deteſtationem: ergo per illum,
& illam ſolàm immediatè tolluntur. IIlum ve-
ro excitant Sacramenta & Sacramentalia: ergo-
Ratio 3. p. quia nullibi legitur, quòd Sacramen-
talibus à Chriſto facta ſit promiſſio remittendi
pPeccata.
Idem eſt de Exoreiſmis ab Eccleſia inſtitutis;
ui inter Sacramentalia senſentur à S. Th. & qui
effectus quoſdam ſupernaturales contra dæmones
habent ex opere operantis tantàùm, & per mo-
dum impetrationis, quæ impetratio non funda-
tur in privata ſanctitate Miniſtri, ſed in oratio-
ne totius Eccleſiæ, quæ eos inſtituit, & dæmo-⸗

aibus imperat.

Ex Exam. III.
De Contritione.

Q. 7. Quid eſt Contritio?

Reſp. Contritio generatim ſumpta eſt dolor-
de peccato ſub quocunque motivo ſupernatura-
li, & definitur à Trid. quògd ſit animi dalor ac de-
teſtatio de peccaco sommiſſo sum propoſito non pecewudi

ds cætero.
QD. 21

—

Aare
Inna lie
Sle ap-
goe
i)
un int
ingert
ifn ob!
Cornltate

13 4

Ner
, Uorun
id en
n umen
1 etitd
untm zu
epit grat
inlulas
um contri
l enomin
¹ gi at
nmo
cün
Pproxind
Raeram

1

elter hn
t, nl
Ppoſto!
ninuun)
o berie
IIIN
llgt en

0 Lelnlittmd

inſinte
Th. &
Genon
per mo
on funchi
In Orati⸗

en

De Przitentia. 373

D. 2. Qgotuplex eſt Contritio?
Reſp. Eſt duplex: Perfecta & imperfecta. Per-
fecta eſt dolor de peccato cammiſo, ùr eſt offenſæ D E I
ſaper omnia diletti, ſeu ſummè boni: qui dolor-
debet eſſe appretiativé ſummus. Contritio im-
perfecta (quæ ad alterius differentiam voeatur.
attritiq) eſt dolor de pescato commiſſo ex motivo ſu-
pernaturali inferiori, quàm fit dilectio D EI ſuper e-
mhnia, v. g. ex metu gehennæ, amiſſione beatitu-
dinis, ſeu ob Deum ùt vindicem, vel ex ſpecia-
li deformitate talis peccati.
Q. 3. Attritio poteſtne fieri contritio?
Reſp. Negativè: quia quæ fpecie eſſentiali dif-
ferunt, illorum unum non poteſt fieri alterum?
attritio autem & contritio taliter differunt. Di-
citur tamen homo per Saeramentum peœnitentiæ
ex attrito fieri contritus vel habitualiter, in-
quantùm attritus per Sacramentum peœnitentiæ
recipit gratiam, & cum illa inter eæteras virtu-
tes infuſas etiam virtutem pænitentiæ, à qua tan-
quam contritionis principio habitualiter contri-
tus denominatur; vel virtualiter ſeu æquivalen-
ter: quia attritio juncta huic Saeramento obit
quodammodô munus contritionis, eique æqui-
valet, cùm hominem etiam diſponat (liceèt non
tam proximè) ad juſtifieationem, quæ eſt effe-
ctus Sacramenti.

A a 3 OQ. 4.

374 Tract. XIII. Exam. III.

D. 2. Attritio, ut ſußfciat ad jufßtiſicatio-⸗
menms in Sacratmente VPœnitentiæ obtinendam, quas.
requirit condittones à
Reſp. Primè debet eſſe vera, id eſt non apparens
wel exiſtimata, quia eſt materia Sacramenti, ad
quam non ſuſſicit, quòd ſit putativè talis. 2.
Debet eſſe univerſalis, ſen extendere ſe ad omnia
mort lia non dum confeſſa, cùm unum peccatum

non poſſit remitti ſinè alio, adedòque vel debent

glici tot attritiones, quot ſunt peceata ſpecie di=
verſa, vel debet homo de omnibus dolere ſub
uno generali motivo ad omnia ſe extendente. 3.
Debet eſſe ſupernaturalis: quia diſpenit ad for-
mam ſupernaturalem, ſcilicet gratiam: diſpofi-
tio autem debet eſſe ejusdem ordinis cum forma,
ad quam diſponit. 4. Debet eſſe icax, id eſt,
excludens voluntatem peccandi, & inçludens ef-
ficax emendationis propoſitum.
D., 5. Saßicitne una contritio ſfuper omnia
peccata?
Reſp. Affirmativé. Ratio: quia aliäs, qui ha-
beret mile mortalia, deberet elicere mille eon-
tritiones, quod nemo defendet.
D. 6. S; quis doler, quòd non ſußſcienter
doleat de peccatis, ſußficitne ille dolor?
Reſp. Non fſufficit, ſpeculativè loquendo: Jun
talis dolor non eft dolor de peccatis, ſed ſolùm
eſt diſplicentia de ipſo doloris defectu. Practicè
camen attentâ conditione perſonæ, quæ ſcilicet

ſit timoratæ Sonſcientiæ, ſuſſicere poteſt. Ratio:
qut

—*
1n eli 0

cntrition
1ll inl
color
aun pe
Iolup
Altliss e
eine i
lorem
oprr,
Aanu

Kn
in, in⸗
iunte
1 De
eris ken
on do

ndo us

ſeri. N
1 Prel⸗ U
umn, (a
eſlonis
dün gbi⸗
Cure a
mm è

4. 4
Mure

4. duſt
one on

1

—
nlmn e
onape
erknenti
7 telt⸗
Ee Aon

tl a
golr 10
enllegte,
t ſ.
un fornz
, id elt

Adens
Per gnt

iis gih

iſ.
Haten
Ulle z

ier
lehr!
vencoft

De BPœnitentia. 375

quia in tali dolore videtur contineri perfectiffi-
mus contritionis dolor, eùàm voluntas contra ſe
ipfam quaſi inſurgat, volens ſe ipſam, ſi poſſet,
pœnis & doloribus exeruciare pro peccatis eom-
miſſis, cùm parata ſit pro ipſis etiam ſenſibiliter
dolere. Inſuper peccatum eſt origo talis dolo-
ris, qui aliàs eeſſat illé deficiente: ergo volun-
tas reflekivé illud deteſtatur, & conſequenter-
dicit dolorem ob peccatum. Ita Scotus. Baſſ.
apud Sbogar.
DQ. 7. Quando quis obligatar ad Contritio-
nem ?
Reſp. I. Præceptum Contritionis per ſe ob-
ligat primè, in artieulo mortis vero vel præſum-
pto. Secundò in morali periculo vitæ.
Reſp. 2. Per acceidens obligat primé, ſi exur-
gat gravis tentatio, quam homo moraliter vin-
cere non poteſt, niſi per eontritionem. Secunaò,
quando quis etiam erroneè exiſtimat ſe ad eam
teneri. Tertiès, in valde gravi neceſſitate reip.
quæ præſumitur immitti à Deo ob peecata ho-
minum. Quartòè, dum eurrit præceptum annuæ
Confeſſionis, & non eſt copia Confeſſarii. Quin-

17, dum quis in peecato mortali exiſtens debet,

celebrare „aut adminiſtrare aliquod Saeramentum ;
vel unum è quinque vivorum recipere.

D., §. Ad valarem Sacrawenti Pænitentie
requiriturne formale propoſitum non pecsandi de cætero
Keſp. Suſſieit virtuale incluſum in efficaci de-
teſtatione omnium peecatorum. Ratio: quia-
A a 4 tune

376 Tradbt. EIII. Exam. W.

tune omnis peecandi voluntas ſuſſicienter exclu-
Aitur.

Ex Exam. IV.

De Confeſſione, & ejus neceſſitate.

Teneturne qui⸗ confiteri poeccatum
mortale dubium ?

Refp. Confifendum eſſe ùt dubium; quòd ſi
poſt confeſſionem deprehendatur fuiſſe certum,
tenetur illud confiteri üùt eertum: quia juxta Trid.
homo tenetur confiteri mortalia, prout illa habet
in eonſcientia; ſed peceatum ante dubium com-
pertâ gertitudine non eſt amplis dubium, ſed
certum: Ergo. Ob eandem rationem, qui non
ſcit certum numerum peceatorum mortalium, &
dicit; Fornicatus ſum decies circiter, vel plus,
minuſvé, & poſtea deprehendit certum numerum,
v. g. fuiſſe duodecies, tenetur poſtes numerum
ut certum confiteri. Cæterùm qui mera kabet
peccata dubia, unum certum etiam veniale tan-
tům ex vita priori confiteri debet; non enim-
poteſt cadere forma certa ſuper materiam dubiam
& incertam.

O. 2. Quando &s quos obligat præceptum
Confeſionis ?
Reßß. 1. Præceptum confeſſionis obligat pro-
portionaliter in caſibus, in quibus antè in q.
8. dixi obligare præceptum contritionis“.
Item femel in anno, ſeu intra annum.

Oα
, 7

RReſp. 2.

clieet
elltemn
Uutet gex
65 h
Lonnes
16,D eit
ccem 6
lteria
guubt
, nnqa
mloller.
64. dre
mmlonis
Rahoſtate:
eldun be
). datitte

cb Nepe
lega non
Rtamen
Uem: qui
ta, &
Ciur,
Lent
lene

inerint,

dengr n

celltre
e

iun, Ci
ile eenn
urali
t l Ki
biumeor
bium, ſ
, gi n
tiliumn
WP
N uumenn
8n Nunen
men
Venitlen
con eit

rümelh

uße
Clor

BM
otnenß,

De Pœnizentia. 377

Reß. z. Determinatio temporis pro confeſ-
ſione, ſcilicet quòd facienda ſit proprio Sa⸗
cerdoti ſaltem ſemel in anno, facta eſt ab Ec-
cleſia. Patet ex Cap. Omnis utriusque ſexds.
Reſp. 3. Præceptum confefſionis compre-⸗
hendit omnes peccatores, imò & Papam ipſum,
Ratio S. D. eſt: quia nullus eſt, qui non ha-
beat Jjudicem Chriſtum, cui per ſuum Vica-⸗
rium conſiteri debet, qui quamvis eò inferior
ſit, in quantùm Prælatus eſt, tamen eſt eò
ſuperior, inquantùm peccator eſt ipſe, & ille
Chriſti miniſter.
Reſp. . Præcepto annuæ Confefſonis &
Communionis Paſchalis tenentur etiam hære-
tici & apoſiatæ: quia per baptiſmum ſunt ſub-
jecti legibus Eceleſiæ.
Q. 3. Satisne fit huic præcepto per Confeſzo-
nem Sacrilegam?
Reſp. Negativè: quia confeſſio invalida ſeu
ſacrilega non eſt præcepta ſed prohibita. Sa-
tisfit tamen per confeſſionem validam & in-
formem: quia in ea adſunt omnia eſſentialia
requiſita, & ſolùm effectus, ſcilicetr gratia-
impeditur.
OQ. g. Tenenturne pueri præceptéò eonfeſionis,
& quandonam?
Repp. Tenentur, ſi ad annos diſcretionis
pervenerint, & mortaliter peceaverint. Ita-
patet ex cit. cap. omnis utriusque ſexis.

A a 5 5.

378 Trabt. XIII. BExam. W.

D. 5. Teneturne ad confeſſionen annuan,
qui non babet niſi venialia?
Refßp. Non tenetur ex vi dicti præcepti: quia
peecata venialia non ſunt materia neceſſaria-
conteſionis, ſed libera. Unde ſufficit ad
præceptum Eccleſiæ implendum, ur ſe Sacer-
doti præſéntet, & ſe oſtendat absque con-
ſcientia mortalis eſle; & hoc ei pro confeſſio-
ne reputatur, Ita D. Th. in Suppl. q. 6. a. 34
Teneretur tamen in Paſchate communicare,
ùt decernitur in cap. omms utriusque.
Dixi: Ex vi dicti præcepti: quia fieri poteſt:-
quòd teneatur ratione ſcandali, vel ſi dubi⸗
tet ſe eſſe in mortali.
D. 6. Eſine aliquanmo præveniendum boc

praæceptum, vel ſupplendum, dum eſt neglettum?

Keſp. 1. Qui ſcit aut probabiliter timet ſe
non poſſe conſiteri ante finem anni, niſi con-
ſiteatur modò, uri feri poteſt in caſu longi
itineris, tenetur confeſſionem anticipare.
Ratio: quia in cap. omnis utruuque: decerni-
gzur ſaltem ſemel in anno eſſe confitendum-.
Cui accedit, quòd alia ſint præcepta, quo-
rum onus alligatur certo tempori leu diei, ut
jejunii, Miſæ, Horarum, quæ non ſant ne-
ceſſariõ prævenienda vel ſupplenda; alia ve-
rô, quæ obligant pro indeterminato tempo-
re, quæ ſunt anticipanda vel ſupplenda, &
tale eſt in præſenti⸗
Keſp. 2

—.—
tötent
Led gra
lto:
co cel
iiis term
compe
el conf
one n
ei. Ege

nblecnen

nefurne
nfter
Nel
6,, Conſe
n de
ddend zd⸗
Utentia S⸗
d lum
Mig. T
nis, d
Orma:,
1hreenti
2, Vali
ſenns pee
Iin eue
illis
Mum (Co

Vy.
—
9 Gnpten
4
Ateptlie
neceln
e cher⸗
le d
ioclech
Pro conkel
Umuricin.
,
feni po
vel ſiu

c
gectum
er dinen
ni, nic
lln le
ichent
:ceet
nbteier⸗
ceptn i
en
n ſul
u n
inutoth

r

De Pœnitentia. 279
— - — —
Reſp. 2. Qui toté anné non eſt confeſſfus-,
annô elapsé tenetur primâ commoditate con-
fiteri, & eò gravius peccat, quò diutius dif⸗-
fert. Ratio: quia qui ſtatutò tempore non.,
ſolvit, quod debet, per hoc non deobligatur,
ſed potiùs terminé ſolutionis elapséô arctiùs-
tenetur & compellitur. Et talis totô annòô non
confeſſus ſi confiteretur in principio Januarii,
Ulâ confeſſtione non fſatisfaceret pro duobus-
annis: quia iſta confeſſio eſt debita pro anno
Præcedenti: Ergo per eam non ſatisfacie pro
novο anno ſequenti.

DQ., 7. YZeneturne quis, at diétum præceptuns
inpleat, confiteri per internuncium, per ſeriptum,
vel per interpretem?
Reſp. 1. Confeſſio per internuncium vel ſcri-
turam facta Sacerdoti abſenti, & abfolutio
ab eodem abſente data eſt invalida. Oppoſi⸗
ta ſententia Suarezii eſt damnata à Clem. VIII.
Ratio: Tum quòd hæc fuerit mens Chriſti in-
ſtituentis. Tum ob periculum ſcandali, re-
velationis, &c. Tum quia aliàâs non verifi-
catur forma: Abſolve te, quæ requirit perſo-
nalem præſentiam.
Reſß. 2. Valida eſſet eonfeſſio, ſi pœnitens
per litteras peccata ſua Sacerdoti mittat, &
peſtea in ejus præſentia dicat, quòd ſe de
omnibus illis accuſet & doleat: quia adeſt
berſonalis præientia & accuſatio. Imô ad
præceptum Confeffionis implendum tenetur-
per

Tradbt. XIII. Exam. IV.

per ſcriptum confiteri, vel per nutum, ſi ali-
ter non poſſit. Ratio: quia præceptum obli-
at, dum in ejus obſervantia non eſt magna
dicfcultas, nec periculum damni; ſed ſic ſe,

habet caſus præſens: ergo-

.

Reſp. 3. Non tenetur quis confiteri per in-
terpretem, niſi in mortis articulo.
Ratio 1. p. eſt: quia nullum extat jus, vi
cujus ſic publicanda ſint delicta.
Ratio 2. p. quia non oportet reddere du-
biam ſalutem ſuam: & vita æterna præpon-
derat ſamæ, quæ in eo caſu apud interpre-
tem læderetur; & quamvis hoemo poſſit ſalva-
ri per contritionem, illa tamen eſt difficilis.
Et datéô, quòd ad id homo non teneretut ex
vi dicti præcepti, teneretur tamen ex præce-
pto charitatis erga ſe ipſum.

330

OQ. . Teneturne quis aliquando eadem pec-
cata bis confiteri?
Reſp. Affirmativè, & quidem in 4. præci-
puè caſibus. 1I. Si quis excommunicatus an-
te abſolutionem à peccatis, non fuiflet abſo-
lutus à cenſuris. 2. Si pœnitens fecit votum
de facienda eonfeſſione generali. 3. Si prio-
ribus peecatis non manifeſtatis præſens ſtatus
non poſſit ſufficienter manifeſtari. 4. Quan-
do quis urgente neceſſitate vel præceptò à
Sacerdote inferiore ſolum per accidens & in-
directè fuit abſolutus à retervatis, cum onere
ſe ſuò tempore ſiſtendi Superiori.

Ge-

—
eraliter
veeſari
un con⸗
Felde 1
egntatis
wn!
b lt u
jel care
s Vini

De N

11 dare
ſumt
Monr
ld zud
GCham:
10las lun
Raro .
, gue
, pore
Mopriun
borii⸗
0 eſt
le inei
a (n
cy,
iec
a/
ezn

.y.
—
Rutun 1
Lcepeun
lon eh

i lat

lten
llo,
ernir
t telde
eriu ren
Prd iuen
poſſt
lt ichclt
feneretu
er pret

talen,

in 4 N
unicau
n lilen

ns lecenn

3 r
mmin
ri. 0
el P ten
atr
ie,Nn
ri 47

De Pœnitentia. 381

Generaliter dici ] poteſt, peccata jam con-
feſſa neceſſariò eſſe iterum manifeſtanda, quam-
do eorum confeſſio fuit invalida: poteſt autem
eſſe invalida 1. Ex culpabili defectu doloris-
vel integritatis. 2. Defectu formæ quoad eſ=
ſentialia non proſatæ. 3,. Defectu Miniſtri,
ut, ſi is ſit ſurdus, vel ſub confeſſione dor-
miat, vel careat jurisdictione. 4. Defectu in=
tentionis Miniſtri.

Ex Exam. V.
De Miniſtro Confeſſionis.

OQ. 7. Poteſtne Conſeſſarius Parochianum
ſuum ubique audire & abſalvere?
Reſp. Proprius Parochus poteſt ſuos Paro-
chianos audire & abſolvere etiam extra ſuam
Parochiam & Dieœceſin, non tamen Religioſi
incolas ſuæ Diœceſis extra eam.

Ratio I. p. Judex ordinarius Jurisdictio-
nem, quæ ſinè externo ſtrepitu judicii exer-
cetur, poteſt in ſuum ſubditum exercere ex=
tra proprium territorium; ſed talis eſt juris-
dictio fori interni? ergo.
2. p, eſt defacto certa. Nam Bulla Clem.
X. quæ incipit, Superna, ſtatuit Regulares ab
Epiſcopo ad Confeſiones Sæcularium in ſua Diœceſi au-
diendas approbatos, non poſſe in alia Diœceſi eas abique
Epiſcopi Diæceſani approbatione andire, quamvs pœni-
tentes ſubditi ſint éjus Epiſcepi, à quo ipſi Religioſi jam

fuerum approbati. Or 2.

382 Tradk. XIII. Exam. V.

DO. 2. Ditid ſignifitet ila clauſula (de con-
ſenſu Parochorum) que ſolet inſeri teſtimonio
approbatiomis Regularibus deto à
Reß. Non credo, quod Ordinarii eam clau-
ſulam tam ſtricte ſumant, ut velint Confeſſio-
nes absque Parochi conſenſu à Regulari ex-
ceptas eſſe nullas, fed tantùm velle moneri
Confeflarium, ut Parocho loci deferat debi-
tum reſpectum, petendo ejus conſenſum, ne
pax turbetur, vel eum poſtea informet.

Z. 3. Quid tenes de Jurisdidtiane dabia,
& probabili?
Reſp. 1. Cum Jurisdiétione dubia licet ab-
ſolvere in extrema neceſſitate: quia in illa-
melius eſt conferre Sacramentum dubium,
quâm nullum, ùt communiter dicitur.
Reſp. 2. Probabilius eſt, quòd in caſu ne-
ceſſitatis etiam non extremæ ſed gravis, va
lidè abſolvat Sacerdos cum Jurisdictione tan-
tùm probabili, ideſt, quam prebabiliter pu-
tat ſe habere, licet revera non habeat.
Ratio: Etſi non liceat ſequi ſententiam-
probabilem in materia & forma Sacramento-
rum, benè tamen in Jurisdictione. Dilſpari⸗
tas eſt: quia in primo caiu miniſter ſe expo⸗
nit periculo faciendi Sacramentum nullum-,
non autem in ſecundo: materia enim & for-
tna Sacramentorum non dependent ab Bccle-
ſa, vel conſenſu eins, adeoque ab ea ſupple⸗

ri nequeunt: è& contra, quia Jurisdictio ab

Ee-

s ſe
Meblt

4 eer

rm.
lns A
uns, 8
Fhi r
uns Ltl
1e olatn
Unictie
Kunlem
laro
ignor⸗
„ ir,
Peccal
. Trid
llogitt
in ani⸗
lotes
it e
lhm me
t mor
& ce

10

VY

l
en *U
len
narüiern

lnrCont

1 Neolui
n vele e⸗
leleridt
Conſenldc,
glomet,

Gupt ,

biu Meet
via in il
Gubinm.
ctut.
n cln
ginß
diionet
iier

Lctime

.

lter ken

De Pœnitentia. 383

Eceleſia depender, pgro animarum ſalute cen-
ſetur Eccieſia eam (in caſu tamen neceſſita
tis tantäm) ſupplere, dum quis, probabili-
ter putans ſe eam habere, abſolvit. Quod
magis patebit ex ſequenti quæſtione.

DOQ. 41. Habens titulum injuſtum abſolvitn
validé
Reſp. Affirmativè, ſi hæc tris adſint, ſcili-
cet titulus coloratus ſeu putativus, error-
communis, & non adſit impedimentum ju-
ris Divini aut naturalis. Ratio: quia error-
communis & ticulus coloratus à legitimo Su-
periore collatus auctoritate Eccleſiæ, putà
Papæ, vel ſede vacante Coôllegii Cardinalium,
dat jurisdiéctionem, non quidem habitualem,
ſed actualem ad ſingulos actus neceſſariam, ut
conſulat ſaluti animarum, laborantium invin=-
cibili ignorantiâ, quæ nemini nocere debet.

Si Poteſtne quilibet Sacerdos à quibusvis
peccatis abſolvere in articulo mortis?

Reſp. Trid. Seſſ. 14. ſic ſtatuit: In Eocleſiaâ

Dei cuſtoditum ſemper fuit, ut nulla ft reſer·

vatio in articulo mortis, atque ideo omnes-
Sacerdotes quoslibet pœnitentes à quibusvis
peccatis & cenſuris abſolvere poſſunt. Per-
articulum morris ſimul intelligitur periculum-
mortis moraliter inevitabile. De taliter autem
abſoluto & convaleſcente vid. Tract. I4. Exam.

2. g. 6. . .

Bxam. V.

—

Traébl. XiII.

6. Poteſtne Confeſſarius abſolvere mori- “
bundum, qui in præſentia ſus nulium dat ſig Gaun ad
1 ene Knunm n probl
Reſp. 1. Poteſt abſolvi (ſub conditionc ta- Mnd
men) moribundus, qui in abſentia Confeſ-⸗ intet,
ſarii petiit confiteri, & coram adſtantibus n d0
ſigna doloris, ſive voce, ſive alié modéô de- Unen ¹
dit, privatur autem ſenſibus ante adventum- ulle n
Confeſſarii, cui deinde teſtes de datis ſignis Ulttiz
teſtantur. Ita patet ex Rituali Romano Pau- II bic
li V. honcition
Reſp. 2. Si moribundus nullum omninò do- oren co
gkamenk

loris ſignum cxhibeat, invalidè abſolvitur-.
Ita communiſſime DD. Ratio: quia etſi forte 9/
elſet contritus, hæc tamen contritio non po- Walak
teſt eſſe materia Sacramenti Ppoœnitentiæ, cum ) Uorn
non ſit ſignum ſenſibile: ergo. Pro quo ta- mind.
men vide Reſp. ſequentem. do, cend
Reſp. 3. Cum 38. Doctoribus citatis à Car= emo odin
denas, in praxi impertiendam eſſe ſub condi- Sectam
tione abſolutionem etiam illi, qui nullum cer- Eglien
tum doloris ſignum exhibet. Ratio: quia in Mosme
neceſſitate, & quando eſt ſpes probabilis Sa-⸗ inb, &,
cramenti, debent applicari & miniſtrari Sa-
cramenta; ſed in caſu adeſt materia ſaltem-
dubia, & eſt probabile poſſe confici Sacra-
mentum: meritò enim Sacerdos dubitare po- Amte
teſt, utrüm non ſuſpiria, affectus, vel palpi- M neeet

tationes moribundi fiant in ordine ad expri-= habilite
men- Mrtalis

is keen

.V.
—
Hek,

Aun N

b concte⸗
blentin
1n Alant
ald woct⸗
Alte zAſenen
ge Euigle
Romamd

omntne

6 lolrir

lia etſi ho

ltioonp.
tentie, C

ro gde!

(lats10
ſe lub co
uinulime
Gto: g
Prodblit
Nninilni!
atetin ii
confaih
drbine
11, EeN
lienen
Nen

De Pænitentia. 395
— —— rr=

mendum dolorem internum, vel petendum-
beneficium abſolutionis.
Idem probabiliter tenendum eſt, etiamſi
nulla appareant ſigna doloris: meritò enim-
dubitari poteſt, an talis in hoc ſtatu non edat
ſigna aliqua doloris, quæ licèt de ſe ſenſibilia
ſint, tamen à Confeſſario vel Circumſtanti-
bus fortaſſe non pereipiuntur, dum autem
adeſt materia dubia, in caſu præſertim neceſ-
ſitatis (ut dictum eſt) poteſt forma profer-
ri ſub conditione, eò vel maxime, quòd per
appoſitionem conditionis conſulatur reveren-
tiæ Sagramenti.

27. Qualiter diſponendus eft moribundusò

Reſp. Diſponendum eſſe per actus fidei, ſpei
& charitatis. Ratio: quia illi actus, ſi ali-
quando, certè in articulo mortis, ejusque,
periculo obligant. Imò etſi ſufficiat attritio
cum Sacramento, vix poſſum tamen illi pro
tunc acquieſcere, quia non ſum certus, an.
Sacerdos me abſolvens ſit ritè baptizatus, or-
dinatus, &c.

. *. Dualiter procéidendum eſt cum mori-
bundo rudi ?
Reſp. Ante abſolutionem docendus eſt ne-
ceſſaria neceſſirate medii, & præcepti, quæ
ſi eulpabiliter ignoret, damnandus eſt pec-
eati mortalis. Deinde examinandus eſt de-
peccatis ſecundùm ſpeciem infimam, nume-
B b rum

386 TWract. XIII. Exam. P.

rum, & circumſtantias tam ſpeciem mutantes,
quàm aggravantes, &c.
9. QBuid faciendum cum eo, in quo non
apparent ſigna veræ deteſtationis paccatorum ?
Reſp. Talis, antequam abſolvatur, diſponi
debet ad concipiendum Dei timorem & amo-
rem, ex quibus provenire debet deteſtatio
peccatorum ad Sacramentum poœnitentiæ re-
quiſita.

ro. Poteſtne Confeſſarius abſolvere fre-
quenter recidivos, qui nullum præſeferunt ſpeci-
men emendationis à
Reſp. Non poteſt, ſed abſolutionem differ-
te debet, usquedum emendationem non ſo-⸗
làm verbô, ſed & opere comprobent. Ra-
tio: quia carent efficaci emendationis propo-
ſitò.
17. Quid ſi urgeat præceptun, annué
communionis, cui pramittenda eſt confeſſio
Rep. Per accidens poſſe abſtineri ſinè novo
peccato ex rationabili cauſa; ita enim ait Conc.
Later. in quo illud præceptum eſt condi-
tum. Miſi fortò de conſilio proprii Sacerdotis ob ali-
quam rationabilem cauſam ad tempus ab ejus perceptio-
ne duzxerit abſtinendum.
. 12. Quid faciet Sacerdos, qui aliquem
abſolvit invalide, vel alium commiſit errorem?

Keſp. Si probabiliter timeat ſcandalum in-
con-

1

—
ento po⸗
ee daln
Lcomme
eitgven
Al non
tonis po
ne, de
Ielens ſit
n,ut adh
in,
Nitiht gu
tol datu

) Dedler
Ulr Nr ſa⸗
Vel om
enet?
hore ſond
ede;s d
incibilt
n kepetene
becctut
guiz iſth
4. Ann
Iher muhe
1
6. Non
lis, 4
maritun
ehrimi

. De Pænitentia. 387

eln nn

conveniendo pœnitentem ſen revocando, vel
aliud grave damnum, relinquat eum in bona
9, 4 fide, & comtendet Chriſto Sacerdoti Sum-
Ms mo, doleàâtque de commiſſo defectu; ſi veroò
hun, i talia mala non timeat non debet defectum
Nornn abſolutionis pœnitenti extra confeſſionem.
e et Manifeſtare, ne arguatur reus fracti figilli;
ſed ſi præſens ſit, ſuaviter dicat ei: Libens-
videtenm, ut adhuc ſemel mihi confitereris,
habeo enim, quæ dicam pro ſalute anime
AMlnf, tuce, Ratio: quia ſuavior agendi modus in⸗
nn eo caſu non datur.

Q. 73. Paulus omiſit in confeſzone peccatum
mortale per ſex annos, ex poſt confitetur, quid?

porniente

vonen
em non
bent, B Reſp. Vel omiſit ſcienter, vel ignoranter?
dis ſi ſcienter? omnes confeſſiones factæ ab illo
tempore ſunt ſacrilegæ, & conſequenter re-
petendæ; ſi ex ignorantia à velzvincibili, vel
eten e invincibili? fſi ex ignorantia invincibili: ite-
ßh rumꝰ repetendæ erunt, ſi ex invincibili, ſo⸗
neiſdeon lüm peccatum omiſſum erit aperiendum. Ra-
erini tio: quia iſthæc ignorantia excuſat à peccato.
n e
NNet

ulfee

D. 14. Anna pœnitens incerta de obitu ma-
riti per multos annos abſentis tranſie ad ſecundas
nuptias, poteſtne abſolvi?

Reſp. Non poteſt: quia eſt in ſtatu peccati
Fl mortalis, à quo abſolvi nequit, niſi ſecun-
e dum maritum deſerat, quia manet incerta de
ſauui morte primi; ille enim cenſetur vivere tam-
. Bb 2 diu,

388 Tract. XIII. Exam. VI.

diu, donec probetur per duorum fide digno-
rum teſtimonia mors prioris: unde Anna ex-
ponit ſe periculo adulterii toties, quoties-
cognoſcitur à ſecundo.

Ex Exam. VI.
De Qualitate Confeſſionis.

Q. 7. Qus ſunt qualitates legitimæ Confeſ-
ſionis?
Rep. S. Th. aſſignat ſedecim contentas his-

verſibus:
Fit ſimplex, hbumilis Confeſio, pura, Iidelis,
Atque frequens, nuda, & diſereta, libens, ve-
recunda.
Integra, ſecreta, & lacrymabilis, accelerata,
Fortis & accuſans, & ſit parere paraia.
Ex his qualitatibus aliquæ ſunt de neceſſita-
te confeſſionis, nimirum ut ſit fidelis ſeu ve-
ra. Ut ſit integra integritate formali. Ur-⸗
ſit lacrymabilis ſeu doloroſa, quia ſinè dolo-
re non ſubſiſtit. Aliæ ſunt de conſilio, ſeu
ad melius eſle, niſi tamen aliquæ earum ſu-
mantur nimis rigorosè.

Q. 2. Quotuplex eſt integritas Confeſſonis,
& quæ ſufficit
Reſp. 1. Integritas Confeſſionis eſt duplex,
materialis una, formalis altera. Materialis eſt,
dum quis confitetur, quidquid per ſe loquen-
9

eelarlo e
nortal
Kuneonf
celatio
us el,
Enun
Aheecat
bii obli
alil caut
Atnet
el en
um panit
ea. Der
eriltter
3 gli nor
1 bidt cun
ial, in
Hinbrmäd
lens tame
Nralem ſat
Pentibus
linus eſt
Iis lingn⸗
Uuſua be
bſit in
In inten
undate
n oblig⸗
der inv
.

ltine
ntentaz

1, Mln,
l,
Llelercte,
Ad,
de neceſi
Cels ſen
ndl. U
ine
orllo,
1e eum

*

lle⸗

De Pænitentia. 389

do neceſſariò confitendum eſt, ſcilicet omnia
peccata mortalia poſt baptimmum commiſſa ,
& nondum eonfeſſa, quoad ſpeciem, numerum,
& neceſſariò exprimendas circumſtantias“.
Formalis eſt, quando quis confitetur, quid-
quid hie & nunc confiteri tenetur. Ut ſi quis
aliquod peccatum quidem omittit, ſed vel ex
inculpabili oblivione aut ignorantia, vel ex
rationabili caula, nimirum quia fundatè pu-
tat vel timet Confeſſarium non ſervaturum
ſigillum, vel ex hac ſeientia illaturum grave
damnum poœnitenti vel alteri.
KRe. z. Per ſe loquendo conkfeſſio debet eſ=
ſe materialiter integra, ut patet ex officio Ju-
dieis, qui non poreſt legitimè ferre ſenten-
tiam, niſi causâ probè cognitâ: & ex officio
medici, qui non poteſt bene mederi, niſi to-
tam infirmi habitudinem cognoſcat. Per ac-
cidens tamen ob imporentiam phyſicam vel
moralem ſufficit integritas formalis, idque in
ſequentibus caſibus, quorum
Primus eſt: ſi homo mutus, ſurdus, balbu-
tientis linguæ, vel ignoti idiomatis non poſſit
omnia ſua peccata explicare. Secundus: ſi pœ-=
nitens ſit in articulo mortis, vel amiſerit lo-
quelam inter confitendum. Tertius; ſi pœni-
tens fundatè timeat fractionem ſigilli: fſigilli
enim obligatio eſt ſtrictior, utpote juris na=
turalis. Quartus: ſi peccatum aliquod omit-
tatur ex invincibili ignorantia, vel oblivione
inculpata. Quimus: ſi Confeſſarius timeat,
B b 3 ne

399 Tract. XIII. Exam. Pl.

ne audiendo integram Confeſſionem inſiciatur
morbéô lethali v. g. tempore peſtis, quéò caſu
alii privarentur ſué paſtore. Sextus: ſi pec-
catum non poſſit maniteſtari, niſi manifeſtan-
do complicem, cui ex manifeſtatione immi-
net grave damnum, de quo ſtatim. Septimus:
ſ tempore peſtis, naufragii, vel inſtantis-
prælii rationabiliter timeatur, quòd Confeſſa-⸗
rius integras aliquorum Confeſſſones excipien-
do alios negligat, poterit plures aliquod pec-
catum confitentes ſimul abſolvere, in forma
loco Te ponendo Vos.
De obligatione confitendi circumſtanrias ſi-
Vve ſpeciem mutantes, ſive ſolùm aggravantes
dictum eſt ſuprà Tract. 3. Fxam. 2. q: 3

Qu 3. Teneturne pœnitent ob conteſponis in-
tegritatem revelare perſonam complicis?
Reſp. Affirmativè, i alium Confeſſarium-
habere non poſſit, cui perſona complicis ſit⸗
ignota, nec aliud damnum immineat. Ra-
tio: quia pœnitens habet jus ſe integré accu-
ſandi in hoe ſacro Tribunali; ergo & manife-
ſtandi complicem, qui quaſi ceſſit juri ſuo
quoad famam reſpectu Confeſſarii, ex hoc
ipſo, quòd ſe ſocium fecit peccati, unde dif-
famatio, quæ inde ſequitur, ſolùm eſt mate-
rialis, non formalis & ex intentione, quia
formaliter nihil intendit, niſi uti jure iuéò in-
tegrè confitendi, ex quo illa diffamatio ſequi-
tur per accidens.
Di-

0
I1. N

eConleſa
pota,
1 ſeltemn ²
le ut non
,un kann
in Raln
ne herict
Abhilum,
nboniscea
ton gel
Mo tumen
Lcun ette

nfeſa⸗
ni ſienin
ſenu d
Nebe Nod
ONR .
conleſſor
hotelt e
nleſlariie
nt, alis⸗
ſeo qu
nis ſpon
3iolan

. des
long

one
Rnedis

.
elis, 4
mf
nii nunt
ſtone e
hin ie
lort
onezercn
esalguo⸗
ene, ih

Unſkinti
borArant
2. , z
,

ſ

Onit i

De Pœnitentia. 391

Dixi 1I. Si alium Confeſſarium & c. quia ſi poſſit
habere Confeſſarium, cui perſona complicis-
non eſt nota, vel ſi poſſit coram eo, eui eſt
nota, veſtem aut vocem mutando ita ſe oe-
cultare, ut non noſcatur, ex charitate ad id
tenetur, ut famæ complicis conſulatur.
Dixi 2. Si aliud damnum non immineat: ſi enim
ſit morale periculum, quòd Confeſſor ſit fra-
cturus ſigillum, aut aliud grave malum illa-
turus in bonis corporis aut fortunæ, &c. pœ-
nitens non deber complicem maniteſtare;
confeſſio tamen erit formaliter integra & va-
lida, & cum effectu.

Q., 4. Confeſſarius ex confeſſione ſponſæ ac-
quirit ſcientiam fornicationis ſponſi, poteſtne uti tali
ſcientiâ ad penitius examinandum ſponſum
Reſp. Poteſt quidem penitiùs examinare-
ſponſum, quâm fortaſſis examinâſſet, ſi ſpon-
ſæ confeſſionem non audiviſſet, ſed propterea
non poteſt excedere modum, quem exactiores
Confeſſarii circa examina ſponſorum adhibere
ſolent, aliàs enim ſuboriretur facilè ſponſo
ſuſpicio, quòd Confeſſarius, ex notitia con-
fefſionis ſponſæ procedat, per quod Sacramen-
tum odioſnm redderetur.

Q. 5. Sed quid ſi ſponſus ritè examinatus

commiſſam fornicationem ſubticeat?

Reſpondent aliqui, tali tantùm dandam-
aſſe benedictionem, ut conſulatur reverentiæ
B b 4 Sa-=

392 Tradt, III. Exam. PII.

Sacramenti; oppoſita tamen ſententia com-
munior eſt, & in praxi ſequenda, nempe-
Confeſſarium in illo caſu poſſe & debere ab-
ſolutionem Sacramentalem impendere, vel
maximè ideo, quia periculum facilè ſubeſſe,
poſſet, ne ſponſus advertat ſibi impendi pro
abſolutionę Sacramentali ſimplicem benedictio-
nem. Deinde directé uteretur ſcientiâ con-
feſſonis. Tandem non magis teneor crede-=
re ſponſæ, quàm ſponſo.

Ex Exam. VII.
De Sigillo Confeſſionis.
D. 1. Qaid eſt ſieillum confeſſonieg, & qus
Jure obligat?
Reſp. Sigillum Confeſſionis eſt obligatio,
quâ Confeſlarius tenetur reticere ea, quæ per
Confefſionem ſacramentalem ei fuerunt ma-
nifeſtata. Obligat jure naturæ ,„ Divinéô &
Eccleſiaſtieõ. .

AQ. 2. Secerdor violans ſigillum quot peccatæ
committit?
Reſp. Tria: unum detractionis, infaman-
do proximum., Secundum infidelitatis, non-,
ſervando ſecretum. Tertium ſacrilegii, facien-
do contra reverentiam & ſignificationem Sa-
eramenti.

3.

e uun
odoni e
ure Vela
1ltent pe
hekintrin
m 10 ſoce
Thominom

Dtarn

Nnda
Nuio:
nleh n
Aumel
intz merite
Mnieden

Ce

. Om
Zelt, n
clapibu
dibſolut
ele

peni
banberei
ienti

tenene e.
leleor e

ie

1, Gnl

0Dlgatio
1 e N
Uetunt n
Dinmno6

r ac

ilnt
tati, Ner
giike.

tionmh⸗

De Pœnitentia. 39 ¾

D. 3. Qudm ſyriéta eſt ſcgilli obligatio?
Keſp. Eſſe tam ſtrictam, ut ne quidem in-
periculo boni communis, aut in quacunque,
neceſſitate, vel ad vitandum quodcunque ſean-
dalum liceat pecatum revelare: quia talis re=
velatio eſt intrinſecè mala, nec eſt medium or-
dinatum ad ſuccurrendum neceſſitatibus & Pe=
riculis hominum.

Q. 4. Daturne parvitas materig reſpecta
bujus ſigilli?
Reſp. Non datur, ficut nec datur in perju-
rio. Ratio: quia licèt peccatum veniale ſe-
cundùm ſe ſir materia levis, tamen in ordine
ad ſigillum eſt materia graviſſima, poſſent enim
homines meritò timere, ne etiam peccata gras
via manitfeſtentur.

Q. 5. QLuanam Confeſzo inducit obligstio⸗
nem obſervandi ſigilli.
Kep. Omnis & ſola confeſſio ſacramentalis,
quæ eſt, dum fit animò ſe accuſandi, & pec=
cata clavibus Eccleſiæ ſubjciendi, ad obtinen-
dam abſolutionem, licèt hæc fortè non detur
vel ex defectu requiſitæ diſpoſitionis in pœ-
hitente, vel defectu poteſtatis in Sacerdote.
Unde ſi quis confteatur animé decipiendi
Confeſſarium, aut deridendi, aut pertrahendi
ad peccatum, Confeſſarius non tenetur ad
ſigillum, quia talis confefſio non eſt ſacra-

mentalis.
Bb S O. 6.

x*

94 Trakt. XIII. Exam. VII.
—
O. 6. Buagnam cadunt ſub ſegillo?
Keſp. Directè ſub ſigillo cadit, quidquid eſt
materia confeſſionis, nimirum peccata. In-
directe peccatum complicis eôdem ſigilléò te-
gitur. Item defectus & imperfectones pœni-
tenris, üt, quòd fit ſcrupuloſus, moroſus, in-
doctus, ſpurius, pauper, &c. Ratio: quia-
per horum manifeſtationem confeſſio redde-
retur odioſa vel oneroſa; aliud eſſet, ſi tales
defectus jam paſſim eſſent noti, tunc enim non
caderent ſub ſigillo.
porrò reſolutio intelligenda eſt de peccatis
mortalibus tam in genere quàm in ſpecie-.
De venialibus verô tantùm in ſpecie: unde-,
non frangit ſigillum Confeſſarius dicens in-
enere: Petrus confeſſus eſt mihi venialia, nullum
ſpecificando; ſi enim eſt confeſſus, ad minus
venialia confiteri debuit.

Q. 7. Petrus ex ſola confeſſione ſcit Paulum
ad offcium vel dignitatem aliquam eſſe incapacem
& indignum, poteſine illi ſuum denegere
votum ?
Ad hunc caſum reſpondet D. Th. inquiens-:
Ex multis aliis cauſis redditur quis indignus
ad Prælationis officium, quàm ex peceato,
ſicut ex defectu ſcientiæ, vel ætatis, vel ali-
eujus hujusmodi, & ideo qui contradicit, nec
ſuipicionem de crimine indueit, nec eonfeſſio-

nem revelat. Et licèt Petrus utatur ſcienti4
ex

—
welone
lalli,
gin ſuur
onſi
Men renu
ae
Kigli
Girium 2
Ahern, te
mn odat
iean d
rele conſe
eldo nec
lr ſoppon
hisd

Mohes
lterhciant
et inhir⸗
Baltem
nellet, ce
Ban
Conlelſa
Glant, i
itio ind
Uatio P
e ſum
kkrens
3 lunp

.,VI.
—

en ſoln
kgoresn⸗
onl
Ruiot
leko e
elet he
tunceninn

Ge eer
in heci
le: vnde
bieens in
4, Doliur
Amin

ſ
nign
uuen

ln iote

De Pænitentia, 395

ex confeffione hauſtàâ, fit tamen ſinè viola-⸗
tione ſigilli, quia ſepoſitàâ illà ſcientiâ poſſer-
ſuffragium ſuum alteri conferre.
Q. 5⁵. Confeſſor pœnitenti ob indiſpoſitionem
nen abſoluto renuit dare ſchedulam, ſeu teſtimonium
confeſionis, frangitne ſigillum?
Reſp. Si alii ſeiant, quòd pœnitens hunc
Confeſſarium acceſſerit, & ipſe ſchedam ab-
ſolutè petat, tenetur eam dare, ne denegan-
do eum prodat & ſigillum frangat, nec Gon-
feſſarius eam dando mentitur, ꝗquia ſolùm te⸗
ſtatur eſſe confeſſum, Si autem id alii neſciant;
ſchedam negando non frangit ſigillum, quia-
nec verbò, nec factô pœnitentis peccata pro⸗
dit, ùt ſuppono, ſed ſolùm Confeſſionem fa-
ctam poſitivò teſtimoní non approbat, Ex
his
Reſolves primè: Si Banniti, ut Parochum
interficiant, eum vocent per Philippum, qui
fingat infirmum confeſſionem petere; Philip-
pus autem Parocho, cùm prope locum infidia⸗
rum eſſet, confitetur, & quidem etiam fictionem
ſuam à Bannitis ſuaſam, ſi inquam in hoc ca⸗
ſu Confeſſarius fugiat, & Banniti Philippum
occidant, ille revelat confeſſionem, & ex ho-
micidio inde ſecuto incurrit irregularitatem.
Ratio primi: quia etſi fuga illa abſolutè &
per ſe ſumpta ſinè aliis circumſtantiis videarur
indifferens, nec ſit declarativa peccati con-
feſſi; ſumpta tamen prout in caſu proponitur
R

396 Trabt, EII. Exam VIII.

—

& in iſtis circumſtantiis non manet ſignum-
indifferens, ſed ſatis manifeſtum Bannitis, quòd
ob ſolam confeſſionem de conſpirato ſui ho-
mieidio id fecerit, neque enim in ullam ali-
am cauſam reduci poteſt. Ia Navarrus &
alii communiùs.
Ratio ſecundi: quia hæc fuga non ſolùm-
fuit illicita, ut eſt oſtenſum, ſed etiam cau-
ſam ſufficientem dedit homicidio Philippi.
Relolves ſecund?: Si Parochus publicam me-
tetricem confeſſam non abſolvat, quia emen-
dati animi ſignum edere nolebat, non poteſt
ad obviandum ſcandalum reſpondere illam qui-
dem fuiſſe confeſſam, aſt non abſolutam, ſi
Parochum de abſolutione interrogent, qui vi-
derunt illam diu apud eum detentam: & ſi
ſic reſpondet;, violat ſigillum.
Ratio: quia hæc verba: non abſolvi iſtum,
generant, quantum eſt ex ſe, in animo audien-
tis ſuſpicionem de pœnitente, quòd vel non
fuerit contritus, vel aliquam cenſuram reler-
vatam incurrerit, ob quam non fuit abſolu-
tus, cùm ùt plurimum ob iſta denegetur ab-
ſolutio. Itàâ docet S. Antonin. Soto & Na-
Varrus.

Ex Exam. VIII.
De Satisfactione.
O. 7. Quid & quotuplex eft Satisfadkio?

Reſp. Satisfactio eſt duplex: una ſacramen-
ta⸗

—

—.
u don
ic qudo
nie leni
Mius
Pectd p
lebque
dh keltat
en tempe
n. Alen
Plnd,
Adcompe
aluun,
mun temp

. Ge 40

. Mdn
lL. No-
* Mu
Ex parte
Tatice, !
un, bon
1 Pon
tio ſen
telis o
. PDet
ſeti
Non
Kceptnn
Ee. Per

VNI

—
Mmanet ien

itont

ninulen

E Nren

nt non ſe

ſad eime
lio lilini

Publcun

1, gis tr
e, non
fre ilanan
ſolutam,
Ut, gi

tamn: 1

ſoR ihr
imd ate⸗
no n
ran et
it do
ege

or

ℳ
R.

Ameh-⸗

4

De Pœnitentia. 397

talis, alia non ſacramentalis. Prima defini=
tur à Trid. quòd ſit adtio, per quam in Sacramen-
to Pœnitentiæ retribuimus D E O recompenſationem ali-
quam pro pescato juxta ſententiam Sacerdotis. Licèt
enim peccata per Sacramentum jam ſint re-
miſſa, adeôque pro eis ampliùs non fiat ſa-
tisfactio, reſtat tamen eorum effectus, ſcili-
cet pœna temporalis, in quam æterna com-
mutatur. Alters eſt per opera à Sacerdote,
non injuncta, ſed ſuâ ſponte aſſumpta puni=-
tio ſui ad compenſandam injuriam DEO per-
peccata illatam, ad eümque fſc placandum,
ut pœnam temporalem remittat.

DQ. 2. uæ conditiones requiruntur ad ſa=
tisfaciendum?

Reſp. Reqhiruntur triplicis generis conditio-
nes. I. Aliquæ ex parte ſatisfacientis. 2.
Aliæ ex parte operis. 3. Aliæ ex parte Dei⸗
Ex parte ſatisfacientis requiritur ſtatus viæ
& gratiæ. Ex parte operis requiritur, ut ſit li-
berum, bonum ac ſupernaturale, laboriofſum
item, ac pœnale. Ex parte Dei requiritur ac=
ceptatio ſeu voluntas remittendi pœnam in-
tuitu talis operis.

Q., 3. Poteſine unus per alium ſatisfacere
ſatisfabtione ſacramentali?
Reſp. Non poteſt, ſieut nec poteſt adimple-
re præceptum audiendi Sacrum, recitandi Ho-
ras, &c, per alium: quia ſunt onus perſona-
le;

8 Tract. XIII. Exam. PIII.
39

le; bene tamen ſatisfactione non ſacramen-
tali, quatenus hæc eſt compenſatio pœnæ?
quia ſic ſumpta eſt quoddam debitum non-
purè perſonale, ſed mixtum, quod poteſt ſol-
vi â debitore, vel ab alio.

Q. 4. Satisfabtio Sacramentalis quos babet
effectus?

Reſp. Habet triplicem effectum ex opere ope-
rato. I. remiſſionem temporalis pœnæ ex pec-
catis jam condonatis relictæ. 2. auxilia quæ-
dam ſupernaturalia ad peccata in futurum fa⸗
cilias cavenda. 3. augmentum gratiæ habi-
tualis.

Q., F. Teneturne penitens pœnitentiats ra⸗
tionabilem impoſitam acceptare & implere?
Reſp. Affirmativè. Quia juxta Trid. tenetur
Sacerdos pœnitenti injungere peœnitentiam:
ergo pœnitens tenetur eam acceptare. Con-
ſequentia patet, quia tam Confeſſor, quàm
pœnitens, tenentur efſicere Sacramentum Peœ-
nitentiæ integrum.
Porrò pœnitentia implenda eſt primâ com-
moditate, aut tempore, quod Confeſſarius de⸗
ſignavit. Paulò ulteriùs am differre non eſt
mortale, ſed veniale. Et licèt non teneatut
quis eam ante communionem impiere, tene-
tur tamen antequam de novo confitetur: quia
ante novam Sacramenti receptionem tenetur-

præcedens perficere,
Q. 6.

—,—

—

n

lelrid
rins e
cininum
conve
Habean
um ie
ite cut
n, led
m & ca
bendeigi
Anuftar
3,conditi
peniten
iis pecern
Iis Deems

18 carnis

is othcia
zuls enin

Atemen

lrendun⸗
lemomde
ndo, v.
dus ſe
ipeenit
Uada i
Conte

N VI,

4
penltio
Eebien
noc onc

lalr gr l

umncete
parten,
2 auiug
in krun i .
gratie h

iat,
en
id. denen
Cnientiun
drue (
elor, gin

mentuan hr

. Uunl ã
lelinte
ette hor
hon tetent

De Pœnitentia. 399

Q. J. Dualem pœnitentiam debent Confeſſa-
rü injungere?

Keſp. Ex Trid. Seſſ. 14. c. 8. Debent, quan
tùm ſpiritus & prudentia ſuggeſſerit, pro qua-
litate criminum & pœnitentium facultate ſalu.-
tares & convenientes ſatisfactiones injunge-
re - - - Habeant autem præ oculis, ut ſatis-
factio, quam imponunt, non ſit tantuͤm ad
novæ vitæ cuſtodiam, & infirmitatis medica-
mentum, ſed & ad præteritorum peccatorum
vindicam & caſtigationem.

Habenda igitur eſt juxta Rituale Rom. tit. de
modo admin ſtrandi Sacramentum pœnitentie, ratio
ſtatůs, conditionis, ſexůs, ætatis & diſpoſi-
tionis pœnitentis: & quantùm poterunt, con-
trarias peccatis pœnitentias injungant, ſicut-
avaris eleemoſynam, libidinoſis jejunia, vel
alias carnis mortificationes, ſuperbis humili-
tatis officia, deſidioſis devotionis ſtudia, &c.,
ſingulis enim morbis convenientia ſunt adhi-
benda remedia.

Cavendum tamen Confeſſario, ne in alterum
extremum declinet, pœnitentias nimis leves im-
ponendo, vel nimis durum vel auſterum pœni-
tentibus ſe exhibendo: præſtat enim animam
parvâ pœnitentiâ impletâà mittere ad purga-
torium, quàâm cum magna non impleta nec
implen da in infernum præcipitare. Poteſt
etiam Confeſſarius minorem pœnitentiam in-
jun⸗

Exam. VIII.

— —— — —— b—

jungere intuitu Indulgentiarum lucrandarum,
vel impedimentorum ac laborum, quibus peœ-
nitens quaſi quotidie diſtrahitur, aut ſi pœ-⸗
nitens det extraordinaria ſigna contritionis.
Porrò ſatisfactio ſacramentalis non ſolum-
debet eſſe medicinalis, ſed & pœnalis. Ope-
ra autem ſatisfacoria pœnalia ſunt potiſſimum
tris, ſcilicet eleemoſyna, jejunium, & oratio.
Ita patet ex S. Th. Ex quo
Nota, ad jejunium referri, quidquid corpus
affligit, üt ſunt vigiliæ, peregrinationes, ci-
licia, flagellationes, &c. Deinde quidquid
expenditur in utilitatem proximi, habet ra-
tionem eleemoſynæ;, uᷣt ſunt opera miſericor-
diæ, ſive corporalia, ſive ſpiritualia. Simi⸗
liter quæcunque latria Deo exhibetur, uùt vo=
tum, ſacriſicium, genuſlexio, &c. reducitur
ad orationem.
Declaratur ulteriùs cum S. Th. latens in-
his tribus operibus medicina peccatorum-
Nam extirpant in nobis tres peccatorum kfa-
dices: Oratio, quâ nos, & omnia noſtra Deo
ſubmittimus ,„ comprimit ſuperbiam; Jeju-
nium concupiſcentiam carnis; Eleemoſyna-

40⁰ Tract. XIII.

concupiſcentiam oculorum ſen avaritiam.
OQ. 7. Poteſtne injungi pro ſatisfabtione opus
debitum ex præcepto vei voto ?
Reſp. Afbrmativé cum S. Th. Sot. Adrian.
Med. Cajet. S. Antonin. Navarr. Ratio: quia

opus, quantò magis meritorium, tantò eſt
ma⸗

inahcon
AMtm culp
an a0 e
1jeradim
ihntet, ac
inum o
mum on
lb in he
Uenter
Amen,
Apatie in
A calla,
ore bleem
dun cxle
Ulser pre⸗
1i coalt
Utur ei di
m huue

nie Molu

nis gname
eceptti,
1 beteſ,
lenpore,
. Quod
itentin ſe
tenpore
Ul tamen
uin i
Inm &
Onpofſtb

UInattones
i, luber
ra miene

4lla, Sn

4
, OIh

tut, it o

1
. aene
De W

pecettonn

atitun.

De Pœnitentia. 401

magis ſatisfactorium, quod enim valet ad re-
mittendam culpam & augendam gratiam, va-
lebit etiam ad condonandam pœnam; jam
autem per adimpletionem mandatorum nos-
mereri patet, ac ideo ſatisfacere. Unde omit-
tenti divinum officium poteſt injungi, ut il-
lud nunquam omittat, & omittenti Roſarium
(quod bis in hebdomada ex voto recitat) ut
illud diligenter oret.
Nota tamen, quòd opera aliâs debita non
ſint ordinariè in pœnitentiam danda, ſed ra-
rò & ex cauſa, & ideo, cùm imponitur à
Contfeſſore Eleemoſyna vel Jejunium, ſi nihil
aliud clarè explicetur, intelligi debet de iis,
quæ aliàs ex præcepto non ſunt debita. Quò
fit, ut qui confitetur in quadrageſima, ſi im=
ponantur ei aliqua jejunia, tenetur ea per
annum facere poſt Paſcha, quia nomine pœni-
tentiæ abſolutè intelligitur opus ſupereroga-
tionis, quamvis permiſſive quandoque poſit
eſſe præcepti.
Q. §. Poteſtine ſatisfactio injuncta impleri
cédem tempore, quéò alius alctus cadit ſub præcepto?
Reſp. Quòd ſi opus aliunde præceptum 6
pœnitentia ſe non excludant, poſſunt eò-
dem tempore perſolvi, ùt Roſarium pro
peœnitentia injunctum ſub Miſſa præcepta; de
conſilio tamen eſt, perſolvere aliò tempore.
Ratio: quia illi duo actus, nimirum recitare
Roſarium & audire Miſſam in omni integitate
ſunt compoſſibiles: quia talis adeſt Miſſæ præ-
Cc ſen-

402 Tract. XIV. Exam. I.

entiâ corporali & morali, per neutrum enim
zb altere diſtrahitur, retinet namque unam-
ſaltem ex triplici attentione ſuprà Tract. 10.
Exam. 5. q- I0. explicata; quia non tenetur
attendere ad verba Sacerdotis, ſed reveren-
ter intereſſe miniſterio Sacerdotis apud aram,
illud videndo vel audiendo: quod fit recitan-
do Roſarium.
Hæc ratio proportionatè applicata probat,
quòd qui orat Horas ſub Miſſa præcepta, eô⸗
dem aGu ſatisfaciat utrique præcepto.

Q. 2. Ad quid tenetur, qui oblitus eſt ſa-
tisfactionis ſibi impoſita?
Reſp. Si poſſit adire eundem Confeſſarium,
& ille recordetur ſatisfactionis impoſitæ, vel
peccatorum contſeſſorum, tenebitur ab illo
exigere novam ſatisfactionem; quòd ſi non-
poſſit eundem Confeſſarium adire, & ſuâ cul-
pâ contigerit illa oblivio, tenetur alteri con-
fiteri, & novam petere ſatisfaſtionem, quod
ſi ſinè culpa contigerit eadem oblivio, conſultum
erit per modum ſatisfactionis aliquid ſibi in-⸗
jungere pro confeſſis peccatis, licet non ſit⸗
abſolutè neceſſarium.

Q., 70. Satisfactio injunéta ab uno poteſtne
mutari ab alio?
Rep. Affirmativè, ſi ſequentes adſint condi⸗
tiones. I. ut fiat juſta de cauſa. 2. ut fiat
in tribunali pœnitentiæ, quia hujusmodi com-

mutatio eſt actus jurisdictionis Clavium. 3. uf
au⸗-

D.

—
hereatis
ii inpoli
iis mutatio
auſam in

01

enſucs
Algentii,

1
Centuris

C.
. Qerlurn
CGcindis u
Müens donn
uuit, Priran
du,
Dicitur, n
otis emen
ſemendate
pant ta
en homo⸗
en, den
ementor
aum, fe
d Ke,

.),

er Neuthr,
Lnungken
irl
ii Non te
, ed n
leusn
Aoshrmet

plen l
1rean
recrpnn
An
onleſetir
voltte,
r 35 0
ſd K nor
AlN
Aeri
Onen, 0
loconiin
w

No ℳ1

De Cenſuris. 40²³

auditis peccatis ſaltem in eonfuſo (ob quæ
ſatisfactio impoſita fuerat à priori Contfeſſa-
rio) talis mutatio fiar, quia judex nequit ju=
dicare cauſam ineognitam.

CIRCA
TRACTATUM XIV.

De Cenſuris, Caſibus reſervatis,
Indulgentiis, & Extrema Unctione.

Ex Exam. I.
De Cenſuris in genere & in ſpecie.

D. 7. Quid eſt Cenſura?
Reſp. Cenſura ùt ſic eſt pœna Eccleſiaſtica
medicinalis ac temporalis, quâ judex Ecele-
Kaſticaus hominem baptizatum inobedientem
punit, privando eum bonis Eccleſiæ commu-
nibus.

Dicitur, medicinalis, quia eſt inſtituta ad pec-
catoris emendationem; temperalis, quia pecca-
tore emendatéô cenſura debet tolli; baptizatum,
quia pœna tantùm infligitur ſubdito, ſubditur
autem homo Eccleſiæ per baptiſmum; dicitur
tandem, benis Eocleſiæ c'mmunibus, nimirum uſu
Sacramentorum, participatione ſuffragiorum
fidelium, functione officiorum Eccleſiaſtico-

rum, &c.
CcC 2 LQ. 2.

404 Trabt. EllV. Exam. I.
D. 2. Quot ſunt Cenſuræ ſpecies? —

Reſp. Tres propriè ſunt, ſcilicet: Excom- Qamnitone
municatio, Suſpenſio & Interdictum. Qui- aaltrnum
bus addi ſolent quatuor impropriæ ad prio-
res reductæ, nimirum Degradatio, Depoſitio, aetian,
Irregularitas ſaltem ex delicto proveniens, ac anum
Ceſſatio à Divinis. Tres priores reducuntur yfna!

ad Sufpenſionem, quia per illas homo eſt quaſi mtem

ſuſpenſus à receptione & uſu ordinum. Ulti- kglam gel
ma verò ad Interdistum. Inn uc.
D., 3 Quetuplex eſt Cenſura? ciͦ
Reſp. I. Eſt duplex, alia à jure, alia ab he= a4
mine, Prima eſt, quæ per ſtabilem & perma-
nentem legem ipsò factô obligantem eſt lata, l he
& tamdiu durat, quàâm ipſa lex, etiam mor- kfiſie
tu⁶ Legislatore. Et ut incurratur, ſufficit ſo- Eeklin
la declaratio criminis facta ab habente pote- nb

ſtatem. Cenſura ab homine eſt, quæ ab ha- & Wun
bente poteſtatem in ſingulari quodam caſu Mirn
infligirur, & extinguitur cum morte eam fe- in, &l

rentis. e ineurt
Reſp. 2. Cenſura alia eſt lata ſeu latæ ſen- mexcom
tentiæ, alia ferenda ſeu comminatoria; prima riyst
incurritur ipsé factò, non ſecunda. len kre

Q. 4. Cenſura poteſtne inftigi ob peccatum à bec
veniale, aut purè internum? . (e. L
Reſp. Negativè ad utrnumque. Ratio primi 4
eſt: quia cenſura utpote peena gravis non et ,
proportionata culpæ veniali. Ratio ſecundi ( l

i 8
eſt: quia peceata purè interna non cadunt- e⸗
Pafkiw

en elech

—
reun
lo, Deek
dtoſenieng
8slellene
konol 4

hemm.
H
mn mor.
eirh.
te pote.
lbabhe.
am eli
e en .

ne len

uzprini

c0ℳ

De Cenſuris. 405

ſub cognitione hominis, nec ſpectant ad fo-
rum externum, ad quod tamen cenſuræ per-
tinent.

Neque etiam cenfura infligi poteſt, niſi re-
us ſit contumax: quia cenſura tanquam pœ-
na graviſſima non fertur, niſi contra rebelles;
rebellio autem non eſt ſinè contumacia. Pro-
inde etiam debet præmitti trina admonitio,
nimirum in Cenſura ab homine lata.

OQ. 5. Quid eſt Excommunicatio, & quotu-
plex?
Reſp. I. Excommunicatio ùt ſic efſt Cenſu-
ra Eccleſiaſtica privans hominem Commu-
nione Fidelium.

Keſp. 2. Excommunicatio eſt duplex: Ma-
jor & Minor. Prima eſt Cenſura Eccleſiaſti-
ca privans hominem omni communione Fide-
lium, & uſu Sacramentorum. Sccunda eſt,
quæ incurritur ob communicationem factam
cum excommunicato excommunicatione ma-
jori, privâtque uſu Sacramentorum.
Item Excommunicatio alia eſt roſervata, alis
non. De quibus infrà.

Q. 6. Quis eſt effedtus utriusque Excommu-
nicationis, majoris & minoris?
Reſp. 1. Effectus Excommunicationis mi-
noris eſt, quòd ſub mortali privet participa-
tione paſſivà Sacramentorum, & nominatio-
ne ſeu electione paſſivâà ad beneficia vel digni-
Cc 3 ta⸗

406 Tralt. V. Exam. I.

tatem Eecleſiaſticam- Verùm adminiſtratio-
ne activâ ſolùm privat ſub veniali. Si ergo
talis celebret, licèt non fiat irregularis, pec-
cat mortaliter, quia Sacramentum recipit: uti
& ſi ſcienter acceptet talem eleéctionem; po-
teſt tamen Miſſam audire, à peccatis & Ex-
communicatione abſolvere, pacem ſumere, &c.
Idem eſt de ſcienter eligentibus illum, quòd
nimirum & illi mortaliter peecent.
Reſp. 2. Effectus Excommunicationis majo-
ris primus eſt, quòd hominem privet rece-
ptione & ſimul adminiſtratione Sacramento-
rum, ita ut laicus percipiendo aliquod Sa-
cramentum, & Sacerdos recipiendo vel admi-
ſtrando peccent mortaliter juxta S. Th.
2. Privat omnibus Eccleſiæ orationibus,
ita ut excommunicato, quamvis occulto, non
liceat aſſiſtere Miſſæ, nec officio Divino, nec
pro illo poteſt offerri Sacrificium, bene tamen
orari in Memento, & privatim pro illius con-
verſione. Si eſt denunciatus, non poteſt i-
psò præſente Miſſia, nec Officium Divinum ce-
ſebrari, quia tunc vitandus eſt.
3. Privat exereitid Ordinum ſub pœna ir-
regularitatis.
4. Facultate præſentandi ad beneficia, ur-
nec præſentari, nec præſentare poſſit: & fa-
Ga in eo ſtatu præſentatio & collatio eſt nul-
la.
5. Sepulturâ in loco ſacro.
6. Converſatione eivili, puta, ſi ſint nomè-
na-

——
n exccocmn

Puirat col
iis,
Ennicatum
s aciper
un non 1
ls, ecu
ienim
Anor pra⸗
Authe

Wond
e conlcli
n 1n. d
mhes,
ids
KuN

94 Pote
ep. No

Karisdie
Oem, ne⸗
un habet
Konis u
Nommun
Mommun
, tem⸗
Uieatio
ni pol

1.

—
I AnN

l .
nhleii
nnht
dſoner
eeni
en ſen, 4
ln
.
1tonign
Ptirer e⸗
canen
gro
Vel an
Th,
ioniblt,
Ro non
ino, Ne
enetare
llis e
lporet
floum

Paßt,

De Cenſuris. 407

natim exccommunicati, & publicè denun-
ciati.
7. Privat communicatione forenſi v. g. of-
ficiõ Judicis, advocati, &c. ita ut contra ex-
communicatum etiam toleratum ſemper pos-
ſit reus excipere. Quod ſi non faciat, & Ju-
dex eum non repellat, acta ejus valent, ſi ſit
toleratus, ſecus tamen eſt de Judice non to-
lerato, is enim Jurisdictione privatus eſt. Sed
attendatur praxis.

Q. 7. Anathema differtne ab Excommuni-
catione ?
Reſp. Non differt naturâ, ſed formâ: quæ
in hoc conſiſtit, ut proferatur ab Epiſcopo
coram 12. Sacerdotibus Epiſcopum circum-
ſtantibus, & manibus Iucernas ardentes te-
nentibus, quas, dum anathema concluditur,
in terram projiciunt, ac pedibus conculcant,

D. S. Poteſine quis excommanicare ſeipſum,
vel ſuperiorem aut æqualem?
Keſp. Non poteſt. Ratio, quia nemo ha-
bet jurisdictionem in ſe ipſum, nec in ſupe-
riorem, nec in æqualem, quia par in parem
non habet imperium. Defectu ejusdem juris-
dictionis non poteſt excommunicatus alium-
excommunicare. Poteſt tamen quis pluribus
excommunicationibus innodari, & abſolvi ab
una, remanente aliäã. Ratio: quia excom-
municatio eſt quædam pœna; pœnæ autem-
iterari poſſunt, cùm exigit juſta cauſa: po-
Cc 4 teſt

408 Trabt. I. Exam. I.

téſtque quis abſolvi ab unz pœna, remanente
ali, cùm neceſſariam connexionem non ha-
beant.
Q. 9. Quxnzm excuſant ab excommunica-
tione, ſic ut is, ſuper nuem cenſura eſt luta,
quovis abſolvi poſſit?

Keſp. Undecim præcipuè numerantur cau-
ſæ.
Prima eſt bona fides, quâ quis omnino &
rationabiliter credit ſe non niſi veniale com-
miſiſſe.
2. Depoſitio contumaciæ, & emendatio
ante excommunicationem facta cum propoſi-
to ſatisfaciendi, ſi quod damnum illatum ſit:
nam excommunicatio eſt pœna medicinalis:
ergo ſi peccator ſit correctus, Eccleſia eſt con-
tenta.
3. Ignorantia invincibilis, ſive juris, ſive
facti, quia, ut incurratur excommunicatio,
requiritur eontumacia, ideſt, inobedientia
contra legem, quæ contumacia non datur-,
ubi eſt ignorantia invincibilis. Ita docet S.
Th. & alii communiter.
4. Ztas, v. g. in pueris, ſi ſit talis, in-
qua eos ignorantia excuſare poteſt.
5§. Impotentia, quæ impedit impletionem-
præcepti Eccleſiæ, quia tunc non adeſt con-
tumacia.
6. Occulta compenſatio; hinc, qui tan-
tum duntaxat de alieno abſtulit, quantum al-
ter

—.
hinnſ
eieliuere,
lieri, ſe⸗
tentio in
alpebiles

ſon poß
contet
Kperio
lalt in gr
gi ſor
nKe) n
quiahe
Iin igſun
lum boni ee
) Merus iu
1dons co
DDle Gamn
ehe, co
1os cum te
II. Violen
co
6 excon
Ut, non
(cüm v
um, &
P homin
Ate cum
10. Q

4
e Nen

91

onen .

nen
4 e,
nerentnr 4
uis omnin
Fenilee

enence
n propol
runſt
. .
Ncinali,
del (O.

tis, in
hunientd,
becleut⸗
Carne
Coce

tlls,1

De Cenſuris. 409

ter de ſuo injuſtè detinebat, ſi Eccleſia præ-
cipiat reſtituere, excuſatur, quia non eſt de-
tentor alieni, ſed ſui, quod recuperavit.
7. Intentio imperantis, certas perſonas-
etiam culpabiles cenſurà comprehendi nolen-
tis.
8. Si non poſſit quis parere absque fractia-
ne ſigilli confefſionis.
9. Si Superior præcipiat aliquid revelare,
quod cedit in grave damnum ipſiusmet reve-
lantis (quia jure naturæ nemo tenetur dice-
re contra ſe) vel parentum aut conſangui-
neorum, quia horum infamia & damnum red-
undat in ipſum teſtem: niſi fimul cedat in-
damnum boni communis.
IO. Metus ratlonabilis ſeu gravis ineurren-
di in bonis corporis, famæ, honoris, &c.
notabile damnum per obſervantiam mandati
Eccleſiæ, cujus benignitas non vult ſuos ſub-
ditos cum tanto rigore gubernare.
II. Violentia ſimpliciter talis, ſeu coa-
ctio ad committendum vel omittendum
opus excommunicationi ſubjectum, quæ
excuſat, non quidem à lege naturali vel divi-
na, (cùm voluntas cogi non poſſit ad pec-
candum, & oporteat malle millies mori) ſed
à lege hominis vel Eccleſiæ non intendentis-
obligare cum tanto rigore.
. 70. Quomodo & quando licet communi-
rare cum excommunicatis?
Ante B., nota, quòd excommunicati alii
Cc S ſint

41⁰ Tradk. IV. Exam. I.

ſint tolerati, alii non tolerati ab Eccleſia, ſic:
ut priores non neceſſariò ſint vitandi, bene-
tamen poſteriores, niſi in caſibus exceptis,
Hôêc notatô
KReſp. 1. Sunt certi caſus, in quibus licet
communicare ſen agere cum excommunicato
etiam non tolerato, indicati héêc verſu, quem
ponit S. Th.

Utile, Lex, bumile, res ignorata, neceſſe.

Per utile intelliguntur ea, quæ pertinent ad
ſalutem. quia de talibus homo poteſt licitè
cum excommunicato loqui. Per, Lex, intelli-
gitur, quòd uxor, filius (non emancipatus)
& ſervus poſſint communicare cum excommu-
nicato. Per humile, quòd Superiores poſſint
communicare cum inferioribus, vel è conver-
ſo, ſaltem in iis, in quibus ſunt illis obliga-
ti. Res igsorata denotat, quòd quando igno-
ratur excommunisatio, licita ſit communica-
tio. Per neceſſe intelligitur, quòd, ſi quis vi-
deat excommunicatum in neceſſitate, poſſit,
imò ex præcepto charitatis teneatur ei pro-
videre.
Rep. z. Caſus, in quibus non licet com-
municare cum excommunicato exeommunica-
tione majori, indicantur hôc verſu:
Os, orare, vale, communio, menſa ne-
gatur.
per ly es intelliguntur oſcula, colloquia-,

amicitia, munera, litteræ, &c,. Per Iy erare
Com-

—
mio kech.
Slum. D
ſones ſerip
1 inerdi
lretlatio⸗
ußs cun,
onedat

1, add
ommmuni
t, ile
1Abrire
n bot
lrid wland
Conei.
UImürum:
edin
ChNNudie
Nn,
Unicatus er
excommn
(ſeut
lum zur
mmoniez
lit, ſeut
, eſt
latione.
tng li
Anore e
ltatio ne
18, Th.

G),
—
ea
rltnel ,,
ſbl e

rgibne
eNomnu

de feit e

NA,,
E pertien
potek ,
hlen n
ancſpin
excomn
es polue
Leonyt
lis odl
undo i
commun
lguun
te; po.
ur l,

D
onmunn
1

De Cenſuris. 411

Communio Eccleſiæ, Sacramenta ac oratio-
nes Fidelium. Per ly vale prohibentur mutuæ
falutationes ſeriptõé, ſignò, & verbéô. Per ly
communio interdicitur habitatio in eadem do-
mo, converſatio, mutuum, &c. Per ly men-
ſs, ne quis cum excommunicato in eadem
menſa comedat vel hibat, vel in eodem ledo
dormiat.
Nota 1. quòd liceat audire Miſſam Sacer-
dotis excommunicati, dummodò non ſit de-
nunciatus; ipſe tamen Sacerdos peccat mor-
taliter, & fit irregularis.
Nota 2. Excommunicati tolerati non ſunt-
neceſſariò vitandi, bene tamen non tolerati,
qui poſt Concil. Conſtantienſe non ſunt niſi
duo, nimirum notorius Clerici percuſſor, &
ille, qui ſpecialiter nominatim & expreſsè fuit
excommunicatus, ſeu talis denunciatus.
Nota 3. Qui participat ei, qui eſt excom-
municatus cum omnibus ei participantibus-,
eſt excommunicatus majori excommunicatio-
ne: ſicut & ille, qui præbendo conſilium.,
auxilium aut favorem participat illi, qui eſt
excommunieatus ſimpliciter; aſt ſi parti ciper-
in aliis, ſicut in verbo, vel in oſculo, vel in
menſa, eſt cxcommunicatus minori excom-
municatione. Ita S. Th.
Nota 4. Licet comunicare cum excomunica-
to minore excommunicatione, & ſic excom-
municatiô non tranſit in tertiam perſonam..
Idem S. Th.

Ne⸗-

412 Tract XIV. Exam. I.

— —
Nota 5§. Probabilius videtur, quòd, qui
cum excommunicato participat verbòô vel oſcu-
16, vel in menſa, non ſemper peccet morta-
liter, ſed ſolùm quando in crimine illi par-
ticipat, vel in Divinis, vel in contemptum-
Eccleſi?. Ratio: quia hoc videtur nimis-
grave & durum.

Tandem nota, quòd licèt pœnitens pecca-
tum veniale per fe poſſit omittere in confelſ-
ſione, non tamen, ſi hæc cenſura ſit annexa,
ne in ea recipiat Sacramentum. Et ideo Con-
feſſor ſemper præmittit abſolutionem à cen-
ſuris, antequam abſolvat à peccatis.

Q., 77. Quid ergo faciet Sacerdos actu con-
ſecrans, ſi videat intrare aliquem excommuni-
catum?

Reß. Cum communi: ſi intret non ex pro-
feſſo, ut Sacrum audiat, ſed ut ſolùm obiter
pertranſeat, aut in templo obambulet, po-
teſt Sacerdos ſacrum proſequi, quia hoc non
eſt verè intereſſe Divinis; ſi verôò vult audire
Miſſam adinſtar aliorum, debet Sacerdos cu-
rare, ut exeat (modèò ſinè ſcandalo fieri poſ-
ſit) vel ceſſare à Sacro; ſi verò probabiliter
ſubſit ſcandalum, & Canon inceptus non ſix
recedat ab Altari; ſi Canon jam ſit cœptus“,
proſequatur Miſſam usque ad Communionem
incluſivè, quâ ſumptâ recedat, & Miſſam fi-
niat in ſacriſtia.
Q. 72.

1,

n 41
ilrs ab
heror,
dAb
in von!
Kernata,
Eelns,
Alolyi
rNa, h
orvn b
ſ reri⸗
blola
arlrca
n non
ndem
3non fun
imnd
nmod 4
lel & ſo⸗
de, gus ,
chn,
ninit Ne
15. Pore

lenn
n ejlan

. Cum
le i⸗

.

—
kin
ſerhon
Tejaett
I ntene
lene
pelt)
ſtele n
/
Nlura ſtere
Ur dot
1onen 7
ti⸗
,A
mnl

loner,
ſoo
Gbulet,
n hoe⸗
fllre
Sacetost
llolen
Unlgte
unal
ſtynt

NI.

»

De Cenſuris. 413
. 72. Duis poteſt abſolvene ab Excommu-

nicatione ?
Reſp. 7. A minori quilibet Confeſſarius, à
majori lata ab homine is, qui eam tulit, aut
ejus Superior, ſucceſſor aut delegatus.
Reſp. 2. Ab Excommunicatione Juris aut⸗
Canonis non reſervata quilibet Confeſſarius;
ſi ſit reſervata, is, qui eam ſibi reſervavit,
vel delegatus. Non autem debet excommu-
nicatus abſolvi à culpa, niſi priùs abſolutus-
ſit à pœna. Ratio: quia non eſt capax Sa-
cramentorum Eccleſiæ, cùnm excommunicatus
ab ea ſit præciſus.
Porrò abſolutio à cenſuris poteſt ex ratio-
nabili cauſa dari abſenti, ignoranti, imòô exi-
ſtenti in mortali: quia non eſt ſacramentalis.
Ob eandem rationem verba abſolutionis cen-
ſuræ non ſunt determinata, ſed ſufficiunt ver-
ba, imòô ſigna abſolutionem ſignificantia.:
dummodò adſit intentio abſolvendi. Poteſt
tamen & ſolet abſolutio dari his verbis: Au-
Soritate, qua fungor, ego ie slſolvo à vinculo excom-
municationis, quam incurriſiiP Propter N. & reſtitus te
Sacramentis Eeccleſie & Communioni Fidelium,

Q. 73. Poteſine Superior majori excommuni-
catione livatus abſolvi à ſuos ſubdito, & quidem
etiam excommunicato, v. g. in caſu mutuæ
bercuſſionis 3
Reſp. Cum noſtro Donato tom. 3 kract. 5F.
4. 17. ſic diſcurrente: Dico, quòd ſic, quia

Con-

414 Tract. V. Exam. I.

Confedarius hujuſmodi ſumit authoritarem-
non ab eligente, ſed à Canone committente,
quandoquidem bPriores in ſuis Conventibuæ,
& in corum abſentia Suppriores & corum Vi-
carii omnes Fratres noſtri Ordinis ad eorum-
Conventus declinantes ab omnibus peccatis
& cenſuris, tam à jure quàm ab homine ge-
neraliter prolatis, & Sedi Apoſtolicæ ſpe-
cialiter non reſervatis, poſſunt abſolvere, ac
etiam eis Sacramentum Euchariſtiæ & Unctio-
nis miniſtrare, ùt conſtat ex Mari Magno Clem.
TV. nobis indulto, & habetur expreſsè in pro-
logo noſtrarum Conſtitutionum; ſed totum-
id, quod hi Priores poſſunt in ſuos ſubditos,
valent & hi in illos, ſi in ipſorum Confeſſo-
res eligantur: ergo fi Superior aliquis perculſ-
ſerit ſuumm ſubditum, poteſt ipſe percutiens-
abſolvi ab alio ſubdito ſuo ab ipſo in Con-
feſſorem electo. Roderiq. tom. I. q. 20. 4⸗ 12.
in fin. verb. adverte.
Amplia, quòd ob cauſam neceſſitatis extre-
mæ, ſi ſubditus & Prælatus ad invicem ſe per-
cuſſſſent, & in Conventu non ſit aliquis, qui
eos poſſit abſolvere, poſſint ad invicem ſe ab-
ſolvere, prout docent plures DD. quos alle-
gant & ſequuntur Roderiq. loc. cit. & Paſſa-
rell. quia, licèt excommunicatus per cap. cu-
divimus 24. q. I. non poſſit alium excommu-
nicatum à majori excommunicatione abſolve-

re, in caſu tamen neceſſitatis poteſt, nam ne⸗
ceſ-

—
S lpeli I
a20, le
ium
Chutonen
ab Aperi
nere
1 guͤh
ne ſbdit
eltum.

len cau
hlirles!
per eren
luiun et
1Aon non
uen tdſol
A
I Conie
dercud
“ C
dalm,

eelebrane

Uligen 1.
Mis pine⸗
it kad
tum, aut
non liee
en acet
üüntun
Am ef
i lit⸗

he
De Cenſurir. 415

IEE ceſſitas legem non habet, ut dicitur in cap.
Naiiz diſcipulos 26. de conſecrat. diſt. 5. Hæc Dona-
n tus. Qui tamen in eodem tom. tract. 12. q.
84. reſolutionem dat de hoc caſu mutuæ per-
cuſſionis Superioris & ſubditi, & vult ſolum-
renere, ſi percuſſio ſit occulta ſeu non no-
toria, & quòd Prælatus tunc priùs debeat,
abſolvere ſubditum, & ſubditus abſolutus po-

nin ſtea Prælatum.-
unleiniiet

re , Si autem caſus ſit notorius S& clarus, Præ-
ierannt latus ex privilegio eligendi ſibi Confoſſarium-
unn (quô per Percuſſionem non privatur) eligat
miͦ luhe Confeſſarium etiam extraneum ſæcularem-
enn (dum alium non habet) qui electus habet,
facultatem abſolvendi, non à Prælato eligen-
„te, ſed à Papa committente; fi verò nullius-
ul alterius Confeſſarii eopia eſſer „nec etiam ſub-
ti ditus percuſſus eſſet Confeſſarius, Prælatus
i gerat ſe, ac ſi eſſet ſolus, & ad vitandum-
Aubnctz: ſcandalum, infamiam, &c. poteſt celebrare,
nec celebrando fit irregularis.

Colliges 1. Quòd, ſi pœnitens excommuni-
cationis vinculéò irretitus ignorans invincibi-
liter aut factum, videlieet ſe eſſe excommu-
nicatum, aut jus ipſum, nempe excommuni-
cato non licere ad Sacramentum accederen,
& tamen accedit, & à peccatis abſolutus fuit 2
non ſolùm tunc verum receperit Sacramentum,
ſed cetiam effectum, ſcilicet gratiam. Ratio
eſt, quia aliàs nemo eſſet tutus an verè ſit
ab⸗

onn t
nön

nuiu;

416 Tradl. XIV. Exam. I.

abſolutus, cùm nemo ſciat certò ſe non eſſe⸗
a2liquâ excommunicatione irretitum.

Coll. 2. Quòd ſi quis ſciens ſe excommu-
nicatum, quando ad confeſlionem accedit,
obliviſcitur omnino hujusce excommunicatio-
nis, & ideo à peccatis abſolvitur, antequam
ab illa verè eſt abſolutus, non tenetur con-
feſſionem reiterare, ſed ſatis eſt, quòd recor-
datus poſtea excommunicationis, ab ea ab-
ſolvatur, præcipuè ab eodem Confeſfſario.
Ratio: quia excommunicatus, qui ob juſtam
ignorantiam Divina celebrat, excuſatur in⸗
cap. Apoſtolica de Cler. excomm. miniſtr.

Coll. 3. Quèd, qui confitetur alicui Con-
feſſario habenti authoritatem ratione Bullæ,
Jubilæi, aut,alterius facultatis, & per obli-
vionem ſeu inadvertentiam, aut inſcitiam-,
quâ neſciebat aliquid eſſe peccatum reſerva-
tum, non eſt illud confeſſus, & à Confeſſore
abſolutus fuit ab omnibus ſacramentaliter,
hæc abſolutio adeo ſit valida & perfecta, ur-
etiam ad illud peccatum reſervatum, oblitum
ſeu ignoratum ſe extenderit, adeo, ut cùnm-
poſtea occurrerit memoriæ, vel cognoverit-
fuiſſe cenſurà innodatum, tencatur quidem-
illud confiteri non tanquam reſervatum, &
cenſurâ illaqueatum, ſed velut ſimplex morta-
le peccatum, à quo poteſt per quemcunque-
approbatum Confeſſorem abſolvi, ut declarat
pPaludan, in 4. diſt. 18. . 5, Et Gabriel. diſt-
17

—
.D ,Summnil

Coſtruti
taren elt
u cenſun
1 gocd ge
aſerali C.
at ablolut
,2 cu
tu Mie
itett: 4,
an Conkeſlo
Ronmmibus
uingot ſo⸗
ſKerpeefne
Nuncon el 1
l, ellan
es wen
nOd Er
Att cOneßis
kſumentes
per ſtatuti
Nint ir0 f
eont ablol
1 in Clem.
min, 1,
hkenlares
mnicani,
ne Do
, non
Regul⸗
Mlta l

De Cenſaris. 41 12

17. q. 1. Summiſtæ omnes. Et ratio eſt: quia
intentio præfati Confeſſoris habentis præfatam

“M authoritatem eſt uti eâ in ordine ad omnia-

ler

Senian
Kena

.

n, En

reſervata & cenſuras, quibus pœnitens eſt irre.-

titus, id quod deelarant tum verba, quæ uſu
jam univerſali Confeſſorum omnium præmitti
ſolent ante abſolutionem à peecatis, ſcilicet: Ego
abſol vo te 4 vinculo excommunicationis, in quanlum-
poſſum, & tu indiges. Tum etiam, quia etiamſi
ſolùm diceret: Abſolvo te, recta intentio virtua-
lis ſaltem Confeſſorum eſt, per hæc verba abſol-
vere ab omnibus neceſſariis, in quantum poſ-
ſunt, ùt inquit oannes Gerſon in 2. p. ſub cap.
Conſeſ. & expreſſiùs ſub cap. excommunicationum.
Notandum eſt tandem diligenter, quòd omnes
Religioſi, etiam ab Epiſcopo approbati, præ-
ſumentes abſolvere excommunicatos à Canone,
alié modòé & ratione, quàm in caſibus tantàùm-
² jure conceſſis, vel ex licentia Papæ, aut etiam
præſumentes abſolvere excommunicatos à ſenten-
tiis per ſtatuta Provinceialia vel Synodalia, in-
currant ipsé factô exeommunieationem, à qua-
nequeunt abſolvi, niſi per S. Pontiſicem: ùt di-
citur in Clem. de privilegiis, cap. Religioß. S.
Antonin. 3. p. tit. 24. c. 5S4. Quôd ſi Presby-
teri ſæculares abſolvant ab iſtis, non erunt ex-
communicati, niſi abſolvant à reſervatis in Bul-
la Cænz Domini: Quia dicta Clementina cap.
Religioſi, non comprehendit niſi Regulares: Qui
tamen Regulares, ſi abſolvant ab excommuni-
catione lata ab homine, non incidunt in excom-

D d Wmu⸗

418 Tract. XIIV. Exam. I.

municationem, ſed peccant mortaliter, & ab-
ſolutio eſt nulla.

Q. 74. Quid eſt Saſpenſio?
Reſp. Suſpenſio, propriè tantùm Clericos affi-
ziens, definitur, quòd ſit Cenſura Eccleſiaſtica-
privans Clericos exercitis ſui Offci, vel Bentficii.

Q. 75. Quotuplex eſt Suſpenſto?
Reſp. Duplex: ſeilicet ab offieio & à benefi⸗
cio. Prima prohibet Ordinum executionem-,
ſeeunda pereeptionem fructuum beneficii; & hæe
vel eſt totalis vel partialis. Rurſus alia eſt à Ju-
re, alia ab homine; alia reſervata, alia non.

LQ. 76. Quid eſt eſſe ſuſpenſum ab officiis
Divinis
Reſp. Eſſe idem, ac eſſe privatum facultate⸗
v. g. celebrandi Miſſam, aut Miſſæ, aliisque di-
vinis officiis aſſiſtendi, aut in choro cantandi,
nimirum ex offieio ac more Clericorum: unde-
id agere more Laicorum licet.
Suſpenſio gravis ſupponit gravem culpam. De
abſolutione à ſuſpenſione loquendum eſt, ſicut
de abſolutione ab excommunicatione.
porrò ſuſpenſus fungens Ordinibus ſibi prohi-
bitis, ſeu exercens aliquem actum proprium ſui
Ordinis ſive ſacri, ſive non ſaeri, peeeat mor-
taliter, & pro pœna incurrit irregularitatem Pa-
pæ reſervatam: in qua tamen, ſi ſit occulta, po-

teſt diſpenſare Epiſeopus virtute Cone. Terlcl-
. Seſſ.

De

er lpenlan
,aer Ho
l, gor
Dehm.

Vunan,/
Dnt ſeque
gelmn tempe
Abyitins e
niss vel in
Alrras, ve
Adol Mr
n ſicrun
poprio in:
tone Orch
deane N
1 irrephha
Dnlaeo, exc
0, denune
le, com
ene duos
n aliguem
Oritione
Uneitio
1 Per anm
ione, te
ordinav
inſolam
ipile

1.

—

lin
—

Ne

n

ſe,
mni

10inn er
fuimn heti

1 Mrirdh
En ,i

anhi, ,1,1
r A G
ſnd

Pmmaſdre
M Ule
Wndance
neeitnmn
nlen

mCuit
1n un
non tei,
mtinge
nen I,
N

De Cenſuris. 419

Seſſ. 24. c. 26. ubi ſuper omnes oceultas irre-
gularitates diſpenſandi faculeas eſt ei data, ex-
ceptâ eâ, quæ provenit ex homieidio volunta-

rio, & illis, quæ jam ſunt deductæ ad forum
contentioſum.

AQ. 17. Luecnam ſunt tommuniorer ſuſpen-

liones à jure?

Reſp. Sunt ſequentes. I. Suſpenſus eſt, or-
dinatus extra tempora;, quæ Eecleſia præſcripſit,
vel ſinè legitima ætate, aut ſine titulo, vel ſine
dimiſſoriis, vel interſtitiis absque diſpenſatio-
ne non ſervatis, vel per ſaltum, vel in cenſu-
ra, vel poſt Matrimonium ratum. Item- qui
Ordinem ſacrum ſuſcepit ab Epiſcopo alieno,
vel à proprio in aliena Diœceſi. Hi omnes ab
exeeuttone Ordinum ſunt ſuſpenſi, niſi id feciſ-
ſent absque dolo, & ſi Ordine ſuſceptô utantur,
fiunt irregulares. 2. Ordinatus ſeienter à² Si-
moniaco, excommunieato, ſuſpenſo, aut inter-
dicto, denunciatis. 3. Ordinatus in irregula-
ritate, eum quo ſolus Papa diſpenſat. 4. Su-
ſeipiens duos Ordines ſacros eôdem die. 5. Or-

dinans aliquem invitum eſt ſuſpenſus per annum

à celebratione Miſſlæ. 6. Ordinans aliquem ſi-
nè beneficio aut Patrimonio ſufſiciente, vel ti-
tulo, per annum eſt ſuſpenſus 4 talium Ordinum
collatione, tenetúrque talem alere, ſi ſcienter-
eum ordinavit. 7. Ordinans non ſubditum-
(etiam ſolùm ad primam Tonſuram) ſinè licentia-
proprii Epiſcopi per annum eſt ſuſpenſus à Pon-
D d 2 tifi⸗

420 Tract. XIV. Exam. I.

tiſcalibus; ordinatus verô eſt ſuſpenſus ab Or-
dine, quamdiu Prælato placuerit. 8. Excom-
municans, ſuſpendens vel interdicens ſinè ſcri-
ptura & cauſæ expreſſione, per menſem eſt ſu-
ſpenſus ab ingreſſu Eccleſivx. Excipitur Præla-
tus Regularis quoad ſuos. 9. Sacerdos ſinè li-
centia jungens ſeu benedicens ſponſos alterius-
Parochiæ. I0. Religioſi admittentes fœminas-
ad ſua Monaſteria ſunt ſuſpenſi à Divinis, & in-
habiles ad officia. II. Religioſi Apoſtatæ re-
cipientes Ordines in apoſtaſia. 12. Religioſi
admittentes ad Profeſſionem ante eompletum an-
num probationis. 13. Religioſi non utentes-“
habitu & veſtitu modé ſibi præſeripté. 14. Qui
in Concione populari, vel cœtu virorum ac mu-
lierum diſputant in alterutram partem de Con-
ceptione B. V. ſuam ſententiam argumentis fir-
mando, oppoſitam refellendo. 15. Llerici in
ſacris conſtituti notorii fornicarii ſunt ſuſpenſi,
donec pœniteant. Qui ſi ante actam pœniten-
tiam in officio ſuo miniſtrent, fiunt irregulares,
per ſolum Papam diſpenſandi.
MHæ ſunt eommuniores ſuſpenſiones; plures
partim uſitatæ, partim jam abrogatæ videantur-
in aliis Authoribus, præſertim in Binsteldio.

Q. 715. Quid & quotuplex eſt Depoßtio?
Reſp. Depoſitio eſt privatio Ordinum clericalium.
Et eſt duplex: Una verbalis, altera realis. Pri-
ma elt, qua per Epiſcopi, vel ejus Vacarii, ſpe-
ciale ad id mandatum habentis, ſententiam Cle-
rico

—
U jetpetun
in ad
le perp
helſtur
Itnen ad
alt de
Nrixat 1
Cericatu:
Poterum
1Iulezt⸗

weſfotu un
1et aien
1 igreſun
Aun don
founid dun
Im, Mterdn
nitun,

A do.
epe E
tis locis
Alibetur e

Qrr.

i. dun
Kaerame
nodum
1 Culpal

De Cenſuris. 4²1

rico in perpetuum prohibetur Ordinum ſuorum
executio, & ad altiores promotio, quod idem
eſt, ac eſſe perpetuòô ſuſpenſum, niſi ab Epiſco-
po diſpenſetur poſt actam pœnitentiam: ante
quam tamen adhuc gaudet privilegiis Clericali-
bus. Realis depoſitio eſt idem quod degrada-
tio, ac privat non ſolùm exeeutione Ordinum,
ſed & Clericatu ac Privilegiis ejus, ut degrada-
tus impoſterum habeatur velut Laicus; etſi cha-
racter maneat.

LQ. 79. Quid eſt Interdictum?

* Reſp. Eſt Cenſura Eecleſiaſtics rohibens 4aliquoram
Dacramentorum miniſtrationem & receptionem, ac Di-
inne vina efſcia etiam audiendæ: & ſepulturam Eccleſiaſti-
cam, ac ingreſſum Eteleſi?. Ubi nota, quòd In-
terdictum non ſemper privet omnibus illis, quæ
definitio data exprimit, ſed aliquando unéò ſo-
lum, interdum pluribus, prout in jure expri-
n e mitur.

Q. 20. Quotuplex eſe Iuterdictum?

lin Ne

n tmm

.

8
.
iete Reſp. Eſt duplex: Locale, quod prohibet in-
uint certis locis Divinis aſſiſtere; & perſonale, quò id

tem d prohibetur certis perſonis.
eg OQ. 21. Qii ſunt effeltus Interdicti?

uiliun Reſp. Sunt I. privare activè & paſſivè aliqui-
in bus Sacramentis, v. g. Euchariſtiâ, niſi detur-
Mes per mocum viatici; Sacramenté pœnitentiæ, ſed
,6 folos culpabiles perſonaliter interdictos, niſi
D d 3 ſatis⸗

422 Tract. XIV. BExam. I.

fatisfaciant, vel cautionem præſtent; aut Extre-
m IInctione, quæ non poteſt conferri in loco
interdicto, aut ſpecialiter interdictis.
2. Privat active & paſſivè Officiis Divinis,
V. g. celebratione Miſſæ, audientiâ ejus, facul-
tate cantandi, aut aſſiſtendi divino Officio, Ho-
ris, Matutinis, Veſperis, Proceſſionihus, aquâ
benedicà, &é, vel etiam ſolùm privat ingreſſu
Ecesleſiæ, id eſt, functione Ordinis ſaeri in Ec-
cleſia, non tamen privat facultate ingrediendi
Eccleſiam, & recipiendi Sacramenta tune, quan-
do officium divinum non celebratur.
3. Privat fepulturà Eccleſiaſticà, attamen il-
li, qui interdicti non ſunt, poſſunt ſepeliri in-
loco, qui non ſubjaeet interdicto.
Nota, quòd in Interdicto locali generali illi,
qui ſunt innocentes, id eſt, qui auxiliò, oon-

ſili, favore, &c. Interdicto cauſam non dede-

runt, poſſint divina audire extra loeum inter-
dictum.
Ex quo ſequitur, quòd qui ſubjacet Interdi-
cto perfonali quamvis generali, cui cauſam de-
dit, non poſſit etiam extra loeum interdicum-
licitè Divinis intereſſe. .
Quòd ſi Clericus perſonaliter interdictus in ſa-
cris conſtitutus, aut in logo interdicto exerceat
actum Ordinis, incurrit irregularitatem, in qua
ſolus Papa diſpenſat. Patet cap. is, qui de ſentent.

Excoms. i53 6.
Q. 22.

.

—

11 Ouit
Ue, gul
bhonine;
erwinum,
e Con
ieelt ab
Knon!1
h ulis Ce
Ais,
Nnnmn IMer
llnt in
tt Dine
ltee: (d
Andleentes
ndun de ſ
unt; Und
4. Vn
a, Mimürd
onieicium
1 humani
eſia con
iter pro
IInd Reli

644

. I
nelle,
eelt

, god

na.
Gi, Mun
ln ylii
Upnli⸗

luuli,

De Cenſuris. 423

D. 22. Quis poteſt abſolvere ab Interdicto?

Reſp. Ille, qui illud tulit, aut ejus Superior,
ſi ſit ab homine; ſi ſit à Canone ſeu jure ad cer-
tum terminum, eò elapsô finitur; ſi eſt poſitum
abſoluté & Conditori Iuris non reſervatum, re-
laxari poteſt ab Epiſcopo; ſi ſit interdictum per-
ſonale, & non reſervatum, abſolvit ab eo, ſi-
cut & ab aliis Cenſuris non reſervatis, legitimus
Confeſſarius.
Cæterùm Interdicta à Jure ſunt veria, quæ vi-
deri poſſunt in Summiſts vel Canoniſtis. Plu-
ra adducit Binsfeldius, ex quibus frequcntiora
ſunt hæc: Quòd interdicti ſint Cleriei ac Reli-
gioſi inducentes aliquem ad vovendum vel pro-
mittendum de ſepultura, ſi in Eecleſia eum ſe-
peliant; ſi non reſtituant omnia intra deeem.

Anm A dies. Item locus ſpeeialiter à jure eſt interdi-

n ban

Uier

1*

ctus, nimirum Eeecleſia aliqua, ſi ſit polluta per
homieidium, vel injuſtam ſanguinis effuſionem,
aut humani ſeminis ſtudiosè proeuratam. Item
Eceleſia conſecrata per Simoniam, vel princi-
paliter pro quæſtu, vel ſinè lieentia Diœceſani,
vel ſinè Reliquiis, &c.

23. Quid cenſes de Ceſſatione à Di-
vinis
Reſp. Illam reduci ad Interdictum, eique fi-
milem eſſe, quæ tamen non eſt proprie Cenſu⸗
ra, ſed eſt ipſa deſiſtentia à Divinis, ſeu ipſum

factum, quò propter aliquam gravem injuriam-
D d 4 Ec-

424 Tract. XIV. Exram. I.

Eceleſiæ illatam Divina ſuſpenduntur, ſive ab eis
ceſſatur, ut injuriantes reſipiſcant. Differt ab
Interdicto per hor, quòd Ceſſatio non afficiat
perſonas, ſed ſolſuùm locum, adeôque extra lo-
cum (in quo eſt cefſlatum à Divinis) quilibet-,
licitè poteſt audire Divina: & licèt Clericus in
tali loco celebrando peccet mortaliter, non ta-
men ſit irregularis.

Q. 2 42 Qüuid eſt Irregularitas?
Reſp. Eſt 4 edimentum Canonicum, directè im-
pediens à ſuſceptione Ordinum, & uſu ſuſceptorum, àt
Ordines ſunt.

Q. 25. Quotuplex eſt Irregularitas?

Reſp. Eſt duplex: una ex delicto, altera ex de-
fectu. Irregularitas ex defectu iterum quadrifa-
riam dividitur: I. In eam, quæz eſt ex defectu

corporis. 2. In eam, quæ eſt ex defectu ani-

mæ. 3. In eam, quæz eſt ex defectu lenitatis“.
4. In eam, quæ eſt ex defectu Sacramenti, ni-
mirum matrimonii ſeu ſignificationis.
Iregularitates ex delicto ſunt: I. quæ con-
trahitur ab infamia aliquibus criminibus pu-
blicis impoſita, v. g. Apoſtaſia, Simonia-,
Sodomia, perjurio in judicio, hæreſi, &c. Item
irregulares ſunt, qui officium infame exercue-

runt, ùt hiſtriones, ſatellites, carnifſices, &c.

2. Ex iteratione Baptiſmi. 3. Ex violatione
cenſuræ, v. g. excommunicationis aut ſuſ-
penſionis, ut ſi in ea actum aliquem Ordinis
ſo⸗

exer

—

un el en
dron
M pecc⸗
Lenunciad
u buche.
en ſi M
on tatm
uet exer
lbebet.
vrunr ilas
l ordin⸗
1 murd
n Cdn
itais.
Iweghhan
Müncanion
leßit rep
ponſe ſen
Gitum
Uiſt dua
Unde bi
In reite
intur,
i. Vel
Plaray⸗
tuo⸗
6 plure
(uin ſi

Si
h leng

lliner
canb
Nond

De Cenſuris. 425

ſolemniter exerceat. Unde quia Irregulari-
tas non eſt Cenſura, irregularis eò ipsé, quod
eſt talis, non privatur Jurisdictione ad abſol-
vendum à peccatis, ſicut excommunicatus, ni-
ſi ſit denunciatus: peccat tamen mortaliter-
abſolvendo: ipſe etiam poteſt abſolvi à pec-
catis, ac Euchariſtiam ſuſcipere ad inſtar Lai-
ci. Item ſi Miſſam celebret, peccat morta-
liter, non tamen incurrit novam irregulari-
tatem. 4. Ob peccatum, quéô Clericus ſeriò
& ſcienter exercet actum Ordinis ſacri, quem
non habet. y. Aliqui inter irregularirates-
numerant illas ſuſpenſiones, quæ ſuprà q. 17.
de male ordinatis relatæ ſunt. 6. Ex homi-
cidio & mutilatione, quæ ſexta Irregularitas
eſt non ſolùm ex delido, ſed etiam ex defedu
lenitatis.
Irregularitas ex defectu Sacramenti ſeu ſi-
gnificationis contrahitur ex bigamia, in qua
deficit repræſentatio ſeu ſignificatio unitatis
ſponſæ ſen Chriſti cum unica ſponſa virgine
nimirum Eccleſia, bigamus verò corpus ſuum
diviſit duabus.
Unde bigamia, quæ aliàs nihil aliud eſt,
quàâm reiteratio matrimonii, quoad præſens
definitur, quòd fit defectus proveniens ex ſecundis
nuptiis. Vel ſic: Eſt irregularitas proveniens ex de-
fectu Sacramenti, nimirum Matrimonii.
Quatuor ſunt modi bigamiæ: Primus eſt, cùm
quis plures habet uxores de jure ſucceſſivè.
2. Cùm ſimul habet plures, unam de jure,
D d 5 aliam

4²⁶ Trabt W. Exam. I.

aliam de faco. 3. Cùm plures habet ſuccel-
ſivè, unam de jure, aliam de faco. 4. Quan-
do viduam ducit uxoren. Fr omnibus hiæz-
eſt irregularitas adjuncta.
Nor. I. Ex S. Th. ſi quis in Uxorem da-
cat eam, quam ipſemet defloravit, proba-
bilius eſſe, quôd non fiat irregularis, quia-
carnem ſuam non diviſit in plures.
Not. 2. Si mulier fornicetur poſt matri-
monium contractum, non efficitur ex hoc vir
irregularis, niſi poſt corruptionem adulterii
eam iteratò cognoſcat.
Not. 4. Vir fit irregularis, ſi ducat non
virginem, ſeu ab alio corruptam, puta, nunquam
maritatam; ſi autem ipſe corruptus contra-
hat, ex hoc non fit irregularis. Ex quibus
colligitur, quòd per matrimonium ratum non
conſumatum non incurratur bigamia, quia-
caro non dividitur in plures, niſi per actua-
lem copulam. Ex his
Bigamia eſt triplex: nimirum Vera, Iuterprés
tativa, Similitudinaria, Vera eſt in eo, qui ſuc-
cefſive habuit & cognovit duas legitimas“
uxores. Interpretativa eſt in triplici caſu. 1.
Si in uxorem quis ducat & cognoſcat eam-,
quæ jam eſt corrupta, ſive ſit vidua, ſive for-
nicaria. 2. Quando maritus reddit debitum
uxori adulteræ. 2. Dum quis in figura &
ſpecie Matrimonii viduam, vel plures mulie-
res cognovit tanquam uxores, ſed Matrimo-

nium ob impedimentum quoddam dirimens
fuit

—
dbun Re
ns initi
Ae Mati
Wen du
Anuptam
glaritas
pore y
i uniler
Not
Ellilin
eu lbe
1 mezuei
n ileoipn
18, caln
Ae auv⸗
Ne, Cö
lueacan
dortior
lacis ſeu:
ſi, ſen e
ſt, un⸗
erbapt
n udicie
Ungulat
ita a
ſe eſt,
unt, ne⸗
th et

63

Minen e

, er 1
vſungt
Ppns coen,
glh
Innnntn
tenn d
un Nch

De Cenſuris. 427

fuit nullum. Tandem bigamia ſimilitudina.
ria eſt, dum Religioſus profeſſus, vel Cleri-
cus ſacris initiatus, adeôque poſt contractum
ſpirituale Matrimonium cum DEO & Eccle-
ſia uxarem ducit, & cognoſcit viduam, vel
aliàs corruptam, vel etiam Virginem.
Irregularitas ex defectu corporis contrahi.
tur à corpore vitiatis, quorum alii ſunt debili-
tati, alii mutilati, alii notabiliter deformes.
Uti v. g. ſunt Hermaphroditi, ſeu in quibus
ſunt genitalia utriusque ſexs, caſtrati, epi-
leptici, ſeu laborantes morbò caducò.
Ad irregularitatem ex defectu corporis ro-=
ducitur illegitimitas & ſervitus, ac defectus
ætatis, & caſus prolis expoſitæ, ac in platea,
vel ante januam Eccleſiæ, aut hoſpitalis in-
ventæ, cujus parentes ignorantur.
Irregularitas ex defectu animæ proveniens
incurritur ab amentibus, phereneticis, de'mo-
niacis ſeu arreptitiis, id eſt, à dæ-mone ob-
ſeſſis, ſeu energumenis. Item ab inſanis, fu-
rioſis, lunaticis. Et à Neophytis, id eſt, re-
center baptizatis, vel ad fidem converſis, uſque-
dum judiciò Epiſcopi ſufficienter ſint inſtructi.
Irregularitas ex defectu lenitatis incurritur
ex licita ac illicita mutilatione, homicidio,
in bello, in judicio. Ut autem incurratur,
neceſſe eſt, ut occiſio vel mutilatio adtu ſe-
quatur, nec ſufficit propoſitum, nec ſola vul-
neratio etiam gravis.

Notz

428 Tradt. XIV. Exam. I.

— — —

Nota tamen duos eſſe caſus, in quibus-
oceiſor vel mutilator non incurrit irregulari-
taàtem:
primus eſt: ſi ſive Clericus ſive Laicus ob
neceſiariam vitæ ſuæ ſeu corporis defenſionem
cum moderamine inculpatæ tutelæ factam-
alium occidit vel mutilat.
Setuvdus eſt: ſi Laicus aut Clericus injuſtum
Reip. vel hominis innocentis invaſorem muti-
lat vel occidit, cùm ad hanc defenſionem na-
turali & divinâ Lege tenetur.
Exceptis his duobus caſibus, omnis, qui
juſté hominem occidit vel mutilat, vel etiam
licit́ modé dat cauſam propinquam mortis
vel accelerationis ejus, fit irregularis, effectu
ſecutò. Ita patet ex diverſis Canonibus.

Q26. Homicidium caſuale ſeu quod eſt
preter intentionem) inducitne irregulatitatem?

Reſp. Circa hoc tres generales regulæ ſunt
notandæ deſumptæ ex S. Th. 22. q. 64. a. 8.
Prima eſt: Dans operam rei licitæ, & adhibens
diligentiam, quam debet, & non habens vo-
luntatem occidendi vel mutilandi, non incur-
rit homicidii reatum, nec irregularitatem-.
Secunda eſt: Dans operam rei licitæ, & non-
adhibens diligentiam, quam debet, vel exi-
ſtens in culpa etiam levi, non autem leviſſima,
per mutilationem vel homicidium ſequens fit
irregularis. Pre quo vide Tract. 8. Exam. 6.

q. 10. & II. quid & quotuplex ſit culpa-.
Ter-

3

—
al: Dans
ſe leque
Cctis .
(ericus,
occio, n
iis extr
Weoncon
Prio, di
letirntion
AAairerſun
itan d
rin prin⸗
e .
Kihin n
teratds
en, E
Giads
1Re, don
vs I, in
fum, non

gui de

umunica
le notta
ens aun
nndnic⸗
leſaſtie
ſulus
(onke
Umac 4

De Cenſuris. 429

Tettia eſt: Dans operam rei illicitæ, quan-
tumcunque adhibeat diligentiam, per mutila-
tionem vel ſequens homicidium fit irregularis.
Ex dictis reſolvuntur caſus.
I. Clericus, quem ſuus Diœccſanus ſuſpen-
dit ab officio, non poteſt abſque incurſu irre-
gularitatis extra Diœceſim celebrare, quia
ſuſpenſio eoncomitatur perſonam, ſicut excom-
municatio. Si tamen celebret, non obliga-
tur ad reſtitutionem fructuum, quia Beneficium
eſt quid diverſum ab officio, niſi fortè ſuſpen-
ſio fuerit tam diuturna, ut tacite vel expreſsè
habeat vim privationis. Ita Bonitfac. in Clem,
cupientes de ſent. exsommunic.
2. Si quis ante legitimam ætatem Ordinem
Presbyteratus ſuſcepit exiſtimans ſe attigiſſe
ætatem, de quo peccato poſtea confeſſus, &
exiſtimans ſibi licitum ſacra facere celebret.
ſæpe, non eſt ſuſpenſus aut irregularis, quia-
Pius II. in ſua Bulla, quæ incipit: Cum ex ſa-
crorum., non fert ſuſpenſionis cenſuram, niſi in
eos, qui dolose accedunt. Non irtem fit ex-
eommunicatus: quia non videtur tunc pee-
câſſe mortaliter, id quod exigitur ad ineur-
rendam majorem excommunicationem. Quòd
ſi ſciens aut ſcire debens ſe ſuſpenſum, & ex-=
commanicatum atqne irregularem Beneficium
Eccleſiaſticum acceperit, mortalitet delinquit,
& titulus eſt nullus. Et ideo adſtringendus
eſt à Confeſſore, ut vel renunciet, vel habili-
tatem ac diſpenſationem occulte à SummobpPon-
tifi-

430 Tract. XIV. Exam. I.

tiſice impetret, faciendo expreſſlam mentionem
de intruſione, in quam incidit aceipiens (ci-
enter poſſeſſionem dicti beneficii: vel certè
eſt admonendus, ut habilitatem à Summo Pon-
tifice obtineat ad Beneficium habendum, &
poſtea clam expoſtulet ab Ordinario, ut illud
ſibi de novo conferat, & hoc conſuluiſſe ſe du=
dum affirmat Navarrus. Non tamen tenetur
fructus omnes beneficii interim acceptos reſti-
tuere, quia ſuſpenſus ſolùm erat ab officio,
dummodo ſuſpenſio non ſit tam diuturna, ut
habeat vim privationis, ùt antè dixi.

D. 27. Wuis poteſt diſtenſare in Irregula-
rit atibus?
Reß. 1. Solus Papa jure ordinarié diſpen-
ſat in irregularitatibus. Ratio: quia nemo
Papiâ inferior poteſt diſpenſare in univerſali
jure Canonico ſeu Eccleſiaſtico; ſed tali jure
irregularitates ſunt ſtatutæ: ergo.
Reſp. 2. Epiſcopi & ſimiles Prælati juxta-
Trid. Seſſ. 24. de reform. c. 6. diſpenſare poſ-
ſunt in aliquibus irregularitatibus. Verba Trid.
ſunt: Liceat Epiſcopis in irregularitatibus
omnibus, & ſuſpenſionibus ex delicdo occulto
provenientibus, exceptâ câ, quæ oritur ex ho-
micidio voluntario, & exceptis aliis deductis
ad forum contentioſum, diſpenſare; Et in qui-
bu scunque caſibus occultis, etiam ſedi Aàpo-
ſtolicæ reſervatis delinquentes quoscunque ſibi

fſaubditos in Diœceſi ſua per ſe ipſos, aut Vi-
ca-

Meotie
iloratt
Cen toro .
1 iariis
9 dul
Cionem e
atis dll
nbus iis .
ſan ſis,

4.

Nbec
üneerlun⸗
us coud
1o Ndet
Decn; Kd
N Gs
habeat 1
t inoll

mu on Mõ
i Uteineng,

nent , 4
an Gn
ant

Mr/

luniſcifen
Htin uun
Uue uwiet
Aenslm
e
niss ui
,t b hele
lutg ſenl
aClnn
, ronn
werddir⸗
lbunt
,eind
te ac
rl

De Cenſuris- 431

carium, ad id ſpecialiter deputandum, in to-
ro conſcientiæ gratis abſolvere, impoſit pœ⸗

nitentiâ ſalutari. Item & in hæreiis crimine

in eodem foro conſcientiæ eis tantùm, non-
eorum Vicariis ſit permiſſum.
Keſp. 3. Superiores Religionum habentes
Jurisdictionem quaſi Epiſcopalem poſſunt cum
ſuis ſubditis diſpenſare in hæreſis crimine „ G&
in omnibus iis caſibus, in quibus poſſunt Epi-
ſcopi cum ſuis.

L. 25. Duæ eſt forma diſpenſandi in Irre-
gularitate?
Reſp. Eſt hæc vel ſimilis Ego diſpenſo tecum
ſuper irregularitate vel irregularitatibus, quam
vel quas contraxiſti propter talem cauſam.
Ex quo patet, qnòd non tollatur per abſo-
lutionem, ſed per diſpenſationem.
Ex dictis ſequitur, quod Confeſſarins (ni.
ſi habeat ſpeciale privilegium à Papa) non
poſſit in ulla irregularitate diſpenſare.

Ex Exam. II.
De Caſibus Reſervatis.

D. 7. Quid eſt Reſervatio!
Reſp. Eſt reſtrictio jurisdictionis ad abſol-
venda certa peccata, facta illi, qui aliàs ha-
bet ordinariam vel delegatam jurisdictionem.
Unde eorum abſolutio reſervatur ipſi relervan-
. ti,„

He C.

432 Tract. XIV. Exam. I. E
—,— —,i— – —
ti., nimirum Papæ, ſi ſit caſus Papalis, vel remuntiun
Epiſcopo, ſi ſit Epiſcopalis :ſinè quorum pro- Mlies
inde licentia nemo ab iis validè abſolvere po- in non hal
teſt extra mortis articulum, in eo quippe qui- nid nora cẽ
libet Sacerdos à quibuscunque peccatis & cen- 1 gvam
ſuris valide & licitè abſolvere poteſt. lbt cont
Cone pecc

. 2. uale peccatum poteſt re 2
Duale 4 atun 1 NR reſervari: n; non ve

Reſp- Peccatum externum ac mortale grave, aleſervata,
omnino perfectum & conſummatum, & non- id 5
Eis,

dum confeſſum. .
. . u Dioleß/
Conluetudo etiam Summorum Pontificum skraui
eſt, ut Summo pPontifici non reſervetur pec- uckeltg
. j n
catum, niſi ratione cenſuræz annexæ, adeôque 4
qui excuſatur ab incurſu cenſuræ, à quocun- l hoh

que Sacerdote ablſolvi poteſt; ab ineuriu au- Wmndbh
tem cenſuræ excuſat ignorantia, maximè ubi lüd
cenſura lata eſt contra temerè agentes vel præ- & ndcddi
ſumentes, aut ſcienter violantes legem, in- Ni
quo etiam ignorantia cum bona fide excuſat; Moohenn
verius tamen eſt, quòd ignorantia debeat eſſe Ecelis, in
invincibilis. Excuſat etiam oblivio, inad- Ratio2,
vertentia, indeliberatio acts, & ſi a tus non. pœne 21
fuit conſummatus. Vide Exam. præc. d. iemn non
9. undecim cauſas excuſantes ab excommu- init, vel e
nicatione. Tchiris C.
Interea probabilius & tutius eſt, quòd ad Ikationen
incurrendam reſervationem peccati, cui cen- , 2. l.
ſura annexa non eſt, non requiratur, ut pec- uunte ad⸗
cans habeat ſcientiam reſervationis. Ratio:? Möfine,

quia hæc videtur eſſe mens Superiornm pec- m 400
ca-

De Caſilus reſervatis. 43⁹

cata reſervantium: & ita fert praxis Confes-
ſariorum tales non abſolventium, etiamſi hanc
notitiam non habuerint.
Porzô nota caſum reſervatum latiùs ſe ex-
tendere, quàm peccatum reſervatum. Caſus
enim ſub e continet & peccatum & cenſuram:
unde omne peccatum reſervatum eſt caſus re-
ſervatus; non verò è& contra, cùm poſſit eſſe
cenſura reſervata, ut patet in Caſibus Papalibus.
. 3. Luid, ſ quis habens caſus reſerva-
nuun g s n lua Diæceſ ſtudid iret 40 aliam, ubi non ſunt
n eine eſervati ? Et quid ſi fit Religioſus migrans de uns
3 Conventu ad alium?

,1o Keßp. 1I. Probabilius eſt, quòd, ſi Caſus re-
iumt ſervatus non habeat annexam cenſuram, poſſit
umi in alia diœceſi abſolvi; ſecus ſi habeat, v. g. fi
uuee ſit excommunicatio reſervata.
Ratio I. p. eſt: quia pœnitens judicandus
& abſolvendus eſt juxta conſuetudinem illius-
diœceſis, in qua judicio pœnitentiali ſe fubji⸗
cit. Ratio 2. p. Excommunicatio habet ratio-
nem pœnæ affieientis ipſum pœnitentem; pœ-
na autem non poteſt tolli, niſi ab eo, qui eam
inflixit, vel ex commiſſione ejus, quam cen-
ſetur cuivis Confeſſario dare Epiſcopus excom-
municationem non reſervans.
Reſp. 2. Idem eſt de Religioſo ob negotia-.
migrante ad aliur Conventum vel Provinciam,
etiam eòô fine, ut ibi à caſibus non cenſuratis ab-
ſolvatur à Confeſſario aliàs rite expoſito.
E e Ex

8*

434 Trabt. XIV. Exam. II.

Ex his patet, quòd caſus alii fint teſervati,
alii non reſervati; ſicut excommunicatio alia
eſt reſervata, alia non reſervata. Reſervata
alia intra, alia extra Bullam Cœnæ.
Q., 4. Qusnam defacto in ſpecie ſunt reſer-
vata?
Reſp, I. Caſus vel peccata reſervata reſpe=
Qu Sæcularium & Clericorum, ac Reli gioſo-
rum ſunt diverſa. Quæ reſervantur reſpectu Sæ-
cularium, uti & quæ reſpeétu Clericorum, ple-
rumq; continentur in Rituali cujusvis dicœceſis,
Reſp. 2. Clem. VIII. permiſit poſie à Su-
perioribus reſervari undecim caſus, qui tamen
non omnes in quavis Religione ſunt reſervati,
ſed in hac vel illa plures aut pauciores, pro-
ut conſtat ex propriis Religionum Staturtis.
Keſp. 3. Ex communicationes Papæ reſerva-
tæ intra Bullam Cœnæ (ſie dictæ, quia quot-
annis in die Cœnæ Domini promulgantur)
ſunt 20. quas P. Vidal in fine Patris Martini
Wigandt Tract. 18. Append. 2. Exam. 2. G. 8.
adducit ſic ex textu ejuſdem Bullæ expoſitas.
Prima eſt I. Contra quoscunque à Chriſtia-
na fide Apoſtatas. 2. In omnes & fingulos a-
lios hærcticos. 3. In eorum credentes, fecc-
ptatores, fautores, defenſores. 4. In eorum-
libros hæreſim continentes, vel de Religione
tracdantes, ſinè aucétoritate Scdis Apoſtolicæ
fcienter legentes. 5§. Aut retinentes, impri-
mentes, ſeu quomodolibet defendentes, cx

quavis cauſa publicè vel oeculté, quévis in-
8⁰-

ſel colore.
Romanl
weienti⸗

t
M,

es a
notum bor
ehpel etn
Capi
lel, l. .
i Laurun
1e Moſtun
Acre ad 1
eceptores
Ete, Coutr
Doma On
DD
idNenta
Qun elt.
nora pee
ulbus üͤbi
ce licent!
leos,
Uunt.
eſt, 1.
folcapun
ſentonis
torum,

ran
De Caſibus reſervatis. 435⁵5

een, genmiöô vel colore. 6. In Schilmaticos, & cos,
NN qui ſe à Romani Pontiücis pro tempore exi-
Ne ſtentis obedientia pertinaciter ſubtrahunt, vel
i recedunt.
Secunda eſt. I. Lata in omnes & ſingulos-
appellantes ab ordinationibus, ſen mandatis
Romanorum Pontificum ad univerſale futurum
Concilium. z. In eos, quorum auxilié vel
favore appellatum fuerit. 3. Univerſitates,
Collegia, & Capitula interdicuntur ipsé factô.
Tertia eſt. I. Lata in omnes biratas, Cur-
ſarios, ac Latrunculos maritimos diſcurren-
tes mare Noſtrum, præcipuè à monte Argen-
tario uſque ad Terraſinam. 2. In eorum fau-
tores, receptores & defenſores.
Quarta. Contra ſurripientes cujuscunque ge-
neris bona Chriſtianorum naufragantium, in
cujuscunque maris regionibus, mari vel litto-
re inventa.
ninmh Quinta eſt. I. Lata in omnes, qui in terris
llm ſuis nova pedagia ſeu gabellas, præterquam-
nmem in caſibus ſibi à jure, ſive ex ſpeciali Sedis Apo-
Eſtolicæ licentia permiſſis imponunt vel augent.
ait 2. In eos, qui imponi vel augeri prohibita-
Gn exigunt. . B
Sexta eſt. 1. Lata in falſarios Litterarum-
Apoſtolicarum, etiam in forma Brevis, ac
ſupplicationis, per Romanum bontificem, vel
Nekmeu . R. E. Vice-Cancellarium, ſeu gerentes
vices eorum, aut de mandato ejusdem figna⸗
en tarum. 2. In falsò eas fabricantes.
Nn E eE 2 ,7 Fe⸗

0 e./

s 61
Nul
trbets⸗

4³36 Tralt. XIV. Exam. II.

—

43 — —
Septiua eſt. I. Lata in omnes illos, qui ad
Sarracenos, Turcas & alios Chriſtiani nomi-
nis hoſtes & inimcos, vel hæreticos per Nos,
& Sanctæ Sedis ſententias expreſsè vel nomi-
natim declaratos deferunt ſeu transmittunt.,
equos, arma, bellica inſtrumenta, materi-
am, aliâque hujnsmodi, quibus Chriſtianos
impugnant. 2. In illos, qui per ſe, vel per
alios de rebus ad ſtatum Chriſtianæ Keipu-
blicæ concernentibus in Chriſtianorum perni-
ciem & damnum ipfos Turcas in damnum-
Catholicæ Religionis certiores faciunt. 3. In
eos, qui illis auxilium, conſilium vel favorem
quomodolibet præſtant.
Octaναeſt. I. Lata in omnes impedientes-
(eu invadentes eos, qui vicdualia, ſeu alia ad
uſum Romanæ Curiæ necefſaria adducunt. 2.
In eos, qui, ne ad Romanam Curiam addu-
cantur vel afferantur, prohibent, impediunt-
ſeu perturbant. 3. In eos, qui hæc facientes
defendunt per ſe, vel per alios, cujuscunque
fuerint ordinis, præcminentiæ, conditionis
& ſtatũs, etiamſi Pontificali ſeu Regali, aur’
alia quavis Ecclcſiaſticà, vel mundanâ præ-
fulgeant dignitate.
Nona eſt. I. Lata in omnes illos, qui ad Se-
dem Apeſtolicam venientes & recedentes ab
cadem ſuâ vel aliorum operà interficiunt, mu-
tilant, ſpoliant, capiunt, detinent. 2. In illos
omnes, qui jurisdictionem ordinariam vel de-

hel
—,—
m4 Nobis
es, Wamn!
colna motat

elt. 1,
ntes, vult
epred
Alrbem
Kacceden
neecen
,conbliun
Minselt, 1
Ulintes, vuln
1a, Cetinend
1 Cardins
Hopod Yp
Nlnds,2
Dläüs, Vrrks
e donn en
en preltagte
Dloleina
twnt ad
I. Lata
llios bert
lecnlares
canſisn
Wuria Pro
Unque ge
Abentte
rCictis ea

.„△ . an
Nr gud g.

/
6 Uein

Liglz⸗

Olllun e D

Mis inrehent
ult Nrat

i aArenne
un Cron,

Mdea

ent, md

N,
, ,ge,
,

ſon d. 4
en Re

ngl
1,N Ddl

n lve
1 i
wiſrenn

vllun,

De Caſibus reſervatis! 437

legatam à Nobis, vel Noſtris judicibus non
habentes, illam ſibi temerè vendicantes, ſimi⸗
lia contra morantes in eadem Curia audeant

perpetrare.

Detima eſt. I. Lata in omnes interficientes,
mutilantes, vulnerantes, detinentes, capien-
tes, ſeu deprædantes Romipetas, ſeu peregri-
nos ad Urbem causâ devotionis ſeu peregri-
nationis accedentes, & in ea morantes, vel
ab ipſa recedentes. 2. Et in his dantes au-
zilium, conſilium vel favorem.
Lhdecima eſt. I. Lata in omnes interficientes,
mutilantes, vulnerantes, percutientes, carce-
rantes, detinentes, vel hoſtiliter inſequentes
S. R. E. Cardinales, ac Patriarchas, Archi-
Epiſcopos, Epiſcopos, SedisApoſtolicæ Legatos,
vel Nuncios, aut eos à ſuis Diœceſibus, ter-
ritoriis, terris, ſeu Dominiis ejicientes. 2.
Nec non ea mandantes, vel rata habentes .
ſeu præſtantes in eis auxilium, conſilium.
Duodecima contra offendentes eos, qui re-
eurrunt ad Romanam Curiam pro negotiis,
eſt. I. Lata in omnes illos, qui per ſe vel
per alios Perſonas Eccleſiaſticas quaſcunque,
vel ſæculares ad Romanam Curiam ſuper eo-
rum cauſis & negotiis recurrentes, ac illas in ea-
demCuria proſequentes, aut procurantes nego-
tiorumque geſtatores, Advocatos, Procurato-
res, & Agentes, ſeu etiam Auditores, vel Judices
ſuper dictis cauſis, vel negotiis hujuſmodi, oc-
cidunt, quò quêmodé percutiunt, bonis ſpo-
E e 3 li⸗

438 Tradt. EIV. Exam. II.

liant. 2. Seu qui per ſe, vel per alios dire-
SRè vel indirectè delicta hujusmodi commitere,
exequi, vel procurare. 3. Aut eiſdem auxi-
lium, conſilium vel favorem præſtare non veren.
tur;, cujuſcunque præeminentiæ & dignitatis
fnerint.
Detimatertia eſt. I. Lata in omnes cujuſeun-
que dignitatis, qui prætexentes frivolam.
quandam appellationem à gravamine, vel fu⸗
cura executione Litterarum Apoſtelicarum-,
tam gratiam, quàm juſtitiam concernentium,
& aliorum decretorum à Sede, ſeu Legatis,
Nunciis, Præfidentibus Palatii, & Cameræ
Apoſtolisæ Auditoribus, aliisque Judleibus,
& Delegatis Apoſtolicis emanatorum, aut a-
liàs ad Curias ſæeculares, & Laicam poteſta-
tem recurrunt, & ab ea appellationes hujus-
modi, ae litteras, & alia prædicéta capi, &
retineri faciunt. 2. In ipſos, & Magiſtratus,
qui, ne Tabelliones & Norarii ſuper hujuſmo-
di Litterarum executione inſtrumenta, vel acta
conficere, aut confecta parti, cujus intereſt,
tradere debeant, impediunt, vel prohibent-,
aut etiam partes capiunr, percutiunt, car-
cerant, detinent in civitatibus, locis, & re-
gnis ejiciunt per ſe vel alium publieè, vel oe-
eultè. 3. In ipſes, vel alios, qui aliàs qui-
buscunque perſonis in genere vel in ſpecie, ne
pro quibusvis eorum negotiis proſequendis,
ſeu gratiis vel litteris impetrandis ad Ro-

manam Curiam accedant, aut recurſum ha-
be-

—
1 ratt

M,

ece prohi
vd ſe au
onodo
ual
1 per
en, a al
Hnexas 3
i, dliq
1 UMord
nns ceuſas
1 3 ge
Uesuterpon
rocindum
in s
as 1On
uram N
doibet
Onllinm a
lentie n
n, ley eti
it bier
ninz nili
1Apohe
fmil, Re
Ulhemnt d
lina guin
lecleſi
leclei

wenund

Be Caſibus reſervatis. 439

beant, ſeu gratias ipſas, vel litteas à dicta Sede
impetrent, ſeu impetratis utantur, directè vel
indirecte prohibere, ſtatuere ſeu mandare, vel
eas apud ſe aut Notarios ſeu Tabelliones, vel
aliâs quomodolibet retinere præſumunt.
Decima quarta eſt. I. Lata in omnes & ſin-
Zulos, qui per ſe vel alios quorumeunque exem-
ptionem, ac alias cauſas ſpirituales, & ſpiritua-
libus annexas ab Auditoribus & Commiſſariis
Noſtris, aliisque Judicibus Eceleſiaſticis avo-
cant. 2. Illorúmque curſum & audientiam, ae
perſonas cauſas ipſas proſequi volentes impe-
diunt. 3. A ſe de illorum cognitione tanquam
Judices interponunt. 4. Quivé partes actrices-
ad revocandum, aut ad faciendum à cenſuris &
pœnis in illis contentis abſolvi per ſtatutum,
vel aliàâs compellunt. §. Vel executionem lit-
terarum Apoſtolicarum ſeu exeeutionalium quo-
modolibet impediunt, vel ſuum ad id favorem,
conſilium aut aſſenſum præſtant, etiam prætextu
violentiæ prohibendæ, vel aliarum prætenſio-
num, ſeu etiam donec ipſi ad Nos informan-
dos, ùt dieunt, ſupplicaverint, aut ſupplicari
fecerint; niſi ſupplicationes ipſas coram Nobis
& Sede Apoſtolica legitimè proſequantur, etiamſi
Imperiali, Regali, Ducali, vel alii quàâcunque
præfulgeant dignitate, aut Archi-Epiſcopi, Ab-
bates, Commendatarii ſeu Vicarii fuerint.
Decima quinta eſt. I. Lata in eos, qui Per-
ſonas Eccleſiaſtieas, Capitula, Conventus, Col-
legia Eccleſiarum quarumcunque coram ſe ad
Ee 4 ſu⸗

440⁰ Trabt. XIV. Exam. II.

ſuum Tribunal, Concilium, & . præter Juris“
Canonici diſpoſitionem trahunt, vel trahi fa-
ciunt, vel procurant directe vel indirectè quéô-
vis quæſité colore. 2. Nec non qui ſtatuta;
ordinationes, &e. ſeu quævis alia decreta in
enere vel in ſpecie ex quavis cauſa, & quôvis
quæſitõ colore, ae etiam prætextu cujusvis con-
ſuetudinis aut privilegii, vel aliàs quomodoli-
bet fecerint, ordinaverint & publieaverint, vel
factis, & ordinatis uſi fuerint, unde libertas
Eecleſiiſtiea tellitur, ſeu in aliquo læditur, vel
deprimitur, aut aliàs quéôvis modé reſtringitur.
3. Sen Noſtris, & Sedis Apoſtolicæ, aut quarum-
cunque Eceleſiarum Jjuribus quomodolibet diredte
vel indirecte, tacitè vel expreſse præjudicatur.
Decima ſexta eſt. I. Lata in eos, qui Archi-
Epiſeopos, Epiſcopos, aliésque ſuperiores &
inferiores Prælatos & Judiees Eceleſiaſtieos,
Ordinarios, quomodolibet hae de cauſa directè
vel indirectè carçerando , vel moleſtando eo-
rum Agentes, Familiares, conſanguineos & affi-
nes impediunt, quominùs ſuâ jurisdictione Ec-
eleſiaſticà contra quoscunque utantur. 2. In-
eos, qui poſt ipſorum Ordinariorum, vel etiam
ab eis delegatorum quorumeunque ſententias &
decreta ad Cancellarias, & alias Curias ſezula-
res recurrunt, & ab illis prohibitiones & man-
data Ordinariis delegatis prædictis decerni, &
contra illos exequi procurant. 3. Eos quoque,
qui hæe decernunt, & exequuntur, ſeu dant-

conſilium, patrocinium & favorem in eisdem.
De-

hel.

—,—
Pun ſpinu
aones, len
ekeden
ailieas Per
Gonm & 2
ertinent
lalone ve
lorum ald
ahreſer lie
int ocke
1 eeimns
1Cericis,
liels 0 ee
Uun, al
n bonis
Porenttbus
Montidei 1
m. 1. W.
Oi trie⸗
ponts danti
zeos, gui
recic
tliom, ve⸗
vemnae
ig, etiaml
tigte. l.
S gwen
n eum ee
Mins zn
Ertu,

, Nol, nit⸗
loltee,

eractte
ai *
11 6*
CA,/*

onnte

De Caſibus reſervatie, 441

Decima ſeptima eſt. 1. Lata in eos, qui ju-
risdictiones, ſeu fructus, reditus & proventus=
ad Nos, & Sedem Apoſtolicam, & ad quascunque
Eeeleſiaſticas Perſonas ratione Eccleſiarum, Mo⸗=
naſteriorum & aliorum Beneficiorum Ecoleſiaſti-
eôrum pertinentes uſurpant. 2. Vel etiam quâ-
vis occaſione vel eaſu ſine Romani Pontifcis,
vel aliorum ad id legitimam facultatem haben-
tium expreſsa licentia ſequeſtrant.
Decima octava eſt. I. Lata in eos, qui col-
lecas, decimzs, Taleas, præſtantias, & alia
onera Clericis, Prælatis, & aliis Perſonis Ec-
cleſiaſticis, ac eorum , & Ecclefiarum, Mona-
ſteriorum, & aliorum Benefieiorum Eccleſiaſti-
corum bonis, illorümque frudtibus, reditibus,
& proventibus hujusmodi, absque ſimili Roma-
ni Pontificis ſpeciali & expreſſa licentia impo-
nunt. 2. In eos, qui diverſis etiam exquiſitis
modis exigunt- 3. Aut ſic impoſita etiam à²
ſpontè dantibus & concedentibus recipiunt. 4.
In eos, qui per ſe vel alios directe vel indire-
&ιε prædicta facere, aut in eisdem conſilium,
auxilium, vel favorem præſtare non verentur,
cujuscunque ſint præeminentiæ, dignitatis aut
ſtatůs, etiamſi Imperiali aut Regali Præfulgeant
dignitate. Innovantes decreta tam in Latera-
nenſi, quàm aliis Conciliis Generalibus edita,
etiam cum cenſuris, & peœnis in eis contentis.
Decima nona eſt. I. Lata in omnes & ſingulos
Magiſtratus, & Judices, Notarios, Seribas“„
EesSs Ex

442 Tracz. XIV. Exam. II.

Executores, Subexecutores, quomodolibet ſe-
interponentes in cauſis capitalibus ſeu crimina-
libus contra Perſonas Eccleſiaſticas, illas pro-
ceſſando, banniendo, capiendo, ſeu ſententias
contra illos ferendo, vel exequendo ſinè ſpecia-
li, ſpecifica, & exprefſa hujus Sanctæ Sedis Apo-
ſtolicæ licentia. 2z. In eos, qui hujusmodi li-
centiam ad Perſonas, & caſus non expreſſos
extendunt, vel aliàs perperam abutuntur; etiamſi
talia committentes fuerint Conſiliarii, Senato-
res, Præſidentes, Cancellarii, aut quvis aliò
nomine nuncupati.
Vigeſima eſt. I. Lata in omnes, qui per ſe-
ſeu alios directè vel indirecté ſub quocunque ti-
tulo vel colore invadere, deſtruere, osecupare;
& detinere præſumpſerint in totum, vel in par-
tem Almam Urbem, Regnum Siciliæ, &e. Pa-
trimonium B. Petri Thautia, &e. Civitatésque
noſtras, Bononiam, &c. & alias Civitates, ter-
ras, & Loca, vel Jura ad ipſam Romanam Ec-
cleſiam pertinentia, dictæque Romanæ Eecleſiæ
mediatè vel immediatè ſubſeca. 2. Nec non-
ſupremam jurisdictionem in illis Nobis, & ei-
dem Romanæ Eceleſiæ competentem defacto uſur-
pare, perturbare, retinere, & vexare variis“
modis præſumunt. 2. Nec non adhærentes,
fautores & defenſoôres eorum, ſeu illis auxilium,
conſilium, vel favorem quomodolibet præſtan-
tes.
Tandem eadem Bulla promulgat derogationem

privilegiorum ad has cenſuras abſolvendum, 45
4

e6
—
,ichencere
ecommu
le qai
ae lpeen⸗
ſeret, e
muneret,
mmiorem 1
i ila a1
llbet
nno ui
aPerape
C.
he, Epiſ-
In &Con
nibeint
A!
NA NOn d
W, N
entum, de
Neß. .
nn Bullam
bronptn.
ts 30. k.
ſig ue
lina eſc e
it peren.
Mund el
Untir el

1 Pape

J u 1

enle
berllke

annr,
Lib ang
n, Cunpr
un, ſaügn
n ln, de
. Citre
Kdsri

Ailnden

lurarh
k : Nel
N
ennlis
Nnl ſeu
Nmür
ohti⸗

De Caſibus reſoervatir. 443

addit: Quòd ſi fortè aliqui abſolutionis benefi-
eium impendere defacto præſumpſerint, eos ſen=
tentià excommunicationis innodamus. Hæc Bul-
la. Unde qui ſcienter ab his cenſuris abſolve-
ret absque ſpeciali privilegio, præterquam quôd
nihil faceret, excommunicationem latæ ſenten-
tiæ incurreret, ſed hæc non eſt reſervata juxta⸗
communiorem ſententiam: & ùt dicit noſter Sa=
lagar, ab illa abſolvere poteſt Ordinarius.
Ideo quilibet Confeſſarius has Excommunica-
tiones pro ſui & pœnitentis cautela diligenter,
legere & percipere ſtudeat, oportet: præcipuè,
quia in Bulla Cœnæ præcipitur, ut omnes Pa-=
triarchæ, Epiſcopi, Ordinarii, Rectores Ani⸗
marum, & Confeſſarii etiam Regulares tranſum-
ptum habeant earum litterarum penes ſe. Un⸗
de etſi aliqui AA. à mortali excufent Confeſſa⸗
rios non habentes tranſumptum vel copiam ea⸗-
rum, non exceuſant tamen neſeientes earum con-
tentum, de quo Bonacina tom. 3. diſp. I.
Reſp. «. Excommunicationes Papæ reſervatæ
extra Bullam Cœnæ adducuntur à noſtro Salazar
in Promptuario c. II. F. 5. tanquam commu-
niores 38. ex quibus in præſenti ſuſſicit adduce-
re eas, quæ ſunt uſitatiores.
Prima eſt eontra percuſſorem Clerici, ſi enor⸗=
mis ſit percuſſio.
decunda eſt in duellantes & cooperantes.
Tertia eſt centra Clericos cum excommuni
catis à Papa voluntarié communieantes, & ad-
mit⸗

444 Tradt, XII. Exam. I.

mittentes eos ad Divina officia, & omnes, qui
communicant in crimine habente excommunica-
tionem annexam.
Quarta eſt sontra eos, qui obtinuerunt abſo-
lutionem ab cæcommunicatione Papæ reſervara-
ſub conditione de ſatisfaciendo parti læaſæ, &
conditionem non implent: hi enim rurſus ex-⸗
communicationem novam incurrunt.
Quinta eſt contra Clericos inducentes quam-
cunque perſonam ad faciendum votum vel jura-
menta ac promiſſionem, quatenus talis perſons
ſibi in oorum Eccleſia ſepulturam eligat, vel jam
eledam aliò transferat.
Sexta eſt contra recipientes vel dantes cum-,
pacdo quocunque rem ad hoe, ut Religionem.
quis ingrediatur.
Septima eſt contra Mendicantes tranſeuntes ad
Ordinem non Mendicantium (Carthuſianorum
excepté) absque ſpeciali Papæ licentia. Tranſ-
euntes autem ex uno Mendicantium ad alium
non incurrunt exeommunicationem, vel ad mi-
nus non eſt reſervata, Societate JEſu exceptâ,
quæ in hoc particulari excommunicatione etiam
reſpectu alterius Religionis Mendieantium gau-
det. .
Ocava eſt contra eos, qui temerariè præſu-
munt aſſerere hæreſin eſſe, vel peccatum morta-
le, ſentire B. Virginem eſſe conceptam in pee-
cate originali, vel ſentire oppoſitum.

Nena eſt contra dantes vel promittentes in-
Cu-

6
—

SRoruna
lellis
t el e0
eAen, &
ztorom e
ins elt .
AIe, aut
ids contre

4
4

Miins e
Ker Dibli

ing ſeſte e
inis admin
lionn, vel
nninantes
lcend
Decm gun
DMrdinen vel
ine H
Onſientiale
Meina ſn
ommunic.
in⸗ n
tos in loe
Mina ock
Aifingen
Ed ttiam
Mune mn

ui polt

,e ntaa
apon

Wn wulatn

Mehn

Wno, Nen

nun
lelen

Kmnn
N tem
lect
in

.

De Ceuſflu⸗ reſorvatir. 445,

Curia Romana aliqua donativa, ut ea, quæ pe-

tunt, faciliùs aſſequantur.
Decima eſt contra viros intrantes Monaſteria
Monialium, & contra mulieres intrantes Mona-
ſteria virorum ex malo fine.
Iinndetima eſt contra malitiosè componentes;
retinentes, aut imprimentes lib: os infames & des
tractorios contra Ordines S. Dominici & Fran-
Duodetima contra furantes libros aut quater-
niones ex Bibliothecis Minorum & Prædicato=⸗
rum. .
Decims tertiæ eontra Religioſos cuſuscunque
Ordinis adminiſtrantes Sacramentum Extremæ

Unctionis, vel Euchariſtiæ, vel affiſtentes, aut

ſolemnizantes Matrimonium ſinè ſpeciali Paro-
chi licentia.
Decima quarts eontra Simoniacos reales eirca-
Ordinem vel Beneficium.
Decims quints eontra committentes Simoniam
confidentialem.
Decima ſexta contra incendiarios publicè pro
excommunicatis denunciatos.
Decima ſeptima eontra eos, qui ſepeliunt hæ-
reticos in loeo ſacro.
Decima octava eontra ſacrilegos, qui non ſo
lum infringunt Eecleſias, Monaſteria, Hoſpita-
lia, ſed etiam bonis ſuis ſpoliant.
Decima nona contra impedientes vel vexantes
eos, qui volunt ingredi Religionem.
Vi⸗

446 Trad! XIV. Exanz. II. Je
Vigeſima in NMoniales profeſſas, ſinè gravi cau uen ice
ſa Monaſteriò exeuntes. ”Ml
Vigeſima prima in retinentes litteras Apoſtolicas Uepligen
falſas, niſi infra ſpatium viginti dierum illas la- *
eerent vel reſignent. D heligio
igeſima ſecunda contra impedientes executio- allenes
nem litterarum Sacræ Pœnitentiariæ. untes ar.
linprin

Vigeſima tertiæa contra legentes aut retinentes-
libros prohibitos, ubi non eſt ſermo de libris , aPu
hæreticis, de quibus ſupräà. Hæc exeommuni- uletiz t
catio eſt ſententiæ ferendæ. Hæ ſunt uſitatiores- 10rinari,
excoinmunicationes Papæ reſervatæ, cæteræ vi- n uptor⸗

deri poſſunt in cit. Salazar, aliisque Authori-

bus. . hdonin
Keſp. Fe Excommunicationes Papæ non reſer- ils loonm
vatæ uſitatiores ſunt ſequentes: Un wen
Prima lata eſt in Religioſos habitum ſuum te-⸗ 2. M
merè & longé tempore dimittentes. Cdagun,
2. In eos, qui contrahunt matrimonium in- e a
gradibus prohibitis, vel cum Monialibus. I, vice

3. In eos, qui cogunt fœminas ad matrimo- ſabnetit
nium vel ad Monaſterium. rer iue
„ In dominos ſæculares, qui prohibent ſuis
ſubditis, ne Eecleſiaſticis ſua bona vendant, aut ſ,6. l
ab iis emant, aut alia officia prætent. eeti,
5§. In eos, qui procurant abortum fœtùs ani- ule ire

mati. . in.
6. In Confeſſarios Monialium, ſi foveant diſ- , 14
eordias in electione. 4

„7, In Doctores & Profeſſores non facientes“ ſeni

N. n
d
.

1 ſuli
eintz, en
1, iige 4

u Mprumn!

81

UGnteniun t
Unnin.
n mnmmein

imnim An

tN

Kaugtlk

nruümmt
ninn 1 IE

n;

De Caſibus reſervatis. 447

profeſſionem fidei, ubi Bulla S. Pii V. recepta-
eſt.
3. In negligentes adminiſtrare juſtitiam Eccle=
ſiaſticis.
9. In Religioſos inſtituentes novum Ordi⸗=
nem, audientes leges vel medicinam extra clau-
ſtra, tenentes arma ſinè licentia intra clauſtra.
10. In imprimentes, imprimi mandantes-,
vendentes, apud ſe retinentes, evulgantes libros
de rebus ſacris ſine nomine authoris, & appro-
batione Ordinarii.
II. In raptores mulierum, juvanfes, faven-
tes.
12. In dominos temporales, concedentes in
terris ſuis locum pro duello.
13. In præſumentes abſolvere à caſibus Bullæ
Cœnz. Plures vide in Buſenbaum.
Catalogum Excommunicationum, quæ noſtros
Fratres ex Conſtitutionibus noſtris affieere poſ-
ſunt, vide in iisdem diſt. I. cap. 18. text. 5.
ubi ſubnectitur Catalogus excommunicationum,
quæ ex Jure communi afficere poſſunt Regula-
res.
Reſpy. 6. Aliqui caſus dicuntur Epiſcopis de ju-
re reſervati, & ſolent aſſignari quinque. I. Pee-
catum de jure habens annexam publicam pœni-
tentiam. 2. Cui annectitur excommunicatio
major. 3. Quod habet annexam irregularita-
tem. 4. Peccatum incendiarii. gp. Publica-
blaſphemia, Verùm practicè verius videtur- „
quod Lezana cum variis docet, nimirum ex ſo-
o0

443 Trabt. XII. Exam. II.

lo jure gommuni nullum Caſum Epiſcopis reſer-
vari.
Caſus ergo Epiſcopales ſunt ſoli illi, qui ex
conſuetudine, vel potiùs per deecretum ſeu ex⸗
preſsè ab ipſismet Epiſeopis reſervantur.

D., 5. Quis poteſt abſolvere à reſervatis?
Keſp. 1. A Caſibus Bullæz Cœnæ abſalvere-
nullus poteſt exceptò Pontifice, ne quidem Epi-
ſcopi ex vi Tridentini ſuprà q. 27. k. 2: relati
(quanquam id opinetur P. Wigandt) nec Re-
gulares virtute ſuorum Privilegiorum, àt decla-
ravit Pius V. Greg. XIII. & S. Congregatio aſ-
ſerente Paſſeriné tom. 2. de ſtatibus & ofſiciis
q. 87. àa. I. n. 427. & 428. Et patet ex eo, quia
hane delegatam facultatem Epiſcopi certis annis
à Papa ſolent petere, ùt dicetur Reſp. ſeq-
UInde ſi talis caſus occurrat, recurrendum e
Confeſſariis vel ad Dominnm Nuncium Apoſto-
lieum, aut Romam ad Pœnitentiariam, & quia
hujusmodi recurſus maximè etiam quoad diſpen-
ſationem in votis reſervatis Papz, & in impe-
dimentis Matrimonii ſæpius eſt neceſſarius, vi-
ſum eſt hujusmodi recursũs modum huc inſere-
ge perutile. Itaque urgente necçeſſitate forman-

dæ ſunt litteræ hôc modô:
Intus ſcribatur.
Reverendiſime ar Eminentiſſime Domine,
Demine.
ponatur deinde caſus cum omnibus neceſlſariis

gireumſtantiis ſine nomine Perſanæ, poſtea ſub-
jun⸗

he 6
—
. e 6

n U
1 lſenatio
linento 1
orabilem
1 ploct
ſaretios
unde N.
.
nubiſin
na Dom

tergo ve

Dnne d, N
i

Ront obt
ô din
Utitionem
ldepercit⸗
ie nonr
leſtonis
ante il
ſont,
ercn

N. lun
Ki De WMWr reſervatis. 49
ungatur: Quare cum Caſus ſit merè fori conſcientiæ,
& pœnitens ipſe Urbem accedere nequeat, (aut ſi
petatur diſpenſatio in votis reſervatis Papæ, vel
Ain impedimento matrimonii, aſſignetur cauſa.,
Equæ rationabilem diſpenſationem valeat efſicere)
bumillimè ſupplicatur, ut licentiam abſolvendi conce-
dere (vel gratiosè diſpenſare) dignetur, & litteræ
gratiosè ad infra ſcriptum Sacerdotem in hoc Conventu
en,, N. Praovincick N. morantem mittantur. Quam Gra-
e, tiam Deus & .
Revwerendiſzma ar Eminen-
tiſſimæ Dominationis

„*

Humillimus Orator
N. N.

A tergo verò ponatur
Reverendiſſmo ac Eminentiſzmo Domino
Domine S. KR. E. Cardinali Pœnitentiaris Ma.
Jori.
Romam,

Romàâ obtentis dein reſponſoriis (quæ in ca-
ſu, qu diutiùs emanerent, urgendum eſt per-
repetitionem prioram litterarum, ne fortéè illæ
ſint deperditæ, & pro quibus Romæ nihil ſolvi-
tur, ac mox expediri ſolent) ſub audientia-
confeſſionis, vel ſi in publieo fiat confeſſio,
— mox ante illam aperiendæ ſunt à Confeſſario, &
u ſecundùm eas judicandum, ſtatimque illæ lace-
randæ ſunt, quod nonnunquam inſjungi ſolet ſub
an poœna excommunicationis.

450 Tradt. XIV. Exam. II.

Reſp. 2. Poſſunt tamen Epiſcopi à caſibus Bul-
Iæ Cœnæ tam occultis, quàm publicis abſolve-
re, ſi adſint impedimenta, ob quæ pœnitens-
erſonaliter Sedem Apoſtolicam accedere non-
poſſit. Ratio: Quia Eecleſia, àt pia Mater,
cenſetur id concedere. Præterea ſolent defacto
Epiſcopi à Papa pro certis annis petere, iisque
elapſis repetere ae impetrare facultatem delega-
tam ſuper varios Caſus Papales: adeôque fub-
diti ad eos confugere poſſunt.
Si quis igitur ab iſtis Caſibus ſinè debita li-
centia abſolvere præſumat, incurrit excommu-
nisationem latæ ſententiæ, quæ tamen extra Ita-
liam non eſt reſervata Papæ, ut conſtat ex Paſ-
ſerino. Requiritur autem ad illam ineurrendam
præſumptio, unde ignorantia excuſat, ſi tamen
exeludat dolum & temeritatem, & non tollat⸗
bonam fidem. Quod idem intelligitur etiam de
Caſibus dubiis, quia id Regularibus expreſsè
rohibet Clem. VII. ut itidem refert Paſſerinus.
Reß. 3. Regulares etiam Mendicantes defacto
non poſſunt abſolvere à caſibus, quos Epiſcopi
ſibi reſervant, ſine ſpeeiali eorum licentia: nam
oppoſita ſententia eſt damnata ab Alex. VII.
Reſp. 4. Regulares Mendicantes & eorum pri-
vilegia participantes extra Italiam abſolvere-
ofſunt virtute ſuorum Privilegiorum à caſibus-
extra Bullam Conæ Papæ reſervatis, niſi fortè
quædam excommunicationes poſt conceſſa pri-
vilegia cum ſuſſiciente derôgatione privilegiorum

reſervarentur: uti fuit reſervata excommunicatio
lata

De
——
onteonl
Multce eli
alis, 0
19 I. cit
eis Pont
a Ordini
1tert qui
Cen. VII
nmn intre
Cnnde
mmtkolron
ei gebere
UMreſtii de
ſichcit ad
Eenlis Conl
zdrund don
N Bopetio
legi teſpe
nt ner po
ſenatis,
em, ut 4
herior ſi⸗
(Conleſta
here dr
Cem,
is.
nndi à.
id vi
ſhecie

De Caſilus reſervatie. 4511

lata contra non ſervantes formam à¾ Greg. XV.
pro Pontifice eligendo conſtitutam. Ita cum
pluribus aliis, quas refert Paſſerinus locò fu-
I prà in Ge. I. cit. n. 443. in Curia Romana-
& Decretis Pontificiis ceu Generalis olim Pro-
curator Ordinis noſtri verſatiſſmus. Hic
Iniie etiam refert quinque Caſus contentos in De-
creto Clem. VIII. ſolùm excipi reſpectu con-
feſſariorum intra Italiam & cxtra Urbem exi-
s ſtentium.
Not. Quando Regulares vi ſuorum Privile-
giorum abſolvunt à Caſibus Papalibus, id ſem-
eeche Per fieri debere ſatisfa ctà Parte læsàâ, vel ſal-
nllnium Ten præſtitâ de hoc ſuſficienti cautione, non
a Quæ ſufhicit ad libitum læſi, ſed ad judicium
prudentis Confeſſarii.
KReſp. 5§. Ipſimet Religioſi vi dictorum Privi-
legiorum non poſſunt abſolvi à didtis caſibus
ſinè Superiorum ſuorum lieentia, cùm illa pri⸗
vilegia reſpectu Sæcularium fuerint conceſſa
Sicut nec poſſunt à Caſibus ſuis Superioribus-
reſervatis, niſi ad hoc ab eis habuerint facul-
tatem, ùt docet noſter de la Cruz, ſi tamen
Superior licentiam petitam denegaverit, po-
teſt Confeſſarius auctoritate Apoſtolicâ eum-
abſolvere pro illa vice, ut habetur in fine De-
creti Clem. VIII.
Reſpi 6. Confeſſarius habens facultatem ab-
ton. ſolvendi à caſu Papæ reſervato, qui idem ca⸗
edgin ſus ali vi eſft reſervatus Epiſcopo, non in-
Ann“ diget ſpeciali licentiâ: quia ablaté majore li-
PFf 2 ga⸗

K 52 Traét. XIV. Exam. II.

gamine non remanet aliud minus, in eodem
ſcilicet calu; niſi fſorté Epiſcopus eundem ca-
ſum reſervaret ſub ſpeciali motivo.
Reſp. 2. Confeſſariis Ordinis noſtri à Leo-
ne X. amplifſimum datum eſt privilegium,
qué⁶ omnes NB. Confratres Roſarii in Paſcha-
te, in Annunciatione, Viſitatione, Aſflum-
ptione, Nativitate & Purificatione B. V. ac
tribus diebus ea feſta præcedentibus ab omni-
bus Cenſuris, quâvis occaſione latis & pro-
mulgatis, & criminibus quantumcunque enor-
mibus in ſingulis, etiam Sedi Apoſtolicæ re-
ſervatis caſibus, contentis in Bulla Cœnæ dun-
taxat exceptis, poſſint abſolvere, ac juramen-
ta quæcunque ſinè alicujus præjudicio relaxa-
re, & vota quæcunque (exceptis quinque-
votis Papæ reſervatis Traét. 10. Exam. 3,: q⸗
6. Not. 3. adductis) in alia pietatis opera--
commutare, non requiſita Ordinarii licentiâ.
Simile Privilegium eſt Confratribus conceſſum
pro feſto Circumciſionis.
Nota tamen, Religioſos & Moniales, licèt
ſint de hac Confraternitate, non poſſe ſinè
Superiorum ſuorum licentia vi hujus Privile-
Zii à reſervatis abſolvi, ùt poſt alios Pontifi-
cis declaravit Clem. VIII.
Quid autem poſt dicta privilegia circa ca-
ſus ab Ordinariis reſervatos decreverit Alex.
VII. patet ex N. 3.
Reſp. 5⁵. FPoteſt quis habens caſum reſerva-
tum abſolvi à non habente facultatem in WD
Pu⸗

De

ALclll,
atucen u
zon kelern
cs iadin
clutendi
ur diree
Uis careat
aligoa
Miel, ſi
un, vell
iſcandi
Airi no
1 dlokei 3
atis cutn
o, R
i Nccen
Pis Candu
ternatio
Ppliciter

16,
1Aſutr
Autſetume
aſifern
ne
. K6
lt lacie

De Caßilas reſervatis. 45⁹

plici caſu. Primus eſt: ſi quis bonâ fide pu-
tans Confeſſarium habere Jurisdictionem-,
quam tamen non habet in reſervata, & ea
cum non reſervatis confiteatur: tunc enim à
reſervatis indirecte abſolvitur cum onere de-
nuo confitendi habenti facultatem, ut ab eis
abſolvatur directè, habitâ notitiâ, quòd Con-
feſſarius careat facultate. Secundus caſus eſt:
ſi ſubſit aliqua gravis cauſa vel neceſſitas, cu-
jusmodi eſt, ſi Sacerdos neceſſariò debeat ſa-
crificare, vel Laicus communicare, ita ut fi-
nè gravi ſcandalo vel infamia id omitti, ac Su-
perior adiri non poſſit: tuné talis poteſt di-
rectsε abſolvi à non reſervatis, & indirectè 4
reſervatis cum onere ſe fiſtendi legitimo Con-
feſſario, ut à reſervatis directè abſolvatur.
Reſp. 9. Si dubium ſit, utrùm pœnitens re-
verâ peccatum commiſerit, poterit (exce-
ptis Caſibus Bullæz Cœnæ, de quibus fuprz
dixi) à quolibet Confeſſario abſolvi, quia
reſervatio eſt odioſa, & caſus dubius non eſt
ſimpliciter talis.

6. Qui in articulo vel prriculo mortis
fuit abſolutus à reſervatis, teneturne ceſſante periculs
adhuc recurrere ad Superisrem? Quale periculum im-
minet v. g, illi, qui vadit ad prælium, domum
Peſtiferam, perituloſam navigationem, vel qui
patitur continuam ſebrem, &.
Reſp. Si Caſus reſervatus ſit ſine cenſura,

nec ſit facienda ſatisfactio parti læaſa, non-
Ff 3 6=

45⁵4 YTrast. XIV. Exam. II.

tenetur in veriori ſententia; bene tamen, ſi
habeat cenſuram, & requiratur ſatisfactio:
habens enim talem caſum debet abſolvi eum-
onere ſe præſentandi habenti legitimam facul-
tatem ceſſante impedimentéò, non quidem,
ut denuo ablolvaturx, ſed ut Superiori innote-
ſcat illum eſſe abſolutum, & iſte videat, an-
ſatisfactio injuncta ſit ſufficiens: quod pariter
applica ad B. 8. ante hanc q. Et ſi illa ex-
communicatio fuit reſervata intra Bullam-
Cœnæ, debet abſolutioni præmitti de paren-
do mandatis Eccleſiæ juramentum. Et ſi ha-
beat annexam ſatisfactionem faciendam, illa-
facienda eſt parti læſæ, vel debet dari cau-
tio ſive pignoraria, ſive fidejuſſoria, vel ſal-
tem juratoria de ſatisfactione præſtanda parti
læſæ.
D. 7. QLuid, ſi talis data occafione ſe non
praſentet?
Reſp. Ille reincidet in eandem excommuni-
cationem, ùt haberur in Cap, eos, qui de ſent.
excom. Recidet autem non ſtatim neglectaâ
primòâ eommoditate, niſi negligentiam comi-
tetur malitia & contemptus, nam Canon-,
quéô decreta eſt hæc cenſura, habet: Qui con-
tempſerit.
D. 5§. Lolliturne reſervatio per confeſſonem
invalidam?
Reſp. Affirmativè, ſive deinde Conteſſio ſit
invalida defectu contritiomis, aut propoſiti
emen-

e /
l belebt
1N. g ed
jligua eort
r ſutisdis
ain pece
aln Super
geatis, 6
1t ilis.
Kerrationie
aetiori m
enient
u, gode
Kunla, &
ſernatiode
gldeunage
bus Woe
ior) Cond
Döwione erd
jonem kacer
0, uti hec
Nis abſole

09. Doteh
Uire 4 en

6. Drobe
Ucenlſurat
hoteſt
Uris cuͦ⸗

— .
entenie de Cahibus reſeruatis. 45
i emendationis, ſive culpabilis integritatis, mo-

Ne
46 non ſit defectus culpabilis circa ipſa re-
ſervata, v. g. ea non plene explicando, vel
ſtudiò aliqua eorum omittendo, &c. & con-
feſſio fiat jurisdictionem in reſervata habenti.
Talis enim à peccatis reſervatis directe abſol-
vitur, cùm Superior ipſum abſolvat ab omni-
bus peccatis, à quibus potuit, potuit autem
etiam ab iſtis. Præterea tunc adhuc ſalvatur
ſinis reſervationis, nimirum, ut peccata reſer-
vata Superiori manifeſtentur, ut ille ea judicet,
pro iis pœnitentiam imponat, &c.
Nota, quòd cùm talis Confeſſio & Abſolu-
A E tio ſit nulla, & nihil operetur, niſi quòd tol-
nint, lat reſervationem, eſt integrè repetenda co-
Ne ram quocunque alio Sacerdote, qui ab o-
mnibus abſolvere poterit. Cæterùm ſi quis Su-
igiungflt periori confiteretur, habens reſervata, ſed ex
e oblivione etiam inculpabili nullam de iis men-
tionem faceret, per hoc non tollitur reſerva-
tio, uti nec obligatio denuo ea confitendi, ut
ab iis abſolvatur directe.

r D., 9:. Poteſine Confeſſarius abſentem alſol-
tenpn, nl vere dà reſervatis, ſi comperiat „ quòd eum malé
RKZõũ ab eis abſolverit?
Reſp. Probabiliùs non poreſt, ſi ſint peccata
non cenſurata: quia abſolutio ſacramentalis
non poteſt conferri abſenti, uti abſolutio à
“R” cenſuris, cùm hæc non ſit ſacramentalis.

ind/ Ff 4 Q. 70.

1El eter a

A eaoden gte

45⁵6 Tract. IV. Exam. III.

Q. 70. Poteſine Superior, qui reſervationem
focit, eam extra confeſionem tollere?
Reſp. Affirmativè, ſive peccatis cenſura ſit
annexa, ſive non; imò & una reſervatio ſinè
altera ſie tolli poteſt; qui tamen audiens ſo-
la reſervata non poteſt ab iis ſacramentaliter
abſolvere. Factà tandem ablatione reſer-
vationis poteſt quilibet Confeſſarius legitimè
expoſitus à peceatis reſervatis commiſſis &
committendis, uti & à cenſuris sontractis ab-
ſolvere.

Ex Exam. III.

De Indulgentiis.
DQ. 1. Quid eſt Induleentia?
Reſp. Eſt relaxatio pœnæ temporalis, debi-
tæ peccato actuali jam remiſſo, homini in-
gratia exiſtenti conceſſa extra Sacramentum à
Prælato Eccleſiæ illi applicante Theſaurum Ec-
cleſiæ. .

Q. 2. Euid eſt Theſaurus Eccleſa?

Reſp. Theſaurus Eccleſiæ ſunt bona opera-
ac ſatisfactiones Chriſti, Deiparæ, Apoſtolo-
rum, Martyrum, & omnium juſtorum à pri-
mo juſto Abel uſque ad ultimum, qui in fine
mundi naſciturus eſt, quæ ſemper manent in
Divina acceptatione, ac data ſunt Eccleſiæ
(cujus Chriſtus eſt Caput) ut ex iis fimul
ſun⸗

eArchiten
en elt ta
ugui proi
n 40, di
1n Dedica
Panni. 90
ükatem
o Noiten

G
. Diwicl
uis A pe
En& Kwn
Diiditer
calen. Ren
g Rolan
litalemr⸗
ne, Ut e
quotie
lerit, Lel
ie, vel
ltant.

(. n

. Ne

6, I
—

7e ſng
en ine

Ncrii egt
un nkn,
linen der
15 ſanen
Altor
btin 1
iſ contnch

Ntia

Horuls G
9, honmn;
Actagent
Iheluu!

lſd
n beunte
ne, h
lkonnt
n,Ci
per u
ſuhe
aI

De Indulgentiis, 45⁵7

junctis, velut ex quodam ſpirituali publico
ærario membris indigentibus communicetur.,

D., 3. Penes quem eſt poteſtas largiendi
Indulgentias?

Reſp. Architectonicè eſt in Papa, in Epiſco-
pis autem eſt taxata ſecundùm Ordinationem
Papæ, qui proinde ſolùm dare poſſunt indul-
gentiam 40. dierum authoritate S. Pontificis,
item in Dedicatione Eccleſiæ indulgentiam
unius anni. Solet etiam Papa ſuis Legatis da-
re facaultatem concedendi indulgentias, &
Summo Pornitentiario.

OQ. 4. Wuotuplex eſt Indulgentia?

Keſp. Dividitur I. in totalem & partialem-
Totalis eſt plenaria, remittens lucranti totum
pœnæ reatum; Partialis, quæ tantům partem.
Dividitur z. In realem, perſonalem & lo-
calem. Realis eſt, quæ conceditur alicui rei,
v. g. Roſario, ſeu potiùs in favorem illius,
qui talem rem geſtat. Perſonali: conceditur per-
lonæ, ut eam lucrerur vel in articulo mortis,
vel quoties hoc vel illud opus pium injunctum
fecerit. Localis conceditur loco, nimirum Ec=
cleſiæ, vel altari, ſeu illis, qui locum devotè
viſitant.

DQ. 5. Indulgentia plenariæ differtne à Ju-
bilæo?
Keſp. Non differunt quoad ſubſtantlam, ſen
Ff 5 quo-

458 Tract. MIV. Exam. III.

quoad effectum remiſſionis totius pœnæ, ſed
tantům quoad jurisdictionem & majorem fa-
cultatem, v. g, abſolvendi à calibus rrſerva-
tis & cenſuris, diſpenſandi in votis & jura-
mentis, quæ amplé ſolent concedi in Jubilæo.
Ex quo patet, quòd Jubilæum nihil aliud ſit,
quàm Indulgentia omnium pœnarum temporalium pee-
catis debitarum cum varus privilegiis & facultatibus
antè nominatis.
Porro Indulgentia partialis ſub variis for=
mulis conceditur.“ Nam 1I. aliquando datur
remiſſio tertiæ vel quartæ partis peccatorum.
2. Interdum dantur aliquot anni Indulgentia-
rum, vel aliquot dies, ůt quadragenæ dierum.
Indulgentia tertiæ vel quartæ partis pecca⸗
torum ſignificat remitti pœnitentiam pro tan-
ta parte pœnæ peccatis debitæ, juxta taxa-
tionem ſacrorum Canonum. Idem eſt de In-
dulgentia tot dierum vel annorum: unde ma-
le hoc intelligunt illi, qui dicunt intelligi tot
dies vel annos Pürgatorii. Pro quo
Nota, quòd antiqui ſacri Canones ſeveras
aſſignaverint pœnitentias ſacramentales, ſeu
à Confeſſariis injungendas, nimirum peccato
alicui gravi ſeptem annos pœnitentiæ. Pro-
aliis peccatis determinabant 40. dies jejunii
in pane & aqua & aliis laborioſis exercitiis.
Pro crimine valde atroci & extraordinario
injungebatur Quadragena, ſeu 40. dierum, &
Septena, ſeu 7. annorum pœnitentia. Qui

pejeraverat, vel alium ad id induxerat, de-
be⸗

Mnos le

foratus

en gadr
6, gbide

4 0
0
Cngue
1I8. 2, ut n
ſone major
Fen. ſ t
entirum
t, 5 Con
Aiper bmet

1. Magun

Nh. N
ceſtaria, ſee
WVa Ratio
mnon el
n Bulla 4
6s Indale
1 Eecleſi

(6 G
ſ. Con
dais, cun
ened
elis pe

b miht
ince
Peccgone,
, 8
Uolletn
edenn,
i hecci⸗
Pro tah⸗

NAt.

Aeh.
unle.
tliin
0
ens
les ken
in et
enik, N

De Indulgentits. 45⁵

—

bebat 40. dies in pane & aqua tranſigere, &
per 7. annos ſequentes pœniterc. Qui rapue-
rat, vel furatus fuerat Eccleſiæ, præter red-
ditionem quadrupli, debebat tres annos pœ-
nitere, & qnidem in pane & aqua.

. 4. Qus conditiones requiruntur in lu-
crante Indulgentias?

Reſp. Quinque ſequentes. Prima eſt, ut ſit ba-
ptizatus. 2. ut non ſit excomunicatus excomu-
nicatione majori. 3. ut Indulgentiâ pro tunc
indigeat. 4. ut ſit in gratia, præſertim, ſi finis
Indaulgentiarum ſit Deum populo Chriſtiano
placate. §. Conditio eſt cxecutio operis in-
juncti per ſemetipſum.

D. 7. Requiriturne intentio ad lucrandas
Indulgeniiss?

Reſp. Actualis intentio non eſt abſolutè ne-
ceſſaria, ſed ſufficit habitualis aut interpreta-
tiva. Ratio; quia Papa concedens Indulgen-
tiam non cenſetur aliam intentionem requirere,
cùm Bulla aliam non exprimat, ſed ſolùm di-
càât: Indulgentiam concedi pie viſirantibus

v. g. Eccleſiam.

Q 5. MQuibus concedi poſſunt Indulgentiæ?

Reſp. Concedi poſſunt eam vivis, quàm de-
functis, cum hac tamen differentia, quòd vi-
vis concedantur per modum lententiæ, ſen
judicialis poteſtatis, cos à pœna abſolvendo,
. de⸗

460⁰ Tryadk, . Exam. III.

defunctis verò ſoluùm deprecativè per modum
ſuffragii, auxilii, vel ſolutionis Deo factæ per
oblationem ſatisfactionum Chriſti & Sancto-
rum ex Theſauro Eccleſiæ. .
Ratio iſtius differentiæ eſt: quia abſolutio
judicialis eſt actus jurisdictionis in ſubditos;
ſed defundi, cum ſint extra forum Eccleſiæ,
non ſunt ampliùs ſubditi ei, bene tamen vivi:
ergo.
Cæteraàm Indulgentiæ ſuum effectum habent
in defunctis ex ſola Dei miſericordia, attentis
tamen meritis eorum (quibus applicantur)
dum erant in via, quia, ùt dicit S. Aug. In-
dulgentiæ & ſuffragie illis ſolis defunctis proſunt, qui
in hac vitæ meruernnt, ut in Purgatorio bæc illis pro
deſſent.
L. 9. Quid, fi talis anima non amplius

het in Purgatorio ?

Reßp. Quòd Deus illa ſuffragia applicet alte-
ri, niſi tamen is, qui ea applicavit, intende-
rit alteri determinatz animæ applicare, ſi
prior non indigeat, vel non ſt capax, quod
idem dici poteſt de fruétu & applicatione-
Miſiæ.
Q. 70. Translatô Feftò transferunturne
Indulgentiæ ?è

Reßp. Communiter non transferuntur, ſi fe⸗
ſtum fori quoad ſolum Sacrum & Horas Ca-

nonicas transferatur. Ratio: quia hæc fen⸗
E⸗

De Eyxt
—
Te nens
lun de
14 1 per
ton celcb
mul 4
Eeerur, kin
tu. Tra
elis prin
Uets ſecune
n, gui
1, eland

5
R darkame

„. Wie

e.1. Ni
ſentum ¹ 0
CcCAtorüm
Undio 5
nl lacta
e. 1 Pre
Etutum pe
Dt Deni
ne eli
(rum 8.
ie, 8
linſtlte

1.

—
lie N
1 deot,,

tli 1

n iin 6

eutnnſi

eanihe

lal, ue
PPplcaur
A 4
tmn 4

0n enhli

4leris
in iene
Alanr,.
cher
Ppichine

onßn

er, *
lunl.
ur⸗
4

461
ſetur eſſe mens Pontificis, quam probat pra-
xis Fdelium de tali translatione nihil ſcien-
tium: & ita patet in feſto Annunciationis
B. V. dum celebratur in Hebdomada Sancta,
Sacrò⁶ & Officiò translatô poſt Pacha. Aliud
eſſet, ſi ſimul quoad forum in alium diem.
transferretur, tunc enim etiam transfertur In-
dulgentia. Transferri eas pariter credendum
eſt, ſi feſta primariorum Sanctozum alicujus-
Religionis ſecundùm Rubricas transferantur-
in diem, qui à Religioſis & ſuis familiaribus-
colitur, ceſſando à ſervilibus.

Ex Exam. IV.

De Sacramento Extremæ Uncñctionis.
M., 7. Quid eſt Extrema Uncktio, & quando

inſtituta?

Reſp. I. Metaphyſicè definitur, quòd ſit Sacra-
mentum à Chriſto inſtitutum ad abſtergendas
beccatorim reliquias. Phyſicè verò, quòd
ſit Unctio Sacri olei in quinque ſenſibus in-
firmi facta ſub præſeripta verborum forma-.
Reſp. 2. Probabiliùs dicitur, quòd ſit à Chriſto
inſtitutum poſt reſurrectionem unà cum Sacra-
mento Pœnitentiæ. Ratio: quia eſt inſtitutum
contra reliquas peccatorum: ergo eſt com-
pletivum & conſummativum Sacramenti Pœ-
nitentiæ, & conſequenter conveniens fuit, ut
non inſtitueretur ante illud, ſed cum illo.

D., 2

De Extrema Undlione.

462 Trab. XIV. Exam. W.

Q. 2. Qua eſt materia & forma, & quis
Miniſter hujus Sacramenti?

KReſp. Materia ejus eſt oleum olivarum ab
Epiſcopo benedictum. Ilta ut miniſter ordi=
narius bencdictionis hujus olei ſit Epiſcopus,
extraordinarius autem poſſit eſſe ſimplex Sa-
cerdos ex commiſſione Papæ, ùt patet ex an-
tiquiſſima conſuetudine Eccleſiæ Orientalis.
Forma verò huſus Sacramenti eſt hæc: Per
iſtam Unctionem & ſuam piiſſimam miſericordiamn in-
dulgeat tibi Deminus, quidquid per viſum drliquiſti, C&ce

Q. 3. Qaid ſi Sacerdos non babeat oleum
novum, ſeu hc anné benedictum, ſes ſolum
antiquum ?

Reſp. Validè & licité utitur illò in neceſſita-
te, extta quam eò utendo peccat, quia agit
contra ritum Eccleſiæ.
OQ. 4. Qus corporis parter ſunt inungendæ?
Reſp. Organa quinque ſenſuum, nimirum,
oculi, aures, os, nares & manus. Ratio S.
Th. Quia quinque ſenſus ſunt prima principia
& inſtrumenta peceandi; càm enim nihil ſit
in intelledu, quin priùs fuerit in ſenſu, o-
mnia peccata actualia à ſenſibus originantut.
Ergo inungi debent oculi propter viſum, au-=
res propter auditum, & ſic deinceps.
De effectu hujus Sacramenti dictum eſt Tract.
II. Exam. 4. q. §. ubi videri poteſt.

De 5

—

Quthe

mnn, dice
mn Mn 1
Nr. o
fer inbrm
Ui, adebe
loe Lacra
e dacratr
Uintioſs &
Ateral,
1 ſericoln
nleſcat, 8
1 ek i

4

Ce.A
if. 80
1o cap. .
Nota Cu
Pentomn ſun
lint, vel
lerdotes
tamm R
caſum t
lnatione
n protm
Ahoc

wſinis
fneigß

ligr en
fln

inrehte

Ra

gl

k iatetee

In nmnnmn
Uld, NMuo)

ets

rs ed
l

De Extrema ndione. 463
S. Quodnam eſt ſulbjectum capax hujus

Sacramenti?
Reſp. Solus homo baptizatus, adultus & pericu-
loss inſirnus, dicente Trid. Seſſ. 14. c. 3. boc Sa-
cramentum nan niſi infirme, de cujus morte timetur,
duri debet. Poteſt tamen dari etiam pueris-
graviter infirmis, quamprimùm ſunt doli ac
peccati, adeôque & peœnitentiæ capaces“:
quia hoc Sacramentum eſt conſumativum pœo B
nitentiæ Sacramenti. Non eſt tamen dan-
dum furioſis & perpetuò amentibus. Neque
poteſt iterari, quamdiu manet eadem infirmi-
tas & periculum mortis, aliàs, ſi infirmus
convaleſcat, & in periculum mortis relaba-

tur, poteſt iterari, ùt habetur in Trid. loc.
Cit.

Q. 6. Quir eſt Miniſter hajus Sacramenti?

Reſp. Solus Sacerdos. Ita patet ex S. jaco-=
bo cap. 5. dicente. Inducat Ptesbyteros.
Nota Curatos ſub mortali teneri hoc Sacra-
mentum ſuis ſubditis petentibus dare; qui ſ
nolint, vel non poſſint ſervire, tenentur alii
Sacerdotes ex lege charitatis & juſtitiæ lega-
tam Regulares, quàm Sæculares: quia-
d caſum tantæ neceſſitatis cenſentur in ſua⸗
ordinatione ſe obligâſſe, & pro eo obedien-
tiam promiſiſſe Epiſcopo. Unde Epiſcopus
Poteſt hoc mandare, cui proinde potius, quàm
. Su⸗

464 Tralt. XV. Exam. I.

Superiori Regulari (utpote injuſte) contta-
dicenti parendum eſſt.

C IRCA

TRACTATUM XV.

De Sacramento Ordinis.
Ex Ewam. J.
De Examine Tonſurandorum.

.7. Quid eſt Tonſura, quæs ejus materia,
& forma, quod ſubéjectum, quis Miniſter, quod
oſcium, quis ſinis, & obligatio?
Reſp. I. Prima Tonſura non eſt Ordo, nec
Sacramentum, ſed ſolùm diſpoſitio ad Ordines,
ſeu præambulum quoddam. Nou eſt, inquam,
Ordo & Sacramentum: quia nec gratiam cau-
ſat, nec characterem imprimit, nec ſpiritua-
lem aliquam poteſtatem agendi aliquid circa-
Euchariftiam tribuit, ſed ſolùm à populo, ſeu
ſæculari ſtatu ſeparat, Ordinum propriè di-
GRorum, Eccleſiaſticæ Jurisdictionis, Privile-
giorum, ac Beneficiorum capacem facit, ad
Eccleſiæ ſervitium, & ad pfallendum in ea-
deputat. Vocatur autem prima Tonſura, qu
eſt prima habilitatio ad Tonſuram Clericalem
deferendam.
Reſe. 2. Prima Tonſura non habet veram-

materiam & formam, ſed quaſi. Ratio: quia
lo⸗

e l
„ l is,
eeblellione
ulle potel
16 ſſe
hnini
zlonlura:
ſonumm
llaris; 4
, ſpeci
eig, & de
in l, dud
Mona,
, and,
uceremd
3. d
las Chic
Gris, i
ſobtio 3
Urikianum
oque &
utio elt
gantis.
ſots, lea
ſeptenni
mnls, ſin⸗
kei. Ee
nn)
1: qui⸗
drkame

De Sacramento Ordinis. 465

locò formæ habet verba, quæ prefert Epi-
ſcopus. Et is, qui tondetur, locò materiæ
habet abſciſſionem capillorum. Ex his prima
Tonſura ſic poteſt definiri: Eſt levis detonſio ca-
II pillorum ab Epiſcepo Cæremoniis Eccleſicſticis facte, quad
maſculus tyrocinis myſteriorum D EI initiatur. PFit
Io autem Tonſura ad modum eoronæ: quia co-
rona eſt ſignum Regni & perfectionis, cùm-
ſit circularis; qui autem ſacris myſteriis de-
putantur, ſpecialiter debent tendere ad per-
n fectionem, & accipiunt dignitatem Regiam.
Et hinc eſt, quòd prima Tonlſura etiam voca-
tur Corona.
Nota, quòd, ſi Tonſurandus eſſet Calvus, ſuſſi-
ceret, ut cæremonia fieret, qualiter fieri poſſet.
Reſp. 3. Subjcctum capax primæ Tonſuræ
eſt Mas Chriſtianus baptizatus, & confirma-
tus. Ratio: quia fæœæmina ſieut non eſt capax
Ordinis, ita nec primæ Tonſuræ, quæ eſt
diſpoſitio ad Ordines. Et Baptiſmus facit-
Chriſtianum, éſtque janua Sacramentorum,
ideòque & diſpoſitio ad Ordines. Porrò Con-
firmatio eſt de neceſſitate præcepti graviter-
obligantis. Vid. Exam. 2. q. 7.
Nota, requiri etiam certam ætatem, nimi-
rum ſeptennium ſaltem: requiritur enim uſus
rationis, ſine quo non poteſt ſcire rudimen-
ta fidei. Et eſt de conſilio (licèr non de-
Præcepto) ut Tonſuram recipiens ſit in.
Sratia: quia non eſt Ordo, ůt dictum eſt,
nec Sacramentum, nee gratiam cauſat.
g Por-

itr, gi
/
Cro, net
40cines,
inaunn
Ntimman

melonnen

Traëz. XV. Exam. I. He

466
. ⸗ — . —
Porrò qui vult tonſurari ſuper brachium ſini- Mf
ſtrum debet portare ſuperpelliceum, & manu V1
dextrâ candelam. 3, ei

Reſp. 4. Miniſter Ordinarius, & per ſe pri- iſnlee
mæ Tonſuræ eſt ſolus Epiſcopus, & quidem. einn e
proprius ipſids ordinandi, ſeu initiandi. Ra- igered
tio I. p. Quia deputatio ad cultum Divinum r geri
er ſe debet fieri per ſummum Miniſtrum. PDonmi
Dixi, Ordinarius, quia ex commiſſione Papæ gletcin
poteſt eſſe ſimplex Sacerdos. Ratio 2. p. Quia int.
actus Jurisdictionis per ſe & ordinariè fit à e
Miniſtro Ordinario & proprio; conferre au- un t
tem primam Tonſuram eſt actus jurisdlétionis. r
Reſp. 5. Officium Tonſurati eſt ſervire Ec- e ſe
egleſiæ, & canere in Eccleſia: quamobrem vo- leked
catur etiam à quibusdam Pfalmiſta. nr ſor
Reſp. 6. Effectus primæ Tonſuræ eſt facere en
Clericum, ac capacem jurisdictionis Eccleſia- Nh
ſticæ, privilegiorum, & beneficiorum, prout
dictum eſt Reſp. I. e
Reß. 7. Finis Coronæ ſeu primæ Tonſa- moln
ræ juxta antè dica ex Tridentino eſt, Fidelem

erit, I

Deo cultum præſtare. Ris
Reſp. 8. Pro Clerico præcisè tonſurato non ol
eſt alia ſpecialis obligatio, quâm deferre ha- lli
bitum & Tonſuram: quia nullibi in jure in- n, ſi
venitur alia. Dixi, præcisè tonſurato; ſi enim- uchl
habeat Beneficium, vel ſit Religioſus Choro ad- is, i
dictus, tenetur ad Horas. Ad caſtitatem te- Al
ATon

netur câà ratione communi, quàâ quivis etiam

Laicus- rivie

Q. 2. Aienm

1 „.
0 1,9,0.

o,ten
Guriiceie
l lenje
nobten
14
te el cen
Nns beclet
enm N

Mire

idoel

torittrt
n cein
bi in
le

De Ssacramento Ordinir. 467

Q. 2. Wuid eſte Clericuz, vel Clericatus, quæ
eus veſtis, quæ privilegia?
Reſp. I. Clerieus appellatur à ſorte, quia
Matthias ſorte electus eſt, qui primus per Apo-
ſtolos legitur ordinatus: Cleros enim, ſors la-
tinè, vel hæreditas dicitur. Propterea ergo
dicuntur Clerici, quia de ſorte Domini ſunt,
vel quia Domini pattem habent. Generaliter
autem Clerici nuncupantur, qui in Eccleſia.
DEI ſerviunt. Ita ex B. Iſidoroò. Hinc Clerica.
tus eſt ſtatus, ſeu dignitas eorum, qui ad cul-
tum DEl ſunt deputati.
Reſp. 2. Veſtis Clerici præcisè tonſurati eſt
ſuperpelliceum, quò ab Epiſcopo tondente
induitur. Vocatur fuperpelliceùm: quia olim
olebat deferri ſuper tunicas pelliceas de pel-
libus animalium factas. Amplitudo ejus ſigni-
ficat innocentiam viræz,
Keſp. 3. Duo ſpecialia ſunt privilegia.
Clericorum. Uuum dicitur fori, alterum-
Canonis, Primum eſt extraftio à foro, ſeu
judicie ſæculari ac civili ad Eccleſia ſticum,
ad quod reducitur immunitas ſeu extractio 2¾
tributis, & c. auctoritate laici impoſitis. Al=
terum, ſcilicet Canonis, eſt, quòd ſi quis ſua-
denté disbele Clericum percutiat, fit excommu-
nicatus, àt dictùm eſt Tract. 14. Exam, 2. q. 4.
Nota, quòd juxta Trid. Seſſ. 2 3. cap. 6. nullus

primà Tonſurâ initiatus, aut in Minoribus exi=

ſtens privilegiò tori gaudeat, niſi beneficium Ec-
eleſiaſtieum habeat, aut habitum Cleriea-
6 g 2 lem

468 Tract. X.. Exam. I.

lem & Tonſuram deferens alicui Eccleſiæ ex
mandato Epiſcopi inſerviat, vel in Seminario
Clericorum, aut in aliqua Schola, vel Univer-
ſitate de licentia Epiſcopi quaſi in via ad ma-
jores Ordines ſuſcipiendos verſetur.

O, 3. Quæ ſunt Clericis probibita?

Refp. Clericis prohibita ſunt. 1. Crapula-
& ebrietas, exceſſiva convivia, publicæ taber-
næ, ut nimirum has non frequentent, niſi cau-
ſa itineris.
2. Clericis prohibetur agere hiſtriones, in-
cedere larvatos, induere habitum perſonatum,
imòô & intendere nimiùàm hiſtrionibus, cho-
reis, obſcœnis comædiis, & ſimilibus.
3. Clericis prohibetur, ne ludant ad aleas
vel taxillos, quò́ nomine intelligitur talis
luſas, qui fortunã magis, quàm arte regitur.
Imô & prohibetur eis generaliter ludus char-
tarum, ſi non fiat recreationis, ſed lucri cau-
s4, & frequenter, ac cum periculo ſcandali,
vel amiſſione temporis Divino cultui aut ſtu-
diis impendendi, vel pro pecunia reſpectu Ec-
cleſiæ accepta, & pauperibus eroganda.
4. Geſtatio armorum, puta, proditoriorum,
& offenſivorum, ac inceſſus inſtar laici, aut-
militis armati. Si tamen Clerici tranſe-
ant in itinere per loca periculoſa, non eſt eis
illicitum pro ſua defenſione, & ad hoſtium-
Vel latronum terrorem arma portare.

5. Prohibetur Clericis ſordida avaritia, ne
ni⸗

De

—
Giumn Inten
6waocan
llter goi
P ob po
biltatio
ahibuit A
n Net en
am.
0. Dodi
7. Ven⸗
§. Coh
Eere, an
ſuped
9Lronun
inereſſe
Nnr ai⸗
1.

1.

e. l
Ceren
b qu
Uiſterin
ans 4
ver:
niChr
lmriinat

li

lventenii

re hiltin
Ampetſar
vnbu
Hilbus,
bant 04
ligtur ai
me nein
er wds
ſed leie
flloen
Cltnia
niinſea
enon
pocion .

Cerain

De Sacramento Ordinis. 469

nimiam intendant corradendis divitiis. Ad
extirpandam hanc avaritiam Ioan. XXII. ge-
neraliter quidem omnibus, in ſpecie verò Cle-
ricis ſub pœna privationis beneficiorum, &
inhabilitationis ad ea impoſterum obtinenda
prohibuit Alchymiam, & aurum vel argen-
tum per eam factum, cum ſit ſophiſticum &
falſum.
6. Prohibetur Clericis ſordida mercatura.
7. Venatio clamoroſa.
8. Cohabitatio cum mulieribus, exceptâ
matre, amitâ, ſorore; imò nec cum his, ii
ſint ſuſpectæ.
9. Pronunciare ſententiam ſanguinis, aut,
illi intere ſſe.
Plura alia Clericis prohibita videantur in.
DD.

Ex Exam. II.
De Ordine in genere.
OQ. 1. Quid eft Ordo ſive Ordinetio?

Reſp. Phyſieè definitur ſic: Eſt externa ſa-
cra Cæremonia ſub præſcripta verborum for-
ma, quâ traditur poteſtas ſpirituale aliquod
miniſterium exercendi, ſimúlque gratia ſan-
ftificans ad illud ritè obeundum. Methaphy-
ſicè verò: Eſt ſignaculum quodàdam, ſen Sacramen-
tum à Chriſto inſtitutum, qué ſpiritualis poteſtas tra-
ditur ordinato exercendi miniſterium Eccleſiaſticum, ſimul-
que gratia, &c.
S g. 2 No⸗

470 Trabt. Xr. Exam. II.

Nota, quòd ſieut in quovis Sacramento tria
diſtinguntur, nimirum I. Sacramentum tan-
zum. 2. Res tantum. 3. Res & Sacramen-
tum ſimul; ita 8 in hoc primum eſt externus
ritus ſeu ordinatio. 2. Gratia. 3. Chara-
Ser. Vid. Tract. II. Exam. 4. q. 7.

OQ. 2. Quando boc Sacramentum eſt à Cbri-
ſto inſtitutum?

Reſp. In ultima Cœna. Luc. 22. Hec ſatite in
tam commemorattonem. .
D. 3. QDuot funt Ordines?
Reſp. Sunt ſeptem, ſcilicet: Oſtiariatus
Ledoratus, Exorciſtatus, Acolythatus, Subdig-=
conatus, Diaconatus, & Sacerdotium.

D. 4. Duotuplex eſt Ordo?
Reſp. Eſt duplex; nimirum lacer & non fa⸗
cer; ſeu major & minor. Sacer eſt quilibet,
Ordo, ſi fecundùm ſe conſideretur, quia eſt
Sacramentum quoddam. Sed ratione mate-
riæ (circa quam habent aliquem actum circa
rem ſacram) ſunt tantùm tres Ordines ſacri
ſcilices Sacerdotium, Diaconatus & Subdiaco-
natus.
Addi poteſt, quòd Ordines ſint ſacri ex
duplici titulo. I. Quia propinquiùs accedunt
ad Euchariſtiam, ad quam omnes Ordines
ſunt inſtituti. 2. Quia habent annexum vo-
tum ſolemne caſtitatis, quéò ſpecialiùs & fir-

mwiùs Deo conſecrantur; qui iis inſigniuntur.
S Sub⸗

hes
—
eronatos
rleundo t
Piertio c
nor gvi⸗
1, guam
o Orcin
eminen
e eoram
cjcuat
ileriort
lleis oce

bon

6. AMärn
n Ainpri
egior,
laſeen
Res don
zriala,
ſeerdotin
optur ye
ſe inis,
14 OrCin
. 1.
lemote
mument
aditur.
4 in

Nckanenn,
Nelln
Minmn e

n. 4 3

1)

r,
Oini
khatns Nrb
tun,

„
407

teun, g
toge a
enaOrm
rdnesl
a in

ſot e
giis me
Met s

De Sacramento Ordinit. 471

Subdiaconatus in primitiva Eccleſia non erat
ſacer ſecundò titolò (quia non erat ei anne-
Xà obligatio caſtitatis) erat tamen ſacer pri-
méô titulò, quia ad Euchariſtiam acceſſit pro=
ximiùs, quàm 4. Minores.
Porrò Ordines ſacri vocantur majores pro-
pter ſui eminentiam & digniratem munerum,
ad quæ eorum fuſceptores deputantur; alii
4. verò dicuntur minores, eò quòd ſubjecta.
ſua in inferiori gradu conſtituant, & minori-
bus officiis occupent.

J. Sunine omnez Ordines proprid
Sacramenta?

Reß. Affirmative: cauſant enim omnes gra-
tiam, & imprimunt characterem. Neque ex
hoc ſequitur, quòd ſint plura Sacramenta-,
quâm ſeptem, quia Ordines Sacerdotiòô infe-
riores non ſunt Sacramenta totalia, ſed ſolùm
partialia, conſtituentia unum totale, ſcilicet
Sacerdotium, ad quod omnes alii Ordines re-
feruntur velut ad finem, unde ſunt unum uni-
tate finis.

. 6. Quæ & quotuplex eſt materia ac for-
ma Ordinis, qualis requiritur contactus, quis eſt
efectus, eſtne iterabilis?
Rep. I. Materia cujusvis Ordinis eſt duplex,
una remota, altera proxima. Prima eſt illud
inſtrumentum, qued ordinando ab ordinan-
te traditur, per quod actus Ordinis deſigna-
Sur, & in ejus traditione character imprimi-
g 4 tur

472 Tralt. XV. Exam. II.

tur. Secunda eſt ejusdem traditio. Forma-
ſunt verba Epiſcopi ſignificantia poteſtatem,
quæ ordinato datur.
Reſp. 2. Probabilius & tutius eſt cum S. Th.
quòd requiratur contactus phyſicus. Et ra-
tio eſt, quia aliàs (ut ait Goner) materia-
non videtur ſufficienter applicata ordinando,
eſt enim res phyſica. Noneſt tamen neces-
ſarius contactus phyſicus immediatus cujusvis
materiæ, ût patet in vino contento in calice,
quod imediatè phyſicè ab ordinando Presby-
tero non tangitur, ſed ſufficit tangere calicem,
quia juxta communem hominum uſum, qui
tangit continens, cenſetur etiam tangere con-
tentum, communiter tamen obſervatur, quòd
panis patenæ ſuperpoſitus immediaté tanga-
tur.
Reſp. 3. Effecus cujusvis Ordinis eſt du-
plex, unus primarius, ſeu principalis, ſci-
licet gratia ſanctificans ſecunda. Alter ſecun-
darius, ſcilicet character, qui imprimitur in
quovis Ordine, ita ut nullus Ordo ſit itera-
bilis. Ratio 1I. p. eſt: quia omne Sacramen-
tum in ſubjecto ritè diſpoſito cauſat gratiam
ſanctiſicantem, & quidem per ſe ſecundam,
ſi ſit Sacramentum vivorum; ſed, ùt ſupràâ
dictum eſt, quilibet Ordo eſt Sacramentum,
& quidem vivorum: ergo. S. D. hic q. 35.
a. I. in c. & ad2. & 3. Secunda & 3. p. ab
codem S. D. ibidem ad 2. probatur ſic;: o-⸗

mnesSacramentum, in quo non imprimitur cha-
ra-

De

—.—
e l iter

r ergo
Cſt che
4 eul 1n
es luß

4 De de⸗
Uns. De

io 1 p.
(ericat
venta pre
Genid woli
Mener e
Unde en
dt
Wes des
Ohriktus
guando i⸗
Hincſt
ineum ſe
apacem
dlemin
minumn
quam
le,el
2.

Neque
feriſte,

Exven,
—

De Sacramento Ordinis. 473
„ dlt 8 — – m—ͥ
feniig racter, eſt iterabile; ſed nullus Ordo eſt ite-

rabilis: ergo quilibet imprimit characterem
– Quid ſit character, imprimaturne indelebi-
une liter, & cui ſubjecto, ac quæ ſint ejus mune-

Ce, ra, habes ſuprà Tract. II. Exam. 3. q. 2.
dplen d D. 7. Quoanam eſt ſubjectum capax Ordinis

elt enn,
mſend Reſp. De neceſſitate eſt, ut ſit mas & ba-
ie ptizatus. De præcepto eſt, ut ſit-confirma-
ken tus.
Iin,n, 3 .
lnanch Ratio I. p. eſt ex S. Th. hic q. 39. a. I.
ach in c. Clericatus eſt quædam dignitas, & præ-

unin,, eminentia præ cæteris Fidelibus; ſed ea non-
Dieee convenit mulieribus: nam juxta Apoſt. 1. Cor.
nn, 14. Mulieres debent e ſubditæ viris, & tacere in Ec-
Ciue mne cleſia.
Unde etſi Deipara quoad ſanctitatem fuerit
dignior Apoſtolis, non tamen illi, ſed iſtis-
elaves Eccleſiæ à Chriſto commiſſæ ſunt, nece
Chriſtus eam, aut ullam mulierem admiſit,
quando in ultima Cœna Diſcipulos ordinavit.
Hinc fit, Hermaphroditum, qui ſcilicet ſœ-

nne mineum ſexum æqué participat, eſſe Ordinis
aultu incapacem, quia ſimpliciter non eſt vir, ſed
elnd pro fœmina reputatur lege 10. quæritur ff. de ſta-
el,ah tu hominum, ſi autem prædominetur ſexus viri-

lis, quamvis ſit capax, quia vir reputatur
cit. lege, eſt tamen irregularis ratione indecen-
tiæ.
Neque obſtant nomina Diaconiſſæ, Pre-
sbyteriſſæ, Epiſcopiſſæ, &c. quæ leguntur apud
g 5 an-

474 Tradt. XV. Exgm. II.

antiquos, ſigniſicant enim I. quòd fuerint-
uxores Epiſcoporum, Presbyterorum, Diaco-
norum, ductz ante Ordinationem, quæ po-⸗
ſtea quoad thorum à viris ſeparatæ cælibem-
cum eis vitam agebant. 2. juxta S. Th. q. 39.
cit. a. I. in c. fuerunt aliquæ cum quadam.
benedictione (Ginè tamen ordinatione) de-
putatæ ad recitandas Homilias in Officio Mo-⸗
nialium, hinc dictæ Diaconiſſæ ab actu Dia-
coni, cujus eſt legere Homilias.
Ratio 2. p. quia Baptiſmus eſt janua Sacra-
mentorum. 3. p. de Confirmatione patet ex
Trid. Seſſ. 23.
Q. . Quæ ſunt requiſita ad debitam & lici-
tam ſuſceptionem Ordinum?
Reſp. Primè requititur ſtatus gratiæ: quia-
quilibet Ordo eſt Sacramentum vivorum cau-
ſans gratiam ſecundam.
2. Requiritur prima Tonſura, hæc enim-
eſt diſpoſitio ad Ordines.
3. Requiritur certa ætas, quæ pro mino-
ribus ad minus debet eſſe ſeptennium. Ad
Subdiaconatum requiruntur 21. ad Diacona-
tum 22. ad Presbyteratum 24. initiativè. Ad

Epiſeopatum requiritur annus trigeſimus com-

Pletus.
4. Requiritur probitas vitæ, & ſufficiens
ſeientia.
5. Requiritur, ut ordinandus ſit ingenuus
ſeu liber, id eſt, non ſit mancipium, vel aliis
obligatus, ut ratiociniis detentus, vel aliquid hu-
jus⸗

he
—
no lo,
z efücir⸗
heggiti
minpedin
baritas,
ad. 14.
ar omni.
cica, 8
Necviri
anmugic⸗
1 (tiam
enlus⸗
Witregola
Nemo⸗
enioren,
A e
M, We
end d
Orinis
9, Re
lecleliat
ubbatis
ubb. an
orima
in, vel i
a, vel
10, Re
minter
nquun

dd 0

e
. 4
Nüdi⸗

.

Nalle

e gte,e
,606

gi
un dar

er enin.

Monmi⸗
Dlnt.
Nilt 8
nnncen

ſtcer

De Satramento Ordinis. 475

jusmodi. Quòd ſi ſervus eſt promotus ſciente
dominéô ſuò, & non reclamante, ex hoc ipſo in-
genuus efſicitur, ùt notat S. D. q. 36. a, 3.
6. Requiritur, ut ordinandus non habeat-
ullum impedimentum canonicum, uti eſt v. ge
irregularitas, ùt patet ex definitione ejus da⸗
ta Tract. I4. Exam. I. q. 26. Hic reviden-
da lunt omnia, quæ ibidem de irregularitate
ſunt dicta, & quinam ſint irregulares.
7. Requiritur, ut non ſit ligatus cenſur4
excommunicationis, ſi enim in ea quis Ordi-
nem (etiam minorem) ſuſcipiat, manet ab
eo ſuſpenſas. Hanc ſuſpenſionem aliqui vo⸗
cant irregularitatem.
8. Nemo poteſt licitè ſuſcipere Ordinem
ſuperiorem, niſi priùs acceperit inferiorem
quia eſt peccatum mortale ordinari per ſal-
tum, id eſt, prætermiſséô ordine priore, nam
ſaltem de neceſſitate præcepti character unius
Ordinis præſupponit characterem alterius.
9. Requiritur, ut Sacri Ordines ſtatutis ab
Eccleſia temporibus recipiantur, ſcilicet manè
Sabbatis 4. temporum, & ante Dom. Paſſ. & in
Sabb. Sancto. Minores poſſunt conferri fer. 6.
proxima ſabbatis, quibus Majores conferun-
tur, vel in ipſis ſabbatis, vel in quavis Domi-
nica, vel feſto de præcepto totius anni.
10. Requiritur, ut ſerventur certa tempo-
rum interſtitia, quæ quoad minores inter ſe
relinquuntur à Trid. Epiſcopi arbitrio. Sed
duoad Ordines Sacros Trid, integrum annum
Ec-

476 Tradct. X. Exam. I.

Eccleſiaſticum exigit à tempore, quò ſuſceptus
eſt. Hoc tamen FTridentini decretum non de-
rogat conſuetudini, quâ Epiſcopi ex cauſa-
ſolent minores Ordines & Subdiaconatum-
eôdem die conferre, cùm nullé antiquô jure
id prohibeatur. Non tamen poteſt Epiſco-
pus eòzdem die duos Sacros Ordines confer-
re, id enim expreſsé prohibet idem Trid.
II. Ad Ordines licitè ſuſcipiendos requiri-
tur animus Clericandi, id eſt ab iis ſinè juſta
cauſa non recedendi.
12. Requiritur, ut Ordinandus ſit ſubditus
Epiſcopi ordinantis. Quatuor autem modis
quis dici poteſt ſubditus Epiſcopi, & ille ſi-
militer proprius ad conferendos Ordines-.
I. Ratione Originis. 2. Ratione Domicilii.
3. Ratione Beneficii. 4. Ratione triennalis
familiaritatis.
Ultimò tandem requiritur pro majoribus-
Ordinibus ſufficiens titulus honeſtæ ſuſtenta-
tionis, ne Clerici cum Sacri Ordinis dedeco-
re mendicare, aut ſordidum quæſtum exerce-
re cogantur.
Hic autem titulus triplex eſt. Primus Pau-
pertatis, quòô ordinantur Regulares. Secundus
Beneficii. Tertius Patrimoniüi aut Penhonis, ad de-
centem ſuſtentationem ſufficientis.
Addi poteſt quartus titulus, dictus Titulus

menſæ, ut ſi ob defectum beneficii & patrimo-

nii, potens quidam Dominus, v. g⸗ Epiſco-

pus, vel Nobilis, aut alius curet quem ordi-
na-

es
ciill ſue
es Geti
ventetut, P
meutis.

g, 1. Jol
ctame
in. 7.
Ueriaſpet
im; ſed
Sns hei
lei Aer
Mjaconate
dieon⸗
io d.
VNeAadar
CNä,
habet ma
lerdos,
Neß.3
ttlam co
ſorelt ore
ibclitis
dinent
ANatio
Kt. Ra
Nat
lm aut
eſe ⸗

Kn.

lſeſcbciu
Utem moc
, ile
Odnes
Domicili⸗
tennil

edtbes⸗
e llen
b teo

un delce⸗

rinn de⸗
Keetogn

6, A⸗

De Sacramento Ord:nie. 477

nari titulõ ſuæ menſæ ſeu ſuorum bonorum „
ut ex eis CQlericus (cui alia media deſunt-)
alimentetur, præſertim tempore infirmitatis
aut ſenectutis.

Q. 9. Duis eſt Miniſter Ordinum?

KReſp. 7. Solus Epiſcopus eſt Ordinarius Mi-
niſter Sacramenti Ordinis. Patet ex Trid. Seſſ.
23. Can. 7. Ratio eſt: Conferre officia &
miniſteria ſpectat ad ſolum Principem vel Præ-
fectum; ſed ſolus Epiſcopus eſt Princeps &
Præfectus Reip. Chriſtianæ: Ergo.
Reſp. 2. Probabilius eſt, quòd Papa poſſit-
ſimplici Sacerdoti dare facultatem conferendi
Subdiaconatum & reliquos minores, non ta-
men Diaconatum, multò minùs Sacerdotium.
Ratio S. Th. quia dicti duo Ordines habent
immediatam relationem ad verum Corpus-
Chriſti, ſupra quod conſecrandum Papa non
habet majorem poteſtatem, quâm ſimplex Sa-
cerdos,
Keſp. 3. Epiſcopus nominatus, electus, aut
etiam confirmatus, ſi non ſit Sacerdos, non
poteſt ordinare Sacerdotes, poteſt tamen ſuis
ſubditis dare lieentiam, ut ab alio Epiſcopo
ordinentur.
Ratio I. p. quia nemo dat, quod non ha-
bet. Ratio 2. p. quia dare illam licentiam-
ſpectat ad poteſtatem jurisdictionis exterioris,
illam autem habet: Ergo.
Reſp. 4. Epiſcopus excommunicatus, de=-
gra-

478 Tradt. X. Exam. II.

gradatus, depoſitus, irtegularis, ſuſpenſus,
interdictus, hæreticus, ſimoniacus, qui Epi-
ſeopatui renunciavit, poteſt validè conferte-
Ordines, ſednon lititè.
Ratio: quia ordinatio eſt adus Ordinis-;
qui prohiberi quidem poteſt, non tamen ejus
effectus impediri poſitis debitis requiſitig.
KReſy. y. Non poteſt quis licité ordinari,
niſi ab Epiſcopo proprio, aut alieno de lis
centia proptii. Ita Trid: Ratio eſt: ut evi⸗
detur confuſio in Eceleſia, quæ vult omnia-
ordinatè fieri.
Abbates tamen poſſunt Minores ſuis jam

profeſſis conferre.
Ex Exam. III.
De Ordinibus Minoribus.
Q. 1. Qaot ſunt Ordines Minores? quæ zé=⸗
quiſita ad ſuſceptionem? quc obligationes?
Reſp. 17. Quatuor ſunt Minores Ordines 3
ſeilicet, Oſtiariatus, Lectoratus, Exorciſta-
tus, & Acolythatus. Qui dicuntur Minores;
quia Clericum ponunt in gradu minori, & ab
Euchäariſtia remotiori, quàm majores, uùt di=
Kum eſt ſuprà: quemadmodum & dicuntur-=
non ſacri, quia non habent adjunctam obliga⸗
tionem continentiæ.
Reſp. 2. Quodnam ſit ſubjectum capax Or-
dinum Minorum, patet ex Exam. præc. q. 7
Ultra hoc Ordinandus, dum compaäret, de-

g
bet

he .

——
ſeſetonluls
elced, &
cremer
m unet
glis von ce
Eobet erh
ihis, quo⸗
chole,
1n Ge re
2 Ore
ben ebli
PDalmos,
t UA
Aſtin
thenekciu⸗
leglars
ciun.
NNd dd
KKNRle
trunt, Ee
Cuibus
paul:
ſur ad
drumn pt

12,
e
. I1.
a Ord
yi, c,

duid,

ſte gliun
ines.
0lt onit.

6 iii

N

hee
finet!
Ocle,
Horir.
r Ms,
vol eun
s il⸗
Cicnr,

Pe
l

De Sacramento Ordinis. 479

bet eſſe tonſuratus, veſte talari indutus & ſu-
perpellicé, & habere candelam offerendam;
& ſufficienter diſpoſitus ad S. Communionem,
ad quam tamen non eſt obligatus ſub morta-
li, quia non conſtat de præcepto. Item præ-
viè debet exhibere teſtimonium de vita &
moribus, quod poteſt dari à Parocho & Ma-
giſtro Scholæ, in qua educatur. juxta Trid.
Seſſ,. 23. de reform. c. 5.
Reſp. 3. Ordines minores non habent ex ſe
ſpecialem obligationem, niſ I. ad recitandos
illos Pſalmos, quos Epiſcopus ordinans in-
jungit. 2, Ad portandum habitum ſev ton-
ſuram, ſi ſit in dignitate Eccleſiaſtica, vel ha=
beat Beneficium. s. Ad Horas Canonicas, ſi
ſit Regularis choro addictus, vel habeat be-
neficium. 4. Juxta Trid. tenentur Minoriſiæ
in ano quoque munere juxta præſcriptum E=
piſcopi ſe exercere, idque in ea, cui adicripti
erunt, Fecleſia.
Quibus privilegiis gaudeat ordinatus, di-
xi paulò ante Exam. I. J. 2. H. 2. Nunc
igitur ad minores Ordines in particulari,
quorum primus eſt

Oſtiariatus.
. 2. Duid eſt Oſtiariatur? guæ materia &z
forma illius è quando eſt inſtitutus 5
Reſp. 1. Oſtiariatus definitur ſie: Efl ordina-

tio ſeu Ordo Eccleſiaſticus, per quem datur poteſtas
aperiendi, claudendi, & euſtodiengi Ecceſiam, nimirum

dignoe

480⁰ Tract X. Exam. III.

dignos recipiendo, indignos, Apoſtatas, hæ-
reticos, excommunicatos, &c. repellendo.
Nota, quòd quamvis hoc etiam poſſint
facere laici, non tamen ex officio, ſed ſolùm
ex commiſſione.
Reſp. 2. Officium Oſtiarii patet ex data de-
finitione.
Reſp. 3. Materia remota Oſtiariatûs ſunt-
elaves Eccleſiæ, proxima eſt traditio earum,
& in hac imprimitur character. TLandem For-
ma ſunt verba Epiſcopi ordinantis, quæ ad
traditionem profert.
Reſp. 4. Hic Ordo eſt à Chriſto inſtitutus-
vel in ultima Cœna, vel quando dixit: Ego
ſum Oſtium, vel quando vendentes & ementes
ejecit & templo. Secundus Ordo minor eſt

Lectoratus.
AQ. 3. Quid cenſes de eo?

Rap. 7. Definitur ſic: M Ordo Eccleſiafticus,
vel ordinatio, quaâ confertur poteſtas ſpiritualis Prophe=
tias & Sacras Scripturas, etiam (extra Miſſam ta-
men) BEvangelium legendi.
Reſp. z2. Officium Lectoris patet ex hac de-
finitione: ad quod etiam ſpectat Catechume.
nis ſeu adultis baptizandis tradere rudimenta
ſidei.
Reſp. 3. Materia ejus remota eſt Liber con-
tinens Sacras Scripturas, nimirum Epiſtolas

& Prophetias. Proxima eſt traditio Libri;,
&£

Ned
hnin
Ungeretut
io, Gni
nn lunt
ut,
7 Cert
boon lel
rinſtitute
igt lecie
ko. Uert

6
.1. des
lngin, gu
entkunem
n kgenldr
lenddn. N
dem, at in
iſ: 2.
Uinitione,

iß. 3.
er exore
hac in
da Epiſe
ep. 4.
Udo obl
ſos in 4

8
e

Miriig en
tricinenn
lulntn
nts, ge;

ſo iliut
t:
d eyene
Minor el

6
ichr,
uln Mnt⸗
tilinne

take

.

De Sacrameuto Ordinis. 481

—

& in ea imprimitur character. Si pro mate-
ria porrigeretur Breviarium, eſſet valida or-
dinatio, quia continet dictas ſcripturas. Por-
rò forma ſunt verba Epiſcopi ſub traditione,
prolata.
Reſp. 4. Certum tempus inſtitutionis hujus
Ordinis non ſcitur. Poteſt dici, quòd ſit à
Chriſto inſtitutus, quando in Templo apertô
ibrô legit lectionem Iſaiæ, & poſtea tradidit
miniſtro. Tertius Ordo minor eſt

Exorciſtatus.

D., 4. Quaid de iſto2²

Reſp. 1. Deſinitur ſic: Eſt Ordo Eccleſi. gires „
ſeu ordinatio, quà confertur boreſta; manus imponemai
ſuper energumenos, id eſt obſeſſos à dæmonibus, & ſu-
per eos legendi exorciſmos ad dæmones compeſeendos &
expellendos. Unde hæc vox. Exorciſia ſignificat
idem, ac increpans.
Reſp. 2. Officium Exorciſtæ, patet ex hac
definitione.
Reſp. 3. Materia temota hujus Ordinis eſt
Liber exorciſmorum; proxima traditio ejus“,
& in hac imprimitur character. Forma ſunt
verba Epiſcopi.
Reſp. 4„. Chriſtus hune Ordinem inſtituit-,
quando obſeſſum à dæmone liberavit, ponens
digitos in auriculam ejus. Quartus Ordo mi-
nor eſt

Hh Aco-

482 Tradz W.. Exam. III. e S

Acolythatus. narh
Q 5. Quid cenſes de eo? H
1.
Reſp. 1. Sic definitur: M Ordo Eccleſiaßieus 6, ao
ſeu ordinatio, quâ darur poteſtas cereos accendendi; 8 allette
cos ad altare transferendi, & urceolos Subdiacono pro
ſacro miniſterio porrigendi.
Reſp. 2. Oficium Acolythi patet ex data de- Whcon
Rnitione, ad quod ſpectat, quòd debeat Diaco- gClleen
no & Subdiacono inſervire. Urceolos aqu rtom ii
& vinò plenos Subdiacono porrigendo. Aco-
lythus quippe idem eſt, ac pediſſequus. 1 add
Reſy. 3. Materia remota hujus Ordinis eſt n d

. .
duplex; una Candelabrum, altera Urceoli va- igral
cui: proxima iterum duplex, nimirum utrius- Urun
que traditio; character imprimitur in tradi- ANrdrcn
tione Urceolorum, quia hæc eſt materia prin- Hr
Wdd d

cipalis, & circa eam Acolythus habet prima-
rium actum. Unde etiam forma hujus Ordi-
nis eſt duplex correſpondens duplici materiæ,
nimirum verba Epiſcopi in traditione Cande-
labri & Urceoli prolata. De Snt
Rep. 4. Chriſtus hunc Ordinem inſtituit vel
in ultima Cœna, vel quando dixit: Ego ſum Iuzx . Gi
munai. lentu
Repp. y. Veſtis Acolythi eſt Amidus, ſeu Hu- . , 8
cerale tegens humeros, & Alba & Cingulum-. lacleſe
Reßp. 5. Acolythus poteſt agere vices Subdia- vin Al
coni in ejus defectu cantando, vel legendo Epi- n ei

ſtolam, ſed non ſolemniter & ex ofbcio, id eſt, mediu
non min

„ReVeleds

De Sacramento Ordinis. 483

non cum manipulo, ſed ſiné eo, & ex commiſ-
ſione neceſſitate urgente. ¶
Reſp. 7. Circa ſacra vaſa contingenda proba-
bilius eſt, quòd nemo, niſi ſaltem ſit Subdia-
conus, audeat contingere ſacra vaſa, v. g. Ca-
licem & Corporalia, &c. niſi fortè eſſet juſta
cauſa tangendi, qualis eſſe poteſt, ut ſi in defe-
cu Subdiaconi Acolythus Sacerdoti privatim-
Ppræparet Calicem, quod conſideratis cireumſtan-
tiis interdum lieitè fieri poteſt; & ita obtinuit
conſuetudo, & Eccleſiæ praxis.
Nota, quòôd Ordines Mendicantium habeant
à² Sede Apoſtolica privilegium, ut omnes eorum
Religioſi etiam Laici, dum in propriis Eccleſiis
ex Superiorum ſuorum mandato Saeriſtanos-
agunt, omnia paramenta, ſacra Vaſa (puta,
in quibus non eſt Euchariſtia) ac Corporalia,
Re, reverenter poſſint tangere & lavare.

Ex Exam. IV.
De Subdiaconatu & Diaconatu.
DQ. 7. Quid eſt Subdiaconatus? quæ efus ma-⸗
teriæ & forma? quando inſtitutus ? D

KReß. 7. Fubdiaconatus ſie definitur: H Ordo
ſacer Eccleſiaſticus vel ordinatio, qu erdinato datuyp
Poteſas in Altæri aſſiſtendi Preibytero ſasriſicanti, me-

.uiſtrando ei calicem cum vino, & patenam cum ho-

ſtis (mecdiante Diaconé) & ſolemniter legendi
PEpiſtolam in Miſa. Ad eum etiam pertinet pallas
Hh 2 Al-

484 Tradt. XV. Exam. IV.

Altaris & Corporalia abluere, panem pro po-
pulo conſecrandum in Altari ponere.
Reſp. 2. Officium Subdiaconi patet ex data-
definitione. Senſus autem eſt, quoôd Calicem.,
cum vino & patenam cum hoſtia Sacerdoti mi-
niſtret ſaltem mediatè, mediante ſcilicet Diaco-
n6, cui priüs ta porrigit. Hinc illa vox, Sab-
giaconus, idem ſignificat, quod Subminiſter; pro-
ximus autem & immediatus Miniſter Sacerdotis
eſt Diaconus, poſt eum Subdiaconus.
Nota: quòd alii quoque legere poſſint Epi-
ſtolam, ſed non ſolemniter, hoc eſt, cum ma-
nipulo, & ex officio.
Reſp. 3. Materia remota Subdiaconatůs eſt
duplex. Una primaria & principalis, nimiruch
calix vacuus cum patena vacua ſuperpoſita; al-
tera minus principalis, ſcilicet liber Epiſtola-
rum. Proxima eſt utraque utriusque materis=
traditio. Character imprimitur in traditione-
primæ materiæ, quia eirea eam habet actum pri-
marium, eùm proximiùs accedat ad eonfedio-
nem Euchariſtiæ.
Colligitur ex Iis differentia à materia Sacer-
dotis ordinandi, quia illi dantur Calix & Pate-
na cum pane & vino; Subdiacono verô Calix
vacuus, & patena ſiné pane.

Et advertendum eſt, non eſſe de neteſſitate,

Calicem cum Patena eſſe conſecratum, Tum-,
quna

es
—
Nuo
(Ae non e
4 conleer
es tribiti
Du-
znket Cupl
orbinanti
un Pitenn
Dhhrun ell
. . Chr
n Cena,
Ahn prepe

6. Obl
upet En
arch id
Canden.

A34
Nſe n.

Uſeulus,
unicatut
ini ton
n vigin
uſont ⸗
mtibus,
leſe 2.
n iket
2r eili

y
—
loen.
Mi ete 4
(lee
lilentgir
nteſler
lieh l ,l
lliez n.
ller nte

ut,

e olnh
l, ann

conile
6, Nininid
Nholu .
t Nidon
ne miti

n tdtone

lbet

10 Clo.

itenn ⸗
(dEe

0 ſen

enden,
n u,
S

17

De Sacramento Ordinis. 485

quia id nullé jure præcipitur. Tum etiam, quia
in Calice non conſecrato validè (etſi non lici-
te) fit conſeeratio Euchariſtiæz: Ergo etiam-
per ejus traditionem validè poteſt ordinari Sub-
diaconus.
Reſp. 4. Duplici materiæ hujus Ordinis cor-
reſpondet duplex forma, nimirum verba Epi-
ſcopi ordinantis. Prima ad traditionem Cali-
cis cum Patena eſt eſſentialis; altera ad Librum
Epiſtolarum eſt ſecundaria.
KReſp. y. Chriſtus Subdiaconatum inſtituit in-
ultima Cœna, quando panem & vinum conle-
crandum præparavit.

D. 2. Dus eſt obligatio Subdiaconi?

Reſp. Obligationes, quas Subdiaeonatus ad-
dit ſaper 4. minores, ſunt duæ, una eſt ad per-
petuam caſtitatem, alters ad dicendas Horas“
Canonicas.

D. 3. Quod eß ſuljeltum Sabdiaconatus?

Reſp. 1. Subjectum hujus Ordinis capax eff
maſculus, baptizatus, confirmatus, non excom-
municatus, legitimèé natus, non mancipium-,
primâ tonſurâ & 4. Minoribus initiatus, anno-
rum viginti & unius eompletè, ex quibue ali-
qua ſunt de neceſſitate præcepti, àt patet ex præee-
dentibus.
Reſp. 2. Præten veſtes aliis Miniſtris Subdia-
coné inferioribus communes, dantur ei aliæ
duæ, ſeilicet Dalmatica, in qua convenit eum-
H h 3 Dis-

48⁶ Tradt. X. Exam. Il.

Diacono, & manipulus in ſiniſtra manu, qui eſt
ejus veſtis propria & eſſentialis.

Q. 4. Subdiaconandus eum qua diſpoſitione
ac veſte debet comparere apud ordinationem?

Reſp. Debet apparere, ut anté examinatus &
approbatus, & ùt diſpoſitus ad Sacram Commu-
nionem, patulam habens Tonſuram, indutus-
veſtibus Acolythi ſuprà nominatis. Ultra eas-
debet lecum ferre manipulum, eùmque tenere-
ſiniſtrà manu, & Dalmaticam ſuper ſiniſtrum bra-
chium geſtans, & dextrà Cereum offerendum.

DO. 5. Debetne ordinandus neceſſario tangere
Calicem & Patenam?

Reſp. Id eſſe de præcepto graviter obligante-
juxta Pontificalis Romani rubricam, quæ man-
dat, ut ordinandi inferioribus digitis Calicem-
tangant, ſuperioribus verô Patenam. Si tamen
immediatè tangeretur ſolus Calix, & non Pate-
na, tangeretur phyſicè mediatè.

Q. 6. Teneturne Subdiaconus ſuum oſſicium
exerçere jejunus ?

Reſp. Tenetur ex congruentia propter reve-
rentiam Sacramenti Euchariſtiæ; hinc non pec-
cat mortaliter, ſi non jejunus miniſtret. Pro-
babilius tamen eſt, quòd peceet mortaliter, ſi
in mortali miniſtret. Patet, & eſt, S. D. hic q.
36. 2a. 5. ad 2. ubi ait: Eſt de jure naturali, àt
homo ſanctz ſancte pertracteét. Unde ſaltem contri⸗
ti0⸗

De 6
—
cader

visconte
deendun

U.

16. 1. Die
llſshen
yne
cmni Luane
2, 05
one, ltem
Diamn
n horel
codin
nenn,
is,
ſolemniter
Ceteronm
ſerpellie
ſolta ad
Mconns!
liceo 3
Uen pridt
em ex l
ptizance
pliare,

iſtrit

an, ,

Ullir “;

1 Ir wan.
i CN
Knor Ne.

n gin

Nopter e.

De Sacramento Ordinix. 487

tionem elicere debet: lieèt enim ſit de conſilio,
ut priùs confiteatur, ad id tamen non tenetur-,
Idem dicendum de Diacono.

De Diaconatu.

Q. v. Duid eſt Diaconatus? quod cjus
officium

Reſßp. 7. Diaconatus definitur, quòd ſit Orde
ſacer Eccleſiaſticus, vel ordinatio, qud confertur poie-
Kas proximeè aſſiſtendi Tresbytero in miniſterio Altaris„
& legendi Evangelium in Miſſe.
Keſp. 2, Officium Diaconi patet ex data defi-
nitione. Item, quia in ordinatione Diaconi di-
citur: Diaconum oportet baptizare & prædicare, Dia-
conus poteſt ſolemniter baptizare ex eommiſſio-
ne Epiſcopi vel Saserdotis ei facta ex neceſſitate
urgente, ſie ut fiat miniſter folemnis non ordi-
narius, ſed extraordinarius, quòd ſi faceret⸗
ſolemniter absque commiſſione graviter pecearet.
Cæterùm dum ſolemniter, baptizat, debet eſſe
ſuperpelliceé indutus, & ſtols per transverſum-
poſitâ ad differentiam Sacerdotis. Poteſt item
Diaconus ſolemniter, id eſt, cum ſtola & ſuper-
pelliceo & ex eathedra prædicare, obtentâ ta-
men priùs ab Epiſcopo licentiâ & diſpenſatione.
Item ex Eccleſiæ ſtatuto ad Diaconum ſpectat.,
baptizandos inſtruere, diſponere, veſtibus exs⸗
ſpoliare, bona Eceleſiæ diſpenſare, eleemoſy-
nas diſtribuere, ubi adhuc eſt in uſu.

Hh 4 5

488 Tradt. XV. ExAm. W.

O. 5. Poteſtne Diaconus licitè pixidem, in
qua Euchariſtia continetur, transferre de loco
in locum?

Reſp. Poteſt: quia habet poteſtatem ſuper Cor-
pus Chriſti in ſacris vaſis contentum.

Q. 9, Poteſtne Diaconus in neceſſtate, vel
juſu Epiſcopi adiniſtrare Sacramentum Pæniten-
tiæ, vel aſſiſtere Matrimonio?

Reſp. Ad utrumque negativè. Ratio primi
eſt: quia ad id de neceſſitate requiritur character
Sacerdotis.
Ratio ſecundi: quia Trid. committit hoc mu-
nus ſoli Parocho, vel alteri Sacerdoti de ejus-
licentia, unde ſi Diaconus eſſer Parochus, id
poſlet.

Q. 70. Quæ eſt materia & forma Diaco-

natus?

Reſp. 1. Materia remota ordinationis Diaco-
ni eſt Liber Evangeliorum; proxima traditio
ejus. Vel dici poteſt, materiam ejus remotam
elſle duplicem: unam eſſentialem, & de neceſſi-
tate Sacramenti, nimirum Librum Evangelio-
rum, alteram accidentalem & integralem, ac de
neceſſitate præcepti, nimirum impoſitionem ma-
nuum. .
Nota tamen, quòd non debeat neceſſariò eſ-
ſe Liber Evangeliorum, ſed fuſſicit alius liber-,

aliqua tamen Evangelia continens, vel tota Bi-

De

lens, i
i e non
1 volzobs
aueric⸗⸗
md oble⸗
Mcommtus
(.0. Di⸗
Gem manun
muperit in
dum led⸗
rln e
U munus

el pote

ttlartan al

Ulnentein,
Debitus ec
leſe e.
Wu,
Nadi
li Alten
Pelis, C
Ui traditio
.

r

lep. In
otium
ſtio.

Niong

node, 5
,

MMum u
mung

Ginitr de⸗
iditoen

Con
ockur,

Ne Diud

De Sacramenio Ordinis. 489

blia, ſecus, ſi ſolàm vetus Teſtamentum ſit,,
quia in eo non ſunt Evangelia. Et ſi traderetur
liber profanus, ordinatio eſſet invalida defe-
ctu materiæ.
Porrò obſervandum eſt, quòd materia ordi-
nis Diaconatús nunc ſit liber Evangeliorum, li-
cêt Act. 6. Diaconi legantur ordinati per impo-
ſitionem manuum. Cùm enim Chriſtus non de-
terminaverit in individuo materias ſingulorum.
Ordinum, ſed aliquorum tantùm in genere, ſuf-
fecit quædam exterior cxremonia, quàâ ſignifi-
cabatur munus atque officium cujuſcunque ordi-
nis. Vel poteſt dici, quòd Apoſtoli tradide-
rint chartam aliquam doctrinam Evangelicam-
continentem, cùm liber Evangeliorum tunc non-
dum editus eſſet.
Reſp. z. Duplici materiæ correſpondet du-
plex forma, nimirum verba Epiſcopi. Prima-
ad traditionem Libri Evangeliorum eſt eſſentia-
lis. Altera ad impoſitionem manuum eſt inte-
gralis. Character autem imprimitur in ipfa li-
bri traditione, ůt ait S. Th. in ſuppl. 4. 37.
a. 5.
DQD. 71. Quando Chriſtus inſtituit Diaco-
natum ?
Reſp. In ultima Cœna: quia tunc inſtituit Sa-
cerdotium, ad quod Diaconatus eſt ultima dit-
Poſitio.
Q. 72. Quæ eſt veſtis Diaconi?
Reſp. Quamvis Diaconus portet omnes veſtes
Subdiacono communes, cm ſit Subdiaeonus,
Hh S eſlen-

490 Tract. XV. Exam. V.

eſſentialis tamen & propria ejus veſtis eſt ſtola-
4 ſiniſtro humero per pectus & dorſum ad latus
deæxztrum ſub brachio dextro ducta.

Q. 73. Diaconandus cum quaæ diſpoſitione 8
veſte debet comparere apad ordinationem?
Reſp. Sicut ſuprà de Subdiacono dictum eſt,
héc ſoĺ variaté, quôd debeat comparere indu-
tus veſtibus Subdiaconi, portans Dalmaticam-
ſuper brachium ſiniſtrum, & ſtolam tenens ma-
nu ſiniſtrà„ dextràâ verò cereum offerendum-

Epiſeopo.
Q. 74. Que eſt obligatio Diaconi?
Reſp. Diaconus non habet obligationes ultra
eas, quæ aſſignatæ ſunt pro Subdiacono: & quæ
ex vi officii ejus colliguntur.
An Diaconus ſuum officium ſejunus exercere-
debeat, vide dicta de Subdiacono.

Q. 75 Poteſtne Diaconus in reritatione Bre-
viarii dicere: Dominus vobiscum?
Reſp. Poteſt, modèò non ſit præſens Sacerdos,
qué præſente non poteſt, niſi de ejus licentia-:
quia ſic habent Rubricæ.

Ex Exam. V.
De Ordine Presbyteratüs ſive Sacer-
dotii.
D. 7, Qüuid eſt Preibyteratus? Duod cdju!
offcium ?à Quæ materia & forma?;

Reſp. 7. Presbyteratus ſie definitur: Et Ordo
ſa-

De

—
ſcſiut
yej
Salicken
tun,
e
, Dr
ettt er 4
tiale eſ
giinem
Uenis Or.
inne Lacr
tondos 4
ie gid l
l. . 4.
Uch benee
n commni
ACuran N
el 3. d
A RCN
Nobta holt
laſpotelt
neſte 4
heſt aſig
olitio
15 habet
Adotalis
e. 4.
honget
irum il
t Aai
l ule

Nimni
etoneri
o.,

Aanee

De Sacramento Ordinis. 491

ſacer Eccleſiaſticus, vel ordinatio, qu ordinato confer-
tur poteſtas ſuper Corpus Chriſti verum (illud nimi-
rum conficiendi ſeu conſecrandi) & ſuper Corpus
Cbriſti myſticum, ſeu ſuper fideles remittendi illis-
eceata.
Reſp. z. Duplex poteſtas Presbyteri & offi-
cium patet ex data definitione. Primum ergo
& principale ejus officium eſt conſecrare Corpus
& Sanguinem Domini. 2. Miniſtrare Sacramen-
ta excçeptis Ordine & Confirmatione, &c. 35
Miniſtrare Sacramentum Pœnitentiæ, ſolis enim
Sacerdotibus data eſt poteſtas clavium. Quæ
poteſtas quid ſit, & quotuplex, vide ſuprà in-
Tract. I. q. 4. 2. 4. Quartum officium Sacer-
dotis eſt benedicere dona Dei, prædicare, pu-
ta, ex commiſſione, & non ex officio, niſi ha-
beat curam Animarum.
Keſp. 3. Materia remota ordinationis Presby-
teri eſt Calix cum vino;, & patena cum ſuper-
poſita hoſtia; proxima eſt traditio ejus. Vel
dici poteſt, & debet materiam remotam Presby-
teri eſſe duplicem, unam eſſentialem, quæ mo-
dò eſt aſſignata; alteram integralem, & hæe eſt
impoſitio manuum: ſola enim, hæc, & non pri-
ma, habet ſibi annexam formam poteſtatis ſa-
cerdotalis collativam.
Reſp. 4. Duplici materiæ Presbyteratůs cor-
reſpondet duplex forma. Una eſt eſſentialis-,
nimirum illa verba Epiſcopi ſub traditione Ca-
lieis: Accipe poteſtatem offerendi ſacrifiium Dei, Miſ-
sasque cælebrandi, iam pro vivis, quàm pro defunctis
in

492 Traét. XV. Exam. V.

in nomine Domini. Altera integralis, nimirum-
illa verba Epiſcopi ſub impoſitione manuum-:
Accipe Spiritum S§. quorum remiſeris peccata, remik-
tuntur eis, & quorum retinueris, retenta ſunt.
Ex his ſequitur, quòd, ſi Presbytero neo-
ordinando non imponeretur manus, eſſet qui-
dem verus Sacerdos, quia haberet poteſta-
tem conſecrandi, non tamen eſſet perfectus
Sacerdos, quia ci deeſſet complementum ad
integricatem Sacerdotii requiſitum, ſcilicet-
poteflas remittendi peccata. E contra ſi ei
manus imponerentur, omiſsâ primâ materiâ,
non poteſt validè abſolvere à peccatis, quia
poteſtas in Corpus Chriſti myſticum eſſentia-
liter prælupponit poteſtatem in Corpus Chri-
ſti verum, quia per hanc fit proprie Sacerdos.
Nota: quòd Apoſtoli ordinem Sacerdota-
lem contulerint per ſolam manuum impoſi-
tionem, factum eſt ex Chriſti diſpenſatione, qui
materiam & formam hujus Sacramenti in ſpe-
cie infima non determinavit, ùt dictum eſt de
Diaconatu. Unde etiam Græci Epiſcopi ad-
huc valideè ordinant ſuns Presbyteros pes ſo-
lam manuum impoſitionem.

O. 2. Eſine Hoſtia immediaté tangenda?

Reſp. Sufficit immediatè tangere Patenam-,
in qua poſita eſt Hoſtia. Quòd ſi Hoſtia im-
mediatèe daretur in manus ordinandi ſinè
contacu Patenæ, eſſet quidem valida or-

dinatio (qwuia Patena ſolùm adhibetur ob
con-

e
Gienem,
entielier
econtta
ſen elt .
irageret
mn tationt

, Eiſet -
be nec
CGin Cal
a el
Pconcitie
ſahun tat
waret dorn
uncoe eni

E

M 1.
iolt in
keit Sacen
eß. 2.
mnns hal
eter ob
1 Cano
Hacer
Natus r.
Kerdos
ch.
mirum
6 1.

ann
lini neei
ſpeccnin
un eſen
CopusC
Geerche
Nredote.
ſenlliore

an,

e Man
Gthiti⸗
eud
6 ll⸗
0

„

M⸗

De Sacramento Ordinir. 493

congruitatem, & traderetur id, quod per ſe
& eſſentialiter requiritur) eſſet tamen illicita,
utpote contra præceptum Eccleſiæ in re gra-
vi. Idem eſt de caſu, in quo Hoſtia & vinum
alicui traderetur, ůt commixta in Calice, ob
eandem rationem.
AQ.3. Quid, ſi vino non eſi admixta aqua?
Reſp. Eſſet valida ordinatio: quia aqua ſo-=
lùm eſt de neceſſitate præcepti, non medii.
Quodſi in Calice eſſet quidem vinum, ſed non
Hoſtia, vel è contra, eſſet ordinatio dubia,
& ſub conditione iteranda. Porròô ſi unus-
Epiſcopus traderet materiam, & alter pro-
nunciaret forwam, eſſet invalida ordinatio:
utrumque enim idem Miniſter præſtare debet.

Q. 4. Quanao inſtitutus Preibyteratus, que
ejus oblatio, quæ veſtis?
R5. I. Chriſtus Dominus Sacerdotium in-
ſtituit in ultima cœna: quia tunc Apoſtolos
fecit Sacerdotes.
Reſp. 2. Obligationes ultra eas, quas di-
ximus habere Miniſtros & Subdiaconum, ac
præter obligationem ad caſtitatem & ad Ho-
ras Canonicas, colliguntur ex aſſignatis offi-
ciis Sacerdotis. Et plures habet Sacerdos“
curatus ratione officii curæ Animarum, quàm
Sacerdos ſimplex, uti cx ſe patet.,
Reſp. 3. Veſtes ſex Sacerdoti aſſignantur,
nimirum 4. inferioribus Miniſtris commu-
nes. I. Amictus, ſeu humerale. 2. Alba.

3

494 Tract. r. Exram., V.

3. Cingulum. 4. Manipulus. §. Stola per cru⸗
cem ante pedtus accomodata, vel pro diver-
ſitate miniſterii utrinque æqualiter deorſum
pendens. 6. Caſula ſeu planeta. Quæ duæ po-
ſteriores ſunt propriæ veſtes Sacerdotis, nul-
li alteri Miniſtro convenientes.
Nota: Sacerdos celebraturus aptans ſtalam
in modum crucis, debet eam priùs ducere 4
ſiniſtro ad dextrum latus, priùs enim fuit Dia-
conus, quàâm Sacerdos. Albam induens de-
bet primò veſtire brachium dextrum: quia de-
Xtra manus Chriſti creditur priùs fuiſſe cru-
ci affi xa.

Q. 5. Presbyterandus cum qua diſpoſitione
& veſte debet comparere apud ordinationem?

Reſp. Eò modé, quò de Subdiacono dictum
eſt, héc variaté, quòd debeat eſſe indutus,
àt Diaconus, nimirum Amictu, albâ, cingu-
16, manipulé, & ſtolâ per transverſum, in-
ſuper ſuper ſiniſtrum brachium portans caſu-
lam complicatam, geſtans etiam candelam,
& conferens albam mappulam pro ligandis
manibus.

OQ. 6. Prefateæ ſex veſtes habentne aliquam
boniſicatienem? .

Reſp. Habent primò moralem ſignificatio-
nem, ſeu quæ ad vitæz & morum reformatio-
nem refertur ùt enim S. D. diſcurrit. Ami-

Gus humeros tegens ſigniſicat fortitudinem za
1-

9e
aßi e
ennia, i
llus entet
n eim Di
, ſonibca
Ulerium
relt veſtis
6s partibu
Coc ipl
monitor.
1 enla
Kola aut
e humere
1 poreſtas
Ii Ninin
lane Wi⸗
R Chua
1Croen
Hbent!
palſione
rrale ſon
ſabant tae
linen
Chride
inm ſen
Uniſtus in
2wo bra
Uen, qud
Ans. b
1 en

—
Aln
7

Aret

n aln,
Prokeir

Nlne

De Satramento Ordinis. 49

Divina officia exequenda. Alba ſignificat pu-
ritatem vitæ, Cingulum repreſſionem carnis,
Manipulus exterſionem minimarum macula-
rum, Tunica ſtrica doc»drinam Chriſti. Sto-
la, dum eam Diaconus in ſiniſtro humero a p-
plicat, ſignificat, quod in ipſis Sacramentis
ad miniſterium applicatur, & Dalmatica ejus,
(quæ eſt veſtis larga, ſic dicta, quia in Dal-
maticis partibus primò uſus ejus fuit) deſi-
gnat, quòd ipſe primò diſpenſator Sacramen-
torum ponitur, ipſe enim Sanguinem diſpen-
ſat, in diſpenſatione autem largitas requiri-
tur. Stola autem Sacerdotis, cui ipſa in u-
troque humero ponitur, denotat, quòd ei
plena poteſtas diſpenſandi Sacramenta datur,
non ùt Miniſtro alterius, & ideo ſtola deſcen-
dit uſque ad inferiora. Caſula ejusdem ſigni-
ficat charitatem: quia ipſe charitatis conficit
Sacramentum, ſcilicet Euchariſtiam.
Habent ſecuudò ſignificationem myſticam.
ex paſſione Chriſti. Nam Amidus, ſee hu-
merale ſignificat illud velamen, quòê Judæi
velabant faciem Chriſti. Alba, quæ eſt ve-
ſtis linea & candida, ſignificat illam veſtem,
quâ Chriſtum indutum illuſit Herodes. Cin-
gulum ſeu Zona fignificat vincula, quibus-
Chriſtus in horto fuit ligatus. Manipulus
à lævo brachio dependens ſignificat illud li-
gamen, quô Chriſtus Chriſtus columnæ fuit al-
ligatus. Porrô ponitur à parte ſiniſtra ideo,
quia à dextra foret Sacerdoti impedimento,

dum

496 Traéz. Xy. Exam. F.

dum format cruces. Stola, quam Sacerdos-
circa collum conjungit, & illud ligat, figni-
ficat illud ligamen, quéô Chriſtus in bajulatio-
ne crucis erat collo adſtrictus“ Caſula ſigni-
ficat veſtem purpuream, quàâ Chriſtus in do-
mo Pilati fuit indutus. Vel, ùt alii volunt-,,
tunicam Chriſti inconſfutilem.

Q., 7. Licetne Sacerdoti in aliquo caſu cele-
brare ſinè ſacris veſtilus?
Reſp. In nullo caſu licet: & eſſe grave pec-
catum propter gravem irreverentiam divino
Sactificio irrogatam. In caſu neceſſitatis o-
mittere unam vel alteram ex minoribus veſti-
bus non eſſet mortale. Si fieret ex inadver-
tentia, eſſet mortale vel veniale pro quanti-
tate materiæ.
S. 5. Teneturne Ssacerdos ante Miſſam di-
cere Matutinum.
Reſp. Probabilius eſt, nullum, vel ſaltem non
eſle mortale peccatum (maximè fi fiat ex ra-
tionabili cauſa) celebrare Miſſam, non ne-
citatis privatim Matutinis cum Laudibus, li-
cèt fit de conſilio & decentia aliqua. Mera
negligentia eſt venialis.
Ratio: quia nulla de hoc extat lex, vel
præceptum, & eſt materia levis, nee notg-
biliter facit ad majorem Dei cultum, aur ſa-
cri myſterii reverentiam. Nec eſt neceſſa-
rium ex natura rei, nec cx connexione inter
utrumque, Lr. 27.

„, Oualir

,A Nllren

é 4d win
Clca Tra

Qus:

. 1. Ac
in nne
. Dehn
to. br⸗
.. W.
Iihen We
a NA
Chnius pe

ecratig

nnitatem
bbontige
Nota tr
ina ell
olkertor
Ofento
e ad ſ
o qvib
un ell,

de Miſſa. 497

7

D. 9. Dualis intentio requiritur in Sacer-
dote ad celebrandam Miſam, vel alia Sacramen-
ta conficienda?

KReſp. Ad minus requiritut intentio virtualis,

EX Exam. VI.

De Miſſa.
ekee D. 7. Quid eſt Sacrifeium Miſſe, & guan-
teltin E do inſtitutum ?
erän Reſp. 1. Sacrificium Miſſæ ſic definitur: Eſt
NMOEK

Sacrificium novæ Legis, in quo incruenta immolatur
eriuft Chrifus. Definitionem Sacrificii ùt ſic vide in
ogu Tract. 10. Exam. 2. q. 5.
Réſp. 22 Miſſa, dicta ab Hebræo Miſſace, quod
.Nm ſignificat idem, ac ſpontanea oblatio, inſti-⸗
tuta eſt à Chriſto in nleima Cœna, tunc enim
„Chhriſtus poſuit totam Miſſæ ceſlentiam in ſola
,nlinm conſecratione conſtituentem, licet alia ad ſo-
Nelitae ⸗ lemnitatem & cæremonias ſpectantia à Snm-
nut mis Pontificibus ſint addita.
lulpl Nota tres eſſe principales partes Milſſæ.
u Prima eſt Præparatio, quæ ſe extendit uſque
ad offertorium excluſivè. 2. Oblatio, quæ eſt
Iut e ab Offertorio uſque ad communionem inclu-
E ſivé, 3. Eſt gratiarum actio à communione
n ulſque ad finem.
Pro quibus poſſit offerri Sacrificium Miſſæ
dictum eſt. Tract. 12. Exam. 4. q. 10.

9 IL i D. 2.

.
1

498 Trat. X. Exam. VI.

D. 2. Quo tempore licet celebrare?

Reſp. I. Tempus legitimum celebrandi eſt
ab aurora uſque ad meridiem, exceptâ nocte
Natalis Domini. Plures tamen ſunt cauſæ,
ex quibus licet anticipare auroram & ſubſe-
qui meridiem. Eſtque primè eaſus neceſſitatis,
cùm neceſsè eſt dari moribundo viaticum,
tunc enim ſtatim poſt mediam noctem lici-
tum eſt celebrare. Secundè diſpenſatio Epi-
ſcopi ex juſta cauſa. Tertis conſuetudo ratio-
nabiliter introducta: ſic enim in Germania-
hyemis tempore tribus horis ante ſolis ortum
Miſſæ inchoantur. Quartè Privilegium, quale
habent Regulares (de quo Roderiq. tom. I.
qq. Regul. q. 33.) ut in itinere conſtituti unà
horâ ante auroram, & unaâ poſt meridiem-
celebrare poſſint. Quintò ſi Sacerdos ratione
itineris die feſt6 non potuit ante meridiem-
celebrare, tunc enim ex recepta conſuetudi-
ne poteſt unâ horâ poſt meridiem Miſſæ ini-
fium facere. De quibus, aliisque cauſis vid.
Layman, Palao, Salmant. c. 4. n. 35⸗
Reſp. 2. Omnibus diebus totius anni Sacer⸗
doti licitum eſt celebrare, præterquam feriàâ
quintâ, ſextâ, & Sabbatô majoris Hebdoma-
dæ, ùt apud omnes eſt in confeſſo. Sola ta-
men feria ſexta Paraſceves eſt ſimpliciter ex-
cepta, nam privatim & in ſacellis ſeparatis à
loco Miſſæ ſolemnis, à quocunque Sacerdote

Sacrum fieri poſſe in feria quinta majoris ned⸗
o-

——
mce ell eo
Lbbato in
t nrional

Lueet

Nonl
Urivitati
Chriltinan
Aeuma
ſitiualis
Nreibus nia
wruls, ſe
ſteinis.)
1 Alutes N
ui. Vn
0) Gnd in
las ae
t uN
Chus jejunn
,. Gcun
Ationem
ni: tun
ltionen
ul, Lu,
it. cita
Mmeator,
, det
Ulbunde
; nim

kninn,g
enn n
orttirin
mencen.
dos nü⸗

ler

i ann e

RK
Llelcal⸗

domade eſt communis DD. Idem poſſet fieri
in Sabbato in caſu aliquo particulari ex urgen-
te & rationabili eauſa, & ſeclusé ſcandalò.

D., 3. Licetne eidem Sacerdoti ſæpius cele-

brare in uno die?

Reſp. Non licet, niſi ſemel, præterquam in fes
ſto Nativitatis Domini ad ſignificandam tripli-
cem Chriſti nativitatem (quarum una eſt æter-
na, quâ eum Pater genuit. Alia eſt temporalis,
ſed ſpiritualis, quâ tanquam Lucifer oritur
in cordibus noſtris. Tertia eſt temporalis &&
corporalis, ſecundúùm quam proceſſit ex ute-
ro Virginis.) Et cùm gravis cauſa vel neces⸗-
ſitas plures Miſſas ab uno Sacerdote exigit ce-
lebrari. Ejuſmodi cauſæ juxta communem
DD. ſunt primè: Si Parochus duas habeat Ec-
cleſias Parochiales, nec ſit, qui commodè poſ-
ſit in una illarum celebrare, tunc enim bParo-
chus jejunus in utraque poterit Sacrum face-
re. Secunde: ſi Sacerdos aute ſumptam puri-
ficationem moneretur de extremo periculo æ=⸗
groti, niſi de novo ceonſecret, ſinè viatico mo-
rituri: tunc enim de novo ante ſumptam pu-
rificationem Sacrum facere poſſe docent Co-
ninck, Lugo, Palao, aliique plurimi apud Sal-
mant. citati, qui tamen notant, ſi Sacerdos
moneatur ante ſumptam hoſtiam de tali peri-
culo, debere potiùs particulam hoſtiæ pr
moribundo reſervare, quâàm iteratô celebrare.
Tertia, nimia Catholicorum vel peregrinorum
114 frs⸗

500 Tradt. . Exam. VI.

frequentia, qui forent Sacrô carituri, niſi Sa-
cerdos Miſſam repetat. Plures aliqui caſus &
cauſas agglomerant, ùt benedictionem nuptia-
rum, ſepulturam defunéti, adventum Epiſco-
pi, quas tamen Authores citati tanquam in-
ſufficientes meritò excludunt.

LQ. 4. eo in loco Sacriſßicium eſt celebran-
dum?
Reſp. Jure communi & ordinariò abſque-
neceſſitate non debet selebrari Miſſa, niſi in
loco ab Epiſcopo conſecrato vel benedicto,
vel ad celebrandum deputato. Habetur in e.
ſicut. c. nullus de conſectat. Diſt. 1.
Dixi: Jure communi & ordinatis & abſque neceſ-
ſitate: nam excipitur primè caſus neceſſitatis, ut
ſi Eccleſiæ ſint alicubi dirutæ, ſi nimius ſit
confluxus populi, quem parietes templi non
capiunt, ſi longum ſit iter faciendum per terras
infidelium: tunc enim etiam ſub dio Sacrum
fieri licitè poteſt per cap. Concedimus. de conſe-
crat. diſt. I. ſic pariter in caſtris militum-
Miſſa licitè celebratur ſub tentoriis: & in qua-
cunque domo privata, ſi dandum ſit viaticum,
& deſit Eccleſia. Excipitur ſecundò licentia Epi-
ſcopi & Privilegium, nam Epiſcopus dare poteſt
licentiam Sacrum celebrandi ſuper Altari por-
tatili in loco privato, Divino tamen cultui de-
ſtinato. Summus item Pontifex concedere-
poteſt & ſolet aliquibus Religioſis, præſertim
Miſſionariis Privilegium, ut poſſint Sacrißciunm
„ 1 à Miſſæ

—
n Ae
apu Mlum
/ l

lilette
its, 6

Lcceleſi
unit aliqus
uihil tale
i: der ſ
Ulegio, i
icopi⸗
13 g.
conlenlum
elras nor
ien 1 W
NWA W
ecentlus,
c. 2.
leeleſia
Prinu
ſum int
blieum
lllntut
notori
Nigna qu⸗
lntiu:
Mplice,
n ex

d cben
.

un hc

lund i
M,
e benels
Mypenrt

Aen
ceſtans,
ninins l
nner
lumpeen
doen

Ae aen
ain.

enaint

De Miſſa. 502

Miſſæ ſuper Altari viatico celebrare ubique gentium
in caſtris Militum, modò loca, etſi communia & pro=
fana, tuta & boneſta ſint.

O. 5. Licetne celebrare in Eceleſia violata
ſeu polluta, & in quibus caſibus illa violatur ?

Reſp. I. Per ſe'loquendo mortaliter peccat,
qui in Eccleſia violata celebrat: non tamen

incurrit aliquam cenſuram vel irregularitatem?

quia nihil tale in jure invenitur.
Dixi: per ſe loquendo: Quia lieitum eſt 1. ex
privilegio, ſi quod habeatur. 2. Cum licen-
tia Epiſcopi. 3. Ex neceſſitate, ùt patet cx S.
Th. p. 3. q. 83. a. 3 in c. ubi tamen requi-
rit conſenſum Epiſcopi; quod intelligitur, ſi
neceſſitas non ſit evidens; ſi enim evidens ſit,
toties à fortiori licet, quoties licet celebrare
extra locum ſacrum: quia primum eſt adhuc
decentius.
Keſp. 2. Sex in jure caſus ſunt, in quibus
Eccleſia polluitur:
Prinus eſt homieidium voluntarium & inju-
rioſum intra Eccleſiam perpetratum, quod ſit
Publieum & notorium.
Secundus eſt effuſio humani ſanguinis publica
ſeu notoria & mortaliter peccaminoſa, ac in
magna quantitate.
Tertius eſt voluntaria ac notaria pollutio ſeu
effuſio humani ſeminis five cum, ſive ſinè
complice. Idem eſt de coitu. Si verò con-
juges ex cauſa diutiùs in Eccleſia morentur⸗-
Li 2 &

502 Trabz. E.,., Exam. VII.

& conjugiéô debite utantur, Eccefia non pol-
luitur, uti nec, ſi ſit parva diſtillatio ſeminis,
licèt ſit mortalis; vel ſi ejus effuſio ſit involun-
taria: vel fiat in tedo, campanili, crypta, & c.
Quartus eſt ſepultura alieuſus excommunica-
ti, puta (poſt Conc. Conſtantienſe) non to-
lerati, ſeu vitandi, ut ſi publicè ac nominatim
ſit denunciatus, vel notorius Clerici percuſſor.
Quimus eſt ſepultura hominis infidelis, ſeu
non baptizati, etiam infantis, ſi tamen ſit-
Extra Mmatis uterum.
Sextus caſus eſt, ſi Eccleſiæ partes combu-
rantur, aut ita deſtruantur, ut neceſſe ſit eam
de novo reædificare, ſaltem quoad majorem
Partem, In qho tamen caſu non eſt propriè
violatio Ecceleſiæ, ſed conſecrationis deperdi-
tio, quæ proinde Eceleſia reædificata non eſt
veconcilianda, ſed de novo conſecranda.

Ex Exam, VII.

De Miſſæ abruptione, interpolatione,
partium omiſſione, & c.
OQ. 1. Licetne Miſſam interrumpere, reſiduuni
omittendo, vel ſemel cœptum reſumere?
Reß. Non licet: & eam interrumpens ſinè
urgentiſſima cauſa peccat mortaliter, & incur-
rit ſuſpenſionem. Cauſæ excuſantes recenſentur.
Prima oſt gravis morbus aut corporis neceſ-
Kitas. 2. Si Sacerdori ante conſecrationem im-
mineat periculum vitæ. 32. Si ante cœptum-
Canonem Sacerdos recordetur ſe eſſe excom-
mu⸗=

—
Tenum,t
ſne Mile

gonmdnie
te Canont
leeleſa c0
gudeat .
t, Porr
erdicum

9 1.

6. Licet
sperve
ei pr
nemediola
oe güde
em Cdndid
Ore
Cipienda,

985

Nep. O
Uendas
oqur ve
Uinterpe
ur oble
tent De
2.In (
lus Fand
Uez Di

GH
0ℳ0 viv

*

4
4 Wlet

1
d
I

4
dees⸗
tpoe,

De Miſſa. 503
municatum, irregularem, non jejunum, & ex
omiſſione Miſſæ non ſequatur ſcandalum. 4.
Si excommunicatus non toleratus nolit rece-
dere à Miſſa, & Canon inceptus non ſit. §.
Si ante Canonem ponatur ceſſatio à Divinis,
vel Eccleſia conſecrata violetur, & conſecrans
non gaudeat Privilegiô celebrandi in Eccleſia
violata. Porròô ſi inter celebrandum ponere-
tur interdictum, Miſſa eſſet perficienda clauſis
januis.
DQD., ZJ. Licetne Miſſam interpolare?
Reſp. Licet ex juſta cauſa, qualis eſt infir-
mitas ſuperveniens; fpiritualis neceſſitas pro-
ximi, ut ei provideatur etiam extra Eccleſiam
de remedio ſalutis necçeſſario neceſſitate medii,
& hoc quidem etiam poſt Conſecrationem-.
Item concio habenda ante oblationem, Sacro-
rum Ordinum collatio, Profeſſio Religioſa ſuſ-
cipienda, &c.

3. Duanta eft obligatio Sacerdotis circa
verbæ Miſſe & ritus Canonis?
Reſp. Orationes præſcriptæ inter veſtes in-
duendas non ſunt de gravi præcepto: illa-
quoque verba, quæ in majoribus feſtis Domi-
ni interponuntur in Cemmunicantet. Et: Hane
igitur oblationem, ſinè mortali pecdato omitti
docent Dianâ, Dicaſtillo, Filliucius, & alii.
2. In Canone unum, altermve nomen ali-
cujus Sancti omittere ſolùm eſſe veniale tradit
Suarez Diſp. 38. ſect. 3. Granadus, Diana,
Li 4 a

504 Zrab, XV. Exam. PII.

La Cruz, aliique, qui docent octo nomina-⸗
in Canone omittere fore lethale peceatum.
3. Gleri« vel Credo in Miſſa omittere, quan-
do diccndum eſt, non eſſe peccatum mortale
tenent ſuprà dicti Authores, quibuscum ſen-
tiunt Lugo & Palao, eò quòd non ſint par-
tes integrantes Sagçrificii abſoluté ſumpti, ſed
tantum iſtius vel illius diei, quod conſequen-
ter etiam dicendum eſt de aliis orationibus,
quæ non in omnibns Miſſis, ſed in aliquibus
recitantur. Oppoſitum dicendum eſt de Epi-
ſtola & Evangelio, nempe peccaturum mor-
taliter, qui Epiſtalam vel Evangelium culpa-
biliter omitteret, eò quod iſtæ ſint partes ab⸗
ſolutè integrantes Sacrificii Miſſæ, ſinè qui-
bus conſueta Sacrificii forma non conſiſtite,
prout cum Dicaſtillo, Diana, Palao docent⸗
Salmant. c. 4. n. 116.
4. Ritus porròô propieres Sacrificii circa-
proximam & remotam ipſius materiam adhi-
beri ſoliti, eò quòd contineant gravem & my-
ſticam ſignificationem, omitti non poſſunt ſinè
gravi peccato? Ita ſe habet mixtio aquæ, quæ
ſignificat unionem Chriſti cum Eccleſia, fra-
Gtio hoſtiæ, immiſſo particulæ in Calicem, & .
Univerſalis demum regula eſt, in celebratione
Miſſæ eſſe omnia obſervanda Sacerdoti, quæ
in Miſſali Romano præſcribuntur, ùt conſtat⸗
ex Trid. Seſſ. 22. decteto de obſerv. in celeb.
Miſſ. Quorum transgreſſig in gravi materia.
erit gravis, in levè levis.
Cæ⸗

1 le
6e Cooria
ee: ia 60
Un hec
11,5,4, I7
es Lacer
lore dacl
arantis,

INMANAC

De act
à Warrd

Nep. M
econtrae
hecie
commere
Wmitur,
ltie man
em, ina
que hd
montun
Uunda 3
ue,

Ceatinnn
Nerlin ai
Gnr ung4
Conſhir,
1o eent⸗

Uhei ie
Rerimn d
glnengng

nptult
tomige
Leckin t
(Acat
celte
coi
ee
7 1

De Miſa. 505
Ceæterum ſi Sacerdos omiſit aliquam partem,
quæ non eſt de ſubſtantia Sacrificii, v. g. Cre-
do, vel Gloria;: non debet etiam poſtea re-
petere: quia communiter non fit ſinè nota.
Ultra hæc videre potes quæ dixi Tract. 12.
Exam. §. 4. 17. Et Exam. 6. ubi dictum eſt,
quoties Sacerdos celebrare teneatur, Item
de valore Sacrificii, de ſtipendio, intentione
celebrantis, &c.

Cf IRCA

TRACTFATIM XVI.

De Sacramento Matrimoni.
Ex Exam. I.

De Matrimonio, ut eſt in officium na-
ruræ.
DQ. 1 MWuid eſt Matrimoniumd
Reſp. Matrimonium conſideratum ſub ratio-
ne contracts naturalis & civilis definitur, quòd
ſit pactio legitima inter virum & mulierem ad mutu-
um commercium & individuam vitæ ſocietatem. Si
ſumitur, ùt vinculum, definitur, quod ſit cen-
Junctie maritalis inter legitimas perſonas, virum & mu-
lierem, individuam vitæ conſuetadinem retinenzs, LI-
trôque hôc modé Matrimonium dicitur Ma-
trimonium ſecundùm ſe: inſuper ſub hac &&
ſecunda conſideratione eſt præcisè in officium
naturæ.

I 1 5§ ODe-

505 Tract. XVyI. Exam. I.

Demum, ſi conſideretur, ùt eſt eſt Sacra-
mentum, definitur phyſicè, quòd ſit mutuus-
viri & maulieris conſenſus externus ad perpe-
tuam vitæ ſocietatem. Metaphyſicè verò, quod
ſit Sacramentum Novæ Legis collativum gra-
tiæ viro & mulcri legitimò conſenſu copula-
tis ad perpetuam vitæ ſocietatem.
DQ., 2. Quid cenſes de Polygamia?
Reſp. Quamvis Polygamia, ſeu pluralitas uxo-
rum ſub uno viro matrimonii ſecundario fini,
qui eſt v. g. pacifiga cohabitatio, repugnet, pri-
mis tamen temporibus quibusdam multas duce-
re, & ſimul habere uxores fuit conceſſum, Deò
in Polygamia diſpenſante: quis enim de Batriar-
chis præſumat adulteria, & non dominia gor-
porum? Nunc autem poſt Chriſti adventum Po-
lygamos anathematizat Trid. non ſolùm ob pul-
lulantia quotidiana jurgia, ſed ex æquitate na-
turali exigente, ut ficut fœmina ſe totam viro,
ita vir ſe totum fœminæ tradat.

Q. 3. Quando eſe Matrimonium inſtitutum?
Reſp. Quamvis indubitatum ſit, quòd Matri-
monium in officium naturæ ſit ante peccatum in-
ſtitutum à Deo, quando Evam dedit Adamo;
verumtamen de tempore, qué Chriſtus ipſum,
ùt eſt contractus, & in officium naturæ, ad eſſe Sa-
cramenti elevaverit, ſunt variæ DD. ſententiæ, Sed
Probabilius eſt inſtitutum ſeu elevatum eſſe à
Chriſto, quando Matth. 19, dixit: Quod DEIS
comjunxit, homo nop ſeparet,
Qe 2⸗

—
GA,M
d

e N

1

Nueria eſos

1 roriegs ve⸗

Gecobſugis,
lerpto erp⸗

ns. Vorma

21

4

ſia

Em

ie e i
ote nn weu⸗

W

KNNN. M
None
onenciu
eiantconte
Diri ann
tiuatas n
e, Wedohl
menton,
Eere Teng
n,
ih brod
ultbep⸗
rer en

Uetnn.

,ρT

, leplern

relbn
, N
⁊æ
Genum .
Nnc.
tnüitle n
nn ir

De Matrimonio. „0v.
Q. 4. Qus At materia & forma Sacramen-

ti Matrimonii?
Keſp. Materia cjus remota ſunt corporz con-
jugum? proxima vero eſt conſenſus mutuus u-
triusque conjugis, ſenſibiliter, nimirum verbis,
nutu aut feriptò expreſſus, prout habet rationem
traditionis. Forma eſt idem mutuns conſenſus
ſenſibiliter manifeſtatus, ùt habet rationem acce-
ptationis, V. g. dicendo: Acoipio te in meam.
Accipio te in meum. Ita S. Th. in Suppl. q⸗
42. a. I. àad 1.
D. F. Qkis eſz Minifter Matrimonii.
Reſy Miniſter Matrimonii, etiam ùt Sacramen-
ti, ſunt ipſi contrahentes baptizati, non verô
Sacerdos aſſiſtens & benedicens; cujus proinde
benedictio non eſt de eſſentia, ſed accidentalis
cæremonia. Ita S. Th. loc. cit.
Ratio: Idem eſt Miniſter hujus Saeramenti, qui
eſt contractůs Matrimonialis; ſed ſoli contrahentes
efciunt contractum, quia illi ſoli ſe obligant: ergo.
Dixi: contrahentes baprizati; qui enim non eſt
baptizatus, non poteſt aliud Sacrmentum reci-
pere, nec conficere, cum Baptiſmus ſit janua Sa⸗
cramentum.
OQ. 6. Poſſuntne Fideles ſeu baptizati con-
Frabete verum Matrimonium præcisé in ratione contrs-
ctus, ſeparando rationem Sacramenti?
Reſ. Probabiliùs negativè, fſi uterque contra-
hens ſit b aptizatus: ſive intentio ſeparandi pro-=
cedat ex errore, ſive ex certa icientia, Ratio:
non

508 Tract. XVI. Exam. I.

non eſt in poteſtate Fidelium ſeparare ea, quæ
Chriſtus ſuâ inſtitutione conjunxit; ſed Chriſtus
contractum matrimonialem elevando ad eſſe Sa⸗
cramenti,; utrumque firmiter conjunxit, ſic ut
ratio Sacramenti, licèt non ſit eſlentialis eontra-
Gui ſecundùm ſe, ſit tamen neceflariò annexa-⸗
contractui, quatenus hie ſubſtat inſtitutioni Chri⸗
ſti: ergo.
Dixi: I. Fi uferque contrahens ſit baptizatus. Nam
Gi ſolùm unus ſit baptizatus, v. g. ſi vir fidelis
diſpenſatus contrahat cum fœmina infideli, etiam
catecumena, aut é converſo, probabiliùs non-
eſt verum ſeu proprieè Sacramentum Novæ Legis,
nec ex parte utriusque, nec ex parte ſolius fide-
lis, nec gratiam confert. Ratio: quia Chriſtus
ad eile Sacramenti non elevavit dimidium, ſed
integrum contractum, qui pro adæquata materia
& forma includit mutuum utriusque conſenſum;
ergo cùm una pars non ſit capax Sacramenti de-
fectu Baptiſmi, etiam in altera non eſt Sacramen-
tum, ſed ſolàùm legitimus contractus.
Dixie 2. ſive procedat eæ errere: quig error-
non excludit ſaltem illam virtualem, & genera-
lem intentionem faciendi, quod facit vera Ee-
cleſia;, vel alii Fideles, aut quod Chriſtus inſti=
tuit, üt docet S. D. hic q. 5I. 2. 2. ad 2.
Ex his infertur, quòd valida Matrimonia Luthe-
ranorum & cæterorum hæreticorum, utpote ba-
ptizatorum, etiam ſint Sacramentum Matrimo-
nii, licèt non credant dari Sacramentum Matri-

monii, habent enim generalem intentionem fa-
cien-

. Cenet

Vimg, 8

ſetrononin
E
6 onl
t feturenn

1 I Aℳ
1

Cetetimn
Ukkemnaties
6o, decen⸗
um Ciſut,
timen mnt
lopplen⸗
. Pitet
io lanis
Nort 1
lluch gn
hnls,

RK 1
n Moele⸗

e ſoliunt

vi Cnit
Niciun, ’
Pun nleri

Whhrlr
Auuhenen
nel ene
in
wüm
A
ſiei Nn
Cechut
24
nonulr,
,

n! .

Al⸗
4

e 42

De Matrimonio. S09

ciendi, quod Ghriſtus inſtisuit: quod ſufficit
nec eſt neceſſaria intentio partieularis.
Alia eſt fententia affirmativa horum contrari-
um aſſerens, quam tenent Pontius, Gobat, Bonac.
Herinæx, Cajet, Gonet, Platelius, Sbogar, ”M
Heinlein,; Krimer, & alii.

Ex Exam. II.
De Matrimonio quantùm ad ſponſalia.
Duid ſunt Sponſalia!
Reſp. Sponſalia à² ſpondendo dicta definiuntur;
quòd ſint futurarum nuptiarum inutua & deliberata-
promiſio. S. Th. a. I.
D. 2. In qua ætate poſſunt contrabi Honſe-
lia?
Reſp. Poteſt homo in fine primi ſeptennii con-
trahere ſponſalia; quia tunc homo & non antè
incipit habere prudentiam aliquam circa futurum,
ùt habetur C. Litteras de deſponſ. impub.
Cæterùm non oportet, ut hoc ſeptennium ſit
mathematieè completum; unde nihil obſtat, an
octo, decem, vel 1I5. dies deſint, quod enim-
parùm diſtat, nihil diſtare vigerur. Contrahe-
re tamen antè eſt peccatum mortale, licèt mali-
tia ſuppleat ætatem, & ſponſalia ipsé jure nulla
ſunt. Patet ex cit. C, Littaras, ubi nulla fit ex-
ceptio casûs, in quo malitia ſuppleat ætatem.
Nota, quòd malitiam ſupplere ætatem nihil
ſit aliud, quàm quòd eitiùs adſit diſcretio ſeu uſus
rationis.

Le 7e

7

510 Tracx. XyI. Exam. II.
OQ. 3. Qui ſunt effeltus ſponſaliorum?

Reſp. Primus effectus eſt obligatio gravis
matrimonium contrahendum ſub mortali. S. Th.
Suppl. q. in 84. a. I. ad 2. Et eſt communis DD.
Setundns eſffectus eſt, quòd ſponſi utriusque-
ſexũs teneantur ſe ſervare aptos ad generationem,
& abſtinere à fornicatione. Si cum alia perfo-
na carnaliter peceaverint, committent ſpeciale-
ſeu alterius ſpeciei peceatum, reductivè ſpectans
ad adulterium, ùt tenet probabilior & tutior-
ſententia.
Tertius effectus ſponſaliorum (ſi ſint certa &
valida) eſt impedimentum publicæ honeſtatis-
dirimens Matrimonium cum conſanguineis alte-
rius ſponſi: idque in primo gradu tantùm, ut
cum Matre, Filia vel Sorore Sponſi vel Sponſæ.
Ita patet ex Trid. Seſſ. 24. cap. 3. ubi etiam
hoc impedimentum ſuſtulit à Sponſalibus invali-
dis.
Q. 4. Valentne Sponſalia contracta inter con-
ſanguineos & affines ſub hac conditione: 14 Papa
diſpenſaverit?
Reß. Affirmativè, ſi Papa poſſit & ſoleat i in⸗
tali gradu diſpenſare. Ita communiter. DD. con-
tra paucos.
Q. 5· Quæznam ſunt ceaſe diſſolventes
Sponſalia?
Reſp. Sunt ſequentes: Prima eſt, ſi eontracta
fuerint ante legitimam ætatem, uti dictum eſt.
2. di conacta fuerint eum impedimento
Pere

t M

—

Mnnoin

4 amdtol
ſpulu fe
te ine co

,oendeſine
line de ⸗
lonon ſol

cili pol

Piende n

ti inprud
. k Gn

er irile

tpnlllbus
rein unpis
ultſonnt,
Kotnnannn
Arkln
7. Nüpunk
Könenrn n
der!
et, etn
niiss goel
fellire Note
Atione l
9, Dollonte
Gt dn
Ciur, ſere
10. Ki ann
Iyalidon .
b hane n
Uli on

De Matrimonio. 511

perpetuo Matrimonium veré ſub culpa impedi-
ente, v. g. cum voto ſimplici perpetuæ caſtitatis.
3. Si ſponſalia fuerint claudeſtina de Matri-
monio elandeſtinè contrahendo. Dico: de ma-
trimonio clandeſtinè contrahendo: quia ſponſa=
lia clandeſtina de Matrimonio in facie Eccleſiæ
contrahendo non ſolùm ſunt valida, ſed etiam ex
rationabili cauſa poſſunt eſſe licita: communiter
tamen practicanda non ſunt, eò quòd in iis ac-
cidere poſſit imprudentia & ineireumſpectio.
4. Si adſit notabilis diſparitas contrahentium,
(IIIs quam ſi alter ſciviſſet, non ſpopondiſſet.

le Honl 5. Si ſponſalibus jam contractis etiam juratis
Ain, ſuperveniat notabilis mutatio in bonis corporis,
Gumi, animæz aut fortunæ.
Inl hon, 6. Si citra rationabilem cauſam & conſenſum al-
Wtin terius alter ſponſorum ad aliam tranſeat provincia.
Adu 7. Si ſponſalibus contractis ſuperveniat im=

pedimentum dirimens, v. g. affinitas.
8. Si alter ſponſorum fornicetur: quod ve-
rum eſt, etiamſi ſponſa per vim ſit ab alio de-
florata; quodſi uterque fornicetur, neuter lici-
tè reſilire poteſt: quia paria delicta mutuâ eom-
penſatione tolluntur.
innhe 2. Poſſunt etiam ſponſalia (puberum) diſſol-
vi mutuéô cönſenſu: quia per quas cauſas res
naſcitur, per eas diſſolvituxr.
10. Si cum altera ſit contractum Matrimoni-
A um validum: hoc enim eſt vinculum fortius-.
Et ob hanc rationem tale Matrimonium priora
¹ſponſalia non tantaàm ſuſpendit, ſed & extinguit,
A

Y

5SI2 Track. EyI. Exam. II.

ita ut mortuâ⅜ uxore non reviviſcant, ſeu obli-
gare non incipiant.
11. Si conditio appoſita non impleatur.
12. Si alter ſponſorum ingrediatur Religio⸗
nem, ſecutâà tamen profeſſione.
13. Per votum ſimplex caſtitatis ſolvuntut-
ſponſalia etiam jurata⸗
14. Per ſuſceptionem Sacri Ordinis, aut per
votum ſuſcipiendi Sacrum Ordinem.
15. Per lapſum diei conventionalis.
16. Si Papa diſpenſet; qui ſolus id ordinariè
poteſt. Unde
Q. 6. Duæg ſunt cauſæ hujas diſpenſationis!

Reſp. Sunt ſequentes: Prima, ſi ſponſa timea-

tur futuro ſponſo cauſa peceati. Secunde, ſi exN

matrimonio cum altera ſperetur pazx publica, aut
extinctio graviaum diſcordiarum. Tertia, ſi ſpon-
ſus ſummopere ſponſam abhorreat. Quarra, ſi
parentes ſponſi nollent conſentire in nuptias“.
Quinta, ſi nulla ſubeſſet ſpes procreandæ prolis.

Q. 7. Peccatne alter ſponſorum ſinè juſia
cauſa reſiliens?
Reſp. Afbrmativè: & non poteſt abſolvi in-
hoc propoſito perſeverans: quia ſcienter perſi=
ſtit in peccato mortali.

S. 5⁵. Sponſalia per ſubſequenten copulam
tranſeuntne in Matrimonium ?
Reſp. Tranſierunt ante Trid. ut habetur C. ir,
qui fidem de ſponz. & hoc ideo, quia Sponſus &
Spon-

vunt,

—

S aineh
e guüteli,
A lurnmo
ANonn
AValorem n

—

= =

tendln ult
Ta 0

10. Al mer
. nitku
6ß Afmne
lenlm, ut il
Ee elie neu
lat ſur rt,
Pervenerigt
i in kenn

Ierd ae,

lkeng, Uel
mtum m
Alechamand
Kun o te

ap
rlen N

8
ſhelen ,
d.
tr
en.
tonit

SPegitu

Sorb,ie

unch, H
Poblcezen
et,don

. Aund,
e In Uhi
gemk l

ſeg
l An
ſiene H

ten h

De Matrimonio, & Sponſalibus. 513

Sponſa non præſumebantur affectu fornicariò con-
veniſle, ſed maritali, & animé adimplendi pro-
miſſionem ſponſalitiam; poſt Trid. autem non-
tranſeunt in Matrimonium. Ratio:; quia non-
ſolent adeſſe omnia requiſita, dum exercetur eo-
pula, ad valorem matrimonii, v. g. Parochus
& teſtes. “
D. 9. Poſſuntne paerentes vel tutores con-
trabere ſponſalia pro filiis ante ſeptennium?
KReſp. Afürmo: conſtat ex cap. unico de ſponſe
impub. in 6. Non obligantur tamen filii, niſi ac-
ecedente ætate liberè conſentiant, ùt habetur ibi-
dem S. ult. nec ante eorum conſenſum ſunt-⸗
propriè dicta ſponſalia; ideôque nullum inducunt
impedimentum publicæ honeſtatis: quid illud ſit,
dicetur infrà Exam. 6. q. 21.
70. Sed tenenturne filii in his obedire
parentibus, & raliſicare talis ſponſalia?
Reſp. Affirmo de debito honeſtatis: Honeſtum-
eſt enim, ut filii parentibus obediant; nego au-
tem de debito neceſſitatis: quia filii in eligendo ſta-
tu ſunt ſui juris, unde reclamare pofſſunt mox,
ut pervenerint ad pubertatem, quæ eſt annô 12.
Eztatis in fœmina, in maſculo autem anné 14.
non verô antè. Ita ſtatuitur C. de illis, de ſponj.
impuberum. Et hoc verum eſt, licèt unus con-
trahentium jam ſit pubes. Ratio: quia privile-
gium reclamandi eſt conceſſum in favorem im-
puberum pro tempore pubertatis,

K k D. 1T1.

514 Tralkt. XrI. Exam. I.
Q. 11. Poſſuntne ſponſalibus apponi pœnæ,

quæ ligent juſte reſilientem:
KReſp. Non poſſunt apponi pœnæ etiam modi-
cæ: eimque pœnam in nullo foro tenetur juſté
reſiliens ſolvere. Ita habetur C. gemmæ de ſponſ.
Ratio eſt, ne lædatur libertas majirimonii, quæ
etſi, dum pœna eſt modiea, quandoque non læ-
datur, v. g. in divite, id per aceidens eſt, &
caſus particularis: lex autem attendit ad ea, quæ
per ſe ſeu ordinariè fiunt.
Cæterüm pœna moderata injuſtè reſilienti ap-
poſita probabiliuùs tenet, & obligat eum. Ratio:
quia hæc nullé jure eſt prohibita: omnia nam-
que ſura, quæ ab adverſariis objiciuntur, nimi-
rum ex cit. C. gemma ex lege, Titia, ex lege,
AMulier, loquuntur de pœna empoſita juſtè reſi-
ienti.
Q. 12. Quomodo reſolvis bos caſaus?
I. Alter ſponſorum peccat carnaliter, tenc-
turne hane eireumſfantiam confiteri?
2. Petrus Catharinam quinquennem deſpon-
ſat, & Matrem ejus carnaliter cognoſcit: quam
poteſt dueere?
3. Pubes contraxit ſponſalia cum impubere,
quam cognovit, hæe ad pubertatem veniens ſpon-
ſalia reelamat, & copulam negat. Qe an ſponſa-
lia ſint diſſoluta?
4. Titius ad plures Caji filias dicit: unam ex
vobis ducam, illæ vieiſſim repromittunt. Q an
Titius contraxerit ſponſalis?

§e Pau-

, Mujnent
is unti
tep⸗ ſrore
7

us ohii
talcun en
Auere
Itus Cij
1 Clhenli
1rhontlius
Penms outd
lecuncd i⸗
opie,
bemu cble
Puleſttedip
enlets oi
0 Wuonn dr
Unrhi E
NEnan
II. Pids
1, e ool
conenher
12, Dene
A hzenund
ſhit Hunne
Ulce
1˙. Detne
nnam d
Ubeturiad
AAlitiznn

. 1

gg
uten:

hee kfin

n õ

Unne 14
union 1
1. Nll
atellen

tnlltls

04 er.
Ue eliai:
e M.
Omnis tr
Nr, N

i, erle

le

tmſl
litn er
ei

ti en

n npen
enenß

n

.

4

De Matrimonio, & Sponſalibus? 15
J. Paulus contractis ſponſalibus cum Barbara,
cognolcit ejus ſororem carnaliter, quam poteſt

ducere? .
6., Panlus eognitâ carnaliter Barbarà eontra-

hit ſponſalia eum ejus ſorore vel nepte, quam-

poteſt ducere?
7. Titius & Caja in tertio gradu conſanguines
obtentâ diſpenſatione ſuper impedimento con-
trahunt ſponſalia, & Titius carnaliter cognoſcit
Cajam. Q. Quale ſit peccatum?
8. Petrus jurstéô appromiſit Sponſalia Catha-
rinæz, ſecundò idem Petrus juratò promiſit ea-
dem Sophiæ, Catharina remittit obligationem--
an pPetrus obligetur Sophiæ?
9. Paulus juratò appromiſit Sponſalia. Q an Re-
ligionem licité poſſit ingredi?
I10. Joannes hodie vovit Religionem, cras
contrahit de præſenti, uxor ejus moritur. Q.
an teneatur voto?
II. Paulus contrahit Sponſalia cum Cathari-
na, quæ poſt duas horas moritur, poteſine va-
lidè contrahere de præſenti cum ejus ſorore:
1I2. Petrus contrahit Sponſalia cum Anna-
ſed hæe mutuéò conſenſu diſſolvuntur, poſtea con-
trahit Matrimonium cum ſorore Annz. Q. an
validè?
13. Petrus emilsé votô Religtonis deflorat-
Annam ſub promiſſione Matrimonii. Q. an
obligetur ad votum, an ad Matrimonium?
14. Cajus & Titia contraxerunt ſponfalia-,
dein Titia mutaté propoſitô ſignificat Cajo, ſe
K k 2 vel-

5§16 Tract XyI. Exam. II.

Velle cum alio matrimonium contrahere., Cajus-
indignatus minatur illi graviter, ſi tale quid fa-
ciat. TLitia, ut ſe ab eo liberet, dat illi aureos
viginti. Q. An Cajus poſſit illos accipere & re-
tinere?
15 Sempronius Filiusfamilias contraxit Spon-
ſalia cum Catharina, quam & cognovit. Pater
Sempronii re intellectà prohibet ei, ne matri-
monium cum Catharina contrahat, & ſi fecerit;
minstur eum domé excludendum, nec in hære-
ditatem ſucceſſarum, Sempronius hôc metu per-
territus abſtinet à data ſide; & vult matrimo-
nium contrahere cum alia. Q. An graviter-
peccet, & quid illi à Confeſſore ſit injungendum?
Ad 1. & affirmativè tam de ponſo, quàm despon-
ſa. Ratio: quia ſpeciale comittunt peccatum redu-
Gtivè ſpedtans ad adulterium; violatur enim jus al-
terius, quod alter habet ad corpus ejus. Sylvius »,
Gonet. Wigandt, & alii. apud Andream à Matre Dei.
Ad z. . Matrem poteſt ducere. Ratio; quia
Sponſalia illa, utpote invalida, publicam hone-
ſtatem non inducunt. C. Si infantes de ſponſ. im-
pub. in 6. quodſi Catharina poſt ſeptennium-
Sponſalia confirmet, & factà renovatione Petrus
matrem cognoſcat, neutram poteſt ducere; non
enim filiam ob affinitatem ortam ex copula, nee
item matrem ob publicam honeſtatem.
Ad 3. w. Negativé. Ratio t quia filia impu-
bes, facta pubes per eopulam, privilegium recla-
mandi amiſit. C. à nobis de ſponſ. impub.
Ad 4. F. Negativè: nec oritur ex ejus er
is

6us Netum

4 i
1 1. Neutta
uradam ſin
bonelaten
ottanm ,
tem. Cn

F Dbhiin

Geaplani

1 M e
einnon

une Ticic

loninonia
Amee dil
rſegunn
Enlheats
4 4 Ne
Uunnlia inn
lg i

NAvehn
1 Gehpen⸗
1enmn ech⸗

e „I
umn s al⸗

ſenn.

De Matrimenio, & Sponſalibur. 5§17

bis impedimentum publicæ honeſtatis. C. uni-
46 de ſponſ. impub. in 6. Ratio eſt: quia promiſ-
ſio ſponſalitia determinatam exigit perſonam;
matrimonium enim non eſt niſi ecirca unicam
perſonam, cui amore, ore, re addictiſſimum
te eſſe decet; Mortué itaque Cajò poterit
Titius validè contrahere matrimonium cum.
Matre vidua illarum fiiarum.

Ad S. &B. Neutram: non enim Barbaram-.
ob contradam affinitatem, non etiam Soro-
rem ob honeſtatem publicam ex ſponſalibus-
validis ortam ad primum gradum inceluſivè
dirimentem. Can. qui dormierit.
Ad 6. . Barbaram: Sponſalia enim cum
djus Sorore nulla ſunt; quia per copulam fa-
Ga eſt affinis in primo gradu; nulla itidem.
ſunt cum nepte, quia facta eſt affinis in ſe-
cundo gradu, & uſque ad hunc gradum in-
cluſivè per copulam illicitam dirimitur matri=
monium.
Ad 7. , Eſſe peccatum inceſtůs: conſan-
guinitas enim non tollitur per diſpenſationem,
ſed hâ⅛c ſtante Titius & Caja redduntur habi-
les ad matrimonium contrahendum; cæterùm
Sponſalia ante diſpenſationem contracta ef⸗
fectum conſequuntur obtentàâ diſpenſatione,
utpote purificatâ conditione.
Ad 8. B. Negativè: Sponſalia enim cum
Sophia nulla ſunt & illicita, quod autem ab ini-
tio non valet ; eradtn temporis non convaleſcit. Cap.
KK 3 non

5 18 Tract. XrI. Exam, II.

non firmatur de Keg' Jur, in 6. Ita Spor. Keif-
genſtuel. Krimer, & alit communiter contra
Paucos alios.
Ad 9. B. Affirmativè. Ratio: Sponſalia-
enim, etiam jurata, hanc imbibunt conditio-
nem: niſi meliorem ſlatum elegero.
Ad 10. etiam . Afürmativè. Ratio: quia
obligatio voti per matrimonium non extin-
Suitur, ſed ſuſpenditur.
Ad 11. F. Negativè; etſi enim mortus ſit
Catharina, publica tamen honeſtas manet,
utpote quæ morte non extinguitur, C. unicèò de
Sponſ. in 6, ſicut ergo ſolutò per alterius con-
jugis mortem matrimoniò non tollitur affini-
cas ex eo orta, ſic nec in præſenti caſu pu-
blica honeſtas.
Ad 12. B. Negativè., Ratio enim, ob quam
Eccleſia induxit hoc impedimentum publicæ
honeſtatis, adhuc ſubſiſtit: quia indecens eſt
inire matrimonium cum illa, cujus conſangui-
neæ te aliquando deſponsâſti.
Ad 13. B. Si Petrus damnum violatæ vir⸗
ginitatis per dotem, aut aliâ viâ relarcire-
poſſit, tenerur ad votum: non enim obliga-
tur ad matrimonium titulé juſtitiæ, quia com-
penſatio aliter ſieri poteſt: nec titulò promiſ-
ſionis, illa enim eſt de re illicira; quòd ſi de-
Aoratæ damna vel infamiam impedire non-
pofſit, niſi eam ducendo, ad id obligatur, quia
vVotum non obligat cum præjudicio rertii⸗

N Nnunch

r Udend
uſaun Cai

610. Mos2

liud el et

tio: gu

600

el,
Annumn irt
kCictur,
ſcbet. .
coandane
coligiun
Ad
n diſane
Ncare gid
ſenen e⸗
RKpromi
alis n

1

Teris d,
iur 1

i

ncdgun

1 .
ladetens t!

1 halte. .
4 Wollul
5

De Matrimonio, & Sponſalibus. 19

Ad 1I4. B. Quôd, ſi Cajus hujusmodi pe-
cunias accipiat ob recompenſationem alicujus
damni evenientis ſibi ex diſſolutione ſponſa-
liorum, àt v. g. ob famæ detrimentum; quod for-
taſſe erat paſſurus, eò quòd Titia illum re-
pudiabat nubendo alteri: vel ex eo, quod
ali quas jam Cajus expenſas fecerat ſolitas fie-
ri à ſponſis, quzas non feciſſet aliàs: vel ex
alio juſto damno ſibi emergente ob voluntariè
& injuſtè à Titia abrogatam fidem: non pec-
cavit 20. illos aureos accipiendo, nec uhi
obnoxius eſt reſtitutioni.

Ratio: quia cùm Cajus non teneatur re-
laxare promiſſionem ſibi à Titia factam cum
notabili ſuo detrimento, & ad Titiam, ejus-
que res habeat Cajus jus aliquod ratione di-
e promiſſionis, non eſt, quòd peccet, ſi
quid juſtum accipiat ob vexationis damnum.
Arxg. C. dilectus 2. de ſim. Et clarum eſt Titiam
damnum inferre Cajo, quia is damnum face-
re dicitur, qui id facit, quod facere jus non
habet. Arg. ff. de ratione in L. nemo. Ergo Ca-
jus coarctandus non eſt ad accepti reſtitutionẽ,
ut colligitur ex Navarro in Man. c. 17. n. 34.
Ad 15. Bx- Suppoſitâ utriüsque non mul-
tùm diſtante ſortis qualitate, Sempronium-
peccare mortaliter, ſi Catharinam non ducat,
& teneri Confeſſorem eidem injungere, ut-
ſtet promiſſis, non obſtante patris prohibitio-
ne; aliàs non eſſe abſolvendum.

620 Zradt, WrI. Exam. III.

Ratio: quia coactio plané repugnat-
matrimonio, de cujus eſſehtia eſt liber utrius-
que partis conſenſus, nam, niſi ipſi invicem
conjuges ſibi perplaceant, non poſſunt indi-
viduam vitam perpetuò agere, quod enim qtis
won eligit, non diligit, 20. q. 3. cap. præſens. Igi-
tur nequit Pater in Matrimonio cogere fili-
um, ut hanc, & non illam ducat: neque enim
in hoc tenetur filius obedire patri, ùt teſta-
tur S. Th. 2. 2. gq. 104. 2. 5. in c, art. Unde
ſi Sempronius Catharinam ducere renuat, non
etit abſolvendus. Ratio: quia ſponſalia ob-
ligant ſub mortali, & eò præcipuè, ſi copula
eſt ſubſecuta, ùàt eſt text. cap. ſicut de ſponſ. &
cap. I. de ſpenſæt. duerum, D. Th. in 4. diſt. 27.
Vide tamen ſupràâà q. 10.

Ex Ewam. III.

De Conſenſu Matrimoii.
Q., 1. Requiriturne conſenſus ad valorem
Matrimonii?
Reſp. Afhrmativè. Ratio: quia unus non
accipit poteſtatem in eo, quod eſt liberè al-
terius, niſi per ejus conſenſum; ſed per ma-
trimonium accipit uterque conjugum poteſta-
tem in corpus alterius, ùt patet 1. Corinth. 7.
Ergo. .
Poteſt nihilominùs Deus (utpote habens-
abſolutum, independens ac ſuprewum domi-

nium in hominum corpora & animos) pro li-
1-

eNn

—
Coninium
en del

–—
9

Rilir e
A u,
ſetatie
ſdeſ. 214.1
Ueneo ſa
tionem lety
niblae e
Eut ex e l⸗
n wadrivo⸗
liter iorits

lererentla u

Id ui en
ANeda
NWd
lgeſuczi

. lrn

. l1 M
Ui ercal
Ni meruſll
diee d e
ltio 1
1 qis er
is natu
am, 2, .

n. .
NA,

De Matrimonio. 521

bitu ſuo dominium corporis viri transferre-
in mulierem, & & contra, quod eſt eauſare vin-
culum.

Q. 2. Conſenſus parentum requiriturne etiam
ad valorem Matrimonii?
Reſp. Negativè. Contrarium definitum eſt in
in Trid. Seſſ. 24. c. I. de eform. Ratio: quia
filii in eligendo ſtatu ſunt ſui juris (ob ean-
dem rationem ſetvus validé contrahit matri-
monium abſque Domini voluntate, ůt etiam-
colligitur ex c. I. de conjugio ſervorum) Cæte-

rùm qui matrimonium ineunt parentibus ra-

tionabiliter invitis, peccant graviter. Ratio:
quia reverentia juræ naturæ parentibus debi-
ta poſtulat, ut filii & filiæ conſulant paren-
tes in re tanti momenti: quin & Parochis in-
vitis parentibus duos copulans peccat morta-
liter: quia cooperatur peccato alieno, & ſa-
crilegæ ſuſceptioni Sacrimenti.

Z. 3. Valetnr Matrimonium ex metu con
traltum?
Reſp. I. Matrimonium ex metu quantumvis
gravi ex cauſa naturali orto contractum eſt
validum. Idem eſt de Matrimonio inito ex
gravi metu juſté ineuſſo à cauſa libera, v. g.
à Judice ad extorquendum matrimonium.
Ratio I. p. quia tunc nulla infertur visg,
ut ſi quis ex metu gehennæ vel imminentis
mortis naturalis in uxorem dcat ſuam con-
cubinam. 2. p. declaratur per Caſus. Primus
K k § eſt,

522 Trabt. XrI. Exam. III.

eſt, ſi ſit poſita lex, quòd violator virginis-
metu mortis compellatur eam ducere. Secundus:

ſi pater deprehendat aliquem cum filia ſua-

peccantem, cui minatur accuſationem, niſi
eam ducat, quam & ducit ex hoc metu. TZer-
eius: ſi judex homini juſté ad mortem da-
mnato promittat condonationem vitæ, ſi ducat
udicis filiam, vel aliam etiam meretricem.
In tribus his caſibus Matrimonium ſubſiſtit“,
quia eſt ſat liberum.
Keſp. 2. Metus gravis injuſte incuſſus in or-
dine ad extorquendum conſenſum matrimonii
invalidat matrimonium jure Eccleſiaſticô, pa-
zet ex C. ſignificaſti 2. de es, qui duxit in matrim.
Cuſus ratio eſt: quia coactiones ſolent dificiles fre-
quenter hbabere exitus. C. requiſivit de ſponſ. Et ad-
verſantur finibus matrimonii, ſcilicet procrea-
tioni prolis, amori conjugali, paci, &c. nam
quod quis non diligit, facilè coutemnit. 20. q. 3: c.

Præſens.
De metu & ejus diviſione dictum eſt Tract.

3. Exam. I. 4. 8.

4. Numquid dictum Matrimonium eon-
valeſcit ſeu firmatur per juramentum ſpontè præſtitum,
ut valeat, ſi non in ratione matrimonii, ſaltem
in ratione ſponſaliorum ?

Reſp. Quòd non. Ratio: quia juramentum
non obligar ad contractum, quem Eccleſia
annullat: dum enim illa directe annullat con-

eractum v. g. matrimonium, ex conſcquenti
an-

e
— .
Virmenlun
tinn begel
Nuto:
iuia ſont
wne d
eſten,

utulin
1Kzn 2
Culime
drum, ſe⸗
6Srenlorand
nrein con⸗
601 1
Pratean n
dernd, W
Uin mutnin
Klbbere
cheienn!
hiti
(E Mlteh

ne
(Concit
Ulruro,
tinonio
Murrüne

U Ci
Ur ci N
dighen
t i “

ken r

une

atonenz,t ſe⸗
kliin Duer
imoniun

Lecleſalie
Au , e
n fl,
ſn ki⸗
lte 1Mocre⸗
aci be nn
1. 10 6

nna

mehn

De Matrimonio. 52 3

annullat juramentum adjectum, adeôque tale
matrimonium nequidem valet in ratione ſpon-
ſaliorum. Ratio: quia etiam ſponſalia cum
tali metu inita ſunt irrita.

Q. 5. Nonne illud Matrimonium ſaltem con-
valeſcit per ſequentem copulam carnalem, aut psr
diuturnam cohabitationem?

Reſp. Non firmatur per copulam vi extor-
tam, vel fadam animéô forniçariò, bene ta-
men per copulam omnino liberam affectu ma-
ritali habitam, ſicut & diutinam (quæ diu-
turnitas menſuranda eſt arbitriò prudentum)
& ſpontaneam cohabitationem.
Ratio I1. & 2. p. illud matrimonium non
potelt ratificari, niſi per actum liberum, qui
fertur in ipſum matrimonium; ſed copula vi
extorta non eſt adus liber, & ſi fiat animò
fornicariõé, nequidem implicitè fertur in i-
pſum matrimonium: ergo.
Ratio 3. & 4. p. quia adeſt ſenſibilis per-
geds libera ratificatio dati prioris conſensuùs,
vel ſufficiens ſignum liberi conſensùs de novo
habiti.

O. 6. Poteſine fieri Matrimoniums per con ſen-
ſum conditianatum?
Reſp. I. Verbis S. Th. hic q. 47. a. 5. dicen-
tis: Conditio appoſita aut eſt de præſenti, aut
de futuro. Si de præſenti, & non eſt contraria
Matrimonio, ſivè honeſta ſit, ſivè inhoneſta,
ſtat Matrimonium ſtante conditione, & eâ non
ſtan⸗

424 Tradt EXrI. Exam. III.

ſtante non ſtat. Sed ſi ſit contraria bonis-
Matrimonii, non effcitur Matrimonium; ſi
antem ſit conditio de futuro, vel eſt neceſſaria;,
ſicut ſolem oriri cras, & tunc eſt matrimonium,
quia talia futura ſunt præſentia in cauſis ſuis;
aut eſt contingens, ůt datio pecuniæ, vel ac=
ceptatio parentum, & tunc idem eſt judieium
de tali conſenſu, ſicut de conſenſu, qui fit per
verba de futuro, unde non facit matrimonium,
niſi conditione purificata. Hæc S. D.
Reſp. 2. Conditiones intrinſecæ contractui,
v. g. ſi quis dicat: Contrabo tecum, ſi ſim babilis
ad centtahendum. Item conditiones impoſſübi=
les ſubſtantiz matrimonii non contrariæ v. g.
ſi quis dicat: Comtraho tecum, ſi cælum digité teti-
geris, ſicut & conditiones turpes, v. g. Contra-
bo, ſi ſis occiſurus patrem tuum, habentur pro
non adjectis, adeéôque independenter ab illis
lubſiſtit contractus.

Ratio I. p. patet ex natura ipſius contra-
Gus, in quo illæ conditiones cenſentur inclu-
ſæ independenter à nobis.
Ratio 2 & 3. p. conſtat ex cap. ſßi conditio-
nes de conditionibus appoſitis, ubi dicitur: ſi condi-
tiones appeſitæ matrimonio turpes aut impoſſibiles fue-
rint, debent propter favorem eſus pro non adjettis ba-
beri. Puta, in foro externo, ſicut Jure Ci-
vili ſimiles conditiones in teſtamentorum le-
gatis habentur pro non adiectis. In foro ta-
men conſcientiæ, ſi conſenſus deſit, nullum
eſie patet ex dictis. Di⸗

NeN⸗
— ——
Si le
“ heren
ucimo
Keanmati
d doge
d⸗
nd det in
ANng
n genernio!
Clcsti,
ls. N
Anie rcu
Gi⸗ Covch

tke Mun
iun,
aln
tmacnt.
6und cort
ditiones,
ltar e c
tn lo nur
Kalendn non
odlgniori

D 6
Cennktn
16 hen
i⸗ MMNg

Ulrn

en

—
1 col R
ltin
lei

De Matrimonio. 52 $

Dii in Reſp. Subſtantiæ matrimonii non contrariæ;
ſ enim illi adverſentur, non reſiciuntur, ſed
di annullant matrimonium. Dicitur autem con-
üi zu ditio eſſe contratia bonis matrimonii, quæ eſt
conrra tria bona matrimonii, ut habet Gloſſa
CL. finali de conditionibus appeſitis, verb: comtra-
,d Mn. ſalſantiem.
porrô hæc tria matrimonii bona ſunt prolet,
nr fides, & Sacramestum. Per prolem intelligitur le-
„gitima generatio prolis, ejusque ad fidem-

,.,
“RV DEI educatio, Per fidem intelligitur fidelitas
D conjugalis. Per Sacramentum verò indiſſolubile
Mhan, matrimonii vinculum, quatenus repræſentat
* indiſſolubilẽ conjunctioné Chriſti cum Eccleſia.

D., 7. Valetne Matrimonium hoc moas ini-
denn da tum: Comrabo tecum ſi generationem prolis erirca.
er hil ſi adaultera fuiſti?
Reſp. Affirmativéè, Ratio: quia adu & de-
facto non ſunt contra ſubſtantiam matrimonii
tales conditiones, nec deſtruunt obligationem,
quæ naſcitur ex contractu, neque illi oppo-
nuntur, in illo namque, quòd ſponſa heri fue-
“W rit adulterata, non continetur aliquid repu-
znans obligationi matrimoniali.

iſtu
ls D. §. Duid, ſi matrimonium ineatur talt

u6 medo: Contraho tecum, ſed ſub hac conditione, xt vi-
nur⸗ vamus in perpetus caftitate, vel ut non cenſum-
h. matö matrimonié profiteamur Religionem?
n Reſp. Illud non valet. Ratio: quia repu-
„ . gnat

lu aan,
Nenmric.

= =–

526 Tract. EPI. Exam. W.

gnat ſubſtantialibus matrimonii, ficenim toi- e

eſt oppoſita juri etiam radicali ad copulam.
porrô probabilius eſt impletâ conditione-
honelſt4 vel turpi bonis matrimonii non con-
trari?, quæ conſenſum ſuſpenderat, non ſta-
tim fieri matrimonium ſiné novo conſenſu,

ſed debet novus adhiberi.

Ex Exam. Il.
De Indiſſolubilitate Matrimonii.
. 1. Eſtine Matrimonium ſolabile?

Reſp. Tantum eſt vinculum martimonii, ute ſagr

licèt ſit ratum tantùm, authoritate Pontificis

nequeat diſſolvi. Ratio: quia talis indiſſolu⸗ eln

bilitas eſt de jure naturali Divino abſoluto,
& non pendet ab alique a cu humano, e mo-
dé, qué Baptiſmus, aut Confeffio, quæ pen dent
tantm à Deo, in quo diſpenſari non poteſt?

ergo. Et hoc patet ex Apoſtolo ad Rom. 7.

ubi dicit. AMulier vivente viré alligata eſt lkegi. Et
Matth. 19. Quod DEUS comunxit, bomo non ſe=
paret. Quod univerlſaliter dictum etiam de-
Matrimonio rato intelligi debet.
Sed neque traditio, aut ſcriptura, vel ra-

tio concedit Papæ poteſtatem in hoc diſpen-

ſandi. Non quidem traditio, quia ante Mar-

tinum V. teſte Ledeſmàò inaudita fuit Giſpen⸗
22

leretur jus radicale petendi debitum (quod eſt is
de eſſentia matrimonii) per obligationem nun-
quam petendi debitum in ipſo contra ctu: quæ /

occulti
treo

oninttin!

1 cad tr
11t. Mot
onpetett,
leter, Gont
probebil

,O nes,
10 Mo—..

nboſa, Oei
tur Schn
ſomnes d
6 in ar
luto daſn⸗
Cendi ore⸗
el ,
ibdi e
concte

Pon;. 6
mni ni⸗

De Matrimonio. 627

ſatio in matrimonio rato. Non etiam ſcri-=
ptura: quia contrarium inſinuatur Matth. M.
Non denique ratio: cùm hæc non dictet ta-
ſem poteſtatem eſſe reſpectu matrimonii con-
ſummati, pro quo diſſolvendo infinities ur-
gentiora occurrunt motiva, àt patet conſi-
deranti: ergo à pari. Deinde ipſi Pontifi-
ces, nominatim Innoc. VIII. teſte Panormi-
Wnim, eané ad cap. ex publico 7. de conver. con-
ie jug. n. I4. profeſſi ſunt talem ſibi poteſtatem
non competere. Ita poſt Covarr. Pontium,
Sottierez, Gonet, Ledeſma Texeda & alios
re ſatis probabiliter P. Wigandt.
e Diihilominus ſententia oppoſita (gque teſte
& Maſtriò modé eſt communis „ac probabilior,
I, magisque Pontificiæ authoritati & poteſtati fa-
e vrabilis) omnino tenenda eſt, cum 60. Au-
thoribus, quos citat & ſequitur Sanch. item
Cardinalis de Luca, Gobat, Sporer, Sbogar,
Barboſa, Clericatus, Engel, & . quos citat &
ſequitur Schmier, Pignarelli, Pyrrh. & alii.
Qui omnes docent, quòd' Papa diſpenſare
poſſit in marrimonio rato.
Ratio deſumitur ex illa generali poteſtate
Paſcendi oves ſeu fideles à Chriſto Domino
conceſſa D. Petro, ejusque ſuccedoribus Joan,
21, ibi: Paſce oves meas; ad hoc autem, ut o-⸗
ves concreditæ ritè paſcautur, multum juvas
facultas diſpenſandi in votis, juramentis, ma-
trimonio rato, ac hujustnodi, quando bono

Ee⸗

Liolyels
d dat

lkut, 1

Kun e

dt

528 Trad. XyI. Exam. I.

Eccleſiæ regimini conducit, adeôque verba
illa meritô intelliguntur etiam de hujusmodi
poteſtatis concefſione.
Accedit, quòd Pontifices ſanctitate perin-
de ac doctrinâ conſpicui ſæpius ſic diſpen-
sâſſe leguntur. Sic enim diſpenſavit Grego- ſel ſec
rius VII. 1074. teſte Baronié ad dict. an. n. lr ale
23. Martinus V. 1414. creatus Pontifex. Et ielinn
Eugenius IV. 1431. ad eandem diguitatem- rteni i
evedus. Alex. VI. Paulus III. Sregorius d an
XIII. Pontifex renunciatus 1572. & quidem manl n
. . 2 . ttlam dlennn
reſtibus Sanch. & Henriq. und die cum un- agſt
decim. Paulus V. & UIrbanus VIII. Pius V. ncn
autem, teſte Navarrô, diſpenſavit ter vel qua-
ter. Et noviſſimè Innoc. X. poſt longas, a-
crésque inter Theologos diſceptationes de-
hac poteſtate fuit uſus eà erga vulgarem opi-
ficem, nullius grati4 ſuffultum, t fideliſſimè

1

ad longum refert Gobat caſu 18. n. 676. Di- dla
cere verò, quòd tot tantique pontifices in re Mi Ilni
tam momentoſa erraverint, aut limites ſuæ nunit
poteſtatis exceſſerint, hoc Chriſtiano in men- UVole a
tem venire non debet. lenngten
Clemens quoque VIII. 6. Julii 1599. ſpe- Maan
cialem indixit Congregationem, cui interve- r chlin
nerunt oco Cardinales, quatuor Auditores ccann)
Rotæ, & duo ali Theologi, qui omnes una- anen (n
nimiter dixerunt Papam in Matrimonio rato keſer
diſpenſare poſſe. Unde den nno
Ka Atriwe

Ad rationem in contrarium dicitur eum-

Cajetano, verba ſcripturæ eſſe intelligenda de

De Matrimonio. 529

matrimonio conſummato. Vel ſi etiam de,
rato velis intelligi, dic Pontificem non poſſe
illud ſolvere poteſtate ordinariâ, ſed extra-
ordinariâ.
Ad illud de traditione ſatis patet ex pro-
batione noſtræ ſententiæ, oſtenditur enim ibi
uatuor ferè ſœæculis ante Martinum V. à Gre-
gorio VII. fuiſſe diſpenſatum. Et eſtò nun-
quam diſpenſatum fuiſſet, fortè non occurrit
ratio urgens. Ad ſcripturam jam dictum eſt.
Ad tertium patet tum ex probatione noſtra,
tum etiam dicitur, quòd poteſtas diſpenſan-
di metienda ſit non penes motiva extrinſeca
tantùm, ſed etiam penes majorem vel mine-
rem diſſolubilitatem ex ipſa natura matrimo-
nii rati aut conſumati; cùm enim matrimo-
nium conſumatum ex ſua hatura majorem fir-
mitatem & indiſſolubilitatem habeat ob ſi⸗
gnificationem unionis indiſſolubilis verbi cum
natura humana aſſumpta, quam non habet-
ratum, (ut conſtat ex eo, quòôd maritus mor-
tu4â uxore ante conſummationem, ſi iterum-
ducat uxorem, non fit bigamus, C. debitum de
bigam, & datur ibi ratio, quia matrimonium.
ante copulam non ſignificat unionem Chriſti
per carnem) quod tantúùm ſignificat conjun-
ctionem Chriſti cum anima juſti, quæ ſolu-
bilis eſt per peccatum, hinc quamvis illud ſit
à Papa inſolubile, non tamen ratum. Præ-
terea matrimonium conſummatum etiam ex ju-
L re

530 Tradl. WI. Exam. W.

re naturæ majorem habet inſolubilitatem,
quia per ejus diſſolutionem (in quo differt 4
rato) duplex inferretur injuria, una uxori,
quæ deflorata dimittitur, altera proli, quæ
vel ratione copulæ carnalis in ipſo ſemine ae-
cepit jus ad ſui procreationem; vel ſi fœtus
jam eſt in utero efformatus, aut ex eo natus,
ad ſui educationem. Si fors conjuges ſin-“
ſteriles, id per accidens eſt. Ad hauc igitur
injuriam uxori & proli futuram cooperaretur
Papa, ſi fſolveret matrimonium conſumma-
tum, quod non ſequitur, ſi ſolvat ratum tan-
tuùm.
OQ. 2. Ob quas cauſas diſpenſare poteſt Pa-
pa in Matrimonio rato?
Reſp. Ob ſequentes: I. Si gravia damna-
vel perpetuæ diſcordiæ inter Conjuges pru-
denter timendæ ſint. 2. Si matrimonio ra-
to ſuperveniat impotentia perpetua, lepra,
aliusvé morbus incurabilis, unde mutua co-
habitatio nimis difficilis foret. 3. Si magna
ſit inæqualitas virum inter & fœminam, fal-
tem unde matrimonium grave reddatur. 4:
Si vir neceſſarius vel maximè conveniens bo-
no publico eligatur in Epiſcopum, & c. Ita
Sanchez 1. 2. diſp. 6. & alii.
D. 3. Solviturne matrimonium per Profeſſo-
. nem Religioſam?
Reſp. Solvitur matrimonium ratum, non-

ivem conſummatum. I. p. eſt de fide, ut-⸗
con-

Nermole
ſß uun
Nto (
n conſun
nionen0
Ulitatenn ban
r coprlam
zia rin
aro cun b⸗
Lteriin ho
noniom n

Elte len bon

Portute ri
inleehn
lhliene.
62. us
pu,Nr
igi gihn
le⸗. Jun
leri debitn
contrade
lalis uper
MMditio: N
am dun
N
L.8
eh⸗ Nen⸗
Kins on
Coneen

1 nnt
igs u
dld tt,
WI, Eon,

MI

⸗

De Matrimonio. 521

conſtat ex Trid. Seſſ. 23. can. 6. 2. p. conſtat
ex can. Agathoſa. cauſa 27. q. 2. ubi dicitur,
quòd profeſſio hujusmodi matrimonium dirimere non-
valeat. Ratio congruentiæ eſt: quia matri-
monium conſumatum ſigniſicat indiſſolubijem
conjunctionem Chriſti cum Eccleſia, ſcilicet
per unitatem naturæ: ſicut enim vir & mu=
lien per copulam juxta Apoſtolum fiunt una
caro, ita Chriſtus per Incarnationem factus eſt
una caro cum Eccleſia.
Cæterùm Profeſſio Religioſa non dirimit-
matrimonium ratum jure naturæ, nec jure,
Eccleſiæ ſeu Pontificiò, ſed jure Divinò, ſeu
authoritate Chriſti diſpenſantis in lege natu-
ræ, & in lege Evangelica de matrimonii in-
diſſolubilitate.
D,» g. Lüuantum temporis tonceditur neo-
conjugibus, ut matrimenib centralts, aſt non conſum-
matô, poſſint deliberare de ingreſſu Religionis
Reſp. Jura eoncedunt bimeſtre, qnéò neuter
alteri debitum reddere tenetur, unde licèr-
in contractu fiat translatiodominii (puta, ha-
bitualis ſuper corpus, tacité tamen ineſt hæc
conditio: Niſi alter velit ingredi Religionem,
quam dum profitetur, mattimonium diſſolvi=
Q. 5F. BHuid ſi limeſire jam eſftuxerit?
KReſp. Neutri licet Religionem ingredi fnè
alterius conſenſu: Ratio: quia terminus à
jure coneeſſus eſt præterlapſus.

LIZ2 Q. 6:

N

. 1 —
532 Tradct. XVI. Exam. IV. ſain
Q. 6⁶. Quid, ſi defacto ingredtiatur &proſ- ali
teatur poſt bimeſtre, ſolviturne matrunonium W

Reſp. Affirmativè: quia Chriſtus illam tem- ui
poris reſtrictionem non fecit, ſed illud privi- ſenis
legium profeſſioni ſimpliciter & abſolutè con- ierct
ceſſit. zininſcelt
Q. 7. Quid, ſi ſponſa ante elapfſum bimeſire liut
4à viro fuerit vi oppreſa? i gantrori
Reſp. Poteſt adhuc ingredi Religionem & un in
profiteri. Ratio: quia dolus nemini patroci- ll
natur, & nemo privandus eſt ſué jure ſinè lmnih
ſua culpa. In hoc tamen caſu matrimonium mnumit
non diſſolvitur, quia eſt verè conſummatum, himens
unde vir cum alia contrahere nequit, niſi ſuã Mhamtimn
uxore profeſs mortuâ: & ſi cum illa pecca- alneier
ret carnaliter, non committeret adulterium, N Wh
quia peccaret cum ſua, ſed duntaxat ſacri- WMinni
Aunte

legium. Alilen
. . ſr. 4
Q. 5. Quid ſi ambo neo-conjuges preftean- eil,
zur 5 Ultrimonin

Reſß. Cum S. Th. in 4. d. 27. d. I. 2. 3. IN her
q. 3. ad I. non diſſolvi quoad vinculum ü hirie
hinc ſi unus eorum poſtea fornicaretur, non Nber une
ſolùm efſet ſacrilegus, ſed etiam adulrer. Ra- AVeſten
tio: quia omnes textus juris, qui in hac re ſolent Wonoh,
adduci, expreſsè loquuntur de caſu, quo ſo- (zctin
lùm alter ſponforum Religionem ingreditur. Minlich
Ex quo ſequitur minùs diſſolvi, ſi matrimo- to cone
ni⸗ mun ſle

4

darat len
Kaa bn.

gen

De Matrimonio. 533

nium ſit conſummatum, & unus vel ambo
mutuòô conſenſu Religionem profiteantur.

OQ. 9. Solviturne matrimonium Infidelium
unb eovum ad ſidem converss?

Reſp. Verbis S. Th. hic q. 59. a. §. in c.
Quando alter conjngum ad ism convertitur,
alterò in infidelitate bermanente, diſtinguendũ
eſt, quia ſi infidelis vult cohabitare ſiné con-
tumelia Salvatoris, id eſt, ſine hoc, quòd ad
infidelitatem inducat, poteſt fidelis libereé
diſcedere, ſed diſcedens non poteſt alteri nu-
bere; ſi autem infidelis non velit cohabitare
ſinè contumelia Creatoris, in verba blaſphe-
miæ prorumpens, vir fidelis dilcedens poteſt
alteri per matrimonium copulari. Hæc ibi; quæ
procedunt etiam de matrimonioe conſumma-
to. Unde in cap. finali 28. q. 2. dicitur-,
quòd contumelia Salvatoris ſolvat jus matrimoni, non
quidem ipsé facté, ſed tunc, quando fidelis,
ſive vir, ſive mulier reipsâ contrahit aliud
matrimonium. Dixi: quande ſidelis; non enim
ſolvitur per hoc, quòd infidelis nubat alteri:
quia privilegium datum eſt in favorem fidei.
Debet tamen fidelis priùs infidelem monere,
an velit converti, vel pacificè cohabitare, &
quomodo, &c.
Cæterùm dicta difſolutio fit jure Divinò ex
ſpeciali Chriſti privilegio in favorem dei. Et
ra tio conceſſionis hujus privilegii eſt, quia⸗
bonum fidei eſt majus, quàm bonum matri-
LI3 mo-

534 Tract. XI. Exam. Il.

monii: ergo ubi per contumeliam Salvatoris
ſides periclitatur, & ne conjunx fidelis ad-
ſtringatur ad perpetuam vitam cælibem, &
exinde infideles deterreantur à converſione,
conveniens fuit dare hoc privilegium.
Dixi in Re. Quando alter ad filem convertitur;
quando enim uterque convertitur, vinculum
matrimonii non ſolvitur. Ratio: quia per-
Paptiſnrum non ſolvuntur conjugia, ſed tan=
tùm dimittuntur crimina.

DQ. 70. Infidelitas ſuperveniens ſolvitne
vinculum matrimonii
Reſp. Neg. Ita Innoc. III. C. quando de di-
vortiis. Et ratio eſt: quia matrimonlnm fide=
lium redditur prorſus ratum & firmum per ba-
ptiſmum. Videatur etiam Trid. Seſſ. 24. de
Matrim. can. 5. ubi legitur: ſi quis dixerit pro-
oter hæreſin aut moleſtam cohabitationem, & c. diſſolvi
poſſe matrimonii vinculum, anathema ſit. Idem de
adulterio ſub anathemate decernit can. 7. Sed
de hoc ſtatim.
77. Solviturne matrimonium per adul-
terium?
Reſp. Negativè. Patet ex Trid. immediaté
citato; & ex S. Th. cujus ratio cit. q. 59. a.
6. in c. eſt: quia aliâs vir liberé poſſet dare
libellum repudii uxori adulteræ, & eâ dimiſ-
Sà aliam ducere, quod falſum eſt. Poteſtta-
men matrimonium diſſolvi quoad cohab'ita-
tionem & thorum, ut dicetur infrâà Exam. 7. qil⸗

O. 70.

—
—
ilh
K 7

Ge taetn

e)

ee lo
Lommt
,ſeu nul
1e; ktinn g

Clo ſegitn
rratholic

Aſcen cat
lecn heni,

W R AN

en iuri

ancun
leß. lia
atio corj n
1, Alian
ehlum ne
Ninginr
4 ertindz
tam keſl
Uhlen 18,
nis ii/

ner

ach t
ooem .
0N 40

n ere,

ce

D eſe⸗⸗
an ed

De Matrimonio. §35

D. 2. Duid, ſi alter coniugum haæreticoruns
utpote baptiza torum convertatur ad fidem
Catholicam?
Reſp. Per hoc inter eos non ſolvitur matri-
monium, dummodò hoc antea revera fuerit
validum, ſeu nullô affectum impedimentéô di-
rimente, etiam quod ſit tantùm juris Eccleſia-
ſtici. Ratio: quia matrimonium Hæretici cum
Catholica nallà lege ſive naturali, ſive Divi-
nâ pofitivâà diſſolvitur.
Ex quo ſequitur, quòd, ſi ex duobus con-
jugibus acatholicis baptizatis unus converta-
tur ad fidem catholicam Romanam, alterô
nolente converti, nec ei cohabitare, imo de
licentia confſiſtorii acatholici alium ducente,
non poteſt hôc vivente is, qui veram fidem
ſuſcepit (niſi matrimonium ex alio capite in-
veniatur eſſe nullum) idem facere.

DQ., 73. Solviturne vinculum matrimonii per
mortem naturalem unius conjugis, ita ut miraculese
reſuſcitatus non amplius ſit obligatus conjugi?
Reſp. Ita ſolvitur, ut nulla ſit ampliùs ob-
ligatio conjugalis, ſed ſuſcitatus poſſit, ſi ve-
lit, aliam ducere. Ratio: quia per mortem
vineulum matrimonii ſimpliciter ſolvitur &
extinguitur; obligatio autem ſemel ſimplici-
ter extincta non reviviſcit, niſi accedat cau-
ſa eam reſuſcitans, quæ in præſenti eſt novus
conſenſus. Hine 1I. Cor. 7. Apoſtolus ait:
Mortué viré liberata eſt à lege viri uxor, Aliud eſ-

L I 4 ſet,

536 Trali. XryI. Exam. V.

ſet, ſi contrahentium conjugum intentio fer-
retur in vinculum etiam poiſt mortem juxta-
propoſitum reſuſcitationis caſum.
Hinc relolves caſum, quòd, ſi aliquis æſtu
libidinis abreptus peccet carnaliter cum per-
ſona conjugata, ſed mortua, non commit-
tat adulterium, quia per mortem uxor ſoluta
ck à lege viri; ſed vommicttit vitium contra
naturam, quod ſpectat ad malitiam pollutio-
nis, non minùs, ac ſi eam procuraret inſtru-
mentéô inanimatòô; aliter tamen dicendum eſt,
ſi ex affectu ad illam ůt viventem habito cum
illa coiret, quia tunc foret adulterium in af-
tectu.

Ex Exam. V.
De Impedimentis Matrimonii in-⸗
generali.

Q. 1, Qaotaplex eſt impedimentum Matri-
monii in genere?
Reſpy. Eſt duplex: unum impediens tantùm,
fic, ut in eo contrahens mortaliter quidem pec-
cet, Matrimonium tamen ſit validum. Alte-
rum impediens & ſimul dirimens, ſeu valorem
contractüs annullans. Eſt autem hic ſermo
de impedimento matrimonium præcedente,
quia ſuperveniens non ſolvit, nifi in duobus

caſibus anté explicatis de voto ſolemni, &

converſione alterius conjugis infidelis ad fidem.

)Mlinin

—

G

6l inpe
eltro ciri
1 hork
gleß dien
gre uunn
m, CAnune
glentsgun
1eſpesdo
lülliuscme
e Cinno

. 2 ninn
10lo ore Lee
Nlnd A e
N Kun
i. N W
Morcimtit
Cinenti,
8
Hiint, N
matrimor!
de con
d. 4 1—
gnd ſennt
74, go
npopten
.
n more,

e⸗

1

E

Uceendn
lalin

leimi

.

Rn—
tun n

en mn,
lun. Ne
ſenfürz
Nie e
etete,

4

De lnpedimentis Matrimonii. 537
Q., 2. Quis poteſt diſpenſare in impedimen-

tis
Reſp. I. In impedimentis jure naturali & Di-
viné poſitivé⁶ dirimentibus nec ipſe Papa dil-
penſare poteſt. Ratio: quia inferior per ſe
non poteſt diſpenſare in lege ſuperioris. Quæ
autem jure naturali dirimunt, ſunt iſta, ſcili-
cet Error, Cagnatio in primo gradu lineæ tam-
aſc endentis, quàm deſcendentis, & Impotentia per-
petua reſpectu omnium, reſpectiva veròô re-
ſpectu illius, cum qua vel quo quis coire nequit;
quæ jure divinô dirimunt, ſunt Votum, & Liga-
men.
Keſp. 2. In impedimentis cæteris, utpote
quæ ſolò jure Eccleſiaſticò dirimunt, Papa-,
& nullus alius poteſtate ordinariâ diſpenſarce
poteſt, ſed tantùm ex commiſſione Papæ.
Reſp. 3. Poteſt tamen Epiſcopus poteſtate
ſuâ ordinariâ diſpenſare in omnibus iſtis im-
pedimentis, dummodò adſint hæ S§. conditio-
nes:
Prima, ut impedimentum ſit occultum. 2.
ut matrimonium ſit publicum. 3. ut fuerit bo-
nâ fide contractum juxta formam Decreti
Trid. 4. quòd ſeparatio fieri non poſſit ſine
magno ſcandalo. Quinta conditio eſt disjun-
Giva, quòd ſcilicet vel non ſit aditus ad Pa-
pam propter impotentiam, vel aliam cauſam 3
vel quòd, ſi talis adeſſet, eſſet tamen pericu-
lum in mora, putà periculum incontinentiæ,

1* 1

G )
38 Tract. XrI. Exam. V. n
u

infamiæ, aut alterius damni, ſi publicaretur: ralbyinn
ut ſi impedimentum ſe tenerer ex parte fœ- zimitt
ming, eſſétque affinitas ex copulq illicita cum eenl bapt
conſanguineo mariti ante matrimonium. de 8
Ratio eſt nobilis Epikia; neque enim cre- Ilidheu
di debet Papam fſibi reſervareé diſpenſationem
in tanto animarum periculo: ergo in eo caſu (gen:
poteſt diſpenſare Epiſcopus, non tamen ejus 4

Vicarius Generalis, niſi ex commiſſione ſpe⸗ nehn
cia li. enzi
. noris inpri
2 3, Duot ſaunt impedimenta impedientia nidh,
tantum? lhrns diene
Reſp. Continentur his verſibus: Eesbjtenuin
Eccleſie vetium, nec non tempus feriatum, erhniin
Atque Catechiſmus, crimen, ſponſalia, Votum, ti i
Impediunt fieri, permittunt facta teneri, N Wd

Eccleſiæ vetium eſt interdictum, ſive prohi, emmyün
bitio Eccleſiæ de non contrahendo cum cer- Weunmn
ta perſona. Huc etiam reducitur ſtatus pec- ſhlanint
cati mortalis & excommunicationis.

Tempus feriatum eſt à Dom. I. Advents uſ.
que 44 Epiphaniam, & à feria 4. Cinerum-
uſque ad Dominicam in Albis, quibus tem-
poribus non prohibetur ipſe contractus ma-
trimonii, ſed tantàm ſolemnitas nuptiarum,
id eſt, I. ſolemnis nuptiarum celcbratio. 2. elſeltr
Traductio ſponſæ in domum ſponfi. 3. Cele- Petſonn,
bratio ſolemnis convivii ac tripudii. ten n
Catechiſmus, id eſt cognatio ſpiritualis con- hien
ſecuta ex Catechiſmo, ſeu inſtructione Fidei,

„ba rer- APn 14 0 ipe, 2 uquæ
W.Rα.

leſucn
lſetut
afor
ACnie

De Impedimentis Matrimwonti. 539

quæ ante jannas Ecclcſiæ fit ſuper enm, qui
defertur ad Baptilmum. Vel, ut alii explicçant,
contrahitur ab eo, qui reſpondet pro infante,.
quando poſt Bapeictnien in necefſitate colla-
tum fupplentur cæremoniæz, Hoc impedimen-
rum poſt Trid. non cenſetur ampliùs eſſe in
uſu.
Crimen. Solent aſſignari ſeptem impedimen-
ta ex crimine, impedientia mattimonium cum
quacunque. I. Inceſtus cum conſangui-
it nea uxoris in primo vel ſecundo gradu ſcien-
ter admiſſus, vel cum propria matre aut filia.
2. Raptus alienæ ſponſæ. 2. Uxoricidium.
o, 4. Presbytericidium. §. Suſceptio propriæ
prolis ex Baptiimo ad impediendam redditio-

ian nem debiti. 6 Publica Pœnitentia, quamdiu
durat. 7. Matrimonium cum Moniali. Hæc
epo ſeptem impedimenta ex crimine orta (quæ
ne jutà communiorem ſentententiam non am-
thnk plius ſunt in uſu ) exprimuntur his veriibus
ua Inceſlus, taptus ſponſatæ, mors muliebris.
fnsci Suſceptus propriæ prolis, mors Presbyteralis.
un Vei ſi pœniteat ſalemniter, aut Monialem
hültt Accipiat: prohibent hæc conjugio ſocian-
Kuddn dum.
1

N Syonſelia, ſcilicet validè contracta cum al-⸗
eklic,

tera perſona, Votum, nimirum ſimplex ſervandi
Ue ,.

i

caſtitatem, ingrediendi Religionem, non nuben-
di, ſuſcipiendi Ordinem ſacrum. Excipe vota
ſim-

540 Tradk. XI. Exam. V.

ſmplicia Soc. JRSU, quæ ex ſpeciali Eccle-
ſiæ ſtatuto vel privilegio non ſolum impedi-
unt, ſed & dirimunt Matrimonium contrahen-
duns. „
HNota I. Differentiam inter eos, qui con-
tralkunt cum voto fimplici caſtiratis, & eos,
qui cum voto Religionis. Priores enim non
ſolùm mortaliter peceant contrahendo, ſed &
debitum petere non poſſunt, licèt petenti de-
beant reddere. Poſteriores verò, quamvis
contrahendo peccent mortaliter, poſſunt ta-
men petere ac reddere, cùm caſtitatem non
promiſerint abſolutè, ſed ſolàùm ſub condi-
tione, ſi Religionem ingrediantur.
Nata 2. quod cum illo, qui Matrimonium
contzahit cum voto ſimplici caſtitatis, poſſit
Epiſeopus diſpenſare, ut poſſit petere debitum;
qui ramen ſoluté per alterius conjugis mor-
tem matrimonii vinculé tenetur ad caſtitatem,
vel ad intrandam Religionem, ùt patet ex 5.
Th. hic q. §3. a. I. ad g.
Porrò hiſce impedimentis annumeranda eſt
omito proclamationum abſque diſpenſatione
vel juſta cauſa. De quibus Exam. ſoq. q. 35.
SE ſeqꝗq.
Q. 4. Daot ſunt impedimenta dirimentia?
Reſp. De jurc antiquo ſunt duodecim indi-

cata tribus ſequentibus verſibus, quibus jure

nov6 Concilii Trid, addita ſunt duo, nimirum
Clau-

N unt

6esſhhin
, Cenn,
ir Aent⸗
r cnit,
ſmndi,6
frene ſrn
zomnidus
Ketur in
li calu ſ
i.

Ut Mrn
iene
umu M.
nlmn it
W
N
in conſent,
mimete ded
Altit, Na 5
Nati: Cin
1, & teroe
vel inni
lis Altris
nium el
conſenſt
i, panetl

Be Impeaimentis Matrimonii. 541

Clandeſtinitas & Raptus, quæ indicantur per
duos verſus ſubjunctos. Verſus ſunt hi:

Error, Conditio, Votum, Cognatio, Crimen.
Cultus diſparitas, Vis, Ordo, Ligamen, Honeſtas.
Si Sis afinis, ſi forte coire nequibis.
DMiigenm Si Parochi, & duplicis deſit præſentia teſtis,
itnle Raptave ſit mulier, nec parti reddita tutæ.

lei De omnibus his impedimentis in particu-

ti lari agetur in ſequenti examine, priùs tamen
tnün, nonnulli caſus ſcitu valde neceſſarii ſunt re⸗
lun ſolvepdi. Unde
n Ab n
i. Q. §. Ut Matrimonium, quod defebtu con-
ninoi Jensis, arpote qui vel fuit fitus, vel coactus ſeu me-

mi, pol tu extortus (licet perſonæ fuerint habiles) fuit
eCebiumn invalidum, fiat validum, requiriturne no-
irisn vus conſenſus utriusque?

Acalten Repp. Probabilius eſt, quòd ille, qui illegi-
Nas timeè conſenſit, de novo conſenſum ſenſibiliter
exprimere debeat, üi alter conſenſum non re-
nde* vocirit. Ita S. Th. bic q. 47. 4. 4. ad 2.
tlenid⸗ Ratio: Cùm conſenlus unius fuerit legiti-
i mus, & revocatus non ſit, adeéôque morali-
ter vel virtualiter duret, nihil deeſt, niſi com-
ſenſus alterius: ergo ſi hic accedat, matri-
monium eſt validum. Quomodo autem-
ille conſenſus pofſit vel debeat ſenſibiliter ex-
primi, patebit ex dieendis ad q. ſequentem.

A 6.

nn

542 Trabt XyI. Exam. V.

.
2. 6. Quaid ſaciendvm, ſ matrimonium bo- a

nä fide contrabatur à perſonis impedimenté affinitatis
v. g. praæpeditis, quod poſimedum ani parti
innoteſcit?
Reſp. z. Ut hoc matrimonlum convaleſcat,
non ſufficit renovare conſenſus tacende nulli-
tatem mattimonii, ſed debet pars impedimenti
conſcia monere partem illius neſciam, licet,
càulam nullitatis non explicet. Ratio: quia
quod nullum eſt, non poteſt ratificari; ſed il-
jud matrimonium eſt nullum, & conlſenſus
nullus: ergo non ratificaeur; ſed conjuges“
runc ſolùm intendunt ratificare, non verò de
novo contrahere, cùm putent matrimonium
eſie validum, actus autem non operantur ul-
tra intentionem agentium: ergo nihil faciunt,
nilſi nullitatem ſciant. .
Rep. z. Pars conſcia impedimenti nec po-
teſt perere, nec reddere debitum. KRatio:
quia matrimonium eſt nullum, unde ſimulet-
e infrmam, absque mendacio tamen, usque-
dum diſpeniationem obtinuerit, & conlen-
Jùm renovaverit.
Refp. 3. Petenda eſt diſpenſatio ab Ordina-
rio, quâ obtentâ pars conſeia comparti dicat
lic: Diligis me ita, ut ſi non eſſet inter nes
matrimonium, denuo contraheres, & ex nunc
vis me in conjugem, ac ſi antea non fuiſſe⸗
mus conjuges à Et ille reſpondeat: Ka, vo-
lo, ita, accepto te in conjugem; & interro-
gans

elndin.
1rioi contt
R, ſed e
prins
litio a
n muttimo
4. Md
ichcit, d
entes Aet
rerliud a
ium poret
lgnin ee
11t poluoute
ELnind con
Ki.Lden
e,Ln
epondo
Ettle non e
Cconlenlos
ſo hetend
eit po el
eh. 6. Ne
n eyile⸗
lo: in
tenter ſt

Uentioni

W

uifen 4
1 alſin
d e
5 nent
Mutrioni⸗
Perunnr l
Ftilcint

De Impedimentis Matrimoniit. Sa3

gans eòdem modô dicat, & conſenlum ſuum
exprimat, quò pactô mâtrimonium aliaàs nul-
lum fit validum. Ratio: quia ſic non inten-
dit in priori contractu, qui nullus fuit, per-
ſeverare, ſed de novo contrahere ſub illa con-
ditione, ſi prius matrimonium ſit irritum.,
ſed conditio illa tunc exiſtit: ergo veré con-
trahitur matrimonium.
Reſp. 24. Ad dictum matrimonium validan-
dum ſufficit, ſi conjuges impedimentum ceſ-
ſare ſcientes affectu maritali ſe cognoſeant,,
non præſtité alié conſenſu. Ratie: quia ma-
trimonium poteſt non ſolùm verbis contrahi,
ſed & ſignis; ſed nullum ſignum tam expreſsò
denotat voluntatem contrahendi, quàm con-
greſſus animé conjugali factus: ergo.
Reſp. y. Si adeſt periculum ſcandali vel in-
famiæ, & pars impedimenti ignara conſenſum
in reſponſione tertia explicatum dare noller,
neceſſe non eſt comparti impedimentum ape-
rire, ſed ſufficit, ſi cautè curet, ut utrius-
que conſenſus renovetur, v. g. diſſimulanter,
ab ipio petendo, ut pro conſolatione ipſam-
habeat pro conjuge, & ipséô dicente: volo,
pariter & ipſa dicat.
Keſp. 6. Non requiritur, quòd matrimo-
nium revalidetur coram Parocho & teſtibus“,
Ratio: quia illi, üùt ſuppono, honâ fide an-
tecedenter ſunt adhibiti, jamque ſatisfactum
eſt intentioni concilii Trid. circça clandeſtini-
tatem.

LQL 7.

Tract. XI. Exam. V.
Q. 7. Quid cenſes de coniuge, qui dubitat

de valore matrimonii, aut qui ſeit ejus nullitatem
KReſp. 1. Conjunx, qui nullam habet juſtam
cauſam dubitandi, ſed tantùm movetur qui-
busdam ſcrupulis, debet eos judiciô viri pru-
dentis deponere, & ſic liberè uti matrimo-
niß. Ratio: quia tunc non eſt dubium, ſed
tantùm ſerupulus, contra quem cognitum ut
talem agere licet.
Reſp. 2. Conjunx meritò dubitans de valo-
re matrimonii, ſi factâ diligenti inquiſitione-
adhuc dubitet, ſine mortali debitum petere
non poteſt. Ratio: quia exponeret ſe peri-
culo fornicationis vel adulterii.
Reſp. 3. Conjunx, qui cum dubio de impe-
dimento dirimente, v. g. de morte altertius
conjugis contraxit, non poteſt petere debi-
tum, reddere tamen tenetur alteri non dubi-
tanti. Ita deciditur in c. Dominus de ſecundis
nuptiis. Ratio: quia poſſeſſor bonæ fidei non
eſt ſpoliandus jure ſuò propter malam fidem
alterius.
Keſp. 4. Si uterque malâ fide contraxit, du-
bitando ſeilicet de impedimento, neuter po-
teſt reddere vel petere. Ratio: quia tune aul-
li ſuffragatur poſſeſſio, cœpta eſt enim malã
ſide. Quòd ſi uterque bonâ fide contraxit,
& poſtea ambo de valore matrimonii dubi:
tent, & adhibitâ ſufficienti diligentiâ adhuc

dubii manent, ex titulo poſſeſſionis poſſunt:
du-

N/Myrn
—

S rrtiet⸗
een letl
4 ntſtie
6,, K uun⸗
nmutrinon
hetere, dee
betllti
10 lpe g
Peteli
t Ce ee
1 Etratoo
5d Wtnd
lienun ele
2e elent in
golmire

Wlmr

Uhpecimen
ni poſtbill
bocum,

er, 4
1ciyiſe, id
nonicume
ſe lanin
lcre ,
ſnn,
ltreeen

n,.
— De Impedimentis Matrimonii. §545

e, gli
ai⸗ dubium practicè deponere, & tutâ conſoien-
tiãꝗ petere ac reddere. Ratio: quia in pari cau-
ſa melior eſt conditio poſſidentis.
Reſp. ?y. Si unus tantùm conjunx ſciat nul-
litatem matrimonii, certum eſt, quòd non.,
poſſit petere, nec reddere, etiam ad vitanda-
gravia pericula infamiæ, continentiæ, &c.
Ratio I. p. quia ex matrimonio nullo nul-
lum jus petendi conſurgit. 2. p. colligitur ex
C. litteras de reſtit. ſpol. & c. inquifitioni 54. de ſent.

inli⸗e.

tiftgila excom. Et ratio eſt: quia ſi liceret in caſu po-
Eine ſito ob vitanda gravia damna reddere debi-
eete tum, licitum eſſet adulterium & tornicatio,
. nec hæc eſſent intrinſecè mala, quia poſſent

oein, bonéô quòdam fine cohoneſtari.
ne inin O. H. Duid ergo conſilii pro tali muliere, ut
Ne itet redditionem debiti, & evadat illa mala?
Reſp. Clàm debet procurare diſpenſationem
in impedimento, ſi ſit juris Eccleſiaſtici: vel
omni, poſſibili modéô ſe abſentare, ac confer-
re ad locum, ubi ſcandalum ceſſat.

OD. 9. Qaaliter debet conſtare de morte con-
Jugis, ſi ſuperſtes velit ſecundò nubere?
Keſp. Quidquid determinetur de hoc per-
jus civile, id non attenditur, per jus cnim
Lanonicum correctum eſt c. in praæſentis de ſponf.
ubi ſie ſtatuitur: Non poſſunt tales ad ſecundas nu-
ve Ptias convolare, denec certum nuncium accipiant de-
e, morte virorum. Unde non ſufſicit cauſa proba-
bilis ad zredendum, quòd obierit, nec ſufficit

M m o⸗

to, dan

el eunn

546 Tract. XI. Exam. V.

ſola ſama de morte ejus, niſi adfuvetur admini-
culis, ratione quorum habeatur certa proba-
tio.
Q. 70. Qugænam ſunt ila aaminicula?
Reſp. Adminicula illa ſunt varia, quæ vide-
ri poſſunt in Sanch. l. 2. de conſenſ. matrim.
diſp. 64. n. 15. q. 16. I. Longitudo abſen-
tiæ, & univerſalis fama de morte ejus ibi,
ubi commorabatur. 2. Si ſit mortuus in lo=
co valde diſtanti, longéò tempore abfuerit-,
& diffieulter aliæz probationes inveniri poſſint.
3. Ut mors ſit antiqua. Alii ſic dicunt: ſuf-
ſicit ſola fama cum ſuis adminiculis, v. g. ſi
vir erat valde ſenex, æger, vel erat in acien,
& non rediit aliquantò tempore expectatus,
v. ge per annum, & uxor accipit litteras eo-
rzum, cum quibus pugnavit, vel cum quibus
crat valde familiaris.

Q 1I. Sed quid dicis ad bunc caſum?

Titius putans uxorem ſuam vivere, contra-
hit cum Caja, volens eam decipere, poſtea-
verô intelligit uxorem ſuam reveràâà eſſe mor-
tuam, valetne matrimonium?
Reſp. Non valere, ſi Titius nullé modò Ca-
jam ducere voluerit. Ratio: quia ad valo-
rem matrimonii indiſpenſabilitur requiritur-
conlenſus. Si verò Titius generalem habue-
rit intentionem ſeſe obligandi, prout poterat,
eàmque ducendi, quatenus illud poſſibile erat,
contractum valuiſſe patet.
Q. 122

he⸗
——
1. lebet

1
guſi
t. Coot
mlier colp⸗
nr Conlele
ete, hll
uane ſer
Potn, go⸗
goormnti
ogiter in
nn, vel habe
Gen Mlen
tinaum⸗
urur n b
drr oollcenti
nA
vneb We!
uni, An
uturum,
monere,
plura mna
Er his e
rms:
arata ehger
itur hihere
leteckio i
Grim ſune ,
een die e
neceſſta
laneh,

Nells, N

at a

114,,.
nuno⸗ le

De Impedimentir Matrimonii. 547

.72. Teneturne Confeſſarius admonere
ees, quos ſeit centraxiſſe matrimonium invalidum?

Reſp. 7. Quoties ignorantia eſt vincibilis &
mortaliter culpabilis, ſive juris ſit, ſive fadti,
tenetur Confeſſarius vi officii eos admonere,
& docere, niſi admonitio non ſit profutura,
& ſequatur ſcandalum peœnitentis.
Nota, quòd optimus indagandi modus ſit,
an ignorantia ſit vincibilis, bonõ modé in-
terrogare, an pœnitens credat ſe eſſe in bono
ſtatu, vel habeat conſcientiam dubiam. quod
tamen prudenter faciendum eſt, ae ex inter-
rogatis, aut modo interrogandi pœnitens con-
ſtituatur in dubia fide, qui priùs illæſam ha-
bebat conſcientiam.
Keſp. 2. Si pœnitens laboret ignoranti4 in-
vincibili, ſive facti, ſive juris, Divini vel hu-
mani, & præſumatur ſcandalum pœnitentis-
ſecuturum, vel alia mala, non tenetur eum.
admonere, ne occaſionem peccati accipiat' „
& plura mala ſequantur.
Ex his reſolves caſus:
Prims: Accedit mulier hodie confeſſura,
parata eòdem die celebrare nuptias, & repe-
ritur habere impedimeneum dirimens, cujus
detectio infamiam notabilem induceret, in-
terim ſunt omnia jam parata ad nuptias eòô-
dem die celebrandas: in hoc caſu urgentiſſi-
mæ neceſſitatis poteſt Epiſcopus diſpenſare“.
Ita Sanch,
M m 2 Sed

548 Tract. XI. Exam. V.

Sed ſi non pateat recurſus ad Epiſcopum: tune
Confeſſarius, ſi videat pœnitentem laborare er-
rore vel ignorantiâ invincibili, taceat, difſimu-
let, & bonâ potiùs fide, quàm sonſternatâ con-
ſeientiâ agere ſinat; at verò ſi advertat pœniten-
tem duci errore vel ignorantiàâ vineibili, & ra-
tionabiliter dubitare, & maximè, ſi etiam in-
terroget ac conflium petat, tune ex communi
doctrina, Primò veritas omnino aperienda. Se-
vundò, permittendum contrahere cum üntentione
faciendi, quantùm licet. Tertiò, ſunphiciter in-
terdicenda conſummatio matrimonii. Quartà,
prætendendum privilegium primi bimeſtris, in-
terea vel Romàâ diſpenſatio procurari poterite,
vVel fiat recurſus ad Epiſcopum, -qui eò caſu ur-
gentiſſimæ neceilitatis diſpenſare poterit: quia-
tunc tenet illud: Caſus Papales occulti fiunt Epi=
ſeopales.
Secundès: Advertit Confeſſarius Petrum con-
traxiſſe matrimonium invalidum, advertit etiam
nihilominàs, ſi ipſum informet, tamen Conju-
gem putatitiam non derelicturum continuò pec-
caturum, aut ſi derelinquat, oritura graviſſima
ſcandala, aliàque incommoda: In hoe eaſu po-
teſt & tenetur Confeſſarius prudenter diſſimula-
re. Ita Sanch. & alii. Ratio: quia ex duobus
malis minus eſt eligendum, ſi ambo vitari non
poſſint, ùt hic contingit; minus malum autem
eſt fornicari materialiter tantùm in bona fide-,

quàâm accept? imprudenti informatione formali-
tet

Nehhhe⸗

—
7Veeue cum
ora miln e
tsCnr
6 Cllmguin
n er ettott
,enetar C0
Geritute, q
en intorme
lt ntionel
11 Prion.
i aCnonttio
Uum, Conk
ſonn ſglie⸗
terl, Cono⸗

r
ellrrzrs mte

Delmmein
Pj,
Lt. 4

Ante Nen
1t Gople
rin corte
Keire ſul
Uihere n
pera in
dpeer
ennc

ut, 8 D
ſen um g
nd er Komn

gene

ni⸗ Cn,
bineltl,i⸗
iolent,
dahu.
ent, gi.
iiun i

Petrun co
Ceritäim,

nen
ichen Cor.

Ape

De Impedimentir Matrimonii. 549

ter peccare cum continua perplexitate, aut alis
graviora mala cauſare.
Quòôd ſi Confeſſarius advertit Petrum dueere
velle conſanguineam in gradu dirimente, qui
tamen ex errore invineibili ita ſe poſſe putat-;
eune tenetur Confefſarius Petrum informare de-
rei veritate, quia ex officio ſuo tenetur pœni-
tentem informare de erroribus eonſeientiæ, ni-
ſi ſubſit rationabilis cauſa diſſimulandi, ſicut in
caſu priori. Si tamen Petrus ſpretàâ Confeſ-
ſarii admonitione pergat ad celebrationem nu-
ptiarum, Confeſſarius id impedire non poteſt
ratione ſigilli confeſſionis, Petrus autem tune
viderit, quomodo coram Deo reſponſurus ſit',
Confeſſarius interim ſuæ fanctioni ſatisfecit.

E Exam. VI.

De Impedimentis dirimentibus in ſpecie,

Error, Conditios Votum, Ordo.

D. 1. An & quis error dirimat matrimo-
mum?

Ante Reſp. nota, quòd error quoad præſens
ſit duplex. Primus eſt circa perſonam, ut ſi cum
Maria contrahas putans eſſe Annam. Secundus
eſt eirca qualitatem perſonæ, ut ſi putes te con-
trahere cum divite vel nobili, quæ tamen eſt
Pauper & ignobilis. Uterque hie error eſt rur-
ſus duplex: Primus eſt antecedens, qui dat cau-
ſam contradui, ita ut ſinè illo non feret, Se=
N m 2 cune

5F 50 Tract, XrI. Exam. PI.

cundus eſt concomitane, quando errans eſt in tali
diſpoſitione animi, ut æquè libenter, vel li-
bentiùs contraheret cum tali, ſi ſciret, ſeu ſi non
erraret circa hanc perſonam. Héôe not.
Reſp. 1. Error perſonæ antecedens jure natu-
ræ dirimit matrimonium. Ratio: quia deeſt con-
ſenſus. Idem dic de errore concomitante: quia
ad valorem Matrimonii requiritur, quòd ſit po-
ſitivè voluntarium, adedéque ut contrahens de-
facto conſentiat in hane; nec ſuſfieit, quòd con-
ſentiret: debet enim eſſe conſenſus de præſenti,
v. ge duco te.
Ré. z. Error qualitatis & fortunæ, ſi præ-
cisè ſit circa qualitatem, & contrahens abſolu-
eè½ contrahat, non irritat matrimonium. Ratio:
uia talis error non eſt ecirca aliquid, quod ſit
de ſubſtantia vel eſſentia matrimonii: & ſi quid
ibi ſit involuntarii, ſolùm eſt ſecundùm quid.
Dixi: Sj præcisè ſit circa qualitatem, & contræ-
bens abſoluiè contrahat; ſi enim error redundet in
perſonam, quod fſit tunc, ſi contrahens expreſ-
sèe excipiat, ſcilicet dicendo: non ducam te-,
niſi ſis virgo, dives vel nobilis; vel ſi qualitas
deducatur in contractum per modum conditio-
nis, tunc matrimonium eſt nullum, ſi non ve-
riſicetur conditio, ùt patet in omni contraciu
conditionato.

Q. 7. Due conditio dirimit matrimonium?

Reß. Sola conditio fervitutis ignoratæ diri-

mit matrimonium jure Eccleſiaſticô, ita, ut ſi li-
ber

—

— 4
Gihu cun

Setun an⸗)
lavun ein
ernalter
foniun. I
m, wet

uuntt

ſ. Cmmdl
gavlles an
w, Wi
ltonm
ſune lbe

n llenn in

N. ber
lgione
Er Patnm
Pdit
it petet en
Ceenthe P
An wonn
bontii,
krir dehiti
nct, un
. 1 I1,

Lcontnle

s e

Pri, „e
den, Gloleen

t

ne, loe
Hen Mo.
n Nu.
(
AN!
Cun gu
1,6 Kale.
Pnlncri
euan.
Crn
ell en
mn otr
Emn.
i

De Impedimentis Matrimonii. 5§551

ber contrahat cum ſerva, quam liberam eſſe-
ecredebat, poſſit cognitàâ ſervitute aliam ducere.
Ita habetur can. ſi quis ingenuus 29. q. 2. Si ta=-
men poſtquam eandem novit eſſe ſervam, cog-
noſcat carnaliter, vel cum ea contrahat, valet
matrimonium. Ita habetur in jure loc. eit. Va⸗
let item, ſi uterque conjunx ſit ſervus.

D. 3. Sequunturne proles conditionem Patris
vet Mari?
Reſp. Cum S. Th. hie q. 52. a. 4. ſecundùm Le-
ges civiles partus ſeqvitur ventrem, id eſt, ſi mater
ſit ſerva, filii ſunt ſervi, licèt pater ſit liber-:
& è& contra ſi pater ſit ſervus, mater verò libera,
filii ſunt liberi. Ratio S. D. ſi quis ſeminat in
terra aliena, fructus ſunt ejus, cujus eſt terra;
ſed venter mulieris reſpectu ſeminis, viri eſt ſieut
serra reſpectu ſementis: ergo.

D. 4. Quid ſentis de impedimento voti?

Keſp. Per votum intelligi votum ſolemne in-
Religione approbata emiſſum, item votum ſim-
plex Patrum Societatis Eſu, quod ſimiliter im-
pedit & dirimit Matrimonium contrahendum-,
àt patet ex Bulla Gregorii XIII, incipiente 3
Aſcendente Dominé.
An votum ſolemne Religionis ſit diſpenſabile
à Pontifice, non conveniunt DD. Nam ex no-
ſtris negativam tenent Zennerus, Gonet, Wi⸗
gandt, eum pluribus aliis, innixi S. Th. 2. 2. q.
88. a. 11. in arg. ſed contra, Affirmativam-
Mm 4 verò

5§ 52 Tract. XrI. Exam. FI.

verò tenent pariter ex noſtris Durand. Palud. D.
Antonin. Cajet. Petrus de Ledesma apud no-
ſtrum Francifcum de Arauxo, quos cum aliis ci=
tat, & ipſe ſequitur. Ex aliis Gottierez, Va-
lentia, Reginald. Sbogar, & Schmier, ac com-
muniter DD. tam Theologi, quàm Jurisperiti,
quæ ſententia innititur authoritati S. Th. in 4.
diſt. 38. q. 1. à. 4.⸗

DQ., . Quid cenſes de impeaimento Ordinis?

Reſp. Per hoc impedimentum intelligi Ordinem
ſacrum, id eſt, Subdiaconatum, Dia conatum-
& Presbyteratum, qui impediunt matrimonium
aliter tamen apud Græcos, aliter apud Latinos.
Et quidem jure tantuùm Eccleſiaſticöũ. Nam apud
Græcos Ordo ſacer impedit matrimonium con-
trahendum ſolùm ex vi Ordinis, ſed apud Lati-
nos cx vi Ordinis, & ulteriùs ex voto continen-
tiæ, quod eſt Ordinibus ſaeris annexum: quod
etſi quis verbotenus non emittat, ex hoc ipſo
tamen, quòd Ordinem ſultipi, ſecundùm ritunt
oceidentalis Eceleſiæ, intelligitur emiſiſſe. Er-
ideo apud Græcos & alios Orientales ſacer Ordo
impedit Matrimonium contrahendum, non ta-
men Matrimonii priùs contracti uſum: poſſunt
enim Matrimonié priùs contractô uti, quamvis
non poſſint Matrimonium denuo contrahere;
ſed apud Oceidentalem Eccleſiam impedit Matri-
monium & Matrimonii uſum, niſi fortè ignoran-
te aut contradicente uxore vir Ordinem ſacrum
ſuſceperit: quia ex hoet non poteſt ei aliquod
præ-

inn

—

ün ie n

4, adt li⸗
en ad 6

genbhluti,
Dlatnmi,
Gteci den

tees 14 ſ⸗

hocie inhe

lßn

n

6 l Corſiu
snd,
Ralm ſer h
tradun. W
religne
12 (9
hen, I
ſſen coll
tamn geſce
e Aeenee
telcenlen
murerini)
K mitn
. lina t
e

enril
neliei i
Dzcnunn
Mihingnin
D Laint
Mngn

niun con.

Inllt.

ednnen⸗
ehnn
el bopt
ndnn
enik ir.
ben
n, r.
ſn u
i, um
Pntnher
Nerke
enn

De Impedimentis Matrimonii. 563

præjudicium generari. S., Th. hic q. 53. a. 30
in c.
Nota, quôs illi, qui ante ſacri Ordinis ſuſ-
ceptionem apud Græcos olim erant uxorati,
non poterant Matrimonié uti poſt ordinationem,
ſicut & Latini, à qus tamen obſervantia poſte-
riores-Græci defecerunt, quod quia Romani
Pontifices ad vitandum maſus damnum tolerant,
Græei hodie in hos non peccent.

Cognatio.

., 6⁶. ODaid ſentis de impediments Cogna-
tionis ſeun Conſanguinitatis?

Rép. I. Conſanguinitas, dicta ſanguinis-
unitas definitur, quòd ſit vinculum perſonarum
ab eodem ſtipite deſcendentium, carnali propagatione-
contractum. Ubi ſtipes vocatur illa perſona, 2
qua reliquæ oriunturs ùt filius, nepos, &c.
Reſp. 2. Conſanguinitas in divèrſas dividi-
tur lineas, nimirum in rectam & tranfſverſa-
lem ſeu collateralem. Recta ſubdividitur in-
lineam deſcendentium & aſcendentium. In
linea aſeendentium ſunt Pater, avus, &c.
in deſcendentium filius, nepos, &c. In linea
transverſali ponuntur frater & ſoror, patru⸗
us & amita, avunculus & matertera, &c. Et
hæc Linea transverſalis etiam eſt duplex: ni-
mirum æqualis & inæqualis. Prims eſt, in quza
M m 5 col⸗

554 Tracz. XrI. Exam. PI.

colloeatæ perſenæ æqualiter diſtant à ſtipite,
uüt patet in exemplis mox datis: Altera, quando
inæqaaliter diſtant, ut Patruus & filius fratris.
Linea tandem dividitur in gradus. Pro quo
D. 7. Duid eft Linea, quid Gradus?
Reſy. I. Linea eſt ordinata collectio perſo-
narum conſanguinitate junctarum, ſeu in co-
dem ſanguine commuuicantium,
Reſp. 2. Gradus eſt habitudo ſive menſura
diſtantium perſonarum, quâ cognofſcitur, quo-
tâ conſanguinitatis diſtantiã aliquæ perſonæ
inter ſe conjungantur.

D. 5⁵. Quot ſunt regule pro rognoſcenda cen-
ſanguinitate?
Reſn. Sunt tres. Quarum
Prima eſb pro linea reca tam deſcendenti-
um, quàm aſcendentium, nimirum: Tot ſunt
gradus in linea deſtendente vel aſcendente, quor ſunt
perſonæ uuâ demptâ, nimirum perſonàâ ſtipitis.
Secunda eſt pro linea transverſali æquali:
In linea transvetſa æguali, quor gradibus perſonæ di-
ſtant à communi ſtipite, totidem gradibus diſiant inter

ſe.
Tertia eſt pro linea transverſali inæquali:
Quot gradibus perſona remotior à communi ſtipite di-
ſtat, totidem gradibus ipſæ perſonæ diſtant inter ſe⸗

Z. 9. Uſque ad quotum gradum conſangui-
nitatis prohibetur Matrimonium ?

Rep. Defacto matrimohium usque ad qhar-
tum

elipten

Gi/

4ren: N
r um
ſem, el
do: Ma
lgiotigre
mer ahn

lud nullonn,

ele,
Mdun ſt in
eeltang,
baun
ineliean
ibun n a
ates !
un: ul
Mlangounhre
UImn Month
clelielles,
le lunoe,
Uls ultrz p
a0 ſien
Nenim te

m
vdo ſoe ner
(Oonoſeiper
Cprolinng

Ae

Vihien

dcenden
inm. /
n g/
ont

rmuß, 14

G

rſe
Gue
MlK

nn

De Impedimentis Matrimonii. 55§

tum conſanguinitatis gradum incluſivè interdi-

Gtum eſt. Sed
D. 10. Qus jure conſanguinitas dirimit
matrimonium è
KReſpy. Prim?: Matrimonium in primo gradu

Nlineæ rectz tam aſcendentium, quàm deſcen-

dentium, v. g. inter patrem & filiam, filium.
& matrem, eſt jure naturali & Divinô nullum.
Secundès: Matrimonium in ſecundo, tertio
& ulseriori gradu conſanguinitatis lineæ rectæ,
v. g. inter avum & neptem, eſt pariter jure
Divinò nullum.
Terti?: Probabilius eſt, quòd Matrimoni-
um inter conſanguincos primi gradůs lineæ
transverſæ, v. g. inter fratrem & ſororem,
contractum ſit jure naturæ nullum: cxceptô
caſu neceſſitatis, qualis erat in primordio mun-
di, ob quam DEIUS tunc diſpenſavit. Et.
hoc intelligendum eſt etiam de fratribus &
ſororibus ex altero tantùm patre: quia verè
ſunt fratres & ſorores.
Quartò: In ſecundo & ulterioribus gradibus
conſanguinitatis lineæ transvere matrimo-
nium non eſt irritum jure naturæ, ſed tantùm
Eccleſiaſticôé., c. non debet, de conſanguinitate
Unde Innoc. III. decernit, quòd in aliis gra-
dibus ultra primum Infideles Matrimonio jun-
di, ad fidem converſi, non fint ſeparandi,
non enim tenentur legibus Eccleſiæ,

Q 314

566 Traét. XrI. Exam. VI.
Q. 77. Tricſs- diſpenſari inter toſenes⸗

neos in gradibus prehibitis?

Reſp. Poteſt diſpenſari inter conſanguineos
collaterales. Pro quo ſit hæc regula: Tunc
ab Eccleſia diſpenſari poteſt in conſanguini-
tate collaterali in gradu prohibito, quando
talis diſpenſatio juri naturali aut Divino non-
centrariatur: ſi ergo jus Divinum aut natu-
rale in conſanguinitate collaterali matrimo-
nium prohibet, tunc neque Eccleſia ſinè ſpe-
ciali Dei revelatione tale matrimonium admit-
tere poteſt, uti v. g. inter fratrem & ſororem.
Horum intelligentia patebit ex Arborecon-
ſanguinitatis: ubi nota, quòd (ùt paulò antè
attigi) in linea recta ponantur aſcendentes
& deſcendentes viri & mulieres.
Ad dextrum latus collocatur frater & ejus
filii ac filiæ, nepotes, ac heptes: Item aſeen-
dentium virorum in cadem linea redta exiſten-
tium fratres & ſorores, eôrumque deſeenden-
tes: fratres inquam, & ſorores virorum a-
ſcendentium, uti eſt Patruus v. g. Patris fra=
ter, & Amita ejusdem Patris ſoror; Propa-
truus (ſeu Patruns magnus) Avi ſater, &
Promita (ſen Amita magna) ejusdem Avi
ſoror; Abpatruus Proavi frater, & Abamita-
ejus sdem Proavi ſoror, & c.
Ad ſiniſtrum autem latus collocatur ſoror;
& ejus filii ac filiæ, nepotes zc neptes. Item

aſcendentium mulierum in linea recta exiſten-
tium

tll nanin
ſeſi inte
Oniut zre
1* Vrore
Atbojee
pabsan *
denlenter

ter e
ltemalce
kil l

6e

64

ftoun
dunt 1
. 0
ji ter

3
kiet

al er, .

ARBOR CONSANGVINITATIS.

4.
Abnepos.
Abneptis.

cella vacua ſe fingit poſitum, qui de ſua eum altero cegna-
tione quærit.

—.ꝗ—
4‧
Abavus.
Abavia.
4: 2. 4
Abpatruus Proavus. Abavun-
culus.
Abamita, Proavia. Abmater-
terea.
4. 3. 2. 3. .
Horum Propatru- Avus. Proavun- Horum
Filius,; . us. culus. Filius,
Filia. Proamita. Avia. Promater- Filia.
tera.
. 3. 2. 1. 2. 2. 4.
Horum Propior Patruus. Pater. Avuncu-⸗ Propior Horum
Nepos, Sobrinus. lus. Sobrinus. Nepos,
Noptis. Propior Amita. Mater. Matertera. Propior Neptis.
Sobrina. Sobrina.
4. 2. 2. 1. 1. 2. 3. 4.
Horum Horum Horum Horum Horum Horum
Pronepos, Filius, Filius, Frater. Soror. Filius;, Filius, Pronepos,
Proneptis Filia. Filia. Filia. Filia. Proneptis.
4. 2 2. 1. 2. 2. 4.
Horum Heorum Fratris Filius. Sororis Horum Horum
Nepos, Nepos, Filius, Filia. Filius, Nepos, Nepos,
Neptis. Neptis. FEilia. Filia. Neptis. Neyptis.
4. . 2. 5. 4.
Horum Fratris. Nepos. Sororis Horum
Pronepos, Nepos, Neptis. Nepos, Pronepos,
Proneptis. Neptis. Neptis. Proneptis.
. 3. 4.
Fratris Pronepos. Sororis
Pronepos, Proneptis. Pronepos,
Proneptis. Proneptis.

Ninyune

nts iaggam
gin, ti e
zunt, & M.
ciruoculos
Eer, & dt
n) eiusden
Utir ftater,
e lror, uc

Al
id

uß lin

1 4fnas
pnuitn Nen
armnli Uena,
Gwinun, N
Nate, ingan
1s habetu
Unmnato, e
unsmatrüme
le s 35,
2 Afnit
I gbartum
Pulr leit;
N inclulre,
Kaln extta n

in

De Impedimentisz Matrimonii. 557

tium fratres & ſorores, & horum deſcenden-

tes: fratres inquam, & ſorores mulierum a-
ſcendentium, uti eſt Avunculus v. g. qui eſt
matris frater, & Matertera ejusdem Matrig
ſoror; Proavunculus (ſeu Avunculus magnus)
Aviæ frater, & Promatertera ſeu Materte-
ra magna) ejusdem Aviæ ſoror; Abavuncu-
us Proaviæ frater, & Abmatertera ejusdem-
Proaviæ ſoror, &c.

Si ſis Affinis.

Q. 72. Quid eſt Affinitas, uſque ad quo⸗

tum gradum dirimit, & quotuplex eſt

Reſp. I. Affinitas definitur, quòd ſit cogjun-
Gtio ſeu propinquitas perſonarum Provenieys ex co-
pula carnali licita, vel illicita cum commix-
tione ſeminum, vel ex poteſtate ad illam: ex
poteſtate, inquam, ad copulam licitam, quæ
poteſtas habetur ex matrimonio rato, non

conſummato, ex quo etiam oritur affinitas

dirimens matrimonium usque ad quartum gra-
dum. e. perré 35. q. 3.
Keſp. 2. Affinitas dirimit matrimonium us-
que ad quartum gradum incluſivè, ſi orta ſir-
ex eopula licita; usque ad ſecundum gradum
autem incluſivè, ſi oriatur ex copula illicita,
nimirum extra matrimonium, ſeu fornicaria.
Reſp. 3. Affinitas eſt duplex: una lineæ re-
tæ, altera transverſæ. In linea recta collo-
cantur aſcendentes & deſcendentes illius per-
ſo⸗

N muin
ſonæ, cum qua copula fuit habita; in ſecun- finglucl
da verò linea conſanguinei lineæ transverſæ ifiin
ejusdem perſonæ. hcn gun
Item atffinitas eſt adhuc triplex: nimirum in Olnd
primi, ſecundi & tertii generis. Aßßmitas pri-
mi generis eſt, ut ſi v. g. frater tuus ducat, gein l
Mariam, quæ tibi fit affinis in primo generc. Konmnni
Secundi generis eſt, quando poſt mortem fratris 1o eupti
tui Maria duxit Andream. Tertüi generis eſt, Atcolni
quando poſt mortem Mariæ affinis tuus An- lorek d⸗
dreas ducit Franciſcam. loſent
Nota tamen: quamvis ſecundus maritus, oi
Mariæ Andreas tibi in ſecundo genere affini- is, an
tatis affinis fiat, ipſa Maria nihilominùs tibi em4
manebit affinis in primo gradu primæ affini- un inl
tatis: quia per mutationem generis affinita- I, alel n
tis non mutatur gradus. Bechſted. de collat, asnn
Jur. Connubial p. 2. c. 3. pag. 161. n.
4 Mad

Q. 73. Qua ſunt regulæ pro cognoſcenda

Afſinitate, & ejus gradu? Rae
ugla en

Reſp. Prima eſt: Per matrimonium omnes none
conſanguinci viri fiunt affines uxori, & con- agnni
tra conſanguinei uxoris fiunt affines viro; non
tamen conſanguinei utriusque conjugis fiunt Nt
affines inter ſe: ideo hi poſſunt inter ſe nu- lie
bere, ſive mortuis, ſive adhuc viventibus il⸗ e
. . . . Mere comn
lis conjugibus. Hinc duæ germanæ ſorores ane
unius familiæ poſſunt contrahere cum duobus Nen
germanis fratribus alterius ſamiliæ; ſolet qui- enh
dem hæc vocari affinitas, ſed eſt per accidens aet,
calis. W Ra- iAnlt

558 Tract WI. Exam. VI.

nigt U
be eſet
in on r
. Prime

letls nit
et Er

J.
W.

. net
lot iotee

ebedve
c iveneho

emunn in
dere enein
mlehe
ye Ni

De Impedimentiæz Matrimonii. 559

Ratio: quia eſt inter perſonas, quarum neu-
tra per copulam carnalem ei per ſe cauſam
dedit, cùm etiam poſſit eſſe inter virgines &
perſonas omnis copulæ carnalis expertes“,
Ex his
Sequitur I. quòd filius Mariti ex alia UIxo-
re poſſit contrahere eum filia Uxoris ex alio
Marito, ſeu privigna poteſt nubere filio vitri-
ci, & & contra privignus filiæ novercæ.
2. Poteſt quis ducere matrem ſui vitrici
vel novercæ.
3. Poteſt quis ſucceſſivè nubere duabus fœ-
minis, quarum viri fuerunt germani fratres,
v. g. Petrus & Paulus fratres ducunt, unus
Annam, alter Mariam; moriunntur Petrus &
Paulus, poteſt loannes ex tertia quadam fa-
milia ortus ducere Annam, & eâ defunctâα Ma-
riam-.
4. Pater Sponſi poteſt nubere filiæ vel ma-
tri Sponſæ.
Secunda regula eſt: Inter virum & affines-
Uxoris non oritur impedimentum affinitatis,
nec è contra inter Uxorem & affines viri: quia
affinitas non parit affinitatem pPoſt Conc. La-
teran. IV. ſub Innoc. III. I215. celebra-
tani. Hinc vir mortuâ ſuâ uxore poteſt con-
trahere cum quavis affine ſuæ uxoris: idem
eſt è converſo de muliere.
Tertis regula ad diſcernendam affinitatem-
tam per ſe, quàâm per accidens talem: ſi nec
vix carnaliter cognoverit conſangnineam illius.
mu-

560 Tradk. XI. Exam. PFI.

mulieris, cui nubere vult, nec mulier ullum.,
conſanguineum ejuſdem viri, ſi quæ inter eos
ſit affinitas, ea ſolùm eſt per accidens: nec
impedit matrimonium. Ratio eſt anté data.
Quarts regula ad deprehendendos gradus affi-
nitatis per ſe talis eſt: In quoto conſanguini-
tatis gradu aliqua perſona eſt juncta viro, in
codem etiam gradu affinitatis jungitur mulie-
ri; & è⁸ contra, in quoto conſanguinitatis-
gradu aliqua perſona eſt juncta mulieri, in-
codem etiam gradu affinitatis jungitur viro.

DQ. 74. Qus jare Aßinitas dirimit matri-
monium ut poſſit vel non poſſit in ea diſpenſari?
Reſp. 2. Probabilius eſt, quòd matrimo-
nium in primo gradu affinitatis lineæ rectæ
(àt inter novercam & privignum, vitricum &
privignam, ſocerum & nurum, ſocrum & ge-
nerum) ſit jure naturæ invalidum; adeôque
nec Papa in hoc impedimento diſpenſare pos-
ſit. Colligitur ex Apoſſolo 1I. ad Cor. 5. nbi
egxaggerat in eos, qui uxorem parris habe-
bant. Quod verum eſt, etiamſi affinitas oria-
tur ex copuia fornicaria, ſic, ut quis non
poſſit valide ducere concubinam patris ſui aut
filiam ejus.
Reſp. 2. Probabilius eſt, quòd matrimo-
nium in primo gradu affinitatis lineæ trans-
verſæ (licèt jure naturali & gentium ſit val-
de indecens) non ſit invalidum jure naturæ,

ita ut ex gravi calu, præſertim accedente pu-
bli⸗

NI

—

*R
lr ien
teſgen
ente “
egilne
Conſang
den
t o
ehrn
kgiit
Uhblei
noltuen

22

ii,
munmn
ler re
Nitnicumnt
u d
ng aet
Penluepe
Con en
dulti l
Unitsse
t Ci
bintelit

Pmunm
ſner in
n hn
bre dnr⸗

Ni
l

ARBOR AFFINITATIS.

Omnes conſanguine? MARITI fiunt affines IIXORlI in eodem affinitatis gradu, in quo⸗
nei juguntur viro. Et vieiſſim omnes conſangui-

nei UXORIS fiunt affines MARITO ia

t0 conſanguinitatis gradu iidem finge

4 4.
Abavus. Abavus.
Abavia. Abavia.
4. 3. 3 4.
Abpatru', Abpatru'.
Abamita. ] Proavus. Proavus. Abamita.
re Y . . X * * &*
Abavunc. Proavia. Proavia, Abavunc.
Abmat. Abmatert.
4. E 2. 2. 2⸗ 4.
HorumfFi- Propatru'“. Propatru. HorumFi-
lius, Filia, Proamita. Ayvus. Ayus. Proamita. lius, Filia,
X K X y On . . . * * * * . *
Idem Proavunc. Avia. Avia. Proavunc, d
* [Promat. Promat. Idem.
4. 3·. 2. 1. 1. 2. 3. 4
Horum Ne Propior 8o Fatzuus. Patruus. Propior So Herum Ne
pos, ptis., brinus, a. Amita. Pater. Pater. Amita. brinus, na. pos, ptis.
„ „ K „ e . Aedaenl. N * * e » e X X
. ater. ater Avunc.
Idem. Idem Mertert. 6 Matert. Idem. Idem.
4. 3 2 I. 1. 2. 2·. .
Horumpro Horum Fi- raski- Frater. Frater. Horum Fi- Herum Fi- HorumPro
nepos, ptis lius, Filia. Hius, Pilia, lius, Filia lias, Filia nepos, ptis
N v „ „Xx x y MARTTIIS IHXOR. „x 5 5 s 2 en . ee P TX
Idem. Idem. Idem. 30r0r., . Soror. Idem. Idem. Idem-
. . 1. r. 2. 3. 4.
Horum Ne Horum Ne Fratris Fi- Filius. Filius Fratris Fi- Horum Horum
os, ptis. pos, ptis. lius, Filis lius, Filia Nepos, tis. Nep. ptis.
5 X X 4 »XEY Sororis Fi- Filia. Filia. 3 Rie Ei EI K A 1» I „*
1 Sororis Fi-
Idem Idem. iius , 2. Uus, a⸗ Idem. Idem.
. 3 2. . 4.
Horumpro Fratris Ne- Nepos. Fratris Ne- HorumPro
s, ptis pPos, Pfis. is „ptis. nepos, p tis
nepos: ptis 10 11 4 Neptis. Pos; Plis: 102 ti
Sor. Nep. Sor. Nep. Idem.
Idem. Scc. Eerc.
Fratxisro Pronepos. Fratris Pro-
s, ptis Proneptis. nepos, ptis
PX Lt P-kli.
Sor. Pron- Sor. Pron.
&c. 4 — &c.
4. 4. —
Abnepos. Abnepes.
Abneptis. Abneptia.

odem affinitatis gradu, in quoto conſanguinitatis
gradu üdem eonſanguinei junguntur multeri.

Den.

—
peno
Colltate,
en &
25.

un don

m eus
emen
in innd
eodinen
liber
verlſi)
in ſeine
lis line

ntrahen

Nd

lein odt
nen pri
edator
lampo
De hae
Hucus
4Arbot
1 gudd
imitum
Unes
dre C.
e pol
lro

De Impedimentis Matrimonid 561

licâ Superioris, nimirum Summi bPontiſicig
auctoritate, licitè contrahi poſſit, v. g. inter
uxorem & fratrem defundi mariti. Hinc &
Deut. 25. præceptum fuit Iſraélitis, ut, ſi
fratrum ùnus finè liberis deceſſfiſſet, alter re-
lictam ejus uxorem accipiat, ex eâque ſuſci-
tet ſemen fratris ſui. Item Innoc. III. illis,
qui in infidelitate ſecundàùm gentis ſuæ con-
ſuetudinem contraxerant cum uxore fratris-
ſinè liberis defuncti, permiſit, ut ad fidem
converſi Matrimoniéò uti poſſent. Tandem
non ſemel Sedes Apoſtolica, ut in hoc affini-
tatis lineæ transverſæ gradu matrimonium
contraheretur, diſpenſavit cum Principibus.

S5. Qüuid, ſi Aſznitas Matrimonio ſuper-
veniat?
Reſp. Impedit ne nocens, niſi diſpenſatio-

nem obtineat, poſſit petere debitum; non ta-
men privatur facultate reddendi, ne innocens

lædatur ob delictum alterius, Diſpenſationem
illam poſſe dari ab Epiſcopo plerique docent.
De hac re plura vide Exam. ſeq. q. 3.
Hucusque autem dicta magis intelligentur⸗
cx Arbore Affinitatis hic inſerta: ubi nota-
1. quòd in hac Arbore duæ ſint lineæ rectæ,
nimirum Mariti, & Uxoris. Nota 2. quòd

omnes conſanguinei collaterales, qui in Ar-

bore Conſanguinitatis in dextro & ſiniſtro la-
tere poſiti ſunt, hig in Arbore Affinitatis in-
unico latere lineæ rectæ (ex parte nimirum
N n vel

5§ 62 Tradbl. EI Exam. VI. N mit

vel Mariti, vel Uxoris) collocentur, ut ſcili⸗ umen Kin
cet magis pateat afhoitas v. g. Viri cum to- n len inte
ta conſanguinitate Uxoris, & viciſſim affini- gruien on
tas Uxoris cum tota conſanguinitate Viri Un- ummen con
de etiam cellulæ collaterales in hac Arbore, gd imer!
Afſinitatis diviſæ ſunt: ita, ut, qui in Arbo- aiilinm
re Conſanguiniratis in latere dextro ponuntur, mnmn, l
in hac Affinitatis Arbore in ſuperiori cellu- ne ami
larum parte eſſe intelligantur: & qui in dicta *“ Nel
Arbore Conſanguinitatis in ſiniltro latere ſunt, Ni gel.
hic in inferiori cellularum parte collocati cen. A .
ſeantur. Süntque illi, qui in cellulis ſuperiùs
onuntur, deſcendentes eorum, qui in ſupe- ebor
rioribus cellulis ſimihiter ſuperiùs collocantur;
g& inferiùs collocati ſunt deſcendentes eorum,
qui in ſuperioribus cellulis inferiùs ponuntur.

1t, hicit

Cognatio, Spiritualis & Legalis.

LQ. 76. Quid eſt Cognatio Spiritualis?
Ante Reſp. Not. quòd Cognatio ſe habeat- G
ür genus, ſub ſe continens tres ſpecies, ſcil.
Cognationem carnalem, ſpiritualem & le- atien
galem. Prima ſubdividitur in Conſangseini-
tatem & Affinitatem, de quibus jam acum —.
eſt, Hic ergo inquiritur de ſecunda & tertia.
Hòôc not.
Reſp. 1. Cognatio Spiritualis eſt propinquitas N
perſonarum ex Bapliſmo & Confimatione. Hocim- 7.
pedimentum jure tantùm Eceleſiaſtico oritur,
& dirimit tantum inter baptizantem ſeu fan⸗
. ir⸗

j,

ne chen
lincelols in
N, Oiin
i wl oen
enehres ean

ſtig onun.

Nbeenn
ie Delud
vonnidket
nes hliet
Pirtuen
1 (onung
lbes ſeni
eleunctdtt

lisel e
rhhre N
Cerlalion.
ztoen eu.

imentis Matrimoni. §56
De Impedimentis Matri 563

firmantem, & inter baptizatum ſeu cofirma-
tum. Item inter Patrinum (vel Matrinam)
baptizati ſeu confirmati, & inter ipſum ba-
ptizatum ſeu confirmatum, & parentes ejus;
non verò inter Patrinum, & Matrinam, nec
inter fiiliaſtrum (id eſt, baptizatum vel con-
firmatum, & filios aut filios Patrini vel Ma-
trinæ.) Nam jus antiquum, vi cujus illa Cog-
natio ad prædictos tranſibat, ſublarum eſt
per Trid. Seſſ. 24. c. 4. Hoc ut magis pa-
teat, ſubjicitur

Arbor Cognationis Spiritualis.

/[Parentes
bb aptizati N
. vel

—— ——

confirmati. M
— — 8
5„ — „
„
S E . ,
2 3
—,— — — — —
Patrini 2 Baptizans
. 8 P
baptizafi
S 8 Vel
Vel E .
Confirmati.] 3 2£ confirmans.
„ 3.
S. G
. G
„ R
2 „

Sm
Baptizatus. Fa,

No.
o vel
[nfrmatue]

—,— —

N n 2 Reſp. 2.

564 Tradt. XI. Exam. VI.

Reſp. 2. Hoc impedimentum vel Cognatio
non oritur ex ſolis cæremoniis Baptiſmi, quæ
interdum ſupplentur: ùt patet ex S. Th. hic
q. 56. a. 2. Hinc ctiam non otitur ex Sacra-
mento Confeſſionis inter Confeflarium, vel
SpiritualemPatrem & filias Confeſſionis: quàm-
vis Confeſſor cum illis carnaliter peccans te-
neatur hanc circumſtantiam confiteri, ùt di-
tum eſt Tract. 3. Exam. 2. q. 3. n. 6.
Reſp. 3. Quomodo Cognatio Spiritualis poſ-
ſit matrimonio ſupervenire, & ſaltem ejus a-
Gtui præjudieare, explicat S. D. a. I. in c. di-
cens: diſtingendum eſt de ſpirituali cogna-
tione, quia aut præceſſit matrimonium, aut
ſequitur. Si præceſſit, impedit contrahen-
dum, & dirimit contractum; ſi ſequitur, tunc
non dirimit vinculum matrimonii, Sed quan-
tùm ad actum matrimonii eſt diſtinguendum;
quia aut ſpiritualis cognatio inducitur cauſa
neceſſitatis, ſicut cùm pater baptizat filium-
in articulo mortis, & tunc non impedit actum
matrimonii ex neutra parte; aut inducitur-
extra cauſam neceſſitatis ex ignorantia, & tunc,
ſi ille, ex cujus acth inducitur, diligentiam-
adhibuit, eſt eadem ratio, ſicut de primo;
aut ex induſtria extra caſum neceſſitatis, &
tunc ille, ex cujus adtu inducitur, amittit jus
petendi debitum, ſed tamen debet reddere,
ſi petatur: quia ex culpa ejus non debet ali-
quod incommodum alius reportare. Hæc ibi.

Reſp.

iuurcim tangen
Ceokuotem: l
Ur, ec durt
oad lon tene
u net er i
1b: aet
ſeinfn.
NMN 1. Co
erſoumm po
Rio Autem 17
lt enton iu
U ℳ

MNuen An
1s ntln d
nec orch
quurti pene
1io unoritn
Eetſcr, ,
nteltaten
1n ndorin
Ulnuis: & ſi
nlapente
Ehonbeſis,
1t8 . bi
le
wobiigfen
tle⸗ Gin

n leceliuc,

elut, dmin.

ledet i

Non h
Otule

De Impedimentis M atrimonil. §565

Reſp. 4. Ad contrahendam hanc Cognatio-
nem ſpiritualem ſufficit, quòd Patrinus ba-
ptizandum tangat, & teneat per Legatum, ſeu
Procuratorem: unde Legatus non contrahit
illam, nec Patrinus efficitur. Ratio: quia-
Legatus non tenet ſué, ſed alienò nomine, &
alius tenet per illum, ùt autem habet Regula
Juris: Qui facit per alium, perinde eſt, ac ſi faciat
per ſe ipſum.
D., 717. Quid eſt Cognatio Legalis?
Reſp. I. Cognatio Legalis eſt propinquitas
perſonarum proveniens ex adoptione. Ado-
Ptio autem à S. Th. q. 57. a. 2. definitur, quèòd
ſit extraneæ perſonæ in filium ſeu filiam, vel nepotem
legitima aſumptio. Et eſt duplex: una adoptio
perfecta, per quam adoptatus traducitur-
poteſtatem adoptantis ?: & ſic adopta-
tus ſuccedit patri adoptanti ex inteſtato:
neec poteſt eum pater ſinè culpa privare-
quartâ parte hæreditatis, fitque talis adopta-=
tio auétoritate Principis. Alia eſt adoptio
imperfecta, per quam adoptatus non tranſit
in poteſtatem apoptantis, & poteſt fieri etia
ſiné auétoritate Principis, & auctoritate Ma-
giſtratus: & ſic adoptatus non ſuccedit in bo-
nis adoptantis, nec tenetur ei adoptans aliquid
de bonis ſuis in teſtamento dimittere, niſi ve-
lit S. Th. ibidem.
Reſp. 2. Legibus humanis ab Ecclefia ap-
probatis ſtatutum eſt, quòôd Cognatio Legalis
perfeda dirimat matimonium. S. Th. q.57. 2. 2.
N n 3 Reſp. 5.

Ne

. 7 leni

566 Trabt. XVI. Exam. VI. —
Reſp. 3. Cognatio Legalis perfecta contra-

.
e unei
hitur 1. Inter adoptantem & adenptatnen „ & eg
li adoptati uſque ad quartum gradum-, m
nio ter adoptantem, & uxorem adoptati,
2. In

1e1 Kneri
m adoptantis?. 1
doptatum, & uxore J *
g gr adoptatum, & filios legitimos ado-
d is S. Th. a. 4. (verùm tertia (pecies non n
a erpetua, ſicut aliæ duæ, ſed ſolùm u⸗ Uunen,
rar Aun alter eorum non mancipatur.) Pro Li
quo ſubjicitur

Arbor Cogvationis Legalis.
ie n 6 Cine
Ootndundi
imun tl en
unkinunn
ei nundan,
uxdr ierlecon
e. . Cegs Tegai ad holl teſe
ad⸗ - optans Be- ab —„
ohianti⸗ ———-— — ind, vt
— Eum homicie
er aliun
oe nec ſucß
Colllum rel
lanen nottis
— 1ar dncher
riſii ri foren em
aaaf ptati Kell dec

ien,

De Impe dimentis Matrimonit. 5§67

Reſp. 4. PFœmina non poteſt adoptare, ni-
ſi ex privilegio. Unde adoptans debet eſſe-
maſculus, & qnidem ſui juris, & ad minus
ætatis 25. annorum, naturaliter non impo-
tens ad generandum: debétque ad minus 18.
annis excedere adoptatum.

Crimen, Cultůs diſparitas, Vis,
Ligamen, Honeſtas.
. 75. Quid ſentis de impedimento crimi-

nis ?²

Reſp. Impedimentnum criminis comprehen-
dit duplex crimen, quò matrimonium poſtea
contractum dirimitur.
Primum eſt homicidium, quod vir & fœæmi-
na machinantur alterius conjugem occidendo
eàâ intentione, ut poſt illius mortem ipſi in-
ter ſe contraherent. Ut autem dirimat, de-
bent adeſſe ſequentes conditiones.

Primè, ut tam vir, quàm fœmina ad di-
ctum homicidium concurrant, ſive per ſe, ſi-
ve per alium, ſive præcipiendo, ſive ſuaden-
do; nec ſuffieit mortem eſſe attentatam, aut
conſilium vel mandatum datum fuiſſe, quod
tamen mortis cauſa non fuit, ùt pluribus prao-
bat Sanchez: nec etiam ſufficit dictam ocei-
ſionem ratam habere: quia ratihabitio non
eſt eauſa occiſionis, ſed ſupponit occiſionem
factam.
Nn 4 Fe-⸗

8

668 Trabt. XVI. Exam. VI.

Serundè, ut uterque dictam contrahendi in-
tentionem habuerit, eôque fine homicidium
perpetretur. Unde non dirimit, ſi occiſio
ſit quidem actu ſecuta, ſed ſiné illo animo,
vel ſi hic animus adfuerit quidem, non tamen
fuit externè manifeſtatus, nec communi utri-
usque sonſilié approbatus, ſed ab uno tan-
tùm, niſi adulterium præceſſerit: ſi enim hoc
præceſſerit, licèt tantum unus (alterò neſcien-
te) eum intentione Matrimonii cædem per-
fecerit, matrimonium dirimitur,
Tertid, ut mors vi talis machinationis, non
autem tantùm ex medici, aut ægri culpa ſe-
cuta fuerit.
Secundum crimen eſt adulterium quod habet
adjunctam unam harum trium conditionum.
Primèò, ut perſona adultera re ipsâ occidat
eonjugem animô ducendi poſtea complicem,
unde neceſſe eſt, ut eædem adulterium præ-
cedat, non tamen neceſſe eſt, ut ambo adul-
teri ad cædem concurrant, ſufficit enim tunce,
ſi alter ſive ſuum, ſive complicis conjugem-
occidat, ùt antè dictum eſt.
Secundò, ut adulteri celebrent matrimonium
per verba de præſenti vivente adhuc legitimò
conjuge, idque ſive adulterium præcedat hanc
celebrationem, ſive ſequatur; requiritur tamen,
ut uterque ſeiat alterum eſſe conjugatum: ſi
enim vel alteruter ignoret, matrimonium non

dirimitur.
Ter-

N he

—

4 E. 1
Ged,uutrmn

Geietec
oo pli ro
Uumm cnditi
ier conci
un rimens
leriun,

e N ke
omm dant
ean, lann
Alealis mun
tiam onneht
chd Nton
Acnde, N
Cihein,
ericlun Uhe
Prialn, G
venum non
utitibaptin
nd telk inte
n idloct,
Unerhereti
ionis, dn
4 lcetit i
0ihenenti
etlit 4
clad

n.

De Impedimentis Matrimohii. 569
Tertiè, ut matrimonium per verba de futuro

iint , ſibi promittant ih eventum morituri conjugis,
i, licèt ejus cædem interea non machinentur-,
utn dummodo ipla promiſſio ſit acceptata.
ee ummnn Harum conditionum una, ſi eum adulterio
NMau conſiſtat, conſtituit inter adulteros impedi-
Ein mentum dirimens, non autem fſufficit ſolum.
A adulterium.

.

nöni caden .B
nin, D. 79. Quid eſe cultüs diſparitas?
tinton Reſp. Eſt differentia, quæ reperitur inter-

rezi aß perſonam baptizatam & non baptizatam, v. g.
Judæam, Paganam, S&c. Hæc diſparitas jure
n gudle Eccleſiaſticò matrimonium dirimit, quia con-
hdium trariatur principaliori bono ipfius matrimo-
tiue i, quod eſt bonum prolis ad cultum D EI
gun, educandæ. Poteſt tamen Papa ex juſta cau-
uienn ſa diſpenſare, niſi fors adeſſet manifeſtum-
enn periculum ſubverſionis. Dixi: Inter perſonam
ndi haptigatam, & nen baptizatam: quia hoc impedi-
lchittin mentum non reperitur in matrimoniis, quæ
H herctici baptizati contrahunt cum Catholicis.
L Imèô poteſt inter hos matrimonium eſſe lici-
uinie tum in locis, quibus mixtim vivunt Catholi-
vlu ci inter hæreticos, modò deſit periculum ſub-
ulh verſionis, & provideatur, quòd omnes pro-
ehiäm les educentur in fide Catholica, ac ſubſit ſpes
gm convertendi alterum conjugem, & aliâs id
fnmim expediat ad conciliandam pacem inter fami⸗-
lias, vel ad alios honeſtos fines.
N n 5 Vis

70 Tradl. XryI. Exam. I.

Vis eſt violentia ſeu coactio, ſive metus gra- eote
OIE

vis. De hoc impedimento di eſt ſuprà Exam.
3. 9 32 7 Nelmmend
Q. 20, Oid eſt Ligamen! gl

Reſp. Ligamen eſt matrimonium cum alio Iwotent
valide contradum, etiamſi non fuerit conſum- aneſcecl
matam, quéô durante uxor alligata eſt virs, nec di inna
alium duecre licité aut valide poteſt; ſi mer- ge oell
zuus fuerit vir efus, foluta eſt à lege viri. Quo- - 1 vle
modò poſſit ac debeat conſtare de morte con⸗ a ifi
jugis, ut liceat ſecundò nubere, vide in Exame tieſtheme
S. 4. 92 & 10. Eentg ſeel,
A. :r. Qs s nee. eſen

Reſp. Honeſtas ſeu impedimentum publicæ 1e ft

honeſtatis eſt, vi cujus ſponſus (& & conver-
ſo) nec validè, nec licitè poteſt (Eccleſiâ
ſic ſtatuente) contrahere cum conſanguinea
Iuæ ſponſæ, v. g. cum matre, filia, vel ſo-
rore: non tamen extenditur ultra primum- phine
radum, prout ſupràâ dictum eſt in Exam. 2. fiinit uit
de ([ponlal. q. 3. Nec morte cxtinguitur. C. Al i
un. de ſponſ. in 6. fonke,
Porrôò, quia impepimentum hoc Jure Eccle- i, 1
Kaſticò introdudum eſt, ad Infideles nihil at= immine

tinet. .
4 . kondi
861 Muh

l⸗

Ullin,

inonn 4
fienunte
ſal
e eet
enn
iete non
er iei

en

Venun d
(LN
wd (de
Cun ntenn
Une, iil,
u Unn oin
unckübr
ne enngin
n eeſet
tucſs

De Impedimentis Matrimonii. 571

Si fortè coire nequibis . id eſt, im⸗
pedimentum impotentiæ.

D. 22. Ouid eſt impotentia & quotuplex?

Reſp. Impotentia quoad præſens eſt inca⸗
pacitas exercendi adum conjugalem, ſeu ſe-
minandi intra vas. Eſt qnadruplex: Natura⸗
lis, quæ provenit ex nimio calore vel frigi.
ditate; ex maleficio, quæ procuratur ope dæ-
monis; ex defectu ætatis; & tandem ex eo, quod
aliquis ſit Hermaphroditus. Iterum hæc im:
potentia vel eſt perpetua, vel temperalis. Item
vel eſt zeſpectiva, üt in viro reſpectu harum vel
illarum fœminarum, non verôò reſpectu omni⸗=
um; vel abſaluta, quæ reſpecu omnium habe-

OQ. 23. Duag impotentia dirimit matrimo-
nium?⸗

Reſp. Primò: impotentia naturalis perpetua
dirimit matrimonium jure naturæ. Patet ex.
Bulla Sixti V. incipiente: Cam frequenter in iſtis
regionibus.
Dixi: Perpetua, quia temporalis non diri-
mit matrimonium, ut habetur C. fraternitatis.

Porrò illa dicitur impotentjia temporalis, quæ
ſinè miraculo, ope tamen & artificiò humanòô
abs⸗

572 Tradt. XI. Exam. VI.

abſque peccato, & vitæ periculo tolli poteſt;
perpetua verò, quæ ſic tolli non poteſt.
Ad explorandum autem, an impotentia-
ſit perpetua, triennium à jure conceditur-,
quòê finité conceditur reclamatio ſeu declara-
tio occulti impedimenti, ut ab invicem ſepa-
rentur; ſi tamen ſeparatione factàâ ille, in- zulm
quo erat impedimentum, invenitur carnalem menam
copulam cum alia, vel cum eadem perfeciſſe, limt
reintegrat Matrimonium præcedens, & diri- hhem
mit ſecundum. Ita habetur C. fraternitatis de eſen int
frig. & malef. Et hoc verum eſt, etſi per ſen- Rind
tentiam judicis fuiſſent ſeparati. eltaͤme
Reſp. 2. Non ſoiùm impotentia abſoluta, ſed “
& reſpectiva dirimit matrimonium reſpectu illius e n
perſonæ, cum qua copula haberi nequit, ſecus-
reſpecétu aliarum. Ita habetur c. cit. in
Rep. 3. Mulier ſterilis, quæ non poteſt ge-
nerare, vel nequit edere fœtum, niſi mortuum, Unitd e
contrahit validéè: quia ſufficit, quòd poſſit coi- ar 1
re & conſummare matrimonium, & per accidens “l
eſt, quòd effectus matrimonii non ſequatur. lrſe
Reſp. z. Impotentia ex maleficio proveniens, dink
G ſit perpetua, irritat matrimonium. Patet cx dilen
e. ſinali de frig. & malef. Dicitur autem perpe- üanind
tua, quando poſt experientiam triennalem nul⸗ ine
16 humané remedié licite tolli poteſt, ideéque lckt
ſi miraculé tolleretur, ob id non deſineret eſſe re
perpetua; ſi verò tollatur, vel tolli poſſit per ordi- Ni⸗ le
narios exoreiſmos & Ecsleſiæ preces, non eſt dicen- M

. . 1 Undeg
da perpetua; ſecus dicendum, ſi aboleri non poſ- 3 ntel
ſet „ WMrin

, 4
R De Impedimentis Matrimonii. 573
ndt ſet, niſi per maleficium, ſeu aliam actionem il-
Inim licitam. Et hæc intelligenda ſunt de impoten-
ne con tia matrimonium antecedente, ſi enim ſuperve-
ihs niat matrimonio jam contracto, manet validum
tihilien ob ipſius indiſſolubilitatem.
e KReſp. 5. Impotentia proveniens ex defectu
ægtatis, ut ſi maſculus contrahat ante 14. & fo-
mina ante 1I2. annos, (qui dicuntur anni pu⸗
bertatis) dirimit matrimonium jure Eccleſiaſti-
céô. Ita habetur in c. ex litteris de ſponſ. impub.

Gerinran
ellen e⸗
Eeteldil

eien Aliud eſſet, ſi malitia ſuppleret ætatem (id eſt,
ſ eſſent potentes ad copulam, & aliàs judiciò
“ pollerent ad cognoſcendam vim conſensúùs con-
„Cugalis) hoc enim jura sxcipiunt. Ideo ſi con-
nuftii trahentes ante annos pubertatis ante tempus præ=
,s qictum carnaliter fuerint copulati, nihilominùs
matrimonium perpetuéò ſtat indiſſolubile.
m De impotentia proveniente ex ætate ſenili ſic

n Wnon

diſcurrit S. D. hic q.5 8. a. I. ad 3. ſi in aliquo ſive
per ſenium, ſive per morbum porentia generan-
u di eſſet ita deſtruéta, ut copulam carnalem fa-
cere, ſeu ſeminare non poſſit, nec ullà humansè
arte ad id reſtaurari, cùm nec finem ſecunda-
nin KE rium, ſcilicet concupiſcentiæ remedium in hoe
malel matrimonio aſſequi poſſet, eſſet jure naturæ nul-
ntink lum, ſubſiſtit autem, ſi intra vos ſeminare poſ-
hret, ſet.
I Reſp. 6. Hermaphroditus, ſi in eo unus ſexzus
prævaleat, poteſt ſecundàùm illum inire matrimo-
nium, unde ſi contrahat ſecundàùm ſexum infe=
oems riorem, matrimonium jure naturæ eſt nullum:
quia

574 Tradbt. X,I. Exam. VI.

quia propter genitalium deficientiam non adeſt
potentia generativa illi ſexui proportionata; ſi
verò neuter prævaleat ſed uterque ſit æqualis“,
contrahere poteſt, ſecundùm quem ſexum vo-⸗
luetit: quia adeſt potentia generativa utriúsque
ſexs. Spadones tamen ſeu Eunuchi, utrôque-
teſticulé orbati invalidé contrahunt matrimo=⸗
nium: quia veri nominis ſemen nequeunt effun=
dere, nec item ille, cui virilia ſunt amputata;
vel qui teſticulos habet contuſos, validè con-
trahit: quia licèt aliquando falis ſeminet, ſemen
tamen hoc non eſt prolificum. Ita Bonac. cum-
aliis.

Q 24. Duud, ſi conjuges Kante impotentia in

petant non ſeparari, ſed cohabilare ſaltem ut fra-⸗
ter & ſoror?
Reſp. Judex id facilè non debet permittere-,
præſertim ſi juvenes ſint. Ratio: ne exponan-
tur continuæ oceaſioni peecandi ſeminando ex-
tra vas, dum actum tentarent;, fortè ad ſedan⸗=
dam concupiſcentiam, poſſet tamen id cum mu-
turo conſilio permittere, ſi non ſint juvenes, &
de corum pietate conſtet, ac uterque votum fa-
ciat caſtitatis.

25§. Pectantne conjuges illi, qui dum la-

.

borant impediments impotentix, interim ante ſe⸗
parationem attentant alctus ſornicarios?
Reſp. quòd non. Ratio: quia laborant igno-
rantiĩâ facti, quæ ipſos à peceato fermali exeu-
ſat. .

No-

Nuln

ſe, gt i
unſhenig
zuptinenn
eCluentum
uam ertoris
Mtehumr
RKanleu
L. .
6. lopedine
Ind. ell. 44
1 n hoe
enperſoni

. E IN
NN
1 Diecdle
lonn ſee u
dldinen N
Chitla
1 ftoren
Ulke Cekge
texr Ind
(akenin non
ſt ducere
niccti
d nnen
ebete
gin

nN
S

Ureoporte
nlltn
n en ſ
Eife l
Mutti
enh

Un e
en egbena⸗
, pii
Uulning
In bong:

Ue gig
ſceauſt.

Aenſden
n
ort dl
nenid an
lenſle fon

z.
1r 4
tenn a,
Hmiunitt
1 lchont
glom

,.. „
fgeniin .

De Impedimentis Matrimonii 5§575

— ——
Nota, quòd aliqui DD. præter impedimenta
dirimentia ſuperiùs per verſus aſfignata ſpeciatim
ponant impedimentum amentiæ, & iliud Xtatis.
Sed impedimentum ætatis S. D. reducit ad im-
pedimentum erroris.

Clandeſtinitas, nümirum! ſi Paro-
chi & duplicis deſit præſentia teſtis.
D. 26. DBuid de hoc ſintis?
Reſp. Impedimentum hoc ſtatatum eſt jure no-
v6 Trid. Seſſ. 24. de reform. maitr. c. 7. Etſi
enim ante hoc Concilium matrimonia elandeſti-
na ſemper fuerint prohita, fuerunt tamen valida
uti adhuc ſunt in locis, ubi Trid. non eſt re=
ceptum.

D., 27. Quis intelligitar pomine parochi?
Reſp. Papa in tota Eccleſn, Epiſcopus in-
ſua Diœceſi, ejúsque Vicarius Generalis, & Ca-
pitulum ſede vacante; Item illi, qui habent ju-
ris dictionem quaſi Epiſcopalem, uti habent quæ-
dam Capitula & Abbates exempti, reſpectu ſuo-
num ſubditorum. Tandem quivis Sacerdos à
Parocho delegatus, ſeu ab 70 licentiam habens,

àt patet ex Trid.

.
Cæterùm non eſt de neceſſitate, quòd Pare-
chus ſit Sacerdos, ſed ſufffcit „ quòd habeat ti-
tulum & officium Parochi, juxta declar. Car-

din. Si tamen velit alium delegare, ille dele-

gatus debet eſſe Sacerdos, ſùt patet ex Trid, cit.
Debet etiam de neceffitate eſſe Parochus pro-
Pri⸗

4

576 Trad. NrI. Exam. VI.

prius. Ratio: quia juxta Trid. ille Parochus-
debet adeſſe, qui poteſt alteri Sacerdoti dare-
licentiam; ſed hanc dare poteſt ſolus proprius
Parochus, quia aliàs certè plurima ſequerentur
inconvenieuua: ergo.

OQ.,25. QDus Parochi & teſtium præſentia re-
quiritur?
Reſp. Humma: quia Parochus nomine Eccle-
ſiæ, quam repræſentat, debet advertere & ſci-
re, quid agatut, & teſtes, ut de re geſta poſſint
teſtari.
Porrò Paroehus poteſt aſſiſtere matrimonio
ſuorum ſubditorim extra ſuam Parochiam, quia
non eſt acus juriidictionis ſaltem litigioſæ; non
poteſt tamen benelicere ſolemniter.

Q. 29. Debetne adeſſe Parochus ſponſi vel
ſoonſæ d
Reſp. Sufficit quscunque ex illis duobus, com-
muniter tamen ſol't adeſſe Parochus fœminæz.
Ratio: quia comminiter in domo fœminæ cele-
brantur nuptiæ, quid ſi unus contrahentium ra-
tione duplieis domrilii duos habeat Parochos,
ſufſicit, quòd adſit i, in cujus Parochia matri-
monium celebratur. Cæterùm obſervanda hie
eſt praxis.
Q. 30. Quid cenſis de vagabundis ſeden

certam nullibi habentibus?
Reſp. Sicut Sacramentum Communionis &

Confaſſionis ſolent participare ibi, ubi ſe deti-
nent;

un Ne
tkinonnom
enacondtio
c n ſeii
laetere n
gu; in
4
Aen ean
don polin
1 oent, l
le andl, l
Mto/ a
ilonn krnth
eoltehun
(N Pe
da
NeS A
lceeti
ente hecl
, Conji
Ntkller teme
nhrocho
IUI Propt
Mümpnun ke⸗
Ttlepnn

4 p
6 3. gt

Aen

Seen
D De Impedimentis Matrimonii. 577
nuleh nent, ita & in præſentia illius Parochi contra-
egein hitur matrimonium. Parochus autem tenetur.
eicius de eorum conditione ſollicitè indagare, ùt mo-
Nin e⸗ net Trid. an ſcilicet alibi ſint conjuncti, &,
Et poſtea petere ab Epiſcopo licentiam aſſiſten-

Nnges di, ſinè qua, etſi aſſiſtat validè, graviter tamen

peecat.
Niumni Q., 31. Eſine idem de Peregriniss
Ue iGeren Reſp. Si ex cauſa modic tempore domé ab-

Utere ſunt, non poſſunt contrahere eoram Parocho
loei; poſſunt, ſi habitationem figant pro majori
Alnm Parte anni, ut funt ſtudioſi, famuli, aneillæ „,
ichun c. Ratio: quia in primo eaſu ille non eſt ve-

,

nligioe rus illorum Parochus, bene tamen in ſecundo,
„ gquia eontrahunt ibi domicilium parochiale.
Au af Q 32. Eſine validum matrimonium, ſi Pa-⸗

rochus & teſtes adſint vi vel dols adaucti?
lidcn Reſp. Affirmativèe. Quia tune adhuc ſalvatur
rdhnin finisi decreti Trid. ſeilicet, ut de tali matrimo=-
hroimim nio eonſtet Eceleſiæ, poſſitque de eo teſtimonium
dari, ne conjuges eò ſpretò aliud contrahant.
Mortaliter tamen peceant ii, qui contrahunt co-
ram Parocho vi detento, vel per dolum voca-

c

brbenar

Us hrochu SððBðð „111 . .
* to: Tum propter injuriam illi factam, tum ob
D contemptum Eceleſiæ, agitur enim tune eontra
„„pPræceptum ejus.
e O. 3. Suffieciuntne ad Balorem matrimonii
nht

fulicunque teſtes?
ere Reſp. Sufnheiunt, etiamſi ſint vitioſi, id eſt,
eii,il 00 qui

n
578 Tradt. WrI. Exam. VI. —

Az; 7 . — unnnohun
qui in judicio aliàs non admittuntur, ùͤt infames, l.
0C..

excommunicati, parentes, conſanguinei, ſervi,

familiares, fœminæ, imò & infideles, dummo- Hanh
do ſciant, quid agatur. üite
Ratio: Tum quia in cauſa favorabili admit- e do
tuntur teſtes alioquin inhabiles, ſicut ob fidei m ſ
favorem decernitur in c. in fidei favorem. de hæ- undin ho
ret, in 6. Cauſa autem matrimonii eſt favora- ni udt
bilis c. finali de ſent. & rejudic. Tum etiam, quis ninis hupe
admittuntur teſtes inhabiles concurrentes cum Plienie

alio habili & fide digno, per cujus habilitatem ni hrol
alterius inhabilitas ſuppletur; & ita fit in præſen- Ailmt ki
ti per præſentiam Parochi: Ergo. riih mlnm
Q. 34. Suntne aliqui caſus, in guibus va- ſanſetr
lidè contrahitur matrimonium JIiné præſentia loſtn i
Parochi 5

Uründhndt,
Reſp. Sunt varii. Primus eſt, ſi matrimonium lun aant
ratione impedimenti nullum fuit coram Paro- Mirrinmim
cho & teſtibus celebratum, tunc enim ablatéô im- 0n A un
pedimenté, ſufficit, quòd conjuges inter ſe ſo- Algoulm
los renovent conſenſus, prout dictum eſt Exame lt melin-
5. q. 6. Reſp. 6. quod tamen intellige, ſi impe- Hn boi
dimentum occultum fuerit. Secundus, ſi omni- re velhn
no nullus Parochus, vel Epiſcopus, aut eorum (ntl.
vices gerens adſit, tunc enim ſuſſicit deeretum-
Trid. ſervare pro poſſibili, nimirum adhibendo
teſtes. Tertius, ſi contrahentes ex loco, ubi iip u
Trid. ſervatur, migrent ad locum, ubi non ſer⸗
vatur, puta, ſinè fraude; ſi enim hoc dolê fiat; eſe R

vel ex fine contrahendi ſiné Parocho & teſtibus, Iiceniiin
. ta-

g

⸗ e,,
e gnd

Kncemon
n (dan

ſee
1es er M

In, Abi
in voe t

wdo

De Impe dimentis Matrimonii. 579

talia matrimonia invalida eſſe declaravit Con-
gregatio Card. Quartus, Chriſtiani apud Infi-
deles captivi, uti & Mercatores in terris Infide-
lium habitantes valide contrahunt ſine Parocho
& teſtibus: quia Deeretum in illis locis non eſt
publicatum. Quintus: Matrimonia à Catholieis
eontracta in Hollandia, Zelandia, & ſimilibus
locis, ubi Parochi non ſunt, funt valida, uti
Cardinalis Rupertus Bellarminus reſpondit Epi-
ſcopo Tricarienſi, ſeilicet Decretum Coneilii de
præſentia Paroehi non extendere ſe ad loca, ubi
nulli ſunt Parochi. Si autem Parochus ab hæ-
retieis toleretur, ſed ſub gravi pœna mortis vel
exilii, illi ſit prohibitum, ne Sacramenta admi-
niſtret, ſi tune matrimonia celebrentur coram.
Magiſtratu, ſunt valida, uti Epiſeopo Antver-
pienſi reſpondit, allegando reſcriptum Cardina-
lium, in quo dicunt tunc non obligari, ut fiat
matrimonium eoram Parocho, quando ad eum
non eſt tutus acceſſus, uti non eſt, quando ſub-
eſt periculum mortis vel exilii: ſi verò in illis
locis inveniantur occulti quidam Sacerdotes à
Papa vel Epiſcopo faeultatem habentes, ſi hi al-
ſiſſere velint & poſſint, coram illis contrahen-
dum eſt.

Q. 3 5§. Quid ſentir de matrimoniis heæreti-
ticorum, vel celebratis coram miniſtro hæretico;
Lutherano, Calviuiſta?

Reſp. Si celebrentur in locis, ubi Deeretum

Tridentini non fuit promulgatum, nee reeeptum,

0% 2 eſ

580 Tract. XrI. Exam. VI.

eſt eadem ratio, ac de terris Principum Catho-
lieorum, in quibus non fuit facta ejus promul-
gatio vel receptio. Si quis de induſtria vel ex
fraude ad ea loca mitrimonii contrahendi causàâ
ſe conferat, ex antè dictis circa caſum tertium
Patet eſſe nullum. Si quæ ſint loca hæretica, in
quibus nee Catholicis licet ſub gravi pœna ali-
ter contrahere, quàm coram miniſtro hæretico,
conſtat ex dictis valere. Si verô ante hæreſin-
in ea loca invectam Concilium Trid. in illis fuit
promulgatum & receptum, fateor, quòd ſecun-
dùm rigorem decreti deberent matrimonia judi-
cari eſſe nulla ob defectum veri & proprii Paro-
chi: ſed de benignitate Eecleſiæx, Germaniæ,
aliisque terris hæreſi infectis condeſcendentis“,
Practicè probabilius videtur ea eſſe valida. Ee
hoe vel maximè ex eo colligitur, quod, ſi ambo
sonjuges hæretici fiant Catholici, non denuo
contrahant coram vero & proprio Parocho Ca-
tholieo, quod tamen planè eſſet neceſſarium-:
quiz ſieut antè vixiſſent, ſie & poſtea ſemper-
viverent in fornieatione ac coneubinatu: nam-
illid matrimonium (ad differentiam matrimo-
nii Infidelium ſeu non baptizatorum) nece in-
ratione contracts (à quo rationem Sacramenti
ſeparare non poſſunt) fuiſſet validum: Ergo:
Idem ob candem rationem ſentiendum eſt de-
matrimonio ab hæreticis clàm, ſeu ſine Paro-
cho Catholieo contracio in loco, ubi hæreſis
publicè non graſſatur, nec toleratur, ſed tantùm

quidam haretici negotiorum vel metcaturæ 123.

lelirin
Seernen.

T,
,

(Marin
nktſ
6 Nes n.
la namine
AI al propt
1petz tile
pochamat
Aucklebratun.
e etian t⸗
Per kunen e⸗
Elnr auſt
Ihran anſen
lrt i
Oniſd wetd
ſolm npei

27
1 ue
liß. Din
Gernlt
1 atrimn
Noniſt aun
Neriun

o k

minfnoni,,
rpri
„Cemin,
ltnlent,
lc, N
Ah
1 W E
Modod
eoeſirun.
podertenpe
cbiuna, ne
Miim mumnt
nn) er
neal hentne
Adm: li
dun A6
ſen E
i zu
1r, AA
Uereae“

De Impedimentir Matrimoenii. 81

sàâ ibi ſe detinent, ubi & Tridentinum eſt rece-
ptum.

D 36. Matrimonia contracta ſins proelama-
tisnibus ſuntne dicenda clandeſtina?

Reſp. Neg. modò Parochus & teſtes adſint
quia illud matrimonium eſt clandeſtinum, & ſub-
jacet pœnis, quod fit elam, & non coram Ee-
cleſia, cui propterea de eo juridicè conſtare-
non poteſt; tale autem non eſt matrimonium-
omiſſis proclamationibus coram Parocho & te-
ſtibus celebratum,
IUlnde etiam talia matrimeonia ſunt valida- „
graviter tamen peccant, qui ſinè diſpenſatione
vel legitima cauſa omiſſis denunciationibus con-
trahunt: cùm ſit res gravis, & Conc. Trid. ſtri-
ctiſſime eas præcipiat. Hinc proclamationum-
omiſſio meritò poteſt annumerari impedimentis“*
ſolùm impedientibus, de quibus ſuprà,

D. 37. Quis diſpenſat in proclæmationibur?

vel quæ eſt rapionabilis cauſa eas omittendi?

Reſp. Diſpenſat Epiſcopus, vel ejus Vicarius
Generalis. Cauſæ rationabiles omittendi ſunt“.
I. Si matrimonium ſit inter Magnates „ quod
non aiſi cum magna deliberatione gçontrahi ſo-
let, 2. Si non ſit metus alicujus impedimenti:
& gravis cauſa ac neceſſitas urgeat acceleratio-
nem matrimonii ad conſulendum famæ cçontra-
hentium. 3. Ob magnam verecundiam eorum,
ut ſi egregiè nobilis dueat ignobilem., 4. Sa
3 non

5gz Tacz. WI. Exam. VI.

non vanè, ſed fundaté timeatur periculum im-
edimenti ex aliorum malitia, dummodo nul-
um aliud impedimentum dirimens adſit. §5. Si
timeantur gravia jurgia vel rixæ inter corrivales
vel etiam parentes, niſi ſtatim expediatur. 6.
Si ex cita matrimonii expeditione magna ſpere-
tur utilitas. 7. Si matrimonium prius contra-
Qum, ſed ob impedimentum latens fuerit inva-
lidum, &c.

AQ. 356. Quid oebſervandum in proclamatio-

tmibus 5

REſp. Juxta Trid. hæe ſunt obſervanda. I.
Ut fiant in Eceleſia, ſi tamen ex cauſa fierent
prope Eecleſiim, vel in loco publico, mod ſit

magnus confluxus populi, non eſſet peceatum-,

2. Ut frant à proprio Parocho vel alio Sacer-
dote de ejus licentia. 3. In propria Parochia,
& quidem utriusque contrahentis, uti declara-
vit S. Congregatio. 4. Debent eſſe trinæ tribus
diebus feſtivis non immediatis, continuatis ta-
men, id eſt, per nulla feſta interpolatis, licèt
dies feriales intercedant.

D. 39. Contrabens legitimè interrogatus de
impedimento scculto teneturne illud prodere, &
ààꝛ matrimonio abſtinere?

Reſp. Quòôd à matrimonie abſtinere debeat-,
liquidum eſt. Cæterum impedimentum lieité

detegere nequit, ſi ex illa detectione vel infa=
miæ

NMuin

ſoi
er Chhenet

—
1le, e

Arro, a ſ
4 Nugare

Arringuint

nnd ſeeketo
mniſono
menirlonind
Uulſtttonen
on Cob⸗
üh umnls
muEWN
AWͦ
Drtiktttn
taſut, Uuln
tha ignebatut
ſun erinen
rtertu gee
Id, aiond
Eel, kenr

Au. lie⸗

nN

un Pitl
ie mher hn,
nancimn
fon⸗ Mon
In Gi
lenfen

irnee

blrnnc,
aillifett
o, nog
geettan
AdN
in dudck
e, I
ele nnefi
1 tonknnt
Nepcbitl

itei
t in,
il

inee ete
Cinentun!
dor

De Impedimentis Matrimonii. 583

miæx labes, vel ſimile damnum alicui obveniret;
tunc igitur diſpenſationem petere, vel prætex-
tum à ſponſalibus reſiliendi quærere debet.

Q40. DQusid dicis ad bunc caſum?

Anna dicit ad Confeſſarium: Urſula deſpon-
fata eſt Petro, & jam facta eſt prima denuncia-
tio, ſed Margaretha juncta Urſulæ in ſecundo
gradu conſanguinitatis mihi ob certam eauſam-
ſub ſummo ſecreto faſſa eſt ſe eſſe carnaliter.
cognitam à ſponſo Petro non ignaro cognationis,
teneorne nihilominùs obedire Parocho Præcipien-
ti manifeſtationem cogniti impedimenti?
Reſp. Cum Gobat & aliis negativè. Ratio:
quia lex naturalis charitatis de correctione fra-
terna ſe ad hoc non extendit: inauditum enim.
eſt, quòd lex vel præceptum humanum com-
prehendat tam tragicos, cruentos & pudendos
caſus, qualis eſt hic. Unde nec ipſa Margare-
tha tenebatur directé vel indirecté manifeſtare-
ſuum crimen, tenebatur tamen Anna ſub alio
prætextu dehortari Urſulam ab illo Matrimo-
nio, ſi aliunde hæe juſtam haberet cauſam rece-
dendi, ſecus non.

71. Licetne poſk proclamatieones ſtatim
contrabere

Affirmo, stiam eâdem die, ſi adſit rationa-
bilis eauſa: quia non extat lex id prohibens.

O0% 4 A. 4.

„84 Trabt. XrI. Eram. VI.
D. 42. Quid ſi,matrimoniunm diu differatur?

Reſp. Si non contrahatur intra 4: menſes „
deelgravit S. Congregatio denunciationes eſſe-
repetendas, imô juxta Rituale Romanum ſunt
repetendæg (nili Epiſcopo aliter videatur) ſi
differatur ſolum per 2. menſes.

Q23. Da⸗d ſiconcubinarius vult concubis
uam ducere ad prolem legitimandam, & periculum
moræ non patitur d'ſpenſationem peti, poteſtne
Parochus omittere proclamationes
Reſy. Lieité eas omittere poteſt non petitâà ab
Epiſcopo diſpenſatione,. Ratio: quia mentem
Trid. ſic poſſumus interpretari, ut legem ſuam-
ad hujuſmodi caſus non voluerit extenſam ob
moralem neceſſitatem, in qua geſſat Lex huma.
na. L. unica F. de offic. conſ. L. aliquands y, . de
pro conſ. & G. 2. de obſervat. jefun. & tradit Sanch.
Laym. Gobat, Tannerus & alii, quos ſequitur-
Reiffenſtuek,
Impedimentum Raptũus.
D. 4g4. Quia eſt, & quando dirimit?
Reſp. Raptus in præſenti eſt violenta abdu-
Gio alicujus fœminæ, invitâ illd, atque etiam-
ejus parentibus, aut in quorum tutela eſt, re=
pugnantibus, ad explendam libidinem, aut-
ad contrahendum matrimonium. Hince ad ra-
ptum, prout eſt impedimentum dirimens, re-
quiruntur hæ quatuor conditiones. I. ut ad-
ſit violentia, 2. ut fiat libidinis vel matrimo-

nii causâ, 3. ut fiat traductio de loco ad lo-
cum⸗

N heunt

—

1,perſom
actones
men Up
eit elt n
etin lbert
11 24 de
1 cPtotem
Unretente;
Cliczti
lantio.
ol lavens
un wanrino⸗

gmner
una urch
1, Kenneka

uttinoni,
5
R ube

Nenrng, e
tale

e

r.
Ele lihe
ſſinen

,,
e,D
u
. N
untefen
, Kan
lle len
Nen
n, 6
1 f, s
☛☚
Aln N
Urlpen,
ereni
ler hn,
t ſf. 4
Nudd Lnd

W Kn

i
l Arint,
ohen
1 amni
1nuel el,
bicinen,¹
1, Hine
Gnnen,
Nes l 1
el munn
N

De Impedimentis Matrimonii. 5§585

cum. 4. ut perſona abducta ſit honeſtæ famæ.
Quæ conditiones ſi adſint, matrimonium in-
ter raptorem & raptam eſt nullum, niſi priùs
fœmina fuerit parti reddita tutæ, ſeu in loco tu-
to collocata, libertati reſtituta, Ita ſtatuit-
Trid. Seſſ. 24, de reform, matrim. c. 6. ubi
etiam in raptorem, & omnes ei conſilium vel
favorem præbentes ſtatuuntur pœnæ, nimi-
rum excommunicatio & infamia, ac in Cleri-⸗
cos depoſitio.
Ratio id ſtatuendi fuit, ut ſalvetur plena-
libertas in matrimonio.

Q., 45. Quid ſi puella volent it abdubta
parentes verò ſint inviti?
Reſp. Licèt ſit grave peceatum, nimirum
illa injuria parentibus illara, matrimonium ta-
men tenet. Ratio: quia puella eſt plenè libe=
ra , & conſenſus parentum non eſt de valore
matrimonii, ùt dictum eſt ſuprà,

Ex Exam. UII.

De quibusdam Matrimonio ſuperve-
nientibus, vel ei annexis, uti ſunt forni⸗
catio ſuperveniens, redditio debiti,
bigamia, & illegitimitas
filiorum.
DQ. 7. Eicetne viro, vel teneturne propters
fornicationem dimittere nxorem, & quidem prepris
Judicisᷣ?
Reſp. 1, ex S, Th. Viro conceditur juxta
◻% 5 De-=

NAen

—

586 Track. XVI. Exam. VUII.

Domini verba uxorem fornicationis causâ re- ce oonn
udiate ſeu dimittere: quia in tali caſu non- ali,5
eſt obſtrictus fidem ſervare ei, qui illam vio- lenle
lavit.

Hoc tamen intellige de repudiatione, non-

1
. . . bn
quôd difſolvatur vinculum: cùm vinculum- 1 kuere

conjugii ex natura ſua ſit inſolubile; ſed quo- me lun
ad thorum & cohabitationem, ſeu ut quis non mnabile,
ſit adſtrictus ad reddendum debitum. Klnin, in
Reſp. 2. Si uxorem adulteram pœniteat a- , in u
dulterium commiſſiſſe, non tenetur vir ex præs elſllt,
cepto illam dimittere; ſin minùs, tenetur,
ne videatur conſentire peccato uxoris.
Reſp. 3. Quantum ad thorum poteſt vir-
propriò judiciò uxorem fornicantem dimitte-
re: quia hæc dimiſſio utpote pœna privata-
privatim fieri poteſt; quoad thorum verò & En
cohabitationem ſimul, nonniſi judiciò Eccle- zmünen
ſiæ: quia hæc pœna eſt publica & cum ſtre- is ami
pitu: ergo debet à Judice infligi. Un ika
Excipit S. D. ſeptem caſus, in quibus vir⸗ “
non poteſt uxorem fornicantem dimitteren. ge
Primus eſt: ſi ipſe vir ſimiliter fornicatus fue- lian in
rit. 2. ſi ipſe uxorem proſtituerit. 3. ſi anſtig
uxor virum ſuum probabiliter mortuum cre- d
dens propter longam ejus abſentiam alteri nu-
pſerit. 4. ſi latenter cognita eſt ab aliquo
ſub ſpecie viri lectum ſubintrante. §. ſi fue-
rit vi oppreſſa. 6. ſi reconciliaverit eam ſi-
bi poſt adulterium perpetratum carnaliter eam

cognoſcens. 7. ſi Matrimonié in infidelita-
te

n 1 Kriti

Ina uke
ie intein
Uin, 1 1
Met l
Dln non dol
Pnuiitn

nceliun, 4
eunat⸗
kenenn ire
itis
1o uori,
kun pole
Altenn Ci
Deni Det
orun rend
Uched
a N —
lig.
Vrin a
nten rin
lonnatu
ſlierent.
r mortuun
dntian A
nel
nte, 5.
ellurertel
n cernti

De Annexis Matrimonio. 5872

2*

—.ſ.ͦdn½—

te utriuſque contracté vir dederit uxori li-
bellum repudii, & uxor alteri nupſerit, tune
enim, ſi uterque convertatur, teuetur eam vir
recipere.

OQ. 2. Quibus ex cauſis poteſt fieri divortium?

Reſp. Variæ ſunt cauſæ. I. Ex dictis adul-
terium culpabile, qué etiam ſpectat beſtiali-
tas, Sodomia, inceſtus, ſen quævis ſpecies-
Luxuriæ, in qua caro dividitur cum alia-.
Pullutio, oſcula, impudici tactus dant cauſam
ſeparandi ſaltem ad tempus, ut mulier corri-
gatur,. 2. Sævitia mariti vel uxoris ad judi-
cium Eccleſiæ, imò etiam antè poteſt eſſe cau-
ſa dimitrendi, ſi adſit periculum mortis. 3.
Sollicitatio ad peccatum, v. g. ad hæreſin,
veneſficium, &c. imò tunc vir tenetur ad ſe-
parationem, ſi periculum ſit grave. 4. Mor-
bus contagioſus, v. g. lepra, ſi ſit pericu-
lum infectionis. 5S. Hæceſis vel Apoſtaſia.
6. Mutuus conſenſus.
Præter caſus hactenus enumeratos, quibus
tollitur, vel ſaltem tolli poteſt jus thori & co-
habitationis, dantur caſus alii, in quibus ex
una pate tollitur jus petendi debitum, manen-
te interim jure cohabitationis. Tales ſunt,
Primèò, ſi v, g. parens cxtra neceſſitatem ba-
ptizet, vel è baptiſmo levet filium: talem
enim non poſſe petere debitum ob ſpiritualem
cognationem inter ipſum & uxorem docer-
§. D.

De Mn

588 Tract, XI. Exam. VII. 1
§. D. 9. 56. 2. 1. in c. prout inſinuatum eſt uctiin
en enlehn

Secundò, ſi conjunx fecit votum non peten-
di debitum, vel ſimplieiter caſtitatem vovit, intn
ſive ante, ſive poſt matrimonium, talis enim Gfuußtes
per & propter ſe nunquam poteſt petere de- rumi⸗
bitum, poteſt tamen & tenetur reddere, quia ſcund
nequit privare conjugem jure per matrimo- )gite
nium quæſité,. Excipe primum bimeſtre, c6 lelunſth
enim durante reddere non tenetur. ſoc mn
Tertid, adulterium etiam & inceſtus privant cun poy
jure petendi debitum; ùt magis patebit ex di- Wlun m
cendis ad q. ſeq. Unde efnltione

D. 3. Adulter & inceſtuoſus ratione ſui ſce- “
ileris perduntne jus petendi debitum? & quandoe à lei N.
& quis in hoc cum ipſis diſpenſare poteſt ? *“ n
Rep., I. Si adulterium unius conjugis ſit⸗ ren Ne
alteri notum, & hic ſit innocens, poteſt qui- itid
dem reus alterum ſimpliciter ſeu amicè ro- mnilſe
gare, non tamen poteſt exigere, id eſt, tan- eqaun
quam ex juſtitia debitum, cùm adulterium- cune
privet jure exigendi: niſi fortè alter conjunx n (le
in eodem genere peccâſſet, quia duo adul-
teria mutuàâ compenſatione tolluntur. Si au-
tem alteri notum non ſit, poteſt exigere; con-
junx enim nocens jure exigendi non privatur,
niſi per voluntatem, & quaſi ſententiam in-
nocentis, qui hic tenet quaſi locum Judicis.
Reſp. 3. Omnes quidem, qui cum propriis
gognatis & affinibus usque ad quartum gra⸗
um

1.

n) eun
terl G
nſungtert
Den en in⸗
Unit an;
len, 1 1
elk anſa
,

ſenntte
e e n
len.

“
Melkoe

g un

6,
16 gas
e
ee
Cenn and
Ab me
eittl,
Cnn let
e Aer
glu do
lunne!
Aeriet
Alrone
batenir
bern )
gian
gunu

5

De Annexisz Matrimonio. 589

dum incluſivè perfectam copulam carnalem-

ekercuerunt, vocantur, & funt inceſtuoſi; ùt
patet ex definitione inceſtũs Tract. 5. Exam. 2.
q. 3. Jure tamen petendi debitum ſolus ille
inceſtuoſus privatur, qui cum conſanguinea-
ſuæ uxoris dictam perfecttam copulam habuit
(afſinitas enim non oritur niſi ex copula per-
feca) & quidem intra ſecundum gradum-,
uti declaravit Congregatio Cardinal.
Hinc non privatur dicté jure, qui rem ha-
buit cum propria Cognata: quia per talem
copulam non contrahitur affinitas, ùt pater-
ex definitione affinitatis. Nec peceans cum-
affine uxoris ſauæ: quia eſt inceſtus impro-⸗
priè talis, uti & impropriè eſt affinitas feſpe-
Gu adulteri. Nec qui cum uxoris conſan-
guinea fecit copulam imperfectam, ut ex di-
ctis patet. Nec, qui cognoſcit conſangui=
neam in tertio vel quarto gradu, uti id decla-
ratum fuiſſe à Congregatione Cardinal. pau⸗
I10 antè dictum eſt.
Nota tamen, quòd inceſtuoſus hanc pœ=
nam (ſcilicet privationem juris petendi debi-
tum) incurrat, licèt inceſtus ſit occultus, &
alteri conjugi non notus: in quo ob majo-
rem ſuam gravitatem differt ab adulterio. Non
tamen eam incurrit ille, qui hoc delictum-
commiſit cum ignorantia juris & facti: facti
quidem, ut ſi neſcivit ſuam complicem ſuæ
uxoti eſſe conſanguineam in gradu tam pro-
pinque: juris autem, ut ſi neſcivit, nn0
uie

590 7rabt. XVI. Exam. VII.

huic delicto ex Eccleſiæ ſtatuto tam gravis-
pœna ſit annexa: tam gravem enim pœnam-
non incurrit ignorans.

Reſp. 3. Cum iis, qui propter inceſtum vel
adulterium jure petendi debitum ſunt privati,
diſpenſare poteſt Epiſcopns. Præter eum Re-
ligioſi Mendicantes expoſiti, ſed ex commiſſio-
ne ſuorum Provincialium, & tantùm in foro
conſcientiæ, ùt docet noſter de Lacruz citans
Bullam Pii V. & ex eadem docens, quòd ii-
dem Religioſi ex eorundem Provincialium-
commiſſione id pro eodem foro poſſint cum-
jis, qui ante matrimonium voverunt caſtita-
tem, qui tamen, ut ſupràâ dictum eſt, mortuòô al-
terò conjuge non poſſunt denuo conrrahere
matrimonium: ſi contrahant, non poſſunt
à novo Conjuge petere debitum ſinè noya-,
diſpenſatione. Quæ quoque nunquam dan-
da eſt, niſi ex tationabili cauſa, quæ ſuffi-
ciens eſſe poteſt periculum incontinentiæ.
Not. cx Gobat, quòd cùm Regulares hâc
facultate polleant, poſſint etiam extra Sacra-
mentum Pœnitentiæz diſpenſare, etiam cum-
abientibus. Hinc ſi Parochus per literas pro
quodam id petat (tacitôò ctiam nomine ejus,
pro quo petit) & Religioſnus reſcribat, giſpen-
ſo, res erit ſalva: dummodò ſubſit rationabi-
His cauſa, quæ vix deeſſe poteſt.

Q.4:

, N

— —
QS

en Dlori
rnonai
Cenctatha,
kun gea,
1 Neger
enileia gen
uptnen n
IUſßenrur,
1 gmendt
is nt ene
Nid, de
heyenne, ſer
un einel
Gim aſ
1 d
Rer Nt Rinins
Dportune, ae
ſine, 2
e enin non
1 l non
dmnits, i
lo henn geni
c , Ne
le,iim
2, Nininm
7 bonnd

dnterin

ret
Kun unr n
tacoN
Kitün
e laenu
gen, g
1 Moint⸗
o ln
foyenuor chr
el, on
1o connute
Nol pofnx.
In NN
dan
a, eel
odaiene
un heeder
aümern 8
ſun, admmt
ls derſien
aium nooir⸗
n leetbic,
60 Ctſtenn
gen

D

De Annexiz Matrimonie. 59 1
Q. 4. Qaag eſt obligatio reddendi debitum
sonjugale ?

Reſp. 1. Obligatio hæc eſt ſub peccato ex
genere ſuo mortali: quia eſt obligatio juſti-
tiæ commutativæ, utpote cx contradu, &
per ſe in re gravi.
Keſp. 2. Negare debitum conjugale poteſt
eſſe veniale in quatuor præcipuè caſibus. I.
eb parvitatem materiæ, puta, ſi redditio pa-
rùm differatur, vel ſi negetur rarò, dum pe-
titur frequenter: exceptio eſt, ſi ex parte pe-
tentis adſit periculum incontinentiæ, pollu-
tionis, &c. 2. Si ſolùm ſimpliciter, ſeu amice
ac benevolè, ſeu t amoris ac benevolentiæ
ſignum petat; ſi verò exigeret ſtrictè, ſen ve-
lut debitum ex juſtitia, mortale eſſet nega-
re: niſi ex alio capite eſſet excuſatio. 32. ſi
alter ſit nimius in petendo, ſeu petat nimis
importunè, ac nimis frequenter, & ſinè ne-
ceſſitate, & abſque periculo incontinentiæ:
tunc enim non ſemper eſt obligatio redden-
di. 4. ſi non petat ardenter & inſtanter,
ſed remiſsè, ita ut vel leviter ab altero roga-
tus petere deſinat. Pro quo
Reſp. 3. Vel ſemel negare debitum eſt mor-
tale, ſi ſimul concurrant hæ tres circumſtan-
tiæ, nimirum ſi petat ſerid, inſtanter & rationabi=
liter. Porrò irrationabiliter petitur, & ratio-
nabiliter negatur præcipuèe in his ſex caſibus.
Pri=

592 Tract. XI. Exam. PII.

LPrimus eſt: Si petatur in phreneſi, ebrieta-
te, amentia; &c. Exceptio eſt;, ſi in peten-
te eſſet periculum pollutionis.
Secundus eſt? Si conjunz reddendo expona-
tur periculo contagionis, quia nimirum pe-
tens laborat morbéô contagiosé, v. g. peſte,
leprâ, cum quo periculo non tenetur vitare
peccatum alterius (ſi quod fortè timeatur)
cùm non ſit in neceſſitate ſimpliciter, eò quòd
per alia media ſpiritualia ſe juvare poſſit.
Tertius: Si ſfœmina ſit tam debilis complexio-
nis, ut ex copula ſibi timeat periculum mor-=
tis, vel aliud grave incommodum.
Quartus: Si ex redditione debiti timeatut-
tuturs mors proli in utero jam conceptæ.
Ouintus? Si abſque juſta/cauſa petatur tem-
pore menſtrui. Dixi: abſque juſta cauſa; uti
ex negatione non timeatur maſus malum; v. g.
odium uxoris, pollutio, & c.
Sextus: Si petatur ex mera laſcivia;, & hoe
nimis frequenter, utpote diu, noctuque. Item
ſi petens in ipſo actu nimiam petulantiam fa=
ciat; ſi afferat oris fœtorem ex pridiana vel
ferè quodidiana crapula ortum, &c. in quibus
circumſtantiis uxor non peccat tortaliter-,
imô interdum nes venialiter: ſeclusò ſemper
perieulò majoris mali,

/An

—
4
A re o,
Une ſitn
Nnit n
oſcriſuooni,
prolss
gnocl pe
ni gunier
Dnonts, elg
1not elete
In nmere
Am
hotic
letkbue,
miu,
t, 9
illti
wi behie,
eciendt no

heeenm
naſalur ee

lsn
eiellunn
Cn
Li nmetn
Crtept
1 Ee
igale,
uumdnn
1 Mera, d
nocne
eninin
tun . N
tt onet
lrecd e

De Annexisz Matrimonio. 593

Q 5S. Quid ſi uxor ſciat, quòd ſoleat ede-
ve proles mortuas, teneturne abſtinere ab uſu
conjugii?
Reſp. Quòd non. Ratio: quia conjuges u-
tuntur jure ſuò, & defectus ſequitur per ac-
cidens.
D. 6. Eſtne licitum negare debitum ex me-
. zu nim iæ multiplicationis prolium?

Reſp. Non eſt licitum ſeclusé mutuò con-
jugum juri ſuo utrinq; cedentium conſenſu. Ra.
tio: quia proles eſt primarius finis matrimo-
nii: quodſi proles eſſet neceſſaria bono com-
muni graviter periclitanti, etiam cum peri-
culo mortis, vel graviſſimæ infirmitatis tene-
tur uxor reddere debitum. Ratio: quia bo-
num commune divinius eſt particulari.
OQe7. Quc peccata in aſu coniugii poſſant
committi à conjugibus?
KReſp. Potiſſima colliguntur ex his duobus-

2

verſibus.

Sie modus, & finis, ſinè damno, ſolve, cohære.
Sit locus, & tempus, tactus, nec ſpernito votum.
Sit modus, ſignificat ſervandum eſſe in con-
jugii uſu debitum ſitum, ſeu naturalem con-

rediendi modum, nimirum, ut vir in-&
8£

mulier ſuccumbat. Qui ſitus ſi non ſervetur,
eſt peecatum. Congreſſus ille indebité6 mo-
déô fit I. ſi maſculus ſuccumbat ſœæminæ. 2.
ſi maſculus accedat præpoſterè ſeu retrô, in
P Pp va-

594 Tyralct, WlI. Exam. VII.

vaſe tamen naturali. 3. fi fiat ſedendo. 4.
ſi ſtando. Inordinatus ergo congreſius ſem-
per eſt peccatum mortale, quoties inordina-
tio eſt tanta, ut ſequi nequeat generatio.
Quæz etſi ſequi poſſit, attamen ſi ſine juſta-
fiat cauſa, committitur ſaltem graviſſimum.
veniale. Imô ratione pravæ intentionis vel
cujuſdam gravis circumſtantiæ poteſt eſſe-
mortale. Necefſitas vel juſta cauſa excuſans
eſt, ſi vir propter pinguedinem non poſſit ali-
ter cum fœmina congredi in vaſe naturali quàm
à retro. Vel ſi fœmina ſit gravida & ob id
non poſſit aliter, quàm eò modéô præpoſterè.

Finis, denotat, quòd conjuges ſe debeant-
cognoſcere ex motivo Juſtitiæ & Religionis,
intendendo hoc ſaltem virtualiter: quæ inten-
tio meritôò ſæpius renovanda debet ferri in-
prolem procreandam ad Dei gloriam, qui eſt
finis primarius: vel ſaltem debet intendi re-
medium concupiſcentiæ, qui eſt finis ſecun-
darius. Si proinde conjuges habeant finem-
alium à matrimonio intentum, v. g. ſolam-
tantùm delectationem, peccant venialiter: ſi
ſibi imaginentur aliam perſonam, peccant-
mortaliter ſecundùm conditionem objecti.

Sine damno: ſi enim ex copula carnali, vel

inordinato ejus modo timeatur damnum mu- ac

lieri, vel proli jam conceptæ, eſt peccatum,
üt patet ex dictis ad q. 4. N. 3
Solve, puta debitum, de cujus reddendi
obligatione jam antè dictum eſt. Co⸗

NℳNα
— ſG⸗
ineligt
Mmanten -
ten inel
1vo, niniru
taänitum!
d in o
lbelcare
leuleer, ni
1ialtabitent

u itel, t
laglan re⸗

A üligeant
llinen pece

1 hnd hö
MNDen en
ibinmd.
C Hen
6r onnigen in
Moholotior
leul taent
n non tame
Kehticenn
ſuriii,
Cpnptundin
tden more
tr a une
ſen ien
15 Conßuun

n ,
—.
du e
Conge
Nie ein⸗

leglen .

lin,

nie e
leal e

Cal en

Prli 4
oc Prre

lgerſe behe
Relpin
e el⸗ Ce Md ſc
Cher derr

nhen

—

nuun e
etat t kenale

* . lendl Chei

chi 4 caN

3,
Eeahun

1 AN.

De Annexir Matrimonio. 69°

Cohere, intelligitur de cohærentia quoad co-
pulam carnalem perfectam, ſeu uſque ad ſe-
minationem incluſivéè.
Sit locus, nimirum huic actui proportiona-
tus, ut nimirum imprimis non ſit publicus,
vel talis, in quo hoc opus ab aliis videri poſ-
ſit, & hoc ad cavendum ſcandalum. Item non
ſit locus ſacer, niſi fortè eonjuges ex neceſſi=
tate ſimul habitent, ſeu ſe detineant in Eccle-
fia.
Tempus: ideſt, ut eonjuges, qui habue-
runt copulam præcisè cx delectatione, die ſe-
quenti abſtineant ab Euchariſtia ſumenda»
non eſt tamen peccatum mortale illam ſume⸗
re, præſertim, ſi copulam habuiſſent ad pro-
creandam prolem, vel ad reddendum debi-
tum. Porrô in die feſto, vel in Quadrage-
ſima actum conſugii exercere nullé jure pro-
hibitum eſt.
Tactus, Hæc vox inſinuat, quôd tacdtus in-
ter conjuges ſint mortales, : fiant eum peri⸗
culo pollutionis extra vas: ſeclusé autem hêe
periculò tactus & oſcula à mortali excuſan⸗
tur, non tamen à veniali, ſi ſoluùm fiant ob
gelectationem, & ſinè intentione copulæ. Idem
eſt de verbis obſœnis & aſpectibus. Si fiant
ad præparandum ſe ad copulam, vel ad to-
vendum amorem conjugalem, nee venialia-
ſunt: quia tunce adeſt debitus finis.
Nec ſperno votum; intelligitur de calu,; quòê
unus conjugum eſt ôbſtrictus votô ſimp iei
P p 2 ca⸗

596 Trabt EVyI. Exam. FII.

caſtitatis, qui propter hoc non poteſt adæquate
uti matrimonié́: quia poteſt quidem reddere,
non tamen petere. Jure enim petendi ſe pri=
vavit per votum, quod quia alteri non debet
nocere, nec ab eo jus tollere, reddere tene-
tur.
De Bigamia actum eſt Tract. 14. Exam. I.

q. 2 §.
D. 5. Euid reſolvis de liis illegitims natis?
Reß. I. IIlegitimus eſt, quicunque extra-
legitimum Matrimonium procreatur. Unde
S. D. hic q. 68. a. I. in c. ait: Quadruplex
ſtatus eſt filiorum: quidam enim ſunt natura-
les & legitimi, ſicut illi, qui naſcuntur ex ve=
ro & legitimo matrimonio. Quidam nartura-
les & non legitimi, ut filii, qui naſcuntur ex
fornicatione ſimplici. Quidam legitimi & non
naturales, ſicut fili adoptivi. Quidam nee
legitimi, nec naturales, ſicut ſpurii nati de-
adulterio, vel de ſtupro: tales enim naſcun-
tur & contra legem poſitivam, & contra le-
gem naturæ expreſsé. Et ad 2. ait: Ili, qui
conveniunt bonâ fſide in facie Eccleſiæ, quam-
vis ſit impedimentum, dum tamen ignorent,
non peccant, nec filii ſunt illegitimi.
Nota, quoôd Jure Canonicô filii naturales
vocentur omnes illi, qui nati ſunt ex talibus
parentibus, qui tempore conceptionis vel na-
tivitatis corum nullum habebant impedimen-

tum, quod inter eos irritum potuiſſet redde-
re

) Mer
——
Tomim,
N 45 omi
zun Ili
lenie
u n Coit
anlati exvi
6 Ure ken
n. Cdon
lud, 14
1. .
lgtümi
Ein (anones
en l une
lgl tlun ſe
erumnden
kontlnſe
un nturien
le enin io
Alnen.
nugtln leg
rolin neen
,,Au
ner iiur e
Arlnuer
elemen,
Mone eunie
ltalen,

er, in

l ieiten

lus eh

4 gtnt
glaunne
D
1t/Qud
Nid At N
leunare

hhtin
le eninnt
in, Acnn
Ani
elecele,e
unen ine
ſegrin,
ohiim
iln a
etiort
Puminn.

e

pinit

De Annexiz Matrimonio. 597

re matrimonium, ſeu qui ſunt nati ex ſoluto
& ſoluta ab omni impedimento matrimonium
dirimente. Illi verò, qui ſunt nati ex viro
conjugato & fœmina ſoluta, dieuntur norhi. Qui
ſunt nati ex cojitu aliquàâ lege ſpecialiter dam-
nato, v. g. ex ſtupro, raptu, ſacrilegio, in-
ceſtu, vel fœmina conjugata, vocantur ſpurif.
Qui ſunt nati ex viro ſoluto & ſcorto ſeu mere-
trice, aliaâve fœmina fornicaria, vocantur-
manceres. Quòd omnes hi ſint irregulares, di=
ctum eſt Tract. 14. Exam. I. q. 25.
KReſp. z. S. Th. afſignat ſex modos, qui-
bus filii illegitimi poſſunt legitimari. Duo ſunt
ſecundùm Ganones, ſcilicet per ſubſiquens Ma-=
tri monium, ſeu dum quis ducit in uxorem illam,
ex qua filium illegitimum generavit, ſi non-
fuit adulterium: & per ſpecialem indulgentiam C
diſpenſationem Domini Papæ., Quatuor alii modi ſunt
ſecundùm leges. Quorum primus eſt, ſi Pater fi-
lium naturalem curiæ Imperatoris offerat, ex
hoc enim ipſo legitimatur propter curiæz ho-
neſtatem. Secundus, ſi pater in teſtamento no-
minet eum legitimum hæredem, & filius poſt-
modùm teſtamenrum Imperatori offerat. Ter-
rius eſt, ſi nullus ſit filius legitimus, & ipſe-
met filius ſe ipſum Principi offerat. Quartus
eſt, ſi pater in publico inſtrumento, id eſt,
teſtamente, vel cum trium teſtium ſubſcri-
peione eum legitimum nominet, nec adjicias
naturalem.
Pp 2 Di⸗

9 8 Tyact. XyI, Exam. PlII.
Dicitur: Per diſpenſationem Papæ; hic enim ſo-
JIus poteſt legicimare ad jura Eccleſiaſtica-.
Ordines & Peneficia, ad quæ proinde illi, qui
dicuntur Comites Palatini, legitimare non poſ-
ſunt;, (altem ordinariè, ſed ſolùm legitimant
ad quædam civilia jura, officia, dignitates,
vel hæreditatum ſucceſſiones, &c. ad quæ Pa-
pa non ſoler legitimare eos, qui ſubſunt tem-
porali jurisdictioni alterius principis, ſed ſo-
lùm cos, qui ſubſunt ſuo temporali imperio.
Poteſt ergo ad ea legitimare pro ſuo arbitrio
quivis princeps aut reſp. libera ſuos ſubditos,
etiam in ordine ad ſucceffionem hæreditariam
parentum ac conſanguingorum, ac ſi eſſent le-
Eitimé nati,

Ceæreram legitimatus ad prædicta civilia.

non eô ipséô cenſetur legitimatus in paterna-
nebilitate, feudo, primogenitura, &c. niſi id
ſpeciatim expreſſum fuerit. Similiter à Papa
legitimatus ad Sacros Ordines & Beneſicia-
non eô ipsé legitimatur ad Epiſcopatum, fed
accuratè inſpiciendus eſt tenor diplomatis,
an privilegium ſit datum ad legitimandos fi-
lios non ſolùm alienos, ſed etiam proprios,

non ſolàùm ad naturales, ſed etiam ad pro-
genitos ex concubitn damnato, & ad quæ ju-

a. Habent Religioſi privilegium, quòd, ſi
qui Religionem profiteantur, ipsé jure ſinr-
diſpenſati ad Sacros Ordines, non tamen ad-
dignitates vel Prælaturas.

Quæ-⸗

OrOSIIIO
iners

fiel.
Doretenetn
anuns, er
1 Mnntespen
Uek ukamen
GAinne

tenchc
Ulete Mon
unm, qunn
Aere ſeelltu
dnbs Krnn
glon
Inf, & .
Khahti
en Nor
etiigeltt.
Uterininen
Aune
ſe eretien
obere N

N.M
—
lgeſien
Uu keceie
re inee
tglinten,
Chin⸗
oſci int
de. 40
uiſb
Uiri,
tenpontiin
te n lon
Nn ſrſi
en hene
Hel

edir le
mn o
tun N
Anlitert
es A ken
Ilplonr
enot dhhn
rzſnne
Aeun
el etim 41
orAE
leen,
1
,nontn

Prepoſikiones damnatæ. 599

Quæti hic poſſet, an etiam illegitimi ſuc-
cedant in hæreditate, ſed hujus deciſio habe-
aur ſuprà Tract. 8. Exam. 4. q. 13.

APPENDIX.
PROPOSHHIONIM DAMNATARIIM.

Propoſitiones ab Alex. VII. damnatæ A. 1665.
& A. 1666.

Propoſitis I. Homo nullé unquam vitæ ſuæ
tempore tenetur elicere actum fidei, ſpei, &
charitatis, ex vi præceptorum Divinorum ad
eas virtutes pertinentium.
2. Vir equeſtris ad duellum provocatus“
poteſt illud acceptare, ne timiditatis notam-
apud alios incurrar.
3. Sententia aſſerens, Bullam Cœnæ folùm
prohibere abſolutionem hæreſis, & aliorum-
criminum, quando publica ſunt, & id non-
denegare facultati Trident, in qua de occuljtis
crimiuibus ſermo eſt, anno 1629. 18. Julii in
Conſiſtorio S. Congregationis EE. Cardina-
lium viſa, & tolerata eſt.
4. Prælati Regulares poſſunt in foro con-
ſcientiæ abſolvere quoscunque ſæculares ab
hæreſi occulta, & ab excommunicatione pro-
pter eam incurſa.
5F. Quamvis evidenter tibi conſtet Perrum-
eſſe hæreticaum, non teneris denunciare, ſi
probare non poſſis.

Pp 4 6. Con-

600 Propoſitioener damnate

6. Confeflarius, qui in ſacramentali con-
feſſione tribuit pœnitenti chartam poſtea le-
gendam, in qua ad venerem incitat, non.
cenſetur ſollicitâſſe in confeſſione, ac proinde
non eſt denunciandus,
7. Modus evadendi obligationem denun-
ciandæ ſollicitationis eſt, K ſollicitatus con-
Steatur cum ſollicitante, hic poteſt ipſum ab-
ſolvere absque onere denunciandi.
8. Duplicatum ſtipendium poteſt Sacerdos
pro eadem Miſſa licité accipere applicando
petenti partem etiam ſpecialiſfſimam fructüs-
ipſimet celebranti correſpondentem, idque-
poſt Decretum Urbani VIII.
9. Poſt Decretum Urbani poteſt Sacerdos,
cui Miſſæ celebrandæ traduntur, per alium-
ſatis facere, collatô illi minori ſtipendiôò, aliâ
parte ſtipendii ſibi retent.
10. Non eſt contra juſtitiam pro pluribus
Sacrificiis ſtipendium accipere, & Sacr ficium
unum offerre: neque etiam eſt contra fidelita-
tem, etiamſi promittam promiſſione etiam-
juramentò ſirmatâ danti ſtipendium, quòd pro
nullo alio offeram.
II. Peccata in confeffione omiſſa, ſeu ob-
lita, ob inſtans periculum vitæ, aur ob aliam

cauſam, non tenemur in ſequenti confeſſione ace

exprimere.
12. Mendicantes poſſunt abſolvere à caſi-
bus Epiſcopis reſervatis, non obtentâ ad id

Epiſcoporum facultate,
13. §a⸗

4
—
, Nhukp
ſalient eg
brizoler
Elit
itlecirpr
ſNonltens
Aun potek
ilinplent,
6 bene
Uibt tigere
eddten hon
I Nleium
munn n n
e hter
iin nocls de
EKe non 1 .
l ind Ne
e eetm
Ppr, nii
llie inte

nate

Charun
gem int
gon, 1

erirn
llin
dep
neſencd,
n ret d
ien e
lkinmm fn
eenen, i

Clel Kemn
Ir, Per An.
IMvndr

n o pan
me, Adi
el caunt ſi
Montone eir
dtn g

eonie e⸗
in, ucht
meni oolil

, tboent
n Nend

41

9

Ab Alex. VII. 601
13. Satisfacit præcepto annuæ confeſſioguis,
qui confitetur Regulari Epiſcopo præſentato,
ſed ab eo injuſte reprobato.

14. Qui facit confeſſionem voluntariè nul-
lam, ſatisfacit præcepto Eccleſiæ.

I5. Pœnitens propriâ auctoritate ſubſtituere
ſibi alium poteſt, qui locò ipſius pœniten-
tiam adimpleat,

16. Qui Beneficium curatum habent, poſ-
ſunt ſibi eligere in Confeſſarium ſimplicem
Sacerdotem non approbatum ab Ordinario.

17. Eſt licitum Religioſo, vel Clerico, ea-
lumniatorem gravia crimina de ſe, vel de ſua
Religione ſpargere minantem, oceidere, quan-=
do alius modus defendendi non ſuppetit, ue
ſuppetere non videtur, ſi calumniator ſit pa=
ratus vel ipſi Religioſo, vel ejus Religieni
Publicè & eoram gravifimis Viris prædica.
impingere, niſi occidatur.
18. Licet interficere falſum accuſatorem,
falſos teſtes, ac etiam Judicem, à quo iniqua
certòô imminet ſententia, ſi aliâ vià non po-
teſt innocens damnum evitare.
19, Non peccat maritus occidens propriâ
aunctoritate uxorem in adulterio deprehenſam.
20. Reſtitutio à S. Pio V. impoſita Bene-
ſiciatis non recitantibus, non debetur in con-
ſcientia ante ſententiam declaratoriam Judi-
cis, cò, quòd ſit pœna.
P p S 12, Ha-

6072 Propoſitioner damnate

2I, Habens Capellaniam collativam, aut
quodvis aliud Beneſicium Eccleſiaſticum, ſi
ſtudio litterarum vacet, ſatisfacit ſuæ obliga-
tioni, ſi officium per alium recitet:

22. Non eſt contra juſtitiam Beneficia Ec-
cleſiaſtica non conferre gratis, quia collator
conferens illa Beneficia Eccleſiaſtica, pecuni4
interveniente, non exigit illam pro collatio-
ne Beneficii, ſed veluti pro emolumento tem-
porali, quod tibi conferre non tonebatur.

23. Frangens jejunium Eccleſiæ, ad quod
tenetur, non peccat mortaliter, niſi in con-
temptu, vel inobedientia hoe facit, puta-,
quia non vule ſe ſubjicere præcepte.
24. Mollities, ſodomia, & beſtialitas ſunt
peccata ejusdem ſpeciei infimæ: ideéque ſuf-
ficit dicere in confeſſione ſe procuraſſe pollu-
tionem.
25. Qui habuit copulam cum ſoluta, ſatis-
facit confeſſionis præcepto, dicens: Commiſi
cum ſoluta grave peccatum contta caſtita-
tem.
26. Quando litigantes habent pro ſe opi-
niones æquè probabiles, poteſt judex pecu-
niam accipere pro ferenda ſententia in favo-
rem unius præ alio.
27. Si liber ſit alicujus Junioris & Moder-
ni, debet opinio cenſeri probahilis, dum non
conſtat rejectam eſſe à Sede Apoſtolica tan-
quam improbabilem.

28 Po-⸗

1aurton te
Nkun
wlt, etl no
lent, non
6.'Onnnes 0
hollltet lad
loneſeiunit,
rl comp⸗
31 Excuſant
Gnezili, ri

le er kant,

1,Aamnlir
12, Mr
aanecencl o,
oblaer
Nelihedi⸗
ummfupper
in, uas
Ulbenehit
hcie
binkſect
nze Mece
no.
Nelen
RN
berne
3, Ue
ente i

nu⸗
B alich
n hahit⸗
ſli,, ſel
n Peſer
kiinle luf
tltt a
cl lu inn
Uan Mot
Denounen
ſon anede

heltie
lien, niiir
VEct,N
pe

helirlig⸗
ednge

Urwide

dun alnt,
en: Co
n onnn

Uzene No
Nel a
ſnenri

irteN
Gtminen
Aoſglu

Ab Alex, VII. 603

28. Populus non peccat, etiamſi absque,
ulla cauſa non recipiat legem à Principe pro-
mulgatam.
29. In die jejunii qui ſæpius modicum quid
comedit, etſi nota bilem quantitatem in fine-
comederit, non frangit jejunium.
30. Omnes Officiales, qui in Republica-
corporaliter laborant, ſunt excuſati ab obli-
gatione jejunii, nec debent ſe certificare, an
labor ſit compatibilis cum jejunio.
317. Excuſantur abſolute à præcepto jejunii
omnes illi, qui iter agunt equitando, utcun-
que iter digant, etiamſi iter neceſſarium non
ſit, & etiamſi iter unius diei conficiant.
32. Non eſt evidens, quòd conſuetudo
non comedendi ova, & lacticinia in Quadra-
geſima obliget.
33. KReſtitutio fruéuum ob omiſſionem-
Horarum ſuppleri poteſt per quascunque elee-
moſynas, quas antea Beneficiarius de fructi-
bus ſui Beneficii fecerit.
34. In die Palmarum recitans officium Pa-
ſchale ſatisfacit præcepto.
35. Unicô officié poteſt quis ſatisfacere-
duplici præcepto pre die præſenti & craſti-
n0.
36, Regulares poſſunt in foro conſcientiæ
uti privilegiis ſuis, quæ ſunt expreſsè revoca-
tæ per Concilium Tridentinum.
37. Indulgentiæ conceſſæ Regularibus, &
revocatæ à Paulo V. hodie ſunt revalidatæ.

38

9 04 Propoſitiones damnatæ
38. Mandatum Tridentini factum Sacerdo-

ti ſacrificanti ex neceſſitate cum peccato mor-

tali confitendi quamprimùm, eſt conſilium,,
non præceptum.
39. Ila particuls, quamprimùm, intelli-
gitur, cùm Sacerdos ſuõ tempore confitebi-
tur.
40. Eſt probabilis opinio, quæ dicit eſſe
tantàm veniale oſculum habitum ob delecta-
tionem carnalem, & ſenſibilem, quæ ex oſcu-
lo oritur, ſeclusô periculô conſensus ulterioris,
& pollutionis.
41. Non eſt obligandus concubinarius ad
eliciendam concubinam, ſi hæc nimis utilis
eſſet ad oblectamentum concubinarii, vules
egalo, dum deficiente illâ nimis ægrè agerer

vitam, & aliæ epulæ tædiò magnéô concubi-
narium afficerent, & alia famula nimis diffi-

cilè inveniretur.

42. Licitum eſt mutuanti aliquid ultra ſor- Ak
tem exigere, ſi ſe obliget ad non repetendam

ſortem, usque ad certum tempus.

43. Annuum legatum pro Anima relidum

non durat plus quàm per decem annos.

44. Quoad forum conſcientiæ, reòô corre illin
G, contumaciâ ceſſante, ceſſant cenſuræ.
45. Libri prohibiti, donec expurgentur-, lin
poſſunt retineri, usquedum adhibitâ diligen-
tià corrigantur.

Pro-

ectament
a, conpen
nitebrrendt
Gin uendum
Ojdinis an
obabilire
1 unn O
6 Ctnefatin
lſeci ſye an
10 1 rotein

Eennin non

Cnntler
n

lunn,
hilikann
num, A,

„.5
on

ſlapſnin
1

1
5

in,gle
Muimnde
gier e
Cklutzuie

chnerbiun
ferninin
Cubinnni, 6
n e ſ
ugdcnen
Wmla dni

figcun
AMmnnpet
venp
No Anintn
leen umm
ventie, ten
,aelin al
ner ehue
Nibit

Ab Innoc. XI. 605

Propoſitiones ab Innoc. XI. damnatæ,

Propoſitio I. Non eſt illicitum in Sacramentis
conferendis ſequi opinionem probabilem de
valore Sacramenti, relictâ tutiore, niſi id ve-
tet lex, conventio, aut periculum gravis
damni incurrendi. Hinc ſententiâ probabili
tantùm utendum non eſt in collatione Baptiſ⸗
mi, Ordinis Sacerdotalis, aut Epiſcopalis.
2. Probabiliter exiſtimo judicem poſſe ju=
dicare juxta opinionem etiam minùs proba-
bilem.
3. Generatim dum probabilitate ſive in-
trinſecâ ſive extrinſecèâ, quantumvis tenui,
modô à probabilitatis finibus non exeatur-,
confiſi aliquid agimus, ſemper prudenter agi-
mus.
4. Ab infidelitate excuſabitur infidelis non
credens, ductus opinione minùs probabili.
§. An peccet mortaliter, qui actum dile-
Gionis Dei ſemel tantùm in vita eliceret „
condemnare non audemus.
6. Probabile eſt, ne ſingulis quidem rigo-
rosé quinquenniis per ſe obligare præceptum
charitatis erga Deum.
7. Tunc ſolùm obligat, quando tenemur-
juſtificari, & non habemus aliam viam, quâ
juſtificari poſſumus.
8. Comedere & bibere usque ad ſatietatem
ob ſolam voluptatem non eſt peceatum, mo-

4

4

—

606 Propoſitiones damnatæ
do non obſit valetudini, quia licité poteſt ſruen
appetitas naturalis ſuis actibus frui. Atnani
9. Opus conjugii ob ſolam voluptatem. ln Cen
omni penitùs caret culpâ, ac defectu veniali. lntis
10. Non tenemur proximum diligere actu i ale i

internéô & formali. enu pond
II. Præcepto proximum diligendi ſatisfa- in
cere poſſumus per ſolos actus externos. Ue pot

12. Vix in ſæcularibus invenies, etiam in n qvem
Regibus ſuperfluum ſtatui. Et ita vix aliquis 11 Eenſus
tenetur ad eleemoſynam, quando tenerur tan- Ien Iataun
tùm ex ſuper fluo ſtatui. Uonis,ind
3. Si eum debita moderatione facias, po- iM,lemn
tes abs que peccato mortali de vita alterius“ n Mlif
triſtari, & illius morte naturali gaudere, illam r muſiie
inefficaci affectu petere, & deſiderare, non- aminahis
quidem ex diſplicentia perſonæ, ſed ob ali⸗ eg i
quod temporale emolumentum- ſtife h
14. Licitum eſt abſolutéò deſideriò cupere ,
mortem patris, non quidem ùt malum patris, 1, ugt De
ſed ut bonum cupientis, nimirum quia ei ob- aunn
ventura eſt pinguis hæreditas. . ini
15. Licirum eſt ſilio gaudere de parricidio 6na
parentis à ſe in ebrietate perpetrato, propter anj
ingentes divitias inde ex hæreditate conſecu- ege
138 fotii . nn i
16. Fides non videtur cadere ſub præcc- ae
pto ſpeciali, & ſecundum e. muiihi
17.: Satis eſt acus fidei ſemel in vita elice= Peetän
Ie. — . 1, el dn
18. Si à poteſtate publiea quis interroge-
tut,

lnnct

idun hi;
n llne
N
Umun
n üntt
Esalummg
Uletig, eig
bin ſ
Aunlornen

1tone eer
le in
gucene
ſlaner, N
1 C

e

eatend r
nnadlun
niumcquui

Netecen
N

ebtte ld

ndinſ

1 40 U

Ab Innoc. TI. 607

tur fidem ingenue confiteri, & Deo, & fidei
glorioſum conſultò tacere, ùt peccaminoſum
per ſe non damno.
19. Voluntas non poteſt effidere, ut aſſen-
ſus fidei in ſe ipſo ſit magis firmus, quàm-
mereatur pondus rationum ad aſſenſum impel-
lentium.
20. Hinc poteſt quis prudenter repndiare-
aſſenſum, quem habebat ſupernaturalem.
21. Aſſenſus fidei ſupernaturalis, utilis ad
ſalutem ſtat cum notitia ſolùm probabili re-
velationis, imò cum formidine, quòô quis for-
midet, ne non fit locutus Deus.
22. Non niſi fides unius Dei neceſſaria vi-=
detur neceſſitate medii, non autem explici-
ta remuneratoris.
23. Fides laté dica ex teſtimonio ereatu-
rarum, ſimilivé motivô, ad juſtificationem ſuf=
ſicit.
24. Vocare Deum in teſtem mendacii le-
vis non eſt tanta irreverentia, propter quam
velit, aut poſſit damnare hominem.
25. Cum cauſa licitum eſt jurare ſinè ani=
mo jurandi, ſive res ſit levis, ſive gravis.
26. Si quis vel ſolus, vel coram aliis inter-
rogatus, ſive propriâ ſponte, ſive recreatio=⸗
nis causâ, ſive quôcunque aliò fine juret, ſe
non feciſſe aliquid, quod revera fecit, intel-
ligendo intra ſe aliquid aliud, quod non fe⸗
cit, vel aliam viam ab ea, in qua fecit, vel
quod-

60 Propoſitiones damnatz

—

quocdlvis aliud additum verum, revera non, eaden
menkitur, nec eſt perjurus.
17. Cauia juſta utendi bis amphybo- zis
logiis eſt, quoties id neceſſasium aut utile eſt ale
ad ſalutem corporis, honorem, res familia- Iir oen
res tuendas, vel ad quemlibet alium virtutis “ ne

actum, ita ut veritatis occulatio cenſeatur aut in
tunc expediens, & ſtudioſa. 0. Nicnur pe
28. Qui mediante commendatione, vel mu- zring
nere ad Magiſtratum, vel officium publicum ig

promotus eſt, poterit cum reſtrictione men- E aſe
tali præſtare juramentum, quod de manda- . lec
to Regis à ſimilibus ſolet exigi, non habité6 iniſima
reſpectu ad intentionem exigentis, quia non lec nel
tenetur fateri crimen occultum. rchak, h
29. Urgens metus gravis eſt cauſa juſta- klchtn
Sacramentorum adminiſtrationem ſimulandi. Slifur
30. Fas eſt viro honorato occidere invaſo- in gum
rem, qui nititur calumniam inferre, ſi aliter Ctehin.
hæc ignomivia vitari nequit, idem quoque unn
rſiuere,

dicendum, ſi quis impingat aiapam, vel fuſte
percutiat, & poſt impactam alapam vel icam Gumm
fuſtis fugiat.
31. Regulariter occidere poſſum furem pro l
conſervatione unius anrei. 4 n iſe
32. Non ſolüm licitum eſt defendere de- tinianen
fenſione occiſivàâ, quæ actu poſſidemus, ſed Klumge
etiam ad quæ jus inchoatum habemus, & quæ Neuin
nos poſſeſſuros ſperamus. n,
33. Licitum eſt tam hæredi, quàâm legata- 1
Cunm un

rio contra injuſtè impedientem, ne vel hæ-

—

Ab Innoc. EI. 60⁰9

en .
n reditas adeatur, vel legata ſolvantut, ſe tae
a liter defendere, ſicut & jus habenti in cathe-
lnine, dram, vel Præbendam contra eorum poſſeſſio-

Nonn e nem injuſté impedientem.
l

nlbe 34. Licet procurare abortum ante anima-
Nlne tionem fœtus, ne puella deprehenſa gravida
occidatur, aut infametur.
nenlim 35⸗ Videtur probabile omnem fœtam,

käin quamdiu in utero eſt, carere animâ rationali,
n eide. tunc primùm incipere eandem habere, cùm
Paritur, ac conſequenter dicendum erit in
nullo abortu homicidium committi.
36. Permiſſum eſt furari non ſolùm in ex-
trema neceſſſitate, ſed etiam in gravi.
37. Famuli & famulæ domeſticæ poſſunt
occultè heris ſuis ſurripere ad compenſandam
operam ſuam, quam majorem judicant ſala-
riò, quod recipiunt.
38. Non tenetur quis ſub pœna peccati
mortalis reſtituere, quod ablatum eſt per pau-
ca furta, quantumcunque ſit magna ſumma-
totalis. .
39. Qui alium movet aut inducit ad in-

1, guoc E 1
elbe, don
tpent, gtn

mm ferendum grave damnum tertio, non tenetur
aaa reſtitutionem iſtius damni illati.
e A40. Contractus mohatra licitus eſt etiam-

A π reſpectu ejusdem pPerſonæ, & cum contracta
Umhend revenditionis prævie inito cum intentione lu-
Cri.
zrec, gn 41. Cùm numerata pecunia pretioſior ſic
enem A numerandâ, & nullus ſit, qui non majoris

Q fa-

610 Propoſitiones damnatz

faciat pecuniam prælentem, quâm futuram,
poteſt creditor aliquid ultra ſortem à mutua-
tario exigere, & ecô titulò ab uſura excuſari.
42. Uſura non eſt, dum ultra ſortem ali-
quid exigitur tanquam ex benevolentia, &
gratitudine debitum, ſed ſolùm ſi exigatur. mverd
tanquam ex juſtitia debitum. rihet
3. Quidni non niſi veniale ſit, detrahen- ndh t
tis auctoritatem magnam ſibi noxiam falsé (In chn
crimine elidere? —AA Nlllen
44. probabile eſt non peccare mortaliter, Eollm,
qui imponit falſum crimen alicui, ut ſuam- Murio titio
juſtitiam & honorem defendat. Et ſi hoc non lies jur
ſit probabile, vix ulla erit opinio probabilis Ui bens
in Theologia. lirnn,
45. Dare temporale pro ſpirituali non eſt i 1
ſimonia, quando temporale non datur tan-
quam pretium, ſed duntaxat tanquam moti- a Inn
vum conferendi, vel efficiendi ſpitituale, vel aen d
etiam quando temporale ſit ſolum gratuita- ec,
compenſatio pro ſpirituali, aut & contra. elct,
46. Et id quoque locum habet, etiamſi Nnm
temporale ſit principale motivum dandi ſpiri- Almull
tuale: imò etiamſi ſit finis ipfius rei ſpiritua- int d
lis, ſic ut illud pluris æſtimetur, quàm res- in i gi
ſpiritualis. . mni
.Cum dixit Concilium Tridentinum eos Keinni,
alicnis peccatis communicantes mortaliter- zn
eccare, qui niſi quos digniores, & Eccleſiæ

magis utiles ipſi judic averint, ad Eccleſias N utn
PrO

mnt⸗
in Cnene
0 :0 n
unun “M
t lerne
blria
l,
enile i, eti

lbing;

Peecire non
en 1iaii ne
lt kl⸗
Cinonl

Ptiußinme
Un Cunn ten
ncguen
üirue
1 n gen
Me nnn
m hanet, e
ifuntent!
furt ſi
ment, gun

lucerir⸗
ates nol
ans, l
n, Ale

Ab Innoc. XI. 611

Promovent, Concilium vel primôò videtur per
hoc digniores non aliud ſignificare velle, niſi
dignitates eligendorum, ſumptô comparativ6
pro poſitivo; vel ſecundò locutione minùs-
Propriâ ponit digniores, ut excludat indi-
gnos, non verôò dignos; vel tandem loquiturx
tertiò, quando fit concurſus.

48. Tam clarum viderur fornicationem
ſecundùm ſe nullam involvere malitiam, & ſo.
lùm eſſe malam, quia interdictam, ut contra-
rium omnino rationi diſſonum videatur.

49. Mollities jure naturæ prohibita non-
eſt. Unde ſi Deus eam non interdixiſſet.,,
ſæpe eſſet bona, & aliquando obligatoria ſub
mortali.
50. Copula cum conjugata conſentiente,
maritò non eſt adulterium, ideôque ſuficit in
confeſſione dicere, ſe eſſe fornicatum.
§I. Famulus, qui ſubmiſſis humeris ſcien-
ter adjuvat herum ſuum aſcendere per fene-
ſtras ad ſtuprandum virginem, & multoties-
eidem ſubſervit deferendo ſcalam., aperiendo
januam, aut quid ſimile cooperando, non-
peccat mortaliter, ſi id faciat metu notabi-
lis detrimenti, puta, ne 4 Domino malè tra-
ctetur, ne torvis oculis aſpiciatur, ne do-
mòô expellatur.
52. Præceptum ſervandi feſta non obligat
ſub mortali, ſepoſitò ſcandalò „ ſi abſit con⸗

temptus. .
Q 2 53. Sa⸗

612 Propoſitionet damnatz.
53. Satisfacit præcepto Eccleſiæ de audien-
do Sacro, qui duas ejus partes, imô quatuor,
ſimul à diverſis celebrantibus audit.
54. Qui non poteſt recitare Matutinum &&
Laudes, poteſt autem reliquas Hotas, ad ni-
hil tenetur: quia major pars trahit ad ſe mi-
notem.
5. Præcepto Communionis annuæ latis-
ſit per ſacrilegam Domini manducationem.
56. Frequens confeſſio & communio etiam
in his, qui gentiliter vivunt, eſt nota præ-
deſtinationis.
57. Probabile eſt, ſufficere attritionem na-
turalem, modò honeſtam.
58. Non tenemur Confeſſario interrogan-
ti fateri peccati alicujus conſuetudinem.
Licet ſacramentaliter abſolvere dimi-
diat tantùm confeſſos ratione magni concur-
Sũs peœnitentium, qualis v. g. poreſt contin-
gere in die magna alicujus feſtivitatis, aut In-
dulgentiæ.
60. Pœnitenti habenti conſuetudinem pec-
candi contra legem Dei, naturæ, aut Eccle-
ſiæ, etſi emendationis ſpes nulla appareat. nec
eſt neganda, nec differenda abſolutio: dum-
modo ore proferat ſe dolere, & proponere-⸗
emendationem.
61. Poteſt aliquando abſolvi, qui in pro-
xima occaſione peccandi verſatur, quam po-
teſt, & non vult omittere, quinimo directè,

& ex poſitivo quærit, aut ei ſe ingerit.
62. Pro-

Donme 0
t, undo
An lgenci
6lictun e
Cünen Peccal
Gü wNro, .
6 Phlolvti⸗
Ulhort ign,
inſ per neli
in njtenum
mions D.)
65. Aſhei il
ptſtimn
ſirl h⸗
e,, Eenenn
unim ,r de
nn fl a
aſcen
nun ler in
flin ereul
4 Nonlee ,
Uitr roddi
3 Deitſene
e t
u Uirlden
5lurni
Zeenp une
Fohfm,:
1 eſe an
i n
l

untc,
dbectlel
antzni
busc.
ſir Nruinn
lnuloeg,

s yeh
dansnied,

noni mue
ninkleniin
Econmunde
l do

ye Mntoben

io erng,

letucinen⸗
Wonee Gnn
R anden⸗
9 Utken
tebirnutden

Ctleren
lanre, A
uls tppat
1 booor

t,Ahſn

erutne, gin
eleigen

1

Ab Alex. VIII. 613

62. Proxima oecaſio peceandi non eſt ftu-
gienda, quando cauſa aliqua utilis aut hone-
ita non fugiendi occurrit.
63. Licitum eſt quærere directè occaſionem-
proximam peccandi pro bono ſpirituali vel tem-
porali noſtro, vel proximi.
64. Abſolutionis capax eſt homo, quantum-
vis laboret ignorantiâ myſteriorum ſidei, &
etiamſi per negligentiam, etiam culpabilem, ne-
ſciat myſterium Sanctiſſimæ Trinitatis, & In-
carnationis D. N. JEſu Chriſti.
65. Sufficit illa myſteria ſemel credidiſſe.

Propoſitiones damnatæ ab Alex. VIII.

Propoſitio I. In ſtatu naturæ lapſæ ad peecatum
formale, & demeritum ſufficit illa libertas, quz
voluntarium ac liberum fuit in cauſa ſua, pec-
cato originali, & voluntate Adami peecantis.
2. Tametfi detur ignorantia invineibilis juris
naturæ, hec in ſtatu naturæ lapſæ operantem
ex ipſa non exeuſat à peceato formali.
3: Non licet ſequi opinionem probabilem,
vel inter probabiles probabiliffimam.
4. Dedit ſemetipſum pro nobis oblationem
Deo non pro ſolis electis, ſed pro omnibus,
& ſolis Fidelibus. .
5§. Pagani, Judæi, Hæretici, aliique hujus
generis nullum omnino accipiunt à Eſu Chri-
ſto infiuxum: adeéque hinc rectè inferes in il-
lis eſſe voluntatem nudam & inermem ſinè
omni gratia ſufficiente. .
Qq 3 6. Gra⸗

614 Propoſitiones damnatæ.

6. Gratia ſufficiens ſtatui noſtro non tam-
utilis, quâàm pernicioſa eſt, ſic, ut proinde-
meritoò poſhmus petere: A gratia ſußciente libera
gos Domine. „
7. Omnis humana actio deliberata eſt DEl
dilectio, vel mundi, ſi Dei, charitas Patris-
eſt, ſi mundi, concupiſcentia carnis, hoe eſt,
mala eſt.
8. Neceſſe eſt infidelem in omni opere pee-
care.
9. Revera peccat, qui odio habet pecca-
tum ob ejus turpitudinem & diſconvenientiam
cum natura rationali, ſinè ullo ad Deum of-
fenſum reſpectu.
10. Intentie, quâ quis deteſtatur malum-,
& proſequitur bonum, meréè ut cæleſtem ob-
tineat gloriam, non eſt recta, nec Deo pla-
cens.
II. Omne, quod non eſt ex fide Chriſtia-
na ſupernaturali, quæ per dilectionem opera-
tur, peccatum eſt.
12. Quando in magnis peccatoribus deficit
emnis amor, deficit etiam fides: & etiamſi
vidcantur credere, non eſt fides divina, ſed
humana.
13. Quisquis etiam æternæ mercedis intui-
tu Deo famulatur, charitate ſi caruerit, viti6

non caret, quoties intuitu licèt beatitudinis

operatur. .
14. Timor gehennæ non eſt ſupernaturalis.

Auntio,
,andpitn
eet le,
numrels.
Eierem ore
eni Meor
lete, e l
rüni i i

N

Eilam pr
ienir elt i
onneruco
Uun Ncrame
Finanun hon
Uemponis din
alalei⸗
w edet
cnr
4 Cllelionen
A l lacri
ienchinnn
rli
e 6 inpone
hni ſen

I W bc

— Ab Alex. VIII. 615

15. Attritio, quæ gehennæ & pœnharum-
metu concipitur ſinè dilectione benevolentiæ
Dei, propter ſe, non eſt bonus metus, ac
ſupernaturalis. .
16. Ordinem præmittendi ſatisfactionem
abſolutioni induxit non politia, aut inſtitu-
tio Eecleſiæ, ſed ipſa Chriſti lex, & præſcri-
R Ptio, naturâ rei id ipſum quodammodo di-
Noriiye ctante.
17. Per illam praxim mox abſolvendi or-
do pœnitentiæ eſt inverſus.
1iconnenet 1I8. Conſuetudo moderna quoad admini-
An ſtrationem Sacramenti pœnitentiæ, etiamſi
eam plurimorum hominum ſuſtentet auctoritas,
& multi temporis diuturnitas confirmet, ni-
hilominus ab Eccleſia non habetur pro uſu⸗,
ſed aà buſu.
19. Homo debet agere totâ vitâ peœniten-
uedi tiam pro peccato originali.
tn 20. Confeſſiones apud Religioſos factæ,
bPleræque vel ſacrilegæ ſunt, vel invalidæ.
2I. Parochianus poteſt ſuſpicari de Mendi-
cantibus, qui eleemoſynis communibus vi-
vunt, de imponenda nimis levi & incongrua
Pœnitentia, ſeu ſatisfactione, ob quæſtum-
ſeu lucrum ſubſidii temporalis.
A 22. Sacrilegi ſunt judicandi, qui jus ad
elandt Communionem Percipiendam prætendunt-,
ſckrbeuinul antequam condignam de delidtis ſuis pœniten-
tiam égerint.
Snn 23. Similiter arcendi ſunt à Saera Commu-
1 QQ q 4 nio⸗

Netotbuse
le

leeschiu

616 Propoſitiones damnatæ.

nione, quibus nondum ineſt amor Dei puriſ-
ſimus, & omnis mixtionis expers.
24. Oblatio in templo, quæ fiebat à B. V.
Maria in die Purificationis ſuæ per duos pul-
los columbarum, unum in holocauſtum, &
alteram pro peccatis, ſufſcienter teſtantur-,
quòd indiguerit purificatione, & quòd Filius,
qui offerebatur, etiam maculâ Matris macu-
latus eſſet, ſecundùm verba legis.
25. Dei Patris ſimulacrum nefas eſt Chri-
ſtiano in templo collocare.
25. Laus, quæ defertur Mariæ, ùt Mariæ,
vana eſt.
27. Valuit aliquando Baptiſmus ſub hac
forma collatus: In nomine Patris, & c. præ-
termiſſis illis: Ego te baptizo.
28. Valet Baptiſmus collatus à Miniſtro,
qui omnem ritum externum, formâmque ba-
ptiz andi obſervat; intus verò in corde ſuo apud
ſe reſolvit: non intendo faccre, quod facit-
Eccleſia.
29. Futilis, & toties convulſa eſt aſſertio
de Pontificis Romani ſupra Concilium Oecu-
menicum auétoritate, atque in fidei quæſtio-
nibus diſcernendis infallibilitate.
30. Ubi quis inveniret doctrinam in Augu-
ſtino clarè fundatam, illam abſolutè poteſt
tenere & docere, non reſpiciendo ad ullam-
Pontificis Bullam.
31. Bulla Urbani VIII. in eminenti eſt ſub-
geptitia.

Pro-=

41

—
vrAl
13. 9
1 Mra e
en

ſiett chari
zepotini pto

ulbent ampl
er peſlehi
uh eo man
lun vite ca
aiun omne
iſen
cod ned
Eron Mud
Amntam con
neE ſodrin
Geoninere,
Wmad purun
Den Det un
Fiteot hrie
Uindes huc
tkaſandel

vonſen,

hhhn
ͤe npie
11 opter

luſne 4

—
——
fel no)

ah
gu ih

6 e en S
i Men nlt
tbeen Kut⸗
ne, d

nncol Nn
tdi bt
n elg el
3
bete, il

Pulnn 0
ni, 4,
.

i Mn
OWnNN
Uncobelun
nen e 1

Onfuli t 4
¹ Cncliund.
lentliſe
lie,
oenumn
n tdoet,
tent A

1embeni4

Ab Innoc. EII. 617

Propoſitiones ab Innoc. XII. damnate, & An-
no 1699. die 73. Martü publicatæ centra Franci-
ſcum de Salinac Fenelon Archiepiſcopum Du-
cem de Cambray.

Propoſitio I. Datur habitualis ſtatus amoris-
Der, qui eſt charitas pura, & ſinè ulla ad-
mixtione motivi proprii intereſſe. Neque ti-
mor pœnarum, neque deſiderium remunera-
tionem habent ampliùs in eo partem. Non
amatur ampliùs Deus propter meritum, ne-
que propter perfectionem, neque propter fe=
licitatem in eo amando inveniendam.

2. In ſtatu vitæ contemplativæ, ſeu uniti-
væ, amittitur omne motivum intereſſarum
timoris, & ſpei.
3. Id quod eſt eſſentiale in directione ani-
mæ, eſt non aliud facere, quâm ſequi pede-
tentim gratiam cum infinita patientia, præ.
cautione, & ſubtilitate. Oportet ſe intra hos
limites continere, ut ſinatur Deus agere, &
nunquam ad purum amorem ducere, niſi quan-
do Deus per undtionem interiorem incipit,
aperire cor huic verbo; quod adeò durum eſt
animabus adhuc ſibimet affixis, & adeo po-
teſt illas ſcandalizare, aut in perturbationem
conjicere.
4. In ſtatu ſanctæ indifferentiæ anima non
habet ampliùs deſideria voluntaria, & delibe-
rata propter ſuum intereſſe, exceptis iis oc-

Q₰α4 5 ca⸗

618 Propoſitiones damnatæ

caſionibus, in quibus toti ſuæ gratiæ fideli-
ter non cooperatur.
5§. In eodem ſtatu ſanctæ indifferentiæ nihil
nobis, omnia Deo volumus. Nihil volumus,
ut ſimus perfecti, & beati propter intereſſe,
proprium, ſed omnem perfectionem, ac bea-
titudinem volumus, in quantum Deo pla-
cet efficere, ut velimus res iſtas impreſſione-
ſuæ gratiæ.
6. In hoc ſanctæ indifferentiæ ſtatu nolu-
mus amplius ſalutem, ùt ſalutem propriam-,
ut liberationem æternam, t mercedem no-
ſtrorum meritorum, ut noſtrum intereſſe om-
nium maximum; ſed eam volumus voluntate
plenâ „ ut gloriam & beneplacitum Dei, üt
rem, quam ipſe vult, & quam nos vult vel-
le propter ipſum.
7. Derelictio non eſt niſi abnegatio ſeu ſui
ipſius renunciatio, quam JEſus Chriſtus à no-
bis in Evangelio requirit, poſtquâm exter-
na omnia reliquerimus. Iſta noſtri ipſorum
abnegatio non eſt, niſi quod intereſſe pro-
prium. Extremæ probationes, in quibus-
hæc abnegatio, ſeu ſui ipſius derelictio exerce-
ri debet, ſunt tentationes, quibus DEIIS
æmulator vult purgare amorem, nullum ei
oſtendendo perfugium, neque ullam ſpem-
quoad ſuum intereſſe proprium, etiam æter-
num.
8. Omnia ſacrificia, quæ fieri ſolent ab ani-
mabus quàm maximé deſintereſſatis circa ea-
. rum

91

—

—
16 e imn hentt

Aoe ſri
ületnore

ebttogven .

1ls abolor

laremmis oi

ie Non 4
ſieteprobet

nina .
loionce
buuß m
Uasteſrnt⸗
Un läimere⸗
ber ur
N
Npurſuei
i A imim,
6tiun geſige
1n Diredor
ümlee
ilnetele, 8
irnit
lh letort
Iniagit lhei
tiore
1te nete
nihne nti⸗
eri lori anin
le icli u

mn
S ab Innoc. YII. 615
rum æternam beatitudinem ſunt conditiona-
lia. Sed hoc ſacrificium non poteſt eſſe ab-
ſolutum in ſtatu ordinario. In uno extrema-
Nrum probationum caſu hoc ſacrificium fit ali-
quòô modé abſolutum.
9. In extremis probationibus poteſt animæ
invincibiliter perſuaſum eſſe perſuaſione refle-
AN XâA, & quæ non eſt intimus conſcientiæ fun-
dus ſe juſtè reprobatam eſſe à Deo.
10. Tunc anima diviſa à ſemetipſa expirat
cum Chriſto in Cruce, dicens: Deus Deus meus,
1ut quid dereliquiſti me? In hac involuntaria
uninere impreſſione deſperationis conficit ſacriſicium
Anewi abiolutum ſui intereſſe proprii quoad æterni-
iune, tatem.
ne ee II. In hoc ſtatu anima amittit omnem
ſpem ſui proprii intereſſe, ſed nunquam amit-
breniakt tit in parte ſuperiori, ideſt in ſuis actibus di-
Ulus rectis & intimis, ſpem perfectam, quæ eſt de-
ſiderium deſintereſſatum promiſſionum.
I2. Director tunc poteſt huic animæ permit-
h tere, ut ſimpliciter acquiefcat jacturæ ſui pro-
u Prii intereſſe, & juſtæ condemnationi, quam
übi à Deo indictam credit.
13. Inferior Chriſti pars in Cruce non com-
Nn, M municavit ſuperiori ſuas involuntarias pertur-
AN bationes.
14. In extremis probationibus pro purifi-
catione amoris fit quædam ſeparatio partis-
ſuperioris animæ ab inferiori. In iſta ſepara-
tionc actüs partis inferioris manant ex omni-
n0

Nl e N

4
4

herilbere!
ſerelnis c

620 Propoſitiones damnatæ

no cæca, & involuntaria perturbatione, nam
totum quod eſt voluntarium, & intellectuale,
eſt partis ſuperioris.

15. Meditatio conſtat diſcurſivis actibus“, d

qui à ſe invicem facilé diſtinguuntur. Iſta-
compoſitio actuum diſcurſivorum, & reflexo-
rum eſt propria exercitatio amoris intereſſati.
16. Datur ſtatus contemplationis adeo ſub-

limis, adeôque perfectæ, ut fiat habitualis,

ita ut, quoties anima actu orat, lua oratio ſit
contemplativa, non diſcurſiva. Tunc non-
ampliùs indiget redire ad meditationem, ejus-
que actus methodicos.
17. Animæ contemplativæ privantur intui-
tu diſtinctò, ſenſibili, & reflexò JEſu Chri-
ſti, duobus temporibus diverſis. Primô: in

fervore naſcente earum contemplationis. Se-

cundò, anima amittit intuitu Eſu Chriſti in-
extremis probationibus.
18. In ſtatu paſſivo.exercentur omnes vir-
tutes diſtinctæ, non cogitando quòd ſint vir-
tutes. In quolibet momento aliud non co-
gitatur, quàm facere id, quod Deus vult,,
& amor zelotypus ſimul efficit, ne quis am-
pliùs ſibi virtutem velit, nee unquam ſit adeèò
virtute præditus, quàm cùm virtuti ampliùs
affixus non eſt.
19. Poteſt dici in hoc ſenſu, quòd anima
paſſiva, & deſintereſſata, nec ipſum amorem
vult amplids, quatenùs eſt ſua perfectio, & ſua
felicitas, ſed ſolùm quatenus eſt id, quod Deus
à nobis vult. 20

4

—
—
1 onietd
eurecan

Pwi M
uinstorto

(ammnsb
1un, Kfn
Bea taditn
Don Propoe
um, Nilener
ſe ponin⸗
1) Mene nn,,
) Mnmor;

ſe lube
mlnut,
Plmnli nie

ZB

eii
ditn tuum,
n 1n
idnnizt
iutbnstl
uft iuii
Lait lucn
ut Iu
lintnn,

eriantri
tens ,l
u Hin,
Mtiang.
aſediſ

elcenduton

to gctl.

eno 1id n
ll Denf
Get, r i
eenguni

Ab Innoc. XII. 621

20. In confitendo debent auimæ transfor-
matæ ſua peccata deteſtari, & condemnare-
ſe, & deſiderare remiſſionem ſuorum pecca-
torum, non ùt propriam purificationem, &
liberationem, ſed ùt rem, quam Deus vult.,
& vult nos velle propter ſuam gloriam.
21. Sancti Myſtici excluſerunt à ſtatu ani-
marum transformatarum exercitationes virtu-
tum.
22. Quamvis hæc doctrina (de puro amore)
eſſet pura, & ſimplex perfectio Evangelica in
uniuerſa traditione deſignata, antiqui paſto-
res non proponebant Paſſim multitudini ju-
ſtorum, niſi exercitia amoris intereſſati eorum
gratiæ proportionata.
23. Purus amor ipfſe ſolus conſtituit totam
vitam interiorem, & tunc evadit unicum prin-
cipium, & unicum motivum omnium actuum,
qui deliberati, & meritorii ſunt.

Propoſitiones Lutheri, & aliorum Hereticorum
quamvis damnatæ, prætermittuntur, ex principiis enim
Edei & Concilii Tridentini facilè dignoſcuntur.

n tdd

en,
eehſen 4
ertän,
i, N

5 2369 (0) 683838*
I N D E X II.
Rerum & Verborum ordine Al-
phabeticò digeſtus. Numeri pa-

ginam deſignant.

AParculan

oll
4

1*

— A

Abertum procurare, quale peccatum, quâs que peenat in-
A gucat. 216 . .
Abſolutionis forma. 368. An abſolvi peſſit ab- uwäng
ſens. 379. An Concubinarius, 84. An con- Wne
luetudinarius. 86. An frequenter recidivus, 386. Mu
An moribundus nullum dans ſignum doloris. 384. „ n
An ignorans nectflaria neceſſitate medii & præcepti.
IIS. An uxor incerta de obitu mariti, quæ ad ſe-
cundas tranſit nuptias. 387. An liceat abſolvere
cum jurisdictionc dubia, & probabili 382. An va-
lide abſolvat habens injuſtum titulum. 383. Qui
in abſolutione errorem commiſit, quid faciet. 386.
Abſolvene unicâ abſolutione v. g. 1000. hemines,
quot peccata committat. 6o. Abſolvere ab excom- Alert,
municatione quis poſſit. 413. Quis 2 Caſibus re- en n
ſervatis. 448. An Regulares abſolvere péflint à Ca- ſekuh 1n
übus Bullæz Cœnz. 450. Vel à Caſibns Epiſcopo nunn ſd,
reſervatis. Ibid. Aut à Caſibus Papæ teſervatis ex⸗ nalgione 1
tra Bullam Cœnæ. 452. Ablolventi à Caſu reſer- unl guil
vato quid obſervandum., 451. An & quando poſſit Ni innu
quis indirectè abſolvi à Caſibus reſervatis. 453. Ab⸗ Sn lit, ke
ſolutus in agone à Caſu reſervate, ſi convaleſcat, n mannen
an tencatur confiteri, Ibid. An quis poſſit abſentem K Aztin

abſolvere à reſervatis, ſi comperiat, quèòd eum malek lll

Unen Qni int

ocm n
Cllkenum gi⸗

.

. . 1 . E Unbltho :
ab eis abiolverit. 455. An Superior majeri excom- uirgil .
municatione ligatus poſſit abſolvi à ſuo ſubdite ex- ir Atnen
communicato v. g. in caſu mutuæ percuſſionis. 413. un lt

An abſolutio à cenſuris dari poſſit abſenti ignoran- nr it nlog
ti, aut in mortali exiftenti, Ibid, Acce- Me u ,

Index Rerum Verborum.

1XI Acceptio perſonarum quid, & quale peccatum. 212.
312. An etiam poſſit committi in judicis. 214
Acceſſio quid, & quotuplex. 165. Quando transferat
Mrunn Ul dominum. 166. .
Accuſatio quid, & quomodo differat à denunciatione,
Mi 223. Ab accuſatione quinam repellantur. 225. Ac-

beinen cuſator quid poſſit, & àd quid tencatur. 224.
Acedia quid, & quale peccatum, ejus fliæ. 94. & ſeq.
Acolythatus quid, ejus materia & forma. 350. Inſti-

tutio, & veſtis. 482.
Fengle, Actus humanus quid. 24. AKus indifferens an detur.
A5S⸗ An externus addat ſpecialem malitiam vel bo-
s nitatem actui interno. 46. An idem poſlit habere
an . 1. . . .
dlunn AJuas oppoſitas ſpecies moralitatis. Ibid. An inter-
nus poſſit præcipi lege humana. 101.
Acdjuratio DEl quid. 25r. *
Adoptio quid, & inter quos contrahatur. 566.
Adoratio, quid & quotuplex., 248. Ejus ſpecies. 2492
Advena. Vid. Peregrini.
Advertentia qualis requiratur, ut delectatio moroſa, vel
quodcunque peccatum imputetur ad culpam. 62. Quid,
ſi quis dubitet, an habuerit plenam advertentiam, 66.
Advocatus quam ſententiam poſſit tueri. 24.
Adulterium quid, 82. An dirimat matrimonium. 570.
Adulter & adultera ad quid teneantur. 184. Adulter
Eid inceſfſtuoſus an & quando privetur jure petendi der
erk pitum. 588.
Ghh equivocationc an liceat uri. 260.
eeim Aeromantia quid. 276.
Wtas, Vid. Annus.
Affinitas quid, & quotuplex, ac ad quotum gradum di-
timat matrimonium. 557. Quæz ſint ejus regulæ.
558. An pariat affinitatem. 559.
Alluvio quid, & quande transferat dominium. 166.
Ambitio quid. 80.
Amen: an teneatur legibus. 103. An habeat domi-
nium. 154. An ſit irregularis. 427.
mt eni Amor ut paſſio quid. 48. Amor amicitiæ & conenpi-
,lr bin⸗ ſcentiæ quid. 130. Am-

4

1
rmdid
in nnti, aur

1

Index

Amphibologia. Vid. ÿquivocatio.
. mplexus an Peccatum. 72- . tione 40
. hemz an differat ab excommunic . . 7
Anämals domeſtica, vel' errantia cujus ſint. 262. Item
ſylveſtria. 162. A4 ſpontslis 5. Ad ma.
Ann anbm. 573.“ Anni bubettati⸗ qui ſint. Ibid.
Anticliriſtianiſinr, ipecics Infidelitatis. 120.
. id & quotuplex. 123. .
4 Bahale Erdtirue & rationalis quid. 87. Appetitus
eirhu⸗ an ſit “ Neturie⸗ Ibid.
henſio quid & quotuplex. 153.
Arpehends duic quid. 4. Approbatus pro n
ApPreſt an poſſit exaudire extra illam cjusdem Dic-
ceſis incolas- 38
iſtocratia quid. 57.
Arisoerrs an ſit irregularis, 427.
Ars notoria quid. 2 72:
do peccatum. 71. . .
Aakerune ig. ur ifnus an gaudeat jure Aſyli.
aliniun * .
Affümptie Divini Nominis in laudem quid. 252.
li jure qui gaudcant. 215.
ſeu Aſtrologia quid. 276.
Atheiſmus ſpecies Infidelitatis. 120. 1. diferat ab
tio quid & quotuplex, ac quomode EHH
Airetemiatne, 264. Quæ requiratur ad Horas
ieer es⸗ ſit fcri contritio. Ibid.
ne⸗ id. An poſlit ſieri contr is.
Artrke ecnanicne⸗ quæ ſint. 374. Attritum ſeri co
uid. 373.
Kraritia id⸗ & quantum peccatum, 81.
Audacia paſſio quid. 49.
Augurium quid, 277.

B.

„.. „ 4 „E ðð 34 for.⸗
i do inſtitutus, ejus mateèri: .
Be cſenn g jus materia pof-
, & miniſter, 312. & ſeq. An ejus m .

4

1ul Nulen
Kuntee batti
genr Aeetts

lüm ſeüicltan
It piulo n
, 1 on
1l Mmelltu
huinnenbilia,
Unuleren 2
Lilcto conenh
lun illcnt n
un gid, A ge
Gelitone, Hit
notenter kre
re ⸗
Gcitne tenen
on temumt ien
Minn K rüle
ſellon. i..
Ciet t, d
6 Acipiencr
lcd bid Ren
aloniniun,
eſtt ilor
Pltr bnl ds
tmeink dißecl
1 Renefcird
Gtianmn anrtn
ntiin Nermlta
guittt ud⸗

u ABelling

1.
vank
umn Ahen

i ien rumn

Aunm 4

eann. gl

urn, ein orn

Rerum, & Verborum.

ſit eſſe aqqua roſacea, humor fluens ex ligno, aqua

ex vitibus putatis, aut arboribus ſtilanz, 313. An
ſit validus baptiſmus ſub hac forma: Ego te bapti-
Lo in nomine Patris, Eilii, Spiritüs Sancti. 314. Quem
præferet Sacerdos ſimul ad baptizandum infantem, &
abſolvendum adultum vocatus. 315. Quid faceret;
ſi infans periclitaretur in pelle ſecundina. 316. Quid.
ſi ſinè periculo non poſſit expectari perfecta nativitas.
Ibid. Quid, ſi monſtrum ſit baptizandum. 317. Quan-
ta ſit neceſſitas baptiſmi. 315 Quis effectus. 31 8
Ejus initerabilitas. 320. An Parochus adigere poſ-
ſit mulierem ad nominandum patrem prolis, quam
ex illicito concubitu peperit. 321. Baptiſmus inter
quos inducat cognationem ſpiritualem. 563.

Bellum quid, & quotuplex,. 138. Quomodo differat à

B

Seditione., Ibid. An in bello juſto occidi poſſint ina
nocentes: Et an Clericis ac Epiſcopis licitum ſit bel=
lare. 139.
eneficiatus an teneatur ad Horas. 263. An omittens
Horas teneatnr reſtituere & cui. Ibid. Quid, ſi Be-
neficium fit quidem cellatum, ſed nondum in poſ-
ſeſſione. Ibid. Quid ſi primò ſemeſtri Horas nen re-
citet. 264. An rata omiſſionis Horarum eòôdem mo-
dô accipienda ſit de Parocho, ac de Beneficiato ſim-
plici. Ibid. Beneficiatus an, & quorum bonorum ha-
beat dominium. 157. Quid ſi habeat filios & filias,
an poſſit illos alere ex reditibus Eccleſiæ. 158. An
poſſit ſimul due vel plura Beneficia tenere. 159. An
teneatur bis recitare Horas, ſi duo habeat Benefcia.
160. Beneficiatorum ſimonia. 284.

Beneficium curatum an debeat dari digniori. 213. Be-

B

neficia permutare an fit ſimoniacum. 286. Aat re-
ſignare eò pactò, ut renunciatarius renuncianti reſti-
tuat expenſas, quas in acquiſitione Beneſicii fecit. 287.
Beneficium reſignandi modus quis ſit. Ibid.
eſtialitas quid, & an coitus cum dæmone, & Kdelis“
cum infideli ad eam reducatur. 83.
Rr Bi-

Index

Ditamd⸗ quid, & quotuplex, & an ſit irregularitas. 425.
& cꝗq.
Blaſphemia quid. 124. Blaſphemans indeliberatè ex
conſuetudine an peccet mortaliter. 124.
Bona caſtrenſia, quaſi caſtrenſia, profectitia, adven-=
titia. 154. ,
Bona Clericalia, quaſi Clericalia, verè Clericalia. 157.
Bona paraphernalia quæ. 155.
Bona inventa cui danda. 163. & ſeq.
Breviarium. Vid. Horæ Canonicæ.
Bulla Cœnæ unde dicta. 434. Quæ excommunicatio-
nes intraillam ſint Papæ reſervatæ, Ibid.

C.

Cambium, quid, quotuplex, ejus juſtitia. 240.
Canones antiqui quas Ppœnitentias aſſignaverint. 458.
Canonicorum bona, dominium, obligatio ad Horas“.
Vid. Beneficittus. Clericus.
Cantilenæz, an ſint peccata. 70.
Caſtratus an irregularis. 427.

Caſuum reſervatio quid. 431.
Caſus Papales intra Bullam Cœnæ reſervati qui fint. 434.

& ſeqq. Extra Bullam Cœnz. 443. £ ſeq. Caſus
non reſervati Papæ 446. Cafſus Epiſcopales. 448
uis poſſit abſolvere à caſibus reſervatis. Ibid. &
ſeqq. An habens caſum dubium poſſit à quocunque
Confeſlario abſolvi. 453. An reſervatio tollatur per
confeſſionem invalidam, & hujusmodi invalida con-
feſſio ſit ropetenda. 454. An refſervatio tolli poſſit
extra confefſronem. 455. Plura vide Verb. Alſo⸗
lusio. .
Capitalia vitia quæ. 78.
Caupo an carnes apponcre poſſit hæretico in die je-
junii. 92.
Cauſa criminalis, civilis, pia. 16.
Celebratio. Vid. Miſſa.
Cenſura quid, quotuplex ,ejus ſpecies, & materia. 403°
& ſeq. Abſolutio ab illis. Vid. Excommunicatio- In-
terdiéum. Cen-⸗

lobonoum. 2
,3
ulce gulc 34

Irumſantie l
Cr Acintu
e intn enn
telind aafen

n4
un leclele 1
Cnwun
Ubur hatie:
lerwonmn
Ceminiun, lj
e lcert
Uict.
belln uie,
toeotup
Aueſus uih,
t rinut n
intr Cnlangl
le meſe
io hül
Müthmilht,
nter n tnn
Unmotmnn, 2
nniatie⸗ 4
tio⸗

nlr, Nlſeit

li (eel
ul
ier

D
elmne bil

lnto N

rmiügüit
) N
CAu kolcon
us lentn.!
bin elt ien
unlni ul
Pufumol inn
A ietemnti
Dlon iie ien

olt berin

1 15

eelten⸗
ecund

Rerum, & Verborum.

—

Cenſus quid, an fſit licitus. 236.
Ceſlatio à Civinis quid. 423.

Coeſſio bonorum. 203.

Character quid. 302. An fit perpetuus & indelebilig“
Tbid. Quod ejus ſubjectum. 303. Quæ munia Ibid.
Oharitas quid. 128. Ejus objeſtum & præceptum- 129.
Effectus 124. vitia ei oppoſita,. 138. Ordo in dili-
gendo. 130.
Chirogtapharius 199. Chirographorum emptio. 237.
Chiromantia quid. 276.
Chirurgus quam ſententiam debebat ſequi. 23.
Chocolate an ſolvat jejunium. 90.
Chriſtianus quis, quod ſignum ejus. 318.
Circumſtantiæ quid, & quot ſint 38, Quornplices. 29.
Quæ dicantur mutare ſpeciem. Ibid. Quæ aggra-⸗
vare intra candem ſpeciem. bid. Quænam ne-
ceſſariòè confitendæ. Ibid.
Clamor quid. 94. .
Clandeſtinitas an dirimat matrimonium. 5775.
Clavis Eccleſiæ quid. 2. Quotuplex. Ibid. & ſeq.
Cur vocentur claves, cùm ſit una clavis. Ibid. Cla-
vibus Eccleſiæ aliquid ſubjcere quid ſit. 3.
Clericorum obligatio ad Horas. 263. Eorum bona &
dominium, 156. & ſeq. Privilegia. 467. An eis bel-
lare liceat. 139. An poſſint teſtari. 174. Vid, Be-=
neficiatus.
Codicillus quid. 172.
Cognatio quotuplex. 562. Cognatio carnalis ſeu Conſan-
guinitas quid, 553. Uſque ad quotum gradum, & qué
jure dirimat matrimonium. 554. An diſpenſari poſſit
inter conſanguineos in gradibus prohibitis, 556. Re-=
gulæ cognoſcendæ conſanguinitatis. 554. Cogna-
tio ſpiritualis quid, & inter quos oriatur, & diri-
mat matrimonium, 562. Cognatio legalis quid, &
inter quos contrahatur. 565.
Commodatum, 245. & ſeq-
Communicatio cum exçommunicatis, Vid. Excommu-
nicatio,
RK2 Conm⸗

Index.

Communicatio cum infidelibus an ſit licita,. 120. Cum
Hæreticis. 122.
Communio Paſchalis quos, & quando obliget. 245. An
ſatisfiat præcepto per Communionem ſacrilegam. Ibid.
An poſſit fieri in Eccleſia Mendicantium ſine licen-
tia Parochi. 346.
Commutatio votorum. Vid. Votum.
Compenſatio occulta quando fieri poſſit. 204.
Complex an in Confeſſione manifeſtari poſſit. 390.
Concionari ſolemniter an competat Diacono. 487.
Concubinarius quid. 84. An Concubinarius abſolvi poſ=
ſit. Et quid, ſi ſit Sacerdos. Ibid.
Concupiſcentia quid, & quotuplex. 33. An cauſet in⸗
voluntarium. Ihid.
Concupiſcibilis potentia quid. 48.
Conditio ùt impedimentum matrimonii. 550.
Conductio quid. 241.
Confeſlarius quis. I. Ejus poteſtas. 2, Ejus approba-
tio. 4. ejus virtutes. Ibid. Scientia ejus duplex. 5.
Triplex officium. 7. Conſtitutus in mortali teneaturne
confiteri. 4. Sinè requiſita ſcientia fungens officiò
peccetne mortaliter 5. Quid, ſ dubitet de ſůa ca-
acitate. 6. An poſſit abſolvere neſcientem neceſ-
ſaria neceſſitate ptæcepti. 115. Teneturné ſemper
in individuo judicate: hoc eſt mortale vel veniale 7.
Teneturné pœnitentem examinare. 8. Si ſit pro-
babilioriſta, teneneaturné pœnitens ſe illi accomo-
dare. 23. Imperitus Confeſſarius in quibus caſibus
excuſetur. 6. Confeſſarius reſervatorum quis. Vid.
Abſolutio.
Confeſſio quid. I. Ejus præceptum quando & quos ob-=
liget. 376. Ejus miniſter. 381. Ejus qualitates. 388.
ualis integritas ad eam requiratur. 389. An pro-
pter ejus integritatem tencatur quis vevelare com-
plicem. 390. An pueri teneantur ad confeſſionem⸗
annuam, 377. An habentas ſola venialia-. 378
Quando obligat præceptum confeſſionis, 376. An
ejus præcepto ſatisflat per confeſſionem ſacrilegam..
377

nnde.
lgerleſul

e

Crlitgritt
Cnſceenin
ſpletet l
1n lltet⸗
tün enere

(bllerenon
11 Aleen

Wwmn
ſenpll
lus bis.
Coien
ſieni nre
Crlinſis0
Cniuntinn
Sent in
Unſeno
doerl o
mentio
Conngu
ſuoler
tutionen
ualter
uſe

Rerum, & Verborum.

377, An quis teneatur confiteri per Internuncium,
per ſcriprum, vel per Interpretem. 379. An tenea-
tur quis confiteri circumſtantias, Vid. Circumſtantiæ.
An eadem peccata aliquando bis confitenda. 380.
Confefſionis ſigillum. Vid. Sigillum.
Confirmatio quid, ejus inſtitutio, materia, forma, mi-
niſter, & neceſſitas. 322. & ſeq. Cognatie per cam
contracta. 562.
Conjuges reſuſcitati an ſint ſoluti à vinculo matrime-=
nii. 303. 535. .
Conjugium. vid. Matrimonium.
Conſanguinitas. vid, Cognatio.
Conſcientia quid & quotuplex, 9. Ejus differentia à
ſyndereſi. Ibid. Conſcientia erronea quotuplex, 8&
an obliget, 10. Quæz fit differentia inter conſcien-
tiam erroncam inviucibilem, & conſcientiam rectam.
II. An duplex committat peccatum operanz cum
conſcientia erronea, Ibid. Quid fit conſcientia vin-
cibiliter erronea, 13. Conſcientia dubia quotuplex.
14. An liceat agere cum conſcientia practicè dubia.
15. Quæ fſint regulæ, juxta quas Conſcientia du-
bia vel crronea reformari poſſit, Ibid. Conſcientia
ſcrupuloſa quid. 19. An liceat agere contra ſcrupus
los, Ibid. Quæ illorum cauſæ. Ibid. Remedia. 20,
Conſcientia ſubſequens an vitiet actum. 13. Con-
ſcientia probabilis. vid. Sententia.
Conſenſus ad peccatum qualis requiratar. 68.
Conſuetudinarius quis, an abſelvendus, & quomodo
differat à recidivo. 86.
Conſuetudo lex quid, & quotuplex. 105. An, &
quando vim legis obtineat, Ibid. An per eam lex
abrogari poſſit. 106.
Contentio quid. 80. 138.
Contractus quid, & quotuplex, 227. Errer in illo
quotuplex, 228. Contractus, ob quem quis ad re-
ſtitutionem temetur, quotuplex. 201. Ex contractu
qualiter quis ad reſtitutionem teneatur, 202. & ſeq.
en Ex quafi contractu, 20;z. Quafi contractus quid.
atelhobe R 1 3 . 291

Iadex

201. Contractus Mohatra aun fit ufurarius. 237.
Contractus Societatis quid. 240. Quot modis fiat.
241.
Contritio quid. 372. Quotuplex, 273. Quando quis
obligetur ad contritionem. 375.
Contumelia quid. 94. 187.
Convitium quid, 187.
Cooperantes ad damnum an reſtituere teneantur. 195.
Cooperari ad damnum quor modis quis poſſit. Ibid
Cooperari materialiter ad peccatum an ſit dare ſcan-
dalum. 142.
Correctio quotuplex. 136. Fraterna quid, & quando
obliger. 137.
Credere in Deum, eredere Deo, credere Deum, que-
modo differant. 1I14. vid. Fides.
Creditores quotuplices, & quò ordine ſolvendi. 198.
& ſeq.
Crimen ut impedimentum mâtrimanii. 56 7.
Crimen læiſæ Majeſtatis an privet jure Aſyli: 216.
Crux Chriſti an adoranda. 249.
Crux ſignum Chriſtiani, myſteria in ea comprehenſa. 318.
Culpa quotuplex, 200. Juridica itidem quotuplex. Ibid
Ex qua cuspa oriatur obligatio reſtituendi in bonis“
fortunæ, Ibid. In commodato. 202. In depoſito.
Ibid. .
Cultus diſparitas impedimentum matrimonii, 569.
Cultus Sanétorum. vid. Dulia.
Cura animarum quid & quotuplex. I.
Curioſitas quid. 81.
D.

Damnum emergens quid, 235.
Decalogi præcepta quæz fnt, & ad quam legem ſpe-
Decimæ quid. 250. An eas defraudantes reſtituere
teneantur. 251. An in iis ſimonta committi poſſit.
288.
Dæmon incubus vel ſuccubus, 83.

De.

eino it N
edzto noto
A Uimn requ
(ꝛ Mene
Cklenſis 09
ionrt 6.
ln Ngol
ceren, 07,
te, G A
Demoentin gui
Dellbentd 10
Denunchio gn
Dehoſto ae
Deyoſtun gui⸗

lid l

Mio gil ig
Dteinn ail
Deitunm d
Dehento d
Depento ir
tler gette
Nendio qui
1h An
krtelete
n. d,
eſnno guic,
ſantl g
itn, ſom
onng d
thnin
deſt
ünitinn
Anion inn

Ne
e

e 1
u
E

line tuentt
malt u,
enninſtin

numngul, 1

aeinhen

Nne ltei

i ,
e Al

nmehelve
G
Vmendnde

W

ununend

nl

Lilen ⸗

ekautunte ein
gorn nnil

.

Rerum, & Verborum.

Dæmoeniacus an irregularis, 313.
Defectus rei venditæ, vid. Vitium,
Defenſio ſui. vid. Invaſor.
Degradatio. vid, Depoſitio.
Delectatio ůt paſſio, 48.
Dele catio moroſa quid, & quale peecatum. 62. Quæ
ad illam requirantur, ut ſit peccatum moztale. 65.
Quæz advertentia ſeu deliberatio. 63. Qualis-
conſenſus. 68. Quid ſi habeatur delectatio condi-
tionata. 66. Quid, ſi quis ita diceret: Si non eſ-
ſem Religioſus, vel in Sacris conſtitutus, uxorem-
ducerem, 67. Quot ſint cauſæ deledationis vene=
reæ. 69. An eas omnes vitare teneamur. Ibid.
Democratia quid, 51.
Deliberatio ad peccatum quanta requiratur. 62.
Denunciatio quomodo differat ab accuſatione., 223.
Depoſitio. 420. .
Depoſitum quid. 244. Depoſitarius ad quid teneazurz
lbid. An poſſit uti re depoſitâ, Ibid.
Deriſio quid. 187.
Deſiderium conditionatum., vid. Delectatio.
Deſiderium ùt paſſio, 48.
Deſperatio ùt paſſio. 49.
Deſperatio ùt vitium quid, 127. Deſterao⸗ quotupli=
citer peccet. Ibid. .
Detractio quid, 186. Detrador quomodo reſtituat.:
189. An obligatio reſtituendi famam tranſeat ad
hæredes. 190. Cauſæ excuſantes à reſtitutione fa-
mæ., 188.
Devotio quid. 248. .
Diaconatus quid, quod ejus officium. 487. PFjus ma-
teria, forma, inſtitutio, veſtis. 488 & ſeq. An-
Diaconus pixidem, in qua Buchariſtia cohtinetur.,
de loco in locum transferre poſſit. 488. An in ne-
ceſſitate, vel juſſu Epiſcopi Sacramentum Pœnitentiæ
adininiſtrare, vel matrimonio aſſiſtere poſſir. Ibid.
Dignior, dignus, & indignus ad officia, vel beneficia-
RI 4 guit/

Index

quis. 213. An digniori votum dandum, vel bene-
ſic ium conferendum. Ibid.
Dilectio. Vid. Amor. Charitas.
Diſcordia quid. 80. 138.

—
Deelines
get, E

Diſpenſatio quid. 107. An legislator diſpenſare poſſit

in ſua lege, Ibid. An valeat, ſi fiat ſinè juſta cau-

ſa. 108. Quid ſi obtenta ſit eé cauſa falſa. lbid.
Quid, ſi caula à principio ſit vera, ſed poſtea ex to-
to, vel ex parte ceflet., Ibid. An valeat diſpenſatio
continens errorem. 109. An valeat diſpenſatio ſu-
per impedimento conſanguinitatis vel affinitatis“,
quando præviè habita eſt copula, & hæc non fuit.
expreſſa in libello fupplici. Ibid. Quænam juſtæ
cauſæ diſpenſandi. Ibid. An poteſtas diſpenſandi ex-
ſpiret cum morte concedentis, re nondum exocutio-
ni mandatâ. 1I10.
Divinatio, ejsque ſpecies, 275. & ſeq. Divinatio
ſomniorum qnid. 276.
Divortium. 585. & ſeq. Ejus cauſæ. 587.
Dolor ùt paſſio. 48.
Dominicæ diei inſtitutio, 269.
Dominium quid, & quotuplex, 149. An parvuli,
amentes, filiiſzmilias, uxor, ſervi. Religioſi ha-
beant dominium. 154. An Clerici ſæculares. 157.
Sub dominio quæ res cadant, 160. & ſeq. Varii
modi dominium acquirendi., 161. & ſeqq. Per Pre-
ſeriptionem, Uſucapionem, Promiſſionem,. 167. &
leqq. Dominns rei perditæ quis. 165.
Donatio quid. 170. Quotuplex, & qui eam facere-
poſſint. Ibid. An ſit revocabilis. 171.
Dubium quid. 147. Quotuplex. 14. Au in melius“
interpretandum. 148. Dubium poſitivum, negati⸗
vum, ſpeculativum, practicum quid. 14. An liccat
operari cum dubio. 15. Quæ regulæ reformandi
conſcientiam dubiam. Ibid. An in dubiis pars tutior
eligenda. 16. Dubius in fide an ſit hæreticus. 122.
Duellum quid, & quando licitum. 140. Quid provo-

catus ad duellum zeſpondere debeat prevocanti. ui.
⸗

Enhſerl g
mhto guit
Dneſumenn
lin gut g

Plun dun
Meteru,3
turin ſan
G
ſenn ol
n in 61
Eſn

i. 3

* iſt⸗ ⸗

ln eſeg
nn ſmen
Ulkanchin
e he
Alinnin
Dtonem
1lt h .

lhuetuihele

WAinen
l N

l.
n t. Me!
binn Nhinn,
An il e 1
n ar 1
Arb cukus n
le n ithunnn
An 16
eben gence

Rerum, 6& Verborum.

— — —,— — .
Duellantes & provocantes quam pœnam incurzant.
144 .
Dulia quid, & quibus competat. 249.

E.

Ebrietas quid, & quale peccatum. 88. Quæ ſigna-
completæ ebrietatis. Ibid. Quid agendum cum eo,
qui confitetur: Fui ebrius. 89, An ebrio moribundo
dari poſſit Euchariſtia. 343.
Eccleſia quid. 114. Quotuplex, II5. Ejus characte-
ras ſeu notæ. Ibid. Eccleſiæ violatio. 5ol.
Eleemoſyna quid, & quotuplex. 135. Ejus præceptum
Ibid.
Emphytenſis quid. 151.
Emptio quid, 228. Res empta cui perlat. 232.
Energumenus qnis, & an irregularis, 427.
Epikia quid. 99. 146.
Epilepticus quis, & an irregularis. 427.
Error vincibilis & invincibilis quid. 10.
Error in contractu dabilis quotuplex, 228.
Error ùt impedimentum matrimonii. 549.
Buchariſtia quid. 223. In quo conſiſtat, 224. An fit
plura Sacramenta: & quæ ejus neceſſitas. 225. Ejus
materia, 327. An in eca aqua immediätè converta-
tur in ſanguinem: & an unaz ſpecies ſinè altera con-
ſecrari poſſit. 330. Chriſti in ea præſentia. 31.
An in ea aliquid maneat de pane & vimo. 332.
Quid ſub utraque ſpecie contineatur, 233¾. De for-
ma ejus. 335. An verba formæ proferantur recita-
tivèe 336. An liceat repetere verba formæ, 327.
Quis effectus Euchariſtiæ, & an poſſit applicari aliis
non ſumentibus. 338. Quot ſint modi manducand'i
Euchariſtiam: & an illam Angeli manducent, 339.
Quæ diſpoſitio requiratur in ſumente. 340. An ſit
deneganda peccatoribus, 341. An non habentibus
uſum rationis, aut ebrio. 342. & ſeq. An ejus ſum=
ptiouem impediat pollutio, vel actus conjugalig „
aut cibus praaſſumptus, 343. An tabaca, vel ſo-
7 5 maus

Index

mnus non præhabitus. 344. Quos & quando obliget
præceptum Communionis. 345. Quid de neceſſita-
te viatici,: 347. An Chriſtus ſumpſerit ſuum Cor-
pus, 349. Quis miniſter Euchariſtiæ, 350. Eu-
chariſtia ůt ſacrificium. 354. Vid. Sacrificium.
Excommunicatio quid & quotuplex. 405. FEjus effe- WMeull
ctus. Ibid. Quis ab ea abſolvere poſſit. 413. Cau- A gon
Kus. Ibid. Quis ab ea abſolvere poſſit. 413. Cau- AId.
ſæ excuſantes ab ejus incurſione. 408. An quis poſ- 1 Mit
ſit ſe ipſum excommunicare, vel ſuperiorem ant æ- A amnſin
qualem. 407. Quomodo & quando liceat commu- euleglit
nicare cum excommunicatis. 410. Quid, ſi Sacer-. UA⸗
Qoꝛt conſecrans videat intrare excommunicatum. 412. M qundo:
Poteſtne Superior excommunicatus abſolvi à ſuo ſub- n lid⸗
dito excommunicato v. g. in caſu mutuæ percuſſio- unlend inn
nis. 413. An oblitus confiteri excommunicationem wlluld glis
teneatur reiterare confeſſionem. 417. Quid, ſi ali- ncn nign
quis ex ignorantia vel oblivione omittat peccatum- lr ila
reſervatum, & abſolvatur ſacramentalitar ab omni- olt n inen
bus ab aliquo authoritatem habente. Ibid. Vid. Ab- nndit t,
ſolutio. Excommunicationes reſervatæz, Vid. Caſus. Wnpuil
Excommunicati non tolerati qui. 411, tenn l
Exorciſtatus quid, ejus materia, forma, & inſtitutio. 20 K
481. & ſeq. forma, Miniſter, ſubjectum. 461. 8 ſeq. riir llctn
Extrema Unctio quid, ejus inſtitutio, erian,
Lforma, ſubjectum, miniſter. 461. & ſeq. Quzæ par-
tes inungendæ. 462. Obligatio ad illam miniſtzan- (uiin i 1

git 112.

dam præſertim tempore peſtis. 463. Uennt inent
F Ceumigii
„ 1Wa guig,

Fadha quid. 147. Cauſæ excuſantes ab ejus reſtitutio- Urli ſiidi
ne. 188. Obligatio eam reſtituendi an tranſeat 2d enteentig
heæredes. 1990. Modus eam reſtituendi quis. 189. (Algll
Cauſæ excuſantes infamantem à mortali. Ibid. In- Gen Ni
famare ſe ipſum an liceat. 190. 161.
Feſtum quid. 268. Quæ opera in feſto facienda. 269.
An in illo debeat quis audire Sacrum, Concionem, ſrtiin 1
vel Veſperas., Ibid. A quibus operibus abſtinendum ui “
in u

—
e 4 1
ſſitln
inmti, S
i Snitenn

e be
erpl ,
erple
e i.
1 ſheiotn

Alniun
ln muen ſen
acommnnusts
, ( i
nitr ecet
lur Den.
e M
W

ntn al

le
inilu ni
n G

ana hini
Alinenl u m
1 ninnen ſn
ni mnd NI
19o I.
n ſ
te Knn, le
cetbu

ſcen

Rerum 6s Verhorum.

in die feſto, 272. Quinam excuſentur à celebra-
tione feſtorum. 273. Feſtum an liget extra territo-
rium, & itinerantes. 274.
Feudum quid, & quomodo diflerat ab Emphytenſi. 151.
Fides quid. I12. Ejus objectum. II3. Ejus actus quo=
tuplex, 115. Ejus regulæ. II13. Ejus ſymbolum
quid & quotuplex. Ibid. Quando obliget præceptum
fidei. 118. Quando obliget exterior ejus confeſſio-
Ibid. Vitia ei oppoſita. 119.
Fidei commiſſum quid. 172.

Fidejuſſio quid. 242. Conditiones ad illam requiſitæ.
Ibid.

Fœtus quando animetur. 217. An ejus expulſia ſit li-
cita. Ibid.

Fornicatio ſimplex quid. 82.
Fortitudo quid. 49.
Fructus rei quotuplices, & cui obveniant. 194.
Fuga paſſio. 48.
Furioſus an irregularis. 427.
Furtum quid. 218. Quale peccatum. 219. FEjus ma-
teria gravis. Ibid. Per furta minuta quomedo pec-
cetur. Ibid. An liceat furari propter neceſſitatems,
220. Si quis furetur Imperialem, & imponens Lot-
periæ lucretur centum, ad quid teneatur. 208.

G.
Gaudium uùt paſſio. 48.
Gemmæ inventæ cujus ſinte 1630
Geomantia quid. 276.
Gratia quid, & quotuplex, 298.
Gratia ſacta & facienda quid. IIO0. An exſpiret morte
concedentis. Ibid.
Gula quid, & an ſit peccatum. 87. Ejus fliz & ſpe⸗
cies. Ibid.
H.

Hæreditas quid. 175. An in ea ſuccedant filii illegiti-
mi. 179. Hæres quotuplex, 174. Ordo inter hæ-=
redes. 175. Hæ-

4

Index

Hæreſis quid, quotuplex, & quale peccatum. 121. In
fide dubius an ſit hæreticus. 122. Hæreticus an
tandus. Ibid. Hæreticorum libros legere an licitum.

ITbid. Pœna Heæreticorum. 121.

ad leges Eccleſiæ. 103.
Haruſpicium quid. 276.

Harmaphroditus an irregularis. 427.
Homicidium quid, & quotuplex. 215.

vis

Eorum obligatio

Homicida an⸗

ſit irregularis. 427. Homicida afſaſinus an gaudeat-

jure Alyli. 215.

Homicida ad quid teneatur. 183.

Homicidium quando conſtituat impedimentum diri-

mens. 567. Homicidium caſuale an inducat irregu-

laritatem. 428.

Honor quid. 147. FEum reſtituendi modus. 190.
Honeſtas ùr impedimentum matrimonii, ex quibus con-
ſurgat „ & usque ad quotum gradum dirimat. 79.

An poſt mortem perſeveret. Ibid.

Infideles. Ibid.

An detur inter-

Horæ Casonicæ quid, & quot. 261. An ſit mortale-
omittere unicam Horam etiam parvam, aut partem

notabilem. 262.

Quinam ad eas obligentur. 263.

Ex quo titulo oriatur obligatio illas dicendi. Ibid.

Quz intentio ad illas requiratur. 265.

An infir-

mus, qui non poteſt perſolvere totum, teneatur ad
Cæcus & ſurdus an teneantur ad Ho-

ras. Ibid. Cauſæ excuſantes à recitatione Horarum.

partem. 267.

268.

Hydromantia quid. 276.
NMRyperdulia cui competat. 249.
Hypocriſis quid. 80.
Hyhotheca quid. 242. Quotuplex. 243.⸗

Hypothecarius an Chirographario fſit

Jactantia quid. 80.

Idololatria quid.

Jejunium quid, & quotuplex. 89. Quot fin

tia ejus. 90.

275.

An vio

I.

letur per ſumptionem Thé

præſerendus. 199:

t de eſſen-

☛◻

Cal-

Tn Oo

Anmre, 9l
Mund, lis
aulen lig
ugn hi

l. 3 4
ncbiin ldid
cao n ecule
lporan
eceht
lgun ui,
1 d
cceſto in!
lubo cuic, g,
Innuninte hec
pecinenn in

mentn rinn
e,g

Ueienmn z

temheik
Deſenl gn
zuen tent
Detui lbic,
Hrerzio Fi
Ennpeilm
lrliatb u

ehcendi
etſccrti⸗
1 gnnio guie
Ndllent gei
450
Cnnttine
kntn AAe
Ee dolin

17
gurle Nk
n e
nlbnle
nn i

D .

N
mironi, acu

1 gun Aun
1

1. Arem,
unm u e
u Aan
n A nd!
nun. ). N
en unm, ent
iu nenmmt
i nuluten

6

gla „,
huinh ei⸗

je unnen

Rerum & Verborum.

Zaffé, aut Chocolate. Ibid. An in es detur pvrvi-
cas materiæz. 91I. An prandium debeat efſe conti-
nuum. Ibid. Cauſæ excuſantes à jejunio. 90. An-
cxcufetur fatigatus ex labore ob recreationem aflum-
pto. 92. Exiturus e& loco jejunii ad alium, in quo
non eſt jejunium, poteſtne jentare, 93.
Ignorantia quid, & quotuplex. 34. An cauſet invo-
luntarium. 36. Ignorantia vincibilis quid. 13. In-
vincibilis, Ibid. & 35. Ignorantia excuſans à pec-
cato an excuſet à pœna. 77. An ab irregularirate.
78. Ignorans necefſaria, neceſſaria neceſſitate me-
dii & præcepti an poſſit abſolvi. 115.
Illegitimi qui, & quotuplices, 596. Eorum legitima-
tio. 597. Suſtentatio. 179. Irregularitas, 427.
Succeſſio in hæreditate, 179.
Illuſio quid. 187.
Immunitate Eccleſiaſticà quinam gaudeant. 215.
Impedimenta matrimonii. Vid. Matrimonium.
Impedimentum publicæ honeſtatis quid, 57.
Impotentia ut impcdimentum matrimonii quid, & quo-
tuplex. 571. Quznam dirimat, Ibid. Quantum
temporis à jure concedatur ad explorandum, an ſit
perpetuà. 572. Quid, fi ſeparatione factâ pars im-
potens depreheudatut non laboräſſe impotentiâ per=
petu. Ibid.
Imprecatio. Vid. Maledictio.
Improperium quid. 187.
Inædificatio quando transferat dominium. 166.
Incantationes quid. 278.
Inceſtus quid. 982. Inceſtuoſus an, & quando privetus
jure petendi debitum. 588.
Inconſideratio hamana an tollat voluntarium, 36.
Indignatio quid. 94.
Indulgentia quid, quotuplex, & quis poſſit eas largiri.
456. & ſeq. Quomodo differat à jubilæé6. 457.
Conditiones rebuiſitz ad eas lucrandas. 459. In-
tentio ad eas lucrandas requiſita. Ibid. Quibus con-
cedi poſſint, Tbid. Indulgentia tot & tot dierum quo-

K64

Index

modo intelligenda. 458. Feſté translatéô an Indul-=
gentiæ transferatur. 460.
Infamare ſe ipſum an liceat, & quidem etiam metu tor-
mentorum. 161. 190.
Infidelitas quid, & quotuplex. 119. Ejus ſpecies. Ibid.
An ſuperveniens mætrimonium illud ſolvat. 534.
Matrimonium cum infideli contractum an valeat. 569.
An mattimonium infidelium ſolvatur uné corum ad
fidem converséò, 533. An liceat communicare cum
infidelibus. 120. An Fideles poſſint eis vendere,
aliqua, quibus utuntur ad ſuos ritus. Ibid. An illi
obligentur ad Leges Eccleſiæ. 103.
Infirmus, qui non potefſt orare totum Breviarium, an
tenearur ad partem. 267.
Ingenuus quis. 474.
Inimici quò modé reconciliandi. 131.
Injuſtitia quid. 145.
Innocens an poſſit licitè occidi. 216, An liceat, ſi ſit
probatus neocens. 221. An in bello juſto, 139. Per
innocentes qui intelligantur. Ibid.
Inobedientia quid. 80.
Inſanus an irregularis. 427. .
Intentio quid, & quotuplex, 265. Communis & pri-
vata. 304.
Interdiſtum quid & quotuplex. 421. Ejus effectus. Ibid.
Abſolutio ab eo. 423. Interdiéta à Jure. Ibid.
Interpolatio & Interruptio Miſlæ. 502. & ſoq.
Invaſor vitæ, bonorum temporalium, ſamæ, honoris,
aut pudicitiæ an poſſit occidi. 217.
Invidia quid, & quale peccatum. 87.
Involuntarium quid, 27. Ejus cauſæ. Ibid.
Ira quid. 93. Quas habeat filias, & quomocdo dife
rat ab iracundia. 94. Iratus & iracundus quomodo
differant. Ibid. Ira ut paſſio. 49.
Iraſcibilis potentia. 48.
Irregularitas quid & quotuplex. 424. In quibus ca-
ſibus occiſor non incurrat irregularitatem, 428.
Quis in Irregularitate poſſit diſpenſare. 4304 .
Irritatie voti, 254 Jubi⸗

n.

ni lbut
ſi, cin
nkun con
n Um git

lionnn guid
ſe.

—

i

lenen

umn i ier
onndnne,
ſlh

ſiornin K
l
wun heinin

l
6 Ar leer,
An n
4

Crmmt

ſl hutͤin
nlchie hi
l: ii
lun, iue u
W
m 1
cle

Ax t gwnt
us A Mcnduge

9 4

1 N
ineglnine
ellne

Rerum Verborum,

Jubilæum quid, & quomodo differat ab Indulgentia ple-
naria, 457.
Judex quid poſſit, & ad quid teneatur. 220. An poſ-
ſit judicare Clericos, 221. An poſſit condemnare
probatum nocentem, quem ſcit eſſe innocentem,
Ibid. An poſſit accipere munera & ſponrtualas. 2822
Judicans in peceato mortali an peccet mortaliter. 147.
Quam ſententiam teneatur ſequi. 23.

Judicium an ſit actus Juſtitiæ. 146. Judicium temerze
rium quid, & quale peccatum. 147.

Juramentum quid. 257. Quotuplex. 258. Requiſita ad
ejus licitatem. 257. Quot modis tollatur. 258. Ju-
ramentum coactum an obliget, 31. Jurantes v. g.
autigæ ex conſuetudine an peccent mortaliter, 258.
Jurisdictio qnid. 2.
Jus aſyli. Vid. Immunitas. — ,
Jus quid & quotuplex, 143. Jus naturale & Genzium
quid. 144. Jus altum & baſſum. 150.
Judicia quid, 144. Ejus ſpecies. 145. Ejus conditiones.
146.

L.

Latria quibus competat, 249. Cur non compertat B.
Virgini, cùm tamen competat Cruci, & aliis, quæ
Chriſtum contigerunt. Ibid.
Læſio ultra dimidium an inducat obligationem reſti-
tutionis. 230.
Lectoratus quid, ejus materia, forma, & inſtitutio. 480.
& ſeq. Z
Legatum quid. 172.
Legitimatio fliotum quor modis fieri poſſit. 5977
Lex quid, & qutuplex. 96. Ejus differentia à præcepto.
97. Ejus promulgatio quid. 98. Quid lex æterna &
naturalis. Ibid. Naturalis an fit mutabilis, & an pa-
tiatut interprætationem ves Epikiam. 99. An poſſit
dari ignorantia invincibilis illius. 100. An lege hus
manza

Index

man præcipi poſſint actus interni. I0I. An ad ſa-=-
tisfaciendum legi requiratur reflexa intentio ſatisfa=
ciendi. 102. An lex humana obliget in conſcientia.
Tbid. An lex pœnalis ſtatim bliget ad pœnam ſub- millet,
eundam. Ibid. Unde cognoſéi poſſt, quèd lex hu- i nlt ſehn
mana obliget ſub mortali vel cum periculo vitæ. 103.
Quinam ſubjiciantur legibas, Ibid. Quot modis lex mute
poſſit abrogari. 106. Quæ requirantur, ut eam con-
ſuetudo abroget. Ibid. Quando nam ceſſet. 107.
Legislator an poſſt diſpenſare in ſua lege. 107.
Liberum quid. 26.
Librowam hæreticorum leétio an ſit licita. 122.
Licentia in Religioſo requiſita ad aliquid dandum vel
recipiéndum. 155.
Litteræ, quibus Romam recurritur pro licentia abſol-
vendi à reſervatis, aut pro diſpenſatione in impedi-
mentis matrimonii, vel votis reſervatis, quomodo

ſormandæ. 448.
Locatio quid. 241.
Lucrum ceſſans quid. 235. Lucrum ex pecunia fur=
tiva an reſtituendum. 208.
Ludus quid, & an fit lieitus, 180.
Lupanar an fit licitum. 84. .
Luxuria quid. 81. Quot & quæ ejus ſpeciese 82. &£
ſeq. Si quis peccet cum perſona conjugata, ſed mor-
tua, quomodo peccet. 526.

M.

Magia quid & quetuplex. 278
Mahometiſmus Ipecies inſdelitatis, 120.
Maledictie quid & quale peccatum. 2670
Maleficium quid. 278.
Malitia ſupplent ztatem quid. 509.
Mali miniitti an conficiant verum Sacramentum, &
an liceat ea ab iis petere, 305. ten
Malum minus eligendum, de quali malo intelligendum. Denun
en glo

Mangeres qui. 597.
Man. W. ug

u, Folen

Rerum & Verborum.

RN Mancipium. Vid. Servus.
uitlean Mandatum quid. 243. Mandantis obligatio. Ibid.
S Matrimonium quid. 505. Ejus inftitutio, materia, for-

aln gt ma, miniſter, 306. & ſeq. An in eo ratio contra=-
dan einin, ctůs poſſit ſeparari à ratione Sacramenti. 5o. Anz
li u ad matrimonium requiratur conſenſus. 520. An-
negliunn uer etiam requiratur conſenſus parentum. 521. An va-
dn ngl leat ex metu contractume. Ibid. An, ſi fuerit in-
nule validum, convaleſcat ber juramentum, vel ſubſe⸗=
4 quentem copulame 522. An poſlit feri per conſen-
nklin ſum conditionatum. 523. Valetne initum héêc mo-
A ihitir 46: Contraho tecum, ſi generationem prolis evitâ-
ſti, ſi adultera fuiſti. Vel: Contraho tecum ſub hac
in kag; conditione, ut vivamus in perpetua caſtitate, vel ut
M leui!

wli,en non conſummatô matrimonié profiteamur Religio-
enore inim

aenei, gn nem., 525. An Matrimonium ſaltem ratum /it ſolu-
ennn g bile. 526. An in eo Papa diſpenſare poſſit. Ibid. Et
quæ ſint cauſæ diſpenſandi. 530. An ſolvatur per.
a ut Profeſſionem Religioſam. Ibid. Quantum temporis-

eoncedatur Neo-Conjugibus, ut poſſint deliberare
de ingreſſu Religionis. 531. Ah ſolvatur matrimo-
nium infdelium uné eorum ad 5Sdem conversò. 533⸗
B An per adulterium, vel anpdeliratem ſupervenicn-
n iß ſeith tem. 534. An ſolvatur per mortem naturalem unius
ancnfgtn le conjugis, ita ut reſuſcitatus non fit obligatus con-
jugi 535. Impedimenta matrimonii quotuplicia.
536. Impedimentia tantùm quæ. 538. Quæ dirimen-
tia. 540. Quis in impedimentis diſpenſare poſſit. S3.

4 Matrimonium invalidum quomodo revalidandum".
ain 1 541. & ſeqq. Qualiter debeat conſtare de morte
R⁊—’ coüjugis, Gi ſuperſtes velit ſecundò nubere. 545. Et
quænam ad hoc requirantur adminicula. 546. Quid,
1 ſi quis putans uzorem ſuam vivere contrahat cum.⸗
Setrter aliqua, volens eam decipere, poſtea verò intelligit
uxorem ſuam reverà eſte mortuam, valetne mati-=
sucf monium. 546. An Confeſlarius teneatur admonere
cos, quos ſcit contraxiſſe matrimonium invalidum.

547 Quid ſentiendum de matrimonio Clandeſtinso
5 5 575:

Index

SyS. Quid de Matrimoniis hærcticorum, vel cele-
bratis coram Miuiſtro hæretico, Lutherano, Calvi-
niſta. 579. Obligatio reddendi debitum conjugale.
591. Quæ peccata in uſu conjugii à conjugibus-
committi poſſint. 593.
Medicus quam ſententiam teneatur ſequi, 23.
Medium virtutis quotuplex. 32.
Mendacium quid, quotuplex, & quale peccatum. 259.
Meretricium quid & quale peccatum. 84.
Metus quid, & quotuplex, 28. An cauſet involunta-
rium. 29. An excuſet à peccato., 30.
Mineralia inventa cujus ſint. 163.
Miſericordia quid. 135. Quoruplicia ejus opera. lbid.
Miiſſa quid, & quando inſtituta. 497. Ejus partes prin-
cipales. Ibid. Ejus valor an fit infinitus. 257 Ejus
effectus quotuplex. 366. Pro quibus poſſit offerri.
360. Quoties Sacerdos ſimplex celebrare teneatur-,
351. Quoties curatus. 352. Poteſtne quis pre
Miſſa ſtipendium accipere, 358. An poſſit cadem,
pluribus applicari, pro qua ab uno datum eſt ſtipen-
dium. Ibid. Licetne pro una Mifla plura ſtipendia-
recipere., 358. Poteſtne quis partem ſtipendi dare
alteri, ut Miſſlam legat, alteràâ parte fibi retentâ. Ib. Li
cetne Miſſas anticipatè dicere pro ſtipendio futuro. 359.
An requiratur in Sacerdote celebrante intentio, 497.
Qualis debeat eſſe intentio applicativa ſacrificii. 364.
Ad quem perveniat fruétus ſpecialis, ſi Sacerdos o
bliviſcatur facere applicationem. Ibid. Quéô tempore
liceat celebrare. 498. Quoties. 499. Qué locô.
500. An in Eccleſia violata, 5oI. An liceat Miſ-
ſam interrumpere. 5o3. Vel interpolare., 503. An
liceat repere, verba formæ ſeu conſecrationis., 337.
Quanta obligatie circa verba Miſſæ & ritus Cano-
nis, 503. Miſſa quando audienda. 269. An etiam
in tribus ultimis feriis Hebdomadæ Sactæ. 271. An
in Nativitate Domini ſint plures Miflæ audiendæ.

Ibid. Quot ſint cauſæ excuſantes ab auditione Millæ.

270.
Moe-

herris aui
gih⸗
inchi
b altchlic
tbundts glon
Undo ndl an⸗
Mbluti,
ens ünd p
1i, Nn.
nenn poretne
Unn: min,
Utlent 1t

uun .

n ul
ReN Rinn

Rerum, & Verborum.

Mohatra an ſit contractus licitus. 237.
Mollities quid. 83.
Monarchia quid. 51.
Monomachia. Vid. Duellum.

Aun ſe . . Ici
urſei, Monopolium quid, & quande licitum. 233.

Mons pietatis quid, & an licitus. 238.
Moralitas quid. 43. Quot regulæ morum. Ibid. Quot
ſunt principia moralitatis. Ibid. Quæ & quot ejus

ſpecies. 44.
Morbéô caducé laborans an irregularis. 427.

Moribundus quomodo diſponendus. 385. Cum mori-
bundo rudi qualiter procedendum. Ihid. Moribun-
di abſolutio. Vid. Abſolutio.
Motus primèò primi, ſecundè primi quid, & ſintne pec-
cata, 62.
Munera poteſtne judex accipere. 222.
Munus à manu, à lingua, ab obſequio. 281.
Mutilator ad quid teneatur. 183. Mutilatus an irre-
gularis. 427.
Mutuum quid, & quotuplex, 233. An liceat mutuum
petere ab uſurario. 143. .

N.

Neceſſarium necefſitate medi & Præcepti quid, & quæ
ſint talia. I16. & ſeq.
Necromantia quid. 206.
Notarii Epiſcopi an poſſint accipere aliquid pro teſti-
monialibus ſinè labe ſimoniæ, 283.
Nothi qui. 507.
Novitatum præſumptio quid. 8t. Filiæ Novitatis, Ibid-
Nuptiæ. Vid. Matrimonium. Sponſaliz.

O.

„ Oblatio quid. 258.
In obſcuris inſpiciendum veriſimilius. 16. Minimum Ie-
eI gquendum. Ibid. ,
Oblſervatio eventuum vel ſanitatum quid. 2978.
Oblſeſſus an irregularis, 427.
S. 5 2 Ob-

Index

Obſtetrix quid poſſit reſpectu Baptiſmi. Vid. Baptiſmus.
Occaſio peccandi proxima vel remota quid. 88. An
verſans in hac vel illa abſolvi debeat. Ibid.
Occidere innocentem an liceat. Vid. Innocens. An
in vaſorem. Vid. Invaſor.
Odium quid, & quotuplex, 138. Odium ut paſſio.
48.
Oeconomica prudentia quid. 51.
Omen quid. 277.
Opus operatum, opus operantis quid ſit. 20999
Opera ſatisfactoria pœnalia quæ ſint. 400. Quæ ſer-
vilia. 272.
Opinio. Vid. Sententia-
Oratio quid. 248. .
Ordo ùt Sacramentum quid 469. Quotuplex, quando
inſtitutus. 470. Quot. Ibid. Ejus materia, forma»
effe ctus, ſubjectum, Miniſter requiſita ad ſuſceptio⸗=⸗
nem Ordinum. 471. & ſeq. Ordines minères quet.
478. Quæ requiſita ad eorum ſuſceptionem, quæ ob-⸗
ligationes. Ibid. Ordinatus quibus privilegiis gaudeat.
467.
Ordo ùt impedimentum matrimonii. 552.

Oſtiariatus quid, ejus officium, materia, forma; & in-

ſtitutio⸗ 479.
Olcula an ſint licita. 72.

D.

Paganiſmus ſpecies infidelitatis, 119.
Papa loquens ex Cathedra an ſit regula ſdei fidei. 114.
Parapherna. Vid. Bonae
Paſſio quid. 49.
Patrini cum quibus contrahant. cognationem ſpiritua=
lem. 563.
Paupertas Religioſa quid. 156.
Peccatum quid. 55. Quotuplex. 56.

& ſeqq. Peeca-

tum in Spiritum S. quid, & quæz ſint. 58. Peeca-
ta in cæzlum clamantia, Ibid. Unde peccata diverſi-
An etiam

ſicentur ſpecis, Ibid. Unde numeré. 59.
1—

ugnantut
ſel enoſet
ſeccrum 1
inmntgnuſit
Elctumn mort

ſ

len eikinen
1 o mortale
nn nortali
kxenala er

Polenl,, in

gregunl an ter
Guo anocho
etlun eccr
ejuinn ali,

li der 14
tent

enm. Wrne.
n, Wmn1

1 1r

t onttinn f

6
ler. . 4 ig 4
4 lr ot, N⸗
ale Netciu
4 Ile n

ucend

Rerum, & Verlorum.

diftinguantur voluntate peccandi moraliter interru-
ptâ vel renovatâ. 60o. Quæz advertentia requiratur,
ut peccatum imputetur ad culpam. 63. Unde de-
ſumatur gravitas peccatorum. 61. In quo differat-
peccatum mortale à veniali- 74. Regulz unum ab
altero diſtinguendi, 75. Quid ſit peccatum ex gene-
re ſuo mortale vel veniale. 76. Quod modis pec-
cata mortalia ex genere ſuo poſſint fieri venialia. 75.
Et venialia ex genere ſuo mortalia. Ibid. Regulæ co=⸗
gnoſcendi, an quis perfectè vel imperfectè conſen-
ſerit in peccatum. 76. Qui fint effectus peccati. Ibid.
Peculium quotuplex. Vid. Bona.
Penſio an ſit vendibilis, 294.
Percuſſor Clerici an ſit excommunicatus. 443.
Peregrini an teneantur legibus locorum. 104. Coram
quo Parocho matrimonium contrahere debeant. 5777.
Dericulum peccandi, Vid. Occaſio.
Perjurium quid, & quis perjurus, 2577.
Pertinacia quid. 80.
Peſtis tempore quanta obligatio miniſtrandi Extremam
Unctionem. 462.
Philtrum quid. 278.
Phreneticus an irregularis. 427.
Phyfiognomia quid, an ſit licita. 276.
Pignus quid. 241.
Pingere an fit opus ſervile., 272.
Plebiſcita quid, 104.
Pœnitentia quid, ejus pattes, materia, formæ ⸗ & ne-
ceſſitas. 367. & ſeqq. Ejus effectus. 370.
Pœnæz benigniùs interpretandæ. 16.
Polemica & politica prudentia quid. 5§510
Pollutio. Vid, Mollities.
Polygamia an ſit licita. 506.
Poſſeſſio quid. 152. .
Poſſeſſor bonæ vel malæ aut dubiæ fidei ad quid tenea-
tur. 192. Bonaâ fide poſidens rem aliquam, & vo-
luntariè ecam deſtruens, ad quid, 206, Poſſidentis
conditio melior, 15.

5 3 Poſts

Index

Poſthumus an ſuccedat in hæreditate. 178: An illéô na-
té teſtamentum factum rumpatur. 174.
Poteſtas Clavium. Vid. Clavis.
Præceptum affirmativum & negativum quomodo diffe-
rant. 97. Quomodo præceptum differat à lege. Ibid.
Præceptum materialiter & formaliter diverſum. 29.
Præcepta Decalogi quæ. 100.
Præſcriptio quid, & quæ conditiones ad eam requiſitæ.
167.
Præſtigium quid. 276. .
Præſumptio quid. I127. Præſumens quotupliciter peccet.
Ibid.
Precarium quid. 247.
Pretium rei quotuplex, 229.
Presbyteratus quid, ejus officium, materia ferma, in-
ſtitutio, obligatio, & veſtis. 490. & ſeqq.
Privilegium quid, & quotuplex. III. Quomodo ceſlet.
112.
Privilegia Clericorum, Vid. ordinatus.
Probabile quid & quotuplex. 21. Probabilitatis uſus-
Vid. Sententia.
Proclamationes ad matrimonium an neceſſariæ. 581.
Profeſſio Religionis an ſolvat matrimonium. 530.
Proles expoſitz an irregulares. 427.
Promiſſio quid. 169. Quando transferat dominium.
170. An obliget ſab conditione turpi. Ibid. Meré
interna an obliget in confcientia. Ibid.
Promulgatio legis quid, an ſit de efſentia legis, & an
differat à divulgatione ejuſdem. 98.
Prudentia quid. 50.
Pueri quô ætatis annéô obligentur ad communionem, 345.
An obligentur ad leges. 103.
Pyromantia quid. 276.
Pythones. Ibid.

Quadragena quid. 458.
Qantitas in furto requiſita ad peccatum mortale, 219.

ipeli volen
An guis,

66 n blo

lezinen Monan

d l.

rlde

enitn
Pon
Neheen
Renelilz 4
fihutant
empatio call

Amu⸗ gui
Uktar
Uuinulibu,
ulo kor
ten, 18. .
, tehitner
In, lon
n n an
ilinn
u mite
4 un el
Uluni rt,

menghlie

in, Teitſur

mIACauunine

1

4

peremnnoit

Rerum, & Verborum.
R.
Rapina quid & quale peccatum. 228.
Raptus, ut eſt ſpecies Luxuriæ quid. 82. Ut eſt im-
pedimentum matrimonii, quando dirimat. 584. Quid.
ſi puella volens ſit abducta. 585.
Recidivus quis, & quando differat à conſuetudinario.
86. An ablſolvendus. 386.
Reconciliatio inimicorum. Vid. Inimici-
Redditio debiti conjugalis. 591. .
Regimen Monarchicum, Ariſtocraticum, Democraticum
quid. 51I.
Regula fidei quid & quot. 1I2.
Regulæ morum. Vid. Moralitas. .
Religio quid, quod ejus objectum. 247. Actus ejug.
248. An ſit Simonia, ſi pro ingreſſu Religionis detur
vel recipiatur aliquid. 283.
Religioſus an habeat dominium. 155. Violans votum
Paupertatis an & quomodo peccet. Ibid., An tenea-
tur ad Horas. 263. ,

Repetere verba conſecrationis an liceat, 337.
Repreſlaliæ quid. 140. .
Repudiatie. Vid. Divortium.
Reſervatio caſuum quid. 431. Vid. Caſus.
Reſtitutio quid, & quot ejus radices. 181. Quomode
reſtituat damnificans in bonis animæ naturalibus vel
ſpiritualibus. I82. Aut in bonis corporis. 183. Quo-
modo ſtuprator. Ibid. Quomodo adulter vel adul-
tera. 184. An, qui damnificavit in fama & hono-
re, reſtituere teneatur. 188. Modus reſtituendi fa-
mam, & honorem. 189. Obligatio reſtituendi fa-
mam an tranſeat ad hæredes. 1900. Cauſæ excuſan-
tes à reſtitutione fſamæ. 188, Quomodo reſtituet.,
qui damnificavit in bonis fortunæ, auferendo, quod
habuit, vel impediendo, ne adipiſcatur, quod lia-
biturus erat. 191. An tencatur poſieſſor bonæ, ma-
S s 4 S 12

Index

læ vel dubiæ fidei- 19092. An teneantur cooperato-
res. 195. Et quô ordineg. 196. Cui reſtituendum,
ſi dominus rei ſit ignotus. Ibid. An reſtitutio poſſit-.
ſieri per Confefſſarium, & an ipſe tencatur ad illam,
ſi non monear pœnitentem. 197. Qué ordine reſti=
tuendum creditoribus. 198. Ex qua culpa oriatur.
obligatio reſtituendi in bonis ſortunæ, 200. Quali-
ter ex contractu quis teneatur ad reſtitutionem. 202.
Qualiter ex quaſ contractu, 203. Cauſæ excuſan-
tes à reſtitutione in bonis fortunæ. Ibid. Reftitutie
in integrum quid, & quibus competat. 169.
Reſtrictio quotuplex, & an eâ liccat uti. 259.
Reus quid poſſit, & ad quid teneatur. 225⸗ An gau⸗
deat immunitate Eccleſiæ. Vid. Immunitas. Reo fa-⸗
vendum potiùs, quàâm actori, 16.
Rixa quid. 94.
Rudis homo quam ſententiam poſſit ſequi. 22.

Sabbari abrogatio. 269. .
Sacerdos infirmus an ſeipſum communicare pofſit. 351.
Quoties celebrare teneatur. Ibid.
Sacerdotium. Vid. Presbyteratus.
Sacramentum quid. 295. An omnes Sacramentorum
materiæ & formæ ſint determingtæ. Ibid. Quæ mu-
tatio materiæ & formæ invalidet Sacramentum. Ibid.
An in Lege Moyſaica fuerint vera Sacramenta, &
quæ. 29 77. Effectus principalis Sacramentorum ſcil.
gratia, 298. Quam gratiam perx ſe cauſent Sacra-
menta novæ Legis. 299. Eorum effectus ſecundarius

ſcil. character. 301. Quæ intentio requiratur in-;

conficiente & recipiente Sacramentum. 304. Mali
miniſtri an confictant verum Sacramentum, & an-
liceat ea ab iis petere. 305. In Miniſtro Sacramen-
ti qualis requiratur diſpoſitio. 306. Unde deſuma-

tur differentia ſpacifca Sacramentorum. 308. Sacra-
men-

1l Canones,.

b ncenn,

Euunigconlult
Eetcltan in
ſeoltel
Eeltlturgni
emnteni aiob⸗

Pultun 11
erpili
UlI den
EIlte Glid
e

Rerum & Verborum.
Uelkinen
9b lr
i, A
gind

mentum formatum & informæ quid. 310. Saera-
menta iterabilia & initerabilias, 302. Sacramen-
ta vivorum & mortuorum, 299. Effectus cujuslibet.
Sacramenti. 308.
Sacramentalia. 370.
Sacrificium ùt ſic quid. 250. Sacrificium Mälz. 254.
Vid. Miſſa.
Satis factio Sacramentalis quid & quotuplex. 396. Cen-
ditiones ad cam requiſitæ. 397. An quis poſſit per
alium ſatisfacere. Ibid. Satisfactio quos habeat ef-
fectus. 398, An pœnitens teneatur acceptare & im-
plere pœnitentiam, Ibid. Qualis pornitentia injun-
genda. 399. Quales pœnitentias aſſignaverint anti-
qui Canones. 458. Poteſtne pro ſatisfactione injun=⸗
gi opus debitum ex præcepto vel voto. 400. An--
Poſſit impleri eòôdem tempore, quéô alius actus cadit
ſub præcepto, 401. Injuncta ab uno an poſſit muta-
ri ab alio. 403. Ad quid teneatur, qui oblitus eſt
ſatisfactionis ſibi impoſitæ. Ibid.
Scandalum quid & quotuplex. I41. & ſeq.
Schiſma quid, in quo differat ab hæreſi, & quæ pœnz
ejus. 123.
Scrupulus quid, & quotuplex, 19. Fjus remedia, 20.
Vid. Conſcientia.
Seditio quid. 138.
Senatúsconſulta quid. 104.
Senectus an impediat matrimonium. 5.
Senſualitas quid. 47.
Sententia probabilis quæ & quotuplex. 21. An liceat
illam ſequi concurrente vel non concurrente proba-
biliori. 22. Quæ differentia inter ſententiam pro-=⸗
babiliorem, tutiorem, & minus tutam., 21.
Septena quid. 458.
Sepultura an fit vendibilis. 283.
Servilia opera. Vid. Opera.
Servitus quid, & quetuplex, I5I. Ue impedimentunma
5* 5„ ma-⸗

en ,
1 bnnt
1

olrhi

n ,

le
, . 1
Genonn

Inde x

.

matrimonii. 550. Servus an irregularis, 427. An-
habeat dominium. 154. .
Sigillum coufeſſionis quid, & qué jure obliget. 392.
Illud violans quot peccata committat. Ibid. Quam
firicta ſit ejus obligatio, & an in eo detur parvitas-
materiæ. 39 3. Quænam Confeſſio inducat obligatio-
nem figilli. Ibid. Quænam cadant ſub ſigillo. 394.
Ex ſola confeſſione ſciens quis aliquem ad officium-
vel dignitatem eſſe incapacem & indignum, poteſt-
ne illi ſuum deuegarc votum. Ibid. Renuens indi=
ſpoſito ſchedulam dare frangitne ſigillum. 395.
Simonia quid, & quotuplex, 278. & ſeq. Quale pec-
catum., 280. Ejus materia. 281. Quod in illa pre-
tium. Ibid. Quà ratione licite accipiatur pretium
pro adminiſtratione Sacramentorum, pro Miſſa, pre-
cibus, benedictionibus, actu Jurisdictionis Spiritua-
lis, ſepulturis, ingreſſu Religionis. 282. & ſeq. Quo-
modo committatur ſimonia in Beneficiis. 284. An-
ſit ſimonia dare pecuniam pro matrimonio, vel pro
decimis. 288. Simoniacus ad quid teneatur. Ibid.
Qui reſtituendum pretium ſimoniacè acceptum. 289.
Simonia quas pænas inducat. 290. Quæ ſint regulæ
dignoſcendi, an ſimonia committatur in Beneficiig“.
292.
Sodomia quid. 83.
Somniorum divinatio. Vid. Divinatio.
Sortilegium. 277.
Spes quid, ejus objectum. 125. Ejus præccptum, 128⸗
Vitia ei oppoſita. 126.
Spes ut paſſio. 48.

Sponſalia quid, & in qua ætate poſſint contrahi. 509.

Eorum effectus. 510. An valeant contracta cum-
conditione: Si Papa diſpenſet. Ibid. Cauſæ diſſol-
ventes ſponſalia. Ibid & ſeqq. Diſpenſantes eadem.
512. An peccet alter ſponſoruin ſinè juſta cauſa⸗
reſiliens. Ibid. An ſponlalia per ſubſequentem co-
pulam tranſeant in matrimonium. Ibid. An ea Pol⸗
. Pol-

lannno abid
etirgiil,
ſic, Hin al

Un l

6Perfunm, er
Aud 1.
lpeato ulb,
Denſone Mah

Inbelan t
Fllereir gic

uttunians den
litun ſnt
erhernti g
Tennti Deig
dmennn P
Unilul cone
cadle e
ſen

. haintezte
6, Heee

ſoniun,

Rerum 6s Verborum.

ſint contrahi per parentes, vel tutores ante ſepten-
nium. 513. An eis poſſint pœnæ apponi. 514.
Sponſio quid, & an ſit licita. 180.
Sportulas poteſtne Judex accipere, 222.
Spurius quis. 597. An irregularis. 427.
Stupaum quid. 82. Stuprator ad quid teneatur. 18¾.
dubdiaconatus quid, ejus officium, materia, forma .
obligatio, veſtis, ſubjectum illius capax. 483. & ſeqꝗ.
Subditus Epiſcopi quot modis quis eſſe poſſit. 476.
Subſannatio quid. 187.
Superbia quid, & quale peccatum, 79. Ejus ſpecies“.
Ibid. Ejus filiæz. Ibid.
Superficies quid. 151.
Superfluum, ex quo fit eleemeſyna, aliud naturæ,
aliud ſtatùs. 136.
Superſtitio quid, & ejus ſpecies. 275.
suſpenſio quid, & quotuplex. 418. Quis poſſit à ſuſ-
pPenſione abſolvere. Ibid. Suſpenſus exercens mu-
nus officii an incurrat irregularitatem. Ibid. Suſpen-
ſiones à Jure. 419.
Suſpicio quid, & quale peccatum, 147.
Suſurratio quid. 187.
Symbolum fidei. 113.
Syndereſis quid, cjusque differentia à conſcientia, 9

T.

Taciturnitas permiihkiva & approbativa. 156.
Tactus an ſint peccata. 73.
Temperantia quid. 50.
Tentatio Dei quid. 278.
Teſtamentum quid, & quotuplex. 172. Quinam poſ-
ſint illud condere, quinam non. 173. An ſit revo-
cabile 174. Quid, ſi teſtamentum fſit factum, &
naſcatur poſthumus. Ibid.

Te-

. Index
Teſtis quid polſit, & ad quid teneatur. 226. An qui-
cunque teſtes ad valorem matrimonii ſufficiant. 577.
Theſaurus quid, & inventus cujus ſit. 163,
Theſaurus Eccleſiæ quid. 336.
Timor quotuplex, & quod objectum ejus. 125.
Timor ùt paſſio. 49.
Titulus quid. 152. Quotuplex, 153. Lituli Ordinum
quot., 476.
Tonſura prima quid. 464.
Traditio quid. 114.
Tranſactio quid. 243. An pofſit tranſigi fuper re te-
ſtamenté relicta. lbid. An & quando Judex pofht.
cogere ad tranſactionem. Idbid.
Triſtitia paſſio. 48.

Tumor mentis quid. 94. .
Tutela ſui zdverſus invaſorem debet eſſe inculpata-

217.

U.

Vagi. Vid. Peregrinie
Valor Vid. Prerium.
Vana gloria quid, & quæ ejus filiæz. 80.
Vana obſervantia quid, & quæ ejus ſpecies. 277
Venæ metallicæ inventæ cujus fint. 163.
Venditio quid. 228.
Veneficium quid. 278.
Verba turpia loquens qualiter peccet. 71.
Violentia quid, & quotuplex. 27. An tollat volun-
tarium. Ibid.
Vis ùt impedimentum matrimonii. 5S7?b .
Virtus quid, & an etiam appetitus ſenſitivus ſit ejus
ſubjectum. 47. Ejus divifio. 50. & ſeq. Ejus Ppro-
prictates. 52, An & quæ virtuter conſiſtant in me-

dio.

1e ſ0.
im tnoner

a,
4

Peclet,

o gii
tommuture,
tatione e
Mirinonti,.
gaſen 1.
Ular norlis
igne egn
ipio 1,
n auid, 5.

torumn leſee

a N

Petent i0 I

Rerum &ι Verborum.

dio, 53. Quomodo inter ſe ſint connexæ. 54. Vir-
tutes intellectuales, Thediogicæ & Cardinales quot
e & quæ. 50.

ein Vitam exponerèe pro alio an & quando quis teneatun,
1323.
Vitium quid, & an idem cum peccato. 55. Vitia ca⸗
den i N pitalia quæ, 78. Vitium contra naturam quid. 82.

Hujus ſpecies. 38 3. Vitia Fidei & Confeſſioni ejus
oppoſita. 119. Spei oppoſita,. 126. Charitati ope⸗
poſitu 138. Religioni oppoſita. 275. 257.
Vitia rei venditæ quotuplicia. 231. An obligent ad re-
ſtitutionem. 232. An venditor vitium ſeu defectum
rei venditæ teneatur emptori detegere, Ibid.

Voluntarium quid, & quotuplex, 26.

Votum quid, & quetuplex, 252. Requiſita ad ejus“
obligationem. 253. Ejus materia. Ibid. An fſit in
poteſtate voventis in materia gravi ſe obligare ſub
veniali, vel & contra. Ibid. ueot modis tollatur.
votum, Ilbid. Quis in illo diſpenſare poſſit. 254.
Quot & quæ ſint vota Papæ reſervata, 255. Irrita-
tio voti quid, & quis illud irritare poſſit. 254. Quis
commutare, 255. Quz regulæ obſervandæ in com-
mutatione voti. 25f6, Votùm ùt impedimentum-
n matrimonii. 551.
e it Initas moralis actuum & objectorum quando tollatur 4
uln ſ ejüsque regulæ. 60.
Uſucapio. 167. Vid. Præſcriptio-
1ettet l Uſura quid, & quale Peccatum. 234. An liceast pro
zu tli mutuo aliquid accipere ultra ſortem. Ibid. Et quéê
titulé quinque pro centum. 236. Cenſus realis vel
perſonalis an ſit licitus. Ibid. An uſurarii, vel in
eorum defeétu hæredes teneantur reſtituere. 237.
Quæ ſint pœnæ eorum. 238. An licest mutuum.s
4 petere ab Iuſurario, 143.
fruret in Uſus,

Ehe A ung

Iadex Rerum & Perborum.

. 5.
1 us quid. 15
& Uſus ſruct . 118.
Aſus
di. ationis quando attingatu nn⸗ 155.
W en eruin engi dei dimentum dirimens.
rortetdt uando conſtituat impedi- .
jcigium
Uxoricidiu

409

F I N 1 S.

A „ 4
udaret à multis a.
iber ſ, o0 ſudaret enr e
B e e intellexi eun
ſens Libe B . uelen
Dam de aſpirantibus d ,, eduge
e ah “ iter avidé expe »„ .
adenda. ?* exinde parare p
ten H ſuſcipiendos ſe exin e e
4 Ordines ſuſcip 4 ſae tc0
Ece u, ndum ſpem e⸗
dee an ias 3 ncernente
Unde der ge 1 materias ipſos tt genge, gos
diret, quan eu: & inſuper ex alii. e rei,
en , quæſtiones ſcitau dig
deſiderari bant ke⸗
ſubjunxi, at ſequit

encio con

le Mumi e
10
1eraat
inlan 4
Wwr
Ulnordu, nd
2, Oul ſn
e anante,
in del 1, 4
nnenar,
t liere G
nmn inf lrc,
eler, lna

.
W
inum,
2 li ilen
6) lt ine
ſt, gui br
lecleſt

rlnn
J —
n I
Inlen

13

in Ledht
en 8 Pllenr
Uaſcei, g
uek un
ſer ſa
duene
N A At
in

0%) 86 1

èòèDU

eerietde S =
H
MANUDuUCTIO
EXAMINANDORUIM

Ad materias Examinis ſui in hoc com-

pendio contentas: earundémque mate-
riarum auctarium.

CAPUT I.

De Materia Tonſurandorum, & quatuor Mi-
noribus initiandorum.

I. Xaminatori quærentts, quid petis, gquid reſpon
5 dendum eſz à Keſp. Sic eſſe reſpondendum: Pes
to examinari pro prima Tonſura, vel Quatuor
Minoribus, pro Subdiaconatu, pro Diaconatu, &c.
2. Quid ſetre debet Tenſurandas, & quatuor Mina-
ribus initiandur. Reſp. De utrisque reſpondet Trid.
nam Sefl. 23. cap. 4. de Reform. ait: Primi Tenſurd
non initientur, qui Fidei Rudimenta edocti non fnerint;
qulque legere &g ſceribere neſciant. Et cap. II, Nee
minoribnt Ordinibus, qui Latinam lingaans ſaltevs noss
integant, Unde ſit

§. 1. De chriſiano & eſus Signo.

1. Quid eſt eſſe Chriſtianum à Reſp. Eſt eſſe hominem
baptizatum.
2. Efine idem eſſs Chriſtiannm & es Cathelj'enm 7
Reſp. Hoc intereſfle diſcrimen, quòd Chriſtianus ille
dicatur, qui baptizatus quidem eſt, ſed tenet ſectam
ab Eccleſia Romana alienam. Catholicus autem, qui
2

2 Laput 7. H. 1.

& baptizatus eſt, & profitetur fidem Chriſti. Unde-
hæretici, ſi ſint legitimè baptizati, ſunt quidem Cht&
Riani, non tamen Catholici.
3. Seod eſt ſognum Chrifisni? Reſp. ef Egnum-
fancæ Crucis.
4. Quomodo fermatur ſiguum ſancta Crueis? R. For-
matlir, ducendo tres tantùm, vel omnes quinque digi-
tos extenſos manés dextræ à fronte ad pedtus, à pet
Kore ad humerum ſiniſtrum, & ab hoc ad dextrum a
dicendo: In momine Patris, & Filii, & Siritäe San-
&, Amen.
5. Quare ad farmandan Crucem adpibetar dextra ²⁶
6. Quare interdum tret, interdunm guingne digits
sdhibentur Vid. ibid.
7. Lur in bac Cruoo frentem zangende nominamus LPa-
trem, tangondo pectus nominamus Filiung, &s zangenda
atrumque humerum nominamus oͤpiritum Sanctum? Vide

8. Cur in hac eadem Craes prinz tangimu hbvmerusm
niſtrum, & peften tranſimws ad dextrum? Vid. ibid.
9. Formaturne ſgnum Crncis etiam alib modé Fors
matur pollice & indice manûs dextræ conjunctis, Hi-
guando ſe Crucis ſigné in fronte, ore, & pccteré, ſeu
corde: dicendo in tactu ſrontis: In nomine Patris in
tactu oris: && Fili; in tactu pectoris ſeun cordis:
eiritüs Sankti. Et hæc dicitur Crux minor ad diſtin-
Kionem alterius.
10. Quare in hac Cruce ad raltum frentis Pater, ad
raltum oris Filius, & aα tadtem pectoris Spiritus §.
nmonzinatier ?à Vid. ibid.
II. Cur ers in eadem zineri Crace duo digit
jancti sadbibentur? R. Pet hoc ſignificantur duæ na-
turæ in Chriſto, Divina nempe & humana, contra hæ-
reſin Monothelitarum, qui unam tantöm in Chriſto na-
turam affirmârunt, & ideo uné tantüm digitô ſignum-
Cracis formaârunt.
12. Cur zntens dicitur: In nemine; & nen: In

i con-

n—
WI

1 huiet
Anum ſe

An dl
menun,
Qumd,
6 Aulmich
lenne
lu,
Umniteten,

eNhigten er
d Deſen,

1as dleur

Nnn ſie

Aali

Mr, 4,

n ade,

layat bmmt
amn N l
en And
Ene wiind
dein
l WanI
ktoin ici

(MNA

d ſut N
e enin N

ſunndu

niat 9

De Mat, Tonſ. & Quat. Min. 3

minibus? R. Ideo, ut ſigniſicemus unitatem naturæ in
tribus Perſonis. .
13. Cur additur particuls, & ? R. Ad exprimendun
myſterium Trinitatis: quod omiſsâ hâc Particulà mini-
mé exprimeretur, ſed tres Perſonæ confuderentur, quaſi
ſolis nominibus & officiis diſtinguerentur, qui fuit ers
ror Sabellianorum,
14. Qus hec exemplöé peſir effendi?» R. Poteſt oſten-
di in nomine v. g. Joannes Ceorgini, Hoc enim no=-
men ſinè particula & ſignificat unum hominem; ſecus,
ſi dicta particula interponatur. Ita in Perſonis Divinis
interpoſitæ illa particula exprimit illarum diſtinctionem,

§. 2. Be Symbolo Fidei.

X.. Quid eft Symbolzns Fides R. Eſt collęæctio ſentens
tiarum noſtræ ſidei.
2. Qzotplex eft Srmbolum fiälei? R. Eſt triplex: Apo-
ſolorum, Nicænum, & S. Athanaſii. Vid. pag. 113.
3. Cur vocatun Symbolun dpeſtolorum“ R. Quia ab
Apoſtolis eſt compoſitum.
4. Luot ſaent Articult ſidei in hoc Symbolo zontenti &
R. Sunt duodecim juxta duodenarium Apoſtolorum nus
merum.
J Quomede ſequnntar? R. Credo in Deum Patrem, &ci
6. Qremado creai poteßt Filius Dei, ) Deus natus in
gempere, pacſus, mortuns, & ſepultus 2 R. Sccundum
Humanitatem. .
7. Ad quos inferos deſcændis? R. Non ad locum da-
mnatorum, ſed ad Limbum, in quo Animæ ſanctæ Re-
demptorem expectabant.
8. Deſcenditne cum Anima & Corpere? R. Corpusg
reliquit in ſepulchro, illudque poſtea tertiô die glorio-
ſlum reaſſumpfſit.
9. Cur dicitur in pluralis Deſcendit ad inferos? R.
Quia etiam ad Purgatorium deſcendit, indéque mul-
tas animas liberavit. .
30. Cer dicienr Chrifins ſedere in eelit? R. Per hoc
a 2 ſigni⸗

4 Cap. 1. F. 3. 4⸗

ügnificatut quies poſt cxantlates labores: vel etiam-
poteſtas Judicis jam ei collata. .
II. Cur dicitur ſedere ad dexteram TPeatrie? R. Quia
ſupremam in cælis gloriam conſecutus eſt. .
12. Qui intetiguntur per ivos & morimos, guos Chri-
Kas jadicabit? R. Per vivos intelliguntur Electi, per-
mortuos verò reprobi⸗

§. 3. De Ecclefi.

v. Ozid eft Eccleſiæ? R. Eſt ſocietas ſeu congregatie
Kidelium ſive haptizatorum ſub uno Capite Chriſto in
sxlis, & Vicario ejus in terris.
Plura de Eccleſia dicentur in Examine Subdiace.
nandorum. 5. I.

§. 4. De Gratione Demirica.

1. Qua eßt excekentiſima iuter omnes oratio * R. Ora-
tie Dominica, ſic dicta, quia ejus author fuit Chriſtus
Dominus noſter.
2. Quzer ſunt in es petitiones? R. Sunt ſeptem. Qus
tamen omnia, quæ à Deo petere pofſlumus, in ſe com-
prehendunt.
3. Efine etiazæ petitio?« Pater noſter, qui es in cæ-
lis? R. Non eft; ſed præmittitur, ut attentio & flia-
lis ſiducia in nobis erga Deum, tanquam Patrem opti-
mum excitetur.
4. Quia afßt: Sanctificetur nomen tuum? R. Per hot
petimus, ut ſemper, ubique, in omnibus, & ab omni-
bus promoveatur cognitio, timor, amor, honor, &
mum, cultus divinus. .
5. Quale regnum petitur advenire? R. Imprimis regnum
gratiæ, quéô Deus in via regnat in nobis. Deinde-
en æzternæ gloriæ, quod nobis ſervatur tanquam-
18
6, Car perieur Soluntas Dei fieri Frut in cake? R. tlt
& nos ſicut Angeli, integrè, perfeéteè, & conſtanterx-
gam adimpleamus.

7- E* intelligimus 1* anem, nem 4aotiad V

)
—
lai vun
1 naeltatet
onhs
10
1ln, in
9,C, ſer
1eslrinnt P
i venitl

Il ude
b lenone,
oni

li Ndls

ſiͦ ein m

1
n
d d
Cunke i
ul ßalen
Iin Nind
nli 1 4c

l1 rn,
nie
1 h
en
hndf

„NI ſunt

huen
e ul
en enn
tem inh
lſs Migen

Nien i e

luni g

Mi
,/,0

utor AC

le, Aüen
menat

ſennan un

. 49
ANN

telt, A

. un ſul

De Mat. Tenſj. & Quat. Min. 5

bie dari petimus 7 R. Omnia, quæ ad ſuſtentationem
ac neceſſitatem corporis & animæ pertinent.
8. Qualia debitz petimus dizitti! R. Peccata tam mor-
Klia, quâm venialia,
9. Cur Socantur debitz? R. Quia rees & debitores
nos faciunt pœnæ æternæ, ſi mortalia ſint 3 tempora-
lis, ſi venialia.
10. Quid eßi non induaci intentationem? R. Non ef
tentari: quia tentatio eſt vita hominis ſuper terram- „
& Chriſtus ipſe tentatus fuit; ſed eſt non ſuccumbere
sentationi.
II. Quid eſt liberari ab omni malo? R. Imprimis à ma-=
lo dæmone, deinde à malis animæ „ demum à maliy-
corperis.

§. 5. De Salutatione Angelita.

1. Salutatio Angelica ende ſie diäéa? R. Quia prima-
tia ejus pars ab Angelo fuit pronunciata.
2. Qus ſane Auctores Salutationis Angelica? R. Primæ
partis, Ave gratidâ plena, Dominus tecum, Auctor fuis
Angelus à Dee in legationem ad Mariam miſſus; ſe-
cundæ partis, Beneditte zu in mulieritus, & sbenedi-
Atus fructus Bentris ent, S. Eliſabethi „ hæc verba Spi=
ritu Sanctò repleta proſerens s tertiæ partis , ora pra
volis, &c. Eccleſia.

§. 6. De Decem Præteptis.

I. Qzot ſunt præceptæ Deealegi? R. Sunt decem „AuE
per Moyſen data ſunt Exod. 20.
2. In quer tabnulis data ſunt? R. In duabus.
3. Qzæ praccptaz ſunt in prima, &s alters tabale? R.
In prima ſnnt tria prima, Deum concernentia, in ſee
cunda ſunt reliqua ſeptem, ad proximum ſpeétantia.
4. Przceptaæ Decalagi insdemne Gerbis ſunt per Moeyſen
detaz, uibus hodis popalo preponuntkr? R. Non: Moy-
ſes enim ea amplioribus verbis deſcri bit; Eccleſia au-
tem in pauciora contraxit, ut rudiores faciliůs memo-
tie mandare pofſſint.
a 3 F. Sanzz

6 Cep. 1. §F. 62

S. Santne Dei precepta obſervatn peſſibilisg? R. Ita
Planè, cum Dei gratia: dicit enim Dcus I. Joan. 5.
ma data ſua non eſſe gravia.
6 Quid pracipitur, dum dicitur: Nen habebis Deos
slienos coram me? R. Ueum adorare, & illi ſoli ſer-
vire, cavere item infidelitarem, magias, divinatio-
nes, obſervationes ſuperſtitioſas, & quemcaunque cule
tum impium.
Licetne tamen Sanctos etiaz ceolere & invecare?
R. Licet, ſed inferiore cultus gradu, quàm Deum, vi⸗
delicet tanquam Dei amicos, & noſtros apud cum in-
cerceſiores, ſeu mediatores ac patronos.
8. Nonne derogar derogaz Ter. qui unus Moedia-
Sor decirur, ſ alios medtazores aeſirzxamns? Reſp. Non
derogare: Ohriſtus enim eſt Mediator principalis, San-
Gi autem minus principales.
9. Luotuplex erge eſt cultus, gsem Deo GS Sanctis
oxbibemues? Reſp. Eſt triplex: cultus latriæ, cultug-
dul æ, & cultus hyperduliæ. Primus competit Deo,
alter Sanctis, tertius B. Virgini.
10. Licetne Geserars imagines? Reſp. Licet, Chri-
Rum aut Sanctos in eis venerando.
1II. Nanne per hoc effeimur idololatræ, àt nobis hare-
iei appizgent? Reſp. Minimè: nam neque divinitatem
aliquam imaginibus tribuimus, neque ipſum lapidem-
aut lignum adoramus, uti ethnici faciunt; ſed cultum
uac venerationem iis exhibemus, qui per tales imagi-
mes figurantur, videlicet Chriſto, aut Sanctis ejus.
12. Qui peccaut eontra ſezundum pracepenm?? Reſp.
Qi male jurant, aut pejerant, blaſphemant, vota-
Kon adimplent, &c.
13. Quid per ſabbatum, gued ſanctificare jubemun,
inseigitaur? Reſp. Dies Dominica: in hanc quippe-
ſabbatum jam tempore Apoſtolorum mutatum eſt: nam
S. Joanes dicit ſe fuiſſe in ſpiritu in Dominica die.
14. Cur Sabbatuns matatum eſt in Dominicam? Reſp.
Quia in Deminica multa memorabilia facta ſunt, ut-
mundus creatus, Chriſtus relurrexit, Spiritus S. datuæ“
Lſt⸗ &c. 15

xt, odun

Uirine
1Na,
aluat u
1 iutrn
len almn
41 e

Dhnſche

l Enn
N
iice
ni
ur 44

6
1

6, u unn
,64

y
mne, al
eiapele ,

le

De Mat. Tonſ. & Quat. AMin. 7

I5. Daonmodo ſabbatnne ſe Dies Domixica celebran-
da? R. Ceflando ab opere ſervili, audiendo Miſſam
& verbum Dei, item Deum orando, aliisque piis ex-
ercitiis intendendo.
16. Per patrem &s matrem, ques benerære jubemur,
qui intelligeneun R. Non tantum illi, qui nos genue-
runt, ſed etiam illi, qui ſunt locò parentum, uti ſunt
Paſtores, Confeſſarii, Sacerdotes, Curateres, Tutores,
Magiſtri, Domini reſpectu famulorum, item Seniores
& Superiores tam Spirituales, quàm temporales.
17. Quid prohibetur per: Non occides ?à R. Non--
ſolum homicidium, mutilatio, vulneratio; ſed etiam.
rixa, odium in proximum, &c.
18, Quid per: Non mœchaberis? R. Omne peccaz
tum immunditiei; ùt adulterium, fornicatio, inczſtus,
KRuprum, ſacrilegium, raptus, peccatum centra natu-
ram., Item oſcula, tactus, amplisxus, & ſimilia illicis
ra amatoria.
19. Quid per: Non occides? R. Omais injuſta abe
latio vel detentio dominé juſtè invité, damnifcatio,
injuſta exactio, ftaus in quibuscunque contractibus, &c.
20. Quia per falſam teflimoniam non dicendam it Re
Maximè peccata linguæ, præcipuè quæ Gunt in judicie
à Judice, reo, teſte, Advecato. Reduci etinm huc
Poeſſunt ſuſpiciones, & temeraria judicis, Aeidns hoe=
mo intra ſemetipſum proximo dat falſum tefſtimoninms
Item calumnia, maledictio, deriſio, &c.
21. Quid per: Non concupiſces? R. Omnes aene
interni circa concupiſeibilia liberi & voluntarii,

S. 7. De Præceptis Ecclefiæ,

T. Suntne ædhbne aliæ pracepta à Chriftianis sbſer̈an-
daæ? R. Sunt quinque præcepta Eccleſiæx: nempe dens
diebus feſtivis celebrandis; de Miſſia reverenter audi-
enda in die feſto; de obſervatione jejnnii & abſtinen-
siæx; de confeffione annna; & de Communione Pa-

a 4 215*

3 Cap. 7 §. 7.
2. Satiafacitne pracepto de Mihza, qui toté tempore
Sel majori ſub parte Miſſs garrit? R. Non ſatisfacit-.,
quia non audit reverenter, & moraliter.
3. Qu diſtinctio facienda eſt inter jejnninm & abſtinen-
iam R. Abſtinentia eſt, dum tantùam ab eſu carnis
abſtinemus, ita, ut pluries in die refici poſſimus de
cibis eſurialibus. Jejunium autem conſiſtit in unica,
tantuùm ad ſatietatem refectione; & quidem in cibis-
eſurialibus, niſi in carnibus diſpenſaretur. In qno di-
ſpenſationis caſu quid de cœna, vel collatiuncnula te-
nendum ſit, diſputant Theologi. Sed probabiliuùs-
Wigandt cum aliis, tunc unicam tantum carnium re-
fectionem licere.
4. Quinam obligantur ad abſtinentiam vel jejuninm?
R. Ad abſtinentiam obligantur, qui primum ſeptenni-
um, ad jejunium verò, qui vigeſimum primum ætatis
annum compleverunt.
5 Frangitne jeinninm, qui ſæpius in die dèibit? R.
Non frangit: ſola enim comeſtio prohibetur; meritum
tamen jejuniii perdit,

§. 8. De Sacramentis.

1. Quid eſt Saengmentum à R. Efſt ſi Nenum rei ſaera
fvasHa*aan, bomines. S. Th. q. 60. a. 2. in c.
2. Conferuntne omniæ Sacramenta gratiam? R. Af-
ſfirmo: quia ſunt ſigna practica gratiæ.
3. Quoruplicem gratiam conferunt ? R. Duplicem:
unem omnibus Sacramentis communem, per quam-
fumus formaliter amici DEI, & vocatur gratia habitua-
i; ; alteram ſingulis Sacramentis propriam, quæ infe-
rziùs referentur.
4. Quor ſant Sacramenta? R. Sunt ſeptem: Bapti-
imde Confirmatio, Euchariſtia, Pœnitentia, Extrema
uncie Ordo, Matrimonium.
. Quot eonditiones requirnntur ad conftienendum Sa-
sen, R, Tres. Prima, ut ſit ſignum, ſeu cæ-

remonia externà. Secunda, ut illud ſignum à Chri-

ſto Domino fuerit inſtitutumn: & quidem permanenter.
Ter-

9 Oeet 1.
In!. Al,
arin, 3.
n,

1066
in ſeife
la ull,
Ai ſoentut
39) E
Dominum
Cnbolica

10, Cua
ut/ RS.
mi u

l, ln
tinen
Clione 4
ln kecle
Chailiam
luan,
Minh u
le hin
c bur
lelnnedie
cl ehe
nelaliu
in i C
voraniene
tiig adn

19, ri,

nortlte

ey ien
utn 64a1
Wi

Utntin

Ilenr

ilen i in

Dl

1d G,
ben Seniu

u⸗

1 hun e
1t
4 die
n
11 De

nnen, A

dut lts
Drniedti,1

Aauktuu

ſt ionn,4

, —
den

De Mat. Tonſ. & Quat. Min. 9

Tertia, ut adſit promiſſio grati?. Quæ igitur has, aut
alterutram harum conditionum non habent, Sacramen-
ta non ſunt.
6. sot reperiantur in quolibet rsente à R.
Tria. I. Id, quod eſt Sacramentum tantùm. 2. Res
tantùm. 3. Res & Sacramentum ſimul. pag. 310.

7. Pro quo ſunt inſtituta Sacramenta? R. Pro ſolis
hominibus viatoribus: cuùm enim fint remedia ſalutis
ebtinendæ, iis ſolùm deſervite debebant, qui eflent-.
in via ad ſalutem.
8. Quid eſt eſſs viatorem. R. Viator eſt, qui non-
dum pervenit ad patriam ſeu beatitudinem, ſed eſi in
ſtatu tali, in quo poteſt & tenetur tendere ad illam,
qui vocatur via, ſeu ſtatus viæ.
9. Quis fuit Aucter Sacrazenterum! R. Chriſtum-s
Dominum Auctorem fuiſſe Sacramentorum confitetur-
Catholica fides, & definit Conc. Trid. Seſl. . c. i.
10. Quando Chriſinzs Dominus hac Ssacramentaæ infti-
zuit 5* R. Baptiimum inſtituit ante ſuam Paſſionem:„
dum in Jordane baptizatus eſt. Obligatio tamen u-
tendi Baptiſmò fuit indicta poſt reſurrectionem ſuam,
dum Matth. ult. dixit: Euntes erge, docete omnes gen-
tes, baptianses eoo, Oc. Vide pag. 312. Confirma-
tionem probabiliùs inſtituit in ultima Cœnz, ùrt ex tra-
ditione Apoſtolorum docet Fabianus Papa: & patet ex
uſu Eccleſiæ, quæ tunc ecjus materiam conſecrat. Eu-
chariſtiam, cùͤm dixit in ult. Cœna: Accipite éò man-
ducate, &c. Hoc fucite in meam commemorationem,
Matth. ult. Pœnitentiam, cùm dixit Joan. 20. Je-
eipite spgiritum banctam, guornm remaſeritis peceaztaæ;,
&c. Extremam IInctionem probabiliùs inſtituit poſt
Reſurrectionem ſuam unâ cum Sacramento Pœnitentiæ,
cujus eſt conſummativum, cùm ſit inſtitutum contra⸗
reliquias peccatorum. Vid. pag. 461. Ordinem inſtituit
in ult. Cœna, dum dixit: Hoc facite in menm commwe-
morationem, Luc. 22. Matrimonium inſtituit, vel po-
tiùs ad rationem Sacramenti elevavit, quando Matthe
19: dixit. Qæsad DElIs conjnnzxir, homo non ſepsret. Ut
a 5 eſt

10 Cap. 1. G. 8.
eſt in officium naturæ, inſtitutum eſt in paradiſo. Vid.
Ppag. 506.

II. Sacramenta nnde habent vim & effeaciam ſuam
R. Ex pafſione & morte Chriſti Domini. Unde S.
Auguſtinus dixit ea ex latere, & vulneribus Chriſti in
Cruce pendentis fuxiſſe.
I12. Car tantum ſeptem ſunt Sacramenta? R. Ob
ſimilitudinem vitæ corporalis. Nam homo primò na-
feitur; ſecundè augetur; tertiò nutritur; quartèò, ſi in
morbum incidit, ſanatur; quintèò imbellicitas virium re-
focillatur; ſextè Magiſtratüs auctoritate regitur; ſe-
ptimò per legitimam fobolem propagatur. S. Th. 3. p.
A. 65. 2. I.
13. Quenam eft diferentia inter hac ſeptem Sacra-
wenta? R. Hæc intercedit differentia: quòd quædam
conlerunt gratiam, & præterea imprimunt characterem,
ideòque non poſſunt iterari. Quædam ſolùm confe-
runt gratiam, & pluries ſuſcipi poſſunt.
Differunt etiam, quèd quædam ex ſua inſtitutione
conferunt primam gratiam, & juſtificant impium, ſeu
per peccatum mortuum: ideéque vocantur Sacramen-
ta mortuorum. Quædam ſunt inſtituta ad augmentum
gratiæ, nimirum pro illis, qui jam vivunt per gratiatn
Ideéqne appellantur Sacramenta vivorum. Vid. pag. 299.
Item differunt, quòd alia ſint formata, alia informia,
Vid. pag. 310.
14. Quz ergo ſunt Sacramenta mortuorum, & Jus
Sivoerum: R. Sacramenta mortuorum ſunt Baptiſmus,
& Pœnitentia: hæc enim ex ſua inſtitutione hominem
per peccatum mortuum revocant ad vitam. Cætera-
dicuntur Sacramenta vivorum, quia præſupponunt ho-
minem jam ſpiritualiter vivere per gratiam.
15. Qze ſunt Secramentæ iterabili«z & initerabilia;,
ſen imprimentiæz & non imprimentiæ eharacterem? R.
Hec tria, Baptiſmus, Confirmatio, & Ordo impri-
munt characterem: adeéque iterari non pofunt. Reli-

Aua., quia chara derem non imprimunt, plufies itera-
ri valent.
16. ℳ

.

—

—
a
nlan, G
Gen

WE .
el

Keledanet i
lite 1
m N A
il
19 Llen
Neume:
cnnn et;
Ktaum wo
I hn
in ſngiin
in th de
19, Mre
Gerten.
elent
eCn
An u
lo.
h
lt llen
n ſrve
Aeverann
iuden
m Nz
11. 49
l ſt,
en
lara
uelen
„
ecte⸗ 4
cdie,
ſen,

en!

De AMat. Tonſ. & Quat. AMin. 11

16. Ax erge baptivaties, confirmatus, W ordinatne,
It moriatar, & peſtea reſurgat, ſaltem tanc poteritne
ternm bac saeramenta recitpene? R. Nec debet, nec
poteſt: quia manet in illis character primùs, utpote⸗
indelebiliter impreſſus.
17. Unde deſamitnr dißerentia ſpecifca Saeramen.
orums R. Ab effectibus primariis eorum, ſcilicet gra-
tiis Sacramenfalibus, quas per ſe cauſant. Eaſdem ha-
bes inſtà q. 46.
18. Eedemne eſt omninn Sacramentorum neceſſtass
R. Negativè: Nam Baptiſmus omnibus ad ſalutem ne-
ceſſarius eſt; Pœnitentia relapſis poſt Baptismuin in-
Peccatum mortale; Euchariſtia ex præcepto uſum ratio-
nis habentibus. Reliqua per ſe non ita neceſlaria
ſunt ſingulis, quamvis Orde & Matrimonium neceſſaria
ſint toti Eccleſiæ.
19. Effene eadem dignitas Ssaeramentorum? R. Non
eſt cadem: ſed Euchariſtia eſt fmpliciter potiſſima &
excellentiſſima: quia in ez ſubſtantialiter continetur.
ipſe Chriſtus; in aliis autem Sacramentis continctur.
ſolum quædam virtus inſtrumentalis participata à Chri-
ſto.
20. Quid e, Baptiſmur? R. Phyſicè defnitur, quòd
ſit aslntio corporis exterior facta ſab praſeripta Gerba-
rum forma. Methaphiſicè verò, quòd ſit Sacramentnne
regenerationis, ſeu Sacramentum Novæ Legis ad ſpi-
m ritualem hominum regenerationem à Chriſto inſtitu⸗
tum. p. 312.
le 21. Quid efg Confirmatio 7 R. Phyſicè deſinitur;
quèàd ſit nndtio ehriſmatis in fronte Jacta baptixato ſab
praſeripdæ Serberum forma. Methaphyſicè verd, quòa
is bseramentnm Nove Legis à Chrifte inſtitntame ad ſpi-
rritnalem hominum in ſide prozeſtandz sorroberatieneme
ℳAG H pag. 8322.
n de 22. Okid efe Eucharißia? R. Phyfſicè ſumpta ſunt.
to, AC! ecies conſecrata ſus præſeripꝛe verborum Jormas, as
m in veslrer continentes Chriſtum ad cæuſandam gratiam ci=
mnun, us satvam. Methaphyſice verò cit zcramentat Nobe Tes

26

adin,
u Minnen
ſuriu,

12 Cap. 1. §. ².
gis ad ſpiritzalem hominum nutritionem infitutnm. pag.
323˖ . .
23. Manetne panis & binum in boc Sacramento à R.
Non: ſed convertitur in Corpus & Sanguinem Chriſt,
zemanentibus ſolis Speciebus panis & vini. pag. 332.
24. Effene totus Chriſßtæs ſnb ſpeciebus paniz? R. Eft
totus ſechndùm Divinitatem & Humanitatem, ſe
ecundùm Carnem & Sanguinem. Quamvis enim for-
maliter & ex vi verberum ſub ſpeciebus panis cônti-
neatur Corpus Chriſti, concomitanter tamen etiam.,
Sanguis continetur. pag. 333.
25. galis adoratio debetnur huie zramento ? R.
Eadem, quæ Chriſto Domino, ac æterno Deo, quem
illic præſentem agnoſcimus.
26. Paſſuntne Laici ſimere boo bacxamentam ſub s-
zraque ſpecie? R. Non; nec requiritur: fides enim-
docet, ſub qualibet ſpecie totum Chriſtum contineri.
27. olim Fideles ſas utraqne ſpecie commnnicabant 3
Arss Gelaſius & Leo Poztißees ig pracipiebant: cur igi-
zur nunc non licesz? R. Olim liberum erat ſub una-
vel utraque ſpecie communicare; nunc autem rationa-
bilibus ex cauſis Eccleſia (quam audire tenemur) u-
nam tantùm Speriem dari præcipit. Dicti Pontifces-
utramque Speciem præceperunt: quia dum obſerväſſent,
quèòd aliqui cum Manichæis vinum creaturam malam
exiſtimantes à vino abhorrerent, cosdem à veris Fide-
libus per hoc dignoſcere voluerunt. At dum hæreſig-
illa ceflavit, ritus unius ſpeciei in Eccieſia permanſit..
28. Quid eft Pænitentisg? R. Phyſicè de finitur, quèd
ſit extoerior pecestorum coufeſſo doloroſa ſub impenſa pra-
ſeriptæ abſolutionit farma. Methaphyſicè verò, quòd ſit Sa-
eramentunm Noba Legis inſtitutum ad remiſſionem peccate-
rum peſt Baptiſmun, commißarum.
29. Quo: ſaut partes pænitentiæg? R. Tres ſunt par-
tes eſſentiales: Contritio, Confeſſio, & Ablolutie-
Satisfactio eſt pars tantùm integralis. pag- 368.
30. Gaer eff contritie? R. Eſt duplex: perfecta
& impertecta, Perſecta eſt dolor de peccato commi’
„

ut fdlolult⸗

9 Cne i⸗

conn 8
haſe
Tbuim
,n ineiu
tedkialen,
K.
34. Lian.
lgencr D
um lumes:

r gin,
lbern bi
torumn con
ſlen iuch
lii alen
nhonit 6
31
tuun ſrn
N Rnn
39. 4.
Ie ten
ane

4

4.

—

De Mat, Tonſ. & Quat. Min. 13
N

Ü ut eſt offenſa DEI ſuper omnia dilecti, ſen ſummè
boni. Imperfecta, quæ ad alterius differentiam attri-
tio dicitur, eſt dolor ex motive ſupernaturali inferiori.
Pag. 373. ..
31. Doleor gquaznde debet ezlici? R. Elici debet ſaltem
ante abſolutionem Sacerdotis.
32. Confeſße quid eft?; R. Eſt legitima & ſacramen-
salis accuſatio de peccatis propriis poſt Baptiſmum,
ommiſſis ad eerum veniam virtute Clavium obtinen-
düum coram Sacerdote facta.
33. LQus ſunt conditiones ſen qualitates bone Confes-
Fenis à Primè debet eiſe fidelis ſen vera. 2. Inte-
gra integritate formali. 32. Doloroſas. Et hæ ſunt
eſſentiales, aliæ ſunt ad melius eſſe, quas vide pag.
38.
8 34. Eramen eonſcientia quomede faciendum? R. Ie
Agendæ DEO gratiæ pro beneficiis acceptis, 2. Peten-
dum lumen ad recognoſcenda ſua peccata. 2. Ipſa-⸗
ανh„hh peccata inquirenda quoad numerum & ſpeciem. 4
Dolor eliciendus de peccatis commiſſis, S. Propoſitun4
aciendum non peccandi de cætero.
35. Quando obligat praceptum confeſonis à Vide pag.
6.
766. Eſine obligatie etiam Senializ confitendi ? Non.
eſt: quia non ſunt materia Confeſſionis neceſſaria, ſed
libera. Propter ingentes tamen utilitates ſpiritualeæ
eorum confeſſio meritò nſurpanda; maximè autem, ut
ſaltem indirecte abſolvamur à mortalibus, ſi quorum
obliti eſſemus.
37. Quid eßſt ſatisfactio ? R. Eſt poœrnitentia, quam
unponit Confeffarius poreſtate Clavium.
38. Mine obligatie enm implere? R. Eſt omnino: cùm
enim fit pars integralis, debet illam pœnitens poners,
at Sacramentum adintegretur.
39. Ad quid ilta emponitur? R. Ad deletionem pœ
næ temporalis, quæ remanet poſt remiſſionem culpæ &
Uir Fan zternz. Vid. pag. 97.
cr 40. Ggοα e E/treme NHaétiet Ra Phyſice obaluc,

ir ſeyinen

nne e

.
Ma
tl.

A

quòd ſit unctio ſacri olet in quinque ſenſibus infirmi fa-
öta ſub praſeripta erboruns ſorma,
quòd ſit Sacramentum à Chriſto iuſtitutem ad alſzergen-
das peccatorum religquias.
41. Car dicitur Extrema UInctio? R. Quia Chriſtia-
nus in pluribus Sacramentis ungitur: uti in Baptiſime
per chriſima in vertice, & per oleum ſacrum in ſcapu-
lis ac pectore; in Confirmatione in fronte; in hoc Sa-
cramento in quinque ſenſibus: deinde, quia exrreméô,
ſocòô poſt omnia Sacramenta datur.
42. Quis eſt capax hbujus Sacramenti? R. Solus ho-
mo baptiz atus, adultus, & periculosè infirmus. Poteſt
tamen dari etiam pueris doli ac peccati capacibus“,

Metaphyſiceé verò,

43. Ouid eff Ordo? R. Phyſicè definitur, quòd ſit.
externa lacra cæremonia ſub præſcripta verborum for-
ma, qu traditur poteſtas ſpirituale aliquod miniſte-
rium cxercendi, ſimulque gratia ſanctifcans ad illud
Metaphyſicè verò, quòèd ſit ſignæculum
Juoddam, ſeu Sacramentum à Chriſto inſtitutum, 726
Hpiritualis poteæſtas traditur ordinato exercendi miniſte-
rium Eceleſtaſticum, ſimaulzue gratia, & c. pag. 469.
44. Quid eſt Matrimonium ? R. Matrimonium, ut.
eſt Sacramentum, phyſice definitur, quèd ſit mutuus-
viri & mulieris conſenſus externus ad perpetuam vitæ
ſocietatem. Metaphyſicè verò, quèd ſit Sacramentum
Novæ Legis collativum gratiæ viro & mulieri legitimò
conſenſu copulatis ad perpetuam vitæz ſocietatem. Si
ſumitur ùt contraétus vel ùt vinculum, haber aliam-⸗
deknitionem pag. 505.
45. Luotunplex eſt effelta

Plex? primarius & ſecunda

zxité obeundum.

Sageramentorum? R. Eſt du⸗
rius. Effectus primarius eſt
gratia, ſecundarius eſt character, in illis ſcilicet Sa⸗=
cramentis, à quibus imprimitur, uti eſt Baptilmus⸗,
Confirmatio, & Ordo.
46. Dixißti ſaperins g. 3, primarium Sacramentorum
eßfeltam, leilices gratiam, aliam eſſe cemmunens omnts
gs Sacramentis s slist «nilibet rmnaDο prρ*oν+v o.

6 rann
ietii ſ
niu ſeceto
ntum
in Maiin
Püni unummn
Mtiinond po
lanndin cn

Duplcem:
an h
n ,
Me, ſlicet
ſentd nonte
Nauen
E gut,

Ponine nurt

Ritanin
zntun al e
rne ded,
nemi Mn
necele N
ie ſelui
l, gol
Unns ꝛn⸗
ltenie &)
her necet
6 Auifel
49 un
er, ten
me nine
atein
60. hen
inh, ſ

De Mat. Tonſ. & Quat. Min. 15

recenſe igitnr propriam cujusliber Sacramenti graztam?
R. Baptiſinus cauſat gratiam regenerantem; Confirma-
tio roborantem; Euchariſtia zutrientem ſeu cibantem 3
Pœnitentin ſznantem; Extrema IInctio alſtergentem Ie-
liquias peccatorum. Ordo cauſat gratiam, quæ Mini-
ſtrum idoneum facit ad peragenda ſacra officia in Ec-
clea. Matrimonium cauſat gratiam, quâ conjugum
animi uniuntur per amorem, & quâ juvantur ad onera
Matrimonii portanda, & ad Eccleſiam Fidelium multi-
in plicandum corporaliter & ſpiritualiter.
1A Eyplicatur autem ulteriùs Sacramenti cujuslibet ef-
fe ctus. Pag. 398.
47. Quet ſant partes eſſzatiales Ssaeramentorum? R.
Duæ, ſcilicet mareria, & forma, quarum alterd def-
eciente nen conficitur Sacramentum. S. Th. 3. p. q. 60. 2,6.
Eſt autem & itentio de eſſentia, ùt infrà q. 59.
48. Quid intelligitur nomine materiæ & forma? R.
Nomine materiæ intelligitur materiale elementum, quod
Miniſter adhibet in conſficiendo unoquoque Sacramen-
to: ùt aqua in Baptiſmo. Unde dicit S. Aug. Accedis
Serbum ad elementum, & ſit Sacramentum. Nominc
formæ verò intelliguntur verba, quæ in uſu illius ele-
menti à Miniſtris proferuptur. Nota zamen non efles
neceſſe, ut ſit propriè elementum, ſed ſufficere, ur ſit
quid ſenſu aliqué perceptibile, per formam determina=
bile, quod impropriè poteſt dici elementum, licèt ſit.
aliquis adtus, imò verba, ut patet in Sacramento Pœ-=
nitentiæ & Matrimonii. Idem eſt de verbis, quæ non
ſemper neceſlarid debent eile propriè dicta, ſed ſufficit
efſe æquivalenter talia, v. g. nutus, ſigna, &c.
49. Quetuplex eſt materiæ Sacramenternm ? R. Et
duplex, remota & proxima. Remota eſt illa res ſen-
ſibilis, quæ ſuſcipienti per actionem Miniſtri applica-
tur: proxima cft ipia 2ctio applicans. IIt in Baptiſine
materia remota l aqua, prexima ablutio.
. 50. Suntne omnes acramentorum materia &ρ Jorma
,em * Ehriſze geterminets? R. Non ſunt ſemper in indivis
Gemne aug
muum,ſf S

Gns Anl

16 Cap. 17. §. 9.
duo determinatæz, ſed in aliquibus hujuſmodi determi-
natio facienda Eccleſiæ relicta eſt. pag. 296.
51. Qus matatio mæteriæ &g ſormæ inbalidat Sacra-

menium? R. Eſſentialis ſeu ſubſtantialis, non verò ac-

cidentalis. page 296.
52. Luando efz ſubſtantialis vel aecidentalis mutatio
marteriæ?s R. Mutatio ſubſtantialis materiæ eit, ſi quis-
pro materia adhibeat aliquid ſubſtantialiter diverſum
accidentalis eſt, ſi ſalvà ſubftantiâ parumper alteretur.
53. Quando elt ſubſtantialis Sel accidentalis mutatie
ma? R. Subſtantialis mutatio formæ eſt, ſi mutetur
ſenſus verborum; accidentalis, ſi quid addatur, omit-
tatur, vel verba mutentur, ſic tamen, ut ſenſus ver-
borum non tollatur. pag. 297.
54. Quis miniſter Sacramentoruzæ? R. Solus homo
viator fecundúùm legem Dei ordinariam eſt Miniſter Sa-
cramentorum. S. Th. 3. p. q. 67. a. 3. & 7. Ratio
eſt: quia Chriſtus inſtituens Sacramentum & eorum
miniſteria committens ſolos viatores eſt allocutus.
55. Angelus vel Beatus poteſine eſſe minifter bacra-
menzi? R. Angeli poſſunt de potentia & lege extra or-
dinari4 Dei conficere & adminiſtrare Sacramenta. Ra-
tio S. Th. quia ſicut Deus virtutem ſuam non alligavit
Sacramentis, quin poſſit ſinè Sacramentis effectum Sa-
cramentorum conferre, ita etiam virtutem ſuam non--
alligavit Eccleſiæ Miniſtris, quin etiam Angelis poſſit
virtutem tribuere miniſtrandi in Sacramentis: ergo.
Beatus etiam poſſet eſe Miniſter Sacramentorum in-
teaflumpto corpore, extraordinarius tamen: quia licèt
Chriſtus miniſtros inſtituens ſolos viatores fuerit allo-
cutus, utpote quia eos ſolos habuit præſentes; atta-
men nullam fecit reſtrictionem ad ſtatum viæ.
56. Us Minifter in ſuo miniſterio nen pecret, gnalis
giſpoſitio in eo requiricur R. Ante Sacramenti confe-
Gionem (ſi Euchariſtiam excipias) non eſt neceſſariò
ræmittenda confefl'o, licet id ſit de conſilio, aut ſal-

Sem debes cogteri, üi ſit in peccato. Vid. pag- 207.
57. Mi-

—
P Uuit

nna? N.

luen
lliet,i
. 4 8.

Kus imele
bo⸗ leſa
Neyun/ hee
nliͦ in
9
61n Au
edlen i
N br
hoſte ſu,
umel got
61
1. Munce
in ho hl

l t,
die iſtl

peemn

De Mar. Tonſ. & Quat. Min 17

5,. Miniſter excommunicarus alidine con cir Sacra⸗
mentem R. Affirmo: fi ſit toleratus. Idem eſt de In-
fdelibus hæreticis, malisque Miniſtris: quia charactez
manet etiam in maximis peccatoribus. Vid. pag. 305.
58. Licetne à malis Miniſtris petere Sacramenta 1*
R. Licet, ſi ſint ab Eccleſia tole rati. Vid. Ibid.
59. Ad Sacramenrum confciendum eſine necefarie
intentio 7 R. Procul dubio eſt neceſfaria ſaltem virtua-
lis: quia quæ ſunt præter intentionem, ſunt caſualia,
quod non eſt dicendum de operatione Sacramentorum.
Vide dicta de attentione & intentione, quotuplex utra-
que ſit. pag. 265. de Horis canonicis, IUbi etiam di-
citur differentia inter intentionem & attentionem, quòd
nimirum intentio ſit actus voluntatis „attentio autem
actus intellectùs.
60. Reguiriturne intentio etians in ſuſpiciente Saucræ-
wentuem? Requiritur, & ſufficit, ſi ſit virtualis. In
arvulis ſufficit fides & intentio Chriſti & Eccleſiæ.
bia⸗ Pag. 304. ⸗
5. Luot ſunt effciz Inftitie Chriftiene? Sunt duo
declinare à malo, & facere bonum.
NB. Plures quæſtiones, quæ hic de Sacramento pro-
poſitæ ſunt, pertinent ad Materiam Subdiaconatus; at-
tamen propter earum connexionem huc pohere viſum
eſt. Nunc eas perlegens faciliùs recolet, dum àd Exa-
men pro Subdiaconatu parari oportuerit.

§. 9. De Gratis.

I. Quid eft Cratiæ? R. Eſt qualitas ſupernatura lis-
animæ infuſa, per quam reddimur grati & amirabiles
Deo. Hæc definitio convenit gratiæ habituali, cujug“
alias definitiones, vide Pag. 298. Gratia actualis (ut
Card. Gotti tom. 9. q. I. deſcribit) eſt donum actuale

à Deo deſcendens, qué creatura rationalis adjuvatur ad

omnes ſuas operationes perficiendas, maxime cas, quæ
ejus vires excedunt, quæque ad ejus æternam ſalutena
erdinem habent.

„ 2. Qus⸗

18 Cay. 1. §. 8.
2. Quotuplex eſt gratia? Eſt multiplex: & dividitur
primò in gratiam inhærentem, & non inhærentem,
Inhærens dicitur, quæ in nobis eſt; non inhærens“,
quæ extra nos eſt, cujuſmodi eſt Incarnatio Verbi Dti.
Iaſtitutio Sacramentorum, miracula, &c.
3. Gratis inharens quotuplex ℳ R. Eft duplex.
Alia eſt gratia gratis data, alia gratia gratum faciens.

4. Lauenam eſt gratia egrats data, & gratia gratum
elen:? R. Gratia gtatis data eſt illa, quæ primò &
er ſe nobis datur ad aliorum ſalutem, & utilitatem?:
ut eſt gratia ſanitatum, miraculorum, linguarum, &c,
Gratia gratum faciens eſt illa, quæ nobis confertur 2d
noſtram ſalutem, & utilitatem. S. Th. I. 2. q. 13. 2. 1.

5. uomodo dicitur gratia grats data, cum & natn-
ra gralis detur à R. QuèòQd gratia ſpecialiùs ſibi nomen
gratiæ vendicat, quia caret omni debiré, Eſt quippe-
duplex debitum: anum ex merito proveniens, quod re-
fertur ad perſonam meritoriè operantem; aliua eſt de-
bitum ſecundùm conditionem naturæ. Natura igitur-
carat quidem primố debité, non tamen ſecundé: gra-
tia autem caret utrôque, S. Th. I. 2. q. 3. a⸗ I.
, 6. Ergo ſaltem gratia gratum faciens, ktpote & gra-⸗
ds data, & utröqne debité carens, non bene contradi-
iinguitur gratis gratls datæ R. Quèd gratia gratum fa-
ciens addit aliquid ſupra rationem gratiæ gratis datæ,
quod etiam ad rationem gratiæ pertinet; quia ſcil. ho-
minem gratum facit Deo, & ideo gratia gratis data-,
quæ hoc non facit, retinet ſibi nomen communc, aͤt⸗
Pars diviſionis. 8S. Th. loc. cit.
7. Gratia gratum faciens quotupler æft? R. klæc ite-
rum eſt duplex: actualis & habitualis-
8. LQuod eſt diſerimen inter neramqne? R. Actualiæ
gratia eſt illa, quæ nobis datur per modum auxilii trans-
euntis, per quam præparamur, ut ex non dignis & ju-

ſtis fiamus digni & juſti, Deéôque grati. Gratia verè

habitualis eſt, quæ nobis datur per modum qualitatig
per-

ſitis
Pſtix. j.
Unil,

1
iſd
Ain le
lai
klunaiſt
gnel A.
13 01 u
uiui
e, puie
iil en
ee
ſler n.

8. 1

&αn

ſein, ſe
V, m ken i

i.
rI
dcheuli⸗

Mft

iu, 1
ene i
6
un N n

De Mat. Zonſ. & Quat. Min. 19

Permanentis, per quam actualiter fimus digni vitâ æten
nâ;, & grati ipfi Deo, S. Th. I. 2. ꝗq.. 17 6
Gratia altnalis haberne Lebdi‿ſtonenm à R. Habet ⁸
ſubdviditur euim primè in gratiam eperantem & coopes
rantem. Sccundè in gratiam prævententet, & ſulſoquen-
cem. Tertiò in gratiam exziranten & aaſu vantenm.
Quartè in gratiam ſaßßeienrem 87 WHicacew.
10. Qus eſt explicatie harum gratiarum “ R. Gratia
zperanz ea dicitur, quæ intellectum aut volnntatem ad
agendum applicat; zoeperans vetò, quæ cum illis po⸗
tentiis ad agendum applicatis produeit actionem, Go⸗
net tom. 4. diſp. 3. n. 15.
Gratia Greerien- dicitur; quæ præyenit omnem nee=
ſtram deliberationem, & bonum liberi arbitrii uſum,
ſeu conſenſum, priofitate temporis vel naturæ. Idem,
ibid. n. 22. Satſequens eſt, quæ aliaun gratiam vel
operationem anteriorem ſupponit. ”
Gratia excirens eſt, quâ Deus peccatorem vel juſtum
à bono opere cefſantem, tanquam ſopore quêdam de-
preſſum à ſomno vel peceati, vel negligentiæ bonorum
operüm excitat; zaju vans veröô eſt, quæ nos adjuvat.
2d facicndum id; id quod excitati ſumus 4 Deo. Id.
Gratia ſatſiciens eſt 3 quæ tribuit vim ſufſcientem in
actu primo àd opcrandum ſeu conlentiendum; efeaz
vVerò, quæ infallibiliter infert conſenſum;, & facit non
ſolum, ut poſſimus velle & operari, ſed etiam;, ut de=
Hacto velimus & operemur. Idem ib. n. 25.
11. Habitaabts Satta, g3eà ſanktefsnt antmäm, zomples
Sitrne äunum taninn, Babiizn? R. In viatoribus com=
plectitur vafios habitus ſupernaturales, qüi divinitus ſunt
infuſi, ut habitum fidei, ſpei, charitatis, & grariæ juſti=
Acantis, qui fidei habitüs non àmittitut amilis gtatide:
12. Mentiofit ſüperins praiie Primæ & ſecundeæ; As
Jun id ſpeciè graiiz nietligents R. Cm in mate-
tia Sacramentorum fir ſermo de prima & ſecundas=
SPratia, intell gitur de prima & fſecund gratia=
Babtuali „ quæ animæ inhæret per modum qualitat

20 Cap. 1. §. 9.

permanentis, eâmque formaliter ſanctificat; non autem
de actuali, quæ talem diſtinctionem non admittit.
13. Inrercediene aliqua differentie inter primam ο
ſecundam gratiam? R. Nulla intercedit differentia:
una enim & eadem eſt gratia, quæ modèò vocatur pri-
ma, modò ſecunda: vocatur prime, quando homini;
qui actu nullum gratiæ gradum habet, ſecundum men-
ſuram ejusdem diſpoſitionis confertur, quia non ſuppo-
nit aliam. Dicitur verò ſecunda, quando datur homi-
ni jam in gratia exiſtenti, ſecundùm menſuram meriti,
quia ſupponit primam, & aliò nomine nuncupatur aug-
mentum.
Queri hic poſſet, quæ Sacràmenta conferant gratiam
primam vel ſecundam, ſcd ad hoc roſponſum eſt ſupraà
de Sacramentis vivorum & mertuorum.

14. Sacramenta hanc gratiam canſantne ex opere eper

rato, vel ex opere eperantis ?à R. Cauſant ex operen
operato. Eſt de fide definitum in Conc. Trid. Sell. 2.
pluribus Can.
15. Quid eſt eznſare gratiam ex opere oeperate W e
epere operantis? K. Cauſare ex opere operantis eſt,
independenter à Sacramento, per commenſurationem
ad ſubjecti devotionem, ſeu diſpoſitionem. quæ dicitur
opus operantis. Ex opere operato eſt præcisè ex ope-
ratione Sacramenti per virturem ex Paſſione Chriſti jam
operata ei communicatam.
16. Ejssdem ſpeciei Sactamentæz conferuntne ſemper
ſubjectis æquzlem gratiam ? R. Si ſint etiam æqualiter-
diſpofita ſubjecta, conſerunt æqualem gratiam? quia-
habitis omnibus æqualibus non eſt zatio, eur non ſit.
æqualis effectus.
17. Quid Gerè, ſi ſubjelta ſint inaqualiter diſpoſita? R-
Tunc juxta menſuram diſpoſitionis majorem vel mino-
gem cauſabunt gratiam. Patet ex Trid. Seſt, 6. c. 7.
18. Annen igitur tune exceſſus gratiæ conferetur es&
epere operantis ? R. Nulli ratione: quia non confertur
intuitu majoris honeſtatis in opere, ſed intuitu inſti⸗
tutienis Divinæ , volgntis poſità häc meliori qdiſpofitio.
as

)
entio 35

tatur caul

21,

Den
is cemn
ie
Poocuert e

nuiam:

krilitune
Uiterdall 1
1n e,
den in 1
taie nnin
11dn,
unnin

tun N
eſt In ele
2,, l

De Mat. Tonſ. & Quat. AMin. 21
ne tanquam conditione majorem gratiam conferre.

Poteſt autem etiam intuitu meriti augmentum prepor-
tionatum fieri.
19. LQuös pacté eperantur Sacramentæ tam admirabi-
lem eſectum, nempe gratiam? R. Sicut duplex eſt ge-
nus efficientis cauſæ, ſcilicet phyſicæ & moralis, ita
duplex eft ſententia Authorum. Quidam tenent Sa-
cramenta producere gratiam in genere cauſæ phyſicæ
inſtrumentalis, alii in genere cauſæ moralis tantùm.
20. Explica, gqug ſie canſa phyfitca, gaz moralis? Re
Cauſa efficiens pfiyſica eſt illa, quæ per ſuam virtutem s
& realem influxum producit effectum. Moralis, quæ
non attingit effectum ſuâ virtute & influxu, ſed movet
cauſam phyſicam ad operandum, ratione cujus motionis
operatio & effectus cauſæ phyficæ adſcribitur, & impu-
tatur cauſæ morali moventi.
21. Luid ergo tenes de hue materizg? R. Sacramen-
tà Novæ Legis non ſoluùm moraliter, ſed & phyficê in-
Kirumentaliter eauſant gratiam. Ratio deſumitur ex
dignitate & præeminentia Sacramentorum Novæ Legis
Ppræ antiquis, quæ non cauſabant gratiam activè, ſed
Deus ad præſentiam illorum. Dixi, inſtrumentaliter?:
quia certum eſt, quòd ſolus Deus ſit cauſa principalis
gratiæx. Nec implicat, quòd v. ge aqua in Baptiſmo
produeat effectum ſibi non proportionatum, videlicet.
gratiam: quia licèt res corporea non poſſit, ùt cauſa⸗
Principalis, attingere rem ſpiritualem, bene tamen-
ut inſirumentum per Deum elcvatum: uti patet in igne
infernali reſpectu ſpiritus damnati, quem torquet.
22. Gratiæz habitnalis in 7uoο abjectatur? R. Subje-
Gtatur in ſubſtantia animæ „ quia eſt decor & ornatus“
totius animæ, non alicujus potentiæ. Eſtque S. D. q.
110. a. 4. Et dat rationem: quiz per gratiam regene-
ramur in filios Dei; ſed generatio per prius termina-
tur ad efſentiam, quàm ad potentias: ergo per priug
eſt in eſſentia animæ, quàm in potentiis.
23 Qromodo hic decor &; eornazus efßeitur in anima?
R. Nonnulli putant Fraizzm Produci à Deo per ſimpli-
cem

22 Cap. 1. H. 9⸗
gem creationem méxque animæ tanquam ſubjecto uni-
gi. Sed rectiùs ſentiung, qui docent gratiam educi de
potentia animæ, non naturali, ſed obedientiali. Quiz
gratia, cùm ſit qualitas ſupernaturalis, atque ideo acs
gi ens, debet ſemper inhærere ſubjecto, & conſequen-
ger recipere ſuum eſſe per actionem dependentem 4
Aubjecto Ergo per actionem e uctivam, non creativam
24 Diſtinguiturne gratia baßitualis à charizate? R.
Probabiliùs diſtingui. Probat 3. D. q. 27. de verit. a. 2.
dicens: Erge datio spiritüus Saucti præcedit chavitatem;
Ecut cauſz efectum; ſed spiritas Sanctus datur ſecundum
aliquod donum ſanm: erge aliquod denaem eſt in nobis ,
gueod praecedit charttatem, & hoc non vedetnr ſſe aliud,
guam gratig; ergo gratia eßt aliud, gqudm haritas,
25. nfendunturne homini Berzutes ſupertaturat's cum
giτâν ſenctißeente? R. Affirmo: quia gratia tanquam
natura in ordine ſupernaturali exigit illas tanquam-
Proprietates. „„
26. Poteſine gratia ſtare ecum peccato mertali in eo-
dem ſabjecto? R. Non poteſt, quod noſter Card. Gotti
ſic probat: Eiſle ſanctum, & ſimul eſſe peccatorem ſunt
duo incompoſſibilia, etiam de potentia Dei abſoluta:
quia eſſe ſanctum, eſt eſſe objectum amoris, eſſe pec-
atorem, eſt eſſe objectum cdii Dei: ergo gratia, quæ
eſt perfecta ſanctitas, & peccatum, quod eſt ſumma-
malitia, nequeunt, &S c. Ex incompoſſibilitate enim-
Effectuum deducitur incompoſſibilitas formarum.
27. Ar dem peccatum remitteretur per ſolam condos
warionem extrinſexam, nonne tune ſtare potertt gratts
eum peccate? R. Tunc quidem ſtare pofle; ſed proba-
bilius eſt peccatum remitti non poſſe per ſolam extrin=
ſecam condonationem, absque ulla ſui intrinſeca mu-
tatione, quod itidem Card. Gotti häc probat ratione:
Quia homini exiſtenti in peccato mortali pecgçatum re-
mittere, eſt, Deum diligere hominem, quem priùs-
nen diligebat ſed oderat; atqui Deus non poteſt de
movo diligere, quem priùs non diligebat, ſed oderat.

Absque mutatione;, vel ipſus Dei, vel ipſins hominies
. aum.

—
ngle n

ele et,

dr ſndis
Nennli
keleiz in
11chere
Ameii
nin, 3
le 1 1en
narſeun
NodR i
lun, ſn
2, ges
d

De Mat. Tonſ. & Quat. AMin. 23

cümque mutatio ex parte Dei contingere nequeat, ne-
ceiſe eſt, ut mutatio contingat ex parte hominis.
28. Voteſtzne homo mereri altert? R. Poteſt meritè
congrui, non veré⁶ merité condigni. S. Th. I. 2. q. 114. 2. 6.
NB. Ex hoc paragrapho de gratia ſufficit Tonſuran-
di & Quatuer Minoriſtis communiora ſcire: quoad re-
liqua eſt materia Subdiaconats; hic tamen eandem.
materia m malui abſolvere, quam dividere.

§. 10. De ckaractere.

1. Quit eſt effectus ſecundariug Sacramenterap, 7. k.
Character, in illis nimirum Sacramentis, per quæ im=-
primitur.
2. Qrid eft character? R. Eſt pozentia HZirienalit or⸗-
dinata ad ea; quæz ſunt Divini cultüs, vid. p. 301. ubi
etiam dicitur, per quot Sacramenta imprimatur chara-
Ker; & an ſit perpetuus ac indelebilis; item quod ejug
ſubje tum immediatum, ac quæ munera,
Nota;,; Sacramentalia pertinere ad Materiam Subdige
conatûs, ſed quia Sacramenta huc collocavi „ Sacrxa-
mentalia quoque hic eisdem ſubjungam. Unde

S. II. De Sacramemtalibus.

1. Diferuntne Sacramentalia & Sacramessa? Re
Valde differunt. Nam I. Sacramenta ſunt ſigna rei ſa=
cræ ſanctiſicantis hemincs 2 Chriſto inſtituta z Sacra=-
mentalia verò ſunt actiones ſacræ, ſeu cæremoniz ab
Eeclefia inſtitutæz, 2. Sacramentaz conferunt gratiam
ex opere operato & ex ſe ipſis; hæe non ex ſe ipſis“
ſed mediatè, in quantum excitant pium motum volun-
satis. 32. IIIa inſtituta ſunt ad remiſſionem mortalium
hæc ad remiſſianem venialium. 4. IIla infallibiletn-2
conſequuntur effectum in non ponentibus obicem; hæc
non ita infallibilem habent effectum, quia non eft cer-
sum, ſemper Eccleſiam exaudiri à Deo.
2, Qenam ſapt bec Sacrameztatisg? R. Exprimää-
tur hêc verfu;

b 4 Oram,

24 Eap. 1. S. 12⸗

Orans, tinitus, edens, confeſſus, dans, benedicens.
Explicationem habes pag. 371.
Quæſtiones de Virtutibus, Peccatis, & Indulgentis
prætereo; magis enim ad Materiam Subdiaconats per-
tinent. Poterit igitur, ſi cui libuerit, easdem quoque
ibidem revolvere. Hic adhuc reſtat quæſtiones de ipſo
Ordine ipſi Examinando proprias refolvere. Veruùm
priùs

§. 12. De Prima Tonſura.

I. Quid eſt prima Tonſiera? R. Eſt levis detenſio ca-
pilorum ab Epiſcopo caremoniis Eccleſiaſticis facta, qied
maſceius zyrocinié myfteriorum Dei initiatur. Vid. Tr.
15. Ex. I. pag. 465.
2. Cur primaz Tonſuræaæ Gocatur? Vid. Ib. pag. 464.
3. Quid ſieniſicat detenſie capillorum? R. Significat re-
fum temporalium contemptum: quia temporalia, tan-
quam cçapilli vanitas, ſunt à Clericis contemnenda.
A. Eſine prima Tonſura Orde à Ibid. pag. 464.
gF. Eſine ſaltem Sacramentum? Vid. Ibid,
6. Habesne Seram materiam & formam? V. Ib. p. 465.
. Quare Tonſura fre ad modum Cerenz ? Vid. Ibid.
8. Qusd, A Tenſurandus eſſst Calvus? Vid. Ibid.
9. Quis eff ſubjectan capax primæ Tonſuræ? Vid. Ib.
I0. Regeiritarne ad eam certa atas? Vid. Ibid.
II. Regniricurne etiam nſus rationis? Vid. Ibid.
12. Deberze Tenſarandus eſs in gratia? Vid. Ibid.
13. Tenſurandus gualiten debet accedere ad Tonſu-=
14. Qiis ef Miniſter Ordinarius prime Tonſuræ? V. Ib.
15. Quis dicitur Epiſcopus preprius? Vid. S. ſeq. q. 21.
15. Quod eſz Ofßcium Tenſurzti ? Vid. Ibid.
17. OQuis eſt effeltus primæ Tenſuræ? Vid. Ibid.
18. Ouis ef ſinis prima Tonſura? Vid. Ibid.
19. Quæ eft obligatio Tenſuratz? Vid. Ibid.
20. Ogid eſ Clericus & Clericatus? Vid, Ib. pe 4670
91:1 Qr« / Gcftis Clerici? Vid. Ibid

„

21

Ee
„ ung
*„

ſcrunent

10 Heßf
H l

te
Cuar
4 ut
d ,
n comp
6 e,
Uer nie

Gan dl

r

4
üti
ul

4

1

6 De Mat. Tonſ. & Quat. AMis. 25
22. Cur ſaæperpzeklicenm vocatur 5 Vid. Ibid.
23. Lua ſunt Privilegiæ Clericorum? Vid. Ibid.
24.‧ Qite June Clericis prohibita? Vid. Ibid. Pag. 468.
§. 13. De Ordine in genere.
1. Quid eltz Ordo? Vid. cit. Tr. I5. Ex. 2. pag. 469.

2 Quomodo effendes tres illas conditiones ad rarionens

Sacramenti requiſitas, gquas ſupra §. 8. 7. S. Wgnſtib

R. Primam de ſigno cxterno oſtendo in impoſitione⸗
manuum; ſecundam de inſtitutione in illis verbis Matth.
26. Hoc facite in meam commemorationem; tertiam ex
Epiſt. I. ad Tim. Saämoneo te u? reſuſcites graziam,
7ue in te eſt per impoſitionem mannum mearum.
3⁹: Qüanao inſtitutus eſt Ordo? V. Ib. t ſuprà. p. 470.
4. Quot ſunt Ordines? Vid. lbid.
5S. Epiſcepazns efine ordo? R. Non eſt; ſed eſt tan-
tům complementum majoris perfectionis Sacerdotii.
6. Cur plures inſtieuti ſant ordines Eceleſiæz? R. Ob
tres rationes. I. ut Dei ſapientia magis commendetur.
2. ut pluribus remediis adjuvetur humana infirmitas.
3. Ut via proficiendi latius pateat. S. Th. in 4. diſt=
gq. 2. J. I.
7. Qüotuplex ef Ordo? Vid. ùt ſupràâ pag. 470.
Cur vocatur ſacer & non ſæcer, major & minor
vid. ibid.
9. Suntne omnes Ordines Sacramenta? vid. ibid. pag.
I.
710. Sae & quotnplex eſe materiæ & ferma Ordinis;
Vid. ibid.
II. Qualis reguiritur contaltus? Vid. ibid.
12. Reguiriturne, at utrague materia tangatur? R.
Non requiritur: quia id nulla lex exigit. Sufficeret igi-
tur unicéò etiam digitô (imè ſolê ungue) tangere: quia
héc ipsò jam verificatur verus contacus.
13. Qzis eff effectus Ordinis? Vid. uͦt ſuprà p. 472,
14. Poteſtne Ordo conferre ebarakterem abſque es „
7ri conferes gratiam? R. Quèd poſſit: quia poteſt
Validè ſuſcipi in ſtatu peccati mortalis; hôc ipsò aue
b 5 tem,

tem, quèd validè ſuſcipitur, neceſſariò cauſat characte-
rem; gratiam verò ſanctißcantem ob peceatum cauſare
nequit.
15. Quod eſt ſuljeltum capaz Ordinis à Vid. ubi ſu-
prà pag. 473 .
16. Hermaphroditus efine eapax Ordinis? Vid. ibid.
17. Quid Lgnifrrat DViæaconiſa, &c. Vid., ibid.
18. Qaa ſant requißia ad debité ſaſcipiendos Ordines?
Vid. ibid. pag. 474.
19. Quotuplex ech Titalus, qus quis erdinars potefz?
Vid. pag. 476.
20. Oulis eſt ordinzriaus Miniſter Ordinum? V. p. 477-
21. Quis dicendæs ef preprivs Epiſcopus, qui peſſir
fubditos ordinare, vel dimißorias illis concedere, as ab
zlieno ordinari peſſntà R. Quatuor modis quis poteſt
dici Epiſcopus proprius, 1. Rätione Originie, id eſt,
Diœcgeſis, in qua tempore nativitatis parentes Hxum
habebant domicilium, 2. Ratione Domicilii, id eſt, Diœ-
ceſis, in quo Ordinandus ſedem fixit animé ibi per-
peruò manendi, perpetuitate ſaltem propoſfiti. 3. Ra-
eione Benefcii, id eſt Diœceſis, in qua Ordinandus
haber Eccleſiaſticum beneficium fibi collatum, & poſ-
ſeſſum. 4. Ratione triennalis familiaritatis, id eſt,
ꝗquande quis in familia feu ſervitie Epiſcopi pat trien-
nium de ejus ſumptibys vivit.
22. Sede vacante guis concedit dimißsrias? R. Sede
vacante Capitulum poteſt dare dimiſſorias in duobus
caſibus. 1. Si annus ſit elapſus ab obitu Epifcopi. 2⸗
Si quis ſit arctatus ratione Beneficii, qued requireret
Ordinem.
23. Religieſt quo zceipiunt dimißsrizas? R. Regula-
zes exempti (uti ſunt Mendicantes) poſſunt accipere-
à ſuis duntaxat Prælatis, & non ab Epiſcopis, Quia
cùm ſint exempti, non ſunt illis ſubditi, Ita habetur
ex privilegio Sixti V. & Clem. VIII. Aliter loquen-
dum eft de Religiofis non exempris.
24. Ordinatzrze Salidè excommnnicatus, irregulsrit,

Breisvs gecedens, eim Epiſcepns anze erdinatienem 7 2⸗
seſt6

15 gu
larm t
Eenrlln unin
ini ſlleni
uenn, .
lii klcg
Miaones
gtit er ni
lgconutut,
tin hglin

8
ſur
668. Orn
lſt ll
ſunluu
la, N
N
iot 0
tn, ſm
, Ca
ſtin ien
Ed lr ⸗
Auanceh

De Mat. Tonſ. & Qust. Min. 2 %

eeftetur ſe talsz non Sede ordinare? R. Probabiliuùs validè
ordinari: hanc euim proteſtationem ad terrorem facit.
Epiſcopus; & in ipso actu erdinationis volantatem, ſ
quam contrariam habuit, mutat, vultque illum jam.
Præſentem ordinare. S
25. Qus ſant tempora ordinationis? R. Poteſt Epi-
ſcopus Ordines Mioores conferre feriâ 6. proximâ Sab=-
batis, quibus Majores conferuntur, vel in ipfſis Sab=
batis, vel in quavis Dominica, vel feſto de præcepte
totius anni, qué populus à laboribus ceflat, ü non
fiat ordinatio generalis P omnibus, ſed tantùm pro
uibusdam paucis. Ordines Majores ſolùm licitè con-
ſer poffunt ſex Sabbatis, nimirum 4. Temporum, &
ante Dominicam Paſſionis, & in Sabbato Sancto.
26. Quæ ſunt interftitia Ordinum? R. Trid. Seſſ. 27.
de reform. Càp. I1. ſtatuit interſtitia, ſeu temperum in-
aservalla unius anni inter inferioris, & ſuperioris Or⸗
dinis ſuſceptionem, niſi aliud Epiſcepo expedire magis
videretzar, & niſi neceſſitas, aut Eceleſiæ utilitas ju-
digiò Epiſcopi alud expoſcat. Uſus defacto obtinuit,
ut Minores eòdem die conferantur, & in quibusdam
locis ex rationabili canſa cum iiſdem eòdem die Sub-
diaconatus, Quia hoc non repugnat Tridentino: hog
enim ſolùm loquitur de duobus Ordinibus ſacris.

§. 14. De Ordinibus Minoribus.

Quot ſiut Ordines Minores, Vid, cit. Tract. Ex. 2,
P. 478. Quare dicantur minores, & neon ſacri., ibid.
Quod ſit ſubjectum capax Ordinum Minorum. ibid. Or-
dinandus 3à quo debeat habere teſtimonium de moribus
& vita. p. 479. Quæ ſit obligatio Ordinum Mino=
rum, & quibus privilegiis Ordinatus gaudeat., ibid. Quid
ſit prichus Ordo Minor, Oſtiariatus, & quæ ejus ma-
teria, forma, ac officium, quandéve ſit inſtitutus. Pe
479. Quid ſit Lectoratus, & quod ejus officium, ma=
teria item, & forma, ac quando fſit inſtitutus, p. 480.
Quid ſit Exorciſtatus, & quæ ejus materia & formag
mna ac quande facta inſtizutio, p. 481. Quid ſit Acolytha=
ius

eicl An

28 Cap: 2. S. 1.
tus, item quæ ejus materia, forma, & officium, ac
quando inſtitutus: & an Acolythus poſſit agere vices
Subdiaconi, ac tangere vaſa ſacra. q. 482.

C AP UT II.

De Materia Subdiaconatús.

Subdiaconandi, præter ea, quæ dicta ſunt de prima
Tonſura, & 4. Minoribus, ſolent examinari ex mate-
riis, uùt ſequuntur.

S. I. De Eecleſia.

1. Luid eſz Eceltſiz? R. Eſt Secietas, ůͦt intus. p. 114.
2. Quotuplex eft Eceleſia? R. Eſt triplex: Militans,
triumphans, & purgans, ùt pag. 115.
3. Q« eſt Eceleſiæ Militans ? R. Eſt illa, quæ ad-
huc pugnat in terris adversùs ſalutis hoſtes, mundum,
carnem, dæmonem, habétque mixtos malos bonis.
4. Quz eft Triumphans? R. Eſt cœtus beatorum, at-
que etiam Angelorum in cælo cumfpace regnantium, &
Dei faciem intuentium cum Iætitia.
5. Qua eſt Eccleſiæ Purgans 2 R. Per hanc intelligun-
tzur illz animæ, quæ quidem ad cælos ſunt deſtinatæ,
detinentur tamen in purgantibus flammis, donec ibi-
dem purgentur. .
6. Fzitne ſemper ab initio mundi Eccleſia militani?
R. Fuit & erit uſque ad finem mundi, ſed ſecundùm-
diverſos ſtatus, præcepta, & ritus. .
7. Quot, & qui fuerunt ſtatns diverſi Eccle * mili-
tantis à R. Tres: Primus vocabatur Legis naturæ. Se-
cundus Legis ſcriptæz. Tertius Legis gratiæ, .
8. Quando, & quamdiz durirnnt hi ſarus? R. Pri=
mus duravit ab Adam uſque ad Moyſen, ſerviens Dee
per præcepta Legis naturæ. Secundus, Legis ſcriptæ,
duravit à Moyſen uſque ad Chriſtum, vivens ſub præ-
ceptis Legis Moyſaicæ. Tertius, Legis gratiæ, à Chri-
ſto in perfectiori ſtatu fundatus, durabit uſque ad finem

mundi. 9. Qis

1e1,”⁴

8
e a
e olen
1e ecent
ic d

1o

Alti e
eti Man
nd, Kl.
4 n
lle I
d
Shre
wre Nella
6ele,
neefnn,
ge tamen
uin anhlie
lbut Non e
lunr
lrhoan
4. ged
uun Nee
un cono⸗
e Ge lehe
ſcam to

1 En

De Mat. Tonſ. & Quat. Min. 2⁶

9. Quid fecit Ceriſee ad fundandam Becle, Hanm in
in meliori fiatzæ? R. Primèò, præcepta judicialia Veteris
Legis abrogavit. 2. Similiter præcepta cæremonialia,
tanquam figuras tantùm vitæz & Paſſionis ſuæ ſuſtulit.
3. Præcepta fidei aliqué modé auxit, quatenus plura
diſtinctè & expreſsè credi voluit, quæ à Judæis impli⸗
citè & obſcurè credebantur, ut Myſterium Trinitatis“,
&c. præcepta etiam moralia decalogi explicavit, & per⸗-
fecit. 4. Præcepta ſacramentalia de novo inſtituit.
10. Quor ſunt notæ Vers Eceleſis? vid. pPag. [1I15.

§. 2. De Fide Divina.

I. Eſtne fdes Divina neceſſaria ad ſalutem ? R. In
adultis eſt neceſſaria neceſſitate tam medii, quâm præ-
cepti, Marth. ult. Qui non erediderit, condemnabirnr.
Trid. Sefl. 7. cap. 8. Fides efft humane ſelutis initinn;
Iine qua impohſibile eſt placere Deo,
2. Qzrid eſz, nec eſarinm neceſſieate medii & praæcepti?
vid. Pag- 116.
3. Qaæ ſunt eredende neceſäriè neceſſitate medii, veibid.
4. Que ſant credenda neceſfrate præcoptii v. p. I170
S§. Eſine idem credere in DE UM, eredere DEO, ere-
dere DEUIM vid. pag. 114.
6. Crevernnene Articuli FEidei ſeenndum ſucceſſonens
tembporur à R. Non creverunt quantum ad ſubſtantiame
ilhs bene tamen quantum ad explicationem. Quædam-9
enim axplicité cognita ſunt à poſterioribus, quæ à prie-
ribus non cognoſcebantur.
,1u . 7. Quer ſakt Regala füälei 2 R. Sunt quinque. I. Ec-
eclelia., 2. Concilium generale ſumptum cum Papa. 3.⸗
rtemlihtu Papa loquens ex cathedra. 4. Scriptura Sacra, 5. Tra-
8. Quiad eſt concilium? R. Eſt Congregatio homi=-
EG* num FEecleſiaſticorum prudentum auctoritate Prælato-
ardn li tum convocatorum, ad tractandum communi intentio=-
Cihmi ne de rebus Eccleſiæ neceſſariis, & utilitatem ejus pu-
,L blicam concernentibus. 5
rnn , Caotnplez eßt Cencitinm ² Eſt duplex: Univert⸗
6

30 Cay. 2. §. 2.

le ſeu Generale, & Locale ſeu particulare: quod par“
ticulare aliud eſt Nationale, aliud Provinciale, aliud
Diæceſanum ſeu Epiſcopale.
10. Quid eft Cencilium Generale ſeu Univerſale? R.
Eſt, quod à Papa, vel ejus Legato cum omnibus (id
eſt, totius orbis Chriſtiani) Epiſcopis conſtituitur..
Unde & Oecumenicum, id eſt, totius orbis Chriftiani,
& Univerſale, ex parte convocatorum, appellatur.:
quia ſcilicer, ut ſit legitimum, requiritur convocatie
Epiſcoporum de jure vocandorum; quamvis neceſſe non
ſit, ut omhes perſonaliter conveniant.
II. Qaoer ſunt Concilia Generalia? R. Sunt plura,
ùt videre eſt apud Authores, quatuor tamen ex eis
Primatum obtinent, nimirum Nicenum, Conſtantino-
politannm, Epheſinum, & Chalcedeonenſe, quæ ab Eccle-
ſia Catholica tanquam quatuor Evangelia probata &
recepta ſunt. Poſt horum tamen quatuor auctoritatem
etiam reliqua Concilià Univerſalia auctoritatem ſuam
habent, h moêdèò aucdtofitate Summi Pontificis convo-
cata & confirmata fuerint; alioquin Concilia Univer-
ſalia ſineè Summi Pontificis auctoritate congregata, non
tam Concilia cenſenda ſunt, quâm conciliabula; ſeu
amprobata conventicula.
12. Qkid eſt Tradirio7 R. Traditio eſt doctrina non
ſcripta, ſed verbò, ſeu vivæ vocis oraculô tradita, ſive
de aure in aurem propagata-
13. LQuoruptex efe Traditio? Ra Eſt triplex. Prima
DPivina, quæ eſt immediatè à Chriſto, & ab eo Apo⸗
Kolis vivæ vocis oraculé tradita. Secunda eſt Apofto-⸗
lica, oftum habens ab Apoſtolis cum aſſiſtentia Spi=
ritüs Sancti. Tertia eſt FEccleftaſticæz, quæ poſt tem=
pora Apoſtolorum invaluit longé & antiquò Eecleſiæ
uaſu, ab Eccleſiæ Prælatis introducta.
14. Sanine Traditioner admittendz? R. Affirmo:
Nam Apoſtolus 2. Theſlſ. 2. elarè zit: Tenere Tra⸗
Nitiones, quas accepiſtit, Sve per ſermonem, ſive per Epts

Goalam naſtram, ⸗
§. 3.

1l
u tbu pe
Cet

eann,
lari In
A mnitn
tolel el
95 e
hme
Enim ene

Ro⸗
KH
nlici elen
Dlcaenn
bellut⸗

1

6
lAndltas 148
lin
en

. 1142
tollnt in
ittribut
inem in
utonit
1 4 6

olt an
ſdrn

ng⸗ En

De Maf. Tonſ. & Quat. Min. 31

§. 2‧ De Sanctiſima Trinitate,

1I. Quid eſst öancttiſßma Trinitas? R. Eſt unus Deus
in tribus perſonis, Patre, Filio, & Spiritu Sandto.
2 LQaare Sankta Trinitas ſape etiam öumma Trinitas
vocatur, nti etiazm in libro Decretaliun Tiexles 1. De
Swmma Trinitate inſeribitur? R. Ideo, ut excludantur
aliæ trinitates, quæ non ſunt ſummæ, qualis v. g, in
gandela eſt ſplendor, ignis calor.
3. Eine qualibes Perſona DECIS R. Ita fides docet.
4. Ergone trei ſunt Dii ſienti tres Perſonæa ? R. Eſt
tantùm anicus DEUS.
5§. Luare ergo non ſunt plures Dii, ſienti plurcs Per=
ſonz? R. Quia in omnibus tribus Perſonis eſt tantum
anica eſſentia & natura, quò multiplicatà DEus mul-
diplicaretur.
6, Unde provenit ratio numeri plurium Perſonarnm
is nnz eſſentia“ R. Provehit ex eo, quèòd DEOnon
ſit deneganda maxima perfectio, cujuſmodi cſt fæ-
cunditas, quâ ſimile producit ſibi ſimile, juxta illud
Iſaiæ 66. Namquid ego, gui cateres parere facio, ſteri=
lis ero?
7. In qus canveniunt & digerunt he Perſonæa? R. Con-
veniunt in una natura ſeu eflentia, in omnibus abfolu=
tis attributis, & in omni actione ad extra. Differunt
autem in prædicatis relativis Paternitatis, Filiationis,
Spirationis.
8. An & 4 guoο prodacuntur ha Perſonæa? R. Paterx.
eſt ingenitus, & improductus; Filius à ſolo Patre pro⸗
ducitur per generationem. Spititus S. procedit ab utro-
que tanquam uno principio per amorem.
9. Si tres Perſonz in operatione ad extra non diſr-
runs, quare ſolus Pater in Bmbolo vocatur Creator cæli,
& terrz? R. Aliqua opera per appropriationem attri⸗
buntur uni Perſonæ potiùs, quàm alteri. Opera ſcili⸗=
cet, in quibus maximè potentia elucet, tribuuntur Pa-
eri, quia eſt principium ſinè principio; in quibus e-
lucet maxima ſapientia, Fribuuntur Filio, quia produ-=
SeN

32 Cap. 2. H. 4.
citur per intellectum; in quibns elucet DEl amor, tri-
bununtur Spiritui Sancto, qui per amorem procedit.
10. Quare prima Perſona Pater potins, qun m Genitor, di-
eitar? R. Quia ſecundùm Ariſt. I. . de an. denominatie
Keri debet à perfectione & fine: jam verò generatio ſigni-
ficat ùt in fieri, Paternitas autem complementum ge-
nerationis.
II. Cur ſols tertia Perſona voecatur Spiriene Santtnt,
cùm & Pater, & Eilius ſine Spiritus, & ſimul ſint ſan-
tι R. Spiritus Sanctus non ideo vocatur ſic, quia eſt
ſubſtantia ſpiritualis & ſancta, hoc enim etiam reliquæ
Perſonæ habent, ſed ideo, quia ſpeciali modé proce-
dit per ſpirationens ſeu amorem.
I2. Spentue omnes tres Perſona a«quales? R. Eſſe om-
nino æquales, ita ut una non ſit perfectior alterà. Di-
cit enim S. Athan. in Symbolo: Qualis Pater, talis
Filius, talis piritas Sanctus.

5§. 4. De Incarnatione Parbi Divini.

1. Quid eft Tiscarnatio? R. Eſt unio Filii D EI, ſeu
Verbi Divini, aut ſecundæ Trinitatis Perſonæ cum hu-
manitate. Vel eſt aſſumptio humanitatis propriâ per-
ſonalitate deſtitutæ ad unionem cum perſona Verbi.
2. Quid eft Chriſtus? Eſt Filius Dei incarnatus.
3. Lualem carnem acampſit Chrifins? R. Veram &
propriam carnem.
4. Quomodo boc probas coutrasaturninum, qui dixæit chri-
nm zzntum in carne umbratili apparueße 7 R. Lucæ ult.
cùm Diſcipuli conturbati putabant ſe ſpiritum videre,
& non verum corpus, Chriſtus palpandum ſe præhuit
dicens: Palpace, & Sidete, quis ſpiriens carnem
alſa non habet, ſiene me Gidetis habere. Item Iia. 50.
dicitur: Corpas meum dedi peretientibns; corpus ve-
rò umbratile ſeu phantaſticum percuti nequit.
5. Unde Chriſtus caurnem aſſmpſit? R- Ex MARIA
Virgine. .
6. Unde boc eflendis contra Gneſticos, qus dixerunt Chri-
Gsm nen eſſs nas & de Mariaz ſea per Mariam Pahene
z? en

in 1. tan,

erſſut enn

R De Materia Subdiaconatils. 33
Stn A
Mamg .
ſniatn
nne
unenen

den nne

item contra Valentinum, qui ſnxit Chriſtum de cala
corpus attuliſs, & ſic nihil aßuempſeße de B. V. ſed por
eam, quaſt per ſiſtalam tranſtiſſe? R. Apoſtolus dicit.
ad Gal. 4. Miſit Deus Filiam ſunm Iabtun ex muliere,
Et Matth. I. dicitur, quòd Iacol genzit Joſeph Geiraum
Mariæ, de qua natns ef.]) EsI, qui vocatur cChriſtus
Non autem ex ea factus, vel ex ea natus diceretur, ſi
ſolùm per cam oſtenſus fuiſſet, vel per eam, ſicut per
fiſtulam tranſiiſſet. Unde etiam ſpontè ruit error Ap-
pellis de carne aérea à Chriſto ſibi contexta: cùm enim
ſit natus ex Muliere, non carnem aeream „ ſed veram
ſuſcepit.
4. Quot natura &s perſonæ Juns in Chriſto? R. Natu-
æ£ duæ ſunt in Chriſto, humana & Divina: perſonz
unica, Verbi nempe Divini.
5§. Quomodo probas Divinitatem Chrißi contra rinm;
7 Chriſtnm createram eſſe dixit? R. Probo cum S. Thæ
4. Cont. Gent. c. 7. Nihil ereztam Deus dici poteft
ipſe autem ] EslUIS Chriſtus eft Serus DEUS. PDieim.
enim I. Joan, ult. hic eſt verus DEUS & Sita aterna-
Chriſtus ergo non eſz ereatura.
⁶ Quid tennerunt Semiariani de Chrißto? R. Homoion
ſion, id eſt Patri ſimilem profitebantur, ſed Homooueſi-
on, ſeu conſubſtantialem eſſe pernegabant.

7. Quomodo hie, error confutari poteæſt? R. S. Th. loc
cit. ſic Conſubſtantialitatem bilii probat: Omn iz, qus ha-
bet Pater, ſunnt Filti: dicit enen ipſe Filins Jeæn. 16. O-
mnia, quz habet Pater, mea ſunt: & ſoan. 1I7. ad pa-
nbn ei em loquens ait: Men omniz tua ſant, & zuz mes
lee ſant. Eſt ergo endem eſentiæ & natura Datris E&& Filii.
Sr n

8. Unde probatur aunitas perſonæ in Chriſgo contra Ne-

Au MNe , . . . .
⸗ euee, en Korium, qui duas in Chrifto bppohktazſes ſen perſonas ad-
ſtraxit? Probo verbis S. D. 4. cont. Gent. cap. 34.

n en ul Manifelſtnm eſßt enim ( inquit) quèd aſcendere in cælzm

Smf Chriſto homini congente, et videntibus spoftolis eleva-
ls e ſt& - - Deſcendere autem de cælo Verko DET cone-
Gxftn nmit, ſed Apeſtolus dicis ad Epheſ. 4. qus deſcendit, ipſe
C

ru 7.

34 Capy. 2. §. 4.
eſt, & qui aſcendit: ipſa igitur endem eſt perſona illius
bominis, quæ eft perſona verbi Dei.
9. Qvomodo rafellis errorem Euzychetis, qui dixit in
Chriſto unam tantum eſe naturam peſt anionem, ſceil.
Divinam, in quam caro in ipſo Inearnationis monenta
converſaz eſt? R. Ex S. Th. loc. cit. cap. 35.⸗ Cum hea-
mana natura erxr anma s corpore conftituatar, ſequi-
rur, quèd vel animaæ vel corpus, aut utrumgue ante
Incarnationem fuerit, quod patet eſſe falſam.
10. Qsor ſant in Chrißto voluntates? R. Duas eſſe,
Divinam & humanam.
II. Unde hboc probas contra Monothelitas? R. S. Th.
3. p. q. 18. a. I. probat ſic: Dominus dicit Luc. 22.
Pater ſi Sis, eransfer calicem iſtum à me; verumtamen
mon mea, ſed zua voluntas ſiat: ſuper quod Ambroſias dicit:
Golantatem ſuam Chriſtns ad hominem retulit, Patris ad
Divinitatem.
12. Habuitne Chriſtut animam rationalem, Sel Ver-
Sam Divinnm fuit illi locs animæ? R. Nifi animam ra-
tionalem habuiſſet, non fuiſſet verus & perfectus homo.
13. Eratne Incarnatio neceſſariz ad ſalvandoi hbomines 5
R. Simpliciter non fuit, ſed ſolùm ad ſatisfaciendum
pro peccatis hominum.
14. Redemitne Chriſtus omnes homines ?à R. Rede-
mit omnes, liberando ab impotentia ſalutis conſequen-
dæ, non autem in actu ſecundo omnes juſtificando,
vel ſalvando.
15. Cur non omnes redemit in actu ſecundo juſtifican-
do &ò ſalando? R. Ex malitia ipſorum, nolentium
præcepta ſequi, & adhibere media ad ſaluteim neceſſa-
1142—.
16, Si Adam non peceàſzee, eratne Chrifins venturns
R. Defacto redemptie humani generis fuit inter prin-
cipales fines Incarnationis. Quid autem futurum fuiſ⸗=
ſet in illa hypotheſi, diſputant Theologi.
17. Dum Chrifas mertuns e, ubi fuit anima, coer-

pus, & Divinitas? R. Anima deſcendit ad inferos,
cor-

NE
tfeur

4

—
ng
hlen
ln Hun
Imun
eniner
a, n
1 ie,

ctl l D

MndeguN ,
Dani iiy r

n n,

e, fulln
ms nult,

indr, 1

W

iallihelnden
ſn ultinr

me lase
Paetulltnett
nlo mner e

n eul
alti ſm, 1
el inn
ufni
hna
ni Eeten
l manen
Nrant Lel .

414 ifi

in ini

De Materia Subdiaconatüs. 3 5

corpus manſit in ſepulchro, Divinitas fuit utrique uni-
ta: quod enim ſemel aſſlumfit, non dimiſit.
18. Quomodo eigo facta eſßt reſurrectio Chriſti? R.
Per reunionem animæ ad corpus, cum exitu de ſepulchro.
19, Qüibuns modis operatur Chriſtus ſalntenm generis hu-
mant à R. Maximè Sacramentis, quæ inſtituit ad con-
ferendam hominibus ſanctitatem.

§. 5. De Gratia. Vid. cap. I. F. 9.
. 6. De Sacramentis. Vid. Cap. T. §. 8.
§. 7. De Sacramentalibus. Vid. ibid. S. 17.

§. 8. De Cenſuris.
Quid ſit Cenſura. Vid. Tract. 14. Ex I. Pag. 4020
Quot ſint Cenſuræ ſpecies, & quotuplex ſit, p 404.
Quid ſit excommunicatio, & quotuplex. p. 405. Quis
effectus majoris & minoris Excommunicationis. Ibid.
Quænam excuſent ab Excommunicatione p. 408. Quo-
modo & quando liceat communicare cum excommu-
nicatis. p. 409. Qui ſint excommunicati non tolera-
ti, p. 41I. Quis poſſit abſolvere ab excommunicatione
pP. 413. Poſſitne abſolvi ab excommunicatione abſens,
vel ignorans, aut exiſtens in peccato mortali. ibid. An
verè abſolvatur, qui obliviſcens ſe excommunicatum
confitetur. p. 417. Quid, & quotuplex ſit ſupenſio.
P. 418. Quid ſit Interdictum. p. 421. Quotuplex ft,
qui effectus ejus, ibid. Quid ſit Ceſſatio à Divinis-
p. 423.

§. 9. De Irregnlaritate.
Quid, & quotnplex ſit Irregulariras. Vid. p. 424.
Quid fit Irregularitas ex delicto. ibid. Quid ſit Irregu=
laritas ex defeétu Sacramenti. p. 425. Quid ſir Irre-
gularitas ex defectu corporis. p. 427. Quid Irregula-
ritas ex defectu animæ. ibid. Quot ſint caſus, in qui⸗
bus occiſor vel mutilator Irregularitatem non incurrit.
P- 428. An homicidium caſuale inducat Irregulari-

„tatem, ibid. Quis poſſit diſpenſare in Irregularitati-

bus. P. 430.
c 2 §. 10.⸗

36 Cap. 2.* §. 76.
.10. De ultimo fine Hominis.
I. Quis eſt finis nleimus Hominis? R. Eſt æterna bea-
titudo: ad hanc homo creatus eſt ab eo, qui I. Tim.
2. Gule emnes homines ſalvos fieri, eäâmque homo tene-
tur in omni actione ſua quærere.
2. Gunibus mediis homines beatitudinem obtinent? R.
Ali qui ſolius Chriſti meritis, ut infantes baptizati;
alii inſuper mediis bonis operibus, juxta Matth. 9. S⸗
Gis ad vitam ingredi, ſerva mandata.
3. Cur exigit DEllsS opera bona ad conſequendam bea-
zitudinem? R. Quia conveniens eſt, ut creatura liber-
tate prædita per proprias actiones ſe ad eam diſponat.
4. Poteſtine aliquod objectum creatum vel creabile ho-
minem beare? R. Minimè: quia juxta S. Th. beatitu-
do ell bonum totaliter quietans ſatians appetnuum,
nimirum rationalem; hoc autem nulli objecto creato
vel creabili convenire poteft.
5. Poteſine eadem volantas ſimul efßhcaciter appetere
pluret ultimos fmnes totaæles, & adagnatos, ac ſimplici-
er altimos? R. Non poteſt: quia quilibet iſtorum fi=
nium eſſet ſimpliciter ultimus & totalis, ut ſupponitur,
& non eſlet, Nam, üt ait S. Th. finis Empliciter ul-
timus & totalis eſt, qui ita implet torum hominis ap-
petitum, ut nihil exira ipſaum gepetendum relinquatur,
autem voluntas ſimul efficaciter appeteret plutes fi-
nes ultimos & totales, extra quemlibet aliquid appe-
tibile reſtaret, nimirum alter finis.
6. In quo conſifit beatitudo formalis? R. Diſputant-
Theologi quoad eſſentialem, aliis eam in ſola viſione-
Dei, alii in ſolo amore, aliis in utroque conſtituenti-
bus. Certum tamen eſt apud omnes, uuum ſinè al-
tero dari non poſſe.
7. Debesne beatitnde eſſe perpetaa; R. Niſi ſit per-
petua, non poteſt quietare & ſatiare appetitum ratio-
nalem: & aliàs haberet aliquid mali admixtum, adeô=
que non bearet.
g. Eſine beatitudo aqualis in omnibus ? R. Eſſe in-
æqualem pro inæqualirate meritorume

9. ER.-

Ceirlli,
lo G
ler conn
1 G
n on
Aluem:
n nnercit
lat ſal,
4llitas,
Perium
Cellendi
it penen
lu henen
A A

l, G
Uen d
1 Aun
fvn!
le, 112
7 H 1.
1. Volont
ln un
4 En/
15 20,
) gun
Uet.
whun 1
nann,

1 geig
i
1 gun
35 Cun

un ,

444.

De Materia Subdiaconatus. 37

9. Eſtue Giſto & amor DEI tora hominis beatitædot
R. Præter hanc beatitudinem animæ datur alia acci=

dentalis, nimirum beatitudo corporis.

10. Que eſt illa beatitudo corperis? R. Sunt quatuor
dotes corporis glorioſi.
II. Quwz ſunt illa dotes? R. Prima eff, Impaßibilitas,
cuès corpus redditur inſenfibile ad omnem pœnam &
dolozem: & correipondet virtuti patientiæ in hac vi-
ta exercitæ. Altera eſt Clarizas, quâ corpus fulgebit,
ſicut ſol, & correſpondet puritati vitæz. Tertia eſt
Agilitas, qnâ corpus movebitur celebrrimè ſecunduùͤm
placitum animæ: & cerreſpondet virtuti promptiſſimæ
obedientiæ. Quarta eſt Sabtiliras, quàâ corpus pote-
rit penetrare quæcunque alia corpora, ſicut radius ſo-
lis penetrat corpora perlucida: & correſpondet jejunio,
& aliis corporis mortificationibus.

§. II. De Ackibus Humanis.
I1. Ouid eſt Actus hümanus? R. Eſt altus Soluntatis
liberæ ex deliberato jndicio honinis procedens. ut p. 24
2. Qaotuplex eßt genus actinnum ab homine elicitaæ-
rum;? R. Eſt triplex: aliæ ſunt actiones dictæ anima-
les, aliæ bhumauz, aliæ hominis. vid. p. 25. .
3. Ut hoc magls explices, dic, quid ſit voluntartnm
R. Voluntarium eſt id, qaod eſt à principio intrinſece
cum cognitione ſinis. vid. ibid.
4. Quomodo differunt voluntarium &s liberum?? Vid,
pag. 26.
5. Quot ſunt cænſæ involuntarii? vid. pag 27.
6. Unde habetur bonitas el malitia actunm huma-
norum? R. A ‚täus ſunt boni, qui ſunt conformes regulis
morum, mali verò, qui ſunt difformes. vid, pag. 44.

§. 12. De Peccatis.
I. Luid eſe Peccatum 2, R. Eſt dictum factum, Sel con-
cupitum contra legem aternam. Vid. Tract. 4. Ex 2. p. 55=
2. Quomodo peccatum difert à Sitio? Vid. ibid.
2. Quotuplia ſunt peccatæ? R. Sunt multiplia,. I. Aliud
eſt originale, aliud perſonale, 2. Aliud eſt actuale,
c 3 alind

38 Cap. 2 §. 73. 14⸗
aliud habitwale. 3. Aliud eſt commißienis, alind oemis-
ſionis. 4. Aliud eſt mortale, aliud veniæle. 5. Aliud eft
carnale, aliud ſpiritnale. 6. Alia ſunt, quæ commit-
tuùntur in Deunm, alia in ſe ipſum, alia in proximum.
c7. Aliud eſt peccatum cordis, aliud oris, aliud operis.
Item peccata alia ſunt prepriæ, alia aæliena. Rurſum
alia ſunt peccata in cælum clamantia, alia peccata in
Spiritum enttam: quæ quid ſint, vide p. 56. & ſeq.
4. In quo diſert peccatzm mortale à veniali? vid. p. 74.
5. Qui ſunt efeltus peccati? vid. pag. 76.
6. Sweblzts rezta ciltpa zokliturne etiam reatus pœnæ?
R. Quamvis reatus culpæ (quæ communiter macula-
dicitur) ſimpliciter tolli poſſit remanente toté reatu
pœnz, tamen in hac providentia reatu culpæ ſuhlatô
tollitur quidem reatus peœnæ æternz, remanet tamen
reatus pœnæ alicujus temporalis.
7. Quod ſunt peccata capitalia? R. Sunt ſeptem hac
dictione comprechenſa SALIGIA. vid. p. 78.

§. 13. De Iudulgentiis.
1. Quid ett Indulzgentiæ? vid. Tr. 14. Ex 3. p456.
2. Ouid eſt Theſanrns Eceleæſia ? vid. ibid.
3. Quis habet elavem hujus theſænri, ſez quis poteſt
dare Indelgentiæs ? R. Papa, vel alius ex ejus ordina-
tione. vid. p. 457.
4. OQuomodo hac pozeftas ez elavis regn’ cælorum?
R. Quia removet pœnæ obligationem, quæ erat impe-
dimentum ingrediendi regnum cœlorum.
5. Quoruplex efz Indutzentiz ? vid. pag. 457 „
6. Indulgentia plenariz differtne a ubilæo? vid. ibid.
„. Quz conditiones reqeiruntur in luerante Indulgen-
rias? vid. pag. 459.
8. Reguiriturne intentio ad lucrandas ILadalgentias?
rid. ibid.

§. 14. De Legibus.
1. Quid eft Lex? R Eſt Ordinatio rationis ad bonum
commune ab eo, qui eczran communitatis habet, promul-

gata. vid. Tr. 6. Ex I. p. 96.
. 2. QLu;=

h
Aaiu

—.
2 n
3 Me
4 unnd
Ne
3Gl
dlex
An
Nllit.
Negn
end Fid
9 45 4
.
10, G
lle
kerbzitl
unſeſl
e conl
ſumm,
1.
lrtfef
ib lo.
Seus⸗ 4

l. 4
ℳ
d Uut
tlter lint
uu non

un den

1 ul
alt d
nol .
2 u
hulah
tuter 1

IIα.
Ne,

gier u Mu

1
ur
9 a
SSõ

uratn ,l

De Materia Subdiaconatus. 29

2. Quotuplex eſt Lex ? vid. ibid.
3. Mine lex idem, quod præceptam vid. p. 9r.e
4. Quomodo diviſtio pracepti in afßfrmativum Es nee
gZetivunm eſßt intelligenda? vid. ibid.
5*. LQuid eſte lex ezterna, quid natralis? Vid. p. 98.
6. Lex baumana obligatne in conſcientiæ? Vid. p. 102.
Qeando lex hunszna oblägat à R. Quando eſt pro⸗
mulgata. .
8. Requiriturne ad obligationem legis ejnsdem promml-
gatio? Vid. pag. 98.
9. Actns internt peſſenine præcipi lege bumanà Z
Vid. pag. 101.
10. Quinam ſabjiciuntur legibus? Vid. pag. 103.
II. Qua ratione quis 2 lege deobligari poteſt 2 R. Imà
per Epikiam, quæ eſt emendatio legis, ubi deficit prepter
univerſale. pag. 9.. 246 per contrariam conſuetudinem,
quæ conſuetudo eſt jus quoddaæm moribus hominum con-
Kitutum, quod pro lege ſxæſcipieur, cium deficit lex. bPag.-
I05. 3ι ο per diſpenſationem, quæ eſt jaris communie
relæxatio falta ab eo, qui haber poteßtatem relzkandis
pag. I07. A7 per privilegium, quod eſt prigatæ lez
Heciate aliquid indiulgens. pag. I11.

§. 15. De Præceptis.
1. Quæ ſunt præcepta Decalogi? Vid. pag. 100.
2. Ad quam legem Gpeltant pracepta Decalogi 2 V. Ibe
3 suntne praceptaæ Decalogi diſpenſabilia? R. Simpli-=-
citer ſunt indiſpenſabilia. S. Th. q. 100. a. 8. Ratio?
quia non occufrit aliquis particularis caſus, in quo
alicujus præcepti Decalogi obſervatie intentioni Legis-
latori Deo contrariaretur.
§. 16. De virtutibus in eommuni.
I. Quid eſz Sirtus? R. Eſt bona qualitas mentis, gad
recteé vivienr, quà nuklus mald ntitur, qJuam Deus im
nobis ſinè nobis operætar. pag. 477. .
2. Quæ efz diviſßio virentis 2 R. Virtus dividitur in=
Intellectnalem, Moralem, α Theologicam. pag. 50. Item
virtutes aliæ ſunt acaaια, aliæ infeſe., pag. 51.
4

3 Qs

40 Cap. 2. S. 17.
3. Luc ſunt virtutum proprietates ?2 R. Potifſimæ ſunt
duæ, ſcil. mediocritas & connexie. pag. 52.
4. Ounare virtntes dicuntur in medio conſiftere debe-
re 2 R. Quia virtutes ita debent attingere ſuum obje-
cGum, ut nec habcat exceſſum, neque defettum.

S. 17. De virtutibus Theolegitis.
1. OQuot ſant Girtates Theolegicæ?? R. Sunt trese Fi-
des, Spes, & Charitas.
2, Quid eſt Eides? Vid. pag. 112.
3. Qizotuplex eſt actus Fides? Vid. pag. 115.
4. Eſtine adt ſalietemn neceſſarium omnta credere, ges
Wunt à Deo revelztaæ? R. Neceſſe eſt credere omnia fi-
de implicitâ, non tamen fide explicitàâ.

5. Owid eſt credere Pde impliciza vel explicita? R. Cre-
dere ſide explicitâ eſt, quando veritas aliqua fidei at-
tingitur ſpecçiatim in ſe ipſa, v. g. quòd Deus ſit unus
& trinus. Fide implicità credere eſt, quando credo
aliquid üt implicité aut virtualiter contedtum in alio
explicite credito. Sicut qui explicitèê profitetur ſe cre-
dere, quidquid credit Eccleſia, implicite credit omnes
ejus veritates. .
6. Quid neceſſzarium elt credere fde explicita ? R.
Non omnes æqualiter teneri ad fidem explicitam, ſed
Sacerdotes, Doctores, Superiores, Paſtores, &c. cuùm
minoribus debeant myſteria fidei explicare, debent ha-
bere majorem credendorum notitiam, & plura explici-
18 credere.
7. Credantne infantes baptizati? R. Quia in Bapti=
ſine recipiunt fidem habitualem ſimul cum gratia ſan-
ctificante, hâc fide credunt non actu, ſed habitu; ſi-
cut habent animam rationalem, quâ ſunt rationales,
licèt non ratiocinentur.
8. Quando obligat exterior confeſſio ſidei Vid. p. 118.
9. OQuæ ſunt vitiæ fidei & ejins confeſſioni oppeſitæ ² R.
Sunt Infidelitas, Hæreſis, Apoſtaſia, Schiſma, Bla-
Iphemia. .
10. Quid &s guetnplex eſt infdelitas? Vid. pag. 119.
11. Q“

ierati⸗
gui
19,
20. Vn.

Rin hual

nore culp
Aler ſt n
l
22. *
97 0,
*X
lemſna

1 u

cCorhorilt

2.
16
Eenti: 6
ulen,

1. geu,
le

l. un
Hulenne
2 Cun
8 We
ühunen
te tonele
) in

De Materis Subdiaconatusss. 41

11I. Qus ſunt ſpccies inſidelitatis ? Vid. Ibid.
12. Qsid & guotuplexr eſßt hareſis 2 Vid. pag. 121.
13. Quid eſt Apoſtaſia 7r aρägπ ? Vid. Pag. 122.
14. Quid eft ochiſceg, & in quo ab hereſi diherr 2
Vid. Ibid. .
15. Quid eft hlaſzhemia 2 Vid. pag. 124.
16. Quid eft ſzes? Vid. pag. 125.
17. Quod objectum ſpei, & quotaplex 2 Vid. Ibid.
I1S. Quæz ſunt pectata ſpei oppelita? R. Sunt hæc duo:
Deſperatio & Praſumptio. pag. 126.
19. Quid eſt deſgeratio, quid præſuempiio? Vid. Pp. 127.
20. Timor eſtene ſpei eppeſitus? R. Minimè, præcipuè
fi ſit filialis, eé enim homo convertitur in Deum ti-
more culpæ & offenſæ., pag. 126. ubi dicitur, quotu-
plex ſit timor.
21. Quid eſt charitas ? Vid. pag. 128.
22. Qualis amor eſt de ratione chariratis? V. p. 130.
23. Quit ſunt effectus charitatis ? R. Sunt hi duo:
Eleemoſypna, & cerrectio fraternz. pag. 134.
24. Quotnplex elt sleemoſyna 2 R. Eſt duplex: una
corporalis, altera ſpiritualis. vid. pag. 135.
25. Quortuplex eſt correctio ?2 Vid. pag. 136.
26. Ous ſunt Eitia charitati oppoſicæ ?2 R. Sunt ſe⸗
quentia: odinm, diſcerdia, contentio, ſcandalum, Tohiſma,
duellum, bellum, rixa, ſedisio. pag. 138.
27. Ouid & quotnplex eſt ſeandalzm? Vid. pag. 1I41.
eg.

§. 18. De virtutibus Cardinalibus.
I. Quot ſunt Girtutes Cardinales? R. Sunt quatuer:
Prudentin, Juſtitia, Fortitudo, & Temperantia.
2. Quare vocantur cardinales? R. Ideo, quia, ut ait
S. Th. de virtut. a. I. ſuper eas volvitur tota conditio-
nis humanæ ratio, iisque velut cardinibus univerſa vi-
tæ honeſtæ & politicæ ſerics, & moles ſubnixa eſt.
3. Cum Religio ſie pars potentialis juſtitie, dic ezizm
de ilkla, quid ſie Religio? R. Eſt Girtus debienm culeum
rribnens Deo, tanquam primo owninm prineipio, ſeu ſa=
premo omnium Domino., pag. 247.

e § 4.· Cr

42 Caß. 2 §. 19

4. Quoraplices ſunt aäctnt Religionis 2 K. Sunt dupli-
ces: interni & externi. Interni ſunt Devotie, & Ora-
io. Externi, Adoramo, Sacrifieium, Oblztio, DPecime,
wotum, Jeramentem, Adjuratio Divino nominis, ejus-=

que in landem aſſeemptio: quæ quid ſint, habes ibid.
5. Quid eſt latriæ, duliag, & byperduliz, ſecies nè
wiirdam Adorationis? Vid. pag. 249.
De ſuperſtitione, Idololatria, Divinatione, Vana-
obſervantia, Magia, maleficio, veneficio, & philtro
quæ ſunt vitia Religioni oppoſita, Vid. p. 275. & ſeq.

Baptiſmus quid ſit. vid. Tract. 11. Ex. 5. pag. 312. Quan-
do inſtitutus, quæ ejus materia proxima & remota. Ib.
An, ſi quis intendens alium occidere eum aquæ ſub-
mergat, cum intentione baptizandi, baptizet. Ibid.
Qualis debeat eſie aqua: an roſacea, an humor fluens
ex ligno, &c. ſit materia ſufficiens., pag. 313. Quæ
ſorma, quis miniſter, pag. 314. Quæ neceſfſitas ba-
ptiſmi. 315. Quid, ſi infans periclitaretur in pelle-
ſecundina, quâ non poteſt exui, aut dum perfecta na-
tivitas prolis expectari, vel dum periclitatur proles in
utero, & obſtetrix manu poſſet attingere. pag. 316.
Quid faciendum, ſi monſtrum fit baptizandum. p. 317.
Quis effectus baptiſmi. pag. 318. An fi iterabilis“.
pag. 320. Inter quos contrahatur cognatio ſpiritualis-
ex baptiſmo. pag. 563. Quibus adde triplicem eflen
baptilmum, Fluminis, Flaminis, & Sangninis. Bapti-
mus Fluminis eſt, qui in aqua confertur. Flaminis-
eſt deſiderium ſeu votum Baptiſmi Sacramentalis vel
explicitum, vel implicitum, in contritione perfſecta-
peccatorum, aut amore Dei ſuper omnia incluſum,
Sanguinis eſt, martyrium ſupplens vicem baptiſmi, &
ex ſpeciali privilegio delens omnia peccata. Includit.
autem contritio perfecta aut amor Dei ſuper omnia votũ
ſeu deſiderium baptiſmi ſacramentalis, quatenus hi actus

ſunt virtualis voluntas adimplendi omnia præcepta Di-
vi.

adt⸗

. 1.
Pol erdi
mentia

lummun
cauſa nee
ſene K⸗
s excom
enz ſel,
ekem
5,15
Aſt
lein
44 I 4
der lis.
terin den
en chen
aN
biene
onit l
nanc

De Materia Subdiacenatüs. 4³3

vina, inter quæ comprechenditur etiam ſuſceptio ba-
ptiſini ſacramentalis.

§. 20. De Horis Canonicis.
Quid, & quot ſint Horæ Canonicæ. Vid. pag. 261
Quæ fit pars notabilis obligans ſub moxtali. pag. 262⸗
Quinam, & quotuplici titulé teneantur ad Horas. pag.
263. In materia reſtitutionis quid ſit hoc, pro rata:
'tem cui reſtituendum: aut quid, ſi beneſicium ſit qui-
dem collatum, ſed nondum in poſleſſione. pag. 263.
Eſtne eôdem modé Rata intelligenda pro Parocho &
Beneficiato ſimplici. pag. 264. An profeſſi ad chorum
deputati teneantur extra chorum ad Horas: item Reli-
gioſi ejecti, ac Moniales. p. 265. An, & quæ intentio
& attentio requiratur ad Horas, ac quotuplex utraque
ſit, Ibid. An infirmus, cæcus, & ſurdus teneatur ad
Horas. pag 267. Quæz ſint cauſæ excuſantes ab Ho-
1is, pag. 268. Quibus adde Matutinum dividi poſſe à
Laudibus: cüm & antiquitus id in uſu fuerit. Item
pervertere Horarum ordinem remotéô contemptu eſt ad
ſummum veniale: quia eſt aliqua deordinatio; cum=
cauſa nec eſt venialis, Item Dizconus in Horis præ-
ſente Sacerdote (niſi de cjus licentia) ita & Sacer-
cos excommunicatus Dominus vobiſcum, dicere non de-
bent; ſed, Domine exaudi orationem measm.
De temporibus Ordinationum, & interſtitiis habes-
Cap. 1I. §. 13. q. 24. & ſeq.
§. 21. De Subdiacenatu.
Quid ſit Subdiaconatus. Vid. Tr. 15. Ex. 4. p. 483
Quod ejus officium, materia remota, & proxima. pag-
484. In qualis materiæ traditione imprimatur chara-
cter. Ibid. Quomodo differat materia Subdiaconi à ma-
teria Sacerdotis, cùm utrique detur calix & patena. Ib.
An debeat calix cum patena eſſe conſecratus. Ibid.
Quando Subdiaconatus ſit inftitutus. pag. 485. Quæ
obligatio Subdiaconi. Ibid. Quod ſubjectum Subdia-
conats. Ibid. Quæ veſtes Subdiaconi. Ibid. Subdia-
euimu conandus cum qua diſpoſitione ac veſtef ad ordinatio-
nem

44 Cap. 3. G. 1.
nem accedere debeat. p. 486. An ordinandus neceſ
ſariò calicem & patenam tangere debeat. Ibid. An
Subdiaconus officium ſuum jejunus exercere, & an in-
mortali cxiſtens priùs confiteri debeat. Ibid.

CAPIH TI III.

De Materia Diaconatůs.

Quamyvis aliqui materiam Subdiaconandorum ac Dia-
conandorum ſeparent, ita, ut quæſtiones de Ultimo fi-
ne, de Actibus humanis, de Peccatis, de Legibus *
Præceptis, de Gratia, Virtutibus, ac Baptiſmo ad ma-
teriam Diaconatůús transferant, cum aliis tamen has-
nunc ſpecificatas quæſtiones cum materia Subdiacona-
tůs conjunxi. Hnde Diaconandus revideat hucusquen
dicta pro Subdiaconandis, imò omnia, quæ de prima
Tonſura, & 4. Minoribus dicta ſunt, eidem revidenda
erunt. Cùm enim Ordo Major Minores in ſe eminen-
ter contineat, ſuper Minoriſtas eminere debet ſcientià.
Proinde quæ pauca pro Diacono reſtant, duobus para-
graphis abſolventur, in quorum primo de Evangelii Ex-
plicatione, quæ interdum Diacono incumbit, & ſimul
de Sacra Scriptura, cujus auctoritate ad illud explican-
dum ſæpe uti debet, aliqua reſolvenda erunt.

S. 1. De Evangelii Explicatione.

1. Ouotuplex eft Evangelii (Sel Secræ Seriptere

ſenſus? R. In generc eſt duplex: ſcilicet Hiſtorius ſeu

Literalis, & Mſticus, ſeu piritualis.
2. Quid eſt ſenſus Literalis, & quid Myfticus² R.
Senſus Eiteralis, ſeu Eiſtoricus eſt ille, qui proximé,
ſeu immediatè ſignificatur per ipſa verba, ſive propriè,
ſive metaphoricé, aut parabolicè ſumpta. Myſticus,
ſeu Spiritaalis eſt, qui non ſignifcatur proximè per ipſa
verba, ſed per ram figniſicatam ipfis verbis, S. Th. I.
p. q. I. 2. 10.
3. Cam

a nen:
(viſe
VI. 1bi
engt,
7 anien
nallacche
muyt, .
ſeperitur
te ſenite
dun er
2mbulite
lle mm
ſgnitcarnt
lcarn ſe
4r 4g,
Cnlteh
ſeniherur
likkniin
Cnlki,
lenſu
abinie
enun
en

NN,
a dle,
itn
gle nn
nlen nis
ünn⸗

De M'ateria Diasconatüs. 45

3. Cam alicnjus ſænifßcationis memineris, dic, quo-
nplex ſit in Evangeliz, vel Sacra öͦ ripenra ſcgnifecatio 2
R. eſt duplex: una verborum, quæ pertinet ad ſenſum
literalem; alrera rerum, quæ pertinet ad ſenſum my-=
ſticum. Nam & verba fignificant rem aliquam ſecun-
dùm literam, & res ſignificata per verba iterum figni⸗
ficat rem aliam ſecundum myſterium. S. Th. loc, cit.
4. Sciſne aliquem texrum aſerre, in quo nterqne hie
ſenſus inveniater? R. Adduco textum illum 1. Cor. I0.
v. I. ubi Apoſtolus ait: Patres nofrri eomnes ſab nule
Iuerunt, & omnes mare eranſiernnt: & omnes in Moy-
Jſe baptizari ſant: &g omnes eandem eſcam ſperitalem
manancaverunt: &s& omnes eundem porum ſpiritalen bi-
bernnt. In his quippe, & ſequentibus verbis duplex
reperitur ſenſus unus literalis, qui proxime immedia-
tè ſignificatur per verba citata: filios nimirum IIraél“
dum cx Æ gypto egreſſi ſunt, tranſiviſſe mare rubrum 5
ambulàſſe ſub nube, comediſſe manna in deſerto, bi-
biſſe aquam de petra. Alter eſt myſticus, qui non-
ſignificatur proximè per verba citata, ſed per res ſigni-
ficatas verbis citatis,. Nam per egreſſum filiorum Ifrael
ex Ægypto per Moyſen ſignificatur egreſſus noſter cx
ſervitute peccati per Chriſtum. Et per mare rubrum,
ſignificatur baptiſmus: per manna Corpus Chriſti in⸗
Euchariſtia: per aquam ſanguis Chriſti: per petram
Chriſtus.
5§5. Senſus wmyfticus haberne aliquam ſubdiviſtonem 2
R. Subdividitur trifariam: ſcilicet in ſenſum allogoricuem,
anagogicum, & moralem ſeu ropologicim, juxta tripli-
cem virtutem theologicam, fidem, ſpem, & charitatem.
6. Vellem mihi exponi ſingulorun ſenſizene erplicatio⸗
nem ² R. Senſus allegoricus reſpondet virtuti fdei, &
tunc eſt, quando verba Scripturæ præter ſenſum litera-
lem ſignificant aliquid, quod pertinet ad fidem, id eſt,
ad Eccleſiam militantem, quæ ambulat per fidem, ten-
dens ad viſionem.
Anagogicus reſpondet virtuti ſpei, & tunc eſt, quane
do verba Scripturæ præter ſenſum literalem ſgnincant.
ali=

46
aliquid „ quod pertinet ad ſpem, hoc eſt, ad Eccleſiam
triumphantem, vel vitam æternam, quam ſperamus.
Moralis, ſeu tropologicus reſpondet charitati, & tunc
eſt, quando verba Scripturæ præter ſenſum literalem.=
ſigniſicant aliquid, quod pertinet ad charitatem, nimi-
rum ad inſtructionem morum, & officia charitatis.
7. Quotuplex ergo eſt ſenſus Evangelii ſeun ſeriptura ſie
bdiviſes? R. Eſt quadruplex: Literælis, Allegoricus,
Anagogicus, & Moralis. Litera ſeu hiſtoria docet fa-
Gum; Tropologia docet faciendum; Allegoria docet-
credendum; Anagogia docet appetendum; juxta ver=
ſum illum:
Liteeræ geſta docet: quid credas, Allegoria:
Moralis, gquid agas: què tendas, Anagogia.
9. Neſcis vocem aliquam aßignare, in qua bi Jaa-
zzor ſen ſus offtendantur 2 R. Eſt vox, v. g. Jeruſæalem.
Hæ enim vox literaliter ſignificat ipſam urbem realem
Palæſtinæ; allegoricè ſignifcat Eccleſiam militantem;
moraliter animam juſti; anagogice Eccleſiam triumphan-
tem⸗. .
9. Okam dar Regurlan S. Aszg. de ztceptione borum
euſanm ?à R. Hanc, quòd verba S. Scripturæ toties in
ſenſu literali accipienda ſint, quoties ex eorum proprie-
ſtate nullus ſenſus abſurdus ſequitur.
10. Deberne igitter quilibet locass Scripture hos qiea-
zuor ſenſus habere? R. Non eſt neceſſe: aliquando
enim exponitur unò tantùm ſenſi. S. Th. quodl. 7. 2. 15.
1I. Eſtne prater bos quatuor alius adhuc ſonſas K-
Eſt accommodatitius; quò⁶ tamen pie & prudenter ſine
ulla falſitate & abſurditate utendum eſt. IIIé uſus eſt
Chriſtus, dum Matth. 15. illud lſaiæ: Populks Re
labiis me honorat, cor auten: eorum longs ef a mé:
quod intelligitur de Judæis, qui erant tempore Iſaiæ,
aecommodavit Scribis & Phariſæis ſui temperis.
12. Die, quid nomine Sacræ Seripture intelligendum
Vr ? R. Nomine Saeræ Scripturz intelliguntur Libri

Ganonici tum Veteris, tum Nevi Teſtamenti, qui ſunt
1 xYelas

—
Elni in
zan Di
in n

ſu cele

(in 6
e
Ei e
ler
U.
4
Manhe⸗
Nema,
Teg
aahu

1g,49,7.
ten be o
nentum
iler, ).
4 lenotz,
Konm,
innt
iliro
nt lebe⸗
igto
ene⸗ de

nil, Ar

t, E
n1,

„nlin her e

eunnnr,i

4, le Neſtine .
4

6 fin 46
ni eun te

e
glen A

De Materia Diaconatus, 47

relati in Canonem, ſeu catalogum Scripturæ, fan=
quam Divini, ſeu à Deo inſpirati.
13. Oainam ſunt illi Libri 2 R. Cùm nomina illo-
tum paſſim nota ſint, ſufſicit eosdem verſibus ſequen⸗
tibus deſcribere.

Cum CGen it Exe, Levi, Nameri, Deuter, Joſaegue:
Judic, Ruthy, Reguem, Paral, E ſa, Tobis, ac Judith, 2*α6
Hos Eſiber, Iob, bſal, Proß, Eccleſiaſtis adibit:
Poſtea Cant, Sapiens ac Eecleſiaſticus ibit.
Uaæ, jerem, Barnch, Ezech, Daniel comitatur?
Oſe, Joël, Amos, Abdi, Jon poſtea fatur.
Ut Miche Nahnmnm, ſic Hat Sophon aſſociavit
Degeanm Zachar, Malach Machabeus amavit.
Matthenm, Marcum, LPncam, oan, Aclta ſequuntur:
Roma, Corinth, Gal, Ephes, Philip, Colos inde legunturæ
7Theß, Timo, Tir, Philemon Hebrais jungitur ipſis:
Jacoboque Perrus, jecan, ac jad, & Apocalypſis.

§. 2. De Diaconatu.

Quid ſit Diaconatus, quédve Diaconi offcium vid
bag. 487. An poſſit pyxidem Euchariſtiam continen-
tem de loco in locum deferre, aut in neceſſitate Sacra-⸗
mentum Pœnitentiæ adminiſtrare, vel Matrimonio aſ⸗
ſiſtere. p. 48 8. Quæ ſit materia Diaconatus proxima
& remota, & an hæc tantûm debeat eſſe Liber Evan=
geliorum. p. 489. Quæ ſit forma ejus, & quando im-
primatur character: quandéve ſit inſtitutus, & quæ ve⸗=
ſtis illi propria. p. 490. Diaconandus cum qua diſpoſi=
tione debeat ad ordinationem comparere. Ibid. Quæ
obligatio Diaconi, & an in recitatione Breviarii poſſit
dicere: Dominus vobiſeum. Ibid.

CAPHT IV.

De Ordine Presbyteratüs, ſen Sacerdotii.

Materiæ, ex quibus Presbyterandi examinari ſolent.
ſunt, quæ hic ſequuntur, & omnia, Puæ in præceden-

48 Cap. 4. F. 1.
tibus dicta ſunt de prima Tonſura, Ordinibus in commu-
ni, & in ſpecie de Quatuor Minoribus, de Sub-& Dia-
conatu, ob rationem Cap. 3. de Diacono datam.
Hinc Presbyterandus debet ſe præparare ad Examen-
ex omnibus, quæ præcedentibus rribus capitibus præ-
miſſa ſunt.

S§. 1. De Materia, Forma, Poteſtate, efficio, &:

Presb)terarus in genere.

Quid ſit Presbyteratus. vid. p. 490. Quæ ſit pote-
ſtas & officium Presbyteri, quæ materia & forma. p.
491. Quid, ſi Presbytero neo-ordinando non impo-
nerentur manus, vel ſi calix, &c. non traderetur. p-
492. An hoſftia immediatè tangi debeat. ibid. Quid,
ſi hoſtia & vinum ùt commixta in calice traderetur. p.
493. An calix cum patena conſecratus eſſe debeat. p.
484. Quid, ſi vino aqua admixta non eſſet. ibid. An
ſatis effet, ſi unus traderet materiam, alter pronunciaret
formam. ibid. Quando inſtitutus Presbyteratus, quæ
ejus obligatio, quæ veſtis. ibid. Sacerdos celebratu-
rus quomedo ducere debeat ſtolam. p. 494. Quod
brachium priüs Albâ induendum. ibid. Præsbiterandus
cum qua diſpoſitione debeat comparere ad ordinatio-
nem. ibid. Quæ in co ætas requiratur. p. 474. Quam
habeant veſtes Sacerdotis ſignihcationem. ibid. An-
Sacerdoti in aliquo caſu celebrare liceat ſinè ſacris ve-
Qſtibus. p. 496. An teneatur ante Miſlam dicere Matu-
tinum. ibid.
His adde illam obſervationem, quomodo Sacerdotes
novi in ordinatione cum Epiſcopo celebrantes ſe gerere
debeant. Nimirum ad vitanda pericula & perplexitates
obſervent ſequentia. I. Intendant formam recitare co
meliori modò, quò intendit & ſolet Ecclefſia. 2. Nul-
I6 modé præveniant Epiſcopum in prelatione verborum-
conſecrationis, ſed attendant, ut cum eo ſimul abſol-
vant. 3. Habeant intentio nem, quòd velint conſe-
crare eandem hoſtiam, fi fimul formam cum Epiſcopo,
abſolvant, ſecus verò proferre ſolum materialiter.

5§. 2.

E bd⸗
4 Us
Ekek
1 go eh
Aalſe unn
(umnin
likie
eſtn
1u in ſoln
ne in ſ⸗
ur in
(unr
Lluncit:
do u
Lnguinen
An ,,
AnChn
Ain hu⸗

aug er
,
er Fel ean
Erlte
tnit,
in ſei
lcan
Aüin
zy.

De Materia Preibyteratiis. 49

G. 2. De Euchariſtis, t Sacramento, & ut Sacriſicio.
Presbyterandus ſolet ſpecialiter examinari ex Tract,
12. de Euchariſtia, ùt Sacramentum, & àùt ſacrificium
eſt. Tales quæſtiones ſunt:
Quid ſit Euchariſtia, ùt Sacramentum. Vid. pag. 32 3=
In quo eſſentialiter conſiſtat. pag. 224.
An ſit unum Sacramentum vel plura. pag. 325.
Quantùm, & quibus ſit neceſlaria ejus lumptio. Ib.
Ubi & à quo inſtituta. pag. 326.
Quæ ſit materia conſecrationis in Miſſa, qualis pa-
nis, an ſolus triticeus, an ex hordeo, fſiligine, ſpelta,
farre, an ſolus azymus, quale vinum. p. 327. & ſeq.
Quare vino miſceatur parum aqnæ. p. 329.
Quanta præſentia, & quantitas materiæ requiratur,
& ſumciat ad conſecrationem. ibid.
An aqua vino admixta immediaté convertatur in5
Sanguinem Ohriſti, p. 330.
An poſſit una Species ſinè altera conſecrari, ibid.
An Chriſtus ſit realiter præſens in Euchariſtia. p. 331
An in Euchariſtia ali quid manezt de pane & vinos
&S quid illud. p. 332.
Quid in Euchariſtia ex vi verborum conſecrationis;
& quid per concomitantiam ſub quavis Specie ponatur,
Pe 333. . . d„ ⸗
Quid de caſi, quo in Euchariſtia miraculosè apparet
puer vel caro. p. 334.
„Quræ ſit eſſentialis forma utriusque Speciei Conſe-
crationis. p. 335.
AIn verba formæ proferantur ſolùm hiſtoricè, & pro
quo ſupponant. p. 336. & ſeq.
An pfima forma habeat ſuum effectum ante alteram-
P. 337. . .
An liceat repetere verba formæ in eadem Miſſa, aut
ſaltem ſupra aliam materiam ſeu hoſtiam. p. 337. & ſeq-
Quis ſit effectus Euchariſtiæ Sacramenti. p. 238.
An proſit aliis non ſumentibus. Ibid.
Quotuplex ſit mandueatio, vel modus manducandi
Euchariſtiam. p. 339.
nlne 4 An

50 Cap. 4. S. 2.
An Angeli manducent Euchariſtiam. p. 340.
uæ diſpoſitio requiratur ex parte animæ, an ne-
ceſſariò præmittenda confeſſio, ſi quis ſit in mortali.
b. 340.
Quid, ſi non ſit copia Confeſſarii. Ibid.
Quantum peccatum ſit indigna ſumptio. p. 341.
Euchariſtia eſtne peccatori publico vel occulto de-
neganda. Ibid.
Eſine danda non habentibus uſum rationis, aut ebrio
moribundo. p. 342. & ſedq.
Quæ diſpoſitio requiratur ex parte corporis, an ci-
bus, aut pollutio, vel actio conjugalis prævia impediat

ſumptionem. p. 343.
An ſint caius, in quibus non jejuno liceat ſumere

Euchariſtiam. p. 344.
In qua ætate pueri obligentur ad Euchariſtiam. p. 345.:
Quid de Communione Paſchali. Ibid.
An liceat quotidie communicare, vel omnino à Com-
munione ceſfſare. p. 349.
An Chriſtus ſumpferit ſuum corpus,

Judæ, p- 349. & ſeq. .
uid, ſi Euchariſtia fuiſſet ſervata tempore mortis“

Chriſti, an in ea fuiſſet mortuus. p. 3502
Quis ſit miniſter Euchariſtiæ, an ſolus Sace

etiam Diaconus. p. 350.
uoties teneatur Sacerdos celebrare. P. 351.

An Miſſa mali & boni Sacerdotis ſint ejusdem va-

loris. p. 352. . .
Quomodo Euchariſtia ſervanda ſit in Eccleſius, etiam

Monfalium, & quid de lampade. p. 353 ½
* De Euchariſtia ar Sacrificio.

& an dederit-

rdos ,vel

Quid ſit Sacrificium Miſſæ, & quande inſtitutum

497·
7 Quot ſint partes principales Miſſæ. Ibid.
An Miſſa ſit verum Sacrificium. p. 354.
An mors Chriſti in cruce. p. 35 5.
Quomodo diſterant Sacxificium Crucis,

Mifz, Ibid.

Cænæ » &

Quis I

lth
luaci
li
krinmn
Alen

Uwhet
n gli
inleen,:
ln len
ſende ldid
n M
un if
Cono⸗
1 Mn.
An hol
Conmmurie
(ullid
Cir
Uln

An ht

M nmn

d e

An lee

De Materia Preibyterati& 51

Quis ſit principalis offerens in Miſſa. p. 356.
In qua actione eſſentialiter conſiſtat Sacrificium Miſſæ.
Ibid.
An ſit infiniti valoris. p. 357.
An liceat pro una Miſſa plura ſtipendia accipere
358.
. Pohter quid detur ſtipendium. Ibid.
An quis poſſit partem ſtipendii dare alteri, ut Mis-=
ſam legat, alterâ parte ſibi retentâ. Ibid.
An liceat anticipatè dicere Miſſam pro ſtipendio
fururo. Ibid.
An Miſſa pro pluribus oblata æquè proſfit ſingulis
„ qum ſi offerretur pro uno tantùm. p. Ibid.
Quomodo, & pro quibus Sacerdos debeat applica⸗
re Miſlam. p. 360.
An poſſit offerri pro Sanctis, aut damnâtis, vel ex-
communicatis, ac infidelibus. p. 361. & ſeq.
Qualis debeat eſſe intentio applicativa Sacrificii. p. 364.
Quisnam ex Miſſa recipiat majorem utilitatem. p. 365
n Cujus auctoritate fiant reductiones Miſſarum. Ibid
Miſſa quos habeat effectus ex opere operato. p. 366.
An ſit utilius facere legi pro ſa Miſſas ante, vel
poſt mortem. p. 367.
Qué tempore liceat celebrare. p. 498.
An liceat eidem Sacerdoti ſæpius in die celebrare“.
Pe 499.
G in loco Sacrificium ſit celebrandum. p. 501.
An liceat celebrare in Eccleſiæ violata ſeu polluta;
& in quibus caſibus illa violetur. Ibid.
An licitum ſit Miſlam interrumpere, vel interpolare.
. P 0, &εα ſeg“ —N
1 M Quanta ſit obligatio Sacerdotis circa verba Miſſæ,
e ritus Canonis. p. 503⸗
His adde I., dum quis dimidiam partem Hoſtiarum,
vel inter plures hoſtias ſex tantùm velit conſecrare „
ſi intentio feratur in dimidiam partem determinatam;,
E vel in ſex determinatas & deſignatas Hoſtias, valida-
w erit conſecratio; non erit autem, ſi ſeratur in illas
GtOG w . 3 2 in⸗

52 Cap. 4. §. 2.

indeterminztatê; quia in priori caſu cum veritate po-=
veſt per pronomen Eoc demonſftrari materia, non verè
poteſt in caſu poſteriori.
2. Dum Sacerdos putans ſe unam Hoſtiam habere
in manu, habeat duas vel tres ad invicem conjunctas,
& proferat verba conſecrationis, fi habeat intentionem
abſolutam conſecrandi id, quod manibus tenet, con-
ſecrabit omnes, quia affectus conſecrationis ſequitur
intenti nem, non verêô exiſtimationem conſecrantis“.
Aliud foret, ſi intenderet tantùͤm unam, quam videt,
conſecrare.
3. 31 Hoſtia una non confecrata immiſceretur plu-
ribus Hoſtiis priùs conſectatis, in hoc caſu ſi Sacerdos
tot haberet communicantes, ut binas Hoſtias cuilibet
dando poſſet omnes diſtribuere, deberet ſic diſtribue-
re, factà præmonitione, quèd licitum ſit duas ſimul
ſumere, & ut non intendant abſolutè totum id ado-
rare, ſed tantùm quod re ipsâ conſecratum eſt. Vel
ſi Hoſtiæ non eonſeeratæ non eſſent nimis multæ, poſſet.
Sacerdos celebrans casdem in Communione ſumere, ut
etiam Hoſtiam non conſecratum fimul cum illis ſume-
ret. Quodſi ncutrum fieri poſſet, tenent plures debe-
re potiùs conſecrari illam unam non conſecratam Ho-
Aiam ſub hac intentione: Polo conſocrare illam, qua
non eßt conſecrara, quàm ut omnes aliæ jam certè con-
ſecratæ ſub condltione conſecrarentur.
4. Quodſi Hoſtüs conſecratis plures eſſent immixtæ
non conſecraræ, tunc neceſſe foret omnes ſub condi-
tione conſecrare: quis ex una parte non poſſent ſinè
magna incommoditate ſugulis communicantibus plures
Kmul porrigi: & ex alera parte poſſet contingere, quòd
aliqui ambas non conſecratas ſumerent, ſicque frau-
darentur Sacramentô⁶, & adorarent Hoſtiam non con-
ſecratam.
5. Dum in Miſia particulæ conſecrantur, non de-
bent ſtatim reponi ad tabernaculum, neque debent po-
pulo diſtribui ante communionem, niſi fortè ad dimit-

tendum populum eſſet neceſſitas accelerandi Commu-
nio⸗

—
zoren he
id
ſenionl
in beus
5
ln Ho
141 10
larumt
muls 25
Crt hen
cele e
aun ſeſun
Dentun 0
Tinden
Nlee
t ntn
Quult
hotenelg⸗
ſerien

Mn⸗

lo⸗

Pude
1 De
3 de!
DR
5 De
6 De
1De
dde
9 De
10, D

De Materia Presbyterats. 53

nionem populi: quia hæ minores Hoſtiæ ſimul cum
majori ad idem Sacrificium pertinent, ac prainde de-
bent ſimul eſſe cum eadem ſuper aram, quæ eſt pro-
prius locus Sacrificii-
6. Si Sacerdos celebrans poſt ſumptam ablutionems
aliquas Hoſtiæ conſecratæ particulas reperiat, peteſt
cas jam non jejunus ſumere: quia totius Hoſtiæ & Ca-⸗
licis ſumptio cum ablutione ſubſequente cenſetur una
moralis actio, pertinens ad ipſam communionem de-
center peragendam, ac proinde ſatisſiet intentioni Ec-
cleſiæ præcipientis jejunium, ſi ad integram ſumptionem
cum jejunio accedatur, & talis ſumptio eſt comple-
mentum Communionis.
Tandem Presbyterando zevidendæ ſunt Rubricæ de
Miſſis præſcriptæ, maximè quomodo defectibus, qui in
ca contingere poſſunt, occurri debeat.
Quodſi Sacerdos ſimul pro cura animarum ex-
ponendus ſit, multa, quæ ad ejus ſcientiam & officium
pertinent, hoc Compendium iubminiſtrabit.

INDEX
Manuductionis Examinandorum.

CATPUT I.

De Materia Tonſurandornm, & Quazuoy Minoribe
initiandorum.
H. I. De Chriſtiane, & ejus Signe pag. I.
2. De Symbolo Fidei. p. 3. –
32. De Eccleſia. p. 4.
4. De Oratione Dominica. 1bid.
5. De Salutatione Angelica. p. 5.
5. De Decem Præceptis. Ibid.
7 De Præceptis Eccleſiæ. p. 77
Z. De Sacramentis. P. 8.
9. De Gratia. p. 17.
nuen IO, De Charactere. p. 23. .
us melnt 4d 3 H. I1.

12.
13.
14.

—

10,
11.
12⸗
13.
14.
16⸗
17.
18.
19.
20.
21.

L.

2.

§. 11-

De Sacramentalibus, Ibid.
De Prima Tonſura. p. 24.
De Ordine in genere. p. 25⸗
De Ordinibus Minoribus. p. 27.
C AP U T II,:

De Materia Sabdiaconatiis.
De Eccleſia, p. 28.
De Fide Divina. p. 29.
De Sanctiſſima Trinitate. p. 31.

De Incarnarione Verbi Divini, p. 32.

De Gratia. p. 35.
De Sacramentis. Ibid.
De Sacramentalibus. Ilbid.
De Cenſuris, Ibid.
De Irregularitate. p. Ibid.
De ultimo fine Hominis. p. 36.
De Actibus humanis. p. 37.
De Peccatis. Tbid.
De Indulgentiis., p. 38.
De Legibus. Ibid.“
De Proceptis. p. 39.
De Virtutibus in communi. Ibid.
De Virtutibus Theologicis. p. 40.
De Virtutibus Cardinalibus. p. 41.
De Baptiſmo. p. 42.
De Horis Canonicis. p. 43.
De Subdiaconatu. p. Ibid.

CAPUT III.
De AMateria Diaconatüs.

De Evangelii explicatione. p. 44
De Diaconatu. p. 47.

CAPIT IV.
De Ordine Preabyteratus.

F. 1. De Materia, Forma, Potefſtate, Officio, &c.
Presbyteratus in genere, p. 48⸗
De Euchariſtia, üt Sacramento, & ùt Sacrikcio-

pag. 49.

E R-

Errata Corrigenda.

Pagina 13. Linea 17. canſis.

pag. I6. lin. 26. interpetratio.
Pag. I8. lin. 1I3. locò, per ſe.
Pag. 27. lin. 3. vel ut.

pag. 30. lin. 4. fit.
pag. 31. lin. 3. fornicandi.
pag- 43. lin. 5. intendentia.
pag. 54. lin. 26. ſit.
Pag. 63. lin. 14. ſi quis.
pag. 66. lin. 27. fi.

pag. 70. lin. 5. ortus.
pag. 73 lin. I4. qnod.
Pag,. 85. lin. 24. loco, 18,
pag. 96. lin. II. pofitiva.
pag. 102. lin. 7. autem.

pag. 112. Iin. 16. graruitum.
pag. 1II8. lin. 29. confeſtionis.
page I19. lin. 5. confeſſionis.
pag. I45. lin. 6. I. deleatur.
pag. I46. lin. 8. ſinem.
bag. 183, lin. 28. &.

Lege, caufis,
4, interpretatio.
1, peceatum.
velut.
l ſit.
, fornicans.
l. in] tendentias
l. ſit.
5. 4 opus.

O

l. ſi.
. ortas.
ſ. quodſi.
l. I7⸗
l. poſitiva.
l. actum.
4. gratuitum.
l. confeſſionis.
, confeſſioni.

l. finem.

l. vel. ibid poſt

vocem, tenetur: adde; in foro con ſozentis.

Pag. 185. lin. 9. orum,
Pag. 186. lin. 27. interpretur,
pag. 187. lin. 2. metita,
bag. 242. lin. I. ſit;
Page 269. Un. 6. eo,

L. illorum.
l. interpretatur.
l. merita.
. ſi ſit.
l. ca.

Pag. 304. lin. 16. & 20. locò, Ratio e eadem, po-
ne hanc cauſalem: quia quæ ſant præter intentio-
nem ſunt caſaalia, hoc asiztem de actione circs *

menta dici non debes.
pag. 314. lin. 4. qoàâm,
Pag. 368. lin. 8. aſſentiales
Pag. 376. lin. 27, locèò q. 8.
Pag. 386. lin. 4. paccatorum,
Pag: 426. lin. 19. phereneticis,

l. quâm.
l. eſſentiales-
l. q. G.
l. peccatorum.
4, phreneticis.

Pag. 461.

bag⸗ 493. lin. 17.
pag. 494 . lin. 7.
pag. 499. lin. 10. eſſe,
1 8. conſtituentem,
pag. 501. lin. 27. notaria,
pag. 507. lin. 24. Sacramentum,

pag. 487: lin. 1

ag. 593. in fig. Bapticent
15 6. in fig. Adepratur,
pag. 573 lin. 26. vos;
pag. 574. lin. 15.

item lin. 21 Muturo,

pag. 461. lin. 25.: reliquas,
pag. 462. lin. I. quis miniſter, opairt.
pag. 489. lin. 10. Ordinum,

1, reliquias.

l. Sacramento-
(rum.
l. obligatio.
l. ſtolam.
I. eſſet.
4. conſiſtentem
l. notoria.
l. Sacramen-
(torum.
, Baprizent.
l, Adoptatus.
J. VaS.
J. cohabitare-
matuton

e
A

2 3 ℳ4 *
„ vιäHιιιun e
C α
cq n RAam y Hi . tme .4 2d0
.- 1 8
4οα Mι „ .
„ 6
A 12 c 1
Venegio Nahh * eAE o .
4
S/,ANn ℳ₰ 3. Ta A1 ? , Kn Wora
6 ͤX .
P 1„ . . . 1
XX«α4- , . : — acns ι Vern Padc .
1 Ces 7X
7 WD tor 7 „
7 atαοα caſe Prnis Nrarenkelz

1 Iazete⸗ ma nuuam es le La , paren kis
£ omi ciclium 1 Ear e a

3 Prim. . . .
.
Giurn π⁰ιυα νιο „
S heret- com ieis in coundbne Hal rS

bon Nanalo .

, La
WrrIsr,

g. I E ar z g
, & *

V6Aa

4 .

4. „ er ma, m ,
D5 N c.4 ,5 A wr
„ . 7

.⸗ , . 2 /. E
nR 41. „ ef ZSL
ℳ

aukua⸗ 45 .

. 7 „
‚ 4
. 4 6 2* 4 1
2 1 —R
ℳIE — NE a 4
. 4-

.

Yr T777

N. &C k r)

19 20 21

18

17

16

5
8
—
.
.
8
5
2
8
3£
3
8
£
E

TRIBUNAL=
CONFESSARIORU=
ORDINANDORUuIM

Eximii Patris Magiſtri

MARTINI WIGANDA

Ordinis Prædicatorum,

In
BREVE COMPENDI

Collectum . .
Per P. PuM Füsi, Ejusdem Orck
Lectorem.

III

In quo
Uſitatiores Theologiæ moralis md
riæ juxta probabiliora ac inconcuſſa E
gelici & Quinti Eccleſiæ Doctoris D. THO
AQIINATIS, Ord. Præd. dogmata brev
& clarè pertractantur: Casusque plures –
reſolvuntur. =
Traditrque clarus & facilis modus pa

di ſe ad Examen tum pro cura animarum,
4 pro prima Tonſura, ac ſingulis Ordinibus ſuſcipiend
Accedunt Propoſitiones ab Alex. VII. & VII

I

f

Innoc. XI. & XII. damnatæ.
Item ſpecialis Manuductio Examinandorum a ☛
m auftario carundem materiar=
EKNRGEKK nunnnnnennn
4 5 6 7 8 9

IIIN

.ℳ₰ℳ2 Copyright 4/71999 VXMaster Gmbäa wwW. VXymaster. com

TTTTN
1 2 3