Gg5 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Tribunal Confessariorum Et Ordinandorum, Eximii Patris Magistri Martini Wigandt, Ordinis Praedicatorum, In Breve Compendium, Collectum Per P. Pium Füsi, Eiusdem Ordinis Lectorem Wigandt, Martin N2cS5S11858808 021 UIIIIIIVIIIIIIIII * 4 , ——, —–—— . , O‿tlenfhierr, Soken Lals 6 —, TRIBUNAL. CONFESSARIORUM. ORDINANDORUM, Eximii Patris Magiſtri TI, MARTINI WIGAND Ordinis Prædicatorum, ℳ In P BREVE COMPENDIIN Collectum Per P. Piu Füsi, Ejusdem O Lectorem. . In quo Uſitatiores Theologiæ moralis mate- riæ juxta probabiliora ac inconcuſſa An- gelici & Quinti Eccleſiæ Doctoris D. THOMÆ ACINATIS, Ord. Præd. dogmata breviter & clarè pertractantur: Casúsque plures reſolvuntur. Traditrque clarus & facilis modus paran- di ſſe ad Examen tum pro cura animarum, tum pro prima Tonſura, ac ſingulis Ordinibus ſuſcipiendis. Accedunt Propoſitiones ab Alex. VII. & VIII. 46 Innoc. XI. & XII. damnatæ. Item ſpecialis Manuductio Examinandorum ad ma- terias Examinis ſui cum auétario earundem materiarum. *Viennæ, typis JoANNIS JAGOEBI JAHN, Uuiver. Typogr. 17454. . 1LLUSTRIS5710 6 xEVEEE VDISS1 DOMINO, DOMINO 1 PADANV EPISCOPO VESZPRIMIENSI, Locique & Comitats No- minis Ejusdem Supremo ac Per- petuo Comiti, &c. &c. Domino, ac Patrono ſuo Gratioſiſſimo. — 0 S 6 We ILLUSTRKISSIME, 4C RBEVERENDISYOTH/⸗ꝭꝛ⅛IE DOMINE, DOMINE PRESUL. DOMINE ACcC PATRONE GRATIOSISSIME. “VMBVMMR SSS Abram, ſub qua requie- N Teat⸗ præſens quærit Li- bellus, & eum bonus ge- nius ſub pallium MARTINIA- NUM, ſub umbram, inquam-,, TIIAM ILLUSTRISSIME AC RE- 2 VF- £ VERENDISSIME DOMINE PRA- SUL, fortunate deducit. Eò enim confugit ſecuriùs, ubi ea, quæ ad animarum ſpectant ſalutem, beni- gnum citiùs patrocinium reperire confidit. Zelus ille, & fervor.,, quem in Divina geris, ſatis, ſupér- que cunctis notus eſt, mihique ſti- mulum addidit, ut tenues haſce, pagellas, quas pro Fidelium ſalu- te conſcripſi, ad aram TAM ſuſ- penderem, ut TIIA eximia au- thoritas, & virtutum TIARUM ſplendor exiguis his meis laboribus valorem & pretium afferrent,. Tantus ſiquidem es, ut ſpiritus illo- rum antiquorum Dei virorum,, qui primùm Catholicam fidem in Regnum Hungariæ invexerunt, & feliciter propagàrunt, in TE uno revixiſſe non obſcurè videatur, Sunt multi, qui ſuum ad ESU Chri- Chriſti ovile regreſſum TIBI de- bere pro fitentur, quos Spiritu Dei plenus Evangelii prædicatione ad Romanæ Eccleſiæ gremium addu- xiſti: utque horum augeres nume- rum, in dies conatum omnem, & operam ſollicitus impendis. Deus autem ipſe zelo TO & conati- bus obſecundare videtur, dum, TE in culmine Veſzprimienſis Ec- cleſiæ conſtituit, & Summum hu- jus Ampliſſimæ Diœceſis Sacerdo- tem creavit, ut verbòô, exemplo, & auctoritate perfectos in bono ſolidares, malos corrigeres, & eos, qui JESU Chriſti jugum excuſſe- runt, ad orthodoxam Religionem Pregarcs. Hæc porrò Dignitas debebatur illuſtriſſimis TUlS meri- tis, & virtutum ornamentis, in⸗ quam elevatus ad amuſſim imples illud Summo olim Sacerdoti à Di- K 3 vi- vino oraculo præſcriptum, ut Ra- tionale duodecim exornatum, gemmis in pectore ſuo deferret, Hoc enim, quod in pectore Aaro- nis coruſcantes erant gemarum or- dines, in TE ILLUS TRISSIME A0G REVERENDISSIME PRESUL, ſunt virtutes; quæ hodiedum ſplen- didiſſimæ divinos emittunt radios, quibus intuentium animi in ple- nam admirationem rapiuntur. An non enim gemmæ ſunt pretioſiſſi- mæ Religio, & ardens in Deum, ac Cælites amor, quorum cultum & honorem tantò zelò proſeque- ris, ut nomen merearis immorta- le. An non gemmæ ſunt frequen- tiſſima in Eccleſis præſentia, fer- ventiſſimæque devotionum TIA- RUM flammæ: An non ſunt gem- mæ, ſingularis in omnes propen- ſio, liberalitas ac benefaciendi ſtu- di- 1 dium, vitæ item integritas, humani- tas eximia, ac omnium virtutum comitatus: Quæ omnia dum in TE admirabundi ſuſpicimus, nonne lu- cidiſſimum TE ſidus appellare poſ- ſumus, quod feliciſſimos terris in- fluxus diſpenſet? Optarem equidem hunc uberem campum ulteriùs“ proſequi, ut, quæ ad laudem- TUAM faciunt, exprimere poſſem; veruùm tanta ſunt virtutum TUA- RUM encomia, ut & acuta ingenia excedant. Quare abſtineo, ac vere- cundiæ ſilentiò ſacras Dotes TUAS, & Altitudinem TUAM in Præſula- tůs faſtigio reſplendentem demiſſis- ſimò venerationis obſequiò co- ràm adgeniculatus adoro. Dumque TIBI his diebus & Præſulis, & Su- premi Comitis nomen ab omni- bus gratulabundis acclamatur vo- cibus, has ego Decimas cxigui la- 4 bo-⸗ boris mei TIBI demiſſiſſimè conſe- cro, atque cum toto Sacro Pra- dicatorio Ordine, quotquot TIBl, uti omnes, devinétiſſimi ſumus, applaudo, & ſæcula felicia ex ani· ( mo voveo en⸗ ILLEUSTRISSIMYX 2 AC REVERENDISSIMX DOMINATIONIS TIXE 1 Alkh Humillimus at devotiigimus Capellanus P. Pios Füsr, Ord. Præd. PREÆFATIO AD LECTOREM. Ompendium Theologiæ Moralis, quod hic Amice Lector cernis, ex celeberrimo noſtro Authore P. MARTI- NO WVIGANDT ſuperioribus annis in privatum uſum collegi, ut in eo quod- dam quaſi Manuale mihi pararem, unde ea, quæ Confeſſario ſcitu neceſſaria ſunt, identidem revolverem. Quod dum in alienas quoque veniſſet manus, placuit pluribus, adeo, ut hortarentur, urge- téntque, ut opus Confeſſariis adeo utile publici juris facerem. Parui monitis, & eum in finem antea paulò aliter col- lecta in meliorem ordinem redegi, præ- lõque ſubmiſi. Ubi etiam Ordinem Tractatuum & Examinum Patris WI- GANDT pro majori legentium commo- ditate conſultò retinui, ut, ſi cui materi- am hic breviùs contractam apud eundem fuſiùs perlegere libuerit, vel unò intuitu reperire poſſit. Materias porrò ſpecu- lativas, quas Author in ſuo Tribunali pertractat, utpote quia ad praxim parum, aut nihil conducere videntur, de indu- XKS ſtria ſtria prætermiſi. Addidi verò ſubinde alia, quæ utilia eſſe judicavi, tum ex Profeſſorum meorum fſcriptis, tum etiam ex aliis probatis Authoribus: & quibusdam etiam Caſibus idem Com- pendium ex noſtro P. Fliegen, doctiſſi- mo ejusdem Tribunalis Compilatore, il- luſtravi. Tandem adverte, quòd in uibusdam interdum à mente Authoris ad illos Authores, quorum ſententiæ noſtrã ætate communiores ſunt, decli- naverim: quò examinandus ſe ad juvare poterit, ut menti Examinatorum hujus temporis ſe accommodare valeat. Spero igitur fore, quòd quæ ego hic cum labore collegi, tu cum jucunditate non minùs, quàm utilitate perleges: ut, dum ab aliis occupationibus tuis vacuus hæc identi- dem revolves, breviſſimô tempore, quandocunque opus fuerit, te Examini ſiſtere, ac pœnitentibus plurimùm pro- deſſe poſſis. Utere igitur hõc qualicun- que labore, & cura diligenter animas, ut ab eo, qui pro omnium ſalute ſangui- nem fudit, & ſacrum Pœnitentiæ Tribu- nal, in quo laborare, ac Deo cooperari nihil divinius, clementer inſtituere di- gnatus eſt, mercedem recipias copio- ſam. Vale. FA- In . — — — W FACULTIAS ORDINIS. Fr. HILARIIS HEDENIG, Sac. Ord. Præd. SS. Theologiæ Magiſter, & per Provinciam Hungariæ Prior Provincialis. T Opuſculum, cui titulus eſt: Tri- bunal Confeſſariorum & Ordinando- rum Eximii P. Magiſtri Martini Wi- gandt Ord. Praæd. in breve Compendium colle- Etum per P. Pium Füfſi ejusdem Orainis Le- étorem, &c. poſtquam à Primariis Stu- dii noſtri Generalis Viennenſis reviſum fuerit & approbatum, ſervatis ſervan- dis imprimi poſſit, tenore præſentium, meique authoritate Officii facultatem concedo. Leobii in Conventu noſtro ad D. Florianum. Die 27. Januarii, 1745. Fr. HILARIuS HEDENIE, qui ſuprà mppr. AP- APPROBATIO THEOLOGICA. E mandato A. R. Eximii, ac Digniſſmi D Magiſtri Provincialis perlegimns Tribu- nal Confeſſariorum & Ordinandorum, Eximii FP. Magiſtri Mariini Wigandt Ord. Prad. in breve- Compendium colletum per M. R. Patrem Lectorem. F. Pium Füfi ejusdem Ordinis, in quo quia ni- hil invenimus, quod ſive bonis moribus, fſi- ve fidei orthodoxæ regulis adverſetur, hinc dignum omnine cenſemus, ut in ucem pu- blicam & commune bonum prodeat. Da- bamus Viennæ in Conventu & Studio no- ſtro Generali ad S. Mariam Rotundam. Die 12. Febr. Anno 1745. Fr. Joſephus Riedl, Ord. Prad. S&. Theo- logiæ Præſentatus, equsdémque in Univer- Ffiate Viennenſi Doctor, ac Studii Generalis ſuprà nominati Regens., mppr. Fr. Conſtantinus Heneg, Ord, Præd, §. Theolagiæ Præſentatus, gjusdémque in- Thiverſitate Viennenſi Dactor, ac in ſu- prà nominato Studio Generali Bacca- ureus, mppr. CEN.- G 6 CENSURA UNIVERSIIATISVIENNENSIS. Llbum intitulatum: TZribunal Confeſ- ſariorum & Ordinandorum Ex. P. M. Martini Wigandt, Ord Praæd. in breve Com- pendium colectum, &c. imprimi poſſe cenſeo. IGNATIIS MILLER, Can. Reg. p. t. Inclytæ Facultatis Theologicæ Decanus. mppr. Imprimatur. LEOPOLDuS KIRCHSCHLAG, p.t. Univerſitatis Rector. mppr. KPI⸗ See EPIGRAMMATA AUTHORIS, . Quæ honori Profeſſorum ſuorum, ſub quorum Moderamine Saeræ Theologiæ operam dedit, appoſuit. Adm. Rev. «c Ex. P. F. HILARIO HEDENIG, Ord. Præd. SS. Theol. Magiſtro, ejusdémque in Ant. as 4 Celeb. Univ. Vienn, Doctori, & per Prov. Hun- gariæ Provinciali Digniſimo, olim in Ph- loſophia & Theolegia Profeſſori. Arridet nulli Præceptor torvus & aſper; ui tamen eſt hileris, pluùs, nimidmque placet. HILARIUS placuit mihi plus, mAanas Magiſter; Hic biluris quoniam totus, & almus erat. Hôc doctore igitur ſtudium percurro Sophorum, Et ſacra de ſummo degmata ſcribo Deo- . Quò duce dum creſcit præſentis pagina libri, hun Longa illi pariter creſcere ſæcla precor. nh . R- Ex. P. F. Cyrillo Riga O. P. 55. Thesl. Magiſtro, ejusdémque in Lmiv. Vienn. Doctori , ac Profeſſeri Primaerio. U ſterilis terra eſt, quæ nulléò fonte rigatur, n Sic mea mens ſtenilis, totâque ſicca fuit. l. At dum RIGA illam doctrinæ tonte cigsvir, le Atque incrementum Divus ab axe dedit: 4 Eænore felici tandem fruticeſcere cpit, z Arque hunc in publicum pretulit ülla librum. Se= = 1 . A. R. « Ex. P. F. Lucæ Dihaniz, O. P. §§. Theol. Magiſtro, ejusdémque in Univ. Vienn. Doctori as Profeſſori Primario, olim in Theol. Primario ſuo Modratori. l LICAS medicus præbens medicamina verbis, Quæ ſanent animæ vulnera cuncta tuæ. Hujus ege clari per tempora plura Magiſtri Diſcipulus ſcripſi dogmata ſacra ſcholis. Plurâque dum ſeripſi ſub tanto ſana Magiſtro, Plura hôc conſcripſi dogmata ſana libtéô. 2 . A. R. « Ex. P. F. Raymundo Limp, O. P. ˖§. Theel. Magiſtro, ejusdémque in Lhuv. Vienn. Dockori ac Profeſſori Primario, elim in Theol. Primario ſuo Moderatori. Ille marinarum calcator mirus aquarum „ RAYMUINDUS fratri per mare ductor erat. Thejelogûm ſtudium meritò mare dico, quod ipſum Et mihi ſulcandi copia longa fuit. Sed tamen ut tutus curram, portumque penetrem, RAYMUNDUM fueram dignus habere ducem, Ergo ducis tanti dum ſub moderamine curro, Hæc tandem lucem pagina naſtra videt. (a) §. Reymandus de Pennaforr Fraté ſuper aquar pal- liò, adjundtsue ſrenm ſocté 160. midklisris triöus hos ris confecie. A. R. ac Ex. P. F. Thomæ Cril, O. P. §§. Theol. Magiſtro, gusdémque in Lhiv. Vienn. Doctori, in eadem Theologia ſecundo ſuo Moderatori. THOMISTƽ placuere mihi: & THOMISTICUS ipſe Ut fierem, voti pars fuit una mei. Inde ſcholas avida THOMXE cum mente Magiſtri, Qui THOME cxhaufit dogmata cuntta, peto, Dum Bum ſub tante igitur doctam duce curro palæſiram, In vulgi præſens pervenit ora liber. Joti Penerabili Moderatorio Viennenfi ad §. Mariam- Kerundam nuncupato. Eſt Domus sd Dominam ſtudiorum dicta Rotanndam, Inclyta quam Patrum perbene turba regit. Hi quoniam cunctis edicunt vera rotande, Fecerunt pariter me quoque vera loquj. Horum igitur ductu dum præſens vera libellu Edicit, multis pandet ad aſtra viam. * SUMMA PRIVILEGII. Acræ Cæſareæ Majeſtatis decretò́ Viennæ 15. Maij A⸗ 1666. dato omnibus & fingulis Typographis, & Bi- bliopolis, aliisque quibuscunque librariam negotia- tonem exercentibus ſub gravi muléta ſeriò prohibetur, ne quisquam Libros ab Ordinis Prædicatorum Patribus cditos„ aut deinceps edendot intra Sacri Rom. Imp. DI Regnorumque, ac Dominiorum ſuæ Cæſareæ Majeſtatis hæreditariorum fines ſimili vel aliò characteris genere- aut formâ, five in toto, ſive in parte recudere, vel aliò e reeudendos mittere, aut alibi impreſſos adducere, ven- dere, aut diſtrahere clam ſeu palam citra teſtimonium aut conſenſum ſuprà dictorum Patrum audeat ſeu præa-= ſumat. IN- 4 Ei. vtir⸗ ttut, ibu⸗ 1. tars alis vene . iun r. S SESe TRACTATUUM EXAMINIM P. MARTINI WIGANDT, Ex quibus præſens Compendium ſub ordine collectum eſt. TRACTATUS I. PROGGMIALIS. De Requiſitis in Confeſſario. Xamen unicum. De poteſtate, virtutibus: ſcientia, officio, & obligatione Confeſ- ſarii. . . — 1 TRACTATIS II. PROGCGMIALIS. De Conſcientia. Exam. J. De Conſcientia ùt ſic, & in erie de erronea & dubia. - 9 Exam. II. De Conſcientia Scrupuloſa. 19 Exam, III. De Conſcientia Probabili. 21 0). TRA= TRACTATUS III. De Actibus humanis, & de voluntario, ac involuntario, eorumque circumſtan- tiis, ac de moralitate. Ex Primæ Secunde Ang. Doct. Exam. I. De Actibus humanis, & de volun- tario ac involuntario. = 24 Exam, II. De Circumſtantiis. — 38 Exam. III. De Moralitate. . 43 TRACTATUS IV. De virtutibus, vitiis, & Peccatis. Ex eadem Prima Secundæ. Exam. J. De virtutibus. ⸗- 47 Exam, II. De vitiis & peccatis. - 55 TRACIATIIS V. De vitiis capitalibus in genere & in ſpecic. Ex Secunda Secandæ. Exam. J. De vitiis capitalibus, &. in ſpecie- de ſuperbia. - ⸗ 78 Fxam. II. De Avaritia & Luxuria. - 31 Exam. III. De Invidia & Gula. - 87 Exam. IV. De Jejanio. - - 89 Exam. V. De Ira, ac Acedia, & peccato in- Spiritum Sanctum. - . 93 TRA- wi, lu. olyn. 24 —2 =— 6 in TRACTATIIS VI. De Legibns. Ex Prima Seuundæ. Exam. J. De Lege in communi. „ 96 Exam. II. De Lege æterna & naturali. 98 Exam. III. De Lege humana. —ITIoI TRACTATIIS VII. De virtutibus Theologicis, & vitiis ei oppoſitis. Ex Secunda Secundæ. Exam., l. De PFPide, & PFidei Regula. 112 Exam. IF. De actu PFidei ac de credendis, 115 Exam. III. De vitiis Fidei, & Confeffionis ejus oppoſitis, nimirum de Inſidelitate, Hæreſi. Apoſtaſia, Schiſmate, & Blaſphemmia. 119 Exam. IV. De Spe ac Timore, & vitiis ſpei oppoſitis. 125 Exam. V. De Charitate, & de ordine diligen- dorum. 128 Exam. VI. De eſfetibus Charitatis, —134. Exam. VII. De vitiis charitati oppoſitis. 138 TRACTATUS VIII. De Jure & Juſtitia. Ex Secunda Secunaæ. Exam., I. De Juſtitia, Judicio (prælertim te- merario) ac ſuſpicione. - „ 142 Exam. II. De Dominio. - 149 C C 2 Exam. Exam. III. De variis modis acquirendi do- miniam. - - - 161¹ Exam. IV. De modo acquirendi dominium per præſcriptionem, Uſucapionem, Promiſſio- nem, Donationem, Teſtamentum, Ludum & Sponſionem. - - 167 Exam. V. De Reſtitutione in genere, & in-⸗ ſpecie quoad bona animæ, corporis, fa- mæ, & honoris. - . 181 Exam. VI. De Reſtitutione in bonis fortunæ. 191 TRACTATUS IX. De vitiis Juſtitiæ oppoſitis, nimirum de acceptione perſonarum, homicidio, furto, injuſtitia judicis, Accuſatoris, Teſtis, Advocati. Ex Secunda Secundæ. Exam. J. De Acceptione perſonarum. 212 Exam., II. De Homicidio. = 215 Exam, III. De Furto. - 218 Exam. LV. De injuſtitia Judicis. e= 220 Exsm. V. De injuſtitia Accuſatorum. 223 Exam. V. De inſjuſtitia Teſtis. - 226 Exam. VII. De fraudibus, quæ eveniunt in eon- tractu emptionis & venditionis. - 227 Exaim. VIII. De uſura in mutuis. - 233 Exam. LX. De Monte bPietatis, Cambio, Con- tractu Societatis, Locatione, Conductione, Pignore, Hypotheea, Fidejufſoue, Tran- ſa⸗ ee Ryt ne inng tommid,. Lodin 19 & ir 3 . la. 191 e. 191 nde ito, , ſactione, Mandato, Depoſito, Commoda- to, Precario, . . 238 TRACTATIIS X. De Religione, & Vitiis ei oppoſitis. Ex Secunda Secundæ, Ex/ m. I. De Eſſentia Religionis & objecto. 247 Exgm. II. De Actibus Religionis. = 248 Exam. III. De Voto. . 252 Egam. IV. De Juramento, Perjurio, Mendacio, Sacrilegio, & Maledictione. - 257 Exam. V. De Horis Canonicis, & celebratio- ne Feſtorum. - . 261 Exam. VI. De Vitiis oppoſitis Religioni, ni- mirum Superſtitione, & ſpeciebus ejus, ac tentatione Dei. ⸗ . 275 Excam. VII. De Simonia. . 278 TRACTATIIS XI. De Sacramentis in communi, & in ſpe- cie de Baptiimo & Confirmatione. Ex Tertia Parte. Exam. l. De Eſſentia Sacramentorum. 296 Exam. II. De Sacramentorum Novæ Legis ef- fectu prineipali, qui eſt gratie. - 293 Exam. III. De effectu ſecundarxio Saeramento⸗ rum, qui eſt character. - 301 Exam. IV. De intentione conficientis, & reci- pientis Sacramentum. ⸗ 303 ℳ. „ 1 Ezxam Exam. V. De Baptiſmo. Exam. V. De Confirmatione. 8 322 TRACTATUS XII. De Euchariſtia. Ex eadem Tertia Parte. Exam. J. De eſſentia & inſtitutione Eucha- riſtiæ. . - - 323 Exam. II. De materia remota Euchariſtiæ, 327 Exam. III. De præſentia Chriſti in Euchari- Exam. IV. De forma, effectu, uſu, & Mini- ſtro Euchariſtiæ. - 335 Exam. V. De Euchariſtia ùt Sacrificium eſt. 354 TRACTATUS XIII. De Sacramento Pœnitentiæ. Ex Tertia Parte. Exam., I. De Eſſentia, partibus, & neceſſitate Pœnitentiæ. - - - 367 Exam. II. De effectu Pœnitentiẽ?. - 370 Exam. III. De Contritione. - 372 Exam. IV. De Confeſſione, & ejus neceſſitate. 376 Exam. V. De Miniſtro Confefſionis. 381 Exam. VI. De qualitate Confefſionis. 388 Exam. VII. De ſigillo Confeſſionis. 392 Exam, VIII. De Satisfactione. 2 396 TRA- loche. 332 , knchar. 1921 551 Mai. 335 ltate TRACTATIIS XIV. De Cenſuris, Caſibus reſervatis, In- dulgentiis, & Extrema Unctione. Ex ſupplemento Tertie Partis. Exam. I. De Cenſuris in genere, & in ſpeeie. 403 Exam. II. De Caſibus reſervatis. - 431 Exam, III. De Indulgentiis. = 456 Exam, IV. De Sacramento Extremæ Unctio- nis. - - 461 TRACTATUS XV. De Sacramento Ordinis. Sx Supplemento Tertiæ Partis Exam. J. De prima Tonſura. - 464 Exam. II. De Ordine in genere. ⸗469 Exam. III. De Ordinibus minoribus. 478 Exam. IV. De Subdiaconatu & Diaconatu. 483 Exam. V. De Ordine Presb/teratús ſeu Sa- cerdotii. - — 490⁰ Exam. VI. De Miſſa. = 497 Exam. VII. De Miſſæ abru- ptione, interpola- tione, partium omiſſione. = 502 TRACTATUS XVI. De Sacramento Matrimonii. Ex Supplemento Tertiæ Partis. Exam. L. De Matrimonio, uͤt eſt in offieium naturæ, & ùt eſt Sacramentum. 505 Exam. Exram. II. De Matrimonio quantum ad ſpon- ſalia. - = 509 Exam. III. De Conſenſu. . 520 Exam. IV. De indiſſolubilitate Matrimonii. 526 Exam. V. De Impedimentis matrimonii in generali. . - 536 Exam. VI. De Impedimentis dirimentibus in- Exam. VII. De quibusdam Matrimonio ſuper- venientibus, vel ei annexis, uti eſt forni- catio ſuperveniens, redditio debiti, biga- mia, & illegitimitas filiorum. 585 9 0 vonie nonii tibus in 66 ioſiher. Aloni. , dr = S== (0) 860 1 2è I R C A PROG&MIALEM EX EXAMINE UNICO De Requiſitis in Confeſſario. S I. Quid eſt cura animarum? Pst obligatio prædicandi ac docen- di “ ue ad ſalutem ſunt ne- & ceſſaria, ac tollendi morbos ani= mæ adminiſtrando Sacramenta. Et hæc cura eſt duplex, una Ordinaria, quæ competit ex vi officii, v. g. Epiſcopis, Paro- chis &c. re⸗ delegsta, uti eſt in Religioſis. DQuid eſt Confeſſo? Reſp. Eſt Egüags & Sacramentalis aecuſatio de peccatis propriis poſt Baptiſmum eommilſ- ſis, ad eorum veniam virtute Clavium obti⸗ hendam coram Sacerdote facta. D. 3. Quid eſt Confeſſarius? Reſp. Eſt Sacerdos habens FPoereſiatem Cla⸗ vium. , A Q4 2 7? vact. L. Procmial, D. 2. Quid eſt poteſtæs Clavium? Reſz. Eſt poteſtas ligandi & ſolvendi, quâ Judex Eccleſiaſticus dignos recipere, indignos excludere debet à regno. Circa quam nota, quòd SS. Trinitas, ſeu Deus habeat Claves auctoritâtis, Chriſtus- claves excellentiæ, Eccleſia, ſeu miniſtri ejus elaves miniſterii. Dicitur autem poteſtas ligandi & ſolvendi: quia dignus abſolutione, ſeu verè pœnitens, à vinculis peccatorum ſolvitur; indignus liga- tur, ſeu manet ac relinquitur ligatus. Vel, ùt ait S. Th. ſolvit Sacerdos, in quantùm pec- cata dimittit: ligat, in quantùm non abſolvit, ſed ligatos oſtendit: ſolvit à pœna, quam re- mittit: ligat ad pœnam, quæ remanet, & quam imponit. Porrò poteſtas clavium alia eſt ordinis, alia jurisdictionis. Prior eſt quid phyſicum, & cuivis Sacerdoti datur in ordinatione; poſte- rior vero eſt aliquid morale, daturque tunc; quando quis in Confeſſarium deputatur, ei- que ſubditi afſignantur. Q. 5. Quid ergo eſt Jurisdictio? Reſp. Eſt poteſtas quædam moralis, ſeu aus Goritas ferendi ſententiam in foro conicien- tiæ in ſubditum. Q. 6. Dic etiam, quare in plurali vocentur claves, ceùm ſit una clavis, quæ aperit, & quæ claudit Rep. Cum S, D, vocari in plurali claves ex com- ſe inn abel en 1 „ lrer 1 dller: Acton Aad /7 ℳ De Requiſ. in Confeſſario. 3 comparatione ad diverſos actus quorum unus eſt judicium diſcretionis de idoneitate confi- tentis, ob quam poteſt ſolvi, & ad regnum recipi; vel de inidoneitate, ob quam ligatur; & à regno Dei excluditur, ſeu regnum ei non aperitur. Alter adus eſt ipſa actualis abſo- lutio, ſeu apertio regni, aut receptio ad reg- num, vel excluſio ab illo. Ubi obſervandum, quòd S. Th. Clavem aliam vocet clavem ſcientiæ, aliam clavem po- teſtatis. Per Clavem fcientiæ non intel- ligitur ſcientia in quovis Confeſſario requiſita, ſed ipſa poteſtas cognoſcendi, inquirendi, ju- dicandi dignum vel indignum abſolutione. Per Clavem poteſtatis intelligitar ipſa authoritas abſolvendi vel retinendi peccata; admittendi vel excludendi à regno. Poteſt etiam diſtin- gui, quòd alia ſit clavis ordinis, alia jurisdi- Gtionis. Prima eſt ipſe character Sacerdota- lis, ſeu poteſtas ordinis, nimirum ſuper cor- pus Chriſti Verum in Euchariſtia conſecran- dum, quæ datur in ordinatione. Altera eſt poteſtas Jurisdictionis, nimirum fuper corpus Chriſti myſticum, in ordine ad abſolvendum, quæ datur, dum quis in Confeſſarium depu- tatur, ùt paulò antè dictum eſt Q. 4. & 5. Ex his colligitur, quid ſit hoc vel illud di- Gum aut factum ſubſicere clavibus Eccleſiæ? eſt enim idem, ac ſubjicere judicio Confeſſa⸗ rii, ac poteſtati ligandi & ſolvendi per Sacra- mentalem Confeſſionem. A 2 r. 4 Tradt. I. Proœmial. OQ., 7. Quid eſe Approbatio? Reſp. Eſt authenticum teſtimonium idoneĩi- tatis in ordine ad excipiendas confeſſiones. Hæc approbatio datur Religioſis ab ordinario, jurisdictio verò à Papa, utraq; aliis Sacerdotibus ab ordinario, quippe cui imediatè ſubjiciuntur. y. Quibus virtutibus Confelſarius debet ſſe inſtructus, ut dignè animarum curam gerat: Reſp. Omnes quidem, ſed potiſſimùm ſex in eo virtutes reſplendeſcere debent. Prima eſt Integritas mentis, ut ſit mundus in conſcientia, nullâ cenſurâ innodatus. Nec tamen propter hoc eſt de præcepto quamvis ſit de conſilio) ut aliquis exiſtens in mortali confiteatur, priusquam excipiat- conteſſonem; ſed ſufficit elicere contritionem: quia de hoc nullum extat præceptum ſive di- vinum, ſive humanum: ſicut extat præeceptum in Trid. de præmittenda confeſſione ante con- fecionem Sacramenti Euchariſtéæ, ut viderf poterit infrà Tract. II. Exam. 4. q. 4. Secunda virtus eſt manſuetudo: quia Confeſſor comparet tanquam agnus Dei, qui tollit pec- cata mundi. Tertia eſt humilitas, quàâ etiam ſe ipſum peceato- rem agnoſcat, ſibique, as ſuis viribus diffidat. Quarta eſt charitas, quæ eſt vinculum per- fectionis. Coloſl. 3. 1 LQuima eſt Juſtitia, quàâ dignos ſolvat, in- dignos liget: sogâtque pœnitentem, ut faciat aG , , 4 et epto kens kem: di. fum on. gerl eor ler (4 . ,. N. 1 1 4 De Requiſ. in Confeſſario. 5 ac reſtituat, quod ex juſtitia debet: ne ſe in- juſtitiæ reum faciat. Sexta eſt oratio, ſeu ſedulitas in orando. Ex dictis & dicendis patet, quid ſit reſpon- dendum ad Q. 9. Quæ & quot ſunt (præter poteſtatem abſolvendi) requiſitæa ex parte Cenſeſſarii, ut debite boc officium adminiſtret? Reſponderi enim ſolet tria eſſe, quæ ſunt Scientiæ ſaltem medioeris. Prudentia & Bonitas, quæ idem eſt, ac jam explicata mentis Integritas, com- plectiturque prædictas virtutes. Ratio: quia ſine his tantum offieium debitè adminiſtrari ne- quit. Quibus adde, quòd etiam implorare- debeat aſſiſtentiam Spiritůs Sancti. Dixi: Scientia ſaltem mediocris. Duplex enim in præſenti ſcientia eonſiderari poteſt. Una- eminens & perfecta, altera mediocris & ſuffi- ciens. Prima, etſi ſit optima, non tamen ab- ſolutè eſt neceſſaria; altera verò omnibus ne- ceſſaria eſt, & ſufficit. OQ. 70. Peccatné ergo mortaliter Confeſarius line requiſita ſcientia fungens oficis? Reſp. Affirmativè cum S. Th. opuſe. 65. ubi ex ſententia Salvatoris adducit illud: Si cæcus cæcum præſumat ducere ſecum, in foveam primus du- dtor cadit, inde ſecutor. Ex quo patet ratio: quia ſe & pœnitentem exponit periculo lapsus in fo- veam damnationis perpetuæ. A 3 Z. 17. 6 Trabl. I. Proœmial. Q. 17. Sed quid ſi quis dubitet de ſua capaæ- citate? Reſp. Poteſt ſtare judicio Examinatorum, qui eum cenſuerunt idoneum, ſeu approbârunt,, Ita communiter DD. D. 72. Quid ſentis de eo, qui ſtudiosd quærit ignorantem C& ſlupidum Confeſarium? Vel de saſu, in quo non eſt alius? Reſp. Ad I. p. Talis peccat graviter illi con- fitendo: quia videtur eſſe indiſpoſitus, cùm videatur velle tegere peccatorum ſuorum gravi- tatem. Præterea talis cooperatur peccato il- lius Confeſſarii confeſſiones audiendo mortali- ter peccantis. Reſp. ad 2. p. Juxta S. Antonin. tres ſunt ca- ſus, in quibus imperitus Confeſſarius excuſa- tur. Primus eſt: ſi confitens eſt ſibi ipi valdè ſuf- Riciens ad peccatorum ſuorum gravitatem cum omnibus circumſtantiis Confeſſario explican- dam, éſtque vir timoratæ conſcientiæ. Secundus eſt: quando confitens eſt perſona- piritualis ſolita ſæpius confiteri, & communi- ter ſolis venialibus ſubjacet. Tertius eſt: quando pœnitens eſt in articulo mortis, & non adeſt alius Confeſſarius præter imperitum. Addi poteſt, idem eſle de caſu (extra ar- tienlum mortis) quò non eſfſlet copia peritio- rum Coneſſariorume . . 73* Mn C 1lnuren a, lionn. cN. grari. to l Nrtali. ht . Neula⸗ E. ncue lcall⸗ fſona. muni⸗ De Requiſ. in Confeſſario. 7 D. 73. Quotuplex eſt offcium Confeſſarii! Reſp. Eſt triplex: ſcilicet Judicis, Dectoris „ & Medici. Ut Judex non tantùm debet diſcer- nere peccata quoad ſpeciem & numerum, ſed etiam (dr Theologi loquuntur) diſcernere- inter lepram & non lepram, id eſt, inter peccatum & non peccatum, & inter lepram & lepram, id eſt, inter peccatum mortale & veniale. De- bet item cognoſcere circumſtantias ſpeciem- mutantes, & intra eandem ſpeciem notabiliter aggravantes, vel diminuentes: interdum (uͤt mox dicetur) pœnitentem examinare; deni- que ſententiam ferre abſolutionem dando, vel denegando aut differendo: pœnitentiam etiam, & (ſi caſus petat) onus reſtitutionis impo- nere. Ut Doctor debet pœnitentem inſtruere- in myſteriis præcipuis fidei, in reformanda- conſcientia, ac in requiſitis ad Confeſſionem. Ul Medicus debet pœnitenti præſcribere medi- cinam Salutarem, & antidota dare peccato- rum. AQ. 14. Teneturnè Confeſſarius ſemper in in- dividuo judicare, hoc vet illud eſt mortale, illud veniale? Reſp. Neg. Quia illud eſt moraliter impoſſi- bile: nam etiam viri doctiſſimi vix interdum- tam exact judicare poſſunt; ſufficir ergo, G ſciat illud eſſe tale ex genere ſuo. Neque an- gatur Confeſſarius, ſi es momentõò, quò pœ- nitentiam injungere vult & abſolvere, ſine ſua A 4 cul⸗ 8 Trabt. I, Proœmial. culpa non habeat diſtinctam ſingulorum pec- catorum memoriam: quia hoc in Confeſſione præſertim longa videtur impoſſibile. Hinc ſuf- ſicit, quòd recordetur majioris partis peceato- rum, & cognoſcat ſtatum pœnitentis. Uade ſi pœnitens confiteatur peccata mortalia, quæ nec ipie, nec Confeſſor dignoſceret, ſed tan- tùm putaret eſſe venialia, valida eſſet confeſ- ſio & abſolutio: quia nibil deeſſet, quod ad valorem Sacramenti requiratur. Q.75. Teneturnè Confeſſarius pœnitentem examinare ? Reſp. Si viderit pœnitentem in aliquibus de- ficere, tenetur vi officii, ſecus non: quia hoc eſſet multiplicare entia ſinè neceſſitate. Si autem pœnitens planè taceret (t quidam ru- ſtici) debet eum brevibus & diſcretis quæſtio- Mibus adjuvare, præſertim circa illas materias, in quibus præſumit talem peccare; in materia tamen lubrica non multùm ſe detineat, nec ad particulares modos deſcendat, ne paretur laqueus animabus. . Sgeee 6es See — Dtun . liget becezt Ulce 4, gue dtan. dod ad en lsde. hoc di nrr. elio⸗ eris, Neria lec ne De Conſciæntia. 9 CIRCA TRACTATUM II. ðPRO GkMIALEM De Conſcientia. Ex Ewam. I. De Conſcientia ùt ſic, & in ſpecie de erronea & dubia. . DQ. 7. Quid eſt Conſcientia! Reſp. LSt dictamen rationis, ſeu judicium intelle- — ctus practici, dictans, quid bic & nunt ſit agendum vel omittendum. Ly bic & nunt idem eſt, ac penſatis omnibus circumſtantiis. Er dif- fert à ſyndereſi, quòd hæc dictet in commu- ni & univerſali, quid agendum ſit vel omit- tendum. Eſt autem ſyndereſis habitus pri- morum principiorum practicorum, ubi ſunt: Bonum eſi faciendum, malum fugiendum. Quod tibi non vis fieri, alteri ne ſeceris. &c. D., 2. Quotuplex eſe Conſcientia? Reſp. I. Ex parte objecti eſt Kecta, ſeu bo- na & vera: & erronea, ſeu mala & falſa. Pri- ma eſt, quæ revera attingit veritatem, boni- tatem ſeu rectitudinem operationis: ſeu quæ judicat bonum, quod in re eſt tale: & judi- cat malum, quod in re tale eſt. Altera eſt, Au revera non attingit objectum, uůt eſt in A 3-—— ſe — 2 olar, Gaz AAcs 10 Tract. H. Proæœmial. Exam. I. ſe, ſed judicat bonum malum, & malum bo- num. Reſp. 2, Ex parte aſſensůs dividitur in Cer- tam, probabilem ſeu opinativam, & in dubiam, ae ſerupuloſam. Conſcientia certa eſt, quæ abſque omni prorſus formidine oppoſiti, & ex moti- vis certis judicat hoc eſſe bonum illud eſſeæ malum. Probabilis eſt, quæ quidem determi- natè judicat, hoc eſt bonum, hoc eſt malum; attamen cum formidine oppoſiti, & ex moti- vis ſolũm probabilibus. Dubia eſt, quæ ſus- pendit judicium ſeu aſſenſum circa bonitatem ac malitiam objecti, nulli partivdeterminatæ adhærens: nec dicit ita, nec von. Scrupulo- ſa eſt, cùm quis uni parti adhæret, ſed ex le- vibus & inanibus, iméô ſæpe nullis ratiunculis. OQ., 3. Conſcientia erronea, ac error quo- tuplex eſi, & obligatne? Reſp. I. Eſt duplex nimirum vincibilis, ideéôque culpabilis; & invincibilis, ac ideo in- culpabilis. Error vincibilis eſt, qui potuit & debuit adverti, ſeu qui adhibitô ſtudiò, dili- gentiâ vel aliorum conſilié potuit vinci: & hic à culpa non excuſat, ſive ſit ignorantia juris, ſive factt. Error invincibilis eſt, qui vel oritur ex omnimoda inadvertentia, & ob- livione naturali, ſeu omninò involuntaria: vel ſi habuerit adjunctam advertentiam, attamen adhibité etiam ſufficiente ſtudiò, diligentiàâ & conſiliò vinci aut deponi non potuit. Et hic . „ 7 7 lns ad. zeαEE- „: . 97 . .7 vord ases S s AsAn ren „ „– 47/7 – . ₰₰ N Leb b cæardb w.ε⁰.⁰ ℳ4 uure N NA .,. — — elone tur in lien ,4 1ſn 4 not licd ele lenni. un; elnotl le ,u. itaten inntæ Upult erle⸗ colis, M⸗ hllis, oin⸗ git dil. tantt ) . De Conſcientia. 11 error eſt omnino inculpabilis, potéſtque etiam vocari ſpeculativus. Reſp. 2. Probabilius eſt, quöd concientia erronea, iive ſit vincibilis, ſive invincibilis (modò non ſit depoſita) dictans determina- tè aliquid eſſe præceprtum vel prohibitum, cuùm tamen non ft, obliget ad ſui ſequelam ſub tali peccato, puta mortali, vel veniali, & ejuſdem ſpeciei, quale per conſcientiam pro- ponitur. Ita S. Thom. 1. 2. q. 19. a. 5. Et ratio eſt: quia operari contra præceptum, quod revera eſt, vel eſſe certò ac firmiter ex- iſtimatur, eſt peccatum. D. 4. Qugnam eſt diſßferentia inter conſci- entiam erroneam invincibilem, C& ronſcientiam rectam? Reſp. S. D. q. 17. de verit. a. 4. inquiens: Recta ligat ſimpliciter & per ſe, erronea autem ſecun- dum quid & per acciens: dico autem ligare ſimpliciter; quia ligat ſimpliciter, & in omnem eventum; erronea autem ligat ex ſuppoſitione, & ſub conditio- ne, quod credatur eſſe reca. Cæterùm differen- tia inter conſcientiam erroneam invincibilem & vincibilem hæc eſto, quòd licèt obliget utra- que, prior excuſet à peccato, non item poſterior. DQ., 5. Ergone tunc duplex cowmittitur pec- catum, unum numirum non deponendo illam con- ſcientiam, alterum v. g. mendacit? Reſpy. Eſſe unum peccatum. Ratio: quia ig- noratia non eſt formaliter peccatum, ſed cau- la 12 Trac”. II. Proœmial. Exam. I. ſa peccati, Poteſt tamen interdum eſſe ſpe- ciale peccatum, ut ſi quis ignoret ea, quæ omnino ſcire tenetur. 6. Sed ſi quis erroneò judicaret ſe tene- ri ad aliquid impoſſibile, v. ge incarceratus ad audiendam Miſam? Reſß. Non peccaret. Ratio: quia impoſſi- bilium non eſt obligatio; error ergo debet eſſe circa materiam poſſibilem. Q. 7. Quid dicis ad bunc caſum: Sacer- dos erroneé judicat ſe eſſe excommunicatum, & tamen celebrat, peccatnè peccaté ſacri- legii, & ſiene irregularis Reſp. r. Eum eſſe ſacrilegum, cum ſe ju- dicet eſſe indiſpoſitam, licèt erroneè, eſt enim affectus ita: volo celebrare, ſive ſim excom- municatus, ſive non, Reſp, 2. Eum tamen non fieri irregularem, Ratio: quia pœna non incurritur, niſi agatur contra legem veram, & non ſolùm putatiti- am: irregularitas autem eſt ſaltem quaſi pœ- na. Ex his ſequitur I. Judicans ſe jocosè mentiendo peccare mortaliter, ita peccabit mentiendo jocosè. 2. Si quis laborans nihil habeat præter pa- nem & parum laridi, ac judicet ſe non aude- re comedere, comedendo peccabit. 3. Putans eſſe jejunium, quando non eſt, peccat, ſi non jejunet. 4. Si kadi t Ne 3 laen Mr t ee Mh N l — in eſe, 4 , ſt, impo. d dede Gerr. 1,0 lle. ſtenimn licom⸗ lurem, 2gatur rutiti übe. ens ectti Leſ⸗ 00ℳ De Conſcientia. 13 4. Si infirmus putet ſe teneri ad Miſſam audiendam, quamvis non teneatur, ſi tamen poſſit, etiam cum gravi incommodo, non au- diendo peccabit. 5. Qui rem ſuam etiam invincibiliter pu- tat eſſe alienam, eam tutò nequit retinere. Q. 5. Conſcientia ſubſequens vitiatne actum? Reſp. Non vitiat, ſi actus bona fide factus ſit; ſecus ſi malà fide. Ratio patet. Da 9. MQuid eſt Conſcientis vincibiliter er- ronea? Reſp. Si ignorantia eſt vincibilis, etiam con- ſcientia eſt vincibiliter erronea; ignorantia verò dicitur vincibilis, dum aliquis tenetur ſcire, & poteſt ſcire, & tamen non ſcit. De hac ignorantia infràâ redibit ſermo, cùm age- mus de cauſis involuntarii, Tract. 3. Exam. I. q. 15. & ſeq. Porrò tria ſunt, quæ homo ſcire tenetur, ſine quibus actus humanos exercere non po- teſt. Primum: Quilibet homo tenetur ſcire arti- culos fidei: quia qui non crediderit, contemnabitur. Secnndum: Debet homo univerlſalia juris na- turæ præcepfta callere, ad quæ præcepta De- calogi reducuntur. Tertium: Ea, quæ ad ſuum officium propriè ſpectant, quilibet ſcire tenetur. Sic quilibet fidelis præcepta Eccleſiæ, Curatus ſuos caſus, Medicus, cauſidicus, Procurator, Keligio- uS „ 14 Tract, U. Proæmial. Exam. I. ſus, &c. ſub mortali tenentur ſcire ea, quæ ad eorum oſſicia ritè exequenda reſpectivè ſci- tu neceſſaria ſunt. Q. 70. Quotaplex eſt dubium, aut con= ſcientia dubia? Reſp. Conſcientia dubia vel dubium dividitur primè in dubium poſitivè & negativè tale, Pri- mum eſt, quando ex æqualibus mediis & mo- tivis poſitivis pro utraque parte pugnantibus ſuſpenditur judicium. Secundum eſt, quando judicium ſuſpenditur ex nullius mocifi pro utraque parte apparentia. Dividitur Secunds in dubium ſpeculativum & practicum. Primum eſt, quod procedit mo- dé univerſali & abſtractô, ůt ſi abſolutè quis dubitet, an in die jejùnii liceat veſci ovis. Præ- cticum eſt, quando dubitatur de operatione hic & nunc exercenda, ut ſi quis dubitet, an in hoc loco, vel tempore id liceat. Dividitur tertis in dubium juris, & dubium facti, ut dum dubitatur de jure ſeu lege, an extet, vel de ipſo facto. Dividitur quartò in dubium vincibile, quod eſt culpabile; ac invincibile, quod eſt incul- pabile. Cujus intelligentia patet ex dictis de errore in Reſp. 1. ad q. 3. Dividitur quintò in dubium rationabile, or- tum ex ratione non futili, ſed prudente: & irrationabile, quod nullâ, vel non prudente ratione nititur; . te e 1 et, an Cabiumm ge, 1 e, gol iner dblee⸗ eneN 6* M 6 8 De Conſcientla. 15 Q., 1. Licetné agere cum Conſcientia pra- tae dubia? Reſp. Non licet. Ratio eſt evidens peccan- di periculum. Unde agens cum conſcientia practicè dubia peccat peccatô ejuſdem ratio- nis, cujus rationis eſt peccatum, de quo du- bitat. Licet tamen agere cum conſcientia ſpe- culativè dubia, dummodo aliquis ſe in praxi reſolverit. Ratio: quia cum tali dubio ſpe= culativo ſtat certum & rectum judicium de honeſtate actionis. Cæterùm nequit hoc du- bium deponi temerè & pro libitu, nec ad le- vem aliquam ratiunculam, ſed ex rationabili fundamento. Hæc autem fundamenta ſunt. I. Anthoritas D D. & exemplum virorum timoratorum. 2. Rationes ex principiis moralibus deſumptæ, ex quibus formatur tatio præcisè probabilis. Q., 72. Danturnè univerſalia quædam prin- cipis ac Regulæ Juris, juxta quæ conſcientis dubia (vel etiam erronea) poſſit reformari? Reſp. Dantur, & ſunt imprimis illa univer- ſaliſſima principia: Quod tibi non vis fieri, alteri ne feceris, Quod tibi vis fieri alteri feceris. Præter hæc ſunt alia adhuc principia ac regulæ Juris Canonici ex prioribus deductæ, quarum Prima eſt: In pari delicto vel cauſa potior eſt condi- io poſſilentis? quia poſſidens (bonâ fide) ultra jus dubium proprietatis, in quo ambo ſunt Pares, habet etiam jus poſſeſſionis, quò alter Ca⸗ 16 Tradl II. Proæmial. Exam. I. caret. æterum hæc regula non tenet extra materiam juſtitiæ in materia aliarum virtutum; ſed ibi tenet illud: In dubiis tutior pars eſt ſeinn eligenda. Et eſt Regula. Secundæ: In dubiis pars tutior eſt eligenda. Tuti- or, inquam, non comparative, quia aliàs hæc re- gula rariſmſimis materiis poſſet applicari, rarò enim utraque pars eſt tuta; ſed adverſative, id eſt, cujus oppoſita non eſt tuta. Tertia: Cùm partium ſeu litigantium jura ſunt ob- ſcura, reo ſavendum eſt potins, quàm actori. Quæ vera eſt tam in cauſa criminali, quàm civili, & fundatur in jure poſſeſſionis, quò reus acto- rem excedit. Excipitur cauſa actoris pia & favorabilis, ùůt matrimonium, dos, libertas, teſtamentum: tunc enim favendum eſt pori- us actori. Quarta:? Inſpicimus in obſcuris, qꝗuod eſt veriſimilius „ vel quod plerumque conſue vit fieſi. Ut contraxit quis cum vidua, & longé tempore habitavit cum illa quæ dicit ſe non eſſe cognitam, in hoc obſcuro vidua præſumitur eſſe cognita: quia ſic in matrimonio conſuevit fieri. Quinta: In obſcuris minimum eſt ſequendum. H&e regula locum habet I. in pœnis, juxta illud: In pœnis benignior eſt interpetratio facienda. 2. In dubio de quantitate injungendæ pœnitentiæ: unde in hoc præſtat errare in mediocritate, a quàm in exceſlu. 3. Cùm quis in conſcientia lbi⸗ perplexus eſt, inter duo mala celigat minus: unde eſt regula l Sexta a Nep⸗ l. — kenet ien N Virtute⸗ 1 bans 4 UI hecn. li, rari ſone il A ſur s. i. Oe m cinit elgao. 8 pin 8 lbertas, poti⸗ hinlus, CoNraxit ubitarit tam, in Cogbit nn He aa i l. 401 enitet ſüane, oliti ne erd De Conſcientia. 17 Sexta: Ex duobus mælis eligendum eſt minus, in- tellige de malis pœanæ & Damni; non de malis culpæ: de hoc enim procedit illud: Non ſunt facienda mala (etiam minimaꝰ*) ut eveniant bona. Septima: Dubia ſunt in meliorem partem interpre- tanda, ſaltem negativè, id eſt, in non pejo- rem: quia quilibet habendus eſt bonus, do- nec probetur malus. DQ., 73. Quid ſi quis Aubitet, eæn ſit pec- catum ſimpliciter ſive mortale, F ve veniale, & eum tali dubio operent? Reſp. Cùm in praxi communiter repræſen- tetur aliqua malitia gravis aut levis, hinc ſi tali dubitanti repræſentetur gravis malitia ſaltem confusè, vel ejus periculum, peccat mortaliter. Ratio eſt: quia vel adeſt cogni- tio & alia requiſita ad peccatum mortale, vel quia ſe exponit periculo. Si autem repræſen- tetur levis nialitia, vel non appareat pPericu⸗ lum peccati mortalis, non peccat, niſi venia- liter. Quòd ſi quis ita affectus ſit, ſive mor- tale ſit, ſive veniale, peccat mortaliter: quia amat periculum. rg. Aliquis perplexus propter contræri- as quasdam obligationes, putans v. g. ſe eſſe obligatum ad non deſerenaum aægrotum, & audiendum ſacrum die feſté, quid faciet? Reſp. I. Exquiret aliorum conſilium, ſi poſſit. . Keſp. 2. Si hoc non poſſit, quia v. g. ſolus 8 18 Trast. II. Proæmial. Exam. I. eſt, conſideret, quantùm tempus & res pati- tur, quodnam ex duobus malis ſit minus ma- lum. In caſu autem minus malum eſt mit- tere ſacrum, quâm deſerere ægrotum: quia præceptum audiendi ſacrum eſt affirmativum & Juris Eccleſiaſtici; præceptum non deſeren- di ægrotum autem eſt negativum & Juris na- turalis. . Reſp. 3. Si putet utrumque æquè graviter malum, agat, quod velit, nec in ullo pecca- bit: quia tunc deeſt libertas. Ità Metzger, Sporer, & alii. Ex his Inferes I. Practicè dubitans, an per ſe mor- tale commiſerit, vel non, vel an commiſſum confeſſus fuerit, nec ne, tenetur ſe accuſare ſub dubio. 2. Dubitans, an excommunicatus ſit, tene- tur ſe gerere ut excommunicatum. 3. Dubitans, an caſus ſit reſervatus, non poteſt ab eo abſolvere. 4. Dubitans, an die Jovis vel Sabbati trans- acta ſit media nox, tenetur à carnibus abſti- nere. §5. Dubitans de voto, ejusque obligatione, tenetur votô. . 6. Dubitans de poteſtate Prælati, tenetur ei obedire. 7. Dubitans, an Beneficium ſit nimis tenue, tenetur horas recitare. 8. Dubitans de valore Matrimonii, non poteſt petere debitum. * . 9. Mer- ncnn ltun WH N Pte e lla e — — 41. De Conſcientia. 19 H Elt: 19 iam 9. Mercator dubitans de Juſtitia contra. lemmnnn ctùs, non poteſt eum firmare. nel i Ratio horum eſt evidens periculum. tm. natie BFBEyy Exwam. II. nbelen De Conſcientia Scrupuloſa. Mti; Q., . Muid eſt Scrupulus, & quetuplex? ierzite Reſy. Scrupulus eſt levis quædam ratiancu- her la, ſuſpicio, & exiguum argumentum, formi- Hg dinem & apparentiam peecati (ubi peccatum non eſt) faciens, animum vexans & angens; en cuſjus ſolurio non ſtatim apparet. Alius eſt mihon ſpeculativhds, qui conſiſtit in fola cognitione. aluau Alius pfacticus, qui verſatur circa actiones & res agendas in particulari: & hic poteſt eſſe tene⸗ vel de præteritis, vel de futuris, vel de præ- ſenti. o , 2. Licetne agere contra Serupulos & Conſcientiam Scrupuloſam? ttant Keſp. Licet agere contra Scrupulos cognitos AN ùt tales: quia taliter operans habet adhuc judicium certum & prudens de honeſtate ſuæ tor actionis: hoc enim per Scrupulos non exclu- ditur, utpote in quibus nullum eſt funda- un mentum. . O. 3. Maot ſunt cauſa Serupulorum? e Reſp. Sunt variæ, Prima eſt, naturalis quo-⸗ rundam complexio frigida, melancholica, ti= mida. Secunda, debilitas capitis orta vel ex melancholia, vel ex nimiis vigiliis, abſtinen- B 2 tiis, 20 Tract. U. Proæmial. Exam. II. tiis, ſolitudine, &c. Tertia, permiſſio divi- na in pœnam præcedentium peccatorum. Quarta, tentatio Dæmonis. Quinta, Scrupu- loſorum ſocietas & converſatio. Sexta eſt, ignorantia, quâ quis diſcernere nequit inter licitum & illicitum. Septima denique pertina- cia proprii judicii. De 4. Qus & guot ſunt Scrupulorum re- media? Reſp. Potiſſimùm ſeptem ſunt. Primum re- medium, ſi ſcrupuli oriantur ex prima cauſa, fiat vitiatorum humorum purgatio; ſi ex ſe= cunda cauſa, ſubtrahantur occaſiones melan- choliæ, & exhilarentur Spiritus honeſtis re- creationibus. Secundum, Si ſcrupuli oriantur exn 3. & 4. cauſa, optima medicina eſt devo- ta ac continuata oratio, item generoſa reſi- ſtentia diabolo facta. Tertium, ſi proveniant ex quinta cauia, fiat ejus oppoſitum. Quar- zum, ſi ex 6. vel 7. cauſa naſcantur, ſtudiò & prudentiorum conſiliò fuganda eſt ignorantia, & frangenda proprii capricii pertinacia. Quin- tum, non ſæpius repetere eaſdem confeſſiones: alioquin enim Scrupuli non extirpantur, ſed nutriuntur. Sextum, ut Scrupuloſus nunquam eonſenſum præbeat Scrupulis, ſed ſemper con- traveniat. Septimum, ut conſiliis, quæ aliis Scrupuloſis ſuggereret, ſi requireretur, ipſe⸗ met utatur. Ex 1. iſe cator „Kem. it ine⸗ bertinz, s ze⸗ N . caul, er ſa elan. e. intot ey. feſi. lunt u. 1o& ntis . ner De Conſcientia. 21 Ex Exam. III. De Conſcientia Probabili. Q. T. Quid & quotuplex eſt Conſcientia, vel Sententia probabilis? Reſp. I. Probabile ſeu opinio, vel ſententis probabilis eſt, quæ habet motiva & argu- menta aliqua veritatem ejus ſuadentia, cum formidine tamen alterius oppoſitæ opinionis. Reſp. 2. Alia dicitur probabilis ab intrins ſeco, id eſt à ratione: alia ab extrinſeco, id eſt ab authoritate. Unde duo ſunt principia probabilitatis, ſcilicet Ratio, ſeu rationes ac motiva, à quibus deſumitur probabilitas in- trinſeca. Deinde Authoritas, ſeu teſtimonia Doctorum, à quibus deſumitur probabilitas extrinſeca. Notanda hic eſt differentisa inter ſententiam probabiliorem, tutiorem, de minús tutam. Probabilior eſt, quæ (eò quòd nitatur firmio- ribus argumentis ſive ex ratione, ſive ab au-= thoritate petitis) apparet conformior verita- ti, ſeu verior. Tutior eſt, quæ magis rece- dit à periculo peccandi. Vel juxta alios, quæ favet præcepto, & ſtat pro legis obſervatio- ne. Minus tuta eſt, quæ favet libertati con- tra legem, & dictat actüm efſe licitum, ſeu non imponit neceſſitatem abſtinendi ab actio- ne, eſtque in periculo, ne ſaltem materiali=- ter agatur contra legem. B 3 Q. 20 Tradt. II. Prormial. Exam. III. Z. 2. Eſiné licitum ſequi ſententiam veréè vprobahilem dictantem aliquid licitè poſſe fieri? Reſp. Dum home tenetur operari, poteſt talem ſequi ſine peccato, dum facâ fufficien- ti diligentiâ ipſi non occurrit alia probabili- or. Ratio: quia talis agit, quod poteſt, & ultra poſſe nemo tenetur. Hinc homo rudis ad authoritatem pii & docti v. g. Parochi; Confefſarii, & c. poterit ſibi formare conlſci- entiam practicè veram, & illam ſequi. Po- terit itidem puer vel puella ruſtica in defectu Conlfeſſarii vel Parochi conſulere Parentes vel alios, eòsque tutò ſequi, modô ſimiles non quærant blandiri cuti. Ratio: quia ſi fortè errarent, tamen excuſarentur ob ignoranti- am invincibilem. Q, 3. Licetnè ex duobus opinionibus æaaα probabilibus utramlibet ſequi? Reſp. Non licet; ſed debet eligi tutior. Ra- tio: quia in dubiis tutior pars eſt eligenda; ſed homo videns duas opiniones æqué pro- babiles, eſt dubius, quænam ſit vera: Ergo cùm ſciat unam earum neceſſariò debere eſſe falſam) non poteſt tutàâ conſcientiâ eligere, quam voluerit, ſed relicdà eâ, quæ favet li- bertati, tenetur amplecti eam, quæ favet legi, & hæc eſt tutior. Q. 24. Licetnè ſequi Sententiam probabi- lem reliltà probabiliori? Reſp. Non licet: quia exponit ſe periculo pec⸗ eriu Ne Ue MI fe: „ pott lucßeier pkobabit. oteſt, D no nud bndeni, nlct i do. eean Ntes ve es No ort talll⸗ De Conſcientia. 23 peccandi, qui eam ſequitur; Qui autem amat peritulum, peribit in illo. Eccl. 3. Inferes 1. Quòd extra caſum neceſfſitatis circa Sacramentorum ſubſtantiam Miniſter ſe- qui debeat ſententiam certiorem, tutiorem & probabiliorem: nec uti poſſit materiâ vel formàâ probabili, incertâ vel dubiâ. Ratio: ne Sacramentum exponat periculo nullitatis. Inferes 2. quòd medicus vel chirurgus ob⸗- ligetur per ſe loquendo applicare media certa ac Probabiliora: ne ægrotum exponat periculo mortis, vel ſaltem morbi diuturnioris. Item Judex (quando opiniones verſantur circa jus) tenetur ſequi probabiliorem: quia te- netur rem adjudicare illi, pro quo ſtat pleni- or probatio, fortior titulus, clarius jus, me- lior conditio poſſidentis; hæc autem non ha- bentur, niſi ubi eſt ſententia probabilior. Inferes 3. Quòd Confeſſariug teneatur ſe- qui ſententiam magis probabilem. Quia eſt Judex & Medicus: ſicut ergo judex & Medi- cus tenetur ſequi ſententiam probabiliorem, ità & Confeſſarius. Inferes 4., Confeſſarium non poſſe abſolvere pœnitentem, qui juxta ſententiam minùs pro- babilem fecit contractum in probabiliori ſen- tentia Confeſſarii peccaminoſum, niſi ſit pa- ratus corrigi: quia non licet ſequi ſententiam probabilem in concurſu probabilioris, unde pœnitens ille eſſet indi ſpoſitus. Tenetur igi- tur cum monere & inſtruere de ſequela ſen- B 4 ten- 24 Tradt. III. Eram. I. tentiæ probabilioris: cui pœnitens tenetur pa- rere: ægrotus enim tenetur amplecti certas medicinas, & reus tenetur parere juſtæ ſer- tentiæ judicis; Confeſſarius autem eſt Judex ac Medicus pœnitentis. Inferes 5. Quoôd Advocatus in judicio fori externi poſſit ſalvâ conſcientiâ tueri ſententi- am probabilem, etiam concurrente probabi- liori: & ex æquè probabilibus utramlibet, ſeu quam maluerit. Ratio: quia non fert ſen- tentiam, nec decidit jus inter partes conten- dentes ſicut judex; ſed ſolum proponit meri- ta cauſæ locò Clientis, qui eſt actor & liti- gans; ſed actor habet jus in foro externo ex- onendi ſuas rationes probabiles: ergo etiam licite hoc facit per Advocatum. CIRCA TRACTATUM III. De Actibus humanis, & de vo- luntario ac involuntario in iis reperto, eorùmque Circumſtantiis, ac de Moralitate. Ex Exam. I. De Actibus humanis, & de voluntario ac involuntario. OQ. r. Quid eſt Actus humanus? Reſp. Sie poſſe definiri: Actus humanu⸗ S enu⸗ (MNken⸗ 1t wer & lii. 10 ex. ctlamn De Adtibus Humanis. 25 voluntatis libere ex deliberato judicio hominis procedens. uæ quidem definitio eſt intelligenda non de Lcunue actione hominis; ſed quæz proce- dit ex prævia rationis deliberatione, ut colli- gitur ex ipſa definitione. Nam obſervan- dum eſt triplex eſſe genus actionum ab ho- mine elicitarum. Aliæ ſunt actiones conve- nientes homini ſecundùm gradum genericum, ſeu ùͤt animal eſt, & dicuntur ſecundum ſe potiùs animales: quia ſunt ei cum brutis com- munes, ùt ambulare, nutrire, creſcere, &c. Aliæ ſunt actiones humang convenientes ho- mini, ùt homo eſt, & ùt à brutis diſtinguitur: quæ diſtinctio fit per hoc, quòôd homo per rationem & voluntatem ſit Dominus ſuarum actionum. Quod idem etft, ac agere ex præ- via rationis deliberatione, ſeu habere facul- tatem poſitis omnibus ad agendum requiſitis actum ponendi vel non ponendi. Et per tales actiones homo meretur vel demeretur, déque illis data definitio intelligenda eſt. Aliæ tandem ſunt actiones hominis, & ſunt„ quæ quidem ab homine procedunt, ſed in- deliberatè: ut ſi quis abſque omni delibera- tione aliquid oret, vel non advertens barbam fricet. Ut hoc magis explicetur, OQ. 2. Quid eſt voluntarium? Reſp. Voluntarium eſt id, quod eſt à principis intrinſeco cum cognitione ſinis. B § OQ. 3⸗ 26 Traét. UI. Exrxam. I. DQD. 3. Wuomodo dißferunt voluntarium & uberum? . Reſp. Per hoc, quòd liberum non tantùm. petat procedere à voluntate cum cognitione fi- nis, ſed etiam requirat indifferentiam judicii, && facultatem ad poſſe agere vel non agere: ut antè dicum eſt ad Q. I. Hinc omne liberum quidem eſt voluntarium, non tamen è con- tra: quia voluntarium eſt quid ſuperius, & ideo latiùs patens. DQ., 4. Wuotuplex eſt voluntarium? Reſp. Aliud eſt neceſſauriun, quod procedit à voluntate determinata ad unum, ùt eſt amor patricę. Liberum aliud, quod eſt à voluntate- ad utrumlibet indifferente, ut eſt amor viæ. Aliud eſt formale, quod eſt à voluntate actu influente. Virtuale aliud, quod eſt virtus & effedtus prioris. Aliud eſt, quod alicui eſt voluntarium phyſicè, ut quod quis per ſe facit. Voluntarium moraliter aliud, quod fit ex mandato, conſilio, &c. Aliud eſt voluntarium voluntate propri4; vel voluntate alienâ, ut ſi voluntas alterius mora- liter habeatur pro voluntate propria. Aliud eſt expreſum, quod actu formali vel ex- preſsé à voluntate procedit. Iterpretativum- aliud, quod fictione aut ſtatutô juris, vel per Epikiam ſeu prudentüm conſiliò à voluntate- procedere cenſetur. a n*α S Ker m . cnn 124 2 / foltan 1 in elod Uin 1 — 1 enih nitonet, n otei ere in berun necon. i 6. 97 ecie⸗ amo ate⸗ , n & ℳ, lter . 3, el : no le⸗ ricß De Adlibus Humanis 27 Aliud eſt voluntarium in ſe, quod in ſeipſo terminat volitionem. Aliud in alio, ùt in ſua cauſa vel ůt in continente, quod in ſe non eſt formaliter volitum, ſequitur tamen ex alio ob- jecto, quod eſt in ſe volitum. Denique aliud eſt diectum, quod ex poſiti⸗ vo voluntatis influxu procedit, vel immedia- tè, ut furtum à fure, vel mediatè, ut mors ex porrectione veneni. Indirettum aliud, quod poſitivè expreſsè à voluntate non Droccdit, ei tamen imputatur, eò quòd habeat facultatem & obligationem malum aliquod impediendi, & non impedit. DQ. 5. Luid eſt involuntariun? Reßp. Involuntarium juxta Ariſtotelem eſt, Juod vel vi, vel ignoratione agitur. D. ⁶. Quot ſunt eauſæ involuntarii? Reſp. Sunt hæ quatuor, ſcilicet Violentia-; WMetus, Concupiſcentig, Ignorantia. D. 7. Quid eſt Violentia? Reſp. Eſt id, quod eſt à principio Ririnſtco, paſeg non conferente vim. Alia eſt violentia ſimpliciter talis, quâ agens extrinſecum in paſſo totis viribus reſiſtente, 8& conſideratis omnibus circumſtantiis ablolutè reſpuente aliquid efficit vel impedit. Et hæce violentia, quia tollit omne voluntarium, tol= lit etiam omne meritum & demeritum ac Sa- cramentorum validitatem. Alia eſt violentia- ſe. 28 TRACZ. Wl. Exam. IJ. ſecundum dlid talis, & eſt, quando voluntas in his quidem circumſtantiis abſolutè vult, con- ditionatè tamen illud non vellet, puta, ſi ta- les circumſtantiæ deeſſent. LQ. *. Quid eſt Metag? Reſp. Eſt paſio, quâ refugimus malum futurum cui reſiſti non poteſt. Metus hic alius eſt levis, à Juriſtis dictus ca- dAens in virum inconſtantem, ſeu perſonas meticu- loſas à concepta ſententia facilè dimovibiles. Alius gravis, ab iisdem Juriſtis dicus cadens in virum conſtamem. Metus levis eſt, quò timetur malum leve, vel grave ex cauſa levi vel impro- babili. Metus gravis eſt, quò timetur malum grave, qualia mala ſunt, mors, mutilatio; enormia verbera, &c. Ut autem metus ſit gravis advertendum eſt ad hoc requiri. I. Ut grave malum à timen- te apprehendatur futurum, non ex ratione le=- vi, ſed valde probabili. 2. Ut is, qui ma- lum illud minatur, ſit potens illud exequi. 3. Quòd ſit ſolitus tales minas exequi. 4. Ut-. malum illud non poſſit à timente facilè evita- ri. 5. Conſideranda eſt qualitas perſonæ ti- mentis: nam reſpectu pueri vel mulieris poteſt eſſe metus gravis, qui reſpectu viri eſt levis. Ulteriùs metus dividitur in eum, qui eſt ab intrinſeco, & in eum, qui eſt ab extrinſeco. Pri- mus eſt, qui infertur à cauſa naturali, id eſt neceſſatia ſeu rationis experte;, v. g. à gan⸗ , s ra⸗ 41 S De Adblibus Humanie. 29 folenen . . — mutet fragio, gravi morbo, &c. Secundus eſt, qui zuei infertur à cauſa libera, v. g. ab alio homine.?= l Metus ab extrinſeco iterum alius eſt juſte, alius injuſte incuſſus. Præter hæc & illud circa metum notandum u eſt, quod metus dupliciter ſe habere poſſit ad operationem. Primè cauſaliter, ita ut verè ſit e caufa actůs, ſic ut homo verè agat ex metu, ein ſeu ex impulſu ejus: quia ly ex & per ſignificat bls cauſalitatem. Et hoc iterum dupliciter, ni- /να mirum, ut vel ſit cauſa totalis ejus, ita ut ab= inem ſente metu non poneretur actus: & in hoc ſo- ino. lo ſenſu metus cauſat involuntarium. Vel, ut mun ſit ejus cauſa partialis, ut ſi cum aliis quibus- lo, dam cauſis impellat ad actum, ita tamen, ur talis actus poneretur, licet metus ille non- adeſſet: & in hoc ſeniu metus non caulſat in-= mn el h inen. voluntarium. Secunds metus poteſt ad opera- ee Ltionem ſe habere merè concomitanter, ita ut in. operationem quidem comitetur, ad eam ta- men non impellar. Sicut ſi Martyr moria- tur cum metu mortis, non tamen ex metu .U F.⸗— . . . mortis, ſed ex obedientia & amore Dei. Et in hoc ſenſu metus etiam non cauſat involun- tarium: quia ly cum non ſigniſicat cauſalita- tem, ſed meram concomitantiam. Quare ſi AQ. 9. Metus cauſatnè involantarium? 1 Reſß. Opus ex ſolo metu factum eſt ſimpli- 4 citer voluntarium, ſecundum quid tamen in- „. voluntarium. Ratio I. p. eſt: quia quod fit . ex 30 Tryrast. II. Exam. I. ex efficaci voluntate & intentione operantis, eſt voluntarium; ſed tale quid eſt opus ex me- tu fadum: ergo. Ratio 2. p. eſt: quia ut, aliquid fit involuntarium ſecundùm quid, ſuf. ſicit voluntatem inefficaciter reniti; ſed hoc fit R◻ in opere ex metu facto: ergo. fmme DQ., 70. Metus excaſatnè à peccato? ub Reß'. Metus gravis excuſat à peccato in le- gibus humanis & divinis poſitivis. Ratio: quia- illæ leges non cenſentur cum tanto incommo- do & rigore obligare. In legibus autem natu- ralibus, maximè negativis, v. g. Non occides, nullus metus excuſat. Ratio: quia quæ ta- libus legibus prohibentur, ſunt intrinſecè ma- Ms la. Hinc N 1I. Titius degens in terris hæreticorum, ſi- diebus prohibitis ex metu gravi carnes come- dat, non peccat: quia Eccleſia in tali caſu non obligat. Si veròô ſolùm timeret irriſio- nem, niſi comederet, peccaret mortaliter“. Ratio: quia hic non eſt niſi metus levis, & vani timoris juſta excuſatio non eſt. 2. Cajus in periculo naufragii, vel ex alio gravi metu licitè poteſt confeſſonem dimidia- re: quia præceptum confitendi integrè eſt præceptum divinum poſitivum, in quo excu- ſat metus gravis. Metu veròô ceſſante omiſſa in præcedenti confeſſione conſitebitur in ſe= quenti: quia non excuſabatur ab integre con- ten= 4 — kopns e quic teto? 4 taid in , io! I commo. iuten u. noccite 1ge tt, lecs mi. Nrun, 6s Cne. til can e illio. ttalter, leyis, 8 er d Ginidt. negke lloa Ule 1 4 N geet. , e⸗ 1 De Adlibus Humanis 31 fitendo, niſi pro illo tempore, quòô erat me- tus, nec erat tempus integrè confitendi. 3. Caja metu mortis fornicandi, vel ado- rans idolum non excuſatur propter metum: quia fornicatio & idololatria ſunt intrinſecè mala. DQ. 717. Juramenta, vota, matrimonia, pro- miſſiones, &. Si ex gravi metu fiant, tenent ſeu obligantne? Reſp. 1. Juramentum metu gravi, imò gra- viſſimò extortum (modò ſine peccato & dam- no proximi poſſit ſervari) eſt validum ob re- verentiam divini nominis. poteſt tamen ab eo peti abſolutio, nec confirmat contractus aliàs invalidos. Reſp. 2. Vota ſolemnia, matrimonia gravi metu injuſte incuſsò extorta, teſtimonia te- ſtium in teſtamentis, &cc. licèt ipsò jure natu- rali non ſint irrita ex defectu voluntarii ſim- pliciter; ſunt tamen nulla jure poſitivò & uſu Eccleſiæ. . Reſp. 3. Contractus v. g. emptiones, vendi- tiones, transactiones, conceſſiones, promiſ- ſiones, donationes, contractuum reſcifſiones (quos jus poſitivum non annullavit) ſi ex gravi & injurioſo metu facti ſint, nec jura- mentéô firmati, poſſunt in foro conſcientiæ in integrum revocari ab eo, qui gravem metum injuſte paſſus eſt. G Dixi: quos jus poſitivum non annulavit, nec ſint Iurementò fimati. Excipit enim jus aliqua, quæ ſi 32 Tract. UI. Exam. l. ſi ex metu gravi fiant, jurament tamen non firmentur, ſunt nulla: uti ſunt Primè votum ſolemne ex metu gravi emiſ- ſum, intra primum quinquennium. 2. Ma- trimonium contractum ex metu gravi ad eum finem injuſté incuſſo: quod etiam intelli- gendum eſt de ſponſalibus. 3, Dos promiſſa vel ſoluta per metum. 4. Jurisdictio ex me- tu data vel prorogata. §. Authoritas Tu- torum. 6. Traditio rerum Eccleſiæ facta per metum; quæ tamen per hoc differt à priori= bus, quod, etiamſi juramentò firmata ſit, ſit nulla: priora verò, ſi juramentò firmata ſint, ſervanda ſunt ob reverentiam divini nominis. Ab aliquibus etiam adduntur Teſtimonia in teſtamentis. Item electio Prælatorum, & Ab⸗= ſolutio de exgommunicatione facta ex metu. Pro prioribus ſex extant illi verſus, quos re⸗ fert Gloſſa: Tutor, judicium, dos, ſacrum, copula, votum. Heæc ſex vi facta de jure ſcias fore nulla, Catera jus patitur: ſed poſtea reſtituantur. Cæterùm extorta per metum levem, ſi ille verè fuerit cauſa ſine qus non, ſaltem in foro conſcientiæ ſunt reſtituenda, juxta ſententiam tutiorem & probabiliorem Sylveſtri, Navar- ri, &c. Sed in foro externo, ob ſimilem me⸗ tüm non conceditur actio. Excipitur votum, quod, licèt fiat ex levi metu, eſt validum, nec poteſt propriâ voventis voluntate reſcin- di. Idem eſt de Matrimonio, ut patebit in- propriis locis. Nec grayi in 2. . layiad en un intel roni Gio er me. ortes Tu ſe 1 D 14 pron l ſt, mte ſo Nomini, inonizin n ab⸗ 1 metn ſgortt⸗ , Me 4, r. mAn in hon enteni ,Mu nlene⸗ Urſoen De Adlibus Humanis. 33 Nec ſola reverentia Partentibus vel Domi- nis debita eſt metus gravis, ſeu (ut alii lo- quuntur) juſtus, & ſufficiens ad contractus irritandos, niſi concurrant alia adminicula „ ex quibus poſſit colligi fuiſſe reverà invitum: uti ſunt valdè importunæ perſuaſiones, peri- culoſæ ac atroces minæ, gravia odia, & c. Item, loquendo de Matrimonio, inæqualitas contrahentium. His adminiculis concurren- tibus poteſt metus reverentialis cenſeri juſtus ſeu gravis. D. 72. Quid eſt Concupiſcentia? Reſp. Eſt paſſio appetits ſenſitivi proſe- quentis bonum ſenſibile ac delectabile: ur ſunt amor, deſiderium, ſpes, gaudium ſive voluptas, &c. Q. 73. Quotuplex eſt Concupiſcentia?! Cau- ſatnè involuntarium, minuendo vel tollendo libertatem? Reſp. I. Concupiſcentia eſt duplex: An- tecedens, & Conſequens. Prima eſt, quæ ante- cedit actum voluntatis, eſtque ejus cauſa. Secunda eſt, quæ conſequitur voluntatem, & ab ipſa præviè operante excitatur. Et hæc ſecunda, cùm ex actu libero voluntatis ſequa- tur & cauſetur, non cauſat involuntarium. Reſp. 2. Concupiſcentia antecedens non tollit, nec minuit, ſed potiùs cauſat volun- tarium imperfectum, prout commune eſt ho- mini & bruto; quia facit, ut voluntas cum C˙ max 34 Trabt. UI. Exam. I. majori impetu, complacentia ac intenſione feratur in amplexum boni ſenſibilis ac delecta- bilis. Aliquando tamen minuit, imò omni- no tollit voluntarium perfectum ſeu liberum, quò homo differt à bruto: quia vehemens paſſio oculum ſeu judicium rationis ita tur- bat, ut parùm vel nihil attendat ad propo- ſitionem finis ac mediorum: cùm ſæpe abſor- beat rationem, ut homo non ſciat, quid agat, imò amentem faciat. Ex quo ſequitur, quòd talis paſſio etiam minuat vel tollat ra- tionem peccati, utpote quæ non eſt ſine vo- luntario, & eò diminutéô diminuitur. Q. 14. Quid eſt ignorantis, & quotuplexs Reſp. Ignorantia, quæ magis ad rem no- ſtram facit, ſolétque vocari privativa, eſt carentia ſcientis debitæ, nihilominùs ut ejus divi- ſionem ſcias, Dividitur Primè: in ignorantiam puræ ne- gationis „ ſeu negative talem, eò quòd ſit in ſubjedo ad ſciendum inepto, vel fimpliciter, vel pro certo tempore ac ſtatu: atque hæc diceada eſt neſcientia potiùs quâm ignoran- tia. Et in ignorantiam privationis, ſeu pri- vativs talem, quæ eſt carentia ſcientiæ in ſubjeco apto ad ſciendum ea, quæ quis po- 7 4, 9 — 6 Pshin „O etcl Eeuncet unsle n teſt aut tenetur ſcire. Item in ignorantiam pravæ diſpgſtionis, quæ eſt poſitiva deceptio, & contrarius veritati error, ſeu diſpoſitio, Vel habitus ſcientiæ omnino contrariæ, ſive ha- 7 — c inten veheene n lta r 1 pron e n Ul, ltplerl fem no⸗ lirt, et u ⸗ One 1od ſn plicien teveie lpnoft ,ſel / De Actilus Humanis. 3 5 habitus falſorum principiorum ac opinionum. Dividitur Secundo in Ignorantiam juris & facti. Prima contingit, cùm quis v. g. ingreſſum clauſuræ ignorat eſſe vetitum ſub excommu- nicatione. Secunda, cùm quis v. g. in ve- natione putans ſe feram trajicere hominem occidit. Dividitur Tertis in ignorantiam vincibilem & invincibilem. Prima eſt, quæ adhibitàâ diligen- tiâ poteſt ſauperari. Secunda, quæ ſic ſupera- ri non poteſt, & ideo dicitur inculpabilis. Vi ncibilis alia eſt afectata, ut quando aliquis de induſtria vult neſcire, ut liberiùs agat. Alia craſa, ut quando aliquis negligit addi- ſcere. 4 Dividitur Quartò in antecedentem, oncomitan- tem, & conſequentem. Prima eſt, quæ nec di- rectè, nec indirectè eſt voluntaria, & ideo voca- tur antecedens: quia antecedit omnem actum voluntatis. Secunda eſt, quæ merè per ac- cidens & concomitanter ſe habet ad actionem„ nec ad cam movet, neque ab ea retrahit?; quia voluntas eòdem modéô ſe gereret ſcien- tiâ præſente, ac ſe gerit eâ abſente. Tertiz eſt, quæ conſequitur ad actum voluntatis„ tanquam volita, & ut effectus ejus: Unde cùm ſit voluntatia, eſt etiam culpabilis, ſi fit circa rem ſcitu neceſſariam, ſoletque vocari injuſta, improbabilis, vincibilis, cum potu-⸗ crit & debuerit vinci ſeu tolli, ac oppoſita ſcientia haberi, Per eam homo ignorat, quæ C 2 lei⸗ 36 Tract. UIl. Exam. I. — — ſcire poteſt & tenetur, & tunc eſt ſpeciale peccatum in confeſſio ne explicandum. Q. 75. lnorantia cauſatnè involuntarium? Reſß. I. Ignorantia antecedens cauſat in- voluntarium ſimpliciter: quia cauſat effeétum omnino nolitum, ac voluntati vel formali, vel virtuali, vel ſaltem interpretativæ totali- ter repugnantem. Reſp. 2. Ignorantia concomitans non cau- ſat poſitivè voluntarium: quia deeſt actualis cognitio ad rationem voluntarii indiſpenſa- biliter requiſita. Nec cauſat poſitivè vel con- trariè involuntarium: quia non eſt contra in- clinationem actualem voluntatis. Sed cauſat voluntarium negativum, ſeu non voluntari- um: id eſt, quod nec eſt ſecundùm actualem in- clinationem voluntatis, nec eſt contra illam, ſed mere indifferenter ſe habet. Reſp. 3. Ignorantia conſequens cauſat vo- ſuntarium ſimpliciter, & involuntarium ſe- cundùm quid: Ratio 1. p. quia talis igno- rantia directè vel indirectè eſt volita, in quo differt ab antecedente: Ergo & effectus ſim- pliciter voluntarius eſt. Ratio 2. p. quia il- le ignorans ſæpe non produceret eflectum, ſi ſcientiam haberet. porrò ad ignorantiam antecedentem ſpectat Inconſideratio humana in viro aliâs timorato, quæ etiam tollit voluntarium. Hinc ſequitur, quòd qui ex oblivione aut in⸗ Gage . c eſt KRa⸗ ldum, njani Cauſat , latefkednn tormal ler tota ns noncr el 1dudl ntien 4 Oel ⸗ ntra in. ed cau Claptari. naenin. llamſel Aulit kiun i⸗ is ien 1, ind Eud r h,guit eln De Adtibur Haumanis. 37 inconſideratione committ it aliquid, quodde ſe eſt peccatum mortale, v. g. detrahit, aur in confeſſionali, vel extrâ conſultus dicit con- tractum non eſſe uſurarium, vel aliquem non obligat ad reſtitutionem, qui aliàs obligatus erat, eò quòd non recolat, etſi habitualiter contrarium ſciat, aut converſatur cum ex- communicato, non cogitans talem eſſe ex- communicatum, non peccet. Tunc autem hæc inadvertentia dicitur inculpabilis, dum aliquis habet voluntatem & firmum propoſi- tum non peccandi mortaliter, & examinat, adhibetque diligentiam, quam communiter adhibent viri timorati. Q. 76. Excuſatné ignorantia invincibilis à peccato abſolutè? Reſp. Si ignoretur aliquid eſſe peccatum & quò ad ſubſtantiam, & quò ad circumſtanti- as, excuſat abſolutè; ſi autem ignorantia in- vincibilis non cadat niſi in circumſtantiam, non excuſat abſolutè. Hinc Petrus invincibi- liter ignorans Cajam eſſe alienam, & eſſe con- ſanguineam, nee adulter eſt, nec inceſtuoſus; ſi verò ſciat efſe alienam, & invincibiliter ignoret eſſe conſanguineam, adulter eſt, licèt non ſit inceſtuoſus. Porrò, an & quando ignorantia & concu- piſcentia ſeu paſſio ſit, excnſet, vel diminuat peccatum, colligi poreſt ex hucusque explica- tis quatuor cauſis involuntarii, inter quas ſunt ignorantia & concupiſcentia, ſeu paſſio, Quis vsrG Tradk., II. Exam. I. 38 — verò omne peccatum eſt voluntarium, in tantum igno- vantia (idem eſt de paſſione) poteſt diminuere pec- cgatum, in quantum diminuit voluntarium, ůt ait S. Al, D. hic q. 76. 2. 4. i ren CIc De Circumſtantiis. uben D. 1. Quid eſt Circumſtantia?! Reſp. Eſt particularis conditio, ſeu accidentalis affe- &io actionis humanæ in genere moris, eam quaſi cir- cumſtans, eique Supervenies. Et ſunt ſeptem iſtæ hoc verſu comprebenſæ: Quis. Quid. LClhi. Quibus auxiliit. Cur. Quomodo. Quando. Circumſtantia Quis denotat perſonam operan- tem quoad conditionem, qualitatem, ſtatum, Officium, &c. Quid denotat materiam, circa quam actus Verſatur; vel effeum quoad qualitates acci- dentales. Ibi deſfignat locum delicti. Quibus auxiliis ſignificat inſtrumenta vel me- dia, quibus quis ad peccatum eſt uſus. Cur exprimit finem extrinſecum, quem ſci- Aun licet agens ſibi proponit. Quomodo indicat modum actůs moralis, v. g. intenſionem aut remiſſionem, aut quod fiat- cum majore vel minore advertentia. Quando Significat tempus, vel qualitatem temporis: item circumſtantiam durationis vel moræ in peccato. ell w er 4 S 4 4 aß Vau . — zand . Cnnin, V, Ar tie lndt ngalc, Plehenl⸗ ,ut opera). Katon, n lez act. velme us. lnen ralig 1 De Circumſtantiis. 39 DQD. 2. Wuotuplices ſunt Circumſtantiæ? KReſp. Aliæ ſunt impertinentes, quæ pecca- tum nec angent, nec minuunt: v. g. furari dexttâ vel ſiniſtrà, ante vel poſt prandium. Aliæ ſunt circumſtantiæ ſpeciem mutantes, ſeu novam ſpeciem peccati addentes: & tales ſunt, quæ afferunt novam con-vel difformi- tatem cum regulis morum & reda ratione⸗ diverſam ab ea, quæ reperitur in actu mora- li ſecundàùm ſe, qualis eſt v. g. circumſtantia loci ſacri in furto, & voti caſtitatis in pes- cato carnis inducens ſpeciem ſacrilegii. Aliæ ſunt circumſtantiæ intra eandem pec- cati ſpeciem notabiliter aggravantes: & tales ſunt, quæ non afferunt ſpecialem repugnan- tiam cum recta ratione, ſed quam inveniunt, arbitrié prudentum valde augent, per eâs- que peccans ordinarium peccandi modum in- tra eandem ſpeciem multùm exceſfſit v. g. in- intenſione, duratione, vel quantitate. Aliæ ſunt circumſtantiæ intra eandem ſpe- ciem notabiliter diminuentes: ſicut diminue- ret gravis metus, & vehemens paſſio. Q. 3. Quænam Circumſlantiæ ſunt neceſſariè confitendæ ? Reſp. 1. Circumſtantiæ primi generis non- ſunt neceſlariò confitendæ: quia nihil eondu- cunt ad judicium Confeſſarii. Reſp. 2. Non tantùm Circumſtantiæ ſpeciem mutantes, ſed etiam notabiliter intra eandem C 3 Pe- 4⁰ Tract. DiI. Exam. II. ſpeciem aggravantes neceſſariò ſunt confiten- dæ. Ratio I. p. patet, & eſt definita in Trid. ſeſſ. 14. c. 5. Ratio 2. p. quia ratio à Tridentino afſig- nata pro confitendis cireumſtantiis ſpeciem- mutantibus pugnat etiam pro circumſtantiis intra eandem ſpeciem notabiliter aggravanti- bus, Nam rabio Tridentini pro confitendis circumſtantiis ſpeciem mutantibus eſt: quia- aliàs Confeſſarius non poteſt de gravitate pec- catorum rectè judicare, nec pro eis congruam pœnam ſen ſatisfactionem imponere; ſed hæc ratio pugnat etiam pro circumſtantiis intra- candem ſpeciem notabiliter aggravantibus“: aliud enim judicium ferendum eſt de eo, aliâ- que peœnitentia imponenda eſt illi, qui com- miſit inceſtum in primo gradu, quàâm qui in quarto, qui tamen inceſtus juxta S. D. ſunt- ejusdem ſpeciei: ergo. Reſp. 3. Circumſtantiæ notabiliter diminuen- tes etiam ſunt confitende?. Sequitur ex di- Gis: alias enim Confeſſarius non poſſet for- mare rectum judicium, nec debitam ſatisfa- KRionem imponere pœnitenti. Ex his Sequitur I. Pœnitentem non teneri in con- feſſione explicare ſuum ſtatum, niſi quando graviter contra eum exceſſit, v. g. Si Reli- giolus fuit mentitus, non tenetur exprimere- conditionem religionis, tenetur tamen, ſi con- tigiſſet cum ſcandalo: quia ſic eſſet nova ſpe- cies — — lnt conte ta in Unltantie Rrnant. Onntenci l glir ltate Pee. Nhoran ſal her intra. Ubug: ,ali. ian. n min ) lune- linuen. er ſet . ſatiel in⸗ lte, De Circumſtantiis. 41 cies peccati, nimirum ſcandali: ſi verò ſta- tus pœnitentis confeſſario jam eſſet notus“, non eſt opus exprimere; nam qui ſe accuſat de ſubſtantia actùs, etiam acculat ſe de perſona. 2. Religioſus profeſſus habens ordinem- Diaconatús vel Subdiaconatús peccans con- ſtra caſtitatem, tenetur exprimere utramque circumſtantiam, nimirum Religionis & Ordi- nis S. in ſententia probabiliori S. Th. juxta- quam votum Clericale ſaltem eſt circumſtan- tia notabiliter aggravans reſpectu voti mona- chalis; ſatistaceret tamen dicendo ſe efſe in. ſacris: quia ex Diaconatu non videtur ad Sub- diaconatum addi circumſtantia ita notabiliter aggravans: ſecus eſt de Sacerdotio, hujus enim circumſtantia eſſet neceſſariò exprimenda. 3. Si quis fornicatus ſit cum alterius ſpon- ſa de futuro, uterque tenetur exprimere illam circumſtantiam propter injuriam irrogatam- ſponſo. 4. Explicanda in confeſſione eſt circumſtan- tia cognationis nedum carnalis, ſed & legalis ortæ ex adoptione alicujus in filium vel fi- liam; uti & cognationis ſpiritualis ortæ ex Baptiſmo & Confirmatione; item impedimen- ti publicæ honeſtatis, ſi quis cum perſona ita ſibi juncta copulam habuit. Si fidelis carnaliter peccavit cum infideli, v. g. cum Judæa vel fœmina Turcica, tene- tur id explicare: quia dum Ecceleſia prohibet matrimonium fidelis cum infideli, facit hoc C S exX * 42 Track. I. Exam. II. ex motivo ſpecialis turpitudinis ejuſmodi car- nalis commercii. Tum etiam, quia ultra hoc, quod ſit contra virtutem caſtitatis, eſt ſimul contra decus Religionis, pertinétque ad Sa- crilegium. 6. Confeſſarius carnaliter cognoſcens ſuam vel ſuas pœnitentes, ſeu filias ſpirituales, te- netur eonfiteri hanc circumſtantiam. Tum- uia eſt ſacrilegium. Tum etiam, quia re- ductivè ſpectat ad inceſtum, vel potiùs eſt ſpi- rituale ſtuprum juxta S. Th. Idem à fortiori dicendum/de Parocho car- naliter cognoſcente ſuam parochianam: quia hæc circumſtantia repugnat proprio ejus offi- cio & ſtatui, vi cujus tenetur promovere ſa- lutem ovium. . Si uterque carnalis complex habeat vo- tum caſtitatis, exprimendum eſt: quia eſt du- plex ſacrilegium perſonale. “ 8. Exprimenda eſt circumſtantia conſangui- nitatis, quando aliquid fit contra conſangui- neum per injuriam, famæ vel honoris læſio- nem, &c. Quia ſuperaddit peeuliarem mali- tiam contra virtutem pietatis ac reveren- tiæ Progenitoribus & Conſanguineis debitæ, 1, iauln gle a Cens ſi rales, e Tun dlinn tlüs eſt 4 oco en m: l ejls ofß. pere ben vo⸗ Nd luobt nlangri s labt en u eretet neß . De Moralitate. 43 Ex Exam. III. De Moralitate. Q. 1. Quid eſt, ſeu in quo conſiſtit Mo- ralitas? 5 Reſp. Eſt, ſeu conſiſtit intendentia ads ad objectum ùt ſubſtans regulis morum. Ratio, quia omnis actus ex propria ſua ratione ordi- natur in ſuum objectum, ut ſpecificabile in- ſuum ſpecificativum: Ergo ab ordine ad illud habet ſpeciem. Libertas veréô eſt fundamen- tum ejusdem moralitatis: quia juxta S, Th. Ili incipit genus moris, ubi incipit dominium volun- katis. Q 2. Quot ſunt Regulæ morum! Rep. Duplex eſt regula morum. Una re- smota, prima, ſuprema & extrinſeca: & hæc eſt ipſa lex æterna in mente Dei exiſtens: quia prima regula eſt illa, quæ omninò indefecti- bilis eſt, & in quam cæteræ reducuntur: ta- lis autem eſt ſola lex æterna Dei. Altera re- gula eſt proxima, ſecunda & intrinſeca: & eſt noſtra conſcientia ſeu dictamen rationis ab æ- terna Dei lege deſcendens, ùt radius ab ea- Participatus, ſeu ejusdem applicatio: propior enim regula aſſignari non poteſt. DQD., 3. Qaot ſunt principia moralitatis? Reſp. Sunt tria: nempe Objectum, Circumſtan- Kantis, & TFinis, Intelligitur autem finis ope- ran- 44 Tracz III. Exam. III. rantis, dictus extrinſecus, qui non ab ope- re, ſed ab operante intenditur. Declaratur exempĺ: Occidit quis Clericum ex fſine auferendi ei mille imperiales. Obje- um hujus actüs eſt injuſta ablatio vitæ re- pugnans eharitati & juſtitiæ. Finis operantis eſt ablatio pecuniæ repugnans juſtitiæ. Cir- cumſtantia ſpeciem mutans eſt violatio perſo- næ ſacræ, quæ eſt ſacrilegium repugnans vir⸗ tuti religionis; circumſtantia verò notabiliter aggravans eſt illa magna pecuniæ quantitas“, quæ omnia in confeſſione ſunt exprimenda. D. 4. Qua & quot ſunt ſpecies moralitatis? Reß. Duæ, ſcilicet bonitas & malitia mo- ralis. Ratio: quia moralitas ut ſie eſt quod- dam ſuperius commune & abſtractum, quod per bonitatem & malitiam, velut per diffe- rentias ſpecie diverſiſicatur: nam eſſe confor- me regulis morum (in qua conformitate bo- nitas moralis confiſtit) & eſſe iis difflorme- in qua difformitate malitia conſiſtit) ſpe- cie diſtinguuntur. Porrò indifferentia objectiva (de qua ſta- tim) ſolùm eſt ſpecies moralitatis imperfecta, incomplera, negativa, & ſtatus quidam ten- dentiæ in bonum vel malum, ad quod in e- xercitio ex fine adjuncto determinari poteſt- 5 1 4 , otat? VI. — Hon d, lnis Cleie les, 0 ſo pite operant tie ( luio eri⸗ Monuns i gbantiter linende Dete! ita mo. tgod. , Uer el econtor leatebo⸗ forme ) he quu 14 elſ Gan vo/ De Moralitate. 4⁵ — — — 5. Daturue actus bumanus non ſolum ex ſua ſpecie, ſed etiam in individuo indiſſerens Reſp. 7. Dantur actus humani ſecundùm ſpe- ciem ſuam, id eſt, ex parte ſui objedi præ- cisè conſiderati, & ùt à fine operantis, ac à eircumſtantiis diſtincti, nec determinatè boni, nec mali moraliter, ſed ad utrumque indiffe- rentes; ſic, ut ex adjuncto, nimirum ex fi- ne operantis, ac circumſtantiis, in indivi- duo, ſive exercitio poſſint fieri moraliter bo- ni vel mali. Ratio S. D. eſt: Quia dantur aliqui adus, quorum objectum nihil includit ad rationem pertinens tanquam ei con-vel difforme, qua- les actus ſunt fricare barbam, levare feſtucam, &c. qui actus præcisè ſeeundùm ſe, nec ſunt boni, nec mali moraliter. Ergo. Reſp. 2. Non datur actus moralis indiffe- rens in individuo. Ratio: Quia omnis ho- mo deliberatè operans tenetur referre omnes actus ſuos ad DEUIM, non quidem ſemper adtu, ſed virtute: ſicque erit actus determinaté bo- nus; ſi non ordinet, erit determinaté malus. Et id eſſe præcepti doeet D. Th. ad Coloſſ. c. 3. lect. 3. Eſtque præceptum hoc naturale reduétum ad primum Decalogi, ſimulque ne- gativum, nimirum, non facies opus vel ver- bum otioſum: unde obligat ſemper & pro ſem- per, non quidem abſolutè, ſed ex ſuppoſitio- ne, nempe toties, quotigs homo agit delibe- Tate. Le 6. 46 Tradt. III. Exam. III. . . . Poteſinè idem abtus ſimul & ſemel I babere oppoſitas ſpecies moralitatis, ita ut ſit bonus ex fine, & malus ex objecto, vel 3 converſo? Reſp. Non poteſt: Quia Bonum ex inteyre cauſa, malum verò ex quotunque defeltu. Cujus 1 axiomatis præcipuè in moralibus locum ha- bentis ſenſus eſt, quòd in moralibus unieus aee ſingularis defectus, v. g. alicujus vitioſæ cir- „ cumſtantiæ puta vanæ gloriæ, totum opus (alias ſecundùm ſe & ex objecto bonum) in exercitio corrumpat, reddatꝗue ex integro malum. Q. 7. Adlus externus additnè ſpecialem malitiam vel bonitatem intrinſecam attui interno? Reſp. Non addit. Ratio Thomiſtarum eſt? quia in actu exteriori potentiæ executivæ nul- la eſt libertas intrinſeca, ſed tantùm extrin- mahen uute MEK, DN5 ſeca, ùt docent Philoſophi: ergo nec bonitas ρE aut malitia intrinſeca, ſed tantùm extrinſeca mrin ab actu voluntatis imperante deſumpta, quz a, eſt talis ſecundùm quid in ordine ad præmi- um accidentale beatitudinis, & pænam ac- cidentalem. L. §. Cur ergo Confiteris actum exter- num? Reſp. Ideo quia eſt conſumatio & comple= mentum ſubſtantiale malitiæ interioris. CIR- ne I. r/1 l . n er i . Ce beln hz. lbun nien Ptole e otumonn Conun Arintegn ſerialn Uetne luromck Ute nd n euri. ebonitet Attinſert Na, gut Apren enamn 14 M. 0 De Virtatibur. 47 CIRCA TRACTATUM IV. De Virtutibus, Vitiis & Peccatis, Ex Exam. J. De Virtutibus. D. 7. Quid eſt & quomodo defnitur virtus Keſp. Prima & optima illius definitio eſt Virtas eſt bona qualitas mentis, quâ rects vivitur; quã nullus malè utitur, quav, D Ell in nobis finè no- bis operatur. In qua definitione ultimæ parti⸗ culæ: quam DEUS& in nobis, &c. conveniunt ſo- lis virtutibus per ſe infuſis; quas particulas ſi auferas, reliquum definitionis erit commu- ne omnibus virtutibus, & acquiſitis & infuũs. Secunda virtutis definitio eſt: Virtus eſi babitus qui honum ſatit habentem, & opus ejus bonum reddit Tertia: Virtus eft habitus electivus in mediocritate conſiſtens, prout ſapiens & prudens determinaverit. Quarta: Virtus eſt diſpoſitio perfelcti ad optimum. 2. Muc etiam Appetitus ſenſitivus . Snbjectum virtutis Reſp. Appetitus ſenſitivus tam ſecundàm bartem concupiſcibilem, quàm iraſcibilem, prout eſt in homine potens politicè obedire rationi, eſt ſubjectum virtutis. Ante prob. & declarat. Prænotandum, quòd appetitus ſenſitivus (quem 48 Trad. I. BExam. I. (quem Theologi ſenſualitatem vocant) de- finiatur, quòd ſit inclinatio ad bonum apprehenſum per ſenſum, ſicut voluntas eſt inclinatio in bonum apprehenſum per intelletum ſeu rationem, & ob id vocatur appetitus rationalis. Dividitur in partem concupilſeibilem & ira- ſcibilem, velut in facultates realiter diſtinctas. Concupiſcibilis eſt, quò animal concupiſcit bo- na per ſenſum apprehenſa, & abhorret à ma- lis ipſi oppoſitis, habetque ſex motus, qui dicuntur paſſiones, eò quòd fiant cum alte- ratione & paſſione corporis, nimirum Amor, Odium, Deſiderium, Fuga, Gaudium, & Triſtitia ſen Dolor. Amor eſt paſſio, quâ ap- petitus ſenſitivus ſibi complacet in bono ſen- ſitivo, ſeu per ſenſum apprehenſo abſente vel præſente. Odium eſt, quò appetitus ſenſitivus abhorret à malo ſenſitivo abſente vel præſente. Deſiderium eſt circa bonum abſens, Fuga verò cirea malum abſens. Gaudium ſeu Delectatio eſt ſolùm de bono præſenti & poſſeſſo. IMNitis ſeu Do- lor eſt affectus cauſatus ex apprehenfione, ni- mirum ſenſitiva, mali præſentis. Appetitus iraſcibilis eſt, quò animal co- natur & ſe excitat ad bona ardua ſeu diffici- lia, & contra mala, quibus boni poſſeſſio vel impeditur, vel turbatur: & habet quinque motus ſive paſſiones, ſcilicet ſpem, deſpera- tionem, timorem, audaciam & iram. Spes uùt paſſio definitur ſic: Eſt paſſio, qua ap- petitus tendit in bonum ſinſibile futurum arduuiu, ſeu diſſi cile, adeptu tamen peſibile. De- . EM 4 a 5. — 1 oemn Ge Hiati r nen,6 en er Cilin nelgllekbe Mrorntin t otns, g vnt aun 1 rum Ame. udium, o, i, 1bonoſen⸗ lento vel llenſeue llgrabne creockn toek lolun uleu ufone, Animel 6 1ſen k abet genn em, Ct iran G N 4 5 N De Virtutibus. 49 PDeſperatio eſt paſſio, quâ appetitus recedit 1 bo- no arduo, adeptu impoſſibilit, impoſſibilitate non Metaphyſicâ, ſed morali, ſicut ea dicimus impoſſibilia, quæ ſuperant noſtrum conatum. Audatia eſt paſſio, qua appetitus inſurgit in maluns terribile, id eſt magnum ſugandum & ſuperandum. Vmor eſt paſſio, qua appetitus ſuccumbit ingruenti malo, ſeu futuro terribili, ac vix evitabili. Ira eſt appetitus ultionis aperte cum fervore, ſeu ebullitione ſanguinis circa cor. Ex quibus colligitur definitio paſſionis tra- dita à S. Th. quòd nimirum ſit mnetus ſeu com- motio appetitiva virtutis ſenſibilis ex imaginatione bo- ni vel mali cum tranſmutatione corporali. His præ- notatis Declaratur Reſponſio ex D. Th. Iraſcibilis & concupiſcibilis dupliciter conſiderari poſ- ſunt, Unô modòô ſecundùm ſe, prout ſunt partes appetits ſenſitivi communes nobis & brutis: & höc modéò non competit eis, quòd ſint ſubjectum virtutis. Aliò modò poſſunt confiderari, in quantùm participant rationem per hoc, quòd natæ ſunt rationi obedire, & ſic poſſunt eſſe ſubjectum virtutis humanæ „ ſic enim ſunt principium actůs humani: po- niturque ab Ariſtotele in Iraſcibili fortitudo, quæ eam moderatur, & paſſiones ejus, v. g. audaciam & timorem, definitùrque fortitudo à S. Th. quod ſit virtus exiſtens in Iraſcibili, coer- citiva timoris, & audaciæ moderativa inſtantibus pe- rirulis, Et in Concupiſcibili ponitur tempe- Tahnz⸗ 50 Tradk. IVU. Exam. I. — rantia, quæ eam moderatur & paſſiones ejus, ae definitur, quòd ſit Virtus, quæ moderatur ap- petitum circa delectabilia ſecundum tactum & guſtum, prout rectam rationem decet, ob ſpecialem honeſtaæatem, que eſt in tali moderatione. Q. 3. Qua eſt diviſio Virtutis! Reſp. I. Dividitur virtus in Intellectualem, quæ perſicit intellectum in ordine ad verum: & in Moralem, quæ voluntatem & apperitum perficit ad attingendum honeſtum; & in Theo- logicam, quæ unicè occupatur circa Deum propter DPeum. Virtus intellectualis ſubdividitur in Intelli- gentiani primorum principiorum, ſapienti⸗ am, ſcientiam, prudentiam & artem. De quibus agitur in Philoſophia. Virtus Theologica ſubdividitur in fidem, ſpem & charitatem. De quibus infrà. Virtus moralis dividitur in quatuor virtu- tes Cardinales, prudentiam, juſtitiam, forti- tudinem & temperantiam. Quæ, ut docet S. Th. ideo vocantur Cardinales, quia ſuper cas volvitur tota conditionis humanæ ratio, iisque velut Cardinibus univerſa vitæ honeſtæ & politicæ ſeries & moles ſubnixa eſt. For- titudinis & Temperantiæ definitio data eſ,t 8 immediatè ante hanc quæſtionem. Juſtitia detfinitur, quòd ſit conſtane & perpetua voluntas ald jus ſuum cuique tribuendi. Prudentia, quòd ſir ad reéa ratis agibilium ſeu eligibilium. vte Pru-⸗ 4 — Palione⸗ lr , . N mnger tutie⸗ eleoale e A ern appete dine lrca Den ialatel pient ltem. De in en . tuot vin lem, dt guin hn nane tn Ffitehoe A d to 1 en⸗ non in⸗ Nin i De Pirtutibus. 5§51 Prudentia ſubdividitur in Monaſticam, quæ reſpicit agibilia circa propriam perſonam: & in prudentiam gubernatricem cujuſdam cor- poris politici ſeu communitatis. Et hæc po- ſteriox Subdividitur in Oeconomicam, Politicam & Militarem. Oeconomica regit familiam ſub uno quaſi tecto & convictu. Politica reſpicit plures familias ad conſtituendam civitatem vel re- gnum ſub iiſdem legibus convenientes. Mili- tari ſeu Polemica regit multitudinem hominum congregatam ad unum particulare negotium, ſcilicet ad hoſtes oppugnandos, ad victoriam reportandam. . ?* Subdividitur prüdentia politica in politicam ſimpliciter dictam, quâ homines ùt membra ſe ipſos regunt in obediendo Præfectis in ordine ad bonum commune: & in Architeconicam, quæ eſt in ipſo Prineipe ſeu Regente juxta tres celebres regiminum modos; penes quos ea iterum poteſt ſubdividi in Monartbicam, quâ unus multitudini præeſt; Ariſtocraticam, quàâ pau- ei ùt Magnates regunt; Demecraticam, quâ multi, ùt populus Remp. regunt, Reſp. 2. Virtutum aliæ ſunt acquiſitæ, quæ nimirum ſtudiõ ſeu labore, & iteratis actibus noſtris acquiruntur, v. g. habitus temperan- tiæ acquiſitus per frequentiora jejunia: aliæ ſunt infuſæ, quas DElIS infundit cum gratia juſtiſicante, cujus ſunt proprietates, uti non ſolùm ſunt virtutes Theologicæ, ſed & Morales. 02 Not. 52 Tradk. I. Exam. I. Not. Virtutem poſſe eſſe infulam duplici- ter, nimirum vel per ſe, vel pet aceidens. Per ſe infuſa eſt, quando ex natura ſua petit à Deo mn infundi, uti ſuut virtutes Theologicæ, & aliæ, ede quarum in natura nullum eſt principium, quèò poſſint acquiri. Per accidens infuſa eſt, quando ex propria natura habet, quòd per actus no- ſtros aequiri poſſit, ſed per accidens ex ali- qua diſpenſatione DEl infunditur: qualiter Chriſto Domino & Adamo virtutes ex ge- nere luo acquiſibiles fuerunt infuſæ. QD. 4. Qg ſunt Virtutum proprietates? Reſp. 1. Potiſſimæ ſunt duæ, ſcilicet medi⸗ Ocritas & connexio. Reſp. 2. Omnes virtutes morales conſi⸗ ſtunt in medio, & quidem, quæ circa paflio- nes ſunt, ut temperantia, fortitudo, &c. in medio rationis; illæ verò, quæ immediaté & , direcè verſantur circa actiones, ut juſtitia, ana cjusque partes ſcu ſpecies, &c. in medio rei. . Ante prob. H Not, Quòd Theologi in Virtutibus diſtin- guant duplex medium: unum rationis, alterum rei, Primum eſt, quod non ex rei natura eſt præſfixum, nec eſt pro omni homine, loco, & tempore fixum & determinatum, ſed vari- atur variatis loci, temporis, ac perſonæ cir- NWN cumſtantiis, adeoque non eſt idem apud om- nes homines. Medium rei eſt illud, quod ex " natura rei eſt fixum, & pro omni homine ac loco idem, Hòc not. Ra- A e 11 fien ceiden perit 4 giex, 663 neſpiumn,e eſt, guan er ausn lene ex 3 ! Sr. tAA ſcet mec⸗ les conl⸗ aſie 1, den 1r ulic medion bus it, Ae ei uum Vine n A ernl u 1 3 De Pirtutibus. 53 Ratio I. p. quòd ſcilicet omnis virtus mo- ralis conſiſtat in medio: Medium conſtitu. endum eſt ibi, ubi poteſt peccari vel per ni- mium, vel per parùm, id eſt vel exceſſum, vel per defectum; ſed ſic poteſt peccari in obje⸗ Gto cujusvis virtutis moralis, ůt patet indu- tivè: Ergo. Ratio 2. p. quòd ſcilicet virtutes morales; quæ ſunt cirea paſſiones, habeant medium ra- tionis: Quia earum medium taxatur à rati- one ſeu prudentia, & variatur juxta varieta- tem temporis & perſonarum, imòô juxta di- verſitatem complexionis ejusdem perſonæ pro diverſo tempore; ùt patet in temperantia, quia non ſemper eadem cibi quantitas etiam eidem homini eſt accommoda: Ergo. Ratio 3. p. quòd ſcilicet Juſtitia petat me- dium rei: Quia objectum Juſtitiæ eſt indivi- ſibile, & ad nullius circumſtantiæ variationem variabile, cùm ex natura ſua petat, ut redda- tur tantum, quantum debetur, (ſi fieri poſ- ſit) faciendo æqualitatem rei ad rem, æqua- litatem, inquam, vel arithmeticam, ſeu quan- titatis ad quantitatem, quam tenet juſtitia commutativa, ſicut mutuanti decem florenos debent reddi decem: vel æqualitatem propor- tionis ad proportionem, quam tenet juſtitia di⸗= ſtributiva, quæ non dat cuilibet æqualiter, ſed juxta meritum & dignitatem: ita ut habenti me- ritum ùt duo detur præmium ùt duo: habenti meritum ùt viginti detur præmium ùt viginti- D 3 Reſp. 54 Traë. IV. Exam. I. Reſp. 3. Virtutes Theologicæ per ſe & ex parte objecti non conſiſtunt in medio, ſed ſo- lùm per aecidens & ex parte ſubjecti. Ratio: quia ex parte objecti in exercitio harum vir- tutum non poteſt peecari per exceſſum, ſed ſolùm ex parte ſubjecti. Reſp. 4. Virtutes morales acquiſitæ in eſſe perfecto ita inter ſe ſunt connexæ, ut, qui und caret, nullam in ſtatu perfecto habeat. Ratio S. Thomæ: Prudentia perfecta non eſt ſine comitatu omnium virtutum morali- um; ſed perfecta virtus moralis nequit eſſe ſi⸗ nè perfecta prudentia, eùm juxta definitio- nem ſit habitus electivus, prout prudentia dicdaverit: Ergo. Maj. prob. Principium, quò fundamentaliter nititur perfecta prudentia, eſt appetitus perfectè rectifiestus circa fines; ſed hic non habetur niſi homo habeat omnes vir- tutes morales, cùm nulla ſit, quæ non aliquid contribuat ad perfectam ac integram appeti- tũs rectitudinem: Ergo. Maj. prob. Pruden- tia juxta definitionem ſuam eſt recta ra- tio agibilium ſeu eligibilium (ubi NB. quòd electio ſit circa media, ſicut prævia intentio eſt circa finem) ſed nequit eſſe recta ratio eligibilium, niſi appetitus ſt rectificatus, id eſt rectè affectus circa fines, quia eligibilia ſeu media dependent ab intentione finis: Ergo. Ex 16α NN linn, . nedio 1 eci i harun ceſm 4 liſte ine 1,u, 60 laben detfect e un wor guit elei Geffnitin Prucentit um gi lentiur nes Ondezri⸗ on alci n appen Druden lecta NDge n inter tecz ſenml in Hon De Eitiis & Peccatis. F5 Ex Exam. II. De Vitiis & Peccatis. Z. 7. Quid efßt vitium? Eſinè idem ae peccatum? Reſp. I. Vitium rectè ſic definiri poteſt: Eſt mala qualisas mnentis, quâ malè vivitur, quâ ne- mo bene utitur. Vel: eſt Diſpoſitio imperfecti ad peſ- ſimum. Reſp. 2. In eommuni modo loquendi vi- tium & peccatum ſumuntur quidem pro eo- dem, attamen propriè loquendo non ſunt idem. Vitium enim ſignificat habitum, vel diſpoſitionem permanentem, peccatum verò ſignificat actum, qui ab habitu vitioſo pro- cedit, vel eum generat. AL., 2. Muid eſt peccatum! Reßp. Ef ditum, ſaltum, vel concupitum contra legem æternam. ubi ly dictum, &c, etiam inclu- dit non ditum, & c. juxta leges, quæ negztio- nes in illa definitione virtualiter includuntur. Quia in moralibus negatio ſæpe reputatur pro facto juxta illud S. Ambroſii: ſi non pavi- Mi, occidiſti; adeoque data deſinitio convenit etiam peccato omiſſionis. Imò convenit & peccato veniali, licèt enim S. Th. doceat pec- catum veniale eſſe præter legem, non tamen negat eſſe contra, ſed ſolùm ita loquitur, D 4 quia 56 Tradt. IV. Exam. II. quia non eſt perfectè contra ordinem aut fi- nem legis, ſed tantùm imperfectè. L. 3. MQuotuplicia ſunt peccata? Reſp. Sunt multiplicia. Primò enim aliud peccatum eſt Originale, aliud perſonale, Primum derivatur ab Adamo àt Capite, & ab eo per Originem transfun- ditur in poſteros. Alterum eſt, quod pro- priâ perſonæ peccantis voluntate comittitur. 2. Aliud eſt adtuale, quod eſt actus malus, ac regulis morum difformis; babituale aliud, quod eſt macula in anima ex peccato actuali relicta. 3. Aliud eſt commiſſionis, alind omiſſionis. Pri- mum ponit actum, qui jubetur non poni. Se- cundum omirtit actum, qui jubetur poni. Definiturque, quòd ſit inordinata omiſſio actůs præcepti. 4. Aliud eſt mortale, aliud veniale. Primum ſic dicitur, quia mortem animæ adfert privans cam vitâ ſupernaturali, quæ eſt gratia & cha- ritas. Alterum verô, quia veniam facilè me- retur. . Aliud eſt carnale, quod in carnali dele- Gatione, & aliud ſpiritusale, quod in ſpiritua- li delectatione perficitur. 6. Alia ſunt, quæ committuntur in DEIId’, alia in ſe ipſum, alia in proximum. Quæ committuntur in DEIIM, ſunt v. g. peccata contra virtutes Theologicas, ut hlas⸗ Dile⸗ . 1. — inen n e, Nlcete? din 1 Acan n irnsfun glod p coßitiin chus maie d, Alind 1io 4dnal Mi, Pii. onl R. r e 1n oniſi⸗ rinun ptinn tin Ech ſacllen⸗ Unal in hi ri, De Vitiis & Peœcatis. 57. phemia, perjurium, idololatria, ſacrilegium, hæ- reſis, ſuperſtitio ejusque ſpecies, deſperatio;, præſumptio, peccata in Spirirum S. &c. Peccata, quæ committuntur in ſe ipſum, ſunt luxuria, gula, ſuicidium, mutilatio, in- famatio ſui, &c. Quæ committuntur in proximum, ſunte peccata injuſtitiæ, ſcandali, &c. 7. Aliud eſt peccatum cordis, quod corde, aliud oris, quod ore, aliud operis, quod ope- re committitur. Si hæc tria procedant ab codem motivo circa idem objectum, ita ut unum ſit præparatio ad alterum, & in nullo eorum ſiſtatur, conſtituunt unam perfectam peccati ſpeciem. 8. Aliud eſt peccatum ex infirmitate ſeu pas- ſione, quod committitur ex gravi tentatione & motione appetitús ſenſtivi. Aliud ex igno- rantia, nimirum culpabili & vincibili. Tan- dem aliud eſt peccatum ex malitia ſeu de in- duſtria, quod nullâ paſſione incitante, & nul- lâ ignorantiâ excuſante, ſed plenâ libertate, ac planè liberâ voluntate committitur. 9. Aliud eſt, quod conſiſtit in exceſu, ut ſi quis plus agat; aliud in deſfeltu, ut ſi quis mi- nus faciat, v. g. comedat, quàm redta ratio dictat. 10. Alia ſunt peccata propria, aliena alia-. Propria ſunt, quæ à nobismet ipſis commit- tuntur. Aliena ſunt, quæ licéèt à no- D 5S bis 58 Tradt. IV. Exam. II. bis non committantur, nobis tamen imputan- tur, quia ſumus eorum cauſa moralis ratione dati conſilii, præcepti, ſuaſionis, adulatio- nis, protectionis, aut ob defectum correctio- nis. Alia demum ſunt peccata in cælum claman- tia, nimirum hæc quatuor: Homicidium vo- luntarium, Sodomia, oppreſſio pupillorum- & Viduarum, ac merces operariorum defrau- data, Alia ſunt peccata in Spiritum Sanctum, & ſunt ſex: nimirum Deſperatio, Præſum- ptio, Agnitæ veritatis impugnatio, Fraternæ gratiæ invidentia, Impænitentia; obſtinatio. Quid autem ſit peccatum in Spiritum S. defi- nit S. Th. 2. 2. q. 14. a. I. quòd ſit peccatum- contra bonitatem Spiritui Sancto attributam commiſum O. 4. Unde pyeccata diverſifcantur ſpecie? Reſp. 1. Ab objecétis formalibus ſeu ſpecie diſtinctis, ita ut ordo ad objectum ùt diffor- me regulis morum ſit ſpecificativum intrinſe- cum; extrinſecum verò ſit ipſum objedum-. Ratio: quia quod eſſentialiter dicit ordinem- ad aliud, ab eo habet ſpeciem: ita, ut ille- ordo det ſpeciem intrinſecè, objectum verò extrinſecè. Repp. 2. Si actus fit contra plura præcepta- ſolùm materialiter diverſa, eſt ſolum unum- numerò peccatum; ſi verò ſit contra plura- præcepta formaliter diverſa, tot habet mali- dl⸗ naid⸗ un clan nictiun , Ploflorun Dkun deſti en danchn , Mehn , raten oblinati in eß⸗ i mnſin eies ſe hett t Ciche intrinſ⸗ bjen⸗ Orcinen 1, Ule dun Pet- 3 1 in e. De Vitiis, & Peccatis. 59 tias ſpecie diverſas, quot præceptis adverſa- tur. Sed O. 5. Duid eſt præceptum materialiter aut formaliter diverſum? Reſp. Præcepta materialiter diverſa ſunt, quæ diſtinguuntur tantùm ex parte præcipientis“, verſantur autem circa idem objectum forma- le, habéntque idem motivum, quale v. g. eſt præceptum divinum & humanum non furan- di. Formaliter verò diverſa ſunt, quæ ponun- tur ex diverſo motivo: hæc autem diverſa ra- tio motivi debet attendi ex fine proximo, non- remoto; ut v. g. præceptum jejunii quadrageſi- malis pro fine remoto habet diſponere homi- nem, ut faciliùs orationi vacet, pro fine pro- ximo autem mortificationem corporis. Q. 6. Unde peccata multiplicantur numeŕ? Reſp. 1. Ab objectis numerò & adæquatè di- ſtinctis. Ratio: quia peccata ſpecie multi- plicantur ex ſpecifica diverſitate objectorum: ergo etiam numeréô multiplicantur ex numeri- ca eorundem diverſitate in genere moris-. Senſus eſt, quòd plures actus phyſicè diſtin- Gi ſint unicum numeròô peccatum, ſi habeant inter ſe moralem unitatem, connexionem ſeu ſubordinationem, tendendo ad eundem finem ſeu objectum adæquatum. Hinc qui excipit- plurium confefſiones in peccato mortali, tot com⸗-⸗ 60 Tractl. W. Exam. I. committit peccata, quot abſolvite quia hie nulla eſt unio moralis, cùm quælibet abſolu- tio ſit actio completa. Item qui unicâ abfo- lIutione v. g. mille homines abſolveret, toti- dem peccatis peccaret, quia tot perficeret Sacramenta, & iſta actio, licèt phyſicè una- foret, virtualiter tamen & moraliter ſimul eſ- ſet multiplex. Item oſeulum libidinoſum eſt peccatum mortale, ſi ſit actio completa; fſi autem ordinetur ad copulam, unum conſti- tuit cum copula peccatum. Item qui unò actu læſit, occidit vel diffamavit plures, tot in- uno actu habet diſtinctas moraliter numerò malitias, quot ſunt perſonæ læſæ. Qui verò unéd impetu iræ circa eandem per- ſonam contumelias, aut contra Deum blas- phemias plures, vel circa eandem rem plura juramenta repeteret, eſſet unum numerò pec- catum, quia eſſet unus numeréô moraliter a- Qus; ſecus autem, ſi fieret cum reflexione ſu- per ſingulos actus: quia ſic non eſſent mora- Hiter uniti. Item qui haberet intentionem in tota Qnadrageſima non jejunandi, non unum, ſed plura committeret peccata: quia una je- junii omiſſio eum altera non habet moralem connexionem. Reſp. 2. Peccata etiam multiplicantur nume- r5 voluntate peccandi moraliter interruptâ aut renovatâ. Ratio: quia tunc tollitur mo- ralis unitas actuum & objectorum. Hæc au- tem tollitur, cùm actus voluntatis nec in ſe, nec 41 elber d iinici heret, 1 t derſene lcenn et nol . dlinſin conen bnumn con gbilndd es, tot N er AMuce lener⸗ eun diu. uen Pon medne⸗ norltert erioneſn Vent mort tionen non un is und 4 won nilti⸗ ue ln M VN De Vitiis, & Peccatis. 61 nec virtualiter in ſuo effectu, nec in pruden- ti hominum judicio perſeverat, ùt patet ex his regulis: . Prima: Si plures actus ſucceſſivè ponantur- circa plura objecta numerò adæquatè diſtin- ta, ut ſi poſtquam furatus es à Joanne, fu- reris à Petro. Secundaz Si priorem voluntatem revoces per pœnitentiam, & poſtea eandem repetas. Tertia: Si deliberatè ceſſes ab actu, ut ſi ad delectationem paulò antè derelictam redeas, duo peccata committis: ſecus, ſi ex diſtra- ctione aut indeliberatione eandem derelique- ris. Quarta: Si actus nullam adinvicem dicant ſubordinationem vel dependentiam, ut ſi unzâ copulâ abſoluta tranſeas ad aliam. Quinta: Si inter plures actus nullé volunta- tis effectu inter ſe connexos tantum temporis intercedat, ut prudentum judiciéò cenſeantur diſcontinuari, ut ſi habitâ delectatione vene- reâ ores Horas Canonicas, & his abſolutis- ad eandem revertaris. Q., 7. Unde deſumitur gravitar pecca⸗ torum? . Reſy. Ab objeétis: quia ab iisdem deſumi- tur differentia ſpeciſica. Ex quo ulteriùs ſe- quitur peccatum eſſe eò gravius, quò præ- Rantiori virtuti oppouitur; quia tunc e6 gra- Lus 62 Tradt. W. Exam. II. vius & rationi magis repugnans habet obje- Rum. Q. 5. Motus ſenſucxlitatis quid ſunt? ſunt- nè peccata? Reſp. Motus ſenſualitatis ſeu concupiſcen- tiæ ſunt triplices. Alii vocantur primòô pri- mi, qui omnem rationis advertentiam præ= cedunt, & naturaliter (ſeu non liberè, ſed quaſi ex ſe ipſis) in appetitu ſenſitivo exci- tantur, uti ſunt tubitanei motus iræ vel car- nis, &c. hi nulla ſunt peccata, cùm nullò modò ſint liberi. Alii motus vocantur ſecundò primi, qui fiunt cum aliquali & ſemi-plena advertentia ac de- liberatione, ſuntque peccata venialia: quia- ſunt imperfeétè liberi, nec fiunt ex plena ad- vertentia rationis. Tandem alii vocantur plenè deliberati, qui- bus nimirum ex prævia plena rationis adver- tentia voluntas conſentit. Et hi, ſi ſint cir- ca objectum illicitum, & lege Dei prohibitum in materia gravi, ſunt peccata mortalia. Ra- tio: quia peccata ſpeciem & gravitatem ha- bent ab objectis. Q. 9. QDuid eſt. delectatio moroſa & quale peccatum? Reſp. 1. Delectatio moroſa eſt voluntaria- ſeu deliberata complacentia de objecto aliquo inhoneito, per cogitationem apprchenſo ùt- Præſente. Di⸗ „4 Alie utwur 1, . — 1s ee ſiui, Onelppiſee 1rimo o ntium ⸗ lben ſe Ultiro exci. lre eſcr. cum nuld gifunt ac de. 1: gni lem a0. eti,g. niachet. 1lot l⸗ Chibitun Alia, Na ten e G olenut De Vitiiz, & Peccatir. 63 Dicitur moroſes non ob moram temporis“, ſed propter moroſitatem ſeu torporem ac ne- gligentiam reſiſtentiæ. Dicitur, apprehenſo àe præſente: ſi enim delectatio ſeu complacentis ſit de re ùt futura exequenda, eſt gravius & diſtinctum peccatum, utpote conſenſus in o- pus, potéſtque vocari delectatio operoſa. Hinc delectatio moroſa eſt ſimplex compla- centia de re inhoneſta, v. g. de actu fornica- tionis delectabiliter repræſentato. Vocatur⸗ ſimplex, quia eſt ſine efficaci deſiderio operis. Reſp. 2. Delectatio moroſa (ſeu conſenſus in eam) de ipſo opere illicito eſt peccatum mortale, ſi quis ſit tale, v. g. fornicatio; eſt autem veniale, ſi opus ſit tale, v. g. menda- cium jocoſum. Ratio eſt: quia gravitas pec- eati ſumitur ab objecto. Q. 70. Quæz advertentia requiritur, ut de- lectatio moroſa, aut quodvis aliud peccatum im- putetur ad culpam? Reſp. 1. Deliberatio ſeu advertentia eſt du- plex. Una eſt plena & perfecta, quæ adeſt, quando homo advertit, non ſolùm ad opera- tionem qdoad entitatem naturalem ejus, v. g. ad eſum carnium, ſed etiam ad ejus prohibi- tionem ac malitiam aut periculum transgreſ- ſionis legis. Alia eſt imperfecta, quæ eſt tunc, quando homo non plenè adverrit ad malitiam actůs, & hæc reperitur in ſemi-dor- Mientibus, ſemi-ebriis, aut magnâ Faſton- 9b⸗ 64 Tract. IV. Exam. II. obrutis, &c. qui inter bonum & malum im- perfectè diſcernunt. Nota tamen, quòd, ut quis peccet, non- ſemper requiratur expreſſa malitiæ adverten- tia, ſed ſufficit interpretativa & virtualis“: nam qui v. g. ſuſpicatur periculum peccati, & tamen operatur, interpretative vult mali- tiam pecçcati. Nota etiam diſcrimen, quòd in his, quæ ſunt mala tantùm, quia prohibi- ta, ur quis peccer, non ſufficiat regulariter- advertentia tantùm ad actionem, ſed etiam ad malitiam ſaltem virtualiter advertere debet-: quia cùm hæc intrinſecè mala non ſint, non ingerunt per ſe cognitionem malitiæ in ope- ante, ergo ut peccet, ſaltem virtualiter ad- vertere debet. Que verò ſunt intrinſecè ma- la, & ſunt contra præcepta naturalia primæ & ſecundæ claſſis, in iis ſufficit advertentia-. ad actionem, ut peccetur, & non requiritur advertentia etiam ad malitiam: cùm enim lex naruralis omnibus indita ſit, non poteſt dari advertentia ad actionem, quin ingeratur et?am cognitio, dubium, vel ſuſpicio alicujus mali. Verùm in his, quæ funt contra præcepta na- turalia tertiæ claſſis, requiritur advertentia- etiam ad malitiam, quia non ingerunt per- ſe ſpeciem malitiæ in operante, unde poteſt fieri, ut ad eam non advertat: in his igitur, ut peccetur, ſpecialis ad malitiam adverten- tia requiritur. Reſte 1 6, ento. zuunni m ℳ,61 Nlaten M m W A1 Eam r s legen. N. — ele beccet,n lie acien wirmal⸗ lun pecct in nult n inen, N Glupront eonatie ll cin tere gebet 1 Mnt, te in oe lalter a inſece ne⸗ lla ine crententir neguittr mmenin Poteltdu katureth coſus a Ecepel yeneni gerunet nden aige De VitiGir, & Peccatis. 65 Reſp. 2. Ut aliquid in individuo imputetur ad culpam mortalem, debet adfuiſſe plena & perfecta deliberatio. Ratio“ quia peccatum mortale eſt quid perfectum in genere mali mo- ralis: ergo etiam debet eſſe quid perfectum in genere actuùs humani ſeu liberi. Q. 11. Quot ergo requiruntur ad delecta- tionem moroſam, ut ſit peccatum mortale ? Reſp. Tria. 1. ut objectum ſit graviter illici- tum. 2. Plena advertentia. 3. Plenus con- ſenſus. Idem dicendum de quolibet alio pec- cato. Hinc Primè, delectans in mendacio jocoſo non peceat mortaliter: quia objectum non eſt gra- viter illicitum. Secund?s, delectans tantum in modo, qué v. g. fur ingeniose ſurripit burſam alterius-; ideo præcisè non peccat: quia ſub illa ratio- ne objectum non eſt malum. Seclude tamen- affectum ad rem malam. Tertiè, Filius gaudens de parricidio in ebrie- tate à ſel commiſſo propter ingentes divitias inde conſecutas peccat mortaliter: quia ob- jectum de ſe eſt graviter illicitum. Quartè, cogitans de re turpi ad bonum fi- nem, v. g. ad docendum, reſolvendos caſus, &c. non peccat. Si fiat ex curioſitate, non- niſi venialiter, ſeclus6 tamen periculô in rem vel delectationem turpem, quod ſæpe ſubeſſe- poteſt. LQuin- 66 Tradt. I. Exam. II. Quintò, delectans de eſu carnium die vene- ris, ſi præœæcisé delectetur de eſu carnium ibi ſitendo, non peccat: quia objectum non eſt de ſe intrinſecè malum & illicitum; ſi autem- ibi non ſiſtat delectatio, ſed feratur in eſum carnium, ùt eſt contrà legem, peccat: quia- objectum eſt intrinſecè malum. DQ., 72. Quid ſi quis dubitet, an babuerit plenam advertentiam, aut fuerit plené ſui compos? Reſp. Si ſit homo timoratæ conſcientiæ, po-= tuiſsétque tentationem facilè in opus deduce- re, id tamen non fecerit, ſed pro viribus re- ſtiterit, timens Dei offenſam, ſoleãtque-, quando tentationes oboriuntur, animum ad Deum convertere, anxietatem deponat, & cenſeat ſe plenum conſenſum non dediſſe. Q. 73. Quid ſi habeatur deſiderium, aut etiaim delectatio conditionata? prænot. I. Alia eſſe intrinſecè mala, ut, nullâ conditione appoſitâ cohoneſtari poſſint. talia ſunt blaſphemia, odium Dei, &c. Alia ſunt quidem intrinſecè mala, ſed aliquâ con- ditione appoſitâ poſſunt eſſe non mala, talia ſunt furtum, homicidium, &c. Prænot. 2. Duplicem poſſe apponi condi- tionem: alia omnem malitiam ab objecto re- movet, talis eſt: fi eſſet licium, &c. alià non- removet omnem malitiam, v. g. ſi non eſſem Ke- ligioſus, vellem fornicari. His prænot. Reſp. Te ℳ,. I — — CAriu Ge eſn cant econ D em; ſan ltur in Nectte g 4 lahe . Cng Nnlcketie Opls bett o nitbuen Gleitqe AMinumn¹ eonut, 6 Celle, iun 6 1 ale, N kinipolt c. 1. Aligutmn mal, 4 vor Wl odec „,. nle 3 5 1 De Vitiis, & Peccatir. 67 Keſp. 1. Defſideria conditionata, ſi ſint de re ita intrinſecè mala, ut nullâ appoſitâ con- ditione cohoneſtari poſſint, etiamſi conditio auferat malitiam, non ſunt licita. Ratio s quia talis conditio, utpote impoſſibilis habe- tur pro non adjecta. Hinc deſiderium, qué⁶ Deum haberem odiô, ſi eſſet licitum, manet malum. Keſp. 2. Deſideria conditionata, quæ ſunt.. de re, in qua materialiter ſpectata poteſt non eſſe malitia, vel quæ ſolùm eſt prohibita le- ge politivâ, poſſent eſſe licita, ſi addatur- conditio removens omnem malitiam, modoò ſit ſecluſus aftectus ad rem malam. Ratio 2 quia ſi malitia ab objecto removetur, tale de- ſiderium malitiâ carebit. Sed quia hæc ſunt valdéè peticuloſa, ab illis cavendum eſto. Un- de ſi quæras, Quid ſi Petrus ita diſcurrat: ſi non eſſem Religioſus, vel in ſacris Ordinibus, uxorem ducerem. Non audirem Sacrum die feſtò, vel non jejunarem in Quadrageſima, ſi eſſet licitum? Reſp. ad I. Petrum, etiam ſeclusé affedu malò, non eſſe immunem à peccato, quia- pPericulum eſt, ne facilè exurgat irrepens com- placentia. Reſp. ad 2. In duobus poſtremis admitti poſ- ſe excuſationem: quia carnes deſiderare, vel omittere Sacrum, caſu quê id non eſſet pro- hibitum aut præceptum, per ſe non eſſet pec- E 2 ca⸗ 68 Tradt. IV. Exam. II. caminoſum, niſi ex diſcurſu ſequatur offenſio vel ſcandalum. Reſp. 3. Si apponatur conditio non remo- vens malitiam, deſideria erunt illicita gravi- ter vel leviter pro qualitate rei. Ratio: quia tunc ſemper manet affectus in rem malam-. Hinc peccat Cajus, qui vellet furari, ſi non eſſet internus. Qui vellet fornicari, ſi non- eſſet Religioſus. LQ. 14. Qualis conſenſus requiritur, ut motus carnales ſim voluntarü? Prænot, quòd conſenſus alius ſit directus, alius indirectus. Directus eſt, quò quis motus car- nales in ſe excitat, vel inexurgentibus ſibi complacet. Indirectus rurſum alius eſt inter- pretativus, alius virtualis. Inairectus interpretati- vus eſt, quando quis exurgentes motus non- reprimit, cùm poſſit & debeat. Indiectus vii- tualis eſt, quando ponitur cauſa proxima ta- lium motuum, tunc enim, qui formaliter vult cauſain, vult virtualiter effectum. Hôc prænot. Reſp. 1. Certum eſſe, quòd non requira- tur præcisè conſenſus directus, cùm ad pec- catum ſufficiat voluntarium indirecte. Hinc ſi quis motus naturaliter exurgentes advertat, nec reprimat, ſed permiſſivè ſe habeat, cùm tamen poſſit & debeat reprimere, peccat mor- taliter. Ratio: quia cùm ex una parte illi motus per ſe & ex ſe ſint materia gravis, in- terpretativè cenſetur illos velle, cùm ex alte= ra 1 A aAn 1KN Asteh AAanh AI N Maddnn. id a akn nn en Iu ,1. — egtatn 1 io Non N lliciag Nitiont en meltr inti i e,n it,, ni! Gnalut, 1 Notuss c nthhos s el iuer. teheii notnn don lAnecarv. orimt Naliern 00 Men n negli dm :0 , es 0ſen⸗ beit, Palii l . els De Vitiis, & Peccatis. 69 ra parte poſſit & debeat illos reprimere, nec tamen reprimat. Reſp. 2. Ad hoc, ut dicti motus ſint volun- zarii, ſufſficere etiam conſenſum virtualem,. Unde qui ponit cauſam proximam iſtorum motuum, vult etiam illos juxta illud: qui vult cauſam, vult effectum, ſubintellige, ſi deſit rationabilis cauſa. Q. 15. Quot ſunt cauſæ, ex quibus bujus- modi delectationes venereæ oriuntur? Reſ. Sunt tres: Prims eſt honeſta, utilis & neceſſaria, ut cùm quis ſtudii gratiâ tractat vel legit calus de hac materia, vel audit con⸗- feſſiones. Secunda eſt cauſa per accidens, quæ tamen omnino indifferens eſt, vel parùm utilis, ur quædam converſationes publicę, eſus quo- rundam ciborum. Tertia eſt cauſa per ſe, ex ſua natura ten- dens in hujuſmodi delectationes, nec habet., utilitatem, vel honeſtatem annexam, dt ſunt colloquia de rebus turpibus, lectiones turpi- um librorum, laſcivi aſpectus, &c. Q. 76. Tenemurnd omhes bas canſas ee⸗ movere Reſp. Primi generis cauſas non tenemur re- movere per ſe, ſeclusò nimirum periculô con- ſensůs. Ratio: quia effectus, qui per acci- E 3 dene 70 Tradk. IV. Exam. II. dens ſequitur, non imputatur ei, qui proſe- quitur ſuum jus. Secundi generis cauſas ſub mortali nonte- nemur removere; ſi tamen tentationes inde ortus vincere non poſſimus, etiam ſub mor- tali tenemur removere. Ratio eſt eadem. Tertii generis cauſas abſolutéè & ſub mor- tali Eeënemur removere. Ratio; quia de ſe ſunt inductivæ peccati. Ex hactenus dictis conſtat, an excuſentur, aut quàm graviter peccent, qui legunt, can- tant, vel audiunt impuras cantilenas:; lo- quantur aut audiant turpig. Qui aſpiciunt fœminam vel virum. Qui faciunt amplexus, oſcula, tactus. Nihillominùs Q 77. LQuid de bis ſentis? Reſp. I. Quantùm ad cantilenas: quòd canens cantilenas turpes cum animo & intentione ſe vel alios excitandi ad carnalia, peccet mor- taliter. Deinde qui eas cantat coram aliis, & maximè ſi ſint turpes, peccat mortaliter ctiam peccatõô ſcandali: quia hoc vix fieri poteſt ſine delectatione & conſensũús periculo. Componens quoque cantilenas graviter ob- icœnas peccat mortaliter, ſicut & bictor & Artifex pingens vel fingens picturas aut ſta- tuas inhoneſtas. Ratio: quia ſunt ruina Pro- ximi, cùm multi inde ad peccatum inciten- Lur. Rep. uhelte ai deut NAoren len kid⸗ Unnttley iinen nu kemrn henm n eb UNamt Uſtn kie 1 4 — Rei, N Uaione; Uin ob en l eeen, lb n Uly a ſe/ Mceleſe nereren legult,et lenis Grapien anplen 1d canen Ntentlone, petcetno. otuan a mortali e N s perin raittt Dür! tas uin nuidt, n ier De Vitiis, & Peccatis. 71 Reſp. 2. Quantum ad turpia verba dicendum, quòd, qu? obſcœna loquitur cx delectatione venerea, vel probabili ejus periculo, vel in ſe, vel in aliis audientibus, peccet mortaliter. His verò, ſicut & periculéô ſcandali excluſis, talia loquens ſolùm ex levitate & ſcurilitate, pec- cat tantùm venialiter: quia levitas animi ex- cuſat hic à peccato mortali. Propter pericu- lum tamen turpis delectationis ſive in ſe, ſive in aliis, ejusmodi diſcurſus protracti ſunt val- dè ſuſpecti, & ſæpe peccata mortalia. Hince talia loquens in confeſſione debet dicere non tantùm, an ipſe ſit carnaliter delectatus, ſed & an ſimilis delectationis in uno vel pluri- bus fuerit occaſio. Quò ad auditorem diſtingendum eſt, an complaceat, & delecdtetur in re audita, vel etiam per riſlſum ſuum alteri det occaſionem continuandi diſcurſus turpes, quò caſu pec- cabit mortaliter, & contra caſtitatem, & con- tra charitatem ratione ſcandali; an veròô ſolùm delectetur in modo, vel rideat ad vi- tanda ſcommata, quò caſu non cenſetur pec- care, niſi venialiter. Reſp. 3. Quantùm ad aſpeltus: Si quis mu- lierem v. g. Aſpiciat in parte honeſta, dele- ctando ſe de ejus formoſitate, non eſt pecca- tum ſaltem mortale. Si aſpectus ſit diutur- nus, eſt periculoſus, quia talis aſpectus facit, ut phantaſia rem illam apprehendat non ſo- lùm ùt delecabilem viſui, ſed & carni, ſicque E 4 in 72 Traéb. IV. Exam. II. in affectu facilè ſequi poteſt complacentia, & in membris rebellio. Si aſpiciat partes ſecretiores ſive in alia, ſive in aliis, vel in ſe ipſo abſque neceſſitate, videtur peccare mortaliter. Ratio: quia hoc naturali honeſtati valdé adverſatur, niſi ex- cuſer hic levitas. Si alpiciat in parte honeſta animéô libidi- neséô, peccat mortaliter: quia intentio eſt mortalis. E contra, ſi puella ſe præbeat adoleſcenti conſpiciendam, à quo credit ſe turpiter aſpici, peccat mortaliter peccatò ſcandali, ſi hoc faciat datâ operâ abique ne- ceſſitate. Quòad amplexus inſpicienda eſt intentio & periculum. Reſp. 4. Quantàùm ad oſcula: Si ſit oſculum causâ amicitiæ juxta conſuetudinem patriæ, per ſe eſt licitum, ſicut & delectatio inde con- ſequens. Ratio: quia hoc eſt tantùm ſignòô ex- ternéô teſtari benevolentiam, & unionem, animorum, quatenus fundatur in conjunctio- ne ſanguinis, &c. Cavendum tamen hic eſt ſcandalum. Si oſculum fiat, quatenus eſt delectabile carni (quod aliter vocatur organicum) abſ- que ulterioris voluptatis intentione & inor- dinata ſpitituum eomotione, juxta aliquos hu- juſmodi oſculũ faciens peccat ſolùm venialiter: quia licèt oſcula tanquam præambula ad copulã ordinentur, non tamen niſi remotè. Juxta alios ta- le e Matn 4 1 iye l die eech D H i ind lb in inentio 1ſe der lo gnt ter hecc 1h hnen itentio Rderlur en onie, inbecon nlgro Unloder, Lorſont⸗ hen hied delece! cun) ne i ulge IAI De Vitiir, & Peccatir. 73 tamen peccat mortaliter propter rationem hanc: quia oſcula etiam ùt delectabilia tactui ſunt naturaliter ordinata ad copulam carna- lem, alliciùntque naturam corruptam: in praxi, quia eſt res periculoſa, hujuſcemodi vitanda ſunt. Reſp S§. Quantuùm ad taltus, notandum tactus fieri poſſe I. Causâ medendi, aut aliâ neceſſariâ. 2. Causâ voluptatis concubitus. 3. Causâ volup- tatis tacts ſecundùm ſe. Dicitur ergo, quêd Si quis exerceat tactum ob cauſam primi generis, in quacunque etiam parte, talis non peccat. Ratio: quia iſte tadus eſt rectæ ra- tioni conſentaneus: Quod tamen in exercen- te artem medicandi eflet periculum conſensůs, ſuadendum eſſet, ut artem deſereret. Si tactum exerceat ob cauſam ſecundi ge-= neris, examinandum eſt, an tactus ſit in par- te inhoneſta, & ſic peccat mortaliter. Ratio: quia talis contactus eſt libidinoſus. Taliter quoque peccat tangens abſque cauſa in par- te honeſta, etiam abſque intentione copulæ: quia latet magnum periculum. Si exerceat ob cauſam tertii generis in par- te inhoneſta, videtur etiam peccare mortali- ter; ſi autem ſit in parte honeſta propter vo- luptatem illius tactûs ſecundùm ſe, res eſt val- dè periculoſa: cùm illa quæſita voluptas ta- ctús ſecundàùm ſe facilè degenerare poſſit in voluptatem veneream. E S Quòd 74 Tradbk. I. Exam. II. Quòd ſi quis replicet ſe eſſe ſponſum, ipſi dicendum eſt, ſponſis quoad tadus, ample- xus, &c. non plus licere, quâm liberis. Si autem tanquam maritus ſimilia exerceat erga conjugem, dicitur, quôd fi tactus ex- erceat ùt neceſiarios ad excitandam naturam reddendi debiti gratiàâ, non peccet. Si abs- que ordine ad copulam, idque cum pericule pollutionis vel in ſe, vel in altero conjuge, vel in utroque ſimul, peccat mortaliter. Si autem abſque tali periculo, etiam ſinè ordi- ne ad copulam ſolùm voluptatis causâ exer- ceat, non peccat, niſi venialiter: quia ſtatus matrimonialis illos excuſat à peccato mor- tali. D., 75. In quo differt peccatum mortale à veniali? Reſp. Imò in hoc, quòd peccatum morta- le ſaltem virtualiter includat magnum DEI contemptum, quô quis præfert amorem crea- turæ amori Creatoris; non verô veniale. 2. Quia peccatum morrale tollit gratiam & charitatem; ſecus veniale, quod tantùm ejus fervorem diminuit. 3. Peccatum mortale ab ultimo fine aver- tit, non verò veniale, ſed tantùm parùm quaſi avertit. 4: Peccatum mortale inducit reatum pœnæ æternæ; veniale verò reatum pœnæ tempo- ra⸗ 1 Und a e, ſel amm ericn len⸗ Conſo rtalter, n ns CAlst ere Ilis Natn (aio nor. Mrtol tun not mun Dll Ckem clet eliale, t gruti od tunt fe 1 unin „4 o⸗ De Vitiis, & Peccatis. 75 ralis ſolvendæ vel in hac vita, vel in altera in Purgatorio. DQ., 19. Duot ſunt regule unum peccatum ab altero diſtinguendi? Reſp. Potiſſimùm ſunt tres. Prima, ſi ſacræ Literæ tradant, tale vel tale peccatum eſſe DEO execrandum, abominabile, dignum mor- te æternâ, &cc. judicandum eſt eſſe mortale. Secunda eſt Traditio Eccleſiæ, ac communis §S. PP. & Fidelium conſenſus. Tertia eſt ra- tio naturalis ita eſſe dictans, ſaltem lumine ſupernaturali illuſtrata. Attendenda eſt hic etiam gravitas pœnæ, quæ ab Ecceſia infligi- tur, ut excommunicatio, &c. item quantitas deliberationis, materiæ, & damni illati, & c. Q 2o. Quot modis peccata mortalia ex genere ſuo poſſunt fieri venialia? Reſp. Tribus modis. Primò ex levitate ma- teriæ. Secund? ex defectu judicii. Tertiè ex ſubreptione, vel ex indeliberatione. Non tamen omnia ex quolibet capite poſſunt fie- ri venialia, ſed quædam ſunt, quæ levitatem materiæ non admittunt, ut blaſphemia, per- jurium, præſumptio, delectatio venerea, Si- monia, &c. quæ tamen ex indeliberatione poſſunt venialia fieri. Q. 27. Quot modis venialia ex genere ſus poſſunt ſieri mortalia? „ . Rep. Quinque modis, Primè, Si in pecca- to 76 Trabt. I.. Exam. II. to veniali conſtituatur ultimus finis. 2. Si quis veniale ordinaret ad mortale, v. g. ver- bum otloſum ad fornicandum. 2. Ex con- ſcientia erronea dictante eſſe mortale. 4. Ex contemptu. 5. Dilpoſitivè ratione peri- culi, quod qui amat peribit in illo. Sed Q. 22. Quid eſt peccatum ex genere ſuo mortale, quid veniale ?* Reſp. Primum eſt, quod manens intra lineam ſuam in tantum poteſt excreſcere, ut ſit mor- tale, v. g. furtum oboli quod in individuo ve- niale eſt, ſed ex genere ſuo mortale. Secundum eſt, quod intra lineam ſuam in tantum non poteſt excreſcere, ut ſit grave, ut mendacium jocoſum. Q. 23. Qui ſunt efectus peccati? Reſp. Sunt hi quatuor: I. Diminutio boni naturæ, 2. Quatuor vulnera animæ, ſcili- cet ignorantia in intellecu, malitia in volun- tate, infirmitas in iraſcibili, & concupiſcen- tia in conchpiſcibili. 3. Mors & alii defe- ctus corporales. 4. Reatus pœnæ. Ex di- Gis in hoc Tract. Colliges I. quatuor eſſe regulas cogno- ſcendi, an quis perfectè vel imperfecte in peccatum conſenſerit. prima, Si dubitans ſit timoratæ conſcientiæ, nec ſoleat in iſta materia peccare, præſumen- dum eſt, non adfuiſſe voluntarium perfectum, quia rtauen Don 4 . hele, 5 Phottale, kione N Rilo, ger 1e guen de⸗ sintnuhe 1e, I ſtn incincho 6 tle, ein ſamt ſegran, erts rinntio dor nine, ſl te nvolr oncupiſet Wi e, t lss nr Nhenſt nln . enn⸗ n in 6 . De Vitiis, & Peccatis. 77 quia in dubiis deſumitut fortiſſima præſumptio ab aſſuetis. Secus, ſi dubitans eſlſet conſcien- tiæ laxæ vel cauteriatæ. Secunda, Dum ab adu interiori non proce- ditur ad externum, cùm tamen facilè procedi poſſet, ſignum eſt in perſona timoratæ con- ſcientiæ, quòd non perfectè conſenſerit. Tertia, Quando quis dubitat, an aliquid fe- cerit in ſomno vel in vigilia, & eſt anima timorata, ſignum eſt non deliberati conſen- sus. Quarta: Horror peccati, timor, triſtitia tam antecedens, quàm concomitans, dum quis pravis motibus divexatur, quamdiu ratio ſu- perior reſiſtit, etſi in parte inferiori tentatio- nem ſuperare non poſſit, ſignum ordinarium eſt non adfuiſſe voluntarium perfectum; ſi tamen borror, triſtitia, &c. oriantur poſt actum patratum, non eſt ſignum diſſensũs. Colliges 2. Quòd ignorantia, quæ excuſat à peccato, excuſet etiam à pœna, etſi ſit à Judice infligenda, vel à jure taxata. Ratio: quia pœna debetur pro culpa, ſi ergo in ali- quo culpa non eſt, etiam puniri non debet. Unde excuſatur ab excommunicatione, ſu- ſpenſione, interdicto, ſi quis actum, ob quem Pœnæ inflictæ ſunt, vel infligendæ, ex igno- rantia neſciverit eſſe peccatum, vel ei cenſu= ram eſſe annexam, licèt ſciverit eſſe pecca- tum. Item 78 Tract. N. Exam. I. Item excuſatur ab excommunicatione lata in percuſſores Clerici, qui occidit hominem invincibiliter ignorans eſſe Clericum. Item exeuſatur ab irregularitate, qui putans ſe occidere feram, occidit hominem; item qui invincibiliter ignorat ſe eſſe excommuni- catum aut ſuſpenſum, & tamen exercet actum ſui ordinis. Sic Laici plerumque excuſantur ab excommunicatione juris, quia invincibili- ter ignorant- Non tamen excuſantur aliqui ab irregula- ritate proveniente ex defectu, nec ab impe- dimento matrimonii, etiamſi illa invincibili- ter ignorent. Ratio eſt: quia non ſunt pœ- næ, led inhabilitates. CIRCA TRACTATUM V. De Vitis Capitalibus in genere & in Specie. Ex Exam. JI. De Vitiis Capitalibus, & in ſpecie de Superbia. O. 17. Quot ſunt vitia ſeu peccaæta capitalia? Reſp. Sut ſeptem hâc dictione comprehen- ſa: SALIGIA. Id eſt: Superbia, Ava ritis, Luxuria, Invidia, Gula, Ira, Acedia. Q. 24 lag gin ,Non el S: ſnim nioe —=W i⸗ , — — nmnnnſezting icf h heun 4 5 1 el nttenet 4. lglt allen Cliz iniei rent ſec 45 inr 4 ininetoi on ,unt e⸗ inſe 1t4 i e CN hett I. I . h 4 11 Mllemn? De Vitiis capitalibus. 79 D., 2. Quid eſt Superbia? Reſp. Eſt inordinatus appetitus propriæ ex- cellentiæ. Eſt ex genere ſuo peccatum mor- tale. Ratio: quia Supetbia conſiſtit in hoc, quòd homo non velit ſubjici DEO, & inor- dinatè ſe præferat proximo; ſed hoc ex ſuo objecto habet rationem peccati mortalis, hoc enim eſt averti à DEO: Ergo. Not. Superbiam completam neceſſariò in conteſſione explicandam eſſe, quæ eſt ex affe- Gtu & intentione, ac ex contemptu, quô quis legi DEI & legitimi ſuperioris renuit ſe ſub- mittere. Sicut Superbia imper fecta eſt, quan- do quis in affecu ſuo quidem ſe magniſficat, non tamen uſque adeo, ut nolit ſe ſubmitte- re DEO, & omnibus, quæ ſunt de neceſſita- de ſalutis. DQ., 3. MWuot ſunt ſpecies Saperbiæ? Reſp. Sunt quatuor: I1. Efſtimare ſe bonum habere à ſe ipſo. 2. Deſuper ſibi datum pro ſuis accepiſſe meritis. 3. Jactare ſe habere, quod non habet. 4. Deſpectis cæteris ap- petere videri ſingulariter habere ea, quæ non habet. D. 4. Eiliæ Superbie Aguot ſant & que? Reſp. Præcipuæ, & ad quas aliæ reducun- tur, ſunt tres: nimirum Præſumptio. Am- bitio. Vana gloria. Præſumptio eſt inordinatus appetitus eorum, vel aggrediendi ca, quæ ſunt ſupra vires && me- 80 Trabt. V. Exam. I. merita noſtra, ſeu eſt vitium ad hoc incli- nans, &c. Ambitio eſt inordinatus appetitus honoris. Vana Gloria eſt inanis manifeſtatio propriæ excellentiæ apud homines. Q. S. Filiæ inanis gloriæ quot ſuxt & quæ? Reſp. Sunt ſeptem: nimirum Inobedientia. actantia. Hypocriſis. Contentio. Pertinacia. Diſcordia. Novitatum Præſumptio. Inobedientis eſt vitium inclinans ad non exe- quendum deliberatõ animò præceptum legi⸗ timi ſuperioris juſta præcipientis. Jadtantia, eſt manitfeſtatio propriæ excellen- tiæ per verba, quibus homo ſe extollit ſupra id, quod eſt, vel ſupra id, quod alii de eo opinantur. Hypocriſis eſt quâ quis per falſa facta vel ſigna exteriora ſimulat ſe habere, quod non habet, aut quod habet, ſignificat ſe habere excel- lentiùs, quàm habeat. Contentio eſt vitium inclinans ad altercandum. Pertinacis eſt, quâà quis imprudenter tenet ac defendit ſuam ſententiam, quaſi ad omnia tenax, ad oſtentandum ſuum judicium capri- tioſus, nolens credere intelligentiori. — nli aehre iler iu n Klum N Diſcordia eſt, quâ quis voluntati alterius de Nuun bono Divino aut humano, cui debet conſen- N tire, ſcienter & ex intentione contrartiatur. Hæc importat contrarietatem in voluntate, sontentio autem in locutione- Apnmn 1 — — 1 40 loe hitns hon latio Pron De Vitiis capitalibur. 81 Novitatum præſumptio feu inventio eſt dire ca manifeſtatio proptiæ excellentiæ per novas ac inſolitas res. D. 56. Filieæ Novitatir quot ſont & quæ? let 69 Reſp. Specialiter ſunt duæ: ſcilicet, ſuper- Auus ornatus veſtium, & curioſitas. litelin Ornatus veſtium quid ſit, patet ex nomine. lio Detinus prio, 1s 40 nonen Leptumn “ lie excelle tolitpr A Mice& unlg od nonbahe kubere exe leteandu dentet naſ adon Gicium 4 ntiotd ati dlent ehente . N Curioſitas eſt appetitus inordinatus ſciendi; ſivè per intellectum, ſivè per ſenſum. Ex Exam. II. De Avaritia & Luxuria. r. Quid eft Avaritia? Reſp. Eſt inordinatus appetitus divitiaram ſeu, vitium inelinans ad inordinatum appe- titum pecuniæ,. Per pecuniam intelligen- do, quidquid pecuniâ æſtimabile eſt. Eſt ex genere ſuo peccatum veniale, prout ſcilicet opponitur liberalitati, etſi poſſit fieri mor- tale ab extrinſeco, ut ſi quis ob amorem di- vitiarum furetur, tunc enim opponitur juſti⸗ tiæ commutativæ. D., 2. Quid eſt Luxuria? Reßp. Eſt inordinatus appetitus venereorum. Eſt peccatum mortale ex genefe ſuo, & in ca non datur parvitas materiæ. Ratio, quia talis delectatio extra matrimonium ſemper pugnat graviter contra rationem. 82 Trabk. V. Exam. II. 3. Quot & quæ ſunt ſpecies Luxuriæ? Reſp. Sunt ſex: ſcilieet Fornicatio ſimplex. Adulterium. Inceſtus. Stuprum. Raptus. Vi- tium contra naturam. Fornicatio ſimplex eſt coĩtus ſoluti cum ſoluta jam deflorata. Adulterium eſt violatio alieni thori. Inceſtus eſt coitus cum perſona ſanguine vel affinitate conjuncta intra gradus, in quibus non poteſt contrahi matrimonium. . Stuprum eſt coitus illieitus, qué primò tol- litur flos virginitatis, ſeu violatur clauſtrum & ſignaculum virginale. Puella priméò actu, quò florem virginitatis perdidit, & vir, qui eum puellæ abſtulit, tenetur hanc circumſtan- tiam exprimere: quia ſtuprum juxta S. Th. eſt diſtinca ſpecies luxuriæ, vel notabiliter ſaltem aggravat. Non tamen vir de ſe ipſo tenetur dicere ſe illò actu propriam virgini- tatem perdidiſſe, quia ſimilia in viris non multùm æſtimantur. Raptus eſt violentia facta mulieri vel paren- tibus propter coitum aſſequendum etiam ma- trimonialem. Vitium contra naturam eſt actus venereus re- pugnans rectæ rationi, & ipſi ordini natura= li actůs venerei. Sacrilegium (quod quidem non eſt propria ſpecies luxuriæ, cùm poſſit reperiri etiam in alio genere peccati, v. ge furti, homicidii, &c.) 10 N 1 — — ecter un icanto ſn n Raptn Uicun i tor, lunguine , prino 1 Haolx . find 41 ir, 9. tcunkun. 1 § ⸗ norabilte dele l n viret iris n vel pun letiimi eeteut ioirunn A Nicte, 8 . De Vitiis capitalibur. 83 in præſenti eſt actus luxuriæ, qué violatur corpus perſonæ DEO conſecratæ per votum, vel profeſſionem Religionis. Q. 4. Muot & que ſunt ſpecier Vitii con- tra naturam? Reſp. Sunt quatuor; ſcilicet Mollities ſeu Pollutio. Sodomia. Beſtialitas, & vitium contra naturam ſpecialiter dictum. Mollities (quæ etiam vocatur peceatum Onan) eſt, quando abſque concubitu cau- s delectationis venereæ procuratur effuſio ſe- minis. Sodomia eſt coitus maſculi cum maſculo, vel fæminæz cum fæœmina, ita ut nec ſervetur de- bitus ſexus, nec vas; ſi autem ſervetur debi- tus ſexus, & non vas, eſt Sodomia imper- fecta. .Z Beſtialitas eſt coltus cum beſtia, ſeu bruto. In qua tamen beſtia neceſſariò pecifcanda non eſt, quia in genere moris nihil variat. Ad hanc ſpeeiem reducitur coitus ſagorum & ſagarum cum Dæmone incubo vel ſuccubo, & fidelis cum infideli, qui coitus ſunt etiam contra Religionem. Vitium contia natutam eſt, quando quis coit cum ſexu fæminceo & ejusdem ſpeciei, ſed (uùt loquitur S. Th.) non ſervatur naturalis modus con- cumbendi, aut quantuùm ad inſtrumentum non debitum, aut alios mmonſiruoſos & beſtales concumbendi modos. F A Q. 3. 84 Tradt. V. Exam. II. Q. 5. Quid eſt Meretricium? Reſp. Eſt turpis quæſtus venalis corporis ſœminæ. Semper in omni caſu & actu eſt pec- catum mortale: quia eſt contra bonum pro=⸗ lis generandæ vel educandæ. Q. 6. Eſtne licitum Lupanar? Reſp. Poteſtati publicæ licitum eſt in aliqua civitatis parte permittere Lupanaria: ſeu ut- in ea habitent meretrices. Dixi: permittere, non enim poteſt approbare, ſed tantùm to- lerare ad majora mala cavenda. Q. 7. Quid ſentis de Concubinata? Reſp. 1. Concubinatus eſt fornicatio aſſi- dua, ſeu frequens & conſueta cum eadem per- ſona, ſive ſoluta, ſive ligata, ſive habitando ſimul, ſive ſeparatim, attamen ſeſe frequen- tando, & converſando modé⁶ uxori. Ex quo facilè eruitur, quid ſit Concubinarius & Concubina. Reß. 2. Concubinarius abſolvi non debet, nec poteſt, ſi Concubinam dimittere nolit,. Ratio: quia manere in continuo affectu pec- cati mortalis, & proxima voluntaria occaſio- ne peccandi mortaliter eſt peccatum conti- nuum mortale, faciens hominem abſolutio- nis incapacem. Quod ſi Concubinarius opponat ex dimiſ⸗ ſione ſcandalum vel incommodum ſecuturum. Di⸗ nlite 1 ic, lis cote Lachreft bonung var Ainal iu len eyi H tantuun tg! lio ſi. lenper. Dnd. iecbn 1e. k urins n gebe e ole en Loctii De Litiis capitalibus. 85 Dico 1I. Quò ad ſcandalum, nihil facit ad rem: cùm talem perſonam ejicere ſit potiùs laudandum, quàâm ſcandalolum. Dico 2. Quòè ad incommodum famæ v. g. quod timeretur, charitas vult, hoc incom- modum eſſe poſtponendum ſaluti animæ. Dico 3. Quòo ad jacturam bonorum tem- poralium dicendum eſt, ſi cohabitando ma- neat morale periculum relapsûs, potiùs amit- tendum eſt temporale quàm ſpirituale. Reſß. 3. Si Sacerdos ſit Concubinarius no- torius, ipsò jure eſt ſuſpenſus, & ideo miſ- ſam celebrando fit irregularis, ſuper quo di- ſpenſari non poteſt, niſi à bapa. Obſerva, quòd, quia in materia luxuriæ non datur parvitas materiæ, hinc aſpectus, tactus etiam manuum, amplexus, literæ ama- toriæ, munuſcula, &c. Si ſint ex libidine, ſunt peccata mortalia. Item oſcula, ùt vo- cant, columbina. Circa quæ nota ea eſſe- triplicis generis, nimirum oſcula veneris, oſcu- la judæ, & oſcula pacis: duo priora ſunt il- licita, non item ultimum, Vide dicta Tract. 4. Exam. 2. q⸗ 18. aiik OQ. 5⁶. Quid & quotuplex eſt occaſio peccandi 5 * Reſp. Periculum ſeu occaſio peccandi eſt du-/22 plex. Una eſt proxima, altera remota. Pro- z. Xima eſt, quæ ſemper, vel frequenter homi- nes ſimilis conditionis ad tale peccatum in- ducit. Vel quâ poſitã homo moraliter quaſi 3 in. 96 Trabt. V. Exam. II. infallibiliter ſtatim, aut quaſi ſtatim labitur, Qui verſatur in hae occaſione, abſolvendus non eſt, niſi firmiter ſtatuat illam occaſionem deſerere. Ratio hujus eſt: Tum quia qui amat periculum, peribit in illo. Tum etiam, quia niſi id ſtatuat, judicandus eſt non habere ſin- cerum de peccatis dolorem, nec ſerium emen- dationis propoſitum. Oceaſio remota eſt, in qua homo non tam frequenter, & non tam infallibiliter labitur; in peccatum. Verſans in hac occafione po- teſt & debet abſolvi: quia cum ea ſtat firmum propoſitum abſtinendi à peccatis. OQ 9. Quis ſt confuetzdinarius? Reſp. Eſt is, qui habet conſuetudinem pec- Eandi in aliquo genere. Si ſit de mortali; te- netur conari, ut talem conſuetudinem deſe- rat & retradet, & niſi hoc fecerit, abſolven- dus non eſt: quia ſie eſt indiſpoſitus, & non habet firmum propoſitum emendationis. Colliges I. Hanc eſſe differentiam inter con- ſuetudinem & occaſionem proximam pecçcan- di, quòd conſuetudo proveniat quaſi ab in- trinſeco 1 occaſio proxima autem ab extrin⸗ ſeco. Colliges 2. Conſuetudinarium & recidivum in hoc differre, quòd conſuetudinarius pro- priè ille dicatun, qui ex frequentatis actibus“ vitioſis contraxit conſuetudinem peccandi, ſi- vS habitum quendam ac propenſionem incli- nan-⸗ Ci àe n N mM wo⸗ . oe nnd hont ſter uſn. CAfone 1 uimn 99 e Pete talli te⸗ en dele, bolren⸗ Cn ni. ter en Pecen e b ent ebe l⸗ De Vitiis capitalibus. 87 nantem in peccatum. Recidivus autem dici- tur, qui poſt abſolutionem vel ſemel relabi- tur: ex quocunque demum capite reuapſus proveniat. Ex Exam. III. De Invidia & Gula. DQ. 7. Quid eſt Invidia? Reſp. Eſt triſtitia de bono alterius, in quantùm ab invido æſlimatur diminutivum propriæ gloriæ vel extel lenti’. Eſt ex genere ſuo peccatum mortale: quia contrariatur charitati, cùm tendat con- tra bonum proximi, quem, & quod tenemur diligere. O. 2. Quid eſt Gula? Reſp. Eſt inordinatus appetitus cibi & po- túùs. Eſt peccatum: quia recedit ab ordine rationis, & menſura per eam conſtituta. Et quidem erit mortale, ſi inordinatio tanta ſit, ut ab ultimo fine avertat. .. 3. Filieæ Gulæ quot ſunt 6 gue? Reſp. Sunt hæ quinque: Inepta lætitia. Scurrilitas. Immunditia. Multiloquium. He- betudo mentis circa intelligentiam. Q. 4. Qaot ſunt ſpecies Gulæ? Reßp. S. Th. eas aſſignat héc verſu: Praproperé, laudè, nimis, ardenter, ſudiosd. 54 kre- 88 Trabt, F. Exam. II. Præproperé, ideſt concupiſcentia inordinata- edendi in præveniendo debitum tempus? lau 7, q⸗ erendo cibos pretioſos; nimis, nimium comedendo; ardenter, non ſervando modum debitum in edendo; ſudiesè, quærendo cibos nimis accuratè præparatos. Cùm Gula dividatur in commeſſationem & brieta tem D F5. Daid ſa Ebrietas? Repp. Eſt voluntarius exceſſus in potu ine- briante usque ad amiſſionem uss rationis Si ſit completa & perfecta, eſt peccatum mor- tale: quia per illam homo ſe violenter privat ratione, quæ eſt optimum bonum hominis“, Dixi: vielenter, per quod differt à dormiente, qui naturaliter ſe privat ratione. Porrò ſigna, ex quibus completa ebrietaæ notari peteſt, ſunt, v. g. ſi quis non recor- detur, quæ dixerit, vel fecerit, aut quomo- dò domuúm redierit: ſi talia fecerit, qualia- facere non conſuevit, v. g. præter morem 8 turpia loquendo, vel querendo, aut blaſphe- mando, domum turhando, uxorem baculan- do, &c. Excuſatur tamen ebrietas etiam completa à mortali defectu voluntarii. Primò: ſi quis neſciat potum eſſe immoderatum, & inebria- re potentem. 2. Si aliquis quidem percipiat potum eſſe immoderatum, non tamen æſti- mnet eſle potentem inebriare- OQ. 6. „ elti⸗ ihorc In kempe indo nol 1, —RL 4 Perenco elationen in un i 6 ritionh, Au m, Uer grin lomini, nienee chrieas on feeo t or alr ofen Dlue bacln De Vitiis eapitalibus. 39 D. 4. Quid agendan cum eo, qui conſite- tur: Fui ebrius? Reſz. Petendum 1. An tantùm ſemel, an ſapius, & quoties? 2. An totaliter ratio fuerit turbata, nec ſolita potuerit ſubire mu- nia? ſi ita, & voluntatiè ſe inebriaverit? 32. An in ſua ebrietate alios non ſcandaliz averite, & ſuò malò exemplò alios ad hauſtus æquales non incitaverit? 4. An non commiſerit in., ebrietate aliqua peccata, quæ antea ſcivit,, vel ſaltem facilè prævidere potuit ſe commiſ- ſurum, quia illa, utpote voluntaria in cauſa, ſi ſint damnificativa alterius, tenetur in con- ſcientia reſarcire. Gulæ & Ebrietati opponitur Jejunium Unde circa illud Ex Exam. IV. De Jejunio. Q. 7. Dzid & qsotuplex eſt Jejunium! Reſp. Jejunium eſt quadruplex: ſcilicet 1. Naturæ, 2. Spiritüs. 3. Virtutis. 4. Ee-= cleſiæ. Primum eſt abſtinentia ab omni cibo & potu, ita ut nihil à media nocte ſumptum ſit. Secundum (quod eſt jejunium ſolùm- metaphoricè) eſt abſtinentia à peccatis-. Tertium eſt abſtinentia à cibo & potu juxta- regulam temperantiæ. Quartum eſt abſti- nentia juxta regulam ab Eccleſia præſcriptam F S5 2* 90 Trabt. V. Exam. I. Q. 2. Quot ſunt cauſa excuſantes à jcjunio? Reſp. Præcipuè ſunt quatuor: nim. Impoten- tia, Paupertas., Labor notabiliter corpus mace- rans. Pietas complectens officia ſpiritualia-, & opera miſericordiæ cum jejunio non com- patibilia. Quibus quinta addi poteſt cauſa, nimirum diſpenſatio Superioris. Q. 3. Quot ſunt de eſſentiæ jejunii? Reſp. Hæc tria: nimirum Delectus ciborum-, qui ſignificat abſtinentiam à carnibus & ab iis, quæ à carne originem trahunt, certum refectio- nis tempus, & unita refectio. Licita tamen eſt ſerotina collatiuncula, quæ tamen excedere- non debet quartam partem illius quantitatis, quæ ſufficit ad integram cœnam: quia mora- liter talis exceſſus cenſetur eſſe gravis. DQ. 4. Violaturnè icjunium per ſumptionem Theée, Cafße, aut Chocolate * Reſp. 1. Quòd Thée non violet, certum eſt: idem dic de veronica, aqua ſalviali & ſimili- pus: non enim ſunt nutritiva; aliud foret, ſi lacte coquerentur, lac enim per modum cibi ſumitur. Reſp. 2. Caffé, licèt ſit materia ex fabis com- poſita, ideòque aliquò modé nutritiva, non violat jejunium: quia nec carnis mortiſicatio⸗ nem, nec mentis ad cæleſtia elevationem im- pedit. Reſp. F. ,. — , e, nin . cor Pos 1 noln l, ninin tni nn. s Gbi n ſjfi amen et Ncegere titatu, n note⸗ Npnoun ttumet. nd Atore duend b ti De Jejunio. 91 — — . Reſp. 3. Chocolate, ſi componatur (uti Authores eam deſcribunt) ex ſaccharo, aliis- que ingredientiis, ſubſtantialibus cibis, & ſumatur in magna quantitate frangit, jeju- nium: quia tunc per ſe ordinatur ad nutri- tionem, habétque rationem cibi. OQ. 7y. Excuſatnè parvitas materiæ à mortali ſinè earnibus ſumpta extra menſam Reſp. Affirmativè. Er ideo famuli in men- ſa miniſtrantes, & lectores menſæ excuſan- tur, ſi ante vel ſub miniſterio ſuo mwodicum. ſumant. Imò dicta materiæ parvitas excuſat etiam- in comeſtione carnis. Non enim video, cur in hoe Eccleſiæ præcepto non pofſit dari par- vitas materiæ, ſicut in aliis. Unde non pec- cant coqui, in die jejunii guſtantes ea, quæ coquuntur ex carnibus. Q., 6. Prandium debetnè eſſe continuum? Reſp. Affirmo de continuatione morali: nu- de ſi quis (non in fraudem jejunii) à medio prandiò ſurgat cum animo illud reſumendi intra modicum tempus, non peccat. Cæte- ràm menſa nimis diu protrahi non debet,; communiter autem cenſetur protractio mor- tifera, ſi duret ad tres horas, quæ eſt pars nortabilis diei. Not. Si ſpectetur moderna Eceleſiæ con- ſuetudo, quæ cœnam mutavit in prandium, 16. 92 Trabl. F. Exam. IF. refectionis tempus non viderur eſſe de ſubſtan- tia jejunii; ſed vel eſt accidentarium, vel re- quiſitum ſecundarium, ſic, ut hoc tempus ſi- nè juſta cauſa prævenire ſit leve, ex cauſa- nullum peccatum. Q. 7. Qui eſt fatigatus ex labore ob recrea⸗ tionem aſſumpto, extuſaturnò à ſejunis? Reſp. Diſtinguendum eſſe. Vel talis præ- vidit, aut prævidere debuit ſe fatigandum S& ad jejunium impotentem fore ex impedimen- to à ſe voluntariè poſito, vel non? Si prævi- dit, peccat mortaliter in ſua cauſa, non jeju- nando, & à fortiori, ſi formaliter ſe inten- derit fatigare, ut non jejunaret: quia hoc eſ- ſet in fraudem jejunii. Si non prævidit, nec prævidere potuit, mortaliter non peccavir, defectu voluntarii. Q. ⁶. Caupo in loco Catholico poteſinè in die jejunii peregrino baretico apponere carnes? Reſp. Peccat mortaliter peccatô ſeandali, quò tamen ſeclusò excuſari poteſt, fi exinde- timeat grave malum, vel adſint graves mi- næ, vel peccatum equidem fieret absque ejus cooperatione. Idem efſt judicium de opifice reſpectu famulorum hæreticorum, qui pari- ter peccat, ſed excuſari poteſt, ſi alios fa- mulos habere nequeat, & hi cum deſferere- velint, niſi eis det carnes. Idem dic de co- quo Catholico Domini Lutherani. . 5. . — S atüm loc en, R, ex , ens Pel tiisn, litpnneln Linpeline 1 rel ,l e le nten ir hoe lt, me Nnir, Mis ut ſeandi Kieint rſent begetn e gls De Jejiunio. 93 Q. 9. Qui alinm aliunde certò cœnaturum in die jejunü invitat ad ſuam cœnam, peccatne invitando? Reſp. Non peceat, ſi ſolùm urbanè invitet, & non urgeat importunè; ſi verò neſciat eum aliunde abſolutè reſolutum eſſe ad cœnam, peccat mortaliter: quia quantum eſt de ſe-, dat ei occaſionem peccandi mortaliter. Q. 70. Petrus ſub initium Quadrageſinis ob morbum diſpenſatur à jejunio, poſt quindenam verò totaliter ſanatur, poteſinè frui illa diſpenſatisne pro reliqua parte? Reſp. Probabiliùs non poteſt. Ratio: quia diſpenſatio rationabiliter debet intelligi ſic, ut ſubintelligatur conditio; ſi, & quamdiu in- diges. . 1I. Paulus exiturus eſt è& loco jejunii ad alium, in quo non eſt jejunium, poteſine mane Jentare? Reſp. Poteſt ex cauſa manè jentare in cibo eſuriali, & meridie prandere, & in alio lo- co, ubi non eſt jejunium, veſperi carnes co- medere: quia non tenetur ad Legem particu- larem ſui territorii. Ex Exam. V. De ira & Acedia, ac peccato in Spi- ritum S. DQ., 7. Qaid eſt Ira? Xeß. Eſt inordinatus appetitus vindictæ. Eſt 94 Trast. V. Exanz., V., Eſt ex genere ſuo pecceactum mortale: quia-, contrariatur charitati & juſtitiæ. Z. 2. Quomodo differunt Ira & Iracundia; iratus & iracundus? Reſp. In hoc, quòd ira & iratus dicant, actum; iracundia & iracundus ſonent habi- tum, quando nimitum quis eſt irà habituatus per frequentatos actus. OQ. 3. Ira habetné Rilias? Reſy. Habet ſex filias, quæ ſunt: Indigna- tio & tumot mentis, quæ perficiuntur in cor- de; clamor, blaſphemia, contumelia, quæ erficiuntur ore; rixa, quæ committitur- opere externòô. Indignatio eſt, cùm quis non vult alium vi⸗ dere, nec cum eo convetſari, reputans eum ſuâ converlſatione indignum. Tumor mentis eſt, dum quis diverſas excogi⸗- tat vias vindictæ. Clamer eſt „ dum homo in modo loquen- di (per quem intelligitur inordinata & con- fuſa locutio) iram ſuam demonſtrat. Blaſphemia eſt, quâ quis prorumpit in verba Deo injurioſa. Canrumelia effutit verba injurioſa proximo. Riws eſt quoddam privatum bellum inter pri⸗ vatas perſonas, non ex aliqua publicà aucto- ritate, ſed magis ex inordinata voluntate. 2. 4. Quid eſt Acedia! Reſp. Eit triſtitia ſeu tædium, vel vitium in- eli⸗ — mortabe, tir, 4 ſins en ſorent hi iitebirun r t ler Unkur inern neli, g Immititut An ⸗ utuns eun lin ene 1o lognen 1ta & N tat. pit in ke Prorini nigten, blic oln⸗ 4 Awr⸗ 46. lyalng De Vitiis capitalibur. 95 cünans: ad triſtandum de bono ſpirituali divino, quate- nus eſt divinum, in eo qui triſtatur. Dixi, quate- nus divinum eſt: nam triſtari de opere bono præcisé ratione annexi laboris vel difficulta- tis non eſt peccatum acediæ. Eſt ex genere ſuo peccatum mortale: quia triſtitia contrariatur charitati, proprius enim effecus charitatis eſt gaudium de Deo; ace- dia autem eſt triſtitia de bono ſpirituali. QD. 5. Acedia quas hbabet ſilias? Reſp. Habet ſex, & ſunt: 1I. Malitia, quæ eſt, quando ex triſtitia vel tædio rerum ſpiritualium tam malus quis ef- ficitur, ut eas impugnet, aut nihil vel parùm curet, doleat ſe eſſe Chriſtianum, ſe néſſe Deum, vel res fidei. 2. Kancor mentis eſt amaritudo contra eos, qui ad ſpiritualia inducunt. 3. Puſillanimitas eſt parvitas animi, quâ ho- mo fugit opera ſpiritualia ardua, ſuam ramen potentiam non excedentia. 4. Torpor circa præcepta, tepidè ea obſervando. 5. Deſperatio, quæ eſt fuga voluntatis, quàâ quis refugit ſalutem æternam acquirere per- media ordinaria, &c. ùt infràâ Tract. 7. Exam. 4 g. 4. 6. Evagatio mentis circa illicita, éſtque tunc, quando homo ex tædio à ſpiritualibus ſe trans- fert ad delectabilia exteriora. Porrò quid & quot ſint peccata in Spiri⸗ tum S. dictum eſt ſuprà Tract. 4. Exam. e Ei- Tradk. PI. CIRCA TRACTATUM VI. De Legibus. Ex Exam. I. De Lege in communi. Q., 7. Quid eſt Lex? Reſp. Eſt ordinatio rationis ad bonum commune ah es, qui curam communitatis habet, promulgata. . Q. 2. Quotuplex eſt Lex? Reſp. Primò: Alia eſt æterna, alia naturalis. 2. Alia eſt pofitiva, ſeu ab aliquo liberè poſita, nimirum à Deo vel homine. Unde Munnn dividitur in divinam & humanam. Eſt autem Divina alia vetus, alia nova. Humana ve- rô alia eſt Eccleſiaſtica, alia civilis. 3. Lex alia eſt mere pœnalis, quæ verbis ex- preſſis nihil prohibet vel præcipit, ſed præ- g ilthen cisè ſtatuit pœnam contra transgreſſores“. “ Alia eſt merè præceptiva vel prohiditiva, præci- imni Rxam. J. 96 — piens vel prohibens aliquem actum, non ſta- ce e tuendo pœnam contra transgredientes. Alia eſt mixta prohibens actum, & ſimul taxans pœnam. Et hæc iterum eſt vel mixta copu⸗ lativè, quæ nimirum prohibitioni adjicit pæë , nam ſinè particula vel. Vel mixta disjuncti- n r v per particulam vel. lel Qe. 530 unl. un Ahug npll ir nitutel gno Gen Ne. Unde Wruer Homada lis verbizt , ſelg tasgrelon A m, M! lientes ſimultnt Uuing ni inreen De Legibus. 97 . 3. Duomodo diſferunt Lex &præceptum; Keſp. In tribus: 1. Quia Lex datur com- munitati, præceptum etiam perſonis patticu- laribus, 2. Lex à capite reip. alterum à quo- vis ſuperiore ponitur. 32. Lex eſt perpetua, præceptum verò temporale, & exſpirat ex- ſpirante præcipiente, ſeu cum morte ejũs, ſi- vê naturali ſivè civili, ſeu dum exſpirat ejus officium ſeu gubernium. Q. 4. Quomodo diviſio præcepti in affrma- tivum & negativum eſt intelligenda? Reſp. 1. Vocatur præceptum affirmativum, quia affrmat actum efſſe faciendum: negati- vum verò, quia negat ſeu prohibet actum- fieri. Reſp. 2. Præceptum affirmativum obligat⸗ ſemper, ſed non pro ſemper; negativum au- tem obligat ſemper & pro ſemper. Ratio pri- mi eſt: quia præceptum affirmativum præci- pit actum virtutis, qui non quòlibet modò fie- ri debet, ſed obſervatis debitis circumſtantiis, quæ requiruntur ad hoc, ut ſit actus virtuo- ſus, nimirum ut fiat, ubi, quando, & ſe- cundùm quod debet: ergo non obligat pro ſemper, ſed pro tempore debito & congruo. Ratio ſecundi eſt: quia præceptum negati- vum prohibet actum peccati, qui ſecundum ſe eſt malus, nec unquam ullé modô, aliquòê tempore, vel locô poreſt bene fieri, quia ſe- cundùm ſe eſt conjunctus malo fini. G e de 98 Tract. VI. Exam. I. Q. 5F. Quid eſt promulgatio. Legis? Keſp. Eſt authoritativa intimatio, ſeu pu- blica & ſolemnis propoſitio legis ab habente authoritatem, facta per vocem præconis, vel publicam & authenticam ſcripturam valvis- affixam, vel Communitati prælectam. Et hæc requiritur ùt conditio, ut lex habeat virtutem obligandi in actu ſecundo. Non tamen requiritur acceptatio populi: un- de Alex. VII. damnavit hane propoſitionem: Populus non peccat, etiamſi absque cauſ[a non acceptet Legem a principe promulgatam. Porrô promulgatio legis differt à divulga- tione ejusdem: hæc enim fit per alterius vel aliorum relationem, aut per ſimplicem ſeu privatam notitiæ communicationem, Ex Exam. II. De Lege æterna & Naturali. . 7. Quid eſt Lex æterna, quid naturalis? „ Reſp. 1. Lex æterna eſt ratio divinæ ſapien- tiæ, ſecundàùm quod eſt directiva omnium- actionum & motuum. Reſp. 2. Lex naturalis eſt dictamen quod- dam rationis naturalis à Natura ſeu ab Au- thore Naturæ inditum, dictans, quid bonum ſit vel malum, quid agendum, quidvé omit- tendum. O, 20 en ,), — — Mnla, intio, e it 25 ; ngreconi, ſpruram 1 ledan lid, u 1n ſeon io ohli, Dropoltiore un An 1t Gin⸗ Aerius Nhlcen /41 n rali 4 natiK winely⸗ Iva omrun De Legibus. 99 DQ. 2. Lex nataralis eſins mutabilitd Ante Reſp. nota mutationem (idem eſt de diſpenſatione) Legis dupliciter poſſe fie- ri. I. formaliter & propris, ut ſi objectum Le- gis maneat in iisdem circumſtantiis, in qui- bus terminabat intentionem Legislato ris, & tamen tollatur obligatio ejus. 2. materisliter & impropris, ſi nimirum Legis objedum, ma- teriæ, & circumſtantiæ varientur ſic, ut Legis- latoris intentio, conſequenter & Legis obli- gatio ad illud ampliùs ſe non extendat. Hôc not. Reſp. Lex naturalis non poteſt mutari vel diſpenſari formaliter & proprie: quia quod jubet vel vetat, eſt per ſe & intrinſecè bo- num vel malum: ergo per nullam formalem, mutatioônem vel dilpenſationem poteſt ſe ali- ter habere. Poteſt tamen mutari impropriè & materialiter, quatenus deſinit ejus obliga= tio propter mutationem materiæ vel circum- ſtantiarum. OQ. 2. Lex naturæ patiturno interpretatio⸗ nem vel Epikiam? Reſp Patitur ſimplicem interpretationem: quia hæc eſt ſimplex declaratio Legis, ac ver- borum, qhibus lata eſt, quorum ſenſus non- eſt omnino clarus. Non patitur tamen Epi- kiam propriè dictam: quia hæc eſt Emendatio Legis, ubi deficit propter univerſale; Lex autem na- turæ nequit deficere ſeu emendari, at dictum eſt. 100 Tradl. VI., Exam. II. Qe 4. Ad quam Legem ſpectant præcepta Decalogi? Reſp. Omnia (exceptô tertiò de ſanctifica- tione Sabbati præcisé quantùm ad determina- tionem- temporis) ſpectant ad Legem natu- ræ: quia ſunt immediatè ejus concluſiones. Porrò præcepta Decalogi his verſibus con- tinentur: Limum crede Deum, nec jures vana per ipſum. Fabbata Santtiſices, habeas in honore parentes. Non ſis occiſor, ſur, mæœchus, teſtis iniquus. Alteruis nuptam, nec rem cupias alienam. OQ. 5. Poteſtnè dari ignorantia invincibilis Legis naturæ Ante Reſp. nota præcepta Legis naturæ ad 3. Claſſes poſſe reduci, ſic, ut in prima Claſ- ſe ſint illa univerſaliſſima, non tam præcepta, quàm præceptorum omnium principia: Be- num eſt faciendum, malum fugiendum, &c. In ſe- cunda Claſſe ſunt, quæ ex iſtis ſolò naturali lumine per facilem diſcurſum deducuntur, ut in Decalogo ſunt v. g. Præcepta honorandi arentes, non furandi, &c. In tertia Claſſe lunt illa, quæ ex primis difficilius eruuntur-. Hòôc not. Reſp. In homine rationis compote non po- teſt dari ignorantia invincibilis præceptorum primæ & ecunde claſſis, bene tamen tertiæ. Ratio I. & 2. p. eſt: quia iſta principia- ſunt conjunctifſima lumini naturali intellectũs pra- . I — De Legibus. 101 MWaht jrin — . ———— 7 practici, ſicut illa principia ſpeculativa: To- tile ng. um eſt majus ſuuâ parte, Quodlibet eſt vel non eſt, Nuern ſunt conjunctiſſima intellectui ſpeculativo: er- Aicenn go ſicut hæc non poſſunt ignorari ab intelle- rai. O ſpeculativo, ita nec illa à practico. Præ- e cepta verò ſecundæ claſſis deducuntur ex prio- mnitdn ribus cum ſumma facilitate nemine cxterias- docente, ſed vi ſoliùs rationis naturalis. atſn hin Ratio 3. p. quia, ùt ait S. Th. q. 93. a. I. neM in c. Haæc ita ſunt de lege naturæ, ur tamen indi- . n, geant diſciplinâ, qua minores à ſapientioribus inſtruan- tn, tur. ild P Ex Exam. V. nnre De Lege humana. rimaCla. u OQ. 7. Actus interni poſſuntnè Ppræcipi lege gnn bumanà? c. hi Reſp. Poſſunt, ſi tales ſinr, ſinè quibus uon astus externi præcepti ſubſiſtere non poſſunt; cumè ſic præcipitur attentio in recitatione hora- hoo rum: quia ſine illa oratio non ſubſiſtit. Quia ee tamen ſunt aliqui actus purè interni, illos Ec- umn cleſia non poteſt præcipere, ſi nudè conſide- rentur. Ratio: quia illos non poteſt cog- enn noſcere, neque punire: ergo nec præciperen. uo Aliud eſt in Religioſis, qui voluntatem ſuam plenée tradunt in manus ſuperioris, G è32 Q 2. 2. 102 Tradt. VI. Exam. E. 2. It ſatisfiat alicui præcepto, requiri- turns ſignata ac teflexa intentio ſatisſaciendi præ= cepto àt tali. Reſp. 1. Ut ſatisfiat præcepto negativo, non requiritur aliqua intentio, ſed ſolâ omiſſione impletur, licèt nulla ſuper illud fiat reflexio. Ratio: quia pro objecto non habet autem- moralem & humanum ,„ ſed ſolam omiſſio- nem. Reſp. 2. Non requiritur ſignata ac reflexa intentio ſatisfaciendi præcepto affrmativo ùe tali, probabiliùs loquendo, ſed ſufficit, & neceſſariò requiritur, ut voluntariè ſeu adver- tenter ponatur opus, quod præceptum eſt. Quia Lex non plus præcipit, quàâm volunta- riam operis executionem. D. 3. Lex humana obligatné in conſcientia! Reſp. Affirmativè; quia recta ratio docet. Leges juſtas eſſe ſervandas. Q. 4. Pex pœnalis obligatuè ſtatim ad pænam ſube undam? Reſp. Si fit latæ ſententiæ, puta excommu- nicationis ipsé factéô vel jure, &c. obligat- ante ſententiam Judicis, Seeus, ſi pœna ſir- ferendæ ſententiꝰ?. Ratio patet ex ipſo tex- tu Legis, ſi nimirum addat, vel non addat: ipss facté, ipsé ſure. Quid autem ſit Lex pœna-⸗ lis, dictum eſt ſuprà Q. 2. in hoc Tract. Exam. I. DQ. F§F. 49 V, i in,n 6 ſgitfpo, . omiſi lahet ien len Onie 12 44 leſen Kimniroi lici, ler adien Ptun en olonte⸗ ſentig o Coren tin a excomm det Peentl 1 hr. lernt! nok De Legibus. 103 OQ., 5. Unde poſſumus dignoſcere, quòd Lex bumana obliget ſub mortali? Keſp. Ex 7. principiis. Primoô, ex inten- tione Legislatoris volentis ſic obligare. 2. Ex verbis præceptivis, ſi intentio Legislato- ris accedat. 3. Ex gravitate matcriæ. 4. Ex una Lege alteram explicante, aut ex com- muni ſenſu hominum arbitrantium Legem- obligare ſub mortali. §. Ex adjuncta gravi pPœna temporali ſeu corporali. 6. Ex gravi appoſita cenſura. 7. Si fiat transgreſſio ex contemptu, & hoc etiam in minimis. Q. 6. Unde poteſt cognoſei, quòd Lex huma- na obliget etiam cum periculo vitæ? Reſp. Ex duobus. I. Si legis obſervantia judicetur eſſe majus bonum, quâm propriæ vitæ conſervatio. 2. Si trangreſſio legis hu- manæ cum metu mortis incutiatur in contem- ptum Legislatoris vel Legis. D. 7. Quinam ſubjiciuntur Legibus Reſp. Illi omnes, qui ratione utuntur, & poteſtati Legislativæ ſubduntur: hinc infide- les & catechumeni non tenentur legibus Ec- cleſiæ, quia per Baptiſmum Eccleſiam non- dum ſunt ingreſſi; bene tamen hæretici, qui Eccleſiam per Baptiſmum ingreſſi ejus ſubja- cent poteſtati. Item amentes perpetui, pue- ri ante ſeptennium ordinariè, ſivè ante uſum rationis, non tenentut Legibus Eccleſiæ: un- G 4 de 104 Tract. VI., Exam. V. de illis carnes die vetitò dari poſſunt. Item Religioſi exempti non tenentur Legibus Epi- ſcoporum, nec Clerici Legibus civilibus, in- tellige vi coactivé. Item Legislator, Princeps vel Monarcha non tenetur vi coactivâ, ſed di- veétivâ tantùm ſuis Legibus; quia ùt dicitur in Jure: Quod quisque juris in alterum ſtatuit; ipſe eêdem jure uti debet. Dixi: Princeps vel Monarcha; Eſt autem Mo- narchia Principatus unius, ſeu quando unug præeſt abſolutus & independens ab aliis. Et hic tenetur ſuis Legidus quoad vim directi- vam. Nam ſi loquamur de Regimine Ariſlocras tico, ubi optimates dominantur; ejúsque Le- ges vocantur ſenatis conſulta: vel ſi loquamur de Regimine Democratico, ubi ſuprema poteſtas eſt penes cœtum populi, ejusque Leges vo⸗ cantur Plebiſcia; non eſt dubium, quemliber- tum ex Optimatibus, tum ex populo teneri Legibus, etiam vi coactivâ: quia quilibet il- lorum reſpectu totius cœtůs eſt verus ſubdi- 4 FEuse Q. 5. Beregrini & Vagi tenenturns Legibus locorum? Rep. I. Qui ſunt in territorio alieno, ſivè tranſeundoe, ſivè immorando, non tenentur Leges particulares (ui territorii ſervare: quia tales leges extra territorium non obligant. Reſp. 2. Peregrini & advenæ tenentur ſervare Leges territorii, per quod tranſeunt, v. g. au- Ih Itert 4 6 8 1 en . N, EE . polline r leoibn gitlihe, Mor 1 Drine lnͤ, 1 Iir en gtun krtn Rianen , vuncotnr 1 alis e Aplche lchne le oglamn polela N . Anſder ld kenet Cuüber s ſ 4 e, leno? dn ten fale bie Nlran ln⸗ 1 De Legibus. 10 audiendo ſacrum in die feſto, abſtinendo ab opere lervili; & in die jejunii à carnibus. ſi ſint ibi totõ mane relſpectu feſti, & totâ die- reſpectu abſtinenti?g. Idem dic de Vagis“. Ratio: quia qui ſentit commodum, ſentire- debet & onus; eommodum autem ſentiunt in deobligatione Legis ſui territorii: ergo ſentiant & onus in obligatione Legis territorii, per- quod tranſeunt. Keſp. 2. Illi, qui veniunt ad locum animò ibi perpetuò & ad longum tempus, vel ad al'quot menſes aut ſeptimanas manendi, ali- cujus negotii tractandi causâ, ſtatim fubji- ciuntur Legibus particularibus loci illius. Ra- tio eſt eadem. Vide ocgh: 2 ,,G. Q., 9. Waid eſt Confſuetudo? Reſp. Eſt Jus Juoddam moribus hominum conſtitu- tum, quod pro lege ſuſcipitur, cùm deficit Lx. Quæ quidem tripliciter deficere poteſt. 1. Cùnm- Plané non eſt Lex. 2. Cùm fit inutilis. 30 Dum eſt dubia vel obſcura. Q. 109. Duotuplex eſt Conſuetudo ⁵ Rejp. Eft eriplex. Prima ſecundum Legem, & hæc vel legem confirmat, vel ſaltem interpre- tatur, ſi ſit dubia vel obſcura, & ſic valet contra tertium defectum, unde eſt illud: Con- ſuetudo eſt optima Legum interpres. Altera eſt præ- ter Legem, ſeu inducitur moribus utentium., 4 106 Trabt. VI. Exam. V. ubi Lex non eſt, & ſic valet contra primum defectum. Tertia eſt conſuetudo contra Legem, quæ repugnat Legi, & ſic valet contra ſe- cundum defectum. Ex quo patet, quòd con- ſuetudo triplicem habeat vim, nimirum, in- terpretandi, abrogandi, ac inſtituendi Le- gem. J. O. 71. Quot modis poteſt abrogari Lex per contrariam conſuetudinem Reſp. Tribus modis I. Si Legislator eam expreſ- sè approbet. 2. Viâ conniventiæ, ſi eam ſci- ens & volens toleret. 3. Viâ præſcriptio- nis. Q. 72. Quæ requiruntur conditiones, ut con- ſuetudo Legem abroget? Reſp. Prima eſt, ut ſit juſta ac rationabilis, id eſt: quæ nec rationi, nec juſtitiæ repu- gnet. 2. ut confuetudo exerceatur per actus externos à populo ac principe cognitos. 3. ut iidem actus ſint voluntarii. 4. ut Princeps, vel qui præeſt communitati, non reclamet. 5. ut Conſuetudo ſervetur à majori parte po- puli. 6. ut non inducatur ex ſola devotio- ne, ſed cum animo ſe, aliosque obligandi. 7. ut non ſit præcisè inchoata, nec per con- trarium actum interrupta, ſed ut ſit frequen- tiâ actuum continuata, & tandem completa ac perfecta. 8. Requiritur certum tempus, quod cùm nec in jure Civili, nec in Canoni- c0 , et conn 6n. Andl let Conn N, o Umirun ltnene, iri lee , tor e eſen lelrin nKas. orcdi Ciüe en r per gotos r Mines ön leclen i unen Ola Eenn e e ſele⸗ ein e nd, . C. 0 De Legibur. 107 co determinatum ſit, idem tempus requiri tenendum eſt pro inducenda conſuetudine, quod requiritur ad Præſcriptionem. Ideo de- cem paſſim requiruntur anni, ſi Lcx ſit civilis; 40, verô, ſi ſit Lex Eccleſiaſtica. Hoc tamen intelligendum eſt pro foro fori: nam pro fo- ro poli ſufficit, ſi videamus prudentes & ti2 moratæ conſcientiæ viros plerôsque talem vel talem morem ſervare. Cæterùm ad inducendam hachconſuetudi- nem non eſt neceſſarius titulus, nec bona fi- des, ſicut ad præſcriptionem. Ratio peti- tur à voluntate Legislatoris, qui rationabili- ter velle poteſt, ut conſuetudo valeat, licèe malâ fide inchoetur. D. 73. Quando ceſſat Eex? Reſp. Ceſſat tunc, quando non ampliùs con- ducit ad finem à Legislatore intentum. D. 74. Quid eſt Diſpenſatio! Reſp. Eſt Juris communis relaxatio facta ab eo, qui babet poteſtatem relaxandi. D., 15. Poteſinè Legislator diſpenſære in ſug lege? Reſp. Poteſt diſpenſare ſecum & cum aliis in ſua lege, uti & in legibus prædeceſſorum ſuo- rum, cum quibus parem habet poteſtatem. Ratio: tum qt la ejusdem poteſtatis eſt le- gem condere ac tollere: tum quia par in pa- em non habet imperium, bene tamen in ſubordi- natum. Qr= 16 108 Trabt. Pl. Exam. V. D. 76. PValetnè diſpenſatsio data ſinè juſta cauſa? Reſp. Affirmativè. Quia Legislator ſinè eau- ſa validè poteſt tollere legem reſpectu totius communitatis: ergo & reſtingere per diſpen- ſationem; peccaret tamen Diſpenſans, quia eſſet infidelis & imprudens. Diſpenſatus verè licitè poſſet frui datâ diſpenſatione: niſi ſe- quatur ſcandalum, vel damnum tertii, cujus cauſam vitare tenetur; vel fuiſſet ad eam coope- ratus poſitivè, eam petendo, conſulendo, &. Q. 77. Duid ſ. Diſpenſatio obtenta ſit ex cauſa falſa, valetné? Reſp. Non valet: quia Diſpenſans ſolet ſub- intelligere hanc conditionis clauſulam: Si pre- ces veritate nitantur. Nec item valent reſcripta Pontificia, quando obreptio, vel ſubreptio eſt vitioſa ſeu malitioſa, lieèt fortè illis ſepoſitis facta fuiſſet diſpenſlatio. Patet ex cap. Super litteris de reſcripto. Eſt autem ebreptis allegatio fal- ſiz Subreptio reticentia veri pertinentis ad rem, pro qua petitur diſpenſatio. Q. 75. Quid ſi cauſa à principio ſit vera, ſed poſtes ex toto vel ex parte ceſſet? Sit caſus: Epiſcopus à Papa habet delega- tam poteſtatem (ad preces alicujus Comitis) diſpenſandi in impedimento dirimente, ut fi- lius Comitis contrahat cum quadam Comi- tiſſa NAad 1I Abere e, 1 onn⸗ elnae , — lettortt n eſpechn lere her . Ufrnlnn, Dlherlrns hliene nun eti, etagenden Conlllene, Aiim lenloltt ſlum Ffe enr Wori Aldent a kd 1 el ih! alegato inensn ripio Nhabek ſeuſute⸗ Gudd De Legibus. 109 —.— tiſſa ad ſedandas lites, quæ ceſſant ante di- ſpenſationem. Q An nihilominùs poſſit di- ſpenſari? Reſp. Negativè: quia ceſſante causâ adæ- quatâ vel principali diſpenſationis ceſſat & ipſa. D., 79. Valetne diſpenſatio continens errorem? Reſp. Valet, ſi error nihil faciat ad rem, vel ſit tantùm accidentalis, v. g. ſi erratum ſit in nomine perſonæ. Secus, ſi error ſit ſub- ſtantialis, v. g. circa principalem cauſam di- ſpenſationis: quia tunc deficit cauſa, cui in- nititur voluntas diſpenſantis. OQ. 20. Valetnè diſpenſatio ſuper impedimen- to conſanguinitatis vel afinitatis, quando præviè ha= bita eſt copula, & haæc non ſuit expreſſa in libelle ſupplici? Reſp. Juxta modernum ſtylum Curiæ Roma- næ in praxi non valere: quia reticetur aliquid, ob quod fortè diſpenſatio non fuiſſet conceſſa. DQD. 21. Qugnam ſunt juſtæ cauſæ, diſpen- ſandi? Reſp. Eſſe varias. I. Eſt circumſtantia tem- poris: quia cum tempore murantur & homi- nes; & hominum conditiones. 2. Magna uti= litas Eccleſiæ, vel boni poblici. 3. Qualitas perſonæ, meriti, ſcientieæ, &c. cùm alius æ- què dignus non ſit. 4. Neceſſitas. 5. Pietas. 6. Eventus rei. 7. Scandalum multitudinis. Ita 110 Tradt. VI. Exam. V. Ita Sylvelter, qui addit: Sed quia caſus ſunt innumerabiles, nec in hoc dari poteſt certa regula, ſtandum in hoc eſt arbitriò boni vi⸗ ri, judicantis cauſam eſſe rationabilem. Q. 22. Pot eſtas diſpenſandi exſpiratnè cum morte concedentis re nondum exzcutioni mandatä à Idem quæto de quacunque alia gratia ſeu privilegio. Reſp. I. Jurisdictio delegata contentioſa ſeu fori externi exſpirat morte concedentis, non tamen jurisdictio fori interni. Ratio: De prima ſic ſtatuunt leges, de ſes cunda praxis & intentio conferentis. Reſp. 2. Generalis Regula eſt ex jure, quòd gratia facta non exſpiret per mortem Superio- ris concedentis, vel per amotionem ejus ab officio, re adhuc integrà, ſeu non dum exe- cutioni mandatâ; bene tamen gratia facienda. Explico: Gratia facta eſt, ſi facultas v. ge abſolvendi, diſpenſandi, &c. ſit conceſſa in gratiam ipſius Delegati ſen Commiſſarii, &c. v. g. Confeſſarii, & non pœnitentis: quia tunc eſt gratia actu facta Confeſſario. Gra- tia facienda verò eſt tunc, quanda facultas datar non in favorem Commiſſarii, ſed alterius certæ perſonæ v. g. pœnitentis: tunc enim non eſt gratia Confeſſario facta, nec actu fa= cta pœnitenti, quia ipfi adhuc per Confeſſa- rium eſt facienda. Et hæc exſpirat, ſi con- cedens exſpiret, antequam Delegatus facul- tatem diſpenſandi, abſolvendi, &e. det exe- cutioni. Ra- lunon, S10 aluse rut jetane e, lo enin in y elen do 4 Pirid N Eihnibilen prag lltn c Prlge 1td connento cAnketeni, b et ſert, rhti⸗ terſue, G Mten pen en ei Udn dun ent Getlintene htelliu , 1t Cnetl onmigari,t oſtentis: leſſano. 6 banc in arii,Ketn tis: tuun 1, Uerk! c pere⸗ Cpir 1 De Legibus. 1II Ratio & diſparitas utriùsque gratiæ usus eſt? Quia in primo caſu gratia habet rationem do- nationis, quæ non exſpirat per mortem do- naotis; at in ſecundo caſu habet vim com- miſſionis & mandati, quod perit morte man- dantis. Nota tamen, quod, ſi Epiſcopus v. g. con- cedat pœnitenti facultatem, vi cujus ſe faciat ab aliquo Confeſſario (quiscunque ille ſit) in lege v. g. jejunii diſpenſari, talis facultas non exſpiret morte concedentis: quia eſt gra- tia ipſi pœnitenti jam immediatè facta, non facienda, ſed ſolùm exequenda. Q., 23. Quid eſt privilegium 6& quotuplex? Reſp. I, Privilegium dicitur, quaſi privans lege, ſeu ab ea eximens, ſive in alicujus aut aliquorum favorem data quaſi privata Lex ſpe- ciale aliquid indulgens. Propriè tamen non eſt Lex: quia Lex ligat, ſecus vero privilegium. Differt à diſpenſatione: Tum quia privilegi- um aliquando eſt præter & non contra jus; ſi autem ſit contra jus, idem eſt, quod di- ſpenſatio. Tum quia diſpenſatio debet eſſe ex cauſa, non verò privilegium. Reſp. 2. Omiſſis aliis diviſionibus Privile- gium aliud eſt reale, quod nimirum immedia- tè datur rei, muneri, dignitati, &c. & hoe perpetuatur cum re, munere, & c. Aliud eſt perſonale, quod immediatè datur perſonæ, ut ſi quis eximatur à tributo, & c. & de hoc eſt Re- 112 Tadt. VII. Exanme. V. Regula Juris: Privilegium perſonale perſonam ſequis tur, & cum perſona exlinguitur. Q. 24. Quomodo ceſſal Privitegium? Reſp. Variis modis poſſe ceſſare. I. Morte concedentis in fſenſu pauloô antè explicato. 2. Præſcriptione ac non uſu. Præſcriptio privilegii contra Eccleſiam Rotnenam requirit non uſum 100. annorum: contra alias Eccle- ſias 40. annorum: contra monaſteria, loca, perſonas, vel alia bona Religioſorum 60, an- norum: contra privatas perſonas 10. anno- rum. 3. Per abuſum in exceſſu privilegii, vel er uſlum contrarium. 4. Per renunciationem liberè fſacam ab aliquo; qui eſt adæquatum ſubjectum privilegii. 5. Per revocationem (ſi ſit privilegium merè gratuitum) conce- dentis, vel alterius illi æqualis. 6, Per ex- ſpirationem. .Y CIRCA TRACTATIUM VII. De Virtutibus Theologicis, & Vi- tiis ei oppoſitis. Ex Exam. I. De Fide, & Fidei Regula. O. 1. Quid eſt Fides? Reſp. Eſt Virtus divinitus infuſa, quà myſteriis 2 Deo revelatis quantumlibet obſcuris imellectus huma- 145 Ceun nckn Neis a Koumrd (Mltal m an a⸗ Conriun mure NNir unien 4 4 Sll Ulier . 1 de - —II3 . nus firmiter eſſentitur. Addi poteſt, ſivs ſcripta ila ſin, ſivè non ſint. Alia eſt ſormata, quæ habet adjunctam charitatem; informis alia, quæ hanc non habet adjunctam. QD. 2. Qaod eſt objedtum ſidei! Rep. Objectum formale quod eſt DEIIS, in quantum eſt prima veritas in eſſendo; ſeu eſt ipſa Deitas, ſeu eſſentia DEI, quatenus ex- mouſei Cedit naturalem cognitionem. Objectum for- gobtu male quo eſt infallibile teſtimonium D EI, ſeu uss a eſt authoritas DEI, ſive prima veritas in di- Uprhi Ccendo ſeu revelando, prout complectitur ve= nnite ritatem in cognoſcendo. Tandem objectum 4 keglit materiale eſt omne id, quod Divinâ revelatio- tcatenn Re nobis inuoteſcit. inn) oan QO. 3. Quid & quotuplex eſt Smbolum Reſp. Symbolum fidei eſt collectio ſentemiarum . noſtra ſidei. Et eſt triplex. 1. Symbolum A- Ijj poſtolorum ab ipſis Apoſtolis conditum. 2. II Nicænum in Concilio Nicæno contra Aria- Nes & nos compoſitum.,. 3. S. Athanaſii; quod KI. - 5 cct à privata perſona editum ſit, fuit tamen anthoritate S. Pontificis pro regula fidei re- ceptum & approbatum. Neu S.. 4. DQaid & quotuplex eſt regula fdei? e, Reſp. I. Regula Fidei eſt ſignum quoddam- ſenſibile commune permanens, per quod in- e“ kallibiliter nobis innotsſcit & proponitur di- 1 ſt vina 1I14 Tradt. VII. Exam. I. vina revelatio, ut conveniamus in ſtabilem. Fidei unitatem. Reſp. 2. Regulæ fidei ſunt quinque. 1I. Ec- cleſia. 2. Coneilium generale ſumptum cum Papa. 3. Papa ůt loquens ex cathedra-, etiam ſolus, ſeu ſine Concilio. 4. Scriptura Sacra. 5. Traditiones. Eſt autem Sacra Scriptura Verbum Dei ſcri- ptum; Traditio veròô eſt doctrina non ſcriptô ſed Verbé, ſeu vivæ vocis oraculé tradita, ſivè de aure is aurem propagata. D. 5. Eſtneè idem eredere in Deum, credere Deo, credere Deum? Reſp. In hoc differre juxta S. Aug. quòd eredere Deum, eſt credere Deum eſſe; credere Deo, eſt credere vera eſſe, quæ Deus loqui- tur: credere in Deum, eſt credendo amaren, credendo ei adhærere, & membris ejus in- corporari. Ex quo inferes, quòd ſecundum commu- 4 niorem uſum non debeat dici: Credo in Sancétam Eccleſiam; ſed fimpliciter: Credo Sanctam Eccle- ſiam: quia prima propoſitio dicit motivum- g., 1 R formale credendi reſpectu noſtræ Fidei eſſe, N Ececleſiam, quod eſt falſum. O. . AQuid eſt Eccleſia, &qgquot ſunt cba- racteres ſeu notæ veræ Eccleſig ?ö Reſp. I. Eccleſia eſt Societas ſen congregatio Fidelium ſeu baptizatorum ſub uno Capite- Chri- — * Win De Fide. II5 Chriſto in Cœlis, & Vicario ejus in terris, ie., Pontifice Romano, inter ſe eôdem cultu com- Glümnmm municantium. t te Keſp. 2. Characteres ſeu notæ veræ Eccleſiæ l, E ſunt 4. Primòô. quòd ſit una, propter unitatem doctrinæ. 2. Sancta, ob puritatem doctrinæ, n N & quia eſt ſponſa Chriſi ſine ruga & macula. Gin nin 3. Catholica, ideſt univerſalis. 4. Apoſtolica, id- Sl eſt ſuper Apoſtolos fundata. Nota hic ſermonem eſſe de Eccleſia militan. te in terris, non de triumphante in cœlis, nec de Un, patiente in purgatorio. Triplex ſiquidem eſt 8 Eccleſia, militans, triumphans, & purgans, 8 4, aler rec Ex Exam. II. De actu Fidei, ac de credendis. Erbrs DQ., 7. Quotuplex eſt adtur Fidei! Repp. Eſt duplex, nimirum internus, qui ſolà mente; & externus, qui ore vel opere, tanquam fidei internæ pro ſeun confeſſio, per- 6 dafa ficitur. Cicit nein ke E Q 2. Poteſenè Confeſſarius abſolvere aliquens neſcientem neceſſaria neceſſitate medii? Repy. Non poteſt: quia horum ignorantia eſt peccatum mortale. Debet igitur Confel- ſarius eum priùs inſtruere ad eum modum, ùe e dicetur Q. 6. bn . oin cor: Cele e gur aebſe 116 Trabt VII. Exam. II. D. 3. Quid eſt neceſſarium nectſſtate medii E& præcepti ? Reſp. Neceſſarium neceſſitate medii eſt illud, uéë etiam invincibiliter ignoratô, aut incul- pabiliter non habité ſalus haberi nequit. Ne- ceſſarium verò neceſſitate præcepti eſt; quò invincibiliter ignoratô ſalus adhuc obtineri po= teſt, ſed quia de eo extat præceptum, eſt ob- ſervatu neceſſarium. Q. 4. Quæ ſunt credenda neceſſariò neceſſ- tate medii? Reſp. Hæc tria: Primè, quòd Deus ſit, & diligentibus ſe remunerator ſit, ad Heb. II⸗ Vel quod idem eſt, quòd Deus ſit unus in eſ- ſentia, remunerator bonorum, & vindex ma- lorum. Not. In hoc, quòd Deus ſit Remunerator, implicitè continentur & creduntur hæc tria-. 1. Quòôd Deus habeat omnium rerum provi- dentiam. 2. Quòd opera noſtra bona ci pla- ceant, mala diſpliceant. 3. Quòôd anima- noſtra ſit immortalis, cui poſt hanc vitam- Deus opera bona remuneret. Secundò hâ⅛c neceſſitate credendum eſt Ver- bum Dei eſſe incàarnatum, paſſum, &c. poſt ſufficientem tamen Evangelii promulgatio- nem. Tertid? Deum eſſe trinum in perſonis. 5⸗ lis eſe eit A. — — N, r, nuſie eptiel Gobennen Lechun, 41 ſſci Deus ſ, A A Ie nos in Eningern Nenunerar Nurer i ntenm e kubonn e, d n⸗ hanc ſe endume! lum, 4 i onf elſin . N De Fide. 1197 OQ. 5. Qus ſunt credenda neceſſitate pracepti? Refß. Sunt varia. Et quidem poſt myſte- rium SS. Trinitatis & Incarnationis (nam hæc duo credere eſt neceſlarium non tantùm- neceſſitate medii, ſed etiam præcepti divini) Primum eſt Symbolum Apoſtolorum. 2. Ora- io Dominica. 3. Salutatio Angelica. 4. De- cem præcepta. S. Septem Sacramenta. 6. Quinque Præcepta Eccleſiæ, & ea, quæ ſpe- Gtant ad Euchariſtiam, Pœnitentiam, & cæ- tera Sacramenta „quæ actu ſuleipiuntur, vel tadminiſtrantur. . 6. Quid ſi pœnitens tam debiliz fit me- moriæ, ut non poſſit præcipuos etiam ſidei articu⸗ los retinere, poteſtnè abſolvi? Reſp. In tali caſu Confeſſarius debet pœni- tenti ſubſtantiam credendorum ante abſolu- tionem breviter proponere, & unà eum eo elicere actum fidei, ſpei & charitatis. Ra- tio: quia actualis illorum myſteriorum fides ſicut ad ſalutem æternam, ita & ad juſtifica- tionem indiſpenſabiliter requiritur. Ex quo ſequitur omnes confeſſiones duran- te illà ignorantiâ factas ceu invalidas, reite- randas eſſe: quia defuit dolor ſupernaturalis, utpote qui ſinè fide illa explicita concipi non poteſt. H 3 7Y. 118 Tradl. VII. Exam. II. — D. 7. DWüando obligat per ſe praceptum ndei ? Reſp. In primo inſtanti morali usus ratio- nis, ſi jam homo de aliqua fidei veritate eſt ſufſicienter inſtructus, ſecundò ſæpius per vi- tæ decurſum. Tertio, ùt probabilius, in arti-⸗ culo mortis-. Ubi obſerva, quòd pervenire aliquem ad uſum rationis nihil aliud ſit, quàâm pertinge- re ad illum ſtatum, in quo expeditam habet facultatem ad diſcernendum inter bonum & malum morale ſen peccatum, quæ facultas- pueris tunc ineſſe cenſetur, quando malè agen- do ſe abſcondunt, vel erubeſcunt. Q. 5⁵. Quando per accidens obligat præce- ptum fſidei? . Reſp. Tunc, quando quis tenetur elicere- contritionem, vel adtum dilectionis Dei ſuper omnia; hi enim adus elici nequeunt ſinè actu fidei. Item quando urget gravis tentatio, quæ videtur non poſſe vinci ſiné actu fidei. Item quando quis tenetur debité modé & magna cum fiducia orare Deum, quod non- videtur poſſe fieri ſinè prævia fide. Q. 9. Wando obligat exterior confeſſio hidei 7 Reſp. D. Th. ponit duos caſus. Primus eſt: ſi confeſſio fidei eſt neceſſaria ad honorem- Dei, & per omiſſionem confeſtionis ſubtra- ha- er ſo edlitcnde tentr oe änemn mmaud llſceue rneler lleten 4 entiu e knd e, 1 Ayen in eie ſtblin ie iiſen Guln Peftie peliun h ineer honnn l erle Comndee 1e ler Eln neint dieen⸗ onigDiſg lteuat hnen 1is teltui ne dn 1 bit 1, golt e⸗ ranß 18 l 1A bn 7 De Fide. . 119 hatur honor debitus Deo. Secundus eſt, uti- litas proximi exiſtentis in periculo fidei, cui tuâ publicâ confeſſione ſuccurrere potes. Ex Exam. III. De vitiis Fidei, & Confeſſionis ejus op- poſitis, nimirum de infidelitate, hæreſi, Apo- ſtaſia, Schiſmate, & Blaſphemia. Q. 1J. Quid & quotuplex eſt Inſidelitas? Reſp. Infidelitas eſt carentia fidei, & eſt tri- plex, negativa, privativa, contraria. Negativa eſt nuda carentia fidei in eo, qui nihil audivit de fide, vel cui fides non eſt ſuf- ficienter propoſita: & hæc peccatum non eſt, bene tamen aliæ duæ ſpecies. Privativa eſt carentia fidci in eo, qui potuit & debuit credere, ſed non voluit fide ſibi ſuf- ficienter propoſitãâ, licèt in intellectu nullum poſitiuum errorem habeat. Contraria eſt carentia fidei in eo, cui etſi fi- des ſufficienter ſit propoſita, tamen expreſsè & formaliter aliquam fidei veritatem negat, vel aſſerit errorem ei contrarium. Q. 2. Qusz ſunt ſpecies infdelitatis? Reſp. Sunt tres ſequentes: Paganiſmus, qui renititur fidei nondum ſuſceptæ: Judaiſmus, qui renititur fidei in figura ſuſceptæ: & Hæ- reſis, quæ renititur fidei explicitè ſuſceptæ, At- HI 4 gque 120 Tradt. VII. Exam. III. que ad has ſpecies omnes aliæ reducuntur-, àt Atheiſmus & Mahometiſmus ad bPagani⸗ ſmum, Antichriſtianiſmus ad judaiſmum. Q. 3. Licetnè communitare ſeu commercium babere cum infidelibus? Reſp. Communicatio civilis & politica ſeu materialis cum infidelibus eſt licita; ſecus ve- rò formalis, quæ fib dupliciter, uné modéô, quando Fidelis ſe ingerit operibus infidelita- tis: ali modòé, quando infideles admittun- tur ad exercitia noſtræ fidei. Ratio hujus 2. p. eſt: quia hæc communicatio formalis, id eſt in operibus infidelitatis (idem eſt de Hæ- reſi) ſuperſtitioſa eſt, & intriaſecè mala. Q g. Peccantné Fideles infidelibus vendendo aliqua, quibus utuntur ad ſuos ritus? Ante Reſp. notandum, ea de quibus quæ- ritur, eſſe duplicia, nimirum aliqua, quo- rum uſus eſt ſecundùm ſe bonus, ùt veſtes, & cibi communes; alia verò, quorum uſus per ſe, ſeu ex inſtitutione ſua eſt ordinatus ad ſu- perſtitionem, ùt idolum, veſtis Sacerdotis infidelis, Sc. Hôc not. Reſp. Fideles non poſſunt licitè infidelibus vendere vel parare ea, quæ per ſe ad eorum ritus ſunt inſtituta; bene tamen ea, quorum uſus ſecundùm ſe eſt bonus, licèt ſciant, quòd infideles eis malè, nimirum ad ritum- vel ſacrificia ſua uſuri ſint, ùt ſunt v. g. pan- Rus, ſericum; candelæ, Ita S. Th. Ra- , ng a, eifenn , bolite . lein ſcner ltet U ne enble igte lle ui Nato e Loemmili, encl eß ſes nal, vne, funn Iihuu. ign, , U ſeſes, vnmn lle, ftinurns1 is Aenet lodli⸗ ſe Aen 1a, . ce / uun 44 ſonen ⸗ , N 1 ſnun 12 hrumnn De vitiis Fidei oppoſitis. 121 RKatio poſterioris eſt: quia Fidelis in eo ca- ſu nec indirectè vult ritum Infidelis, nee po- teſt, nec tenetur eum impedire, cùm tolere- tur à Republica. D,5S. Quid eſt Hæreſis ac quotuplex? eſinè peccatum, & quæ pæna ejus ? KReſp. 1. Hæreſis eſt error pertinax manife- ſtè contrarius Fidei Catholicæ in eo, qui Fi- dem Chriſti profeſſus eſt. Keſp. 2. Eſt peccatum mortale, ùt patet ex ipſa definitione. Ejus pæna eſt excommuni- catio major latæ ſententiæ Papæ reſervata: quæ ut incurratur, requiritur I. Ut fit formalis. 2. Ut manifeſtetur cum animo defendendi hæreſin. 3. Ut ſit exterius maniſeſtata. Unde qui hæ- reſin animò conceptam verbéê vel ſignõ ſufaf- ciente declarat quantùmcunque in occulto, etiam nemine vidente vel audiente, eſt excom- municatus: quia jam eſt adtus hæœreſeos exter- næ, & ſolùm per accidens occultus. Reſp. 3. Hæreſis (uti & hæreticus) alis eſt formalis, quæ eſt cum pertinacia, alia ma- terialis, quando quis ex ſimplicitate vel invin- cibili ignorantia credit aliquid, quod putat veræ fidei eſſe conforme, cùm tamen eci ſit contrarium, eſtque paratus errorem depone- re, quamprimàùm aliter fuerit inſtructus. 122 Trabk. VII. Exam. III. DQ. . Dubeus in Fide eſinè hareticus? Reſp. Negativè dubius non eſt hæreticus: quia non habet judicium, cùm illud ſuſpendat: ergo nec habet judicium erroneum. Dubius veròô poſitivè ſeu affirmativè hæreticus eſt: quia poſitivè negat infallibilitatem Eccle- ſiæ: ergo negat poſitivè articulum fidei, & de illo verum eſt illud in jure: Dubius in fide eſt bereticus. Q., 7. Haæreticus eſinè vitandus? Reſp. Non eſt neceſſariò vitandus . ſed licet cum eo agere, converſari, negotiari (ſeclu- 86 periculô ſcandali, & perverſionis) niſi ſit publicè & nominatim denuntiatus, Ita con- ſtat ex Concilio Conſtantienſi. DQ. 5. Eſtnè licitum legere libros hareticos? Reſp. I. Jure naturali illorum lectio eſt prohibita omnibus, quibuscunque inde immi- net periculum perverſionis, uti ſunt rudiores, & in rebus fidei parùm inſtructi. Reſp. 2. Jure Eccleſiaſticò eſt prohibita om- nibus quibuscunque non habentibus licentiam, unde ſcienter legentes, vel retinentes, vel im- primentes, vel quomodolibet defendentes li- bros hæreticos, incurrunt Excommunicatio- nem Papalem, ad quam tamen incurrendam requiruntur quatuor: I. ut liber, qui legitur, ſit Authoris hæretici. 2. ut liber vel contineat hæreſin, vel de Religione tradtet, 3. ut ber .W⸗ Pfonntci i 1e nn niſeenne uhe neſsng Lels ſen beckſhte Uer 4 6 en ben ilin fle⸗ Ure N A 1 tle cls, el tir⸗ 4 ſ ſonie n i 1 1 l⸗ (0. 1n honsftor Nrum kdio le iheim ilat din pronidiun bbos ſeniu gentes, e Gelsncen commmn N incum: et, g⸗ ereen. 4 De vitiis Fidei oppoſitis. 123 hæreticus ſcienter legatur, retineatur, &c. 4, Ut liber legatür ſinè authoritate & licen- tia. Q. 9. Quid ℳ Apoſtaſian & 7uotupt. eX 5 Reſp. Apoſtaſia eſt retroceſſio à bono, quod quis ſolemniter profeſſus eſt. Et eſt triplex, nimirum à Eide, quam quis profeſſus eſt in Baptiſmo; ab Ordine ſacro, ſen ſtatu clericali, quem ſolemniter ſuſcepit; & à Religione, quam per ſolemnia vota profeſſus eſt, & abſque le- gitima facultate ſinè propoſito revertendi de- ſerit. Prima non differt eſſentialiter ab hæ- reſi, eſt tamen accidentaliter gravior, & in confeſſione explicanda. Omnes tres ſunt peccata mortalia, ùt patet. Q. 70. Quid eſt Schiſma, & in quo ab He- reſi difert, & quæ pœna ejus? Reſp. I. Schiſia eſt ſpontanea ſeparatio ſui- met ipſius ab unitate Eccleſiæ univerſalis ſum- mo bontifici ſubeſſe renuentis & membris Ec- cleſiæ communicare recuſantis. Reſp. 2. Differt primè ab hæreſi; quia hære- ſis per ſe opponitur fidei, ſchiſma autem unita- ti Eccleſiaſticæ charitatis, ideo ſicut fides & charitas ſunt diverſæ virtutes, ità ſchiſma & hæreſis ſunt diverſa vitia. Differt ſecundò, quia hæreſis perverſum dogma habet, ſchiſma verè ab Eccleſia ſeparat. Reſp. 3. Pœna Schiſmaticorum eſt excom- municatio latæ ſententiæ reſervata in Bulla- cæëιαν. Qe, 71. 124 Tract. VII. Exam. III. DQD. 71. Quid eſt Blaſphemia? Reſp. 1. Eſt, per quam proferuntur verba vel exercentur ſigna contra Deum aut Sanctos, quibus inhonorantur ſeu vilipenduntur, etiam ſoläm mentaliter. Eſt peccatum mortale: quia qui blaſphemaverit nomen Domini, morte mo- riatur. Levit. 24. pœna autem mortis non infertur niſi pro peccato mortali. Reſp. 2. In peccato blaſphemiæ neceſſatiò explicandum eſt, an ſit in DEUM, Beatam Virginem, vel Sanctos: quia blaſphemia in DEIIM virtuti latri, quæ eſt in Sanctos, vir- tuti duliæ, quæ eſt in Beatam Virginem, virtuti hyperduliz repugnat, quæ ſpecie differunt. Reſp. 3. Indeliberatè blaſphemans ex con- ſuetudine, quam advertit, & ex notabili ne- gligentia non curat emendare, peccat morta- liter; ſecus, ſi nitatur contra eam. Ratio: quia talis blaſphemia eſt voluntaria in ſua cauſa in primo, ſecus in ſecundo caſu. Pro quo Not. blaſphemiam duobus modis fieri poſſe. 1. Sic, ut blaſphemans non ad- vertat id, quod dicit vel facit, eſſe blaſphe- miam, ut ſi verba erumpant ex ſubito motu, & non advertatur eorum ſignificatio, & hæc indeliberatio & ſubreptio excuſat à mortali. 2. Sic, ut blaſphemans verborum ſignificatio- nem conſideret, attamen ex paſſione delibera- tionem omnino completam antecedente ea profert; & in hoc caſu blaſphemans à mor⸗ tali taullſaor o hiun henie D eh, en blpteni, rnnchg Pinemn in de fernn, Muns er ⸗ 1 Mdli n⸗ Rednon tin Aronns 1ſeuncoc Cuobrs e ans non eſe bin ſobkore cato ee lat 1o umſgnt⸗ Kone &. tette eune 4 De Spe & Timore. 125 tali non excuſatur: quia gravitas materiæ eum cogit ad deliberationem, eò ipsõ, quòd ad- vertat ad id, quod facit. Ex Exam. Il. De Spe, ac Timore, & vitiis Spei oppoſitis. OQ. 7. Quid eſt Spes? Reſp. Eſt virtus Theologica, quâ voluntas fertur in DEIIM ùt beatitudinem ſuam, ob- tentu quidem arduam, Divinõô tamen auxiliò aſſequibilem. Q., 2. Quod eſt obiectum ſpei? Reſß. I. Obiectum formale quod eſt DEIIS, ùt beatitudo objectiva. Beatitudo autem for- malis, ſeu clara viſio eſt conditio requiſita in obliquo connotata. Reſp. 2. Objcctum formale quo eſt DEIIS, ut auxiliator. Reſp. 3. Objectum materiale primarium eſt DEUs poſſidendus, ſecundarium ſunt omnia bo- na ſpiritualia abſentia & ardua Divinéô auxi- liò aſſequibilia. . OQ., 3. Quid & quotuplex eſt timor, és quod objectum ejus² Reſp. I. Timor poteſt tripliciter conſidera- ri. 1I. ut eſt paſſio appetitús ſenſitivi. 2. de eſt vitium fortitudini oppoſitum, 3. uͤr eſt . 0- 126 Tradt. VII. Exam. IV. donum Spiritüs S. qué refrenatur mens ho- minis, ne per ſpem in præœæſumptionem eriga- tur. Reſp. 2. Timor eſt quadruplex, nimirum ß- lialis, quò quis convertitur in DEUM timore culpæ ſeu offenſæ. 2. Servilis, quò quis con- vertitur in DEIIM propter timorem pœnæ. 3. Initialis, inter utrumque medius, quô quis DEO adhæret propter timorem culpæ & pœ- næ. 4. Mundanus ſeu humanus, quò quis pro-= pter malum temporale (quod timet) à DEO recedit, quod ſemper malum & peccatum eſt. Ex hisſolus timor filialis eſt timor caſtus & donum Spiritůs S. Quod concernit timorem ſervilem, ſi pœna timeatur tanquam priaci- pale motivum, malus eſt; ſi verò non timea- tur ùt principale motivum, ſed ordinetut- in DEIIM ùt finem, bonus eſt & honeſtus. Reſp. 3. Timor caſtus & filialis habet pro objecto immediato culpam, ùt hæc eſt à cau- ſa extrinſeca, v. g. tentatione Dæmonis, vel ali inducente, quia objectum immediatum timoris debet habere rationem ardui ac ter- ribilis; culpa autem taliter tantùm conſide- rata terribilis eſt. Q., 4. Quanam vitia opponuntur Spei? Reſp. Hæc duo: ſcilicet Deſperatio & Præſum- ptio, hæc per exceſſum, illa per defectum. L 5. Al ſhn Rbel er⸗ lealutke, uponie erun Men d ne et ttie Orumn, ohis eane Lüimer)il Lhecrinmn⸗ bnor ctn Enit iinorer un in O Wn timen odneuut I ouk lls khap hred ia Demons,t immedtn ardi n Urmm . Nentr c deſe De & Timore. 127 AL. 5. Qaid eſt Deſperatio? Reſpe Eſt fuga voluntatis, quâ quis reſugit ſalutem æternam acquirere per media ordinaria, eò quod judices m eam obtentu ſibi eſe impoſſibilem. OQ., 6⁶. Quid eſt Præſumptio? Reſp. Eſt actus voluntatis, quò bons ſupernatura- lia inordinatè expectantur, v. 3. gloria, gratia & ſimilia. Vel, ùt ait S. Th. cùm quis ſperat ſe ve- niam obtinere ſinè pœnitentia, vel gloriem ſine meritis. O. 7, Quotuplieiter peccat deſperans, vel præſumens? Reſp. I. Si deſperatio eſt conjunca cum in- fidelitate, duplex eſt peccatnm, ùt per ſe pa- tet; ſi non, eſt ſimplex peceatum, ùt itidem patet. Tunc autem deſperatio habet adjunctam in- fidelitatem, quando deſperans ſpeculative ju- dicat ita eſſe, quòd DEUS v. g. non remittat Peccata pœnitentibus, aut nolit peccatori da- re gratiam ad converſionem ſui neceſſariam; ſi autem illud judicium ſpeculativum deſit, deeſt etiam infidelitas. Reſp. 2. Præſumens præſumptione Pelagi- anorum, qui præſumebant obtineri gloriam propriis viribus, & per opera naturalia, vel præſumens præſumptione Lutheranorhm, qui ſperant à DEO gloriam ſinè bonis meritis;, peccat dupliciter, & peccatéô præſumptionis, & infideilitatis, Aliter verò præſumens pec- cat 128 Traäbt. Vil. Exam. IV. cat ſolùm peccatéô prælumptionis, ſicut ille, qui nimiüm fidens DEI gratiæ differt pœni- tentiam uſque ad finem vitæ. Cæterum, qui mortaliter peccat cum ſpe veniæ, duo com- mittit peccata, unum ex præſumptione, al- terum illud, quod committit. QD., §. Daando obligat praceptum Spei? Reß. 1. Per ſe obligat in primo inſtanti morali usůs rationis, ſicut & per decurſum vitæ, ac in articulo mortis, ùt de præcepto fidei dictum eſt Exam. 2. q. 7. Reſp. 2. Per accidens autem obligat. 1. Quo= ties volumus DEIIM orare, vel de peccatis peænitere: quia hos virtutum actus ſinè ſpe non poſſumus debitè exercere. 2. Quando gravem tentationem deſperationis non poſſu- mus aliter vincere. 3. Quando quis reſipi- ſcit à nefando deſperationis flagitio, tenetur actum ſpei elicere, ut horrendum peccatum retractet. 4: In receptione cujuslibet Sacra- menti, quia per illud gratiam conſequitur, quæ proinde ſperanda eſt, cujus tamen actũs omiſſio non eſt ſpeciale peccatum in confes- ſione exprimendum. Tandem bonus Chriſtia⸗ nus crebrò in actum ſpei prorumpere debet. Ex Exam. V. De charitate, ejúsque effectibus & vi⸗ tiis ei oppo ſitis. . 1. Quid eſt charitas? Reßp. Eſt virtus Theologica, quàâ voluntas Deum tmeerin en Mhlt eubii 1er Ne lo ii Iu eltin⸗ chi De Charitate. 129 eED — DEIIM diligit tanquuam ſummum bonum- propter ſe, & proximum propter DEIIM. Q., 2. Quod eſt oljectum chbaritatis? Reſp. I. Objectum ejus formale tam qued, zin quàm quo eſt ſola bonitas divina. in e Reſp. 2. Objectum materiale primarium eſt NDn DEUIS; ſecundarium eſt proximus, nimirum ho- ténie mo & Angelus beatitudinis capaces. Unde. te quia Dæmones & homines damnati beatitu- „7 Qiiſnis capaces non ſunt, diligi non debent. ¹0 OQ. 3. Quando obligat preceptum cbaritatis * ae⸗ Rep. I. Per ſe obligat in primo inſtanti mo- 1 Cn rali usûs rationis, uti de præcepto fidci & tünnn ali. ſpei didum eſt. . ieen AKeſp. 2. Præceptum charitatis obligat, quo- tiescunque eſt periculum labendi in odium. DEI, niſi actus charitatis eliciatur. Item, dum quis in peccato mortali exiſtens non ha- bens copiam Confeſſarii exponitur periculo vitæ, tunc enim tenetur elicere perfectam con- tritionem (cùm ſinè ea non poſſit ſalvari) hæc in (onegee us tament un autem includit charitatem. Item obligat quemvis conſtitutum in articulo mortis, && hoc ex præcepto naturæ, qué jubemur in eo , articulo omni meliori modò animæ conſule- Atu re; conſulitur autem optime per actum cha- ritatis. Tandem obligat in periculo aliàs ſuc- „ cumbendi tentationi contra quamcunque vir- tutem à charitate diſtinctam. 1 I OQ. 4. . 130 Tract. VII. Exam. V. D. 4. Qualis amor AIt de ratione chbari- tatis? Reſp. Amor amicitiæ ſen benevolentiæ. Du- plex ſiquidem eſt amor, unus amicitiæ ſeu benevolentiæ, alter concupiſcenti. Primus eſt, quò quis vult bonum ipſi amato, ſeu ter- minatur ad bonum amici, ùt bonum ipſius eſt, ut ſi amem DEIIM propter bonitatem-, quâ ſibi ſeu in ſe iplo, non verò quia mihi bonus eſt. Secundus eſt, quéò quis vult bo- num amici, in quantum redundat in bonum ipſiusmet amantis, & quaſi in intereſſe ipfſius. Primus amor igitur amat amicum, in quan- tuùm in ſe bonus eſt, ſecundus, ùt bonus eſt amanti. Q. 5. Duem ordinem ſervat charitas in- ter diligendos? Reſp. I. Ex charitate magis diligendi ſunt, qui nobis ſunt conjunctiores, quàâm qui his ſunt meliores. Reſp. 2. Parentes & filii ſunt magis diligen- di, quâm quivis alius, licèr ſit inſignis bene- factor, qui eum à morte, aut alia gravi ca- lamitate liberavit. Reßp. 3. Per ſe loquendo magis diligendus eſt Pater quàm Mater: & Pater carnalis ma- gis, quâm ſpiritualis (idem dicendum de fratre carnali & ſpirituali) item pater magis quàm filius, Dixi, nndis k ſhun igern Eelis inn 6tnte cnn 1 promn torun ,n Nlir 1 4 „An Rbonmn 6 Cnctr irbe ninerſe 1 un, 19 A U Lonos Ethuntt i 8Glberäilu , in gi Nrmeget l inftit⸗ n dugt Ag d tet ca? deene ten eer De Charitate 131 Dixi, per ſes hoc enim intelligendum eſt de Patre, in quantùm Pater eſt, quia per acci- dens poteſt ſiet? oppoſitum, ut ſi Mater eſſet valdè benefica erga filios tam in temporali- bus quàm in ſpiritualibus, pater verò vitioſus, & circa curam ſiliorum negligens. Keſp. 4. Pater & Mater ſunt magis diligen- di, quàâm uxor, hæz tamen magis diligenda eſt quàm filius. Keſp. 5§. Benefactor inſignis, qui aliquem à morte aut alia gravi calamitate cum ingenti periculo vitæ, aut magnis ſuis expenſis libe- ravit, magis diligendus eſt quàm frater, ſoror, aut conſanguineus in 2. & 2. gradu. Nota tamen, quòd tota præſens dodtrina de ordine charitatis ſolùm intelligatur, quan- tum eſt ex parte charitatis, & rebus ipſis ſe- cundúùm ſe conſideratis: nam ex aliqua cir- cumſtantia fieri poteſt, ut ordo ille non ſit- ſervandus. Hic igitur ſolùm determinatur, quisnam in extrema neceſſitate ſit magis di- ligendus, ita ut ei præ alio in conſimili ne- ceſſitate conſtituto ſit ſuccurrendum-. D., 6. Qlis eſt modus reconciliandi inimieos Keſp. I. Is, qui proximum offendit, tene- tur proximâ occaſione pro ratione circum- ſtantiarum loci, temporis, perionarum, ne- gotiorum, omnibus poſtpoſitis procurare re- conciliationem. Reſp. 2. Si uterque offendit ſeu læſit, is qui 12 prior 132 Trac. VII. Exam. V. prior cauſam dedit, provocando alterum, prior eſſe debet in reconciliatione procuran- da, ad quam procurandam per ſe loquendo, niſi aliæ circumſtantiæ adſint, non tenetur, ille, qui planè non læſit, ſed ſolùm læſus eſt. Reſp. 3. Qui læſus eſt, tenetur reconcilia- tionem rationabiliter oblatam acceptare. Di- EXo rationabiliter oblatam, quod fit, quando, qui offendit, agnoſcit culpam, deprecatur pro modulo ſuo & loci conſuetudine, paratus- damnum illatum reſarcire, &e. Keßp. 4. Si offenſus videat inimicum ſuum eſſe omnino obſtinatum, nec poſſe ullatenus induei, ut ipſe prior de reconciliatione agat, videtur offenſus in eo caſu teneri per acci- dens, & ad tollendum ſcandalum, vel ſi hoc ex alio capite eſſet inimico debitum, ad id teneri, ut vincat in bono malum juxta præce- ptum Apoſtoli ad Kom. 12. Reſp. 5. Si offenſus etiam in caſu debiti ta- lia deneget inimico, non ſtatim condemnan- dus eſt peccati mortalis, ſi nimirum ſolùm neget ex aliqua animi averſione, ſinè pericu- lo gravis ſcandali vel damni, & non ex gra- vi interno odio, quò grave malum deſideret- ei, qui læſit. In his omnibus Confeſſario ma- gnâ opus eſt prudentiâ, nec poteſt una ccr- ta regula ſtatui. . 7. rht enm ün nlopo⸗ len alud 1 proite long V, hoh une lee 14, H ene, e, gnco, Eehnanm lir, n nintum i oſe lurenn inine Sr i er aci. n,Nelſboe Inm, Ai fan nen⸗ n CoNen. inirun e,nd er & non a; un Cete⸗ Onleliter Oel “ De Charitate. 133 . 7. Teneturne homo exponere vitam cor- poralem pro vita ſive animæ, ſivè corporis proximi? Ante Repꝶ. Not. I. Triplicem eſſe neceſſi- tatem, in qua vita ſpiritualis proximi verſari poteſt. I. Neceſſitas extrema, ut dum ſim- plex quidam ab hereticis jam jam ſeducendus eſſet. 2. Gravis, qualis eſt reſpectu Fidelium tempore peſtis aut perſecutionis. 3. Com- munis, ut dum homo verſatur in periculo pec- cati, quod facilè evitare poteſt. Not. 2. Qugd vita corporalis proximi pos- ſit dupliciter conſiderari. 1- Præcisè ſecun- dùm ſe, ùt eſt vita & bonum proximi. 2. ùt eſt materia & occaſio virtutis. Pro vitæ proximi primò modéò ſumpta nemo poteſt ex- ponere ſuam: quia ſic plùs diligeret alterum, quàâm ſe ipſum; bene tamen ſecundò modéô: quia ſic exponit vitam propter ſe ipſum vir- tute perficiendum, adeôque adhuc ſe magis diligit, quàm proximum. His not. Reſp. I. In extrema neceſſitate quilibet te- netur vitam corporalem exponere certo pe- riculo pro vita animæ proximi. Quia aliquis faltem caſus eſt, in quo quilibet pro ſpirituali vita proximi tenetur profundere vitam, juxta illud Joan. 3. Et nes debemus pro fratribus animas bonere; non eſtautem urgentior caſus quâm extremæ neccſſitatis vitæ ſpiritualis. Reſp. 2. In caſu neceſſitatis communis ne- 13 mo 134 Tract. VII. Exam. E. mo tenetur vitam corporalem pro ſpirituali vita proximi exponere: poteſt tamen in ne- ceſſitate communi & gravi. Ratio I. p. Quando is, qui eſt in neceſſſ- tate, ipſemet ſe ab ea poteſt liberare, nemo tenetur ei ſuccurrere cum tanto diſpendio, uti eſt vitæ; qui verò eſt in neceſſitate commu- ni, poteſt pluribus modis eam evadere-. Ratio 2. p. Licitum eſt facere actum per- tinentem ad perfectionem charitatis; ſed cum periculo vitæ corporalis ſuccurrere ſpiritua- li vitæ proximi in neceſffitate communi & gra- vi eſt talis actus: Ergo. Reß. 3. Nemo tenetur pro corporali vita- proximi certo periculo exponere vitam cor- poralem; hoc tamen licitè poteſt, prout vi- ta proximi eſt materia & occaſio virtutis-. Ratio I. p. Quia nemo tenetur ad opera ſupererogationis, præſertim cum certo peri- culo vitæ, cùm ſint tantùm de confilio. Ratio 2. p. Quia licet facere actum perfe- Qiſſimum virtutis, qualis omnino eſſet propter vitam amici, ùt eſt materia & occaſio virtu- tis, ſe ipſum morti tradere, ut patet ex Joan. 5§. cap. Ex Exam. VI. De Effectibus Charitatis. 2 7. u ſunt effectus Charitatis? Reſpy. Sunt hi duo: nempe Eleemoſyna & Correctio fraterna. Q. 2: 161 Du elaunti n Atute tkenuhn rll, gl is hüruf lhere e A notunl G.2 3 a bont root erbsen ſreene Acnn, itmti,t Alnere ſin Gnmniif Aporal ie e iem co , Donr id unnid, nn Wonen mn end le wnlle. k adnn welene occalo i tpatet a, 1 Vitatt CH De Charitate. 135 R 2. Quid & quotuplex eſt Eleemoſyna? Reſp. I. Eleemolyna eſt opus miſericordie, quò aliquid datur indigenti ex compaſſione prepter DEuM, ſeu ordinatum ad ſublevandam miſeriam pro- ximi. Hœc definitio deducitur ex definitione miſericordiæ, quæ definitur, quòd ſit virtns moralis inclinans ad ſublevandam miſeriam proximi ſeu pauperis ,ex compaſſione propter DEIIM. Reſo. 2. Fleemolyna eſt duplex: una cor- poralis, altera ſpiritualis. Opera miſericor- diæ corporalia ſunt ſeptem hôc verſa compre- henſa: Viſito, poto, cibo, redimo, tego, colligo, condo. Opera miſericordiæ ſpiritualia etiam ſunt ſeptem indicata ſequenti verſu: Conſule, carpe, doce, ſolare, remitte, ſer, ora. Q. 3. Quando obligat præceptum Eleemoſynæ 5 Reſp. I. Duo ſunt caſus, in quibus obli- gat ſub mortali. Primus, qui à nemine nega- tur: Si quis habeat ſuperflua naturæ, & pe- tens eleemoſynam ſit in extrema neceſſitate. Secundus, qui ab aliquibus negatur, eſt: ſi quis habeat ſuperflua naturæ & ſtatůs, licèt pauperes non ſint in neceffitate extrema, ſed alia notabili ſeu gravi. . Reſ. 2. Probabilius & tutius eſt, quòd ho- mo ex bonis ſtatui ſuperfluis juxta divitia- rum proportionem teneatur etiam ſuccurrere pauperibus communem neceſſitatem patienti- 14 . bus 136 Tradt. VII. Exam. VI. bus, ſaltem interdum eis eleemoſynam dando, adeôque mortaliter peccaret, qui formaret propoſitum nunquam iis dandi. Pro intelligentia ſuperflui, ex quo eleemo- ſyna fit, adverte duobus modis dici ſuper- fuum. 1I. Superfluum naturæ, ſeu quod ſu- pereſt mediis ad ſuam & ſibi commiſſorum- vitam neceſſariis. 2. Superfluum ſtatůs, ſeu quod ſupereſt mediis neceſſariis ad vitam & ſtatůs ſui decentiam, conſiderando ſimul ca- ſus, qui probabiliter occurrere poſſunt, in quibus ſumptus faciendi ſunt, prout recta ra- tio judicaverit: quæ ſtatůs decentia compre- hendit etiam ea, quæ ſpectant ad ſuſtentatio- nem filiorum, famulorum, decentes donatio- nes, hoſpitum tractationes, &c. Q. 4. Quid eſt correctio fraterna? Reß. Duplex eſt correctio delinquentisꝰ; una, quæ adhibet remedium peccato, in quan- tam eſt malum ipſius peccantis, & ad ejus- non punitionem, ſed emendationem, & ani- mæ lucrum, velut ad finem ordinatur, & eſt actus Charitatis, & iſta eſt propriè fraterna correctio, ac definitur, quòd ſit actus Chari- tatis vel miſericordiæ ſpiritualis, qué per convenientem ſermonem conamur fratrem, ideſt proximum, 2 malo peccati convertere ad bonum virtutis. Alia eſt cor- rectio, quæ adhibet remedium peccati delin- quentis, ſecundàùm quod eſt in malam alio- rum, & præcipuè boni communis. Et hæc eſt toNe ,ad 10 el (o n lut Ue Merur zueer en s, Lincelie UMlrun ie mo, un unmmn ee lrintg ini nre hoſin Prot ec enticonn 1llenteg; ts Conitp ünul elnmunh tam ign , A A tonen, t tligunnt t roptie u 1ſt du! Ger emm erimun,9 . Alin n peen in m Nunk he De Charitate. 1390 eſt actus juſtitiæ, cujus eſt conſervare rectitu- dinem unius ad alterum, & vocatur judicia- lis, éſtque ſuperiorum erga inferiores punien- dos. O. 5. Quando obligat præceptum Correctio- nis fraternæ ? Reſp. Tunc, quando adſunt hæ quinque- conditiones, & quidem ſùb mortali: Prima conditio eſt: ut peccatum ſit ſecre- tum ſeu occultum, & moraliter conſtet pro- ximum peccâſſe mortaliter, vel eſſe in pericu- lo peccati mortalis aut recidivæ, vel commi- ſiſſe veniale periculoſum, ſeu ordinatum ad mortale. Secunda: Ut ſperetur fructus, ſeu ſit proba- bilis ſpes emendationis, ne reddatur deterior. Tertia: Opportunitas perſonæ & temporis. Perſonæ, ut non ſit alius, qui meliùs poſſit facere. Temporis, ut fiat tunc, quando penſatis circumſtantiis diſcretio dictat cum- majori fructa fieri poſſe. Quarta: Ut correptio judicetur neceſſaria, cenſetur autem neceſſaria, quando peccator per cam, & non aliter, creditur converten- dus. Quinta: Ut correctio poſſit commodè fieri, nimirum ſinè notabili damno corrigentis, damno, inquam, ſalutis, honoris, famæ, fortunarum, &c. niſi frater eſſet in extrema-⸗ neceſſitate. 138 Tract., VII. Exam. VII. Ex Exam. VII. De vitiis Charitati oppoſitis. Q. 7. Quc ſunt vitia eharitati oppoſita? Reſp. Sunt ſequentia: odium, diſcordia, conten- tio, ſcandalum, ſehiſma, duellum, bellum, rixa, ſe- ditio. Odium eſt averſio voeuntatis à Deo vel proximo ſub ſpecie mali ſeu nocivi repræſentato. Eſt duplex: unum abominationis, alterum inimicitiæ. Pri- mum eſt averſio voluntatis ab aliquo, in quan- tùm mihi vel alteri, quem amo, malus ap- prehenditur. Secundum eſt, quéô volo ma- lum alteri perſonæ, ut illi malè ſit. Diſcordiæ eſt, quâ quis voluntati alterius de bono divino aut humano, cui debet conſen- aim tire, ſcienter & ex intentione contrariatur. in e Contentio eſt vitium inclinans ad inordinate altercandum. Hæc importat contrarietatem mn, Nal in locutione, diſcordia in voluntate. n Cleen i Schiſma quid ſit, dictum eſt ſuprà Exam. 3. Mdi i q. 10. Doſhnt Bellum eſt congreſſio plurium vi & armis fa- i wolli Gta contra extraneos. Differt à duello, quòd riimn hoc ſit unius contra unum, aut paucorum id contra paucos, ſive concives ſint, ſive exrra- lt nei. Item à ſeditione, hæc enim eſt plurium i contra plures in eadem Republiea. “l Not. I. Bellum aliud eſſe defenſivum-, venig quod aſſumitur ad injuriam (quæ moraliter eſt ten lhpolti loin, n, n ſni 1 KE ſu 11 N , I ininetie no, Mi Glo vob iderine e collen Oonumarnr, Wiworcer contureur. ntun, ſwribrri Ii A dheloe Aut daun nt, ne nin ete blien. e Geſt De vitiis Charitati oppoſitis. 139 eſt in fieri) repellendam: aliud offenſivum, quod aſſumitur ad obtinendam ſatisfactionem pro injuria jam illata. Not. 2. In bello juſto per accidens ſeu in- directèé, ac præter intentionem, interdum- licité occidi poſſe innocentes, ut ſi civitas- aliter capi, vel hoſtis aliter præliò vioci non poſſit. Per innocentes autem intelliguntur- Eccleſiaſtici, qui nec ſunt pars populi, nec tractant arma vel conſilia belli. Item pueri ac mulieres, ſimplices ruſtici, & externi, ca- ſu verſantes inter hoſtes, & armis eos non- juvantes. V Not. 3. Quòd quamvis Clericis & Epiſco- pis ratione conditionis perſonæ illicitum ſit-⸗ bellare, excipiantur tamen aliqui caſus. I. Si ſint Clerici v. g. Epiſcopi habentes domi- nium temporale cum authoritate indicendi bellum, hi enim bellum indicere, & pro eo- dem ducem inſtituere poſſunt, non tamen- (emper eòô ipsòé propriis manibus pugnare-. 2. Poſſunt pugnare ex diſpenſatione Papæ, quia prohibitio eſt ſolàm juris humani. 3. Si Clerici non poſſint vitam tueri aliter, quàm- pagnando. 4. Si per Clericorum pugnam ci⸗ vitas poſſit conſervari, vel ex ea pendeat vi- Goria in bello juſto. §5. Si Clericus ſinè notabili ſuo periculo poſſit pugnando eripere- innocentem. Not. 140 Trabt. VII. Exam. VII. Not. 4. Etiam Repreſſalias eſſe quandam ſpeciem Belli, hæ autem diétæ ſunt à re & prehendo, quaſi iteratæ apprehenſionis, ſic ut cùm quis apprehendit res alienas illius-, qui apprehendit ſuas. Et ſumitur vel pro actuali apprehenſione, vel pro auctoritate,, quam Princeps vel Reſp. ſuis ſubditis injuſtum damnum paſſis facit, invadendi terram, & oc- cupandi bona corum, qui damnificârunt,, usque ad juſtam damni compenſationem. Duellum ſeu monomachia eſt ſingulare certa- men, ſeu deliberata duorum vel paucorum pugna ex condicto inita cum periculo læfionis, ſtasuts tempore & locöũ. Nunquam hoc eſt licitum, niſi in duo- bus caſibus. I. Pro vitæ defenſione. 2. Dum bellum ex conſilio Belliducum reſolvitur in duellum pro bono communi, quale I. Reg. 17. fuit inter David & Goliath: tunc enim ſufficiens eſt eauſa. lntl Not. I. Provocatum reſpondere poſſe pro- iuliu vocanti hôc modòé: Non reeusé duellum ex timore & dejectione animi, ſed quia Deum- offendere nolo. Vel: Paratus ſum duellum be acceptare, ſi Dei & Eccleſiæ Legibus non re- im pugnet. Vel: Ubicunque armis invaſus fue- fiuiß⸗ ro, armis me defendam, ut vitæ meæ con- iſt ſulam. Generaliter adhiberi poteſt quæcun- Woil que reſponſio, quæ non importat acceptatio- ickhe nem formalis duelli. lum Not. 2. ad 4. capita poſſe revocari actio- ce nes in Bullis prohiditas, ob quas excommu- ni⸗ 1e lr ah lis eNditenen. Penltiner el wuln Ne e N, N 1 lenlone, un tholtien Aule Ne Wei nlen ed defe e d 1s ſun t Legbun misimi vite poret ortatur e kenne ut⸗ 4 Ge De vitiis Charitati oppoßtis. 141 nicationes incurruntur. I. Pugnantium in- duello, provocantium vel acceptantium. 2. Concedentium locum, aut non impedientium, qui poſſunt impedire. 3. Aliquéò pactò coo- perantium, ùt conſiliõ, mandatô, auxiliò, Ilitteris, intimatione, licèt provocatie vel duel- lum actu ſecutum non fuerit. 4. Spectantium ex induſtria, ex quorum præſentia duellantes fiunt audaciores. Porrò duellantes & pro- vocantes ſolemniter incurrunt excommunica- tionem Papæ reſervatam, alii non reſerva- tam. Ita Trid. Seſſ. 25. de Reform. c. 19. Kixa eſt contradictio in factis, ut dum ex ira ſe percutiunt. Seu eſt quoddam privatum bellum inter privatas perionas non ex aliqua publica auctoritate, ſed magis ex inordinata voluntate, ùt dictum eſt Tract. 5§. Exam. 5§. J. 3. Seditio eſt congreſſus vel diſſenſio unius par- tis multitudinis contra aliam partem. D. 2. Quid eſt Scandalum? Reſp. Scandalum eſt dictum vel factum minùs rectum, præbens proximo occaſionem ruinæ ſpiritualis. Ubi ſub dicto vel facto intelligitur etiam- omiſſio alicujus dicti vel facti, quod dici aut fieri deberet, eò fere modò, qué ſuprà Tract. 4. Exam. 2. q. 2. definitio peceati applicata fuit peccato omiſſionis. 3. . 142 Trabt. VII. Exam. VII. OD., 3. Quotuplex eſt Scandalux! Reſp. Eſt duplex, nimirum activum & paſſi- vum. Primum eſt, quando aliquis ſuòé malô verbé vel factô intendit alium in peccatum- inducere, vel licèt ipfſe hoc non intendat,, tamen ipſum factum tale eſt, ut de ſe natum ſit inducere, vel ponere occaſionem ruinæ, & hoc etiam dicitur ſcandalum per ſe, vel ſcan- dalum datum. Secundum eſt, quando quis ex dicto vel facto alterius ſumit occaſionem peccandi, & hoc etiam dicitur ſcandalum per accidens, & ac- ceptum. Hoe ſcandalum per accidens, ſeu acceptum ſivè merè paſſivum dividi poteſt in ſcandalum puſillorum vel infirmorum, quod oritur ex ignorantia vel infirmitate hominis: & in ſcan- dalum phariſaicum, quod ortum habet ex me- ra malitia hominis ſcandalizati. Nota, quòd ſcandalum adivum ſemper ſit peccatum in ſcandalizante: quia contraria- tur charitati. Et quidem eſt diſtinctum pec- catum ab opere malo, ſpecialiter in confeſ- ſione explicandum; ſcandalum verò paſſivum ſemper eſt peccatum in eo, qui ſcandalizatur, & hoc ſi ſit puſillorum, etiam eſt ex parte- ejus peccatum, qui ſcandalizat, non verô, ſi ſit Phariſlæorum. Ex his Sequitur primè, quòd materialiter tantùm- cooperari alterius peccato non ſit dare ſcan- da⸗ . l liu nn, 1, ,y, W. V. De Jure & Juſtitia. 143 Riflaa⸗ dalum, dum nimirum adſunt hæ conditiones. . 3 I. Si tua cooperatio non ſit ex ſe mala, ſed bona, vel ſaltem indifferens. 2. Si fiat re- Gâ intentione, ſeu ex rationabili cauſa. 30 Ssi peccatum proximi ex vi officii impedire, ü non tenearis, & moraliter ſeu ſinè proprio iene damno nequeas. 4. Si te non coρÿ☛ante npine peccatum tamen committeretur, quia nimi- Mrum non deerunt alii, qui materiam vel fa- cultatem ſubminiſtrabunt. Sequitur ſecundò quòd directè petere vel con- ſulere alteri, quod ſinè peccato is facere nequit, ſit ſcandalum; id verò petere, quod ſinè pec.· B cato facturus non eſt, ſinè illo tamen facere, len poteſt, non ſit ſcandalum, ſi ex rationabili Uhant cauſa id fiat, ut v, g. ab uſurario petere mu- deimt cuum. Nlnind /, dud ſhun 1 ) ir er Nen eranng el CIRCA MüNhNR FTRACTATIM VII. gian De Jure & Juſtitia. l Eiranr kiglterine, . EN Exam. 7. B Inm De Juſtitia, Judicio præſertim teme- guiſent rario, ac Suſpicione. am eN⸗ . un ei, Q., 7. Quid eſt Jus & quotuplex? a, MH. . Keſp. 1. Jus ſivè juſtum nihil aliud eſt, quàm terilltet æqualitas debita inter obligationem unius & jus acti- um alterius, on i Rep. 144 Tracz. VIII. Exam. I. Reſp. 2. Aliud eſt jus ad rem, puta, haben- dam, quæ nondum eſt in noſtra facultate,: aliud jus in re, quæ actu ùt propria poſſide- tur. Vel, ùt alli explicant, Jjus ad rem dici- tur, quod non tribuit actionem in rem, ſed tantùm in perſonam. Jus in 1e dicitur, quod tribuit actionem realem, ſeu quod rem obli- gatam habet, ita ut res nobis obſtricta ſit/, ad quemcunque tranſeat, quia tranſit cum ſuo onere. Reſp. 3. Dividitur ulteriùs jus proportiona- liter ſicut lex (unde vide Tract. 6. Exam. I. q. 2. de Legibus) pro lege ponendo jus, ut hoc ſit aliud naturale, aliud poſitivum, cujus ſubdiviſiones ibidem vide. OD. 2. Quid eſt jus nature & gentinm? Reſp. Jus naturale eſt, quod ratio naturalis immediatè dictat, vel ex ea immediatè ſequi- tur. Dicitur etiam jus naturale, quod ori- tur ex natura rei. Jus Gentium autem eſt, quod communi Gentium conſenſu eſt introductum, ſeu quod omnes paſſim Gentes, obſervant; uti ſunt ſer- vitus, diviſio & proprietas rerum, &c. Q. 3. Quid eſt Juſtitia? Reſp. Eſt conſtans & perpetua voluntas jus ſuum cuique tribuendi. Ubi nota, quòd ſuum poſſit eſſe reſpectu alicujus dupliciter, unòô modòô, titulò proprietatis, ſeu quod jam eſt appro- PrIa= lN tonem Rehon r, r, —☛ De Jure & Juſtitia. 145 . 2 . 4n priatum; aliõ modéô, titulò condignitatis, ſeu At quod eſt ſolùm appropriandum-. patet ab glne .l oppoſito, quòd Injuſtitia ſit vitium jus ſuum i,,1. 1 ,, . niäinui, cuique auſerens. vi lcfen kunlm Nobis diere t, aui Unlt lnch F,lun Vrenlo lin, g Ggnſen! üntonuer inmelind ie Uunle, glt , (ol cn nann, ſr nunn uil lerum, K itil 4 Munu gvoe tek, u0 Gii Q. 4. Quot ſunt ſpecies Juftitieæ? Reſp. Sunt tres. k. Juſtitia generalis ſeu legalis; commutativa, & diſtributiva. Ratio: quia cùm juſtitia ſit habitudo ad alterum, & hæc triplex eſſe poſſit, ſcilicet partis ad totum, partis ad partem, & totius ad partem: hinc triplex eſt Juſtitia: Prima Legalis, ſecunda Commuta- tiva, tertia Diſtributiva. Juſtitia commutativa eſt conſtans & perpetua voluntas ſive virtus, in parte vel quaſi in parte com- munitatis alteri comparti tribauendi jus ſuum, conſti- tuendo æ qqualitatem arithmeticam inter rem- Sg rem. Diſtributiva eſt conſtans & perpetuæ voluntas, ſeu virtus in Magiſtratu vel communitate partibus communitatis tribuendi jus ſuum, ponendo æquali- tatem geometricam ſeu proportionis juxta me- rita perſonarum. Legalis eſt conſtans & perpetua volunkas ſeu vir- tus communitati tribuendi jus ſuum, omnium virtu- tüm actus tanquam Reip. debitos ad com- mune bonum ejus ordinando, Et ob hanc rationem hæc Juſtitia dicitur generalis: quia ejus eſt omnium virtutum actus ordinare ad bonum generale ſeu commune. Legalis autem dicitur, quia hoc à Fep & Legislatore prin- ci⸗ 146 Tract. UUII. Exam. I. cipaliter eſt intentum: nam bonum totias eſt ctiam bonum partium. Juſtitia Legalis dupliciter dividi poteſt. Pri- mò in talem ſtricte ditam, quæ procedit ſecun- dùm verba expreſſa Legis, & reſpicit finem, quem verba Legis præſeferunt: & in Epihiam, quæ non procedit ſecundàùm verba Legis, ſed reſpicit mentem Legislatoris, & finem ab co in Lege principaliter intentum, etſi per verba Legis non expreſſum. Secundè in eam, quæ architectonicè eſt in Principe: & in uſualem ſeu miniſterialem, quæ eſt in ſubdito, quæ tamen in utriſque eſt ejuſdem rationis, utpote idem utrobique objectum tormale reſpiciens, nimi- mirum bonum commune, ut adæquabile per poſitionem adtus legaliter debiti. O. 5. Quot ſunt Conditiones ad Juſtitiam requiſitæ? Reſp. Sunt tres ſequentes. I. Debitum le- gale fundatum in jure rigoroſo proprietatis, vel quaſi proprietatis. 2. Alteritas. 3. Æqua- litas. Q 6. Judicium eſtnò actus Juſtitiæ? Reſp. Affirmativè. Patet ex ipſo nomine; quod ut licitum ſit, tres requiruntur condi- tiones. I. Ut procedat ex inclinatione juſti⸗- tlæ. 2. Ut procedat ex authoritate præſiden- tis. 3. Ut proferatur ſecundàùm rectam ra- tionem. 2. 7. nni e e K; 60 G9 Uinstor en uKüm uni Eob Oſuthee nlen in, Dn s kame krauen l rnn roet e, — 3 — n bopun 4 nihi hort de ele; het 4 un hin 5 in tifler 1, Eſen lum,al en Ainulte in en , ot el eng 1 nubib ir irvnm: cliunie: lituer⸗ üm De Juræ & Juſtitia. 142 — O. 7. Judex in peccato mortali judicans peccatnè mortaliter Reſp. Affirmo, ſi judicet in peccato mortali pub- lico & valde ſcandaloſo, quia ſic dat materiam ſcandali; ſecus, ſi peccatum occultum ſit. Q. 5. DQuid ſt Dubium, Suſpicio, & Jadi- cinm ktemerarium!? Reſp 1. Dubium eſt, quando animus ma- net omnino ſuſpenſus, nec affirmat, nec ne- gat, ſed ex argumentis pro & contra move- tur in utramque partem, led ad neutram ſe de- rerminat. KRepp. 2. Suſpicio eſt opinio ſeu aſſenſus de- bilis de malo proximi ad unam partem deter- minatus cum formidine oppoſiti. Eſt ex ge- nere ſuo peccçatum veniale, licet ft de re gravi: quia non inducit perfectum & com- pletum contemptum, conſequenter non con- trariatur dilectioni proximi, Reſp. 3. Judicium temerarium eſt determi- nata & firma ſententia de malo proximi carens omni dubitatione & formidine, & ſinè indi- cio ſufficienti. Eſt ex genere ſuo peccatum mortale: quia eſt contra charitatem & juſti- tiam, proximo namque fit gravis injuria in bonis famæ aut honoris. Et autem fama nihil aliud, quàm bona de virtute proximi in noſtris mentibus depoſita opinio. Ho- nor verò eſt teſtimonium de virtute alterius, quod K 2 148 Tract. VIII. Exam. I. ſt honorificâ appellatione, corporis inclina- tione, potioris loci ceſſione, &. Q. 5. Suntnè dubia in meliorem partem in- terpretanda & quomodo? Ante Reſp. Not. I1. quòd quis tripliciter poſſit ſe habere circa dubia. I. Judicium ſuſ- pendendo. 2. Ea interpretando in partem de- teriorem. 3. In partem meliorem. Et hoc adhuc dupliciter, nimirum negativè & poſi- tivè. Negativé eſt, non interpretari in dete- riorem partem: & contingit, quando quis propter factum ambiguum, quod de proximo videt, perſiſtit in eadem æſtimatione, quam habebat antè, & non format pejorem. Peſi- tive eſt, formare novum judicium judicando id, quod eſt melius. Not. 2. Obligationem interpretandi dubia in meliorem partem poſitivè dupliciter intel= ligi. I. Sic quod homo oblatâ occaſione dubii abſolutè teneatur exire in actum poſiti⸗ vum judicii de proximo. 2. Ex ſuppoſitione, àt ſuppoſité, quòd homo velit exire in actum poſitivum, teneatur exire in talem, quò du- bium interpretatur in partemmeliorem, cùm tamen abſolutè actum ſuſpendere poſſit. His not.⸗ interpretanda ſaltem negativè. Reſp. 2. Ex ſuppoſitione, quòd quis in re dubia velit exire in actum poſitivum judican- i, Reſp. I. Dubia in meliorem partem funt“ ttmer Mann 2 tn 1. — — 10rls inc 1arten triplic dicinm partemd me. Et h ki in Een anco prorin e, glel n. gicang di dubi ter ints vccaſion in pol voſton inic glo enn, dli A enr⸗ Si t Cican⸗ 63 De Jare & Zuſtitia. 149 di, tenetur dubium interpretari in meliorem partem poſitivè. Ratio utriusque eſt: quia quod tibi non vis fieri, alteri ne feceris; ſed nullus vellet actiones ſuas dubias accipi in- pejus, ſed in melius: Ergo, Reſp. 3. Per ſe loquendo non tenetur ho- mo dubia in meliorem partem interpretara poſitivè, ſed ſatis eſt actum ſuſpendere: quia per hoc ſatis conſulitur famæ proximi in re ambigua. Adverte tamen, quòd quando agitur de damno in nobis vel proximo cavendo, aut de remedio adhibendo, poſſimus dubia in dete- riorem partem interpretari, non quidem de- finitivè judicando, ſed per quandam ſuppoſitio- nem, ùt loquitur S. Th. q. 60. a. 4. ſuppo- nendo id, quod eſt deterius. Sic S. Job etſi de filis ſuis nihil mali judicaret, offerebat tamen holocauſta pro ſingulis dicens: Nefer- is pecsaverint filii mei. Ex Exam. II. De Dominio. D. 1. Quid eſt Bominium!? Reſp. Eſt Jus ſeu facultas utendi re ſuâ ad quensa libet uſum lege permiſum. O. 2„ Qaotuplex eſt Dominium? Reſpy. Eſt duplex, Jurisdictionis ſeu perſonarum, & proprietatis ſen rerum. Primum eſt facultas K 3 Zu⸗ 150 Trad. FII. Exam. H. gubernandi proprios fubditos. Secundum eſt facultas diſponendi de re aliqua tanquam ſua in proprium commodum. Dominium Jurisdictionis ſubdividitur in E- cleſiaſtitum & ſæculare. Dominium Proprietatis autem ſubdividitur in perfectum & imperfectum. Primum eſt, quod continet proprietatem rei & commodorum ejus. Secundum eſt, quod habet tantùm pro- prietatem rei abſque commodo, vel commo- da abſque proprietate Domfnium imperfectum rurfum aliud eſt directum, aliud utile. Primum habet ſolam rei proprietatem, & hinç dicitur Dominus pro- prietarius. Secundum habet ſolam rei utili= tatem vel fruétum. Tandem Dominium tam Jurisdictionis quàm roprietatis dividitur in altum ſeu ſuperius, quod habet Rex vel Refp. in bona ſubditorum: & in jus baſſum ſeu interius, quod in eadem bo-= na habent Domini inferiores, vel ipſi cives“ Q., 9. Quotuplex Aſe Dominium utile? Reſp. Eſt ſeptuplex: UWſus: LIIusfructus, Emphy- teuſis, Feudum, Superficies, Servitus, Poſſeſio. 1lſus definitur, quòôd ſit jus utendi re aliena ſal- và rei ſubſtantiũ. IUſusfruétus eôdern modéô de- finitur, modé addatur particula, & fruendi. Pplus enim juris eſt in uſufructu, quâm in ſo- lo uſu. IIle dicitur frui vel uſufructuarius, qui in frauctus habet plenam poteſtatem, ut poſ- Onnecn ſen ſett Uel hu henkcin Nn lentu r al iricl ſerue lit a Ituurn ſabdivich⸗ elt, t nmodon intüm D el coma aliud 4 lolam tt ius pro rei uiili⸗ 1s quin lupering torumd Adembo⸗ ſt civer tile 4, Nh Aliri lod . S det Al De Dominio. 151 poſſit eos vendere, donare, & rem fructiferam elocare alteri, reditus vel penſiones percipe- re. IIle veròô ſolùm dicitur uti ſeu uſuarius, qui fructibus ſuis poteſt uti pro ſe & ſua fa- milia, v. g. hortum intrare, in eo deambu- lare, fructus percipere, iis veſci, & ſuos, uti & hoſpites alere. Emphytenſis eſt conceſſio rei immobilis cum transla- tione dominii utilis retentéò directs, ſub onere certæ pen- ſionis proprietario ſolvendeæ, idque vel in perpetuum, aut ad certum tempus, aut ad vitam unius vel plurium, quod tempus non ſit decenniò minus. Dif- fert ab uſufructu, quòd hic conſtituatur etiam in rebus mobilibus. Feudum eſt conceſſio rei immobilis, nimirum agri vel pagi, & c. cum translatione dominüi utilis reten- 14 proptietate, ſub onere fidelitatis & obſequii perſona- lis præſtandi. Feudatarius igitur præſtat per- ſonale obſequium, Emphyteuta verò penſio- nem realem. Superficies eſt contractus, quò ſuperficies alieni fundi ſeu ſoli alicui (qui inde dicitur- ſuperficiarius) conceditur ad ædificandam do- mum, plantandam vineam vel hortum, &c. Servitus eſt jus utendi vel fruendi re alienâ, aut aliquid circa eam impediendi. Dividitur in merè perſonalem, quæ à perſona debetur perſonæ, ut ſi quis uſum ſui ſervi con- cedat alteri. Et in merè realem, quæ à re im- mediatè debetur rei, ut eſt, v. g. jus, quò per tuum agrum vado, vel jumenta duco ad K 4 me-⸗ 152 Traét. VIII. Exam. II. meum. Et in mixtam, quæ à re immediatè de- betur perſonæ, quæ illà re immediatè poteſt uti vel frui. . Servitus realis iterum alia eſt ruflicana, quæ prædio ruſticano, alia urbana, quæ prædio ur- bano debetur. Prædium urbanum vocatur quodvis habitaculum, licèt fit in villa, aut hortus annexus amænitatis gratiâ. Prædium ruſticanum eſt quodvis aliud;, v. g. horreum, ſtabhulum, ager, &. Boſf-ſio poteſt ſumi vel pro actu; & ſic vo⸗ catur poſſeſſio facti; vel pro jure, & vocatur poſſeſſio juris. Prima eſt detento vei, corporis & animi, & juris adminiculé interveniente. Altera eſt ipſum jus, quod quis habet re utendi, ſeu ei inſiſtendi tanquam ſuæ, non prohibitæ poſh- deri. Poſſeſſio alia eſt naturalis, quâ præſens rem ůt meam detineo; alia civilis, quâ ſecundùm juris civilis æſtimationem rem ſemel à me na⸗ turaliter poſſeſſam etiam abſens poſſidere cen- ſeor. . Porròô ad hæc præfata dominia, ut valida fint, requiritur titulus. Uade. Q. 4. Quid eſt Titulus? Reſp. Titulus eſt radix & fundamentum do- minii, qué quis ſe probat dominum rei, v. g⸗ emptio, donatio, ſuoceſſio hæreditaria, lega- tum: Æ☚. Præ- zünian 8 4 C Chndin Pes⸗ (lis Un hhm IDommm 6Anen Cdens Conle . i.d fra mialum Ccipin eſuun ſon ſ ihe tut bi n 6 11. — ſegiats icans, 2 precio⸗ um vocz. rilla, Dredi 6 hottenr & ſe nn & vocat orporit Alterael i ſelj el te poſt. ſens kenn ecundir me nr dere ter Ut ſale De Dominio. 153 —* . .. — . . præter titulum tamen ad dominii acqviſitio- nem ordinariè tanquam conditio requiritur traditio rei, ejusque apprehenſio. Dixi, ordinarie: quia inc ertis caſibus traditio non eſt neceſlaria. Ut 1. in beneficiis, in iis enim ſufficit collatio & receptio. 2. In hæreditate ſolà aditione & ac- ceptatione ante apprehenſionem hæres acqui- rit dominium bonorum defuncti. 3. In lega- to. 4. Quando quid donatur, venditur aut relinquitur civitatibus, Eccleſiis, aut aliis piis locis, vel in redemptionem captivorum: alii caſus videantur in Authoribus. Porrò apprehenſo, quæ eſt poſſeſſionis rei inceptio, alia eſt vera, ùt cùm rem manibus apprehendo, vel pedibus inſiſto: alia eſt ficta, ut ſi Dominus rei talem faciat actum, quéô ju- ris æſtimatione cenſetur alteri rradere rei vel domũs poſſeſſionem, v. g. tradendo claves domũs. Q. 5. Quotuplex eſt Titulus? Reſp. Eſt duplex, alius verus, qui à parte rei ſufficit ad juſtificandam poſſeſſionem, vel do- minium; ut ſi res ematur à verò domino, vel accipitur à tali, qui poteſt donare. Alius præſumptus ſeu coloratus, qui licèt à parte ret non ſit verus, tamen ex bona fide & invinci- bili ignorantia creditur eſſe verus, ùt ſi res ematur ab eo, qui non eſt verus dominus, probabiliter tamen præſumitur eſſe verus, v. g= à fure bonâ fide, KS De 154 Tract. ViII. Exam. II. De Subjectis Dominii. OQ. 6. Parvuli, amentes, lliifamilias, uxor, ſervi habentne Domimum: Reſp. I. Parvuli ante uſum rationis (idem eſt de amentibus) habent dominium habitua. le, fundatum in porentiis naturæ rationalis; non tamen actuale defectu usůs rationis. Reſp. z. Loquendo de filiisfamilias ſub pa- tria poteſtate conſtitutis quadruplex peculium eſt diſtinguendum. I. Caſtrenſe, quod in ca- ſtris ſeu in militia armata, vel occaſione mi- litiæ partum eſt: & hujus peculii habent do- minium directum & utile. 2. Eſt quaſi caſtren- ſe, ita dictum, quia gaudet privilegiò peculii caſtrenſis, Eſtque omne illud, quod filius ex beneficio & poſt clericatum acquirit ex mili- tia togata, & ex officio publico liberali: & hujus etiam peculii dominium tam directum (alnhi quâm utile eſt penes filiumfamilias. 3. Eft WMenil profectitium,; quod primariò à parente prove- (etel 1 Aden t W nit; vel quod principaliter & proximèé pa- ( (n rentum causâ datur. Et hoc tam quoad pro- ſ ſek prietatem quàm quoad utilitatem totum eſt Xhlde parentum. 4. Eſt adventitium, quod filius? en aliunde, quàâm ex re patris, nimirum ex ma- les, ſt tris vel aliorum hæreditate, donatione, opi- ficio, &c. ſibi quoad proprietatem, patri quoad uſum fructum acquirit. * 4 1 Ualat ere ve Reſp. 3 2, 11. — nii. nilia, 1. lonis (1 umn habin tationalt ttionis, lias ſubn X peculir vod in er ſione ni bent dn Raaßm. pecyli Plius er ex mil. crali: 6 tän 1, N rot. ime ad n tum a I Ne . i 4 De Dominio. 155° KReſp. 3. Servi propriè dicti non habent do- minium perfecum: quia quidquid qu4vis cau- sà vel occaſione acquirunt, Domino acqui- runt. Keſp. 4. Uxor habet plenum dominium bo- norum paraphernalium, id eſt, quæ præter do- tem à ſuis accepit. DQ 7. Keligioſus habetne alicujus rei do- miniu m Reſß. Non habet ſaltem in particulari: quia- per votum ſolemne paupertatis ſe fecit inca- pacem omnis dominii: quod votum ſi violet, peccat mortaliter exæ genere ſus. Ex quo Sequitur, quòd ad hoc, ut Religioſus ali- quid recipere, vel dare poſſit, licentia Supe riotis requiratur, non quidem ſemper expreſs & formalis, ſed tacita & rationabiliter præſumptaæ, ſeu virtualis ſive interpretativa. Tum quia eadem eſt vis taciti & expreſſ‚. Tum quia- Præſamptio de voluntate Domini ſufſficit, ut alienæ rei uſurpatio excuſetur à furto: ergo & ſufficit ad excuſandum à violatione pauper- tatis. Cæterùm heæc licentia debet eſſe libe- ra ſeu petfectè voluntaria, ideſt non obtenta Fer fraudem. Item debet eſſe ex juſta cau- ſa, quæ poteſt eſſe v. g. pietas in egentes pa- rentes, vel proximos conſanguineos, &cc. D. 5. Quid dicir ad bune caſum? Prælatus videt & ſcit ſubditum aliquid di- ſtrahere vel acquirere, & non contradicit,; heæc 156 Tradk. PII. Eram. Ik. — — hæc Prælati taciturnitas excuſatnée à vitio paupertatis? Reſp. Quanquam difficultatem faciat illa. Regula juris: Qui tatet, conſentire videtur; Do- natus noſter tamen duplicem diſtinguit tacitur- nitatem: una eſt permiſiva, ſicut DEUS per- mittit peccata, & hæc non excuſat: altera- approbativa, & hæc excuſat- Ad cognoſcendum autem taciturnitatem- eſſe permiſſivam aut approbativam explicat-, dictus Author ex aliis DD. Primè ait, debe- re cognoſci ex circumſtantiis perſonarum-, rei, oceaſionum, ob quas rationabiliter præ- ſumi poſſit voluntas Superioris. Secundèò, ſi Prælatus ſciens taceat ex verecundia vel timo⸗ re, aliové reſpectu, quia nimirum homo pa- cificus eſt, ſubditus verô eſt inquietus, agre- ſtis, turbulentus, &c. eſt taciturnitas per- miſſiva; approbativa verô, ſi ex nullo ſimili mortivo taceat. L. 9. Qaid ergo eſt paupertas Religioſa? Reſp. Eſt voluntaria renunciatio omnium re- rum poſſeſſarum, omnisque juris poſſidendi per ſolemne votum facta in Religione appro- bata à Sancta Sede. Q. 70. Clerici ſæculares habentne dominium! Ante Reſp. Not. diſtinguendum eſſe inter pona Eccleſiaſtica & Eceleſiaſticorum ſeu Cle- ticorum. Prima ſunt, quæ immediatè ſeu pro⸗ menerut 8 eenler uben Ponn Gelicne M Mine zlle . ſthnde ileur ſen n ciis i ſbrabk, enibs. enn ü bonort 0h, bein ſes hu liß 17 ſlbus nen entnti atn 14 laciat Liacnu,, 3 Sbittacſn 1t: Alten tuthitaten 1 expliett ait, Cehe Onarumn liter pre Eiundt, el timo⸗ mO Pä⸗ , agte. 18 per. lo ſimi mniumn. ofſicend e Altr NiusH ſeter aulke. en ro⸗ De Dominio. 157 proximè ſpectant ad ipſam Eccleſiam. Secun- da proximè ſpectant ad ipſos Clericos in par- ticulari. Hæc ſubdividuntur in bona ſæcula- ria & Clericalia, Clericalia rurſum in verè & quaſi talia. Bona ſæcularia Clericorum (di- Ga commuyiter Patrimonialia) ſunt, quæ eis provenerunt ex quadam cauſa profana ſeu titulo ſæculari absque ullo reſpectu ad Ordi- nem aut Beneficium. Bona quaſi Clericalia (dicta communiter qua- ſi Pbatrimonialia) ſunt, quæ Clerici acquirunt occaſione ſtatůs ſeu miniſterii Eccleſiaſtici, non proximè titulò Beneficii veluti ejus fru- ctus, ſed ùt prœæmium & mercedem impenſi laboris. Tandem bona verè Clericalia ſunt, quæ Cle- rico proximè obveniunt titulò Beneficii, v. g. Præpoſituræ, Et hæc rurſum debemus partire in ea, quæ ad honeſtam Clerici ſuſtentatio- nem ſunt ſuperflua: & in illa, quæ Clericus parciùs vivendo de congrua ſuſtentatione ſibi ſubtrahit, quæ vocantur parſimonialia. His- præmiſſis. Reſp. 1. Clerici ſunt veri & abſoluti Domi- ni bonorum patrimonialium: quia nec ex vo- to, neque ex diſpoſitione juris ſunt incapa- ces hujus dominii. Reſp. z. Idem eſt de bonis quaſi patrimo- nialibus, uti & de bonis verè Clericalibus, in quantùm hæc ſunt neceſſaria ad congruam ſuſtentationem. Ra- 198 Trzrt. III. Exam. II. Ratio t. p. quia bona quaſi patrimonialia Clericis dantur, àc ſtipendium quoddam &ι merces præſtiti ſervitii perſonalis absque omni pacto erogandi in pios uſus. Ratio 2. p. quia bona verè clericalia con-= gruæ ſuſtentationi neceſſaria debentur Cleri= cis tanquam juſta merces ab Eecleſia, cui ſer- viunt. Nam qui ſervit altari, vivat dt altari, & nemo militat propriis ſtipendiis. Reſp. 3. Clerici ſunt veri Domini etiam bo⸗ norum congrauæ ſuſtentantioni ſuperfluorum. Quia juxta Trid. Clerici, qui non præſtant;, quæ juxta Eccleſiæ ſtatutum præſtanda ſunt-, fructus non faciunt ſuos: ergo à contrario, ſi præœſtent, quæ debent, fruétus faciunt ſuos, eôsque luctantur; ſed hoc eſt idem, ac fieri dominum corum: & in uſu Juris Canonici illæ phraſes: fructum facere ſuum, & fieri do⸗ minum æ&qui pollent. Porrô reditus ſuperflui dicuntur illi, qu ſupremum congruæ ſuſtentationis gradum ex- cedunt; nomine autem congruæ ſuſtentatio- nis intelligitur; quod Clerico moraliter eſt ne- ceſſatium ad ſuam, ſuæque familiæ ſuſtenta-= tionem juxta conditionem ſtatùs ac dignita⸗ tis. Q. 7 ½ Quid ſi benefiriatus habeat ſilios vel filias, nedum legitimos, ſed ſputios, poteſtné illos alere eæ reuitibus Eccleſiaſticis: Reß. Non poteſt, ſi liberi haheant ſuſſicien- tia , enen e hoknt en) , lcis heo Alonelan neler. deſ 24 Di1 Ppa an Vetrai e 6 comm lele Urnn in 1I1. — Patr mor quoddn bo le erlealig e entur Cl lla, euit l chani nietiam b perfuotn Prællan 2da ſunt, ontrario, unt ſvo⸗ ac fen Canonic 2 eri do⸗ t ill, q tadum er. bſtentato iter elke e ſuledtt e Cignin flrn lcen⸗ tin De Dominio. 159 tis propria bona, v. g. adventitia 4 matre, vel ſi pater habet bona propria patrimonialia; id tamen poſſet, ſi eos habeat in ſuo ſervitio ſeu familia, quam juxta ſtatůs ſui decentiam alit. Licèt itâque Clerici ſæculares ſint domini fructuum congruæ ſuſtentationi ſuperfluorum; hoc tamen dominium ita limitatum eſt, ut, non poflint de iis teſtari ad cauſas profanas, aut convertere ad conſanguineos ditandos- (licèt poſſint eis dare ad neceſſitatem ſuble- vandam) ſed eos tenentur etiam cx juſtitia applicare pauperibus, vel aliis cauſis piis-, reſtitutioni cæteroquin (aut ſaltem peccato mortali certè) obnoxii. Ita communiter docent antiquiores DD. Q., 72. Quid ſentis de illis Beneficiatis, Ca- nonicis, qui plura ſimul habent Beneſicib? Reſp. Quòd, qui ſinè legitima diſpenſatione tenet ſimul duo beneficia, etiam ſolùm ſim- plicia incompatibilia, vel quorum quodlibet ad honeſtam ſufficit ſuſtentationem, peccet., mortaliter. Ratio patet ex Trid. Seſſ. 7. c. 2. Et Seſſ. 24. de Reform. c. 17. Dixi 1. ſinè legitima diſpenſatione, quæ à ſolo Papa cum cognitione & relatione juſræ cauſæ impetrari poteſt. Juſtitia verò cauſæ eſt me- tienda (ut S. Canones docent) non ex pri- vato commodo diſpenſati, ſed ex utilitate, Eccleſiæ, quò etiam ſpectat prærogativa me- ritorum in Eccleſia, Tradt. zIII. Exam. II. Dixi 2. incompatibilia, id eſt, quorum ſingu- la exigunt continuam reſfidentiam. Dixi 3. quorum quodlibet ſufficit &c. poteſt enim quis tenere duo Beneſicia ſimplicia reſidentiam non requirentia „ quotum neuttum congruæ ſuſtentationi ſufficit. Si quis ergo ſinè juſta cauſa & diſpenſatio-⸗ ne tenet duo Beneficia, quorum unum con- gruæ ſuſtentationi ſufficit, tenetut eòdem die bis dicere Horas: quia qui ſentit commodum- 5 Hinc talis ſemel tantùm in die recitans Horas ex duplici capite tene- tur reſtituere fructus: I. Ratione injuſtæ poſ- ſeſſionis. 2. Quia non recitat Horas pro mul⸗ titudine Beneficiorum. Q. 13. Qus res ca 7. Juræ naturæ homo non habet do= quia conditione omnes- ſe homo eſt dominus vi= m, ſed ſolùm uſuatius & cuſtos: quia dominium eſt ſuper illas res, noſtrâ induſtriâ poſſumus acquirere; vi- autem & Jmembra induſtriâ noſtrâà acqui- rere non poſſumus. Princeps vel Reſp. non habet domi- hominum: quia eam ad placi-= amén de ra- ſentire debet & onus. dunt ſub dominio homi- minium in alterum: ſumus pares. tæ ſuæ aut membroru nium in vitam tum deſtruere non poteſt, cùm t tione dominii ſit rem poſſe deſtkuere etiam- (d n ure, Wner MhMein, Ain i Gn, 1hii be en NANNN AMra wens Aorieh Atonn u pe Wen e n⸗ e Sn Unt, n . II. — Juorun n, , potele 1l reſicen tt um cong A dipenſi n unum ca Ut eden Cmro emel tant capite ten imjulte 18 pro 9 gio boſ habet one omne dominun n wſderir er ilis gikete, oltti u, habeten it⸗ hlel greun. 1 De Dominio. 161 voluptatis causâ, licèt non ſemper ſinè pec- cato. Reſp. 3. Homo eſt dominus famæ ſuæ: quia ilam ſuâà induſtriâ acquirit, & ſi eſt ab alio leæſa, poteſt condonare reſtitutionem. Item poteſt detrimentum ſuæ famæ pati, niſi ver- gat in periculum aliorum. Pro quo nota eſ- lſe certos caſus, in quibus homo tenetur fa- mam ſervare, & contra juſtitiam psccat, ſi ſe infamet. I. Si ex tua infamia ſequatur in- famia alterius, ſicut ex infamia Religioſi ſe- quitur infamia Cœnobii. 2. Si tua fama ſit neceſſaria, ut alteri præſtes officium ſtricéô jure ei debitum, uti eſt fama perſonæ publi- cæ, Epiſcopi, Abbatis, Prioris, &c. ut ſub- ditos bene regat. 3. Si non quidem ex offi- cio, bene tamen ex charitate tenearis pro- ximo ſubvenire, per infamiam verò reddaris ad hoc ineptus, tunc teipſum infamando pec- cas contra charitatem: ſicut ſi quis pecunias, Juibus pauperes poſſet juvare, projiceret in. umen. Ex Exam. III. De variis modis acquirendi Domi- nium. Q. 1. Cujur ſunt animalia domeſtita vel er- rantia. Reſp. 4. Animalia demeſtica, etſi longiùs aberrent, manent Domini: quia talia anima- I. lia 162 Tradt. VIII. Exam. III. lia ex natura ſunt manſueta & domeſtica: er- go per fugam non acquirunt libertatem. Reßp. 2. Animalia ſylveſtria ſeu in ſylvis & montibus, & in lacubus, fluviis, piſcinis er. rantia ſunt primi occupantis: quia quod nul- lius eſt, naturati ratione adjudicatur primo occupanti, niſi loci conſuetudine aliter ob. ſervetur. Animalia autem per naturam fera, ſed per induſtriam hominum cicurata, quam- diu habent conſuetudinem redeundi, tamdiu manent ſub dominio ejus, cujus ſunt; ſi verò conſuetudinem hanc amiſerint, fiunt primi capientis. Ratio: quia in ſecundo caſu cen- ſentur recuperâſſe nativam libertatem, ſecus- in primo. Reſp. 3. Si animalia transcensò muré diffu= giant, vel aves avolent, vel piſces ruptis ſe- ptis emigrent & vivariis, & non ſit ſpes redi- tůs vel recuperationis, fiunt primi capientis t quia ſic redeunt ad naturalem libertatem. Reſp. 4. Si animalia contineantur in ſy lvis ſeu ſaltibus magnæ vaſtitatis ſive arte ſive- naturâ circumſeptis, iſtæ feræ non ſunt eò ipsò ſub dominio illius, qui eſt Dominus ſyl- væ (idem cum proportione dicendum de pi= ſeibus) quia adhuc cenſentur gaudere ſuâ na- turali libertate. Ex quo patet oppoſitum eſſe dicendum-, ſi ita incluſa ſint, ut pro libitu poſſint capi, vel ſint illic repoſita. — Q., 2. lan ren Kcanerecn N lut, gn i Nenni rhecuni 6 Pretin e natute Alnuliu II. — comelſe bertaten, en in Hi 9 piſcini⸗ uia guot eetur pet e aliter neturam E rita, gun indi, tam ſunt, ſiN ſunt oii caſu ce m, ſecn ur6 A ruptis ſ (pes kecl capient⸗ ttatemn. t in ſhher Arte ſſe on lunt: ominsß⸗ dum e lere in ſcendin, orca, De Dominii acquiſitione. 163 Q 2. Cujus eſt fera ab uno vulnerata, ab alio capta? Reſp. Si vulnus eſt mortale, adeéôque ſuſſi- ciens ad eam capiendam, eſt vulnerantis, ſecus autem capientis: quia in primo caſu fera mora- liter eſt jam apprehenſa ſeu occupata, ſecus- in ſecundo. Si veròô fera, quam unus pro- ſequitur, cadat in laqueum alterius, eſt pri- mi occupantis, ſcilicet vel proſequentis, vel illaqueantis: quia in pari jure melior eſt con- ditio poſſidentis. De 3. Cujas ſant gemmæ, venæ metalli- c, &c.? Reſp. Gemmæ, lapilli, & c. ſicut & venæ metallicæ auri & argenti in loco publico in- ventæ; ſtando in jure naturæ, ſunt invento- ris tanquam primoò occupantis: quia ſtando in hoc jure cenſentur inter bona, quæ nul- lius ſunt; defacto tamen ſeu jure civili & par- ticulari regnorum talia mineralia applicantur ad cameram Principis. De, 4. Cujus eſt theſaurus inventus? Rep. 1. Theſaurus propris dictus (qui defi- nitur, quòd ſit vetus depoſitio pecuniæ, eujus non extat memoria, ut jam Dominum non habeat, per pecuniam intelligendo etiam alias res mo- biles pretioſas, v. g. annulos, gemmas, & c.) jure naturæ & gentium fit inventoris: quia- quod nullius eſt, eſt Trimd. occupantis, Han⸗ 2 0 164 Tract. VUIII. Exam. III. do in præfate jure; theſaurus autem cenſe- tur eſſe nullius, cùm non ſit pars v. g. agri; ſicut mineralia. Reß. 2. Jure tamen poſitivò 1I. Theſaurus- in proprio fundo inventus totus eſt invento- ris, 2. Si in fundo alieno, etiam Principis, fortuitò repertus fit, medietas eſt inventoris, &S medietas domini fundi. 3. Si non requi- ſitô dominé fundi ex induſtria ſit quæſitus && inventus, inventor poteſt quidem expenſas deducere, aſt theſaurus totus eſt domini fun- di. 4. Repertus arte magicàâ ſive in proprio ſive alieno fundo, eſt fiſci. S5. Si quis ſciens in alterius agro latere theſaurum, & Domino non manifeſtans, tantùm ab eo petat licen- tiam quærendi, theſaurus repertus eſt totus domini fundi: quia licentia per errorem con- ceſla pro nulla habetur. 6. Si dominus fun- di conſentiat, ut alius in ejus fundo theſau- rum quærat, ſtandum eſt conventioni factæ, ſi verò nulla conventio facta ſit, theſaurus- totius eſt inventoris: quia tunce dominus vi- detur ceſſiſſe juri ſuo. Reſp. 3. Si quis ſciens in alterius agro vel domo latere Theſaurum, emat agrum vel do- mum, fit etiam dominus Theſauri, utpote in proptio jam fundo reperti. Keſp. 4. Si Theſaurus ſit abſconditus in re mobili, v. g. lana vel pane, cujus Theſauri venditor vel donator nullam habet notitiam, emptor vel donatarius fit dominus Theſauri ? quia e “ ne 6 Coan 92 6 Iuve ürlen id tane r bone l aenen Ceilicn uuncetein enloet anl, a ANu, 1 n, gle u. E ile N. Nnm l det od db ei cſe Mlgtien neclfen W — — alltemm D t. Theſann elt inven in rinch invento inon re gleſitns mn expen lomini ſn in propt nis ſcien 2Domin tat licen. elt toru em con. inus fun⸗ 0 Welan: oni kade heſaurne dmninbs 8 49ko m e— Utoen tium, t gun De Dominii arquiſitione. 16 ⁶5 quia prior dominus lanæ vel panis, cùm la- tentis illius Theſauri nullam habuerit ſcien- tiam, non intendit illum occupare: ergo nec efficitur dominus. D. 5. QDuis eſt dominus rei perditæ? Reſp. Inventor rei perditæ debet adhibere poſſibilem diligentiam in inquirendo domino., qui ſi non compareat, fit rei inventæ poſſeſ- ſor bonæ fidei, nondum veròô dominus, niſi poſt completum tempus præſcriptionis à Lege definitum; congruum tamen eſt, ut quid- quam de re inventa det pauperibus, etſi ab- ſolutè ad hoc non teneatur nec jure poſitivò, nec civili, nec Eccleſiaſtico, utpote quod nullibi extat. Q., ⁶. Quid judicar de Acceſſione & Inædi- ficatione? Reſp. 1. Acceſſio eſt, quâ res accedit ad eam, quæ tua eſt, vel bonâ fide putatur eſſe tua. Eſt duplex, una naturalis, altera indu- Krialis. Naturalis eſt vel per nativitatem, ut fit in partu ſervæ, fœtu pecoris, &c. Vel eſt per Alluvionem, quæ eſt incrementum, quod ab alluente fluvio uni demitur, & al- teri adjieitur. Aceeſſio induſtrialis ſit pet⸗ induſtriam, quàâ quid implantatur, inſeritur; inædificatur, intexitur, ſcribitur, pingitur, &c. Reſp. 2. Acceſſio per nativitatem tribuit do- 1 166 Trabl. III. Exam. III. minium. Sic dominus ſervæ (licèt pater ſit liber) fit dominus prolis. Ratio: quia par- tes ſequirur ventrem. Idem eſt de fœtu pe- coris, de plantis, quæ creſcunt in fundo: quia acceſſiorium ſequitur ſuum principale. Reſp. 3. Per Alluvionem latentem acquiritur dominium fſoli accreſcentis, nhon verò per pa⸗ tentem, niſi dominus partis avulſæ habeat- eam pro derelicta. Reſp. 4. Acceſſionis indaſtrialis regulam ſignificant hi verius: Quidquid plantatur, ſeritur vel inædifitatur, Omne ſolo cedit, radices ſi tamen egit. Ex quo ſequitur Primè, quod in proprio ſo⸗ lIo ædificans ex materia aliena, ſit dominus ædificii cum onere ſatisfaciendi domino ma-= teriæ: quia quod ſolo inædificatur;, ſolo ce- dit. Setundé, qui ex ſua materia æ.iificat in ſo= lo alieno, ædificium eſt illius, cujus eſt ſo⸗ lum: & ſi ædificaverit ſciens eſſe alienum, in foro externo pro ſua materia nihil expoſcere poteſt, licèt domus diruatur: quia cenſetur- donâſſe vel temerè ædificâfle. Excipe, niſi fortè hât ratiane utiliter geſſerit negotium- ablentis. Quòd fi bonâ fide ε diſicavit in- alieno ſolo credens eſſe ſuum, debent ei à do- mine fundi expenſæ & pretium materiæ refun- di: quia par non eſt, ut dominus ſoli locu- pletetur cum detrimento iunocentis ædifican- tis. Ex . ſorshe gei⸗ g fatl kelle: A Ing yimce Ncredn uit feme Cet ee m. II. — licetpan⸗ o: quin de fetl t in funt rincipalt n dCui erd per le haben 8 regulin icaun, 3 oprio ſ Otninus ino ma⸗ ſolo ee dat in ſ⸗ 1 ek ſ⸗ enum,1 expolen cebleiut ipe 1 eponin⸗ cai iu teiih eau De Dominii acquiſitione. 167 Ex Exam. IV. De modo acquirendi Dominium per Præſcriptionem, Uſucapionem, Promiſſio- nem, Donationem, Teſtamentum, Lu- dum & Sponſionem. D. I. Quid eſt Præſeriptio & Uſucapio? Keſp. Præſcriptio eſt acquiſitio dominii vel juris per continuationem poſſeſſionis tem- pore à lege definité6. Eàâdem definitione de- finitur Uſucapio ſic dicta, quia per uſum ali- quid capitur ùt ſuum: licèt enim aliqui Præ- ſcriptionem & Uſucapionem bene diſtinguant, quòd Uſucapio propriè tantùm conveniat re- bus corporalibus, Præſcriptio verò tam cor- poralibus quàm incorporalibus, v. g. juribus. hodie tamen communiter pro eodem ſumun- Ktur. . 2. Qaot ſunt conditiones ad Praſeri= ptionem requiſitæ ? Reſp. Sunt quatuor his verſibus compre- henſæ: ADqua fides, Jutſtus titulus, res non vitioſa s Tempore præſcriptô poſſeſio continuetur. Primò debet eſſe æqua ſeu bona fides, id eſts illa credulitas, quâ rationabiliter quis exiſti- mat rem eſſe ſuam, vel ſaltem inculpabiliter- neſcit eſſe alterius. Unde eſt regula juris: Peſeſor malæ ſidei nunquam præſcribit. L 4 Secun- 168 Tradz. VIII. Exam. IW. Secunds requiritur juſtus titulus. Quid ſit, titulus & quotuplex, nimirum verus & præ- ſumptus, vide Exam. 2. q. 4. in hoc Tract. Ad præſcriptionem ſufficit titulus præſumptus & putativus. Quandoque etiam præſcriptio bonæ fidei procedit ſinè titulo, ut ſi quis 30. vel 40. annis rem poſſideat, immemor tituli, ex quo eam poſſidere cœpit. Deficiente titu- 16 oſtendendum eſt tempus immemoriale poſ- ſeſſionis, quod tempus eſt, cujus initii nul= la extat memoria, etiam apud ſeniores. Tertia conditio eſt res non vitioſa; id eſt apta præſcribi. Unde præſcribi non poſſunt, quæ jure civili vel Canonicò ſunt prohibita aliena- ri, v. g. res & loca ſacra, religioſa, vel pub.⸗ licis uſibus deputata, ut pontes, via publi- ca, &c. Nec jura ſpiritualia, v. ge jus deei= mandi, beneficia conferendi, &c. à laicis præſcribi poſſunt contra Eccleſiaſticos, nec item jurisdictio in perſonas & bona Clerico- rum. Quarta conditio eſt continuatio poſſeſſionis totò tempore à Lege definité́, ita ut res mo- biles privati hominis, vel cujuscunque Eccle- ſiæ, etiam Romanæ cum titulo præſcribantur trienni, ſinè titulo 30. annis. Res verò im- mobiles privati hominis præſcribuntur 10. an- nis inter præſentes, & 20. annis inter abſen- tes. Præſentes cenſentur, qui demicilium- habent in eadem civitate vel Provincia: ab- ſen-⸗ ſontülte Cpbis Non cort okinum let, ni Conelan e. ſac,4 eride . Vy. — 8 verus 6 in hoe II prelon preleri r ſi guit emor tint lejente iß woriale Nl Rinitiin niores, idelt lunt, a 4lien, Vel pube 4 publ⸗ us deci 4 laich c08, le (lerie⸗ oſeſſoni les N ve bec⸗ eriben Fefin er t⸗ ela. 4 45. ſen⸗ De Dominii acquiſitione. 169 ſentes, qui in diveria Provincia, vel remota parte ejusdem Provinciæ. Ad præſcribenda bona immobilia contra- Eccleſias, aliäque pia loca requiruutur 40. anni. Contra Eccleſiam Romanam 100. an- ni. Contra ordinem S. Benedicti 60, Men- dicantium, & corum, qui cum illis partici- pant, juxta Molinam & Leſſium, 100. anni. Nota autem, contra præſcriptionem in qui- busdam caſibus dari beneficeium quoddam, ſeu remedium juris, quod factâ præſeriptio- ne relinquitur priori domino, ut Judieis au- Gtoritate poſſit reſtitui in ſtatum priſtinum., ſen in daminium & poſſeſſionem rei amiſſæ, & vocari ſolet reſtitutio in integrum, quæ primò conceditur minorennibus. Secundò Eccleſiis, Hoſpitalibus, aliisqne piis locis, quæ in fa- vorabilibus æquiparantur cum minoribus & pupillis. Majoribus autem hoc beneſicium- non conceditur, niſi ex cauſa, quam judex legitimam exiſtimaverit, qualis eſt v. g. ſi conſtet, quòd quis propter abſentiam causâ reip. vel ſtudiorum, &c. præſcriptionem litis conteſtatione interrumpere non potuerit. OQ. 3. Duid eſt Promiſſio? Reſp. Eſt deliberats & ſpentanea fidei obligatis al- gerè facta de re licita, poſſibili, ipsique grate. Quæ exteriùs ſeriò facta & aceeptata obligat ſub L S mor⸗ 170 Trabt. VIII. Exam. W. mortali: quia ratio naturalis dictat, fidem etiam hoſti eſſe ſervandam. DQ., 4. Promiſſio fub cenditione turpe obligat- n Reß. Antequam conditio redigatur in acum, non obligat: quia aliâs daretnr obligatio ad peecandum. Poſtquam verò in actum reda- da eſt, obligat in conſcientia, obligatione- ortâ ex natura promiſſionis oneroſæ. Q. 5. Promiſſio merè interna obligatnè in Conſcientia? Reſp. Negativè: quia hanc promiſſionem- non ſervans nullam facit promiſſario injuri- am: cùm iſte nullum jus habeat in rem pro- miſſam. Si tamen promittens adctum inter- num firmaret juramentéô, teneretur in conſci- entia, non ratione promiſſionis, ſed vi jura- menti ob reverentiam Divini Nominis in te- ſtem vocati, Idem intellige de donatione me-= rè& interna. .„ 6. Quid eſt Denatios Reſp. Eſt datio liberalis, irreddibilis, compenſatise sem non intendens. Q7. Qui poſſunt liberò donare? Reſp. Illi ſolm, qui habent dominium bo- norum, & ſimul eorùm adminiſtrationem cum facultate alienandi. Unde ad reſtitutionem tenetur, qui aliquid accipit ab iis, qui non poſſunt donare. 0s 4 N FLobunn n) uk Gc ien mun Noli. Mor al ſetoceri a ſipelugn intiin et UNl,al (aluse pole can ufit, en daſc Iucden , ſc V. . +— dict e ur in a obligati⸗ umn ne hligation 2, iſſonen 0 imjn lin peo⸗ n inter. conſei⸗ Vi jur⸗ s in e lone ne 4 anbo⸗ meun oten on 4 De Dominii acquiſitione. 171 Q ⁵. Donatio liberè fadta eſenè revocabilis? Re. Donatio mortis causâ poteſt ad libitum revocari, quia in hoc differt à Donatione in- ter vivos, quæ per ſe revocari non poteſt, ſed tantùm per accidens, & in eertis caſibus, qui emergunt vel ex ingratitudine donatarii, vel ex prole ſuſcepts, vel quia denatio eſt inoſſcioſa. Caſus ex ingratitudine donatari ſunt quinque. I. Si donatarius donatori (non ſinè mortali gulpa) inferat impias manus. 2. Si ei infe- rat atrocem injuriam vel contumeliam. 3. Si bonis ejus inferat grave damnum. 4. Vel ſi vi- tæ ejus inſidiàâs ſtruat. S. Si non impleverit conditionem donationi appoſitam: hoc ta- men jus revocandi non tranſit ad heæredes: quia eſt perſonale. Sextum caſum addit Syl- veſter & alii, nimirum ſi Donatarius dona- torem magnàâ paupertate preſſum ſublevare nolit. Nota autem, donationem Eccleſiæ factam- revocari non poſſe ob ingratitudinem Præla- ti, ipsiusque Capituli: quia cenſetur facta non intuitu perſonarum, ſed ex pietate erga D E- UM, qui nunquam eſt ingratus. Caſus emergens ex prole ſuſcepta eſt, ſi quis prole carens magnam bonorum partem do-= navit, & poſt rei traditionem contra omnem ſpem naſcitur ei proles. Tandem caſus emergens ex donatione ineffcis- ſa eſt, ſi donatio ſit tam excedens & immo- mo- 172 Tradt, VIII. Exam. Il!. moderata, ut præjudicet legitimæ filiis aut parentibus debitæ, & hæc ſecundùm jura po-. hl teſt revocari quoad ſupplementum legitimæ. aln Q., 9. Quia & quotuplex eſt Teſtamentum? iſe⸗ Reſp. I. Teſtamentum eſt voluntatis noſtzæ ju- 1 ſta ſententia de es, quod quis peſt mortem ſuam fieri a vult, cum directa hæredis inſtitutione. Differt ab am IIn aliis ultimis voluntatibus, feu diſpoſitionibus qumti ad ultimam voluntatem pertinentibus. Ur ulsli ſunt. onte in 1. Codicillus, qui eſt ultima voluntatis di- pymet ſpoſitio, quâ circa teſtamentum aliquid expli- catur, mutatur, additur, diminuitur, &c. ita ut in eo non inſtituatur hæres faltem directè. 2. Fidei commiſum: quod eſt diſpoſitio, quàâ gravatur hæres, ut vel totam hæreditatem, vel certam ejus quotam cogatur reſtituere al- nckat teri cuidam, qui per hoc indire inſtituitur 9, 8 hæres. 4 3. Legatum: quod eſt ultima voluntas, quà ongre Ne ſonar ie 5 N ef ſor jubetur hæres rem aliquam certam & parti- nl cularem alicui tertio præſtare. D 4. Donatio mortis causâ: quæ eſt ultima vo- 6N Nd luntas, quâ alicui præſenti & acceptanti ali- un quid donatur intuitu mortis. Neuel Reſp. 2. Teſtamentum aliud eſt Solemne, quod aid habet omnes ſolemnitates à jure requiſitas; nlnl aliud minàs ſolemne, quod iis caret, vel non- N eget, uti eſt teſtamentum militis, vel ad pias iſteii cauſas, quod etiam privilegiatum dicitur. ig 9, Te- — ne . e fi ſeriptum ſeu clauſum, quò teſtator hæredem, um legt Hamez, is m ten ſuan Difken boſitione tib Intatis Uid cxp⸗ 1, * c. 1 direg tio, g litaten kuere? uſtitui ntas,r & hert tim nti41. ged, itas; n. Apins , De Dominii acquiſitione. 173 Teſtamentnum ſolemne eſt duplex, unum- ſcribit, ſuàmque voluntatem teſtibus ad ſubſcri- bendum tradit cum ſolemnitatibus à jure requi= ſitis, quales ſolemnitates ſunt, quòd Teſtator te- ſtamentum ſuum propriâ vel alterius manu con- ſcriptum ſeptem teſtibus ad id rogatis vel vocatis offerat, profitendo eſſe ſuum teſta- mentum. Inſuper ſi ſciat & poſſit, ſuâ ma- nu coram teſtibus ſubſcribat, vel alius pro eo octavus teſtis ſive ſubſcriptor adhibitus. Po- ſtea omnes ſeptem unéô, eodémque continua- to tempore vel propriò vel aliené ſigillò con- ſignare debent. Alterum eſt nuncupativum, vel denunciativum, in quo teſtator coram ſe- ptem teſtibus vivâ voce hœredem nuncupat. Porrò in teſtamento ruricolarum ac tempo- re peſtis 5. teſtes, imò aliàs etiam duo, ùt loco- rum eſt conſuetudo, ſufficiunt. Q. 70. Qui ſunt capeces condendi teſtamentid Reſp. Jure civili prohibente teſtari ſeu te- ſtamentum condere non poſſunt 1. Servi, ni- ſi ad pias cauſas. 2. Nec filiifamilias ſub pa-⸗ tria poteſtate conſtituti, niſi de bonis caſtren- ſibus vel quaſi, ſi ſint puberes. 3. qui com- miſerunt crimen, cui annexa eſt pœna, quâ ipsé factò ſunt inteſtabiles. 4. Impube- res, furioſi, mente capti ob defectum ratio- nis. §. Nec prodigus, & cui bonorum ad- miniſtratio eſt interdicta, nequidem ad pias cauſas. 6. Surdi ſimul & muti, vel etiam- mu- muti tantùm, ſi ſcribere neſciant: ſicuti & cæcus. 7. Dubitans de certitudine bonorum 3. Obſes. 9. Reus criminis læſæ Ma jeſit atis. 10. condemnatus ad mortem. Ex jnre Canonico teſtari prohibentur Cle= rici de bonis congruæ ſuſtentationi ſuper fluis. Item Religioſi ob votum paupertatis. Pro- inde incapaces teſtandi his verſibus continen=⸗ tur? Teſtari nequeuut: Impubes, KRelligioſus, Hlius, in ſacris, morti damnatus, & obſes; Prodigus, ac ſlultus, dubius, ſervus, furioſus 5 Erimine damnatus, cum muto ſurdus, & ille Qui Maj eſtatem lædlit, ſis cæcus & ipſes DQD. 11. Teſtamentum eſtne revocabile! Reſp. Afürmativè. Quia voluntas ultima eſt deambulatoria uſque ad mortem. Excipe-, niſi juramentô firmatum eſſet: tunc enim eſſet irrevocabile ab extrinſeco vi juramenti ob re- verentiam Divini nominis, in quo tamen ju- ramento diſpenſari poſſet, ſi quis metu vel fFraude ad id foret indudus. Cæterùm ſi teſtamentum ſit factum, & na- ſcatur filius poſthumus; rumpitur teſtamen- tum. Ita jura. Q. 72. Quotuplex eſt bares, & guis ordo ba⸗ redum in ſuccedendo Keſp. I. Hæres eſt alius ex teſtamento, id eſt in eo inſtitutus, alius ab inteſtato, id eſt, qui ſueccedit ſinè teſtamento. Item alius eſt hæ- res eſucced! Ece D Ueſirtt n bonac h lege Meliorez Mkietendo n conen Hlbern ſiur, ſodu een nonnt ltu, Unie . De Dominii acquiſitione. 175 — R res neceſſarius , ſeu qui non poteſt præteriri „ U ſed neceſſariò debet inſtitui in portione legi- Math tima ‚uti ſunt omnes in linea recta deſcenden- tes, poſt hos autem aſcendentes, niſi ſit juſta henark cauſa exhæredandi. Alius non neceſſarius, quem lfüperkt . Teſtator non tenetur inſtituere, licèr poſſit. tis 5 Keſp. 2. Morienti ab inteſtato ſuccedunt.⸗ Scontin hæredes héc ordine: I. Deſcendentes. 2. Pa- ter & Mater æqualiter, & und iſiorum defi= e⸗ ciente ſuccedit alter, & non aſcendentes, aut Oαο deſcendentes deficientis. 3. Succedunt avi pa- ni rerni in bonis à Patre habitis, & avi Materni οα in bonis habitis à Matre, & lucra iſtorum bo- Me⸗ norum æqualiter inter eos dividi debent. 4. Alite! Deficientibus prædiétis ſuccedunt fratres, & locò iſtorum jam defunctorum filii eorum. His e deficientibus prædictis ſuccedunt proximiores “ conſanguinei collaterales. 6. Morienti ſin con- obn ſanguineis, etiam collateralibus, ſuccedit Rex. men, Breviter dicendo Parentes carentes filiis tenen⸗ nene Kur bona diſtribuere inter cognatos & propin- quos, ſi egentes ſint, ſervatò ordine charitatis, “ honeſtiores, Propinquiores, pauperiores aliis etie præferendo. Si egentes non ſint, licitè bona ſua convertunt ad pios uſus. Ex his ’ Habetur I. definitio hæreditatis, quæ de- ul finitur, quòd ſit ſucceſſio in univerſum jus, quod deſunctus habuit. Totam hæreditatem antiqui alſlem nominârunt, qui in duodecim partes- ui dividitur, & ſingulis ſinguls nomina tribuun- he. tur. Unica pars ex duodecim vocatur r: uæ 176 Tradt, VIII. Exam. IV. duæ unciæ Sextans, hot eſt, ſexta pars afſis: tres unciæ Quadrans, id eſt, quarta pars aſſis: quatuor unciæ, ſeu pars tertia Triens: quinque unciæ Quincunx? Sex unciæ, ſeu dimidia pars, Semis Vel Semeſſis: Septem unciæ Septunx: octo unciæ Pes: novem unciæ Dodrans: decem unciæ Decunæx: undecim uncie Undecunz dicitur. Habetur 2. quòd Deſcendentes omnibus con- ſanguineis tam aſcendentibus, quàm collate- ralibus (etſi aliàâs iſti in proximiore gradu conjuncti ſint) in ſucceſſione præterantur: ita quidem ut ſucceſſio deſcendentium procedat in infinitum: cùm inter deſcendentes perpetua ſit ju⸗ rium transmiſio. Strik. in Tract. de ſuceſſ. ab inteſt. diſſert. 1. cap. 2. n. 32. Quia juxta edictum Juſtiniani æquum eſt, ut Liberi ſecun⸗ di gradus, five nepoôtes & neptes, &c. locò parentum in hæreditatem admittantur: quo- niam ſi parentes eorum viverent, illi in parte hæreditatis ſuccedere deberent. porrò Delcendentes eſſe intelliguntur filii & filiæ, nepotes & neptes, & quidquid nomi⸗= ne Liberorum venit. Habetur 3. Quod ſi contingat quempiam defunctum in linea deſcendente nullum hære- dem relinquere, tunc ſuceedant aſcendentes, ita tatmen, ut gradus proximior remotiorem excludat. Quod quidem in Auſtria non ob- ſervatur: quia ibi conſuetudo viget, quòd hæreditates non redeant ad alcendentes. Ha- i bprirn Clnguine ecolvookur 1quunet echitens e dedont! &luce, 1 Aben kinoblsge Ker pool r, cun: Ui eguul al pat 8 Pipin an, ta pats leu: gin imidi 1 e jn tanm: den tunz dicie nibus n un colle niore gri kantur. , procel⸗ eius ſt5 uceſl. 9 ia jur ti ecun c. loct e qon in pen tur hlit id non lemttt n ber⸗ nCene, . othen nob⸗ dd De Dominii acquiſitione. T Habetur 4. Quèòd defuncto nullum hære- dem in linea deſcendente vel aſcendente re- linquenti ſuccedant conſanguinei collaterales, uti eſt frater & ſoror, aut filii in eorum de- fectu, proximiore conſanguine remotiorem excludente. Et horum ſucceſſio etiam cxten- ditur in infinitum, quousque quis ſe probare poteſt ſanguine junctum. Reſolvuntur varii caſus: T. Si quandoque contingat nepotes & pro- nepotes cum filiis primi gradůs hæredes fie- ri, tunc filii primi gradùs ſuccedunt in capi- ta; filii autem ſecundi & ulterioris gradus in ſtirpes. Et hoc quidem jure repræſentatio- nis, vi cujus filii in locum & gradum paren- tum ſuccedunt; v. g. Matthias decedens re- linquit duos filios Leonem & Marcum viven- tes, tertius autem filius Leonardus moritur, ante patrem, qui etiam duos filios Jjulium S Lucam relinquit: in hoc caſu hœreditas Mat- thiæ dividenda eſt in tres partes, quarum- duæ cedunt Leoni & Marco, tertia autem Ju- 1 2. Si hæreditas inter proles ex diverſis ma- trimoniis genitas dividenda ſit, tunc quæli-= bet ex prolibus ſuccedit patri & matri ſpecia- liter, cum aliis autem v. g. conſobrinis ſuc- cedit æqqualiter in illa hæreditate, quæ ab æqquali patre aut matre provenit. 3. Privigni ſuis vitricis aut novereis non., ſuccedunt: quia illis ſanguine non ldngunsar M ſe 178 Tract. UVIII. Exam. IV. ſed tantùm ſunt affines; ſola autem conſan- guinitas, non verò affinitas ſucceſſionem po ſe trahit. 4. Si Vir uxorem relinquat gravidam, etiam poſthumus ex iſta naſciturus patri ſuccedit; qui tamen ut heres fieri poſſit, requiritur- mò, ut vivus naſcatur. 2dι, ut tempore- debitò́ ad completam nativitatem requiſitò, non citò aut ſerò, in lucem prodeat. ztio, ut non ſit monſtroſus, aut à forma humana- degenerans. 4t, ut tempore teſtatoris ſit- eonceptus. jSi frater habens fratres & ſorores dece- dat, fratres iſti & ſorores æqualiter ſucce-⸗ dunt (deficientibus nimirum deſcendentibus.) Si autem ex iſtis aliquis vel aliqua moriatur- filios relinquens, filii in locum perſonæ de- fundæ jure repræſentationis ſuccedunt, & partem hæreditatis eidem debitam accipiunt. Tandem ſi defunctis fratribus & ſororibus con- tingat ſolos illorum filios ad hæreditatem- concurrere, hæreditas illa in capita eſt divi- denda, id eſt in tot partes, quot ſunt hære- des, non obſtante, quòd unus plures relin- queret filios, quâm alter: prout in comitiis Spirenſibus expreſsè ſtatuit Carolus V. 15296 23. Apr. Ut autem ſciat quis, in quibus ca- ſibus Jus repræſentationis locum habeat, no- tet regulam: Tunc Jus repræſentationis lo- cum habere, quando unus alterum ob pro- ximiorem conſanguinitatem à ſucceſſione ex- cludit. 6. In eknrched⸗ len e Pun Pnommel umd ſon eurtnens telingen em de O., edu Eea Gen ne V. — — Utem cC eſtonen 1 idan ei i ſoccen requirin t tempon lRrequitt eat. 11 a humzt ktoris bres de⸗ er ſuce. entibln ofiatut one de⸗ unt, 6 ccipinn, bus cor dituen. elt cin nt hen es leln Nontis Ne ihe ibosc⸗ eit, 10⸗ sho⸗ 6 DI 0⸗ le ex⸗ belo De Dominii acquiſitione. 179 6. In caſu, quo decedens ex una parte re- linqueret Patruum, ſeu parentis ſui fratrem, & cx altera parte filios fratrum, hi illum ex ſpeciali privilegio Juris à ſucceſſione exclu- dunt, quamvis ille cum iſtis à teſtatore in., æquali, nimirum in ſecundo gradu diſtet. DQ., 73. Spucceduntnè etiam illegitinsi in harecditate? Reſp. 1 Cum S. Th. in Suppl. J⸗ 86⸗ 2. 2. in c. dicente: Filius illegitimus non ſuccedir in hæreditate paterna, ſed tamen naturales filii ſuccedere poſſunt in ſexta parre tantùm, ſpurii autem in nulla parte; quamvis ex jure naturali parentes eis in necefſſariis providere, teneantur. Ubi illa ſucceſſio in ſexta parte reſpedu naturalium videtur intelligi debere, ſi non adſint alii legitimi, nec ſuperſit uxor⸗= defuncti. D. N. 89. cap. I2. §. 6. Iilud au- tem de ſpurio, quòd non ſuccedar (ſive de ſpurio patris, ſive matris ſermo ſit) intelli- gendum eſt reſpectu illius, cujus eſt ſpurius: nam ſi ſpurius ſit uxoris, illi, quia eſt marito extraneus, poteſt maritus, ſeu pater putatitius relinquere hæreditatem, ſicut extraneo: & idem dicendum, ſi ſit ſpurius mariti de uzo- Reéſp. z2. Filii illegitimi in hæœreditate mater- na æqualiter ſuccedunt cum legitimis. S. 3. Inſt. ad S. Orphit. L. penult. Cod, eod. Hoc tamen non intelligitur de filiis ex inceſtu aut M 2 . adul- 180 Tract. VIII. Exam. W. adulterio natis: nam ſpurius, niſi ſit legiti- matus etiam in defectu legitimæ prolis, neque ex teſtamento, neque ab inteſtato, neque, donatione mortis causâ factàâ, aut aliquo con. tractu inter vivos poteſt ullam partem hære- ditatis accipere etiam in foro conlſcientiæ. Ita Molina, Leſſius, Lugo. Qui autem ſint filii illegitimi, naturales, && ſpurii, dicetur Tract. 16. Exam. 7. q. 8. Q., 14. Quid eft Ludus & Sponſio? Rep. 1. Ludus (quoad præſens) eſt pa- Gum, ſeu contractus, quéò ludentes animi oblectandi causâ paciſcuntur, ut victori ce- dat, quod uterque expoſuit. Sponſio eſt con- tractus, in quo duo de veritate vel eventu alicujus rei contendentes ſibi viciſſim aliquid ſpondent, ut hoc ſit ejus, qui veritatem aſſe- quitur. Reſp. ze Uterque contraéctus per ſe & ex na- tura lua eſt licitus, ſi nimirum veſtiatur debi- tis conditionibus. Reſp. 3. Conditiones ad juſtitiam ludi ſunt tres. I. Ut ludentes ſint ſui juris, ſeu poſſint di- ſponere liberè circa rem, quam ludo exponunt, ita ut ſi dominium illius non habent, habeant ſaltem cxpendendi licentiam ves expreſſlam-, vel tacitam ſuorum Superiorum. 2. Ut alter alterum per injuriam v. g. per minas, frau- des, &c. ad ludum non pertraxerit. 3. Ue non utantur fraudibus contra leges ludi, uta eſt v. g. certô ſignô notare chartas: aliàs enim Nbetir eeag t 1grzceder II Recte en Uedueton Molri Num, Ni emin v. C:. e. eptio. len er t rce Cunt en, nin ANali on , negt Aliguo ltem he ſentie, turales, 8. sſo? ) el n es znin ori ee eſt con. eventi aliquid in alle. ex na⸗ ur gebi⸗ udi ſon NWnt⸗ vonult, habenne ellan, Utder, u. ul Ui⸗ Climn De Reſtitutione. 181 enim tenentur ad reſtitutionem lucri. Leges autem ludi ſunt, quas ipſi ludentes commu- ni conſenſu inter ſe ſtatuunt, vel quæ in co loco receptæ ſunt, ſi inter ſe nullas faciunt. Ex Exam. V. De Reſtitutione in genere & in ſpecie de ea quoad bona animæ, corporis, fa- mæ, & honoris. DQ. 7. Quid eſt Reſtitutio? Repÿ. Eſt actus juſtitie commutativæ, qué res ab alio accepta redditur, ſi non eadem numeré, ſal- tem in ſpecie, vel damnum illatum compenſatur. Eſt præceptum affirmativum formaliter: quia Per actum poſitivum impletur, & omiſſione violatur; implicitè tamen eſt negarivum, & reducitur ad præceptum non furandi: quia- involvit hanc negationem: ne retineas alie- num, hinc obligat ſemper & pro ſemper ſal=⸗ tem in voto. D., 2. Quod ſunt radices reſtitutionis? Reſß. Hæ duæ: Res aecepta, & injuſta ac- ceptio. Id eſt, homo tenetur ad reſtitutio- nem ex duplici capite, nimirum vel ratione rei zacceptæ, vel ratione injuſtæ acceptionis. Addunt aliqui claritatis gratiâ tertiam radi- cem, nimirum ratione contracts, ſi videli- cet vi alicujus contractus initi aliquis debeat & non lſolvat. M 3 Diſle⸗ 182 Trabkt. VII. Exam. V. — — — . 1 Differentia autem inter has duas radices- hæc eſt: quòd, qui obligatur ex re accepta, ceneatur tantùm ad rem, ſi extet, aut ad fru- Rus extantes: vel in quantùm fadus eſt di- tior parcendo ſuis. Injuſtus verô acceptor-, ſeu qui obligatur ratione injuſtæ acceptionie, tenetur ad rem, vel & qquivalens, ſive perierit, ſive non, five caſu, ſive ſuâ culpâ; imò etiam tenetur ad fructus omnes, quos Dominus erat percepturus, ad lucrum ceſfans, damnum. emergens, &c. O. 2. Quomodo reſtituet, qui alium damni- ſcavit in bonis 4nimæ naturalibus vel ſpiri⸗ tualibus Reßp. In bonis naturalibus tenetur reftitue- re, qui philtré, malefici, vexatione, &c. al- teri abſtulit uſum rationis, ſcilicer, quantum in ſe eſt, maleficium tollere, remedia, quibus convaleſcat, procurare, & omnia damna in- de ſecuta reſarcire. Similiter qui vi vel frau- de impedivit aliam à ſtudio literarum. In bonis ſupernaturalibus tenctur reſtitue- re, qui alium vi vel fraude induxit ad pecca- tum, idque pro poſſibili, ſcilicet ad meliorz hortando, pro illo orando, qui alium docuit falla dogmara, revocando, & vera eum do- cendo: quia qui eſt cauia damni, tenetur il- lud reſarcire. 2 . Pnltaind eriktwonms hn ſt, en fokes, l hei Ahellus! ln un M3 vn, lee elenmt ln lie v re accen aut us el cceprot acceptjon ſſe hetiei metin Ominus e Ganmnln hui. teſlitue 3) &e. 4 quante lammil. Vellat h teſine. perr Nelt Ne 7 ei l De Reſtitutione. 183 Q. 4. Quomodo reſtituet, qui damnißcavit alium in bonis corporis, occidendo vel mutilando ? Reſp. 1. Injuſté alium Iædens in vita, mem- bris, viribus, &c. tenetur læſo aut hæredibus neceſſariis in alio genere bonorum reſtituere;, etſi ex damno corporali nullum ſequatur da- mnum in bonis temporalibus, læſo quidem, ſi obierit & indigeat, in bonis ſpiritualibus; ſi verò non indigeat, hæredibus in bonis tem- poralibus. Et hoc verum eſt, etſi vcciſor- pænâ corporali à judice plectatur: quia hæc pœna ſolùm eſt compenſatio inſuriæ factæ reip. Unde ſi lædens, quamdiu vixit, reſtitutionem non fecit, ad eam tenentur hæredes: quia- bona defuncti tranſeunt cum hoc onere, & qui ſentit commodum, ſentiat & onus. Reſ. z. Compenſatio damnorum realium- fit, ſolvendo expenſas eurationis, cibos ca- riores, lucrum ceſſans, id eſt, quod opificiò v. g. feciſſet, ſi læſus non fuiſſet; non verò expenſas funeris: quia hæ fuiſſent faciendæ;, etſi naturali morte obiiſſet. Reſp. 3. Si qui ſe mutuò́ provocant ad duel- lum, lædens læſo ad nihil tenetur: quia læſus cenſetur renuntiâſſe juri ſuo. Q. 5. Ad quid tenetur, qui ſtupravit? Reſp. 1. Qui ſtupravit virginem volentem & ſolùm leviter rogatam, ad nihil tenetur-: quia ſeienti & conlentienti nulla fit injuria; . M 4 ſe- 184 Tract, VIII. Exam. PV. ſecus, ſi per vim, metum vel dolum ab ea- copulam extorſit, ob rationem oppoſitam-: unde tunc tenet illud gnoma: vel due; vel dota. Reſpy. 2. Qui ſub ſpe matrimonii corrupit, virginem, ſive verô, ſive fictò animé promiſ- ſi, tenetur regulariter ad ducendam eam, id eſt, ſi ipſe non ſit multò melioris çonditionis; aut non fuerit aliquod ſignum evidens frau- dis, quia præſumi probabiliter poteſt, quòd ſponſa non fuerit decepta, ſed decipi ſe fin- gerit. Vel niſi adit impedimentum dirimens, aut votum Religionis vel caſtitatis. Aut ſi ſequantur gravia mala vel ſcandala. Aut ſ puella poſtea fornicetur cum alio, aut finxe- rit ſe virginem, cùm tamen non eſſet. Idem dicendum eſt, qui vi vel fraude ſedu- xit viduam, aliäâmque jam corruptam, hone- ſtam tamen. O. 6. Ad quid teunetur adulter vel adultera? Prænotatò, quòd tria ſint damna, quæ or-= dinarié ex adulterio ſequuntur. I. Quèd proles educetur ex bonis patris putatitii. 2. Quòd accipiat dotem & ſponſalitium. 3. Imò hæreditatem, ac ſi eſſet legitima proles. Keſp. 1. Si cx adulterio proles non naſca- tur, nec ullum aliud damnum ſequatur, adul- ter nihil tenetur reſtituere marito adulteræ Vro violatione thori; ſi tamen id maritus re- ſciat, Eltraordtn da, vel kicdlen M5 ſoht e 6 manit e vel oven 4bonor Uai — — lolum 1 oppoſtn vel ce 1 i corrwi im Pron mn eam, Condition, idens en teſt, Ne cipi et Giriner „Au Aut It ſinxs . de ſedt n, hone dultene Ged, I. (ul titii 1 Zl es 14 Al⸗ erlere s te⸗ in, De Reſtitstiene. 185 ſciat, tenetur uterque ad ſatisfactionem per- ſigna doloris, veniæ petitionem, &c.. Reſp. 2. Si adulter ſit moraliter certus pro⸗ lem eſſe ſuam, tenetur ipſe & adultera ad re- ſtitutionem damnorum, quæ patri putatitio, ejúsque legitimis filiis vel hæredibus eveniunt, uterque bro rata, alterò deficiente quilibet in folidum; quia uterque eſt cauſa damnorum errum. Reſp. 3. si adulter rationabiliter credat., prolem non eſſe ſuam, non tenetur ad di- Gtam reſtitutionem: quia in dubiis melior eſt conditio poſſidentis, & aliàs nemo tenetur lue- re, antequam conſtet eum eſſe debitorem. Reſp. 4. Adultera natâ prole tenetur, quan- tùm poteſt ſinè vitæ periculo ac famæ diſpen- dio, laborare, ne legitimis prolibus vel hæ- redibus obveniat damnum, tenetúrque ad ejus reparationem: quia eſt cauſa efhciens hujus damni. Reſtituet autem vel ex bonis para- phernalibus, vel per compeniationem laboris extraordinarii, vel parſimoniæ in victu & ve- ſtitu, vel inducendo prolem ad ſtatum Cle- ricalem aut Religioſum. Reſp. 5§. Si adultera nullé dictorum modòô poſſit reſtituere, non tenetur per ſe loquen- do manifeſtare erimen ſuum cum periculo fa- mæ vel vitæ: quia bona inferioris ordinis per ſe loquendo reſtituenda non ſunt cum jactus ra bonorum fſuperioris ordinis. Dixi: per ſè loquende, quia ſi periclitetur bo- . M 5 num 186 Traébt. VIII. Exam. V. num commune, teuetur revelare etiam cum vitæ diſpendio, ut ſi ſpurius regni vel prin- *cipatůs hæres eſſet hæreſi infectus, vel peſſi- mis moribus imbutus, legitimus veròô eſſet virtuoſus, Catholicus, & c. Q. 7. Quomodo reſtituet, qui alium exterius dammiſicavit in bonis fſamæ & bonoris ,Ar Ante Reſp. nota, quòd aliquis aliquem in vßiit fama & honore damnifcare poſſit per detra- Wulhu Gtionem, contumeliam, ſuſurrationem & de- zn lid riſionem, & quidem dupliciter: 1. Per verba. coſecct 2. Per facta, ut per paſquillas, per appoſiti- nncin onem cornuum ante ædes, denotando ſæmi- lelil minam eſſe adulteram. Mnut Detratctio eſt injuſta denigratio alienæ famæ per ver. Gnſinn ba occulia: ſive deinde verba ſint propriè dicta, qkri ſive æ quipollentia, ut ſunt nutus, geſtus, ſcri- nd e ptura, imò aliquando etiam ſilentium. Elur a Et poteſt fieri directè vel indirectè. Dire- Wdt tè& fit 4. modis ſignificatis hôc verſu: Dnſte unbeſett Imponens, augens, maniſeſlans, in mala vertens. id tautn Id eſt I. Cùm proximo imponitur falſum i Al crimen. 2. Cùm verum crimen plùs juſtò exag- 2 ai geratur. 3. Cùm crimen oceultum manitfe- dud ſtatur. 4. Cum quis facta proximi apud alios mit interpretur in partem deteriorem. hr Indirectè etiam fit 4. modis hoc verſu ſigni- ſten ficatis: ęẽ d Qui negat, aut minuit, reticet, laudatque remiſiè, 4 l 1 11) an,, — velare ei kegni tche , e tinls renz⸗ 1Alls ert, „ G inni,) bGis igten ſit Pper Cen tionem 1. Per ven er appol ndo en me ſer er prid di⸗ ellus, ſc um. de. Di⸗ erlu: 14 veta itur iln um m. 4pulin 4 De Reſtitutione. 187 Id eſt, 1. Cùm quis alterius benefacta, do- tes vel metita negat. 2. Cùm ea extenuat. 3. Cùm ea tacet illò tempore & locô, quòê taciturnitas acceptatur pro vituperatione, pro relati defectůs confirmatione, &c. 4. Cùm quis alium laudat frigidé & ſimulatè. Contumelia eſt injuſta dehonoratio vel læſio honoris per verba vel ſacéta manifeſta. Dividitur in Contu- meliam ſtrictò dictam, v. g. quando alteri objici- untur crimina ſua animê injuriandi. In Con- vitium, quod fit alteri objiciendo injuriam, quæ in co peccatum non eſt, v. g. eum vocando cæ- cum, claudum, & c. Et in improperium, quod ſit in- juriosè alteri objiciendo beneficia ab eo recepta. Suſurratio eſt idem, quod detractio quoad ma- teriam & formam; differt autem quoad finem, quia detractor intendit denigrare famam, ſu-= ſurro autem ſeparare amicitiam. Definiri igitur poteſt ſuſurratio ex S. Th. 2. 2. q, 74. quòd ſit Verbum ſeminans intra amicos diſcordias. Deriſio eſt, ut dum quis intendit, nt alter crubeſcat, & eſt de malo vel defectu, qni ſe- riò taxatur. Ditffert à detractione, contume- lia & ſuſurratione: nam detrahendo inten- dit quis diminuere famam, convitiando de- primere honorem, ſuſurrando tollere amici- tiam, itridendo intendit quis, quòd ille, qui irridetur, erubeſcat. Addi poteſt, quòd ſi hæc inhonoratio fiat factis, vocetur illuſio; ſi nasò rugatô, ſubſan- natio; ſi verbis aut cachinnis, deriſio ſeu ir- ri⸗ 188 Trabkt. VIII. Exam. F. riſio: hæc autem materialiter ſolùm diſtin- „ guuntur, quia conveniunt in fine per ſe reſpe- to. Porréô, quid ſit ſfama, quid honor, vide Exam. I. poſt e. 3. ad q. 8. His præmiſſis Reſp. 1. Quamvis honor & fama injuſtè ab. lata ſint reſtituenda cum omnibus damnis ſe- eutis, uti v. g. ſunt privatio officii, beneficii, &. ſunt tamen aliquæ cauſæ excuſantes à re= ſtitutione famæ. Quarum Prima eſt, condonatio fadta expreſsè ab in- famato privato, cujus fama non eſt alligata aliis. Vide Exam. 2. q. 11. g. 3. Secunda, neceſſitas, ut ſi quis injuſtè alium infamet, & is infamiam aliter non poſſit aver- tere, niſi prodendo crimen ejus occultum. Tertia, impotentia moralis, ut ſi reſtituere nequeas ſinè amiſſione propriæ famæ longè præſtantioris, tunc enim reſtitutio fiet in pe- cuniis, vel alio genere bonorum. Item ſi nequeas ſinè periculo vitæ; niſi fama publicæ perſonæ melior ſit, quàm tua, vel ſi infamâs- ſes aliquem de falſo crimine, ob quod ipſe eſt morte plectendus. Quarta, Ceſſatio damni, ut ſi infamatus ſit per teſtes convictus, vel per ſententiam judi- cis declaratus talis, vel fama ejus per oblivio- nem repararta. Qainta, Compenſatio, ut ſi duo ſeſe æqua- liter infamrunt, ſi tamen abſit ratio ſcandali. Reßß. 2. Infamans in diverſis caſibus poteſt ex- goendo⸗ 1, N A mnent ercimm nin ho glit t emimn l ſrlo hn n he it ne ri leſocd, cenſcbit . — — er ſolin fne Derſen nora, kun init s Cann culantes, Preſss elt ali 3 juſts zi ofit an cultum. reltirue me lor ſet inn ltem na puble ſ inſini od AInitu tiam . ohie⸗ At⸗ aCli poel De Reſtitutione. 189 excuſari à mortali. Primus eſt, ſi malum ſit- veniale, vel ſi quidem in ſe grave ſit, tamen reſpectu talis perſonæ prudentum judiciéò eſt infamia levis. 2. Si perſona, de qua dici- tur, in tali genere jam ſit infamis. 3. Si non credatur detrahenti. q. Si fiat ex inadver-= tentia. S. Si advertatur ad tales circumſtan- tias, quæ impediunt infamiam, ut ſi malum narretur de aliquo non noto, nec unquam- cognoſcendo. 6. Si narretur crimen, quod jam eſt, vel proximè certò ſiet notorium. 7. Si narretur malum cum crimine principa- li notorio connexum. 8. Si defectus proximi maniſeſtetur ex rationabili cauſa, v. g. ad avertendum grave damnum. Reſp. 3. Si crimen ſit publicum publicitate facti vel juris per ſententiam judicis, potes id ubivis revelare ſalvàâ juſtitiâ? quia delinquens per criminis notoreitatem amiſit jus in ſuam famam, potes tamen peccare contra charita- tem, quia quod tibi non vis eri, alteri ne ſeceris. Reſp. 4. Quod concernit modum reſtituen- di famam, ſi quis alium infamaverit de crimi- ne falſo, facilis & conveniens modus eſt, ut- coram illis, qui detractionem audierunt, di- cat ſic: Quando hoc vel illud de tali vel tali dixi, deceptus hoc dixi, modoò autem dece- ptum me invenio, & falſum eſſe, quod dixi, eumque virum honeſtum agnoſco, & quod di- zi, revoco. Qun ratione vitabit ſuam, & compenſabit infamiam alterius, quòd cnin⸗ Pol- 190 Tradt, VIII. Exam. V. poſſit ſnè infamia (ui dicere, ſe fuiſſe déce- ptum, patet, quia ipſum peccatum deceptio quædam eſt. Si verò quis alteri famam abſtulit dicendo verum, ſed injuſté, ſuavior præ cæteris eſt modus, ſi dicat: Quando tale delictum de tali dixi, putabam illud eſſe verum, ſed ex poſt deprehendi me dixiſſe fallum. Quò modé in- — Pono ihnnen S. 1 E, famato reſtituit famam, nec mentitur ipſe ſie dieendo: quia verum eſt, quòd tune dixerit falſum, quia invenit ſe id dicendo peccàſſe, peccata autem in Scripturis vocantur falſita- tes. Reſp. 5. Potiſſimus modus reſtituendi ho⸗s norem per contumeliam ablatum eſt veniæ petitio, duis per hanc ſe quis humiliat & de- primit, ac alterum honorat. OQ. 5. Obligatio veſtituendi fSamam tranſitne ad bæredts ?* Reſp. Negativè: tenentur tamen compenſa⸗ re damna: quia prima obligatio eſt perſona⸗ lis, altera realis. Q 9. Eſinè licitum infamarr ſe ipſum?! Reſßp. Ex juſta cauſa, v. g. ob humilitatem Chriſti, vel bonum virtutis licirum eſt ſe i- pſum infamare. Tum quia homo eſt dominus famæ ſuæ: tum quia fama eſt minus bonum bonéô virtutis. Vide cçaſus exceptos Exame 2. q. 12. K. 3. re Por- ſsrſcrmn e Alcund uten otionmn ſe, guin potent od 1 go, H Eegbittl ende Dtur fak 1 tendl 1 elt yen De Reſtitutione. 191 Porrò, qui metu tormentorum etiam gra- viſſimorum ſe infamat fatendo crimen à ſe non commiſſum, ob quod mutilatione vel morte punietur, peccat mortaliter, teneturque re- tractare, licèt tormenta renovari præſumat: qnia talis per confeſſionem illius criminis po- ſitivèà cooperaretur ad deſtructionem vitæ & membrorum ſuorum, quod nemini licet. Ex Exam. VI. De Reſtitutione in bonis fortunæ. 7. Qezi alinz damnificavit, auferendoe, quod aftu habebat, ad quid tenetur? Reſp. Tenetur ad æqualitatem damni: quia vielavit juſtitiam commutativam. Q. 2. Dui alium damnifcavit impediendo, ne adipiſcatur id, ad quod erat in via babendi, ad quid tenetur à Reſp. Non tenetur ex æquo compenſare-, ſed ſecundûm arbitrium prudentis juxta qua- litatem ſpei ac conditionis perfonarum & ne- gotiorum:; quia minus eſt aliquid habere in ſpe, quàâm in re; ſi verò quis aliquid habeat in potentia tam propinqua, ut æquivaleat ei, quod actu habet, tunc debet reſtituere ex *½u.. Ex quo Sequitur, quôd, qui injuſté impedit, ne Præbenda detur digno, antequam firmatum ſic, quòd 192 Tract. VPtit., Exam. VI. quòd ei detur, tenetur quidem ad aliquam- compenſationem ſecundùm quantitatem ſpei; conditionem negotii & perſonæ; ſi verò jam firmatum ſit, tunc idem eſt, ac ſi jam habi⸗ tum auferret, & ideo tenetur ad reſtitutio= nem æqualis: Ratio primi eſt: quia nondum fuerat adeptus, & multipliciter poterat im⸗ pediri. Ratio ſecundi eſt jam data. Idem. intellige de quocunque offieio. D. 3. Ad quid teneiur poſſeſſor bonæ, vel malæ , aut dubicæ ſidei Reſp. I. Poſſeſſor bonæ fidei eomparente dominé ante legitimam præſcriptionem tene- tur reſtituere rem fnftivam, quæ vel in ſe, vel in ſuo æquivalenti (puta in lucro, ex quo fa- Aus eſt ditior) extat. Ratio: quia poſſidet, quod non eſt luum, & ſeit, cujus ſit: nec po- teſt repetere à domino pretium furi pro ren furtiva ſolutum: aliàs ille dominus emeret rem ſuam. Reſp. 2. Si poſſeſſor bonæ fidei tem furtivam juſtò vendidit pretiò, ad nihil tenetur: quia tunce res apud eum nec in ie, neec in virtute extat. Si verò majori pretiò vendidit, tenetur reſti- tuere illum exceſſum: quia in eo res æquiva- lenter extat; qui tamen excefſus ſi fuerit in- duſtriæ, ad nihil tenetur: quia res in eo non extat & quivalenter, cùm non ſit fructus- rei, ſed ſpecialis laboris. Keſpe 3. Si rem furtivam donéò acciperet, S* 4 „glolci enml, oelhron ono nlt Vet⸗ . Mreln okbonnin Uthol M Une dhei el, Circh entt Uligenet iieh 0nNeruten lebce, ,. — alah titaten in ſi jan i 1 reltin bia nond boterat! la. Ilde 7 lore nparentt zenn ten. in e, M qu4 Pollder, nece⸗ U pro meretten urtitin qia un ute ennt etur rl. 3eunt. pert n. in eovol , Hudhs pttet, 4 malæ ſidei, ſcilicet ad reſtituendam ipſam rem, De Reſtitutione. 1993 & bonâ fide venderet, teneretur domino red- .V dere totum pretium: quia in co res æquiva- lenter extaret. Excipe, ſi dominus rem ſuam aliter recipere poſſit. Reſß. 4. Qui emit rem bonâ fide, poſtea verò cognoſcit eſſe furtivam, ut ſuæ conſulat indemnitati, poteſt receptò pretiò licitè eam furi reddere, ſi moraliter certus ſit furem do- mino reſtituturum; ſi verò incertus ſit, debet domino reſtituere, ad quem ſemper clamat' non veròô furi: quia æquè illicitum eſt rem- alienam invitò dominòô diſtrahere, quàm oc- cupare vel retinere; ſed ad conſulendum pro- priæ indemmitati non licet rem alienam in- vitò dominéô occupare vel retinere: ergo nec diſtrahere, quod tamen fieret, ſi res reſtitue- retur furi, à quo dominus rem rehabere non., poſſet. Haæc eſt tutior & probabilior Patris Wigandt poſt Dominicum Soto, Io. Medina, Covarruv. Barthol. Medina, Cajet. Sylvium, Franciſcum Bonæ Spei, quos ſequuntur Auguſt. Matthæ- ucci, Gircken, Henno, & alii. Reſp. 5. Poſſeſſor dubiæ fſidei tenetur primò diligenter inquirere verum dominum, quem ſi diligentiâ adhibitâ invenire non poſſit, re- tineat, & continuet poſſeſſonem, ſecus verò,. non. Serundò tenetur ad idem, ad quod poſſeſſor Iue . 194 Tradt. PIII. Exam. VI. jucrum ceſſans, damnum emergens, & ex mix- tis etiam illos fructus, qui naturales ſunt-. Q 4. Quotaplices ſunt fructus rei, & ad quem ſpectant? Reßp. Fructus alii ſunt meræ induſtriæ, alii ipſius vei. Primi ſunt, quos ipſa res ex ſe nullate- nus progignit, ſed ſpecialis labor operantis vel negotiantis, ſicut lucrum, quod negotian- do acquiritur ex pecunia, frumento, vino, &c. Et hi fruëus plenô jure ſpectant ad illum, qui induſtriam adhibet: quia ſicut fructus rei ſequitur rem & dominum cjus, ita fructus in- duſtriæ induſtrium operarium. Frudus rei alii ſunt pureè naturales, quos natura nullò vel vix ullé hominum labore concurrente producit, v. g. animalium fœtus, arborum poma, cam- porum gramina, herbæ, &c. Alii fſunt mixti; qui proveniunt partim ex natura, partim ex labore, v. g. ſegetes, Item caſeus, vinum, oleum, lana, &c. Fructus naturales ſlunt⸗ domini ipſius rei: quia quælibet res fructifßtat do- mino ſuo. Unde poſſeſſor bonæ fidei tenetur- domino reſtituere omnes fructus merè natu- rales, quin & mixtos adhuc extantes, poteſt tamen deducere expenſas & æſtimationem la- boris; ſi autem dictos fructus conſumpſit, te- netur reſtituere, inquantùm ex iis ditior fa- Kus eſt. 5 0 gecorc⸗ eeiar meſe SFdere ucon nln: en, ſuh er A di ſnin e Adann 0, tinid m ila⸗ Aur s dl y, e ells, Een lkales inn 41 rei, hie, ali 1 ſe nul r Opet Cnepdt ento, in nt ad le t frud frudtet kus rei! 6 vel rogucl 1a, cam int min Attim Vinn les lund Ctifen tenetl⸗ re nun 8, pet⸗ oren⸗ nl, 4 ☛☚ 4 De Reſtitutione. 195 Z. S. Cooperantes damno tenenturne roſti-= tuere? Reſp. I. Diredè vel indirectè, efficaciter ta- men ſeu executivè cooperantes, ſic ut proba- biliter æſtimari poſſit ex eorum cooperatione damnum eſſe ſecutum, ad reſtitutionem tenen- tut, licèt de re ablata nihil acceperint. Ratio: quia ſunt cauſa efficax damni. KReſp. 2. Modi, quibus quis poteſt ad alte- rius damnificationem cooperari, indicatur his verſibus: Juſſio, Conſilium, Conſenſus, Palpo, Recurſus. Participans, Mutus, Non ohbſtans, Non manifeſtans. Primi ſex modi ſunt diredi & poſitivi, fiunt enim præcipiendo, recipiendo, auxilium præbendo, &c. Reliqui tres ſunt indirecti & negativi, quia fiunt diſſimulando, tacendo, non revelando, non impediendo, &c. Juſſio ſignificat mandatum, vel expreſſum vel tacitum. Confſilium: Si nimirum quis efficaciter ſua- deat, ſeu hortetur, inſtruat, promiſſis alliciat, &c. ad damnificandum alterum. Conſenſus; id eſt efficax approbatio. Palpo: id eſt, qui laudando aliquem allicis ad damnum inferendum, vel etiam deriden- do, timiditatem exprobrando, aut contume- liam illatam exaggerando, &c. Recurſus: id eſt, recipiens, occultans, pro⸗ tegens ipſum damniicanemn vel rem ablatam. 2 ℳ = 196 Tract. VIII. Exam. VI. Participans: nimirum vel in crimine; vel in re furtiva. Mutus: Qui præceptô, prohibitione, minis, monitis, &c. damnum poſſet impedire, & non impedit, cùm tamen ex officio teneatur. Non obſtans: Qui ex officio tenetur auxiliis per ſe vel per alios adhibendis damno obſta- re, & non obſtat. Non maniſeſtans, ſeu non revelans crimen, vel ejus auctorem, cuùm tamen poſſit, & cx officio ei incumbat, vel ex contractu, quaſi contra- ctu, pacto, juramento, &c. Reßp. 2. Inter obligatos ad reſtitutionem eſt ordo. Primè & ante omnes tenetur, qui obli= gatur ratione rei acceptæ, licèt eam conſum- ſerit, malâ tamen fide. poſt rei alienæ detentorem primò tenetur- præcipiens, & omnis ille, qui cogendo vel in- ducendo fuit eauſa damni: 2. Executor., 3. Conſulens. 4. Palpo ſeu adulator. §. Con- ſentiens. 6. Recipiens. 7. Non impediens, S&c. Omnes hi tenentur in ſolidum, uné ta-⸗ men reſtituente, alii ſunt liberi, à quibus ta- men reſtituens repetere poteſt. Si omnes ſi- mul ad reſtituendum concurrant, reſtituent- pro rata, ſeu ſervatâ proportione partis. Q. 6. Cui facienda eſt reſtitutio, ſi dominus rei ſit ignotus, vel multùm diſtens? Reſp. I. Si dominus rei ſit tantàùm ignotus“ In particulari, reſtituenda eſt communitati: quis H 16 Gon uronnc innlar d Petizen ci donn lgii lro tene ſe Ne KAn llis e ie in 1 qni tüp 1. — vore, dire g leator, tür aux; nno obl timen, er Ofſe; ſiconn voneme ui obl⸗ onſun. ehetar velin. tor. 9 5Cor. ediel, undu, bus t nnez⸗ ituene e⸗ in Nte* 141: glis 3 — miner n De Reſtitutione. 197 quia ex innato amore in patriam præſumitur hæc eſſe voluntas domini. Si verò deominus rei etiam in communi ignotus ſit, pro ejus- ſalute eroganda eſt pauperibus: quia ſic ha- bet communis uſus, & conſuetudo Eccleſiæ ha- bens vim legis. Si autem dubium ſit, an hic vel ille ſit dominus, juxta dubii proportionem inter utrumque eſt dividenda, vel in ſortem mittenda: quia in eo caſu non apparet con- venientior modus refſtitutionis. Reſp. 2. Si dominus rei ſit mortuus, reſtitu- tio facienda eſt hæredibus: quia illi compu- tantur quaſi una perſona cum illo. Reſp. 3. Si dominus rei ſit multùm diſtans, & habens rem alienam ſit ſolùm obligatus ra- tione rei acceptæ, v. g. qui eam invenit, vel bonâ fide poſſidet, non tenetur propriis ex- penſis eam mittere domino diſtanti, ſed ſatis- facit dominum monendo, quid de re ſua fieri velit: quia talis nullum damnum intulit. Qui verò tenetur reſtituere ratione acceptionis,„ ſive juſtæ, ùt fit in mutuo, depoſito, &c. de- bet reſtituere, & mittere ſuis expenſis: quia talis accepit rem, in proprium commodum?; ſive injuſtæ: quia æquitas juſtitiæ poſtular“, ut qni damnum injuſtè intulit, gravetur, &ι ſibi imputare debet ſumptus ſecutos. Q 7. Poteſtne ſieri reſtitutio per Confeſſa- rium ? Reſß. Poteſt, ſi id neceſſe ſit ad ſervandam 198 Tradk. VIII. Exam. VI. famam peœnitentis: quia ſic ſufficienter repa- gatur damnum. In quo caſu ſi Confeſſarius ex oblivione vel malitia aliquid retineret; prin- cipalis debitor id reſciens non eſt liber à re- Rtitutione, habet tamen actionem contra Con- ſeſſarium. Quod ſi idem Confeſſarius ex cras- ſa & affectata ignorantia non moneat pœni- gentem de reſtitutione, tenetur ipſe reſtituc- re. Excuſatur tamen I. fſi ex oblivione vel in- advertentia non imponat pœnitenti onus re- ſtitutionis. 2. ſi prudenter judicet pœniten- cem utpote literatum ſcire ſuam obligationem: conſultius tamen eſt monere, quod tamen- modeſté & indirectè fieri poteſt, dicendo v. g. Non dubito, quin Dominus ſciat ſuam obligationem, unde ab admonitione abſtine- re volens injungo, ut oret pro ſalutari pœni- tentia, & e. Z. 5⁵. Qub ordine reſtituendum eſt Credito- ribus ? Ante Reſp. nota, quòd Creditores alii ſint ealet, qui ſcilicet habent jus in re, ſeu ad rem debitoris, & vocantur hypothecarü, quia eis res aliqua aſſignatur pro ſecuritate, quæ quando eſt mobilis, & in ſe ipſa traditur, dicitur pi- gnus; ſi verò in ſe ipia non tradatur, dicitur hypotheca, quæ propriè ſolùm eſt in re im- mobili. Alii ſunt creditores perſonales, qui directè habent jus in perſonam debitoris, in bo- na veto ſolùm indirectè, & vocantur chirographa- ri, quia carent hypothecâ, Hôc not. Reſp. I. . Ceunn on ſon Au, eidores dt⸗ 10 hor tumen 4 Womm el ieus V. —— ienrn nke Karig neret, lbert ontra C ins excn heat parn ſe keltitr. jone veli onns peniten Ationen tamer gicene⸗ 1t ſoan bſtine. beeni⸗ Nrece. aliin ladten eisn gnutn iur,i Cichr lei⸗ De Reſtitutione. 199 Reſp. I. Creditoribus hypothecariis ſolven- dum eſt priùs, quâm chirographariis: quia- hypotecarius & rem && Perſonam ſibi soobliga- tam habet, chirographarius verò ſolam perſo- nam: ergo prior habet plus juris: ergo eſt præ- ferendus. Item inter hypothecarios præfe- rendus eſt is, qui habet antiquiorem hypo- thecäãm: nam qui prior tempore, potior jure. Keſp. 2. Si bona debitoris non ſufficiant- ad ſolvendum omnibus crediroribus, priùs ſolvi debent debita certa præ incertis & dubiis: quia creditores certi ſunt melioris conditio- nis. Inter certa priùs debent ſolvi ea, quas adhuc extant in propria ſpecie: quia domini- um non eſt translatum, ut patet in depoſito, commodato, furato, imò & in empto, ſed non ſoluto, quia & hoc involvit conditio- nem: ſi fuerit ſolutum. Cæterùm debita ex delicto, v. g. furto or- ta non ſunt priùs ſolvenda, quâm orta ex con- tractu, v. g. emptione: quia in utroque caſu creditores habent æquale jus. Imò poteſt es- ſe, quòd debitum ex contractu ſit antiquius: ergo hoc non poteſt jure poſtponi. Quod ſi tamen debitor ſit ſufficiciens ad ſatisfacien- dum omnibus, debet priùs reſtituere debita- ex delicto orta: quia ibi dominus rei eſt ma- Zis invitus. N 4 8 4 7. . . 6. „6ρααnαα 244 ar an Zö ie 200 Tract. VIII. Exam. VI. Q 9. Ex qua culpa oritur obligatis reſtitu- endi in bonis fortunæ? Reſp. Ex ſola culpa Theologica mortali, ni- ſi obligatus fueris damnum impedire ex con- tractu, vel quaſi contractu, aut ex alterius da- mno facus ſis ditior; unde non ſufficit culpa tantùm juridica commiſſa ex inculpabili inad- vertentia: quare ob homicidium v. g. caſua- le in cunſcientia ad nullam teneris reſtitutionem. Dixi, in conſcientia, & ùt alii addunt, ſecun- dum jus naturæ & ante judicis ſententiam: quia ob- ligari potes ex ſpeciali lege poſitiva. Finis autem ejusmodi legum eſt ſtimulare civium- cautelam in damnis fortuitis præcavendis: & quia leges hæ pœnales ſunt, non ante, ſed poſt judicis ſententiam obligant. O, 70. Quotuplex eſt culpa? Reſp. Duplex: Theologica & juridica. Pri- ma eſt peccatum mortale velveniale. Secun- da eſt omiſſio diligentiæ ad impediendum da- mnum proximi requiſitæ. D. 71. Quotuplex eſt culpa? Reſp. Eſt triplex: Lata, levis, leviſſima. Pri- ma eſt omiſſio diligentiæ, quam viri circum- ſpecti in re propria paſſim adhibent, v. g. dum quis pallium ſibi commodatum relinquit in loco publico. Secunda eſt omiſſio diligen- tiæ, quam ſolent adhibere viri circumſpectio- zes in re propria, v. g. dum quis pallium lu 00 lhoßto loene 1 tiotu dics fugi, ,Th ereli A;, VI. — ans ni mortal —h re ex 4 ltering⸗ dbiliin. . 9 l itutionet int, ſ4n qia civiun endis te, ſed Cilar. 15 De Reſtitutione. 201 lud relinquit in ſuo cubiculo, ſed oſtium non claudit. Tertia eſt omiſſio diligentiæ, quam- circumſpectiſſimi adhibere ſolent, v. g. ſi hoc pallium in cubiculo ſuo reliquit, oſtium clau- ſir, ſed ſeram non tentavit, utrum clauſa es- ſet. Alii admittentes hanc culpæ diſtinctionem, culpam latam bene diſtinguunt rurſus in latio- rem & latiſſimam, Culpa latior, eſt dolus præ- ſumptus vel apparens. Latiſima eſt dolus- apertus. Dolus autem eſt quævis calliditas, fallacia & machinatio ordinata ad decipien- dum. Calliditas, proptiè fit tacendo. Fallacis ſt mentiendo. Machinatio arte verborum. QD., 12. Quotuplex ſe contractus, ob gquese aliquis ad reſtitutionem tenetur? Reſp. Eſt triplex: Primus cedit in utilitatem ſolius recipientis, ùt in mutuo & commoda- to- Secundus in utilitatem ſolius dantis, uti in depoſito. Tertius in utilitatem utriusque, ùt in locato. OQ. 73. Quid eſt quaſi contractus? Reſp. Eſt quantùm ad præſens alienorum ne- gotiorum executio, v. g. cura, tutela, officium Judicis, advocati, procuratoris, medici, chy- rurgi, magiſtratús, confeſſarii, concionato- ris, Theologi, architecti, &c. in quibus in- tercedit contractus ſaltem tacitus. NS D. 14. 202 Tradl. VIII. Exam. VI. Z. 14. QBualiter ex contractu quis tenetur ad reſtitutionem? Reſp. I. Ex contractu cedente in utilitatem ſolius aceipientis, ùt in commodato, tenetur quis ad reſtitutionem etiam ex culpa leviſſima, non tamen in caſu fortuito, niſi transferatur dominium rei, uùt in mutuo. Ratio 1I. p. quia æquitas poſtulat, ut in cu- ſtodia rei alienæ, quâ præciſé in tuam uteris utilitatem, maximam impendas diligentiam, ne domino pereat. Ratio 2, p. quia quævis res dum perit, do- mino ſuo perit. Si tamen adſit culpa vel pa- Gum, teneris ad reſtitutionem. Ratio 3. p. Quia res perit domino ſuo, dum ſubitò perit; ſed in hoc caſu alter v. g. mutuatarius ſtatim efficitur dominus rei: quia per mutuum trânsfertur dominium. Ergo. Reſp. 2. Ex contractu cedente in utilitatem ſolius dantis, ùt in depoſito, tenetur quis- de dolo & culpa lata; niſi v. g. depoſitarius ſeipſum obtuliſſet, vel acciperet mercedem de induſtria. Quia in eo caſu accipienti nulla- fit gratia vel urilitas: ergo non debet grava- ri ad majorem diligentiam, quàm homines paſſim in cuſtodia rei propriæ ſolent adhibe- TSe Reſp. 3. Ex contraétu cedente in utilitatem utriusque tenetur quis ex culpa lata & levi, non tamen de leviſſima, nec in caſu fortuito. £qu- eonne dem, in ele, tunen Gin cocnue ſchntonn C⸗ u Needi Dkentian ra tui auodhanr tem en tlicen. il credn ontane onum, l ven nid er nit les Nuir ne 11 Utilitie t0, tehe 9 eyiſſin ransteran t, ut ina amn Utet⸗ lgentian, erit, o. pel Pt. o ſoo, t Ve g rqui tgo. ilitacen r qui⸗ ſitarin cemd⸗ Nulle gnr. mlneß Cnie De Reſtitutione. 203 Æ quum enim eſt, ut quis in cuſtodia rei præ- cisè in ſuam utilitatem conceſſæ diligentem impendat curam, non tamen tenctur ad dili- gentiſſimam, quia non ille ſolus, ſed & do- minus commodum reportat. Q 75. Qualiter quis tenetur ex quaſi contractu? Reſp. Si quis aliquid ex officio faciat in al- terius commodum, non tamen accipiat mer- cedem, tenetur ex dolo & culpa lata: quia non pro ſuo, ſed alterius bono laborat; ſi tamen officium illud quæſiviſſet, vel mercede conductus fuiſſet, tunc teneretur cx culpa le- vi ob rationem oppoſitam. Q. 76. Qa ſunt cauſæ excuſantes 4 reſtitu- tione in boms fortunæg? =WS Reſp. Prima eſt impotentia phyſica. 2. Im- potentia moralis; unde non teneris cum ja- Gura tui ſtatůús juſtè acquiſiti reſtituere, ſed ſecundùm rectam rationem. 3. Neceſſitas ex- trema, etiamſi creditor in eadem neceſſitate exiſtat. 4. Neceſſitas gravis ſui vel ſuorum, niſi creditor in pari neceſſitate exiſteret. §. Spontanea creditoris remiſſio. 6. Ceſſio bo- norum, quæ à Legiſtis vocatur flebile & miſe- rabile remedium, à jure inventum, quò debitor nimiò ære alienô gravatus bona ſua cedit, ſeu relinquit creditoribus dividenda; qui tamen ſi poſtea ad pinguiorem fortunam deveniat, ma- 204 Tradt. VI. Exam. VI. manet in conſcientia obligatus reſtituere. 7. Conpenſatio, quæ dupliciter fieri poteſt: Pri- mô ut ſi debitor & creditor ſibi invicem de- beant, & debitum debitô compenſent, voca- tuùrque à Jurifſtis debit: & crediti inter ſe contribu- tio, ad cujus juſtitiam requiritur, quòd debi- ta ſint æquè liquida & ejusdem rationis, & quòd accedat mutuus utriusque conſenſus“ Item requiritur, ne inde lædatur bonum Rei- publicæ, ne violetur depoſitum, vel commo- datum, & ne res ſit aliena ex furto debita. Secundè poteſt fieri compenſatio occulta ſic, ut creditor inſciò debitore ex ejus bonis tan- tum ſurripiat, quantum ei debetur. Ad cujus juſtitiam requiritur. Imô. Ut fiat ſinè ſcanda- lo. 2dô. Et ſinè ulteriori damno debitoris, temporali nimirum, ne adhuc ſemel ſolvat ipſe, aut heredes: & ſpirituali, ne putet ſe non- dum ſolviſſe. Unde cautè monendus eſt eum à debito eſſe imunem. 3tiò. Ut fiat ſinè dam- no vel periculo tertii, v. g. illius, qui habet jus prælationis in bonis debitoris; & ne ha- beatur aliqua ſuſpicio furti. 4t6. Ut debitum ſit liquidum & certum, & ſit ex juſtitia, non veròô ex gratitudine tantùm, vel debito anti- dorali. Stò. Ut, quod ſubripitur, non ſit de- poſitum vel commodatum, ſed ſit proprium-. ipi debitori. étò. Nec ſit diverſæ rationis ſeu ſpeciei à debito, in eo ſenſu, quòê antè de compenſatione priori dictum eſt. Octava cauſa exculans eſt ſolutio creditori creditoris fa⸗ lſe, N oonpee Rſtet kent Ndn, um lo! Bituenen eeptih 1 C⸗ e , lem 6 inen y. potelt⸗ lnvicen lent, er ſt lo od tnioniz, conſenſe⸗ bonum N elconn o gebite culea le onis tn 40 ci ſcandi. lrorise at iple ſe non⸗ eſt enn inedin ui hube A neh Gebian ta iton. De Reſtitstione. 205 facta. 9. Aufctoritas juris vel judicis rem- eſſe uſucaptam vel præſcriptam, aut aliàs non ſolvendam judicantis. IO. Interitus rei de- bitæ per caſum fortuitum. II. Ingreſſus Re- ligionis. Ex dictis reſolvuntur ſequentes caſus: 1. Si quis agrum alienum undecim annis- bonàâ fide poſſederit, decimô anné́ complet inter præſentes præſcripſit eum, ſicut & no- vennii fructus; decimi anni fructus, utpote ante præſcriptionem completam perceptos re- fundere obligor, quia non dum ſunt mei, ſunt quidem in præſcribendo, ſed ſecundùm Canones nondum praſcripſi. c. veniens. de præ- ſeript. fructus anni undecimi ſunt mei, quia. ager eſt meus. . 2. Si quis per novennium poſſedit agrum, per triennium bonàâ fide, per triennium du- biâ fide, per triennium malâ fide: primé trien- niò completéê præſcripſit fructus, & agrum- cogitur reſtituere. In ſecundo triennio ipſi incumbit inquirere dominum ad dubium tol- lendum, quod ſuppono fuiſſe dubium poſiti- vum. In tertio triennio tenetur ad agrum., reſtituendum in optimo ſtatu cum fruétibus- perceptis & percipiendis. 3. Qui furatur v. g. equam valentem pro nune 20. Imperialibus, poſt annum verò ven-= dit eam 60. Imperialibus, tenebitur vel ad reſtituendam equam, vel ad reddendos 60. Im- „ 206 Tract. VIII. Exam. VI. Impnriales: quia iſti é6o. Imperiales ſunt in- crementum rei propriæ domino. Qui ſtf ni- hil reſtituat, tenetur emptor, qui bonâ fide, equam emit, reſciens eam eſſe furtô ablatam, ad reſtitutionem illius: quia eſt res non ſua. Quòd ſi equa illa pariat hinnulum, erit domi- ni equæ: quia quælibet res fructificat ſuo do- mino. 4. Qui bonâ fide poſſidens rem alienam- eam voluntariè deſtruit, ad nihil tenetur: quia in nullo factus eſt ditior. 5. Invitatus bonâ ſide ad hauſtum generoſi vini, quod poſtea advertit eſſe furtò ſublatum, ad nihil tenetur, ſi nihil ſolebat bibere; cæ-⸗ terùm ſi ſolebat bibere, & ſuo pepercerit-, debet reſtituere, in quantùm factus eſt ditior, quia id, in quo factus eſt ditior, ſuccedit in locum rei alienæ. 6. Si quis bonâ fide invitetur ad prandium, & eò ſumptô noſcat furtò eſſe ablatum, obli-⸗ gatur ad expenſas, quas domi feciſſet, licèt etiam in prandio furtivo duplé plus conſum- pfſiſſet, quia in tantùm pepercit ſuis, & factus eſt ditior; ſi prandium fuerit minùs pingue, quàâàm ubi ſe lautiùs tractâſſet, obligatur ad æquivalens rei conſumptæ. Si domi equidem ſolvere debuiſſet, v. g. quia eſt commenlſalis, ad nihil tenetur: quia in nullo factus eſt di- tior. 7. Qui adit pinguem bæreditatem bonàâ fi- dea Uior⸗ Cbe ſed eli, in dnecn Nl ton, dn i. 9 K N, kann nort fonisdlis Gline Aering i ſenialite 10. 81 ndtta t eſe adhr N, — ialesi Qil bonit, 1 abee 5 non l erit don eat ſo n Alienn nentt 1 geneni ſublann ere; cᷣ rcerit ditior, cedit i tandin m, ol. et, I conbn. & luan Piner, gann il eglin menllg Ad. f⸗ len De Reſtitutione. 207 de, vi cujus ſtatum ſuum mutat, & expoſit intelligit ſe non eſſe verum hæredem, diligen- ter inquirere debet, an bona ſua perſiſtant in- eodem ſtatu, in quo fuiſſent ſeclusâ hæredita- te, ſi meliorata ſint, tenetur iſtam meliora- tionem reſtituere, in quantùm factus eſt di- tior: ſi ob exceſſivam ſtatus mutationem ſint deteriorata, ad nihil tenetur, quia non eſt fa- Gtus ditior. 8. Qui bonâ fide colit agrum proprium- alienò equò, equum reſtituet, & in quan- tùm parcendo ſuis factus eſt ditior. Colens malàâ fide equos in optimo ſtatu reſtituet, & damnum per eorum detentionem cauſatum, ſive id, quod dominus lucrari potuiſſet, com- penſabit. Si autem colat agrum alienum equis propriis malâ fide, obligatur ad reſtituendum agrum in optimo ſtatu cum omni meliora- tione, cum fructibus perceptis & percipien- dis. 9. Si plures decerpant uvas ex conventio- ne, ut tandem vinea deſtruatur, quilibet pec- cat mortaliter, & ſibi imponit onus reſtitu- tionis aliis deficientibus in ſolidum: quia ſin- guli in totum damnum influunt; ſi verò unus alterius furti inſcius fuerit, quilibet peccat, venialiter, & tenetur pro rata. 10. Si v. g. Petrus mandet occidi Pauium, mandatarius autem occidat joannem, quem- putat eſſe Paulum, in hoc caſu Petrus equi- dem adſtringitux ad compenſationem damno- rum:; 20⁸ Tradl. VIII. Exam. PI. rum; ſecus, ſi mandatarius joannem bene- noverit: tunc enim mandans nec eſt caula- phyſica, nec moralis, unde tune tenetur man- datarius damna recompenlſare. II. Si Petrus vult auferre Paulo 100. Im- periales, ego autem fuadeg, ut auferat 50. ad nihil obligor, quia utiliter ago negotium- domini,. Si autem ſuadeo, ut 5o. à Paulon & 5o. à Cajo auferat, tunc damnum illatum Cajo per ablationem 5o. Imperialium obligor reſarcire: quia conſilium meum non in totum. ſed in mediam partém influit. Quòd ſi Pe- trus velit futari ab indeterminato, & tu con- ſulis, ut furetur joanni, deficiente Petròô te- neris damnum Joanni illatum reſarcire, ut- pote cujus es cauſa. 12. Ancilla vadens ad forum non poteſt ali- quid etiam modicum ſibi de pecunia retineres neque calceis impendere, qui multùm terun- tur; ſed quod reſervat, in commodum do- mini reſtituendum eſt. Neque poteſt ob ſti- pendium minùs tenue clàm recompenſare: ſi= bi enim imputet, quòd taliter contraxerit-as cùm ei liberum eſſet plus exigere, vel alium- dominum inquirere. Si verò dominus mi⸗ nůs dare vellet annò elapsô, quàâm conven- tum eſſet, occulta compenſatio erit licita. 13. Qui furatur Imperialem, quem impo- nit Lotteriæ, & lucratur centum, tenetur ſo- lum reſtituere Imperialem ablatum; alios cen- tum:; Uin kugen Ntt, Nein Aluen oce enortrir ethals non mieſto⸗ nprebi Rde, 16, K1 emin Kloo Vl. — tenetur ankere nevotit num ille⸗ ium obl nin tor od 1 è tucen Petrò t ie, telta retinen um temn.⸗ dum nſate l tarett l an ints⸗ conſer lc 1 o⸗ cen⸗ n, — annem de lec eſt l De Reſtitutione. 209 tum, quos lueratus eſt, retinere poteſt, quia de hoc, quod ſorti adſcribitur, nihil reſti- tuendum eſt. 14. Si Cajus mandet Titium percuti cum proteſtatione „ne eum mutilet vel occidat„ mandatarius autem limites mandati excedat, & occidat, tunc diſtinguendum eſt: ſi enim- Cajus mandet levem percuſſionem, Cajus non tenetur ad damna ſecuta: quis mandatarius exceſſit limites mandantis exceſſu facilè & mo- raliter ſeparabili, cùm in ejus poteſtate fue- rib finem mandati ſervare. Dicaſt. Karchne-„ & alii. Secus eſt, ſi gravem demander: quia mors ſecuta in morali æſtimatione ſe habet, per modum unius cum demandata percuſſio- ne gravi, & faeilé cogitari debuit ac potuit in gratiam ſui hoc evenire potuiſſe. c. Is qui mandat. in 6. Karchne & alii. 15. Si Sacriſta deprehendat furem in Eccle- ſia in flagranti, & accepté ligone eum per- cutiat, vicini autem hoc videntes adjuvent, & furem occidant, tunc Sacriſta irregularita- tem incurrit, ſi ejus percuſſio fuit lethalis; ſi lethalis non fuit, præbuit tamen occaſionem homicidio, irregularitatem non evadit; ſi non præbuit, immunis erit. c. Significaſti. de- bomicidie. 16. Si Titius mandet ſervitoribns ſuis, ut Joannem interficiant, quod illi faciunt, & in- ſuper 100, aurcos apud Joannem inventos fu- ran⸗ 210 Tradt. VIII. Exam. PFI. rantur, Titius non tenetur reſtituere, ſi es intentione homicidium non præcepit, ut ta- les pecuniæ furté aceiperentur: quia furtum illud non fuit à Titio volitum, non directè & in ſe, ut patet, nec in cauſa, quia homici- dium illud non eſt ex ſe ordinatum ad tale- furtum, nec habent hæc duo delicta inter ſe- neceſſariam connexionem, ita ut unum de- endeat ab alio, velut effectus à cauſa, à diverſis autem non fit illatio. L. Papinianus Fe de minor. &c. ad audientiam de decimis. 17. Cùm ſtatuto civitatis prohibitum ſit.,, ne quis ſericum, vel aliud ſimile mercium ge- nus extra Civitatis confinium deferat ſub pœ- na bis mille aureorum Fiſco applicandorum, Titius autem defertur ad Judicem de ejusmo- di crimine, ob quod in carcerem conjectus- adducit duos falſos teſtes, qui jure jurandò aſfirmant tales merces non fuiſſe ex earum- genere, quæ erant prohibitæ, & ſic defrau- dant Fiſcum: hi teſtes ultra peccatum morta=⸗ le non ſunt obnoxii reſtitutioni Fiſco facien- dæ. Ratio: quia Fiſcus non habebat jus ali= quod in bonis illis, cùm pœna non debeatur in conſeientia ante condemnationem, ut do⸗= cet D. Th. 2. 2. q. 62. 2. 32 18. Sciens lege eſſe prohibitum, ne quis & civitate extrahat frumentum vel merces talis generis ſub pœna amiſſionis earundem, ta- men claneulùm tales merces vendendas extra- hit eeſte Un Gd l pigztun Intnbin ſe tuiokn & anl ſucfuen les e tundim 10 un 896 ttionen, len Co un n o N ine, 4 ſanl . — — gitete depit, bia in n dins nia hon m 4d t in inter bpu 1carlt, inin tomn ſ rciumg ſubpe Gorun jusmo⸗ njenr lurand earun , deſta. 1 Mots De Reſtitutione. 211 hit ſinè ſolutione gabellæ & cæterorum peda- giorum, nec peccat mortaliter, nec tenetux ad reſtitutionem. Ratio: quia in his gabel- lis conſuetudo interpretatur animum legisla- toris, ipſi autem Principes ſciunt homines- conſucviſſe illas defraudare, nec ſibi à Con- feſſoribus heri ſcrupulum de reſtitutione, cùm omnes ferè gabellæ quo ad quantitatem & qualitatem ſint dubiæ dari juſtè. Sylv. ver?é Fabella 3. D. 714, in illa quæſlione, qualiter circa hu= Juſmodi ſe debeant habere Confeſores. Et Armilla- verbò gabella num., 18. idipſum ferme his ver- bis aſſerit: Quando gabellæ ſunt dubiæ, an- ſint juſtæ, ſicut communiter hodie ſunt; Con- feſſores non debent eogere pœnitentes ad re- ſtitutionem: quia exponerent ſe pericule ſur- ripiendi à pœnitente, quod ſuum eſt. Hüujus tamen oppoſitum docet P. Wigandt Tract. 6. Exam, 5. num. 80. dicens ſententiam eſſe tutiorem & probabiliorem apud Thomi- ſtas & multos extraneos, quòd leges juſtæ tributorum, & vectigalium non ſint purè pœ- nales, ſed obligent in foro conſcientiæ, non- tantùm ad ſolvendum, ſed etiam ad non ſo- lutum & defraudatum reſtituendum: & dat= rationem, quia obediendum eſt juſtis legibus. Idem docet, ſi de juſtitis gabellæ aut vecti- galium dubitetur, innixus illi generali princi- pio: In dubiis præſumendum eſt pro Principe ſeu Su- periore,; à quo ſi ſemel, ait ille, recedatur-, ruet tota boni Regiminis ratio. ◻2 19. 212 Tracz. IX. Exam. I. 19. Fingens ſe pauperem vel captivum apud Turcas, & colligens eleemoſynas, diſtribuere- debet inter alios pauperes: dantium enim- erat intentio ſublevare proximi miſeriam-, quam non ſublevant in acceptante, cùm non indigeat, ſecus eſſet, ſi miſeria ſublevanda- immineret; quod enim in proximo eſt, re- putatur præſens. CIRCA TRACTATUM MN. De vitiis Juſtitieæ oppoſitis, nimi- rum de acceptione perſonarum, ho- micidio, furto, injuſtitia Judicis, ac= cuſatoris, teſtis, advocati. Ex Exam. I. Dè acceptione Perſonarum. D. 1. Quid eſt acceptio perſonarum, & quale percatum? Reß. Acceptio perſonarum eſi vitiam, quò id, quod ex debito juſtitiæ conferendum eſt uni perſonæ, confertur alteri, non propter- ejus meritum ad rem, quæ confertur, ſed ob conditionem ejus, quæ non congruit ad ipſam rem: ut ſi quis beneficium, officium-, Parochiam, &c. conferat uni, quia eſt ami- cus, dives, conſanguineus, &c. quæ nihil fa- siunt aodurum lone forae Gilß/ lim en Epre geteumä⸗ in antl oe, g leleſcis Dn. llceeti mnſun 6. i 1. 4 Mi⸗ ed . — diine dilhrbhe iſerinm. cNN bleyene 0 l, I. nimi 1o.. De vitiGiz Juſtitiæ oppeſitis. 213 ciunt ad eſſe dignum officí. Eſt ex genere- ſuo pecestum mortale: quia graviter repu- gnat juſtitis, bono communi, & charitati proximi. Ex quo ſequitur, quòd collator Beneſicio- rum Eccleſiaſticorum curatorum, aut digni- tatum ſub mortali teneatr ea conferre, vel votum ſuum dare digniori: quia collator vel elector non poteſt ſinè gravi vitio acceptionis perſonarum pro cauſa accipere conditionem perſonæ, quæ nihil facit ad negotium. Porrò Beneficium Eccleſiaſticum definitur, quòd ſit Jus perpetuum recipiendi reditus ex bonis Eecleſiæ ratione ſpiritualis offcii Eccleſiaſtics auéctoritats conſtitutum. Dixi autem I. curatorum: quia non videtuf eſſe per ſe mortale, ſi conferatur ſimplex be- neficium alicui digno prætermiſſis dignioribus, t patet ex praxi Prælatorum, eriam ipſiug Papæ, qui parùm cogitantes de dignioribus* beneficia ſimplicia conferunt dignis. Dixi 2. ſub mortali, id eſt in foro poli & conſcientiæ: nam in foro fori ſtat electio di- gni juxta S. Th. 2.2. q. 63 4 a. 2. ad 3. D. 2. Duis cenfendus indignus, dignus, & dignior in hac materia Reſßß. z. Indignus cenfetur, cui aliqua- aut plures qualitates jure ad miniſterium re- quiſitæ deſunt; dignus è contra Beneſiciò eſt ◻ ille, 214 Tradl, IF. Exam. Y. Ille, cui nulla qualitas à Fundatore; jure aut ſtatuto ſpeciali poſtulata defictir. KReſp. 2. Dupliciter unus poteſt æſtimari al- terâ dignior, Trimò abſolutè, fimpliciter & ſecundùm ſe, & ſic ille dicitur dignior, qui abundat majoribus donis gratiæ & ſanctitatis, Secundè comparativè ad bonum commune, id eſt, qui plus habet de gratiis, donis ac ſub. Kidiis, quæ ad talem ſtatum vel officium debi⸗ Ec exequendum faciunt. Contingit enim., quandoque, quéd ille, qui eſt minus ſanctus & minùs ſciens, poſſit magis conterre ad pa- mum commune. L. 3: Peccxtum acceptionis perſonarum poe teſine committi in judiciis Reſpe Affirmativè: Quia Judex ad æqqualita- dem Juſtitiæ reducit ca, quæ poſſunt facere⸗ oppoſitam inæqualitatem: acceptio erſona- Tum autem habet quandam inæqualitatem-, inquantùm uni perſonæ præter ſuam prapor⸗ tionem aliquid aetribuitur. Porrò ad evitandam perſonarum acceptio- nem Collator ſæcularium officiorum pariter tenetur præferre digniorem, reſpiciendo meri- ta, non perſonas: hæc enim officia ſunt bo- na communia reip. fæcularis: ergo diſtribuen- da ſunt juxta modum juſtitiæ diſtributivæ, quæ reſpicit merita perſonatum. Ex unin. 4 e N H guun 1 geemi lique,t 4lt, ſehent,. 1 L Mei oo Vutitne ſenln ii dr, Ce Arod lerl, Phemi Cnfue eriei ſeri, enn — — e, ue eſtinene bblichte nior Anclien wune, a lun t ent ſng ad e Gallt⸗ acele erlon⸗ ten. roho, Eepte⸗ DWel⸗ Ntbo⸗ eer⸗ ſe⸗ De vitiis Juſtitiæz oppoſitis. 215 Ex Exwam., II. De homicidio. DQ., 1. Duid eft homicidium? Reßp. Eſt injuſta hominis occiſio. Eſtque- triplex: ſcilicet homicidium ſimplex, aſaſinium, & proditorium. Homicidium ſimplex eſt, quod ſt ſinè mereede, præviã tamen rixàâ, Alſſa ſi- nium, quando quis mercede condudus, ſive pro pecunia hominem oecidit. Proditorium denique, eùm quis nullâ præviâ rixâ vel ran- core, ſed potiùs ſimulatâ amicitiâ occidit-, venenò, vel à tergo, vel aliàs nihil tale me- tuentem. Q. 2. Qui gaudent jure Aßli, ſeu immuni- tate Ecsleſiaſtica? Reſp. 1. Præter excipiendos in . 2. omnes Rei quorumcunque criminum, gaudent im- munitate, v. g. fures, ſacrilegi, perjuri, ſu- ſpenſi, interdicti, excommunicati, monoma- chi, id eſt, occidentes in duello, homici- dæ, Clericorum occiſores, Parricidæ, ſeclu- Sâ proditione vel aſſaſiniò. Sodomitæ, adul- teri, Monialium defloratores, raptores, bla- ſphemi, Simoniaci, Religioſi, Apoſtatæ, ſi confugiant ad Eccleſiam alterius Religionis; Clerici, ſi quid commiſerint, ob quod tor- queri, degradari, &c. deberent. Item Judæi & Gentiles ſeu Pagani. 4 Keß. 2e 216 Tradt. IX. Exam. II. Reſp. z. Excipiuntur Aſſaſinus, hæreticug in cauſa hæreſis, occidens vel mutilator in- Eceleſia vel prope Eceleſiam cum ſpe immu- nitatis. Homicida proditorius effectu ſecu- t6. Aſſaſinus. Reus criminis læſæ Majeſtatis. Pu⸗ blici latrones. Pyratæ, & qui incolunt caſtra. & quibus erumpunt;, ac vicinos aut peregri= nantes damniſicant. Item nocturni agrorum depopulatores. OQ. 3. Eicetne occidere innocentem? Reſp. In nullo caſu directè & per ſe id lices absque ſpeciali Dei revelatione ſeu juſſu: quia nemo directe & per ſe poteſt auferre vitam-, niſi qui haber dominium vitæ; ſolus autem- Deus habet dominium vitæz hominis-. Dixi, dizectò & per ſe: quia indirectè & per accidens occidere innocentem non eſt pecca- tum, quâ ratione Reſp. licitè exponit pro ſua defenſione vitam civium; quin & in- caſu poſito innocens tanquam pars (quæ eſt propter totum) ſpontè ſe offerre tenetur- pro bono communi, ut à tanto malo liberet communitatem, quod ſi non faciat, poteſt id Reſp. ei præcipere, ſi præcepto non obe- diat, jam fit nocens, & tunc ut talis poteſt tradi tyranno. O. 4. Licetne per medicinam vel ali« medis precurare abortum? Reſp. z. Procurare abortum fetüs non ani- ma⸗- —,— 1 . — — ſpe im feahne elatie nt cal 1 Peren 1grot lep! eig li . I: gui iam. tem. . . hanid utilator De vitiis Juſtitiæ oppofttis. 217 mati, etſi homicidium perfectum non ſit, eſt tamen quaſi tale & peccatum mortale. Pro- curatio autem abortús fœtůs animati effecu ſecutõ præter peccatum mortale homicidii inducit excommunicationem & irregularita- tem. Dicaſt. Filliucius, Benac. apud Sbager. Fœtus autem præſumitur animatus poſt 40,. dies, quia natura ſemper ſupponit pro maſculo, qui quadrageſimõ die animatur; fœmella veroô die ſexageſimô juxta quosdam medicos, die octogeſimò juxta Ariſtotelem. Reſp. 2. Licet ſumere medicinam, quæ di- recté & ex natura ſua tendit ad ſanitatem matris, & non ad expulſionem ſœtus, ſi ali⸗ ter ſanitas obtineri non poſſit, ſaltem ſi fes- tus nondum ſit animatus. Idem licet, etſi fœtus eſſet animatus, ſi de matris ſanitate jam eſſet deſperatum, & eâ non ſanatâ pro- les prodire non poſſet. Ratio primi eſt; quia abortus ſequitur per accidens. Ratio ſecun- di eſt: quia medicina eſſet favorabilis matri & proli: nam matre ſanatâ poſſet prodire proles & ſupervivere. D. Fe Eicetne bomini privato occidere inju- ſts invadentem? Refßß. 1. Licet in ipſo actu aggreſſionis cum moderamine inculpatæ tutelæ ad ſuæ vitæ de- fenſionem, non autem alterius ocelſionem- intendendo: quia vim vi repellere licet. Dixi: sum maderamine inculpatæ tutele; hec △ 5 eſt. 218 Tradl. M. Exam. II. eſt, ut quis non faciat plus, quàâm ſit opus- ad evadendum malum intentatam, ut ſi hoc poſſie evadere, invaſorem vulnerando, non licet eum occidere. Item ſi invaſor ſit iner- mis, non debet eum aggredi armatus, niſi invaſor ex ſe ſit fortior, vel æqnè fortis. Rc. 2. Eadem reſolutio eſt intelligenda, etſi quis dederit cauſam invaſioni: quia tune non perdidit jus ſe defendendi contra inva- ſorem authoritate publicâ carentem. Reſp. 3. Eadem facultas occidendi permitti- tur etiam ad defendenda bona temporalia-, dummodò magni ſint momenti: quia hæc ſunt inſtrumenta ad virtutem, & neceſſaria ad vitæ conſervationem: ſi igitur licet pro defen- ſione vitæ invaſorem occidere, licebit etiam pro horum defenſione. Reß. 2, Idem dicendum de invaſore pudi- citiæ, famæ, & honoris: quod probat ratie data pro defenſione bonorum temporalium- illa enim ſuut bona ſuperioris ordinis. Ex Exwam. III. De Furto. O. 1. Quid eſt ſurtum! Reſp. Eſt acceptio rei alienæ occulta & frauguleuts ſeu invitò dominé. Qy 2. Quid eft Rapina? Reſp. Eſt æceptio rei aliene per violentiam, id . 0- N e en ts caunw Pend u Uius die ecin tom. ten i ſeriz gigel . ino en — ,„. — 1, u ando, or ſti⸗ matus, orti⸗ ligene. ia i Ulra inn . permi porali⸗ ia le Natis elen. tetiam e pd⸗ ui Alim * ltl De vitiie Juſtitiæ oppofitis. 219 dominéô vidente & rem ſuam ſervare volente. Hæc ſicut & furtum eſt ex genere ſuo pecca- tum mortale: quia contrariatur juſtitiæ. Gra- vior tamen eſt rapina, quàm furtum: quia- in illa dominus magis eſt involuntarius. Ad rapinam reducitur primòô: ſi quis alte- rum cçogat ad ineundum inæqualem contra- Gtum. 2. Si quis faciat injuſtas exactiones tributorum. 3. Si latro quid extorqueat me- tu mortis intentat́. 4. Si teloniarius titulò vectigalis plus extorqueat:; quàâm debetur, Idem eſt de aliis miniſtris, ſi quid petant, quod ex metu non audet quis eis denegare. D 3. AQusnam eſt materia gravis furti? Reſp. Varia ſuper hoc eſſe DD. placita, ple- rique tamen in eo conveniunt;, quòd ad pec- catum mortale fufficiat illa quantitas, quæ at- Kentâ qualitate perſonæ requiritur ad victum- unius diei pro tali perſona. Uti eſt florenus, vel medius imperialis reſpectu communiter di- vitum. Viginti crucigeri reſpectu artificis, de= cem reſpectu pauperis. Si tamen à Rege fu- reris duos aut tres aureos, peccas mortaliter, quia eſt materia de ſe ſat gravis. Da, . An 6 quomoda peccatur per furta minuta ? Reß. I. Qui committit furta minuta cum- animo per ea diteſeendi, ſeu notabilem quan- titatem auferendi, in quovis furti peccato pec- Cat 220 Trabkt. LX. Exam, III. cat mortaliter eôdem moraliter continuatò peecatòô: quia actus externus imperatus ma- litiam ſuam habet ab interno imperante; hice auxem in eo caſu eſt mortaliter peceaminoſus. Reſp. 2. Probabilior eſt ſententia Thomiſti- ca; quòd qui ſinè dicta intentione, ſed ſolùm occaſionaliter plura furta minuta committit, ſucceſſivè tamen notabilem quantitatem acci⸗ pit, mortaliter peccat, non quôeunque actu, ſed illé, quò cum furtorum præteritorum ad- vertentia complet materiam gravem, five fu⸗ retur ab uno, ſivè à diverſis. Et toties, quo-= ties materiam pro mortali ſufficientem de no- vo complet: quia ratione materiæ gravis fit injuria proximo vel communirati. Reſp. 3. Si dictus fur ante ultimũ furtũ mate- riæ gravis completivum ſeriò proponat à furto deſiſtere, vel reſtituere, & tamen poſtea furetur. non peccat mortaliter: quia non adeſt moralis continuatio ob retracationem voluntatis. Q. 5. Licetne ſurari propter neceſſitatem? Reſp. Licet furari in extrema neceſſitare, quia tunce ceſſat rerum appropriatio, utpote contraria juri naturæ, per quod quilibet po- teſt & deber ſuæ neceſſitati ſabvenire. Ex Exam. IV. De Injuſtitia Judicis. D. 7. Quid poteſt, GQad quid tenetur Judex Reſz. I. Judex ſub mortali tenetur judicsre S= Geh o 1 e ee gleceuiu SClanin ed nare cün lebet liam, nte ten ſconce n dlo uce 840 I — petaen derante, ce. mige 4 Thon eſed commit tatem 4 lngue e ktorun: n, Eüet tiez, N n den 4 bis ſt imate. tbor uretl, morel⸗ atii atg ſta bbetp⸗ 41 leare . — 4 Contin De vitits Juſtitiæ oppoſitis. 221 ſecundùm probata & allegata; hinc ſi merita cauſæ ſint æqualia, nequit uni adjudieare rem quæſtionatam, ſed debet dare decretum com- poſitionis ſive diæxtæ, quod ſtantibus meritis inæqualibus ſinè peccato mortali injuſtitiæ da= Tre nequit. . Reſp. 2. Judex ſæcularis non poteſt judicare Clericos, poteſt tamen comprehendere Cleri- cum jure defenſionis innocentis, vel pacis reip. eumque detinere, uſque dum propriis Præla= tis Eccleſiaſticis eum extradat. Keſp. 3. Licet judici ſententiam mortis ferre contra eum, quem ſcientiâ privat4â ſcit eſſe in- nocentem, ſi ſecundùm publica teſtimonia & allegata probatus eſt nocens, imò ad id tene= tur, ſi non inveniat viam, quàâ innocentem. ſalvare poſſit: quia judex eſt perſona publica, ergo etiam uti debet ſcientiâ public, recla- mante etiam ſcientiâ privat. Q. 2. Quid in caſu poſito Judex tenetur facere, ut liberet innocentem? Reſp. 1. Officium propter hoc reſignare non debet: quia formaliter & per ſo nulli facit in- juriam, ſed utirur jure ſuê. Reſp. 2. Si ſit judex inferior, ſaltem ex cha- ritate tenetur cauſam remittere ad ſuperiorem, vel concedere appellationem ad illum, & co- ram illo pro innocente teſtem agere. Quòôd ſi ſit judex ſupremus, & poſſit fieri ſinè ſcan- dalo & damno reip. tenetur in legibus diſ= ben⸗ 222 Tradt. IX. Exam. IV. penſare, ut vitam lalvet. Si hæc. omnia nons juvent, poteſt & tenetur eum condemnare ob rationem ſuprà datam. LQ. 3. Liretne Judici acteptare muneræ vel ſportulas 2 Ante Reſß, nota diſcrimen eſſe inter ſpôttu- las & munera. Nam primè munera propriè ſunt, quæ ex intentione dantut, non pro la- bore, nec ex debito, ſed pro favorabili ſen- tentia obtinenda vel obtenta, unde & cor-⸗ ruptiones vocantur. Sportulæ ſunt certâ pe= cuniæ quota per conſuetudinem pofita, ab u- traque litigantium parte æqualiter ſolvenda- ex debito, non intuitu ſententiæ, nee ad cor⸗ rumpendum judicem, Secundò munera ſumi poſſunt largiùs, tanquam donaria ſeu honoraria ex mera liberalitate-, vel ex gratitudine data judici vel alteri officia⸗ li, ante vel poſt latam ſententiam. Munera- ſive in primo, ſive in ſecundo ſenſu dari poſ- funt in ære, vel in eſculentis, aut poculentise Hòc not. Reßp. 1. Munera proptiè ſumpra acceéptare non licet. Tum quia Inſtitia non eſt venalis ſeu vendibilis. Tum quia per munera pro- riè ſumpta tribunalia pervertuntur, juſtitia ecliminatur, & magna ſeandala generantur-e Unde peecant graviter dans & recipiens hæe munera, & accipiens ad reſtitutionem teneture Reſp. 2. Judex ſive ordinarius ſive Gelegzras ne lenenin r n folon ſon diein pbaue elpwite ennthil Gendtumv Udebrſemd ns boni ſenae D. 1 lſten N. HH Ec oti Ndlennn Mbnrere hter o etn pror not pro Orabil, de t cert 4 fta, db vorene ad taüquar Wirae iofſc Muhet Garipn⸗ oculen Acet ell feul henn ekun, De vitiis Juſtitiæ oppoſitis. 223 ſportulas exigere non poteſt: quia habet ſuffi- cientem ſuſtentationem ex beneficio; vel ſala- rium à Principe aut Communitate, Hoc ta.- men intelligendum eſt de Jjure Canonico: nam judex delegatus poteſt moderatas ſportulas- accipere (ſi ſumma, pro qua litigatur, excedat centum aureos) prout fert laudabilis loci conſuetudo. Reſp. 3:. Acceptare munera in ſecundo ſeniu tanquam donaria vel honoraria ſpontè obla- ta ante ſententiam periculoſum eſt & ſcanda- loſum, ſi ſint notabilis quantitatis: quia ſub- eſt periculum ſubverſionis juſtitiæ, ne animus Judicis ad injuſtitiam flectatur. Reſp. 4. Eſculenta & poculenta ſinè ulla ex- adione à partibus oblata, præſertim modica, nimirum unòô die conſumptibilia, etiam ante ſententiam acceptare non videtur illicitum ſi deſit ſcandalum: quia non præſumitur ani- mus boni viri per hæc modica à jnſto defie- Ktendus, Ex Exam. V. De Injuſtitia accuſatorum. Ae ?. Quid eſt arcuſatis, & quomodo differt à denunciatiene? Reſp. I. Accuſatio eſt delatio Rei de crimine ad vindictam publicam libells facta apud Judicem competen- tem. Quæ tamen poteſt fieri etiam verbali- ter, modò Notarius omnia redigat in ſcriptum. Reſp. 1. 224 Trabt. IX. Exam. F. 222 . Reſp. 2. Accuſatio & denunclatio Evangelis ca differunt primè, quòd in denunciatione ates tenditur emendatio fratris, in accuſatione pu- nitio criminis. Secundo, quòd accuſator tenea-⸗ tur crimen probare; denunciator verô tans tùm manifeſtare indicia judici, quibus poſſit moveri ad ultrà inquirendum ex officio,. Ter= 35, in denunciatione defertur crimen ad ſupe- rionem ut Patrem, in accuſatione verò ut-ad Judicem. Q. 2. Accuſator quid poteſt, & ad quid te- netur ? Keſp. I. Si crimen, ut eſt v. g. proditio ci- vitatis, machinatæ inſidiæ in perſonam Prin= cipis, liæreſis &c. vergat in detrimentum reip. quilibet tenetur ad accuſationem, dummodòè fufficienter poſſit probare; quod ſi non po ſſits non tenetur accuſare, bene tamen denunciare. Ratio I. & 3. p. eſt: quia quilibet renetur à corpore, cujus eſt membrum;, avertere ma- lum corporale vel ſpirituale, quantùm poteſt. Ratio 2. p. eſt: quia nullus tenetur ad hoc; quod non poteſt debitò modòô perficere. Reß. 2. Accuſans aliquem de occulto cti⸗ mine, quod in judicio probare nequit, pec- cat mortaliter, & tenetur ad reſtitutionem- omnium damnorum exinde ſecurorum. Ratio patet ex dictis de detractione & reſtitutione- tamæ. Q. 3. ent cmtil, einn e blenntam 6 os drel nlih i oommence 1d teterni e, ſee bedete A ig 1n lesſe Ctl kun raiime pinttſe ilath,2 Nd ſler tn Ulſoecrer. Diri heien itenogen ent eine Mionen, der an Lirang ciatione⸗ Uſationen ſtot te verot lbos kcio, n en 20 fn jerd it⸗ 1 git lrio d Prin im teip⸗ acnod a pol unein, tenten tterenn m pel 40 loe⸗ ere⸗ ultoch it, N toren⸗ 1. D Me 9 De vitiis Juſtitiæ oppoſitir. 225 De, 21 Quinam repelluntur ab accuſatione 2 Rep. In pœnam delicti repelluntut infames, excommunicati, concubinarii, proditores, &c. niſi probaverint ſe innocentes. Alii repellun- tur ob decentiam, ùt ſubditi prohibentur ac- cuſate ſuos Prælatos, ſervi Dominos „ Kilii parentes, niſi in calu valde gravi, ex affectu Poni communis, cui cedit particulare. Ali- qui ob reverentiam ſtatús, ùt Clerici, &c. Cæterùm juxta Cajetanum omnes, qui jure ſunt prohibiti aceuſare, tenentur denunciare crimina, in manifeſtum reip. ſuum, vel pro- ximi detrimentum vergentia, ità tamen, ur- ſi denuncians ſit Clericus, proteſtetur ſe non quærete, nec petere vindidam ſanguinis. Q., 4. Qxid peteft & ad quid tenetur Reus? Keſp. 1. Reus juridicè interogatus tenetur ſub mortali fateri veritatem etiam cum peri⸗= culo gravidimæ mortis: quia ad debitum ju- ſtitiæ pertinet, quòd aliquis obediat ſuo Su- periorl in his, ad quæ jus ſuæ Prælationis ex-= tendit, judex autem eſt Superior reſpectu ejus, qui judieatur. . Dixi: juridicò interrogatus, quia ſi judex tes um interroget non ſervaté ordine juris, non tenerur ei reſpondere, ſed poreſt vel per ap- pellationem, vel aliter licitè ſubterfugere-= quia judex tunc non agit ut judex, non enim Poteſt interrogare, niſi de erimine publico 2 P . 226 Tract. E. Exam, VI. & probato ſaltem ſemiplenè. Unde tunc reus poteſt licitè dicere, ſe non feciſſe, vel ſe non teneri reſpondere. Sic enim loquendo dicit veritatem, & ſenſus reſpondentis eſt: Non-, feci crimen publicum, ſeu de quo me juridicè interrogare poſſis. Reſp. 2. Reus ad mortem damnatus poteſt fugere ex carceré, rumpendo vincula & pa- rietes: quis licet teneatur publicè pœnam-, dum ipfſi infligitur, ſubire; non tamen tene- tur expectare, ut infligatur, ſed poteſt uti ju- re ſué ad vitam, tuendam. Ex Exam. VI. De Injuſtitia Teſtis. Q. Qauid poteſi, Gad quid tenetur Teſtis? Reſp. I. Teſtis juridicè interrogatus de his, de quibus infamia præceſſit, tenetur dicere veritatem. Ratio eſt eadem, quæ de Ree data eſt. Excipiuntur tamen aliqui caſus: I. ſi ſciat ex Confeffione. 2. ſi acciperit ſub ſide ſecreti naturalis, niſi ſint talia, quæ cedunt in perniciem Reip. vel damnum grave alicujus perſonæ: nam ſeeretum non obligat contra- bonos mores, vel bonum commune., 3. ſi uis crimen intellexit per injuriam, v. g. ape- riendo litteras, alium ad revelationem co- gendo. 4. ſi teſtificatio tua tibi aut tuis graviter ſi damnoſa, niſi erimen ſit damno- ſum „2 2 o e u Cund ubene e Unmoum ſe ekirmier 6o won ef 4 R andie taudbbu, unbukn Cen hantls en Nae . . G o 1 Düm Nptio, n 4erdor junic 1s do cnun. ell ten⸗ i, De vitiis Juſtitiæ oppofttis. 227 ſum Reip. & non poſſit aliter impediri. 5. ſi alter probabiliter non peccavit ob ignoran- tiam, aliamvé cauſam, ut ſi Reus pro fera- occidit hominem. Keſp. 2. Quando teſtis juridicè interrogatus omittit ferre teſtimonium, etiamſi inde ſequa- tur damnum partis contrariæ, non tenetur, ad reſtitutionem: quia ſolùm peecavit contra obedientiam & juſtitiam legalem, quarum vio latio non obligat ad reſtitutionem. Keſp. 3. Si quis falſum teſtimonium ſcien- ter & culpabiliter dixiſſet, ex quo ſequitur gra- ve damnum Rei, tenetur ad reſtitutionem, ut- pote cujus cauſa eſficax extitit. Ex Exam. VII. De fraudibus, quæ eveniunt in con- tractu Einptionis & Venditionis. DQ. 7. Quid eſt Contractus Reſz. Contractus ſtriceè ſumptus eſt Palctis Juarundam perſonarum inter ſe utrinque obligationens Pariens, Vel eſt ulerò citréque ſeu reciproca ebli⸗ alio. Q. 2. Qgotuplex eſt Contractus? Keſp. Eſt duplex: Nominatus & Ianominde ths. Primus eſt, qui ſpeciali nomine gaudet „ ùt emptio, venditio, locatio, &c. & hie eſt vel circa perſonas, ut fit in matrimonio, vel cirez res, t ſunt mox nominati. Sscundas cſt, qui e⸗ P2 has 228 Trabt. IX. Exam. PIlI. habet ſolùm generale nomen conventionis, & eſt quadruplex, ſcilicet: Do, ur des. Facio, ut aciss. Do, ur facias: Tacio, ut des. Rurſus Contractus eſt duplex, gratuitus & oneroſus. FPrimus eſt, qui in uno ſolùm ob- ligationem parit, ut promiſſio. Stτunds, qui in utroque obligationem parit, & hic contra- Gus eſt ſtricte diaus. O. 3 Quotuplex ſt error; qui in Contra- ctu committi poteſt? Reſp. Eſt duplex: Primus eſt circa ſubſtantiam rei, v. g. ſi quis vitrum emat pro adamante, & hic reddit contractum juræ naturæ irritum defectu conſensůs. Secuxndus eſt circa qua- litatem, ut ſi emere volens equum Neapoli- tanum, emat Hungaricum, pro ſuo ufu æquè bonum, & hic non irritat contractum: quia error circa qualitatem non aufert conſenſum ſubſtantialem. Si tamen qualitas ſit princi- ale motivum contrahendi, ut ſi dones ali- cui equum, quia putas eſſe tuum fratrem; qui ſi frater non ſit, contractus eſt nullus 3 ſi verò des alicui eleemoſynam, quia putas“ eum eſſe probum, etſi talis non ſit, donatis valet: quia probitas eſt finis ſoluùm ſecunda⸗ Eius. OQ. 4. Quid ſ Emptio & Venditio!? Reſß. Emptio eſt contractus, quò paeiſcos Vendi= dare pecuniam vel pretium pro te⸗ tio Peimn er Drinr cnlliri D Nun n en ſin igſeumdde A e Konnis i Alier en nen non l Dem a Mlleen eſoun Uinbien c et⸗ ig ⸗ Va etien tiotſe lidht titns, lum o us, contt Con/ Antiin nante, ritun E poli. Eque qult enſan rlnci. 11. fen., Ibr plt DNAH de De vitiäs Juſtitiæ oppoſitie. 22²⁰ tio verò eſt contractus, quò paciſcor dare- rem pro pretio. QD.. 5. Duotuplex efz pretium? Reſp. Eſt duplex: Naturale, quod conſiſti&= in natura ſeu eſſentiali gradu rei: & uſuale ſen forenſe, quod menſuratur ex utilitate & uſu hominum., Pretium uſnale aliud eſt legitimum, aliud vul- Zere. Primum eſt, quod lege eft taxatum, & conſiſtit in indiviſibili, nec lieet illud trans= gredi. Secundum eſt, quod communi homi- num ſtimatione introducitur, & hoc habes ſuam latitudinem. Pretium vulgare rurſus eſt triplex: Aliud inßmum ſen pium, v. g. 19. floreni. Aliud medium ſeu moderatum, v. g. 20. floreni. Aliud ſummum ſeu rigoroſum, v. g. 21. floreni: e hæc omnia ſunt juſta pretia, atque his omni- bus licet emere & vendere, ultra ſummum tamen non licèr aliquid accipere. Datur adhue aliud pretium arbitrarium, quod oſt v. g. in æſtimatione raræ gemmæ, antiquæ picturæ, præclari canis, generoſi equi, &c. quæ ſecundùm affectus emuntur & venduntur, & in his peccatum non committitur. Cariès ergo vendere, vel vilius emere sem qum valeat, eſt ſecunduùm ſe injuſtum & illicitum, ait S. D. gq. 77. a. I. in c. & ſi in notabili quantitate fiat, reſtitutionis onus indugit,. Deceptor P 3 l⸗ 230 Tradt. IX. Exam. FII. ulrra dimidium tenetur reſcindere contra cum juxta leges civiles. Ex his reſolves Prim?: Quamvis liceat ven- dere cariùs, & emere viliùs ob dilatam ſolutio- nem vel anticipatam, non tamen id licet ex- tra limites juſti pretii, niſi interveniat dam- mum emergens & lucrum ceſſans, periculum amittendæ pecuniæ, aut alterius moleſtiæ, gunc enim cariùs vendere licet: quia hæc ſunt pretiò æſtimabilia. Secundò: Si ſit dubium, an tempore ſolutio- nis res ſit plus vel minus valitura, & vendi- tor ante tempus ſolutionis non crat rem ven- diturus, ſed ſervaturus, poteſt rem ob dila- gam ſolutionem vendere cariùs juſtố pretiô, quod currit tempore eontractůs (quæ condi- tiones ſi deſint, eſt uſura) quia propter du- bium eventum eſt æqualitas inter emptorem & venditorem, cùm uterque commodum & incommodum expectare poſſit. Tentiè: Si quis moraliter certò præſumat- tempore ſolutionis fore pretium majus, quâàm ſit tempore contractus, & merces ſuas, quas ſervaturus non erat ad tempus ſolutionis, ven- dit pecuniâ creditâ, & quidem nunc pretiò indeterminatô, currente tamen tempore ſolu. tionis determinatéô, injuſtitiam comittit, tene- turque reſtituere: quia vendens conſtituit ſe in tuto cum damno alterius. Quartò: Qui merces, v. g. frumentum credi- 80 vendit pretié indeterminatéô, & ob dila- tam Ltebern Cuannumn dt: M ſudnen, don tn ſeild, am, Ken Nergue 1 Ne⸗ opn dd Uten d ee cerin NAnaj 26 1 ſeut e — Nrad = t Fele ſolutn. icet t den. iculan lellie, 1c ſun⸗ Olto⸗ vend. Nven. dila. tié, acdi⸗ du. drem um ⁴ me guin guut Ven. dteld ſol. tel. . De vitiis Juſticiæ eppoſitiontt. 23 1 tam ſolutionem vendit pretiò ſummòô, quò vale- bit totò tempore ſolutionis, vel nunc pretiò indeterminatò, & tempore ſolutionis intole- rabile determinat & extorquet, committit u- ſuram, & tenetur ad exceſſum: quia proximo infert damnum contra juſtitiam. Quintò: Mortaliter peccat, & tenetur ad re- ſtitutionem, qui fructum tempore meſſis ſibi dandum nunc ob anticipatam ſolutionem emit pretiõ, quod ſit minus infimô juſté, quàm- valebit collectum, niſi excuſetur ratione pe- riculi, cui merces fortè ſubſunt: quia com- mittitur uſura palliata. Sextò: Qui maldrum ſiliginis in Paſchate va- lens 10. Imperialibus ob dilatam ſolutionem vendit pauperi, ut circa feſtum Martini ſol= vat 12. vel 14. uſuram committit. Septimè: Qui ſcit magnam mercium copiam futuram, & exinde pretium valde minuendum, omnésque merces ſuas vendit pretiò curren- te, non peccat contra juſtitiam: quia ven- dit juſtô pretiò à Prineipe vel cummunitate- taxat́. Peccare tamen poſſet contra chari-= tatem, ſi alter exinde depauperaretur, niſi & iple detinendo depauperetur. Nam cbaritas be= ge ordinata incipit à ſe ipſa. O. 6. Quotuplex ſunt rei venditæ vitia? Reß. Triplicia: Primum eſt ſecungùm ſpeciem rei, ſicut ſi quis vendit vitrum pro adamans te, Alterum ſecundùm quantitatem, ut ſi quis P 4 uta⸗ 232 Tract. X. Exam, PII. atur menſurâ, ulnâ, modié, pondere mino- rzibus. Tertium ſecundùm qualitatem, ut ſi animal infirmum vendatur àt ſanum. Hæc omnia- obligant ad reſtitutionem: quia ſi ſcienter fiat, committitur pecçcatum injuſtitiæ; ſi bonâ fide, vel igneranter, non peccatur quidem, agni- 26 tamen vitiò obligant ad reſtitutionem, Pariter vitium ſive defectum ocgçultum tene⸗ zur venditor emptori detegere, ſecus eſt illici- ta & doloſa venditio, & tenetur venditor ad damni reparationem: quia in re gravi Pproxi⸗= Mum decipit. D. 7. Rey empta eui perit? Reß 1. Si poſt traditionem pereat, perk emptari: Quiz res petit ſuo domino; tunc autem emptor eſt dominus reie Reſp. 2. Si pereat ante traditionem, & ſit⸗ ves determinata, v. g.: hoc dolium vini, etiam erit emptori. Quia qui ſentit eommodum eu frudus, ſentire debet & onus; ſed tunc cCommodum ſeu fructus rei accreſcit emptori: ergo & perit illi. Exceptio eſt, ſi aliter ſits conventum, vel pereat culpâ venditoris. Refp. 3. Si res ſit indeterminata;: v. g. ex camulo tritici duo maldra, ex grege boum- tres poves, &. perit venditori antę tradi- tionem: quia ſimilia venduntur ſolùm ſub con- ditione, ſi tradantur 2r. 0o cn i Venen 11 Flore blitin enm Unla Iner, ⸗ UUm. s mm gune ul enkerie ong 6 , 2gti logen, in ten ſ ile; dirorae gren⸗ beri⸗ tunc AlH ctiam lodin An ptoi erſ K l i . G⸗ De Uſura. 233 D., 5. Quid eſt Monopolium? Reſp. Monopolium eſt, dum v. g. plures- negotiatores inter ſe conveniunt de coëmen- dis omnibus mercibus alicujus generis, ut, omnes ab eis emere cogantur; vel quando impediunt, ne ſimiles aliunde adferantur; vel quando conſpirant in pretium, ut nullus mi=⸗ noris vendat: ubi ſi pretium ſit injuſtum, vel ſupra vulgare ſummum, eſt illicitum & con- tra juſtitiam: quia pretia rerum non pendene ex libidine mercatorum. Quod ſi Monopo- Iium authoritate Principis aut Magiſtratũs pro bono communi ſit regulatum, eſt licitum, fi videlicet pretium non ſit ſupra legale vel vul= gare ſummum. Ex Exam. VIII. De Uſura in mutuis. Da 7. Quid eſt mutuum & quotuplex? Reſp. z, Mutuum eſt contractus, in quo al- teri traditur res ipsò uſu conſumptibilis cum translatione dominii, ut eandem reddat, non numeròô, ſed ſpecie vel valore. Reſp. 2, Mutuum eſt duplex: verum & pal⸗ liatum. Mutuum verum eſt, quando res verè gratis mutuatur, prout natura hujus contra- Güs exigit, nec aliud intenditur. Palliatum eſt, quando verba ſignificant alium contra- P* 5 Rum; 234 Tract. M. Exam. VIII. GRum, ſed mens contrahentium ſive vera, ſi- ve præſumpta, intendit contractum mutui, qui aliò contractu tegitur ſeu palliatur, ut-, v. g. ſi quis emat minoris juſté pretiò ob ſo-, lutionem anticipatam, eſt mutuum palliatum & uſura. Q. 2. Quid eſt uſura? Reſp. Eſt contractus mutui, in quo ex ſtri- Ga obligatione aliquid vi & eausâ mutui ac- cipitur ultra ſortem, id eſt, ſummam capi- talem. Eſt duplex: una realis, in qua dicta- obligatio explicitè vel implicitè deducitur in pactum. Alia mentalis, dum quis mutuat al- teri eã mente, ut aliquid ultra ſortem ex juſti- tia reddendum expectet vi mutui. Eſt pec- catum mortale ex genere ſuo; quia juri na- turæ repugnat percipere lucrum ex re non- ſua; ſed res mutuata non manet mutuantis, ſed tranſit in dominium mutuatarii: ergo. Q. 3. Nibilne ergo licet accipere ultra ſortem Reſp. I. Quicunque aliquid pecuniâ men- ſurabile ex pacto tacito vel expreſſo pro re- mutuata ex vi mutui accipit, peccat, quia- agit contra juſtitiam. Reſoy. 2. Recompenſationem, quæ pecuniâ non menſuratur, licet pro mutuo exigere, pu- ta benevolentiam & amorem ejus, qui mu- tuavit, vel aliquid hujulmodi. Imò ſi quis- ali⸗ t tna l Nois ln 1e na atente lar W tom Ne iatione Morun, um ver tia ke, ir a0 nad — ert, mhn Ur, i obl lliarr er ſi tui . n can⸗ didt itur in at 4.. juſti. pec. i na. non. antß, 800 ,ℳ Uner 1o0 i⸗ De Iſura. 235 aliquid pretiò ſeu pecuniâ æſtimabile pro mu- tuo accipiat, non quaſi exigens, nec quaſi ex obligatione aliqua tacita vel expreſſa, ſed ſicut gratuitum donum, non peccat. Ratio utriusque eſſe poteſt: quia antequam quis- mutuet, talia licitè accipere poteſt: non fit- autem pejoris conditionis per hoc, quòd mutuavit. Reſp. 3. Licet aliquid accipere ultra ſottem ratione damni emergentis & lucri ceſſantis. Item ratione moleſtiæ, difficultatis, vel expen- ſarum, quæ in recuperanda ſorte timentur: quia hoc perieulum eſt pretiò æſtimabile. Pro quo nota damnum emergens vocari, quod quis patitur in ſuis bonis, ſi ea det alteri, v. g. habet quis ruinoſam domum, nunc mo- dicò ære reparabilem, ſi verò nunc mutuet- alteri, ejus reparatio ſuò tempore ruinâ cre- ſcente majores expenſas faciet. Lucrum ceſſans eſt carentia lucri, quod, ſi alteri non mu- tuâſſes, probabiliter ex tuis bonis accepiſſes, v. g;: pro pecuniis emendo cenſum, vel frugi- ferum prædium, aut applicando eam ad ne- gotiationem, &c. Lucrum ceſſans eſt jactura bonorum, quæ quis ſolàùm habet in ſpe; da- mnum verò emergens, eorum, quæ quis ha- bet in re. Reſp. 4. Si pecunia tantùm eſt in potentia temota ad faciendum lucrum, non poteſt mu- tuator aliquid accipere ultra ſortem ratione- In-⸗ 236 Trabk. IX. Exam. VIII. lucri ceſſantis; quia non poteſt vendere, quod nondum habet. Si verôò eſt in potentia pro- xima, & à lucro impediatur contra volunta- tem, poteſt mutuator licicè exigere lucrum. ceſſans, non quidem ex æquo, ſed ſecundùm conditionem perſonæ & negotii. Ratio pri- mi: quia talis pecunia plus valet huic ſuo do⸗ mino, quàm ſecundùm ſe ſumpta. Ratio ſe= cundi: quia damnum emergens & lucrum ceſe ſans eſt pretiò æſtimabile. D. 4. Quid &ſt ceuſus? eſtue licitus? Refp. 1. Cenſus eſt jus exigendi annuam penſia- gem ex re vel perſona alterius utili ſeu fructifera. Reſp. 2. Cenſus five realis ſive perſonalis eſt licitus. Ratio I. p. eſt: quia in tali con- tractu cenſuali etiam perpetuo non datur pe= cunia præſens pro pecunia in futurum perci- pienda, ùt fit in mutuo, ſed pro præſenti ju- re percipiendi deinde penſiones in pecunia- vel fructibus, quod jus, quia eſt temporale; ſicut donari, ita & vendi poteſt. Ratio 20 p. eſt: quia in cenſu perſonali, qui fundatur ſuper certa perſona obligante ſe ad annuam. penſionem, ſolummodò venditur jus annua- tim percipiendi aliquid ex lucris, quæ cen- ſuarius ſuâ induſtriâ acquirit: ergo redit ra- tio primæ partis. S. 5. Qus ergo titulò licet accipere aliquid ultra ſortem, v. g. quinque pro centum? Reſ. TLitulò emptionis & venditionis, non vi 6 Deodek ianen SIrte enene arte emene W a . We c 14, kla Uln vor Untii en : ul ſuin, — ert an, ntin volor lueng ccund Katio 4 ctunce tur erſe .e Dnalis jcon. ur e⸗ Perci entii. ecuni⸗ portl, a0 undene nn. Mle⸗ 2. Atn. De Uſaura. 232 vi mutui: quia emitur non quidem pecunia, ſed jus percipiendi fructum ex pecunia, quod jus à pecunia diſtinguitur, ſicut jus percipien- di tributum diſtinguitur à tributo. Q. 6. Chirographa poſſuntne emi minori pretib? Reſp. Probabillus eſt non poſſe;, ſi eommu- ni hominum judiciò non fit difficultas, nee ex parte ementis, nec vendentis: nec ullus- titulus damni emergentis, difficultatis, &ce quia nullus adeſt titulus pretium minuendi. QQ. 7. Contryactur, hiſpanicè Mohatra di- ctus, ſeu pactum venditionis & ſtatim reciprocæ emptionis eſtine uſurarium? Reſp. Eſt uſura palliata & virtualis: quia- mutuo virtuali & lucro ex vi ejus ſecuto cor- reſpondet uſura virtualis & palliata; ſed ſie eſt in hoc contractu: ergo. Q. 5. Uſurarius teneturne reſtituere Rep. Affirinativé: quia mutuum non eſt tes ſua, ſed eſt mutuatarii; ex re autem non ſua nullus poteſt facere lucrum. Imò & hæredes uſurarii tenentur ad omnia ejus debita perſol- venda: quia verè poſſident alienum; non ta- men (niſi fuerint eooperati) ultra vires hæ- Feditarias „ nec alter pre altero ſeu in ſoli- dum 4 238 Trabt. IX. Exam. IX. dum, ſed ſinguli pro rata: quia ſinguli ſeox- ſim ſolùm ſuecedunt in parte hæreditatis. OQ. 9. Quæ ſunt pœnæ uſurariorum? Reſp. Sunt variæ. I. Sunt infames. 2. Non admittuntur ad Sacramenta Confeſſionis aut Communionis, nec ad oblationem Altaris“. 3. Privantur ſepulturâ Eccleſiaſtica. 4. Eo- rum teſtamenta ſunt nulla. Quod tamen in- telligendum eſt de uſurariis manitfeſtis. Ex Exam. IX. De Monte Pietatis, Cambio, Contra- Gu Societatis, Locatione, Conductione, Pi- gnore, Hypotheca, Fidejuſſione, Tranſa= ctione, Mandato, Depoſito, Commo- dato, Precario. Q., 1. Quid eſt Monæ pietatis? Reſp. Eſt ſumma pecuniæ vel cumulus fru⸗ menti, aliarumve rerum uſu eonſumptibilium, ſeu mutuabilium, ex publico ærario, vel pie- tate alicujus divitis fundatus ad ſubveniendum vel mutuandum (erga pignus & modicam- retributionem) pauperibus & indigentibus, ne uſurarum voragine deglutiantur. Hice Mons eſt honeſtus & licitus, ſi habeat has- conditiones. I. Ut qui Montis curam ge- runt, pauperibus mutuum petentibus tenean- tur certam gquantitatem darc, ut ve ge tres au- 1tr⸗ N U San di⸗ 5 6d mot 6nelle n von proy ro Monrs tatone, cllarun, me ens Haellen lCbetar n dan u, d s, ti d Unſetrtiote 6, len zen nutul, 1 t alin con itati, vorun es 2 N ſionis 1Alrant 4. l tamen ii Lontr. ne, Ni ranſe⸗ und⸗ 1 ulu n⸗ tibiinn, Ueldie nienenn odein, enin, „ Ne⸗ ler⸗ unge⸗ Cheaſl⸗ eza. De variis Contractibur. 239 reos, vel tres modios tritici. 2. Ut detur- ſolùm ad certum tempus, v. g- annum, ne- mons evacuetur, ut aliis non poſſit ſubveni- ri. 3. Ut pro montis ſecuritate mutuatarius det ſufficiens pignus, ne ſit periculum non- recipiendi mutuatum. 4. Ut mutuatarius- quòvis menſe ultra ſortem aliquid parùm ſol- vat, non propter mutuum (ut fit in uſura) ſed pro Montis conſervatione, miniſtrorum- ſuſtentatione, ſtipendio, domũus reparatio- ne, ciſtarum, granariorum, ſerarum, &c. confectione, &c. quæ cedunt principaliter- in utilitatem ipiorummet indigentium mutuum accipientium, nee non miniſtrorum Montis, qui libros rationum conſcribunt, pignora. „ ne corrumpantur, aſſervant, pecunias nume- rant pro commodo mutuatariorum. §. Ut, ſi tempore ſtatutõ mutuatarii non ſolvant,, pignora vendantur ſuſtô pretiò (quod fit au- thoritate publica?) & detrahatur ſolùům id. quod debetur Monti, & Miniſtris ejus, reli- quum reddatur mutuatario, cujus erat pi- nus. 6. Ut à mutuatario non accipiatur plus, niſi quod eſt neceſſe pro expenſis ad conſervationem Montis, ſinè ullo lucro Mon=- tis, ſeu augmento: quia ille exceſſus daretur vi mutui, ceſsétque uſurarius, quia non ap- Pparet alius titulus, cùm indemnitati Montis & miniſtris aliunde conſultum ſit, ùr ſupponi tur, & conſequenter fieret Mons impictatis. 2460 PFract. Ik. Exam. IX. . 2. Quid eft Cambium & quotuplex? Rezſp. 1. Cambium eſt permutatio pecuniza pro pecunia inter campſorem & campſarium. Reſp. 2. Cambium aliud eſt ſiccum ſeu fis ctum, aliud reale: Primum eſt fictè ſeu appas renter cambium, feveràâ autem eſt mutuum- palliatum, adeôque uſurarium, ut ſi accipi= tur lucrum præcisè ratione temporis dilati & non ratione loci, alteriusve tituli. Secuns dum eſt legitima pecuniarum permutatio: & hoc eſt rutſum duplex: unum manuale ſeu mintis tum, quò pecunia unlus formæ petmuratur- cum pecunia alterius ſormæ, v. g. aurei cum argenteis ; grandiores cum minoribus, vete= res cum novis: Altérum eſt locale, quò per= mutatur pecunia præſens pro abſente ſecun- dam locum, quod ſit dupliciter: 1: Si Cam- pſor pecuniam præſentem det hic, ut Cam- pfſarius pef ſe vel per ſuum correſpondentem accipiat eam alibi. 2. Ut pecuniam accipiat hic, & alibi reſtituat. A juſtitiam Cambii fequiruntuf 3. condis Gones. I. Ut careat fraude & ſimulatione. 2. Ut nihil accipiatur pro ſola dilatione. 3 Ut ſervetur juſtum pretium, nempe quod tas gatum eſt à lege vel conſuetudine, äut pru-⸗ dentum judicio ; conſideratis laboribus, in⸗ duſtriâ, periculis, expenſis, &c. Q3. Quid eſt Contractus ſocietatis? Reſo. Eit duorum vel gluriam conventio 4 60N⸗ (ir 0 1 N N l, Fanegotll huneden 5 ☛ — eguint Uionem Riempore gnorart tatio ſiu nit⸗ Moutatur utel cun „Vete⸗ 16 pets ſecun⸗ Cam. d Can. ndenen 1teipt concle gtion. one. 9 gol 4 At le i, S De variis Contractibus. 241 conferendum aliquid in commune lucrum & damnum juxta proportionem rerum contribu- tarum. Fit duobus modis: I. Ut ſit ſocietas omnium bonorum, quâcunque viâ & honeſí modô vel titulé obvenerint, ſive pro præ- ſenti, ſive in futurum. 2. Quod magis eſt in ulu, ut ſit ſocietas certæ rei, ut ſi plures- in certo negotii genere conveniant ad commu- ne lucrum. O., 21. Quid eſt Locatio & Conductio? Reſp. Sunt unus contractus, qué alteri con- ceditur res utenda vel frucnda conſtitutéô certò preti: vocatûrque ex parte conceden- tis locatio, e parte accipientis conductio, ſi= ve res ſit mobilis ſive immobilis, modéô non- ſit unò actu conſumptibilis, ùt ager, domus; &cc. Expenſæ faciendæ pro re locata vel conſer- vanda vel reparanda ſpectant ad locatorem-, niſi aliter ſit conventum: & in hoc differt conductor ab uſufructuario & Emphiteuta-„ qui ipſimet expenſas facere debent. D. 5. Quid eſt pignus & Hypotbeca? Reſp. Vel ſumitur pro contractu, & ſic eſt actus legitimus, quô creditor in rem debito- ris acquirit jus, ut ex ea (etiam vendita-) ſolutionem habere poſſit, ſi illa non fat ſta- tutô tempore. Vel ſumitur pro objecto ſeu re oppignorata, queæ res, ſi mobilis ſit, dici- G tuk 242 Tradk. IX. Exam. IX. tur pignus, requiritque traditionem; ſit immo- dilis, eſt bypotheca, fitque ſolâà partium con- ventione ſinè traditione. Hypotheca alia eſt generalis, quâ pro ſecuritate obligantur omnis debitoris bona; alia ſpecialis, quâ obligatur ſolùm quædam res particularis, ùt vinea, &c. Item alia eſt expreſſa ex conventione verbô vel ſcriptò appoſita: alia tacita, quæ irrequi- ſitõò conſenſu domini ſeu debitoris in certo- rum creditorum favorem imponitur à legen; qualem habet pupillus in bona ſui Tutoris, Ac. Q. 6. Quid eſt Fidjuſſo? Reſp. Eſt alienæ obligationis in ſe ſuſceptio, ut deficiente in ſolvendo debitore principali ipſe teneatur ſolvere. Conditiones ad eam requiſitæ ſunt: 1. Ut ſupponat alium debitorem principalem. 2. Ut non teneatur ad plus, quàâm ille. 3. Ut ſi illius obligatio inveniatur invalida, etiam fi- dejuſſor non teneatur. 4. Ut non teneatur- ſolvere, niſi factâ priùs diſcuſſione bonorum- debitoris prineipalis conſtet illa non ſufſice- re. Fidejuſſor in quibusdam caſibus poteſt pe- cere liberationem ab hoc onere, I. Si tantùm pro certo tempore ſe obligaverit. 2. Si de- bitor incipiat bona ſua dilapidare. 3. Si pe- tat regiones longinquas. 4. Si fidejuſſor- jam longé tempore perſtitit in ea obligatio⸗ ne; &6, Le, 7. vlue ree Eure Awendr ſtmenti i * nrarin anut, 9 , KW le. dered At, W Orte Wik a üdiendam lune 14 Propten um, 1 ttinm , ainl ne ven irrent ſege utor’⸗ . ceptit ncipal 1. U em. 1 etiamt. eneatc 0noru. lche⸗ tel e⸗ nnm ce. Ape⸗ or⸗ grio⸗ C/ De variis Contradlibus, 243 D. 7. Qüid eſt Tranſactio? Reſp. Eſt de re dubia & litigioſa lite jam mot non gratuits pactio. Dicitur: non gratuitæ: quia non poteſt fieri niſi aliquò datò & retentô; unde differt ab amicabili compõôſitione, per quam pars debiti gratis remittirur, & ſic amicabi- liter à litè receditur. De Jure Civili non poteſt tranſigi ſuper re teſtamentéô relicta, niſi inſpectis & cognitis- teſtamenti tabulis. Ratio: quia publicè & privarim intereſt, ut ultimæ voluntates ſer- ventur, quoad fieri poteſt. Judex abſolutè ad tranſactionem cogere non poteſt, niſi eſſet lis valde intricata & diu du- rans. Ratio: quia regulariter nemo invitus contrahere, & jure ſuéò privari poteſt. Nec Judex, ſi videat unius partis jura eſſe omni- no clara, poteſt ei traniadionem ſuadere, „ quia tenetur cuiliber dare, quod ſuum eſt, niſi fortè timerentur novæ lites & valde ſum- ptuoſa partis adverſæ nimis potentis appella- tio etſi frivola: tunc enim poſſet ſuadere ad redimendam vexam. Q. . Duid eſt Mandatum?! Rep. Eſt gratis facta ſuſceptio aliquid ſaciendi, quod alius mandat vel committit. Dixi: gratis: ſi enim fiat propter mercedem, non eſt proprie man- datum, ſed locatio. Mandans tenetur man- datarium præſtitô officiõ remunerare ſaltem- cx gratitudine, licèt non ex ſtricta juſtitia-. ◻2 Idem Trad?. LIX. Exam. JYX. Idem mandans tenetur mandatarium ſervare indemnem, omnes expenſas ei reſtituendo, imô & reſarcire damna fortuitò ex occaſione mandati accepta, ur ſi ab hoſte ſpolietur. LOQ. 9. Quid eſt Depoſitum! Reſp. Depoſitum aliquando ſumitur pro ipia re depoſita, aliquando pro contractu, quòê ges alterius cuſtodiæ committitur, ut integra reſtituatur, adeéque in eo dominium non- transfertur. Perficitur utriusqae conſenſu non nudé, ſed cum traditione rei. Deponi or- dinariè ſolent res mobiles, immobiles verò dicuntur ſequeſtrari, ùt ſi vertente lite circa- cas committantur ſequeſtro, donec conſtet. cui per ſententiam adjudicentur. Depoſitarius obligatur ad tria: 1. Fideliter rem cuſtodire. 2. Ut deponenti eam repe= tenti ſtatim reddat, niſi petat in ſuum vel al= terius damnum: vel niſi ejus bona ſint addi- Ga bPiſco, aut ſit res furtiva. 3. Non poteſt ſine expreſſa vel rationabiliter præſumpta li⸗ centia domini re depoſitâ uti finè peccato furti-⸗ Poteſt eâ uti in his caſibus: I. Cum expreſ= ſo conſenſau deponentis; tunc autem ex de- poſito fit mutuum, ſi ſit res uſu conſumptibi⸗ lis, vel eomodatum, ſi non ſit aſu conſumptibi⸗ lis. 2. Si depoſitarius bonâ fide exiſtimet- domino id non diſplicere, cui tamen, fi poſt⸗ ea diſpliccat, tenetur compenſare volenti. 3. Si depoſitum ſit res uſu conſumptibilis, &α 3 de- ⁶ ſenu u Giclm ie od len a le Nie i Wü, dadedre ain aoos ienin bu Cldn uunen Ron Ettd QOn . .K umocen lek, l⸗ id ebe IN e — ſernt tuenet, ccalo jetur Pro i u, integn In not. nſu hot Oni or. 5 perd circa. nſtet, eliter tepe⸗ Nel 41. adc. doteß pel. 0 lni erpte⸗ er de⸗ npibi li ſol⸗ znti. 1, le⸗ De väriig Covtradtibus, 245 depoſitarius ſit certus, ſe, dum fuerit repe- titum, habiturum tantundem paratum ejus- dem menſuræ & bonitatis, non peccat ſal- tem mortaliter, ſi re utatur, vel eam alie- net: quia deponens nullum patitur damnum, Porrò ſi depoſitarius negotiando re depoſi- ce aliquid lucretur, lucrum eſt depoſitarii 2 quia cùm res uon ſit in ſe fructifera, eſt lu- crum ſolius induſtri?. Si tamen damnum- aliquod deponenti eveniret, tenctur compen⸗ ſare. Ratio patet. Ex qua culpa teneatur depoſitarius reſtitue- re, vide Tract. 8. Exam. 6, q. I4. H. 2. Qe 70. Quid eſt Commodatum? Reſp. Eſt gratuita conceſſio dsůs rei, quæ uſu ſeu undò actu non eſt conſumptibilis, ut- equi, libri, veſtes, &c. dominiô non trans- latô, adeõôque eadem numeréò res eſt reſtituen- da; in quo differt à mutuo. Dixi: gratuita: ſi enim fiat pro mercede eſt locatio. Ex qua culpa teneatur Commodatarius, vide locé mox citatò́, B. I. AQ.,71. Qus ſunt obligetiones Commoda- tarii? Reſp. Sunt hæ tres: Prima eſt, non uti re- commodatâ, niſi ad uſum conceſſum. Secun- da eſt, quòd teneatur ad expenſas modicas, & ad eibaria, v. g. ad dandum fœnum vel avenam equo. Tertia eſt, quòd teneatur rem Q 3 com- 246 Tradt. IX. Exam. IX. commodatam ſuò tempore reſtituere etiam- non petenti Domino. D. 72. Q ſunt obligaliones Commo- dantis? Reſp. Obligatio illius primè eſt, quòd non- debeat rem commodatam ante tempus repe- tere, & ſi repetat, tenetur de damno & in- tereſſe, quod fortè obvenerit Commodatario. Secundò debet aperire vitium rei commodatæ, ſi quod ſit, v. g. ſi equus ſit ſternax, res ſit infecta peſte, &c. alias enim de damno tene- bitur. Inferes I. Si orté infortuniõ commodata- rius & depoſitarius non poſſunt ſimul ſalvare rem propriam & alienam, poſſunt præferre- propriam, ſi ſit pretioſior: quia nemo tene- tur pro alterius minori damno vitando ſubi⸗ re majus damnum. Si res aliena ſit pretio- ſior, tenentur illam præferre: quia depoſito, locato, &c. ea debetur cuſtodia, quam quis- que prudens impenderet rebus propriis, qui- vis autem relictis ſuis vilioribus ſalvaret res- ſuas pretioſiores. 2. Commodatarius transmittens rem per- nuncium ſidelem non tenetur ad reſtitutionem, ſi res in via pereat, quia non commiſit cul- pam: ergo nec incurrit pœnam. Si verò nun- cius non habeatur fidelis, & res pereat, pe- rit commodatario: quia tunc commiſit cul- pam. Si tandem nuncius ſit deſignatus à com- mmO= geſcidi 11 coN Gpils 1 eare nerorave d NW Ndlen DeMen . I lſlan , miumDe L. petke. — etlen. NM,. no 15 tepe. & in. latario vodite res ſ⸗ Ntene. data. vare te tene. retio⸗ voſtn gui⸗ gli⸗ et e nper honen, aul. h. Pe⸗ cul⸗ De variiz Contracttibus. 247 modante, ſive res poſtea in via pereat, ſive non, incommodum debet ſubire commodans. Hæc proportionabiliter etiam dicenda ſunt de mutuo. D., 7 3. Quid eſt Precarium? Reſp. Eſt gratuita conceſſio usůs rei ad nu- tum revocabilis. Per ultimas particulas dit- fert à commodato, cujus conceſſio non eſt re- vocabilis ad nutum, ſed commodans tenetur expectare elabi tempus, pro quo conceſſit, tenetúrque aliàs commodatario compenſare- damnum, ſi quod patiatur, niſi ipſe patiatur neceſſitatem non minoris incommodi. CIRCMA TRACTATUM X. De Religione, & vitiis ei oppoſitis- Ex Exam. J. De Eſſentia Religionis, & objecto. DQ. 1J. Quid eſt Religio? Rep. Eſt virtus debitum cultum tribuens DEO tanquam primo omnium pfincivio, ſeu ſupremo omnium Domino. 2. Duod eſi oljeltum Religionis? Rep. Objectum formale quod eſt æqualitas- illa imperfecta, quam hno inter ſe & Denm Q4 po⸗- 248 Tradl. X. Exam. I. ponit per debitum cultum Dei, ſeu per actio- nes, quibus Deum colit, Deo ſe ſubjicit ùt ſupremo Domine; ei reverentiam exhibet, ut primo principio, ſeu ratione benefcii cres- tionis. Objectum formale que eſt honeſtas di- ctæ æqualitaris, ſeu ejus convenientia cum recta ratione. Objectum materiale ſunt adio- nes internæ & externæ, quibus Deus colitur; & dicta æqualitas imperfeécta ponitur. Ob⸗ jectum cui eſt Deus. Ex Exam. II. De Aéctibus Religionis. D. J. Quotuplices ſunt actus Religionis Reſp. Sunt duplices, ſcilicet interni & ex- terni. Interni ſunt Devotio & Oratio, Devotio eſt aſtus voluntatis prompte ſe tra- dens ad Dei cultum. Oratio eſt elevatio mentis in Deum, & defſi- nitur à S. Th. quòd ſit petitio decentium 4 Deo. D. ², Quinam ſunt adctus externi Religionis? Reſp. Sunt diverſi, ùt ſunt Adoratio, Sa- crificiam, Oblatio, Decimæ, Votum, Jura- mentum, Adjuratio Divini nominis, ejusque in laudem aſſumptio. Z. 3. Quid eſt adoratio? Reſß. Adoratio G„aliter & propriè ſum- pta eſt reverentia ſen cultus exhibitus Deo ob in- ſoeretk u) aen ,eenlſeeid APaobode A) ſehe nr 1 lol Dend ufinod Kand (mingu it,itane iniliom e conda rdicne, ſeunco teann ingu e ln lem aſina Aayit5 unſerunr n 0; I IN, gue Ne a Der ze biieſti⸗ dhibet ciice heſizsd ja eun nt 16 ¾¼ colitu, . hob De Rkeligione. 249 infiniram & increatam ejus excellentiam. Et eſt duplex: una interna, quâ per actum men- tis & voluntatis; altera externa (à priori im- perata) quâ Deum veneramur adtu externé; v. g. genuflexione, corporis inclinatione, pe- Goris tunſione, capitis diſcoopertione, &c. D. e Quot ſant ſpecies adorationis genera- HWZ liter ſumptæ? Reſp. Sunt tres I. Latris, quæ fit & debe- tur ſoli Deo ùt primo naſtro principio & ul- timo fini. 2. Dulis, quæ exhibetur regnan- tibus cum Deo Sandtis ob excellentem corum Perfectionem. 3. Hyperduha quaſi ſuprema- Dulia, quâ ſuper omnes alios Sanos colitur Beata Virgo ob ſpecialem affinitatem, quam habet cum Deo, in quantum eſt Mater Dei. Crux in qua Chriſtus pependit, adoratun- Latriâ, idque ex duplici titulo. I. In quan- tùm eſt immago Chriſti in ea extenſi. 2. Ra- tione contactůs membrorum ejus, ex quo eſt ſanctificata, & ejus ſanguine perfuſa. Ex hoc ſecundo titulo adoramus clavos, ſpinas, lan- ceam, indumenta, & ſacra ejus tabernacula- quæ ſunt præſepe, ſpelunca, & hujuſmodi; non item aſinam, cui inſedit, nec terram, quam galcavit, &c. quia hæc poſt Chriſti contactuns manſerunt pervia uſibus communibus; nee item os judæ, nec manum ei infligentem ala- Pam, quæ indigne eum tetigerunt'. Nec adoramus Latri4 B. Virginem ratione car. Din. 25 Rnai CeG — 250 Tradct. X. Exam. II. contactüs: eſt enim diſparitas inter illam & res inſenſibiless hæ enim ſecundùm ſe nullius venerationis ſunt capaces, & ideo in earum, adoratione nullum eſt periculum exiſtimandi, quòd adorentur ratione ſui: B. Virgo autem ſecundùm ſe eſt capax cultůs; & quidem hy- perduliæx, cuùm ſit rationalis creatura, & ſic facilè poſſet putari, quòd adoretur ratione- ſui, quod erroris periculum omnino vitandum eſt. D., 5. Quid eſt Sacrificium? Reſp. Sacrificium ùt ſic definitur, quòd ſit sxterna & ſenſibilis oblatio rei alicujus exterioris ſen ſenſibilis permanentis, legitimâ authoritate inſtituta, 4 legitemo miniſtro falta immediate ſoli Dee, cum reali ejuſdem rei immutatione in proteflationem domini Dei in vitam & mortem ſuæ creaturæ. In nova lege non eſt ſacrificium propriè di- ſtum externum, niſi ſacrificium Miſſæ conſi- ſtens in conſecratione, per quam Chriſtus in- cruentè immutatur, in quantum ex vi verbo- rum Corpus ponitur ſine Sanguine, & è con- tra, licèt per concomitantiam ſint ſimul. Q. 6. Quid eſt oblatio? Reſp. Eſt aitus Religionis, qú Dea offerimus re⸗ externas abſque earum mutatione,. Q. 7. Quid ſunt Decimæ? Reſp. Sunt decima pars fructuum ſive terræ ſive a Gerum rerum Des in recegnitionem univerſalis = debi⸗= Glnnbos iudio⸗ imeurb ne, Pol De Voto do, uſ eein N Crici Roraione, Drmſan uin,, bcitos le en acjen nn, ſeut! lonis, 6 iluan de De Religione. 251 — nz debita, & ipſius Miniſtris perſolvenda, & quidem-“ e mli ſingulis annis de omnibus fructibus. eann Porrò Decimæ debentur non ſolàm ex vir- einui tute Religionis ſed & Juſtitiæ, adeéôque defrau- d dans eas tenetur Eccleliæ reſtituere ſtricté jure. gen Defraudantibus etiam meritòô annumeratur il- à& le, qui ſtudiosè aſſignat partem deteriorem: od unde tenetur bonâ fide procedere, & partes- tndn aſſignare, prout ſe offerunt. De Voto & Juramento dicetur paulòô poſt. S. ⁹. Quid eſt adjuratio divini nominis nod i Reſp. Adjuratio divini nominis fit, cùm ad aliquid faciendum vel omittendum aliquem. us, 1 obteſtamur per reverentiam alicujus rei ſacræ, vel etiam per Deum ipſum. Eſt duplex; una bi imperativa, quâ Superior poteſt uti erga ſo- „ los ſubditos præcipiendo, vel timorem incu- dib tiendo, ut ſi adjuret ſubditum per Deum vi- con. vum, per Dei miſericordiam, per quinque Vul- tu nera Chriſti. Et hæc ratione imperii differt ſem ab oratione, à juramento veròô, quia per illud . obligatur ſolùm ipſe jurans. Altera eſt depre- i cativa, quâ precamur vel rogamus non ſolùm ſubditos, ſed & Superiores, imo & Deum, quem adjuramus per Filium, per aliquid ſa- crum, ſicut Eccleſia orat per Myſterium Incar- mnationis, & orationem claudit dicens: Per⸗ Chriſtum Déôminum noſtrum, &. Ginu 4 ſpi . 5. 252 Tralbt. X. Exam. III. Q. 9. Quid eſt alſumptio divini nominis in laitem? Reſp. Eſt laudatio divini nominis per pfal- mos, hymnos, cantica, Horas Canonicas; feſtivitates. Ex Exam. III. De Vorto. O., 1. Duid eſt Votum? Reſp. Eſt promiſſie deliberata Des facta de melisre bono & poſſibili. Q. 2. Quotuplex eſt Eotum? Keſp. Eſt multiplex. Primum eſt abſolutum, 5 eui nulla apponitur conditio; aliud conditiona- tzum, & hoc obligat conditione impletâ; ſi quis ſuâ culpâ impediat, ne conditio impleature, manet obligatus votòô. Item aliud eſt reale, aliud perſonale, aliud mixtum. Reale eſt, quod concernit bona vo- ventis, ut ſi quis vovit ex ſuis bonis exſtruere altare. Perſonale eſt, quod ſolùͤam concer- nit perſonam voventis, & per alium impler non poteft, ut votum jejunii. Mixtum deni- que concernit bona & perſonam ſimul, v. g= vovit quis peregrinari ad talem lecum ſacrum, & offerre decem pondo ceræ. Item votum aliud eſt Simplex, aliud Solempeze Simpex eſt, quod emittitur privatim ſiné o- mni extrinſeca ſolemnitate. Solemne eſt, dug e 4, & Kuls „ 4 „Nv 60 WK 1 nen, A WeN n under (. H Aga oon ſon est, n Antitate Mone h 86 6. Va Aem ce eletn nditens. dqui Meatut, le, din, bona erlng, colee⸗ inpe tun ten⸗ nll, , I e — 4 — 1 De Religione. 253 fit in facie Eccleſiæ cum ſolemnitate. Et hoe iterum duplex eſt, ſcilicet monachale, quod e- mittitur in approbata Religione; & Clericale, quéô ligantur Clerici ex vi Ordinis ſacri. D., 3. Quot requiruntur ad obligationem voti ? Reſp. Tria, nimirum Deüberatio, Propeſitup: vo-⸗ untatis, & Promiſiv. Deliberatio, inquam, ple- na & talis, quæ ſufſſicit ad peccatum mortale. D. 4. Duæx eſt materia Poti? Reſp. Propria voti materia ſunt opera con- Gilii, ſeu quæ aliunde non ſunt præcepta: quia illa ſent Deo grata & abſolutè voluntaria. Poteſt tamen fieri votum de re etiam præ- cepta, quod patet ex uſu eorum, qui caſtita- tem vovent, & tamen ad illam aliâs teneban- tur, & tunc contrahitur duplex obligatio, ni⸗- mirum temperantiæ & Religionis. AQ. S.⸗ Eſine in poteſtate voventis in mates ria gravi obligare ſe ſub veniali vel & sontra? Reſp. Licèt ſit in poteſtate hominis vovere vel non vovere, tamen ſuppoſitô, quod quis voveat, quantitas obligationis dependet es quantitate objecti ſecundùm ſe, quod ab in- tentione hominis non dependet. D. ⁶. Quot modis votum tollitur? Keſp. Varii ſunt modi. Primèò tollitur pem- ſimplicem ceſſationem, ut ſi v, g. votum fiat ime⸗ 254 Tract. X. Exam. III. impoſſibiſe, &c. Huic modo addi poteſt mo- dus ceſſandi per condonationem promiſſarii. Secundo per irritationem, quæ eſt reſeſio vo- i, quâ Superior votum ſui ſubditi annullat, v. g. maritus reſpectu uxoris, pater reſpectu filii, Prælatus reſpedi ſubditi, dominus reſpectu ſervi. . Terti per diſpenſationem, quæ Tract. 6. Exam. 5. q. 14. de finita fuit, quòd ſit Juri communis relaxatis facta ab eo qni habet peteſtatem re- laxandi. Circa quam Not. I. Has eſſe juſtas caulas diſpenſandi. 1. ſi ob mutatas vel repentè occurrentes circum- ſtantias exſolutio eſſet mala, inutilis, aut ma- joris boni impeditiva. 2. ſi vovens ſit in mo- rali periculo tranſgrediendi votum, ſive peri- culum oriatur ex voventis ſtatu, ſive ex ani- mi vel corporis fragilitate, modòô non ſit ex malitia. 3. ſi dubium ſit de emiſſione voti. 4. ſi ſit emiſſum ex levitate, perturbatione-, ira, mœrore, metu. 5S. ſi ejus impletio habe- ret extraordinariam quandam difficultatem. Not. 2. quòd auctoritatem diſpenſandi Pa- pa habeat in totam Eccleſiam, Epiſcopus in ſua Diœceſi, & omnes habentes Jurisdictio- nem Epilcopalem vel quaſi Epiſcopalem, at⸗ ſunt Superiores] Religionum reſpecétu ſuorum- ſubditorum (excipiuntur Curati ſeu Parochi) ad omnia vota ſimplida Papæ non relervata= licèt e voin rin ſoluch veberginn mdCocn n nhis eline pol Futenn po ordinane un toln Cnkihoene utionen! n anen let der od ügii e Anei ftateleli 1t ilud ahr, eſe 4 holint el c dut e it in mo e peti⸗ e E . d ſit 4 oht w bati etio hcn 0 E ſeſ e De Religione. 255 — — –—22 licèt cedant in commodum alterius, modo hic nondum acceptaverit. Not. 3. Vota Pape reſervata eſſe quinque, nimirum votum Religionis; Caſtitatis perpe- tuæ; Peregrinationis in jeruſalem; Et ad S. Ja- cobum in Compoſtellam; Et ad Limina Apoſto- lorum. In his igitur nec Epiſcopi, nec Religioſi diſpenſare poſſunt, ſed ſolus Papa. In aliis vo- tis autem poſſunt Epiſcopi & Prælati exem- pti ordinariè diſpenſare cum ſuis ſubditis. Quartè tollitur votum per Interpretationeme eſt autem interpretatio voti prudens judicium, qué judicatur votum aliquod pParticulare in- hac perſona, vel in hoc caſu non habere, vel hon neecefſſariò retinere vim obligandi. Quintè per redemptionem, quâ votum com- mutatur in aliquid, quod pauperibus, loco ſacro, vel in uſum belli ſacri contra Infideles eſt contribuendum. Sed hæc ſpectant ad com- mutationem (de qua ſtatim) adeòque eſt idem cum ea. Sextò per commutationem, quando pro eo⸗, quod aliquis vovit, aliquid aliud faciendum- vel à Superiore injungitur, vel propriâ autho- ritate legitimè ſuſcipitur, dam evidenter con- ſtat illud, in quod votum à vovente commu= tatur, eſſe voventi melius, & Deo gratius. OQ., 7. Qut nam poſſunt commutare votaæ Keſp. Omnes illi, de quibus antè dixi, quòd poſſint diſpenſare; ſic, ut is, qui etiam ex 2⁵56 Tradt. X. Exam. ifI. —.— e commiſſione poteſt diſpenſare, poſſt & commutare: hoc enim eſt minus i116. . 5. Quid obſervandum in commutatiee ne voti? Keſp. In illa obſervandæ hæ ſunt regulæ: Prima, ut votum perpetuum regulariter mute- tur in aliam obligationem perpetuam. Secunda: Quantum ponbile eſt, commuta- tio debet fieri in æquale, non quidem mathe- maticè, ſed moraliter ad arbitrium boni vi- ri, ſeelasâà fraude & ignorantià. Tertia: Securius eſt commutare, quâm di- ſpenſare: quia pro diſpenſatione rarò adeſt ſufficiens cauſa. Quarta: Omnia vota tam realia quàm per- ſonalia commutari poſſunt, & commutantur in vota, per quæ homo efficitut verus Religio= ſus. Excipe vota ſimplicia in Societate ] EsII edita, quia per hæc non exſtinguuntur, ſed ſo- lůùm ſuſpenduntur vota antè in ſæculo facta- Idem eſt de votis Novitiorum, ſaltem illis: quæ in eo ſtatu implere non poſſunt. Quinta: Conſultius eſt, non tamen neceſſa⸗ rium, vota realia commutare in realia; & perſonalia in perſonalia. Gexta: Non debet attendi valor & præſtan- tia operis ſecundùm ſe, ſed dèbet commen- ſurari obligationi & debito pœnitentis. Po- teſt tamen interdum etiam ſpectari valof ope- pis ad cauſandam gratiam: Lepti⸗ Ner ſecde e VekO lA n doe ii unaun Wen die rawenid) ſel el ioe lun ilſeu (2, ⸗ Ne⸗ adiciun poſt 166, t it regl iter mun mn. önfnli emn math boni 4 guimn 4 ir6 acel im per. utanta Beligio Re , ſed ſ lo kadr tenn ili, t. Nete⸗ teali,1 reltn CNMel⸗ Ue o⸗ Aope⸗ De Juramento, &c. 257 Septima: Commutatio aut diſpenſatio voti facta virtute Jjubilæi, petentis jejunia, Con- feſſionem, &c. non valet, ſi non impleantur requiſita pro Jabilæo. Octava: Commutatione voti in aliam ma- teriam ſemel factâ non reviviſcit prioris ma- teriæ obligatio licèt vovens (niſi ex malitia) impotens fiat. Nena: Factâ commutatione in æquale poteſt vovens pro libitu reſumere primum votum; ſi verò facta eſt in melius, probabilius eſt, non poſſe. Ex Ewam. IV. De Juramento, Perjurio, Mendacio, Sacrilegio, & Maledictione. Q. 7. Quid eſt juramentum & perjurium? Reſp. Juramentum eſt invocatio Divini No- minis tanquam primæ & infallibilis veritatis in teſtem alicujus rei. Perjurium eſt violatio juramenti, quod violans vocatur perjurus. Vel eſt invocatio Divini Nominis in teſtimo- nium falſitatis. Q. 2. Quid requiritur ad juramentum, at ſie licitum? Reß. Requiruntur tres conditiones, nimi- sum Judicium, Juſtitia, & veritas. R D. z. 258 Tralt. X. Exam. W. — — Q. 3. Quotuplex eſt juramentum! Reſp. Eſt quintuplex, ſcilicet ſimplex ſeu in- vocatorium, qú Deus ſimplici conteſtatione- aſſumitur in teſtem. Imprecatorium ſeu execrato- rium, quò Deus non ſolùm invocatur ut teſtis, ſed etiam ùt vindex falſitatis, ut ſi quis dicat: Damnet me Deus, niſi verum ſit. Aſertorium, quòô afſeritur veritas præſens vel præterita-. Promiſorium, quò promittitur aliquid futurum. Comminatorium, quò alteri malum comminamur, v. g. per Deum delumbabo te. Juramentum quodcunque obligat ſub mor- tali; hinc in formali perjurio non datur par- vitas materiæ: quia Deum facere teſtem men- dacii ſemper eſt injuria graviſſma Deo irro- gata; poteſt tamen eſſe veniale ex indelibera- tione. Tollitur iisdem modis juramentum, quibus tollitur votum, de quibus diéctum eſt Exam. præc. q. 6. . 4. Aurige, nautæ, ſimilesvé ex conſuetu- dine jurantes peccantne mortaliter? Reſp. Peccant mortaliter toties, quoties cum advertentia jurant, talis enim conſuetudo eſt mortaliter peccaminoſa; aliud eſſet, ſi pro- ter conſuetudinem non advertant ſe jurâre, & conſuetudo non ſit amplius ipſis voluntaria-, puta, quia per contritionem vel pœnitentiam retractata. Cæterùm Confeſſarius ſimilibus præcipiat, ut ubi contigerit illos ex inveterata COohn-= O ( erin⸗ Iſ trppte n bemici d elecitio lonis gratis⸗ rd he, erlt 0 7 . Non Lelt, qu⸗ 1, quod dione eritate — ntun) elſtation en exelſe r de tel gnis Aerent dNeterin⸗ lutune nminane ſubenn tur n em men eo im elibera ihe , Ivibu Eun ee dtien Netuc rine Urate ienin ſribus erach (ob⸗ De Mendecis, Gr. 259 conſuetudine prorumpere in voces blaſphe- mas vel juratorias „mox dolorem concipiant, & veniam à Deo poſtulent, certas etiam pre- ces ipſis injungat;, &. De S Quid eſt mendarium? Reßp. Eſt locutio falſa cum intentione ſallen-. di, ſeu decipiendi proximum, qui judicat cah eſſe veram. Wnde mendacium nominatur ex eco, quod contra mentem dicitur, D., 6. Quaotuplex eſt mendzciam! Keſp. r triplex, nimirum jocoſum, Off. cioſum & Pernicioſum. Joceſum procedit ex motivo delectationis, ùt mentiri joci & re- creationis gratiâ, quod ob parvitatem eſt ve- niale. Oficioſum eſt, quod procedit ex moti- vo utilitatis, ſive ad ohtinendum aliquod le- ve bonum, ſive ad evitandum aliquod leve malum: & etiam eſt peccatum veniale ob par- vitatem. Pernaieſum eſt, quod pro motivo habet damnum proximi: quod damnum ſi ſit gaave, erxit mortale, ſi leve, veniale Pecca- tum. 2. Licetne uti Rahri Mone 2 Reſp. Non licet uti reſtrictione purè menta-= h, id eſt, quæ nullàâ circumſtantiâ vel exterio- ri ſignõ manifeſtatur: quia eſt verè menda- cium, quod nunquam licet. Licet tamen uti reſtrictione non purè mentali ad difſimul an. dam veritatem: hoc enic videtux eſſe gecel⸗ 2 e 260 Traét. X. Exam. W. rium convictui humano ad celandum ſecre- tum, quod ſinè gravi damno vel incommo- do aperiri non poteſt. Pro cujus intelligen- tia Not. duplicem eſſe reſtrictionem: Unam- mentis, alteram dictionis. Prima eſt, quæ præcisè fit mente, & non ex circumſtantiis“ extrinſecis & ſenſibilibus, nec ex eo, quod vox plures habeat ſignificationes, v. g. in pri- vato diſcurfu aliquis te interrogat: Feciſtine hoc & reſpondes: Non ſeci, mente ſubintelligendo, her!, cùm tamen feceris ante octiduum. Al- tera, nimirum dictionis fit I. quando quis pro- fert vocem, quæ habet plures ſignificationes. 2. quando vox, etſi ſit univoca, ſeu unam- tantùm habeat fignificationem, attamen ad plura ſignificanda determinatur à circumſtan- tiis. Q. 5. Licetne uti amphibologia? Reſp. Non lieet uti amphibologiàâ, ſeu æ& quivocatione formali, bene tamen materiali, ad celandam veritatem in neceſſitate. Ratio eſt eadem, quæ antè. Nota autem amphibologiam ſeu æquivo- cationem formalem eſſe, quando non adſunt circumſtantiæ, per quas audiens vir prudens offit venire in cognitionem ſignificationis“, vVel ſensus verborum à loquente intenti; ma- terialem veròô, quando tales circumſtantiæ ad- ſunt, licèt audiens, etiam prudens, ob negli- gen- Ne . Nun colie von imelib 4, 6. N diol ino. El ſolatio t r ſo pec lele veni⸗ Mertut, le Lo. inne 1e alletatl de, & tan⸗ Uelicimas I. danen imdreten Uiditerzd A. & . ch. dun la inliit ſtatun 4 7. — hun ſen ncomne. ntellgen Unen. eſt (u ſtanti 0, quct e In P. ine ee ligence m. 4. lis pro⸗ tiones unam. en 40 ſtan-⸗ 3 ſel e⸗ aterigl, , N Aln⸗ n AWo Onlen tond, lti,Mi⸗ ie⸗ hlegli⸗ gel De Horis Canonicir. 261 gentiam conſiderationis talium circumſtantia- rum non intelligar mentem loquentis. L. 9. Duid eſe Sacrilegium? Reſp. Eſt violatio rei ſacræ, id eſt dicatæ cul- tui divino. Eſtque hæc violatio triplex, ſci- licet violatio perſonæ, rei, & loci ſacri. Eſt ex genere ſuo peccatum mortale; in individuo poteſt eſſe veniale, ſi nimirum irreverentia, quæ infertur, levis ſit. Q., 70. Quid eſt maledictio? Reſp. Eſt imprecatio mali, v. g. utinam Diabo- lus me auferat! Eſt ex genere ſuo peccatum- mortale, & tantôò gravius, quantò perſonam, cui maledicimus, magis amare & revereri de- bemus. Parentes, ſi filiis diſcolis mala quæ- dam imprecentur ex motu primo, peccant- Ree alitcr; ſi verò ex animo, peceant mortae E Exam. V. De Horis Canonicis. D. I. Qaid ſunt Horæ Canonice? Reſy. Sunt quædam laudes & preces ab Ec- cleſia inſtitutæ ad Deum ſingulis diebus, cer- tis & ſtatutis horis laudandum. Q. 2. Quot ſunt Horæ Canonicæ! Reßß. Sunt ſeptem. Pretioſa non eſt hora-, ſꝑed Commemoratio Sancorum. Et ſunt 1. R 3 Ma- 262 Trabg. F. Exam. F. Matutinum & Laudes. 2. Prima. 3. Tertia. 4. Sexta. 5. Nona. 6. Veſperæ. 7. Compieto- rium. Et hoc ad repræſentanda 7. præcipua Paſſionis Chriſti myſteria, his verſibus con-= tenhta: Heæc ſunt ſeptenis propter quæ pſallimus horis. Matutins ligat Chriſtum, qui crimina ſolvit. Prima replet ſputis, dat cauſam Tertiæ mortis. Sexts crucifigit, latus ejus Nona bipartit. Veſpers deponit, tumulò Completa reponit. DQ. 3. Eſtne mortæle omittere unicam ha= ram etians parvam, aut nozabilem partem, & que illa? Reſp. I. Voluntariè & ſinè juſta cauſa omit“ tens unicam Horam, etſi parvam, v. g. Pri- mam, vel Completorium, vel primas Velpe- ras Paſchales in Sabbatho Sancto, peccat mortaliter: quia quævis hora etiam parva.- judieiò prudentům eſt gravis & notabilis pars cotius officii. Reſp. 2. Probabilius & tutius eſt idem aſſe- rere de parte notabili unius Horæ: licèt non ſit tam grave peccatum: quia licèt illa non- ſit notabilis pars totius officii, bene tamen- unius Horæ, quæ proinde graviter mutilatur. Reß. 3. Tertia pars ùt plurimàùm quidem- eſt notabilis pars obligans ad mortale; ſi ve- rò totum ſit valde magnum, etiam pars mi- nor tertiâ eſt notabilis: quia ita videtur cen- tere debere prudens judicium. 2e .* ◻ 6g. De n/ OiN, W, Niet 1 Ex ir 4 1I. le 3 Proen Horas 6e maſori. Uenetcium uinoribus n o hon es Replla Chorom i te Cunonie lenanen Kumen) Aauns, Rer 91 Erpheo: ltuere me 1 brimam. nes unius ſed om 2 G. Fabr Vel par nun 6, Dro Torti Comnte pracl lbus ee mus hor ina ſohr nni mnolt don eim l , 6 4omit g. Pri. Velhe⸗ Neccar Par bilsu⸗ de d licetnn illu . le unt nutlnt le,Ie n eeneen. De Horis Canenitis. 263 Q. 4. Quinam, & quotuplici titulé tenentur gicer⸗ Horas Canonicas Reſp. I. Ex triplici titulo, etiam ſeorſim. ſumpto, oritur obligatio recitandi Horas Ca- nonicas. I. Ex titulo Beneficii. 2. Ordinis ſacri. 3. Profeſſionis religioſæ. Reſp. 2. Horas Canonicas dicere tenentur I. Initiati majoribus Ordinibus, licèt non ha- beant beneſicium Eccleſiaſticuam. 2. Etiam- initiati minoribus Ordinibus, ſi habeant be- neficium pro honeſta ſuſtentatione ſufficiens. 3. Omnes Regulares profeſſi utriusque ſexus, qui ad Chorum ſunt deputati. Horæ Canonicæ ſunt recitandæ verbaliter- Notabilem partem omittens præterquam quòd (ut dictum eſt) peccet mortaliter, ſi ſit be- neficiatus, tenetur pro rata ad reſtitutionem. OQ. 5. Quid hoc eſt, pro Rata? Explico: Qui omiſit matutinas, tenetur- reſtituere mediam partem fructuum; qui ſo- lIùm Primam, ſextam partem tructuum; qui omnes unius diei Horas omiſit, nihil lucra- tur, ſed omnes diei fructus debet reſtituere. D. 6. Sed cui reſtituet? Reſp. Fabricis Eccleſiæ, ubi beneficia ſunt-⸗ ſita, vel pauperibus. OQ. 7. Quid, ſi Benefcium ſit quidem colla⸗ tum, ſed nondum in poſſeſione? Reß. Probabiliàs loquendo non tenetur ad R 4 Ho-⸗ 264 Tradt. X. Exam. V. Horas: quia ante pacificam poſſeſſionem non cenſetur quis plenè & perfecte Beneficium con- ſecutus. Nota hic, quòd, qui priméô ſemeſtri non recitat Horas Beneficium poſſidens, etſi pec- cet, non teneatur ad reſtitutionem, quis ni- hil habet ab Eccleſia, neque iſte ex juſtitia- tenetur recitare, ſed ex ſola Religione, quæ non obligat ad reſtitutionem. Patet id ex Bulla Leonis X. & Pii V. ſecus foret, ſi fun- dationi inſerta eſſet etiam primis ſex menſibus obligatio orandi. §. Eſtne edem modé Rata omiſoniz Ho- tarum accipiends de Parochs, ac de Beneficiato ſimplici? Reſp. Non eſt; ſed illud ly omnes ſrultus, dum In Bullis dicitur eſſe ab omittente Horas reſti- tuendes, videtur intelligi in Parochis (imòô & in aliis Beneſiciatis, quibus incumbit onus Miſſas dicendi, vel ſimilia agendi) cum re- ſtrictione ad fructus Breviario correſponden- tes, non verò correſpondentes aliis oneribus Parochialibus, ùt ſunt concionari, ſacramen- ta adminiſtrare, &c. Ratio ergo pro Paro- cho facienda eſt arbitriò boni viri, dividen- do v. g. reditus in tres partes, quarum duæ eorreſpondeant laboribus Parochialibus, ter- tia Horis, ut ſi quotidie habeat 3. florenos: pro toto Breviario ſemel omiſſo reſtituendus ſit unns florenus- 2. 9⸗ 0oun uls col zin egss l obl ſud eſeb 4 ſelgiol d 17 N inn Ngri Koled Pendane m, W Not. 2. Een ſittt de g liturad ditur 1 d rem Not. 3. iplie Virtual in inten N AWnet — onemn Ucinmn eſtri ner guiat⸗ juite Dne, gu let id t, K menſe nir A ſui 3, dum tell. (i bit ont cum k. poncen neribir ctaner⸗ fo bi- irice. n de iyter⸗ Nrenos, ⸗ De Horis Canonicis. 265 Q. 9. Profeſ ad chorum deputati tenentur- ne exira chorum ad Horas à Item Religioſi ejedi, ac Moniales? Reſp. Affirmo. Ratio I. & 2. partis eſt im- memorialis conſuetudo ex ipfſa proſitentium- praxi vim legis obtinens, & à Summis Pon- tificibus ùt obligatoria declarata. Ratio au- tem quoad ejectos eſt; quia manent ſubſtan- tialiter Religioſi, nec eorum profeſſio extin- guitur. Aliud foret, ſi hæc extingueretur-, ut fit in aliquibus ejedtis ex Societate. Q. 70. Que intentio & attentio requiritur ad Heras? Ante &. Not. I. quòd intentio ſit adius vo- luntatis, nimirum affectus, volitio ſeu pro- poſitum aliquid faciendi; attentio verò ſit- actus intellectůs, nimirum conſideratio & ad- vertentia mentis ad orationem exteriùs prola- tam, vel ad objectum ejus. Not. 2. Quòd attentio ad orationem vo- calem ſit triplex. Iha, quàâ attenditur ad ver- ba, ne quis in eis erret. Secunda, quâ at- tenditur ad ſenſum verborum. Tertia, quâ at- tenditur ad ſinem orationis, ſcilicet ad Deum, & ad rem, pro qua oratur. Not. 3. Intentionem & attentionem adhue eſſe triplicem. I. Formalem ſeu actualem. 2. Virtualem. 3. Habitualem. Prima eſt ipſe actus intentionis uel attentionis phyſicè exi- ſtens. Virtualis eſt virtus à priore relicta: & hæc manet, quamdiu quis virtute primi pro- 266 Tradl. X. Exam. V. poſiti vel actůs, nullâ contrariâ intentione, revocati in adtione eœpta perliſtit, licèt ex innata fragilitate mens ad alia diſtrahatur-, modò diſtractioni, dum advertitur; non con- ſentiatur, ſed ea pro poſſibili excludatur-. Habitualis eſt quædam propenſio ad aliquid fa- ciendum ex præcedentibus actibus relicta, ſic, ut intentio adtualis quidem aliquando præ- ceſſerit, ſed defactò nec in ſe, nec in aliquo eftecdtu, nec in memoria vel cogitatione ho- minis exiſtat. Not. 4. Dari aliam adhuc intentionem in- terpretativam, quæ variè accipi ſolet. Pri- mè, quidam cam vocant indirectam, ut ſi quis aliquid velit in alio directé volito. Se- cundò hanc alii, ůût explicata eſt, vocant in- tentionem in cauſa; interpretativam verò di- cunt eſſe, quam quis nec actualiter, nec vir-⸗ tualiter, nec habitualiter habet, ſed dunta- zat haberet ſub hac eonditione, ſi in ejus ob- jecti cognitionem veniret. Tertiò ſumitur-, prout includitur in generali intentione fa- ciendi, quod Chriſtianum, vel Sacerdotem- ſeu Eccleſiæ miniſtrum decet. His not. Reſp. 1. Ad orationem (etiam Horarum- Canonicarum) requiritur intentio & atten- tio. Ratio I. p. eſt: quia oratio debet eſſe⸗ adus humanus; ſiné intentione autem non- eſt talis. Ratio 2. p. Quia oratio eſt men- tis in Deum elevatio /-mens autem ad Deum non elevatur, niſi attendar ad ca, quæ lin- gua loquitur. Reſß. 2. alie: Gals; inrgtio een firtua e lelic . elliee 1 2 Mellle II. Nfr Wan d K. 8 NRN A Negram vu, l tener llaretur npoſſt ſt abee comm . 5 er Ve — lntenine rahant non con Cſudatu. Aiquic clichz,/, in lin tione lonem 4 ct. N 1, ut 1 0, N Ant Ia⸗ jerd di. nec vi⸗ d dun. nejusot⸗ umitute, tione e eroten. hot. Horann. & Aten⸗ ebet el⸗ el N. nen⸗ AeuE le li⸗ ℳ De Horis Canonicis. 267 — —— —— =— Keſp. 2. Intentio & attentio actualis non- eſt ſimpliciter neceſſaria, quia eſt moraliter- impoſſibilis. Habitualis non ſufficit, bene- tamen virtualis; quia oratio debet eſſe actus humanus & deliberatus; ſed ad illum non- ſufficit intentio vel attentio habitualis; ſuſſi- cit autem virtualis, cùm illa ſit ipſa actualis in virtute relicta exiſtens- Reſp. 3. Loquendo de triplici attentione in Not. 2. explicata, ad orationem, ejusque, fructum ſufficit prima, nimirum attentio ad verba, ſimul cum animo devotè colendi Deum, licètr deſit attentio ad ſenſum & meditatio. Patet hoc in Monialibus latinè orantibus;, nec ſenſum intelligentibus, Q. 17. Infirmus, qui non poteſt perſolvert totum, bene tamen partem, teneturne? Reſp. Si poſſit Matutinum recitare, vel aliam integram horam, tenetur; ſi verò ſolùm hy- mnum, vel unum alterùmve pſalmum, ad nihil tenetur: quia aliâs vix ullus infirmus- excuſaretur ab horis, quia vix ullus eſt, qui non poſſit ſaltem aliquid orare. Quodſi non poſſit absque, bene tamen cum ſocio, euùm- que commodéè habere poteſt, tenetur. Q., 12. Cacus & ſurdus tenenturne ad Horas? Rep. Si ſæcus poſſit Horas memoriter re- citare, vel poſſit cum ſocio, eumque com- mo⸗ 268 Trabkt. X. Exape. V. modè habere poſſit, tenetur, ſecus ad nihil de Horis tenetur: quia ad impoſſibile non- datuxr obligatio. Debet tamen ſupplere per alias preces v. g. Roſaria, &c. arbitriò Supe- rioris, à quo ſi petatur diſpenſatio, ſe- curiſſimè agetur. Surdus loqui potens tene- tur ad Horas: non enim tenetur ſe audire,, cùm non poſſit, ſed ſufficit, quòd ore pro- nunciet, & mente attendat. An liceat dicere horas ſub Miſſa præcepta. vid. Tract. 13. Exam. 8. q. 8. 13. QSuot ſunt cauſæ excuſantes à Bre- Viario ? Reſp. Quatuor. Trima eſt cæcitas vel infirmi- tas gravis. Secunda, inculpabilis carentia Bre- viarli, Tertia, repentina & gravis occupatio, quæ cum Horarum recitatione non poteſt per- fici, & ſinè ſcandalo vel peccato, aut gravi ſive lui, ſive aliorum incommodo nequit dif- ferri, v. g. cura infirmorum, Concio, Con- feſſio num auditio, publica lectio, &e. ſed ra- rus eſſt talis caſus, ut Horæ non poſſint anti- cipati, vel dici poſt negotium. Quarts, ju⸗ ſta Papæ diſpenſatio. De Celebratione Feſtorum. D., 714. Quid eſt Feſtum? Riſp. Feſtum ſignificat diem inſtitutum ad vacandum Deo per opera Religionis, é ab- Ktine ndum ab opere ſervili. Talia feſta ſunt- Chri- Milit, e wulta Nundus e fitus Wen , gegeſſe n acee . 4 d alels ch, tet tum cis ic 1 1e ad Sa liter P 2 parte laliter lotabi liam cenlel ſt vel NCe fnnni ſupplen bittis latio, okens ſe aucine ore 1 prerne erAh inßerm ntiahre ccupavit dtenpe⸗ aut gu Bequltii io, Ae. el⸗ Ofint 41 Aune Kiwon 1 , 4 5 lbln⸗ De Feſto. 269 Chriſti, B. Virginis, Apoſtolorum, &c. In- ter hæc numeratur dies Dominica, dicta à Domino Salvatore, in quam Eccleſia Sabba- tum mutavit, & quidem juſtèê: quia in die Dominica multa præclara fuerunt geſta, ni- mirum Mundus ereatus, Chriſtus in eo reſur- rexit, Spiritus S. datus eſt, &c. D. 75. Quanam opera in dit feſto ſunt fa- cienda? Reß. I. In die feſto audite Concionem Veſperas eſt quidem de conſilio, non tamen præcepto; ſed ad audiendam reverenter Mi- ſam eſt obligatio ſub mortali. Reſp. 2. Ut ſatisfiat præcepto de audienda Miſſa, neceſſe non eſt, ut quis celebrantem videat vel audiat; ſed ſufficit, ſi ita morali- ter præſens ſit, ut ex ſignis quibusdam colli- gere poſſit, quid à ſacrificante agatur, ut- patet tum in magno cofluxu populi, tum- in cæcis ac ſurdis. Reſp. 3. Integra Miſſa debet audiri ſaltem uſque ad Sacerdotis benedictionem. Unde venialiter peccat, qui etiam parvam aliquam Miſiæ partem negligit ſinè cauſa legitima- 3 mortaliter verò peccat ſecundàm communem; qui notabilem Miſſæ partem negligit, v. g. dimidiam vel tertiam partem, qualem negli⸗ gere cenſetuy, qui primùm poſt Evangelium venit, vel qui venit quidem poſt Epiſtolam ſed poſt Communionem ſtatim iterum exit, ùt ex comuni docet Con. bie dubi un. n. 25 . An 70. Tradt. X. Exam. V. An verô ſatisfaciat præcepto, qui dimidiam unius Miſſæ partem & reliquam dimidiam al= terius audit, affirmat P. Wigandt, negat Con. Suar. Fagund. & alii. Reß. 4. Sub Miſſa fabulari, peccatum eſt venigle, ſi per modicam; morrtale, ſi per no- tabilem (nimirum tertiam vel circiter) Miſſæ partem fiat. Reß. 5. Dum alia Mifſſa commodè haberi poteſt, ſeu ſinè neceſſitate faciens Confeſſio- nem Sacramentalem, præſertim longam, ſub Miſſa obligatoria, hoc præceptum non implet; obſervari tamen poteſt, an Sacrum ſit mu- ſicum, ita ut Sacerdote pauſante muſia pro- trahatur. Q. 76. Quot ſunt cauſæ excuſantes ab audi- tione Miſſeæ ? Rep. Communiter aſſignari quinque- Prima eſt impotentia ſpiritualis, ut ſi quis- ſubjaceat interdicto vel ex comunieationi, per ipſum non ſtet, quominùs abſolvatur: vel ſi ipſe celebrans ſit notorius Clerici percuſſor, vel de crimine denunciatus, tanquam vitandus. gecunda cauſa eſt imporentia corporalis. Pro- pter hanc excuſantur captivi, ægri, navigan- tes. Item qui adeo diſtant à templo, ut id commode adire non poſſint. Tertis eſt impotentia moralis. Hâc excu- ſantur, qui eundo vel redeundo timent peri- culum vitæ imminens ab haſtibus, vel aẽte he⸗ el= —— —==— , Ci nen urcomunn nibus nece 4 el tit n ui eſütare ,nloqvere AMils iſchele, upeente iudeluni i Hie . Ciercdbi Ahorode Ulored N uuneci nt permüt ulus fre atenm le opifi bfeqne len6 gtionis Rotanun n triba e eſt 4 gur negett catum ſi Per ter) M ole hb Corlek ngan, on inpe n ſie m. Uſia pn 1„„ 4, Kdi gue. url dationi, Mvaturi Petalt n Nens orali i,uit npl⸗ ,uG en⸗ en ert ideye De Feſio. 271 qui timent jacturam famæ & honoris: qui timent damnum rerum temporalium, niſi quis cuſtodiat domum; vel qui alioquin ſepararetur à comitibus neceſſariis, qui ipſi in via neceſſarii ſunt. Quarta eſt titulus charitatis. H⁴c causâ excuſantur, qui proximo debent ſuccurrere in gravi necefſitate; qui ſervinnt infirmis, quos ſolos relinquere periculoſum eſt: qui timent, ne, ſi ad Miſſas eant, graves inimicitiæ orian- tur: qui ſcit ſe, ſi ad templum eat, fore aliis ruinam peceati. Quinta deſumitur ex ratione officii & obe- dientix. Hâe caus excuſantur milites ſta- tionarii, excubitores, paſtores pecorum, cu-⸗ ſtodes hortorum, ſylvarum, agrorum, publi- ci curſores, veredarii, &c. Item mulieres, pue= ri, famuli, quos mariti, parentes, Domini no- lunt permittere ire ad Eccleſiam. Quod ſi famulus frequenter impediatur à Domino, te- netur eum primâ occaſione relinquere, Idem eſt de opificibus, quos Magiſtri in vigiliis aut feſtis frequenter laborare cogunt ſinè juſta cau⸗ sà. Item excuſantur puerperæ tempore pu- rificationis. . Nota nullam eſſe obligationem audiendi Sa⸗ crum tribus ultimis feriis hebdomadæ Sanctæ; neque eſt obligatio in Nativitate Domini plara Sacra quàâm unum audiendi. 272 Track. X. Exam. V. Q. 17. A g4zuibus operibus alſtinendum eſt en Feſto ? Reſp. 1. Ab eperibus ſervilibus. Opera an- tem lervilia dicuntur ea, quæ & verſantur cir= ca materiam externam, vel mechanica & illi- beralia ſunt, v. ge ſuere, fabricare, vel requi- runt tantùm laborem corporis: & ab opera- riis tantùm & ſervis fieri ſolent. Ita DD. communiter ex S. Th. hia 2. 4. ad 3. Unde ſervilia non ſunt, adeoque licita in feſto libros deſcribere etiam lucri gratiã, modicum pin- gendo delineare, vel efformare acu linteum- diſcendi gratiâ, itinerari, contractus facere, ad ſcopum jaculari, modeſtè ſinè ſtrepitu & clamore circa veſperam ſeu tempore Divini officii elapsé, per aucupium venari, modeſtè v. g. hamé piſcari: quia hæc omnia cum his clauſulis non fiunt potiùs per ſervos, quàm- per Dominos, & ſupponunt deeſſe ſcandalum, & Miſſam non negligi. Si verò in actione- pingendi, venatione, piſcatione quis dictos limites transgrediatur, ſervilia ſeu ſervis pro- pria, & conlequenter in die feſto graviter- prohibita cenſentur. Reſp. 2. In die feſto laborare minori tem- pore, quàm unâ horâ, eſt peccatum veniale; laborare per duas horas certò eſt mortale-. Laborare unâ longâ horâ eòdem die feſtô, vel diverſis interruptis vicibus notabile tempus“ Ob moralem continuationem conſiituentibuu . eſſe — merctle h⸗ ſlis o 4 Uind e inne . a, pre ain, 11 t. der Auem d Alnelas. & Ulis egi and zN bam vel eise, ae de Eendumn lea, ne Nor P corpo ne 6 defi end: in le: — Anlen, Open! ttlanture nica el ten dbopen lia N 13 bu ſeſtolibe icun lintenn facer repitu e Divin Modent Su , guin ſcancaln in dor. glis d ſerir ⸗ 0 Niſit nioonm n ſenn 4 Kori ie t enpus Huuchn De Feſto. 273 eſie mortale probabilius eſt, ſecus ſi fiat in- diverſis feſtis ob defectum moralis continua- tionis. 75. Quinem excnſantur d celebratione Feſtorum? Reſp. Primè excuſantur chirurgi pro neceſſa- ria apertione venæ, Apothecarii, Piſtores, Molitores, præſertim à ventis & affluxu aquæ pendentes, fabri ferrarii ad ferrandos equos itinerantium, laniones propter publicam ne- ceſſtatem, inquantùm labor ille requirit, & non ultrà. Barbitonſores, ſi unam, alterâm- ve barbam radant, mortaliter non peccant, ſecus ſi multas, niſi excuſet loci conſuetudo ſcientibus & non contradicentibus Eccleſiæz Prælatis legitimè introducta. Secundès: Qui vacaat operibus vitæ neceſ- ſariis, ut qui cibos coquunt, ligna findunt, aquam vel ligna pro culina apportant, ſed præcisè, quantum illé die opus eſt. Qui de- ſiciente pane veſpere præparant farinam ad pinſendum ſequenti die non feſtũ. Cavendum tamen, ne Miſſa negligatur. Terti?: Pauperes operarii, qui ob neceſſita- tem corporalem non poſſunt ceſſare à labo- re, ſinè quo familiam ſuſtentare nequeant, modò deſit ſcandalum, & audiant Sacrum. Quartòâ: Qui feriando paterentur grave daæ- mnum in ſuis bonis. Sic Ruſtici die feſté ob probabile tempeſtatis periculum poſt Divinum § lks 274 Tradt. T. Exam. V. officium colligunt fœænum & fruges ſaltem cum Ilcentia Parochi. Item extenduntur lintea- mina lota, ne deſtruantur. Pauperes ancil- læ reficiunt ſuas veſtes, dum aliis diebus id non poſſunt. Quintò: Sartores laborantes pro exequiis vel nuptiis celebrandis, quæ non pgſſunt dif- ferri. Mulieres, pueri, famuli, artiſices: quando à ſuis Maritis, parentibus, domi- nis, ſeverè ad laborandum urgentur, ſed Milſ- ſa non eſt negligenda. Sextà: Vendentes (Sacrô non neglectòᷣ) in die feſto necefſaria vitæ, v. g. carnem-, pullos, ova, butyrum & ſimilia ad urbes- portantes, v. g. ruſtici, ne aliis diebus ſuum laborem prætermittant. Q. 79. Feſtum ligatne extra territorium & itinerantes 5 Reſp. 1. De itinerantibus & vagis habes- Tract. 6. Exam. 5. q.⸗ 8. Reſp. 2. Non peccat, qui ſeclusò ſcandalò pridie feſti laborandi causâ è ſua parochia-, in qua feſtum eſt, vadit ad alium locum, in- quo non eſt feſtum: quia præceptum Eccle- ſiæ vetat quidem laborare die feſtò, ubi eſt feſtum, ſed non vetat exire à parochia, S& laborare extra illam. Unde talis exiens non agit in fraudem feſti, ſed utitur jure ſú. A- liud eſt, ſi expreſsè fraudem intenderet. Ex wopt erlitiove npoſtis hhemmi Ade 8 n dup UDei Mi, d udane Uis en Rt Ortum Ihus Civi Ubeti, 1e. 2. in ſpee 1 Vann — Aten 0 r line res nel iebig ereqti⸗ ſunt d tiſiees 1 Gon 1 ſed Mi eglede nem. orbeg s ſuun 7 ium 6 aber candl rochi⸗ un, ¹ mn ked Alii chit, ens ei d 1. . De vitiis oppoſttis Religieni. 275 Ex Exam. VI. De Vitiis oppoſitis Religioni, nimirum ſuperſtitione & ſpeciebus ejus, ac Ten- tatione Dei. . Præmiſsö, quòd de quibusdam vitiis Reli- gioni oppoſitis, nimirum Sacrilegio, Perju- rio, Blaſphemia, &c. actum ſit in præceden- tibus, & de Simonia agendum in ſequenti- bus: . 7. Quid eſt ſuperſtitio, & gque ſpeties ejus? , Reſp. 7. Superſtitio eſt vitioſus cultus veri vel falſi Dei. Et hic eſt duplex, unus ex par- te modi, alter ex parte objeci. Primus eſt v. g. ut dum quis in Lege nova vellet uti ritu veteris Legis, audire Miſſam „ ſed non niſi ante ortum ſolis, &c. Secundus eſt, quando cultus divinus exhibetur illi, cui non debet exhiberi. Reſp. 2. Superſtitio ex parte objeéti dividi- tur in ſpecies, quæ ſunt Idololatria, Divina- tio, Vana obſervantia. D. 2. Quid eſt Idololatria? Repp. Eſt cultus, qué colitur creatura locò Dei. J Q. 3. Buid eſt Divinatio? Reſp. Eſt prædictio rerum nathraliter in- cognoſcibilium, vel per expreſſam dæmonis- S x„ 276 Tact. J. Exam. IW. ad aliqua manifeſtanda invocationem, vel per cacitam opere poſitò. Divinationis, in qua dæmen expreſas invo- catur, ſunt ſequentes ſpecies: Præſtigium, in quo dæmones præſtigioſis quibusdam apparitionibus ſe aſpectui vel au- ditui hominum ingerunt ad futura prænun- cianda. . Divinatio ſomniorum, dum dæmones per ſo- mnia homini futura prænunciant. Necromantia, quando dæmones ſe ingerunt- per aliquorum mortuorum apparitionem vel locutionem. Divinatio per Pythones, quando dæmones fu- tura prænunciant, vel per vivos, ut fit in arrepfiriis; vel per quædam ſigna, quæ in- rebus inanimatis apparent; quæ ſigna ſi ap- pareant in aliquo corpore terreſtri dicitur- Geomantia; ſi in aqua, Hydromantia; ſi in aẽre, Aeromantis; ſi in igne, Pyrowmantis; ſi in viſce- ribus animalium immolatorum in aris damo- num, Haruſpicium. Divinationis, in qua dæmones expreſsè non non ſunt invocati, ſequentes ſunt ſpecies? Aſtromantis, ſeu Aſtrologia judiciaria Plane- tariorum, qui ex motu, ſitu, aſpectúque- ſyderum judicant & prædicunt futura contin- Sentia, etiam libera. Ebiromantis S& Pbyſiegnomis naturalis ſecunduùm 6 ntk, Uehahan 12 dis ancen nten lgvi entali 44 Neß. Lobtin utur⸗ ſries no⸗ turme uk — ſ ine igiot 1 vel a Prenun pet ſn ngerun nemn ſe nes . ſit in. a in. Ra. Giciror, in dere, in lce⸗ demo. ir a N⸗ edgee 10tir. Hantin . De vitiis oppoßtis Religioni. 277 ſe non eſt prohibita, per quam ex membro- rum inſpectione & lineamentis corporum, v. g. manus, de complexione, temperamento, in- genio, paſſione ac ptopenſione hominis quoad morbos & mores poteſt fieri aliqua conjectu- ra, quæ tamen circa mores valdé eſt fallibi= lis; non eſt, inquam, prohibita, dummo- do non prædicantur, aut exinde credantur eventus fortunati vel infortunati, utpote qui pendent ex ſola Dei providentia. Augurium, quod eſt, ſi per motus vel vo- ces avium, ſeu quorumcunque animalium, ſi- ve per ſternutationes hominum, vel membro⸗ rum ſaltus futura prædicuntur. Omen eſt, ſi hujuſmodi conſidetatio ſiat cir- ca verba hominum absque intentione dicta, quæ quis retorquet ad futurum, quod vult prænoſcere. Sortilegium, ſive ſors eſt, dum ab homine, aliquid fit, ut ejus eventu conſideraté inno- teſeat aliquid occultum. Q. 7. Quid eſt vana ohſervantia? Reſp. Vana obſervantia eſt, quâ aliqua finnt ad obtinendum id, ad quod nec à Deo, nec à natura, ſunt ordinata. Dividitur in quatuor ſpecies: Quarum prima eſt Ars notoria, quæ ad acquirendam ſcientiam utitur mediis nee à natura, nec à Deo ad id Ordinatis. S 3 2 Ob⸗ 278 Trabt. X. Exam. VI. 2. Obſervatio ſanitatum, quâ aliquid inane & inutile adhibetur ad obtinendam ſanitatem. 3. Obſervatio eventuum, nimirum fortunæ vel infortunii, ut, ſi cum ſocio ambules, & caſu vetula vos tranſit, & ex hoc infortunium times. 4. Incantationes & figuræ collo appenſæ, dum v. g. ſchedulæ vel imagines ad collum portantur. Ab hujuſmodi ſchedulis autem portandis,“ cùm illæ cauſæ naturales non fint, abſtinendum eſto. Q. 5. Qäid e Mapia? Reſp. Eſt ars immutandi corpora, aliâque mira perpetrandi ope dæmonis. Hæc ars-, ſi tendat ad nocendum alteri, dicitur malef- gium, quod duplex eſt, ſcil, veneficium, quò homini ant animali infertur corporale nocu- mentum; & philtrum, per quod ope dæmo- nis excitatur in homine carnalis amor vel odium. D. 6⁶. Quid eſt tentatio Dei? Reſp. Eſt peccatüm contra virtutem Reli- gionis, quò quis contra reverentiam Deo de- bitam absque juſta cauſa nititur explorare- aliquod attributum Dei, vel aggredi aliquod opus absque mediis à divina Providentia ad illud efficiendum ordinatis. Ex Exam. VII. De Simonia. —77 Qüuid eſt Simonia. Repp. Eſt ſtudisſs voluntas emendi vel vendendi ali- quid n 1 ellens, 4, quo⸗ le leſn nents M Hitvalt N2 9,2 Kindis e uur⸗ ſahicd. Mmdk Mine. h o te nale, lon dec ermum, ltenta llentiot ven rcone end litee — 4 irn hituten ortlle , E luntin enſe,e⸗ vortant lis 8 ndunel⸗ 1 Alisn ec 115 Ur , q hocl. Gamd. aot Ne 3 em Rei Deo s plorard alg lentiril 61 De vitiis oppoſitiz R eligionn. 279 qwid ſpirituale vel ſpirituali annexum pro temporali. Per emptionem & venditionem intelligitur o- mnis contractus obligatorius ſive oneroſus. Per ſpirnuale intelligitur aliquid ſupernaturale, ſeu pertinens ad ſalutem ſupernaturalem, à Deo proveniens, vel ordinatum ad Deum, ùt Au- thorem gratix,. Hoc ſpirituale eſt triplex: Primum, quod eſt ſpirituale in ſe, v. g. gratia; & Jurisdictio Eccleſiaſtica. Secundum eſt tale ratione effects ſpiritualis à ſe cauſati, v. g. Sacramenta Nov. Legis. Tertiam ratione cauſæ, quia nimirum producitur à cauſa ſupernatu- rali ſpirituali. DQD., 2. Quotuplex eſt Simonia! Reſp. Eſt ſextuplex. ſcilicet Mentalis, Con- ventionalis, Realis, Confidentialis, Prohibita jure naturæ, & prohibita jure poſitivõò Eecle- ſiaſticò. Mentalis eſt duplex: alia purè mentelis, alia- Mixta. Prima eſt, quæ conſiſtit in nudo propo- to pro temporali emendi vel vendendi ſpiri- tuale. Secunda eſt. in qua, etſi talis voluntas non declaretur, pergitur tamen ad opus ex- ternum, v. g. pecuniam pro Miſſa, non pro ſuſtentatione accipiendo, nullò datò ſignò hujus intentionis. Conventionalis eſt, quâ expreſsé vel tãcitè ini⸗ tur contractus ſuper re ſpirituali emenda vel vendenda, ſed contractus executioni nondum eſt datus. § 4 RKRed⸗ 280 Tradt. J. Exam. II. Realis, quàâ talis contractus defacto exccu- tioni datus eſt. Confidentialis eſt, quâ expreſsé vel tacitô pa- G alicui procuratur Beneficium Eccleſiaſti- eum vel Regulare cum certa confidentia, ut is, eui procuratur, poſt tempus aliquod procu- ranti vel alteri reſignet, vel ex eo penſonem ptæſtet. Hætx damnata eſt à S. Pio V. Simo- ia ſure naturæ vel Eccleſiæ prohibita declaratur. Prima eſt prohibita, quia mala, uti eſt em- ptio vel venditio rei ſpiritualis pra tempora- li. Altera mala, quia prohibita. Eccleſia- enim ſuâ Lege poteſt facere, ut id, quod ſe- cundùm ſe, & quoad partem temporalem non erat invendibile, fiat tale ob connexionem- cum re ſpirituali, & reverentiam ejus. Hæc Simonia committitur in permutatione Bene- feiorum facta ſinè Superioris authoritate, ubi non datur ſpitituale pro temporali, ſed ſpiri- tzuale pro ſpirituali, quod ex ſe non eſt ma- lam, cùm poſſit fieri cum Superioris licentia, ſed eſt malum, quia prohibitum ab Eccleſia. RKe. Q. 3- Simonia quæle eſe peccatum? Reſp. Ex genere ſuo eſt peccatum mortale, ita, ut nunquam ob parvitatem materiæ ſit ve- niale: quia nulla res in tam parvo gradu po- teſt eſſe ſpiritualis, quin magna ſit Dei inju- tia eam velle pretié́ æſtimare. Not. Simoniam nunquam committi, nis ae. NeN 4 aun, one po n priru i caus Mns n el; Ncrame nnecichas lian, i A is N ndio 4 hein , M und igrinr tun iuhi Uper, Hinmim imabil le vel A brit kinſe ilter lilen die, ten e i enſione V. G chaatde ell en einport Gccleſi guodſe emnor onem. Hec dene. te dh el m lcentis Lceſ De vitiis oppſitie Relzgioni. 281 adſit pactum. Unde qui finè ullo pacto vel obligatione poſt acceptum benefieium, aliam- vé rem ſpiritualem, illi, à quo accepit, ani- mi grati causâ aliquid dat, non peccat. Q. 4. Qug eſt materia Simoniæ?! Reſp. Eſt res ſpiritualis vel ſpirituali annexa, ùt dictum eſt; ſed hæc late patet, & comple- Gtitur Sacramenta, Miſſas, preces, ſepulturas, res benedictas, uſum earum, jurisdicionem ſpiritualem, ingreſſum Religionis, jus deci- mandi, jus Patronats, Beneficia Eccleſiaſti-⸗ ca, transactiones ſuper ea, & ſimilia. Q., 5. Quod eſt pretium in Simoniaæ? Reſp. Pretium in Simonia ſolet vocari munus illud, quod datur ex quadam obligatione“,. Unde munus hic non accipitur, in quantùm ſignificat liberale donum, ſed onns ac debi- tum juſtiti? commutativæ. Hoc munus eſt triplex, à manu, à lingua, ab obſequio. Primum eſt pecunia, vel quævis res pretiò æſtimabilis. Secundum conſiiſtit in ſermone , laude vel vituperio, ut ſi quis laudet aliquem apud Principem, vel vituperet. Tertium con- ſiſtit in ſervitio. vel temporali miniſterio, quod quis alteti exhibet. Triplex hoc munus, cùm ſit pretiôò æſti- mabile, & poſſit dari per modum mercedis, & ad temporalem utilitatem ordinari, poteſt facere Simoniam, dummodò adst pactum vel §. 5 Exe 282 Trabt. Xk. Exam. VII. — — ——— expreflum vel implicitum, vel ponatur per- modum mercedis. Q. 6. Qus ratione licité accpitur pretium pro adminifßratione Sacramentorum, pro Miſæ, preci- bus, Benedictonibus, actu Jurisdictionis ſpiritualis, ſepulturis, ingreſu Religionis, & c. Reſp. Quando in Sacramentorum admini- ſtratione v. g Baptiſmi, Pœnitentiæ, Extre- mæ Unctionis, vel Miſſæ, aut pro precibus, ſive gratis, ſive ex antiqua conſuetudine aut Superiorum ſtatuto aliquid datur, non eſt Si- monia. Ratio S. D. eſt: quia non datur pro re ipſa aut actione ſpirituali, ſed pro ſuſten- tatione miniſtrorum, vel pauperum preces perſolventium. Inferes 1. Clericus, qui principaliter fre- quentat chorum, vel recitat Horas ob quoti- dianas diſtributiones, item Sacerdos, qui non celebrat, niſi ob ſtipendium, committit Si- moniam. Secus veroò, ſt hoc temporale ſit, motivum ſecundarium, ſeu cauſa tantùm im- pulſiva. 2. Pro actibus, qui conſecratione aut be- nedictione perficiuntur, ùt conſecratio Epi- ſcoporum, benedictio Abbatum, velatio Vir- ginum, non poteſt aliquid accipi vel exigi per modum pretii. Ita S. D. hic a. 3. adz: ubiad dit: Licet tamen eis (nimirum ſpiritualem poteſtatem exercentibus) accipere procurationes, quaudo ſubditas viſitant, non quaſi pretium correctionis, ſed quaſi debitum ſtipendium. 3. Epi- Peon, 2lorun zeit le lerport In pe ülipene uun parte zAare li cponiac ) eige ne u ro bel e ſacn in T ent en 1Cldcta Ade Nt, NW 1 Dichi lut ſolten erur: leritie, tori, io pol rns. , Ro gere v en, ſi ict a lmin nale VII. —, pom ip, 1 M ni ſin 60 tun acn ntie, b 0 precdt etudine: non el Catury 0 ſaſte precen lier ſte d qoo⸗ ,e mlttle Urle ſ ton in N. tio h latoſl. lbit 1en ℳN, benit e 4 lyl⸗ De vitiis oppoſitis Religioni. 283 3. Epiſcopus pro collatione Ordinum, etiam primæ Tonſuræ; Notarii pro teſtimonialibus, ſi ſtipendia laboris ab Epiſcopo habeant, ali- quid temporale accipientes, aut eis dantes, Cenſuras & pœnas Simoniæ incurrunt. Si verò Notarii ſtipendium non habeant, tamen ultra decimam partem aurei accipere non poſſunt, nec eis dare licet ſine labe Simoniæ. Ita Trid. 4. Simoniacum eſt (ſaltem ex jure Eccle- ſiaſtico) exigere aliquid, ùt pretium pro jure Sepulturæ, ut quis in certo Eccleſiæ vel Cœme- terii loco ſepeliatur, licèt ipſe fundus ad uſum ſepulturæ ſacræ emi poſſit exemplò Abrahæ, ùt notat S. Th. Sicut & ſacra vaſa & veſtimen- ta poſſunt vendi, modò nullatenus æſtimetur ipſa conſecratio. 5. Si occaſione ſepulturæ ſpontè quid of- feratur, poteſt accipi. Si ſit conſuetudo loci, ut aliquid detur pro conſervatione Cœmeterii, aut ſuſtentatione miniſtrorum Eccleſiæ, illa- ſervetur: modò deſit turpis exactio & ſpecies avaritiæ. Item pro loeo ſublimiori ſeu emi- nentiori, præſertim reſervato, ut nullus alius in eo poſſit ſepeliri, poteſt plus exigi. Et ita eſt praxis. 6., Pro ingreſſu Monaſterii non licet aliquid exigere vel accipere quaſi pretium. Licet tamen, ſi Monaſterium ſit tenne, quod non ſufficit ad tot perſonas nutriendas, gratis- quidem ingreſſum Monaſterii exhibere, ſed ac- cipere aliquid pro victu perſonæ, quæ in Mo- na⸗- 284 Tract. X. Exam. VII. naſterio fuerit recipienda, ſi ad hoc non ſuf- ficiant Monaſterii opes. Ita S. Th. hic a. 3. ad 4. Q. 7. Quomodo committitur Simonia in Beneficiis? Reſp. I. Conferens vel accipiens Beneficium pro munere à lingua vel ab obſequio, eſt Si- moniacus, Ita S. Th. a. 5. Cujus ratio pa- tet ſuprà cx q. §. Reſp. 2. Si quis aliquid ſpirituale alicui con- ferat gratis propter conſanguinitatem, vel quamcunque carnalem affectionem, eſt qui- dem illicita, & carnalis collatio, non tamen Simoniaca: quia nihil ibi accipitur. Unde hoc non pertinet ad contractum emptionis & venditionis, in quo fundatur Simonia. Si ta- men aliquis det Beneficium Eccleſiaſticum ali= cui hôc pactô vel intentione, ut exinde ſuis Conſanguineis provideat, eſt manifeſta Simo- nia. Ita S. D. a. 5. ad 2. loquens de pro- viſione temporali. Similiter mortaliter peccat, licèt non fit- Simoniacus, qui ex metu Beneficium confert indigno. Reſp. 3. Qui per pecuniam facit, ut electio ad dignitatem Eccleſiaſticam vel Beneficium- cedat in ſui vel alterius fſavorem, eſt Simo- niacus, & electio nulla. Ratio patet ex de- finitione Simoniæ. Idem eſt, ſi det mediatori per modum pretii. Excipitur recognitio gratitudinis pro laboribus. Reſp. 4. Licet dare pecuniam, ne eligatur- e= . i en den S, zleele, en cal Anus in „herunie gbcin⸗ alcet non pu nim nr ir i wh. MaNe WN Mada tune iritu is pen vero Cella Loſkciu rale Nicop⸗ enda, Clario bla . — oe U 10 4, mepi Beneke lio, el Rretio alcie latem, ehg von tant r. Un btionisl 1. Kin cü üde ſ Na Kinn de n non t n Cn teec⸗ enekein⸗ elN. tet 410 . Pe Conbos eAe detu De vitüs oppoſitisz Religioni. 285 indignus. Ita cum de La Cruz, dicente eſſe communem Sententiam. Ratio: quia ſolùm intenditur, ut ſervetur Juſtitia diſtributiva in bonum Eccleſiæ. In eodem caſu licet dare pecuniam, ut eli- gatur dignus in communi. Ratio: quia idem eſt dare pecuniam, ut eligatur dignus, & ne eligatur indignus. Pro hoc citat Ledes, & Ca- jet. Non licet tamen dare pecuniam, ut eli- gatur digniffimus etiam in communi, quando alii ſunt digni: quia Eccleſia tunc obtinendo digaum non patitur graviſſimam neceſſitatem, ob quam redimendam illud liceat, ſed tunc pararetur via illi digniſſimo ad ſpirituale pex temporale. . Quòd ſi Religioſus dicat: Eligam te in Ab- batem vel Priorem, ut me facias Suppriorem, Concionatorem, &c. non committit Sinioniam: quia tunc non temporale, ſed ſpirituale datur pro ſpirituali; peccat tamen peccaté acce- ptionis perſanarum, ambitionis vel (canda- li. Si veròô dicat: Faciam te Abbatem, ut me facias Cellarium, videtur eſſe Simonia: quia illud officium ſpirituale non eſt, ſed omnino temporale. Keſp. 5. Antequam alicui acquiratur jus in Epiſcopatu, vel quacunque dignitate vel præbenda, per electionem, vel proviſionem- ſeu collationem, Simoniacum eſſet adverſan- tium obſtacula pecuniâ redimere: ſic enim per Pe. 286 Tradt. X. Exam. VII. pecuniam pararet ſibi viam ad rem ſpiritua- lem obtinendam. Sed poſtquam jus alicui jam acquiſitum eſt, licet per pecuniam inju- ſta impedimenta removere. Ita S. Th. a. 2. ad 5. Quia in ſecundo caſu præcisè tollitur impedimentum obſtans, ne quis poſſit frui jure ſuò, & non emitur Beneficium. Reſ. 6. Permutatio Præbendarum vel Ec- cleſiaſticorum Beneficiorum non poteſt fieri auctoritate partium abſque perieulo Simoniæ; ſicut nec transactio, ùt jura determinant. Po- teſt tamen Prælatus ex offieio ſuo permuta. tiones hujusmodi facere pro cauſa utili vel neceſſaria. Ratio S. D. eſt: quia in defini- tione Simoniæ nomine emptionis & venditio- nis intelligitur omnis contractus non gratui- eus. Ex quo ſequitur, quòd Simonia ſit, vel ſal- tem vehemens ſuſpicio ejus, ſi quis privatâ authoritate Beneficium pingue permutet, vel per pecuniam permutari procuret cum tenui alterius, ob vehementem inclinationem natu- ræ in melius. Nec evadit Simoniam per hoc, quòd pecuniam det pro ipſis temporalibus re- ditibus utpote excedentibus: quia illi reditus percipiuntur titulò Beneficii, qui eſt ſpirirua- Reſßp. 7. Pecuniâ procurare, ut quis in ſuum Vel alterius favorem reſignet Benehicium, jux- ta omnes DD. eſt Simonia: quia procuratur ſpirituale pro temporali. ro vemnofal Not. uir — Ilbere re nltione iſle. Amet in tten 4 C noh inü ii ceun Aibes de 1entonen 61. Nen A tenmn , J ione Uriusque monia i & re Lone oe inkeſc n helt Nu n4d. co teminmn ſo en Clli lit u in c enr n ge⸗ ae! eenm, Cuet ae Anutenr NMlinge Stenpolie ,giiſ⸗ en erelet⸗ u S N De vitiis oppoſitir Religioni. 287 Not. I. Optimum reſignandi modum eſſe,, i quis liberè reſignet ad manus Collatoxris ſinè ulla conditione, ut pro ſua conſcientia confe- rat, eui vult. Si tamen quis ad manus Colla- toris reſignet in favorem alterius (exclusé pa- ctò libertatem conferendi tollente) & Collator illi Beneficium conferat, non peccat, imò ex quadam honeſtate debet illi conferre, nli ſit in- dignus. Not. 2. Quôd Epiſcopus, à fortiori Papa, Clerico ob infirmitatem, aliimve inhabilitatem Beneficium reſignaturo, vel in lite beneficiali pa- cis gratiâ ceſſuro poſſit pro ejus ſuſtentatione⸗ ex reditibus Beneficii reſignati conſtituere ali- quam penſionem. Keéſp. §³. Reſignationem Beneficii facere eò pa- t, ut renunciatarius renuncianti reſtituat ex- penſas, quas in acquiſitione Beneficii pro expe- ditione aut ſtatutorum ſolutione fecit, ex par- te utriusque (in tutiori & prohaliori ſententia) eſt Simonia, & quidem realis & completa, ſi ſolutio & receptio facta ſit. Ratio: quia in ae- quiſitione ſpiritualium omnis pactio & conven- tio, quæ jure non ineſt, ceſſare debet, ùt ar- guit Binsfeldius; ſed in noſtro caſu conditio ju⸗ re non ineſt, ſed extrinſecus apponitur: Ergo. D. §. Quid, ſi conſanguineus Petr, Conſcliag- rio Epiſcopi det pecuniam ef pacts, ut inducat Epiſco- pum ad dandum Petro de Simonia nihil ſcienti Beneficium ? Reſp. Conſanguineus ille & Conſiliarius ſunt Si⸗ 298 Traét. X. Exam. VII. ſimoniaci, non verò Epiſeopus, nec promotus, cùm nihil inde ſciant. Imò ſic promotus ſecun- dàm Corradum non tenetur reſignare Beneſicium. Ratio: quia nimis durum eſt, ut, qui culpam Simoniæ non committit, puniatur pœnâ Simo- niæ. Idem eſt, ſi Simonia facta fuiſſet in frau- dem electi vel promoti. Cæteràùm ſi pecunia detur Prælato, vel eò ſciente miniſtris, neſciente promoté, tunc pro- motus non fit ſimoniacus, promotio tamen eſt ſimoniaca ex ſcientia promotoris; ſi ergo id promotus reſciat, mox tenetur renunciare; ſi autem reſciat elapsé triennié, jam gaudere po- teſt regulà Cancellariæ de triennali poſſeſſione-, ita ut elapsé trienniò turbari nequeat vel mole- ſtari circa illud Beneficium. O. 9. Eſine Simonia dare pecuniam pro Ma- trimenio, vel pro Decimis? Reſp. 1. Dare pecuniam pro Matrimonio, in quantùm eſt naturæ officium, Simonia non eſt; bene verô ſi detur, in quantùm eſt Eceleſiæ Sa- gramentum. S. Th. a. 2. ad 6. Reſp. 2. Dare pecuniam pro Jure ſpirituali ac- cipiendi decimas eſt Simoniacum; verùûm hoe Jus non conceditur laicis, ſed tantùm res tem- porales, quæ nomine decimæ dantur: unde pro decimis dare peeuniam in hoe ſecundo ſenſu non eſt Simonia. Q. 70. Simoniatus ad quid tenetur? Reſp. 15 Qui intervemu munIis 3 ideſt pecuni⸗ H””MG eu e! — Gell, 6 te / dor E n per elt 41 Her Del⸗ mltio 1 den d npton Ur. 6 ael trar non eſt int, & 1 vel te ſpin ſum me 1 — Dronnd, tun len eneſctr ui eh eni Snn et in ſ d, vel! tune Dr tamen! ei ncinte, cere ſione, el mole r⸗ M. nonio,1 non e elele . Vern 4 unbp o nut t 4 vmni D pintnli De vitiis Oppeſttie Religioni. 289 ſeu pretii, ſpiritualiæ quæcunque aſſequitur, es lici- te retinere non poteſt, ſed tenetur reſtituere. S. D. a. 6. Ratio: Ex natura rei debet reſtitui, quod acquiritur per contractum injuſtum: ſed eontra- ctus Simoniacus eſt injuſtus, quia in co vendi- tur, quod eſt invendibile: ergo. Reſp. 2. Beneficium ſimoniacè auceptum (ni- ſi diſpenſatio, vel nova ejus collatio obtinea- tur) reſignandum eſt ad manus Collatoris: quia nemo poteſt Beneficium obtinere, niſi per legi- timam collationem factam ab eo, ad quem ſpe- ctat. Unde etiam talis Simoniacus tenetur re- ſtituere omnes B eneficii fructus, quos percepit vel percipere potuit, ſive extent, ſive non extent ; deductis ſolùm expenſis, quas fecit vel causâ fru- Gctuum, vel in utilitatem Eccleſi. Si verò con- tigerit Simonia ipsé neſciente, tenetur ſolùm re- ſtituere fructus extantes, non veròô bonâ fide con- ſumptos. . Q., 71. Cui pretium ſimoniacè acceptum ra- ſtituendum eſt? Reſp. Si res ſpiritualis (v. g. Beneſicium) non- dum eſt tradita, reſtituendum eſt ei, qui dedit: quia non eſt Simonia completa. Si verèò res ſit collata, & pretium aceeptum, dandum eſt Ec- cleſiæ vel pauperibus: quia qui pecuniam dat- pro re ſpirituali, propter irreverentiam Deo ir- rogatam meretur privatione illius pecuniæ pu⸗- niri. “U D. 172. 290 Tract. X. Exam. VII. Q. 12. Simonia quæs pœnas inducit? Reſp. I. Simoniaci tam vendentes, quâm e- mentes ſpiritualia, aut etiam mediatores puni- untur infamiâ, & depoſitione, ſi ſint Clerici; & excommunicatione, ſi ſint Laici, ùt habetur 1. q. I. can. Si quis Epiſcopus. . Reſp. 2. Simonia poœnas juris ipsô factô in- ducens eſt triplex: Nimirum 1. commiſſa in- ſuſceptione Ordinum. 2. in Beneficio Eccleſia- ſtico., 3. in ingreſſu ſeu profeſſione Religionis-. Reſp. 3. Aliæ Simoniæ v. g. in miniſtratione vel rece ptione Sacramentorum, etſi ſint gran- dia peccata, pœnas tamen juris non inducunt- ipsé factò, ſed debent infligi per ſententiam Ju- dicis. Reſp. 4. Sola Simonia realis completa, licèt pretium ſolum pro parte ſit ſolutum, pœnas ju- ris inducit, non veròô mentalis vel conventiona- lis, ab aliis dicta realis incompleta, vel ſemirea- lis, etiam factâ traditione rei ſpiritualis, modò temporale non ſit receptum. Ex his ſequitur 1. eum, qui ſimoniacè con- fert Ordinem ſive majorem, ſive minorem, imô & primam Tonſuram, eſſe excommunicatum-, Inſuper eſſe ſuſpenſum ipsò fac ab omnium Or- dinum, etiam primæ Tonſuræ collatione, & ab omnium munerum Pontificialium exeeutione, & interdictum ab ingreſſu Eccleſiæ, imô (hàc ſu- ſpenſiong non obſervatâ]) ſimul incurrere ſuſpen- ſionem à regimine Eccleſi?. Quod totum pa- tet/ Nr — Contti Nenarum ,ucen he 2 lchend e tamen zturi (umen un . 5 elmomia i Uod n orric, R an w⸗ Pſckexes crlmini Wta t ontrart Uincrri. lin dit s non Imnque eAcon ünem ltt, 106 milli Lecket elgionr Hiſkreno⸗ int Nr vcun tiam, 1, ld .. Enas entior ſemie , NdH ae en enn i eſe⸗ Nn . 1 De vitiis oppoſitis Religioni. 291 tet ex Conſtitutione Sixti V. 1580. edita. Qua- rum pœnarum relaxatio ſoli Papæ reſervatut“. Per eandem Bullam ab executione omnium Or- dinum ſuſpenduntur ordinati ſimoniacè. Nota tamen, ad harum pœnarum ineurren- tiam rfequiri, ut interceſſerit formale vel virtua- le pactum: qué deficiente licet non fit Simo- nia, eſt tamen grande peccatum mortale, ſiquid accipiatur v. g. pro collatione Ordinis. Sequitur 2. excommunicatum eſſe conferen- tem, procurantem, uti & recipientem ſimonia- eè Beneficium, ſi tamen ſit verum Benefßcium. Et ille ſimoniacè ad Beneficium promotus eſt in- habilis ad illud habendum abſque nova diſpen- ſatione Pontifieis. Reſp. 5Fe Simonia propter ingreſſum Religio- nis tam intrantes, quâm recipientes ips factô ſubſicit excommunicationi, & ipſum Cohventum, ſi crimini conſentiat, etiam ſuſpenſioni. Nota tamen, ob Monaſteriorum tenuitatem & contrariam conſuetudinem hanc cenſuram ra- 10 incurri. . . KReſp. 6. Simonia confidentialis completa, ni- mirum daté, & accepté Beneficié, licèt acci- piens nondum impleverit ſuam promiſſonem- utramque partem contrahentem ipsé facté ſubji- cit excommunicationi Papali, & annullat reſi- gnationem & eollationem Beneficii, in quo eſt commiſſa, & ad idem poſtea obtinendum in- habilitat, omnibus Beneficiis & penſionibus an- 12 t8 292 Tradt. X. Exam. VII. tè obtentis privat. TLandem Beneficia ſic colla- ta reſervantur ſoli Summo Pontifici, cui etiam ſoli ordinariè reſervatur diſpenſatio in præfatis pœnis, etſi in quibusdam calibus (de quibus alii Authores videantur) competere poſſit Epiſeopo. Q. 73. Qus ſunt reguleæ dignoſcendi, an Si- monia committatur in collatione Beneficiorum Reſp. Prima eſt: Simoniam committit is, qui pretium dat vel nre hi pro Beneficiorum colla- tione, reſignatione, electione, confirmatione, &c. Secunda, Qui fundum, cui annexum eſt Jus Pa- tronatůs Laici, pretiéò ulteriori vendit vel emit præcisè, quia illud jus annexum habet. Tertia: Qui amico collatoris, electoris aut- præſentatoris pretium vel aliud munus dat vel promittit, ut ab eo commendetur, & operà il- lius Benefieium obtineat. Quarta: Qui pretié accepté cedit juri dubio, quod habet ad Benefieium, ut ſi duo litigent. Qaxinta: Si Petrus v. g. reſignet Beneficium- Paulo fratri Annæ, ut ipſam reeipiat Uxorem. Sexta: Pecunia, &c data pro collatione Be- neficii à Parentibus, vel aliis in favorem Bene- Kciati ipsé conſeiò, facit, ut ſimoniaci ſint & donatores & Beneficiatus. Ex dictis Reſolves 1I. Qui in concurſu Benefieii alteri magis idoneo dat peeuniam, ut à concurſu de- ſiſtat, eommittit Simoniam. Ratio: quia qui- sunque dat vel faeit aliquid etiam minimum pro ſpi- nn po Aius lo, & Uneicin 141 enteti Lenſbi Aiene ſn aredt ndn d Neaundl lollator i rennn tionen enti 4 Nut s n dun n gie titi enſe unde ieri . — ir egl i gin prit vibuuts Pieone , umg i, G m coli one er u 1. vel ent s aut. lat pel er i. igen, etcium. 1orem. tone be n Ben. ei in! i A cch e⸗ ng⸗ pup⸗ i PDe vitiis eppoſitir Religioni. 293 ſpirituali, tanquam pretium ejus, vel cauſam- principalem habendi ipſum, eſt Simoniacus, ùt docet S. Th. 2. 2, q. 100. a. 5. Unde ille, qui dedit pecuniam, ob excommunicationem ineur- ſam, non poteſt obtinere Benefieium, nihilquè valet illius præſentatio, electio, confirmatio, proviſio, & quælibet alia diſpoſitio: & ſi obti= nuit Beneficium, illud tenetur relinquere, & om- nes perceptos frudtus reſtituere, ùͤt dictum eſt g. 2. ad q. 10. 2. Si quis habens Beneficium, euſjus reditus valent 800. aureos, reſignet eé animéô & confi- dentiâ, ut detur ſuo Conſobrino afſignatis pro ejus ſuſtentatione 200. aureis, reliquis in pen- ſionem ſibi reſervatis, ut verò conceſſio faci- liuùs impetretur, proventuum ſummam nonniſi 600. aureorum Pontifici enarret, is in hoc ca- ſu non committit Simoniam in hae eonſdentia- li renunciatione, eò quòd confidere ſolùm, quòd Collator conferet Beneficium renuneiatum illi, cui renuncians conferri deſiderat poſt renun- ciationem liberè & ſinè ullo pacto vel modo conventionis factam, non eſt Simoniaca confiden- tia. Ratio: quia nullus intervenit ea in re con- tractus non gratuitus, nec aliqnid deductum eſt in pactum, quò collaito reddatur invalida. Cap. quam pio I. q. 1. Interim eùm litteræ ipſius ſint ſubreptitiæ tam quoad collationem, quâm quo- ad penſionem, debet Confeſſor illi injungere, ut rem de novo à Sede Apoſtolica impetret, enar- ratà veritate, ſecus non poſſe gaudere penſio- T 3 ne, 294 Tradl. V. Exam. PII. ne, nec Conſobrinom ejusdem rei conſeium Be-= neficié. 3. Si in Confraternitate quadam ſit ſtatutum, ut in eam ingredi volens, ſolvat pro ingreſſu certam peeuniæz quotam, & ſingulis etiam annis aliam, tale ſtatutum non eſt Simoniacum: quia illa Confraternitas non eſt Religio, ſed quædam potiùs Congregatio hominum ad benefaciendum- Tum etiam, quia Monaſterium indigens poteſt pro ſui ſuſtentatione aliquid accipere ſiné Simo-= nia ab eo; qui ingredi petit: ergo à pari. Ita Cajet. S. Anton. Armilla. Ai tamen ad tollen- dam ambiguitatem conſulunt hujusmodi ſtatutum debere fieri ſub forma affirmativa, videlicet; Si quis dederit tantum, recipiatur in Confratrem: quia per verba negativa præeluderetur via ad Confratermitatem, haberétque ſpeciem exactio- nis; illud autem primum habet ſolùm rationem voluntariæ reçognitionis, & ſpeciem gratuitæ re= tributionis. 4. Si Blaſius v. g. Cuidam Presbytero Decçana- tum, in quo certam habet penſionem, procuret cum hoe pacto, ut intra duos annos illam re- dimat 1 & ſtatim det ante ingreſſum 100. aureos; in hoc caſu reſolvitur Primè: Probabilius eſt, quòd vendere penſio- nem ſit Simonia. Ita Joannes Major & Navar. Ratio: quia decimæ etſi vendi poſſint, jus ta- men pereipiendi eas eſt invendibile: ergo à pa- ri, quamvis fructus penſionis ſint vendibiles, ipſum .— — n ken cwvolit zudnet Goln d con. hen utel en non erung 9Pdon 0n Conſo⸗a mieniol Fnln D Mun, ſe dee Ut I di re un, p. Gilp d Be morn nci beit ten l. cll De vitiis oppoßitis Religioni. 295 ipſum tamen ſus vendi non poterit. Non tamen hujusmodi emptio ſeu venditio excommunicatio- nem inducit: quia extrevag. de Sim. comprehen- dit eos ſolàùm, qui in Ordine aut Beneficio Si- moniam committunt; penſio autem nec eſt Or- do, nec Beneficium. Secundò: Decanatús acquiſitio ſub pacio redi- mendæ penſionis, donandique pro parte pretii, ita fit Simoniaca, ut pœnas furis inducat : quia quotiescunque collatio Beneficii fundatur in ali- quo pacto non gratuito, eſt Simonia, ùt docet S. D. 2. 2. q. 38. a. I. Confeſſoris proinde erit dicto Presbytero de- clarare gravitatem peccati, & Pontificiæ excom- municationis pœnam, ipſúmque teneri ad renun- ciandum Decanatum, & Eceleſiam Simoniacè ac- quiſitam, & ad reſtituendos omnes fructus etiam ante Judicis ſententiam. Reſtituet autem Ecele- ſiæ, deductis expenſis, àùt dictum eſt q. 10. ꝑ. 2. Et q. II. IIlIius etiam erit ei ſuggerere, quòd factäâ reſtitutione fruduum hucusque percepto- rum, poſſit ſibi providere de nova collatione- aut diſpenſatione, quam diſpenſationem reſpectu dieti Beneficii ſolus Papa dare poteſt ſeeundùm Panorm. & Joan. Andr. Quamvis, ſi ſpontè renunciet, per Epiſcopum diſpenſari poſſe, ur- habeat Beneficium etiam euratum in alia Ecele- ſia, teneat Armilla verbo: Simoma n. 82. & Tab. eum codem n. 67. & alii. T 4 CIR- — 296 Tradl. X.. Exam., L. — C IRCA u ni TRACTATUM XI. L De Sacramentis in communi: & un in ſpecie de Baptiſmno & Confir- Ar matione. ,g. is, De Eſſentia Sacramentorum. nui T D., 7. Quid eſt Sacramentum à tr KRueſp. Eſt ſinum (Kenſibile) rei ſactæ ſanctißican. en . ule nn ris homines. zunn. DQ e. suntne omner Sacranmentorum materic Mnſe & formæ 4 Chriſto determinatæ? Reſp. Affirmativè quoad determinationem ſal- tem in genere ſeu ſpecie ſubalterna, non tamen ſemper in ſpeeie infima vel in individuo, quam erh in quibusdam Eceleſiæ reliquit. Et ideo dixi, l 4 Jaltem in genere: in aliquibus enim etiam eſt in- Ra gpezie atoma determinata. is D, 3. Quæ muätatio materiæ & formæ inva- len lidat Sacramentum? e . Reſp. Eſſentialis ſeu ſubſtantialis mutatio ma- teriz vel formæ invalidat Sacramentum: quia- lerat nullum compoſitum, uti etiam eſt Sacramentum, us poteſt ſubſiſtere ſiné partibus fuis intrinſecis & nDo eſſentialibus; non tamem invalidat mutatio acci- 10r den- De Sacrameniis. 297 dentalis: quia aceidentia, cùm ſint extra ſub- ſtantiam rei, eam non variant. D. 4. Quando eſt mutatio ſubſtæntialis aut . «lidentalis wateriæ vel foermæ? Reſy. Mutatio ſubſtantialis materiæ eſt, ſi quis adhibeat pro materia aliquid ſubſtantialiter di- verſum, v. g. in Baptiſmo aquam roſaceam: ac- cidentalis, ſi ſalvâ ſubſtantiâ parumper alteretur, ut ſi aqua in Baptiſmo ſit calefacta. Subſtantia- lis mutatio formæ eſt, ſi mutetur ſenſus verbo- rum, ut ſi in Baptiſmo omittatur Iy in nomine, vel ly Petris, &c. vel addatur, quod mutet. Ac- cidentalis mutatio formæ eſt, ſi quid adlatur., omittatur. vel verba verba mutentur, ſic tamen, ut ſenſus verborum non tollatur. 4 De. S. In Lege Mopſaicæ ſeu ſerlpta fuerunt= ne vera Sacramenta? Reſp. Affirmativè: Quia ad humanam ſalutem necefſarium eſt homines adunari in unum veræ Religionis nomen, quod non fit, niſi aliquò ſi- gnaculorum ſeu Sacramentorum viſibilium eon ſortiò colligentur. Reducit autem S. D. Sacramenta Legis Moy- ſaicæ ad quatuor, nimirum ad Circumciſionem, cui ſueceſſit Baptiſmus: ad Agnum Paſchalem-, qui erat figura Euchariſtiæ: ad Purificationes“, quibus reſpondet Pœnitentia: ad Conſecratio- nem Pontificis & Sacerdotum, quibus reſpon- det Ordo. Alia tris Novæ Legis Sacramentu TS non 298 Tract. W. Exam. II. — unnenton 5 5 E Exam. II. e . Fnnli De Sacramentorum Novæ Legis effectu non habent Sacramenta ex parte Legis Veteris- ſibi correſpondentia. ie, principali, qui eſt Gratia. e D. Quam gratiam per ſe cauſant Sacra- z nll menta Novæ Legis. Ginan Ante Reſp. Nota I. quéôd Gratia habitualis, un n quæ vocatur ſanctificans, ſeu gratia gratum fa- lchdr⸗ ciens, definiatur à Theologis 1. Quòôd ſit, qualitas ſupernaturalis animæ infuſa, per quam reddimur grati & amicabiles DEO. 2. Quòôd ſit qualitas ſupernaturalis dans nobis eſſe & vitam ſupernaturalem. 3. Per quam effieimur divin?z? conſortes naturæ. Haudn Dicitur: I. babitualis, ad differentiam gratiæ ne acualis, per quam intelliguntur auxilia ſuperna- dden⸗ l emum le all turalia tranſeuntia in intellectu vel voluntate re- No. cepta, quæ dantur etiam peccatoribus, v. g. dum ul pias ſeu ſupernaturales cogitationes eliciunt. naner Dicitur 2. gratum faciens, ſeu ſanctificans iplſum Mon habentem, ad differentiam gratiæ gratis datæ, ſher quæ primò & per ſe reſpieit ſalutem aliorum, uùt kat ſunt gratia ſanitatum, miraeulorum, linguarum, lone &c. ot⸗ Nota 2. Quòd gratia habitualis ſit duplex, . nimirum prima & ſecunda. Prima infunditur ſub- g jecto actu nullum gratiæ ſanctificantis gradum- ha- 1 eken t Simn bitunl⸗ dtun l 10 lt gban. 1 vitan Givinz 1 grait. ſopenn Ntate de .9. n lont. nsigin Ie Drum guum, Ctr urh. An 1. De Satramentis, 299 habenti. Secunda datur ſubjecto jam grato, ſeu eſt augmentum gratiæ Præexiſtentis. Nota 3. Sacramenta Novæ Legis alia eſſe vi- vorum, quæ nimirum pro illis, qui jam vivunt vitâ ſpirituali animæ per gratiam (quæ gratia eſt vita animæ) ſunt inſtituta, uti ſunt omnia præ= ter Baptiſmum & Pœnitentiam. Alia ſunt Sa- cramenta mortuorum, quæ ſunt inſtituta pro il- lis, qui in anima ſunt ſpiritualiter mortui per peccatum mortale, quod eſt mors animæ: & ſunt dicta duo, nempe Baptiſmus & Pœnitentia. Noza 4. Dupliciter poſſe intelligi, quòd Sa- cramentum caufet gratiam primam vel ſecundam. I. Per ſe, quando nimirum eſt primariò inſtim- tum, ut eauſet talem gratiam. 2. Per accidens, ut ſi ex natura ſua petat cauſare gratiam primam, in aliquo autem particulari caſu cauſet ſecundam, quod eſt per accidens. Not. 5. Quòd gratia dupliciter conferri Poſ⸗ ſit. 1. “ Opere operantis, id eſt, independenter à Sacramento; per commenſurationem ad ſubjecti devotionem, ſeu diſpoſitionem, quæ dicitur o. Pus operantis. 2. Ex opere operato, id eſt, præ- cisè ex operatione Sacramenti, per virtutem ex Paſſione Chriſti jam operata ei communicatam. His not. Keſp. I. Sacramenta mortuorum per ſe con -· ferunt gratiam primam: vivorum per ſe ſecun- dam: quia ad hoc primariò ſunt inſtituta. KReſp. 2 300 Tradk. XI. Exam. II. Reſp. 2. Sacramenta mortuorum pen acci- dens poſſunt cauſare gratiam ſecundam. Patet in caſu, quò quis per contritionem jam juſtifica- tus recipit Baptiſmmum vel Pœnitentiam. Reſp. 3. Sacramenta vivorum etiam per ac- cidens poſſunt cauſare gratiam primam. Ratio: quia Sacramenta conferunt gratiam non ponen- ti obicem; ſed peccator mortalis bonâ fide ſu- ſeipiens aliquod Sacramentum vivorum, v. g. Euchariſtiam, nullam habens conſçientiam peo- cati mortalis, ſed invincibiliter ſe putans eſſe in gratia, non ponit obicem gratiæ: ergo vi talis Sacramenti recipit g gratiam, non ſecundam, at patet: ergo primam., Reſp. 4. Omnia Sacramenta Novæ Legis, validè quidem, ſed fictè, id eſt, indignè, ſeu in- ſtatu pcccati mortalis fuſeepta, recedente fictio- ne, id eſt, peccatô per penitentiam ſublatô, cau- ſant ex opere operato gratiam, tantam, quan- tam cauſaſſent, ſi dignè reeepta fuiſſent. Ratio: quia connaturale eſt omnibus cauſis, ſolùm im- peditis, & per contrariam cauſam non excluſis impedimentôé remotéô producere ſuum effectum, quem, & qualem habuiſſent, ſi impeditæ non fuis- ſent: ergo ſublatâ fictione, ſeu peceatéô produ- citur effectus, ſcilicet gratia, eùm Sacramenta- per fidi onem ab illa ſolùm impediantur, non verò excludantur velut per contrariam cauſam. Ear mmmin 18D, unn n tA n de 2 iez , con Gun mi not i l, ſe: eng Nur 20 com Kere 1 e . Dn . en. Pimitu er rintan n m. n er n. Nx on on n ſce Un, . Nün int elt 0 fill Can, Lepin ſa in. ſdi 10, e , Nuit lhni eutli⸗ fecnn, nonf ℳ . men lon de 1 De Sacramentis. 301 Ex Exam. III. De effectu Sacramentorum, qui eſt cha- racter. Q . Quæ, & cur non omnia Novæ Legis Sacramenta imprimunt characterem? Reſp. I. Per quædam Sacramenta Novæ Le- gis imprimitur à Deo character recipienti illa. Ratio S. D. eſt: Sacramenta Novæ Legis ad duo ordinantur, nimirum ad remedium contra pec- cata, & ad perfieiendum animum in his, quæ pertinent ad eultum Dei ſecundàùm ritum Chri- ſtianæ vitæ; ſed quicunque ad aliquid eertum de-= putatur, eonſuevit ad illud conſignari, ſicut, antiquitùs milites, qui adſcribebantur militiæ; ſolebant inſigniri quibusdam charactteribus cor- poralibus, quia deputabantur ad aliquid eorpo- rale: ergo cùm homines per Saeramenta depu- tentur ad aliquid ſpirituale pertinens ad cultum Dei, conveniens eſt, ut ad ea inſigniantur cha- ractere ſpirituali. Keſp. 2. Per tria tantam Novæ Legis Sacra- menta imprimitur character, nimirum per Ba- ptiſmum, Confirmationem, & Ordinem. Ratio S. D. eſt: hic q. 63. a. 6. Sacramenta, in quibus imprimitur eharacter, non reiterantur, eò quòd character ſit indelebilis; ſed reliqua Sacramenta⸗ reiterantur, ùt conſtat: ergo. k 5 302 Tradk. XI. Exam. III. Ex quo patet Sacramenta alia eſſe reiterabilia, alia inreitabilia. Reiterabilia ſunt Pœnitentia, Euchariſtia, Extrema Unctio, & Matrimonium, cætera tria jam dicta ſunt inreiterabilia. .2. Quid eſt character, imprimiturne in- delebiliter, & cui ſubjecto, ac quæ ejus munera? Reſp. 1. Character (qui eſt effectus ſeeun- darius illorum Sacramentorum, à quibus impri- mitur) definitur à Thomiſtis, quòd ſit potentis ſpiritualis ordinata ad ea, quæ ſunt divini culiis. Ratio S. Th. eſt. Character per Sacramen- ta imprimitur, in quantùm per ea homo deputa- tur ad ea, quæ ſunt cultùs Chriſtiani, qui con- ſiſtit in recipiendo aut tradendo Divina; ſed ad utrumque horum requiritur quædam potentia-, ad tradendum quidem potentia activa, & talis eſt character Ordinis, ad recipiendum verò po- tentia paſſiva, & talis eſt character Baptiſmmi, li- cèt enim is alia Sacramenta non recipiat àt quod, bene tamen àt quo, utpote faciens hominem eo- rum capacem. Tandem character Confirmatio- nis, licèt paſſivè ſe habeat in recipiendo Divina auxilia, eſt tamen potentia activa ad fidem cum robore profitendam. Reſp. 2. Character eſt perpetuus & indelebi- lis. Ratio ejuſdem S. Th. a. 5. eſt, quia character eſt quædam participatio ſacerdotii Chriſti, quod eſt æternum, ùt patet ex illo pſ. 109. Tu es Sa⸗ cerdos in æternum. Unde remanet in cœlo & in in- ferno, ut docet S, Th. dicens: quamvis, peſt hant vi- — nu Aar oll. e ſe⸗ tuetur bj ſel anſi 13 Köne⸗ 18Dee a po Ucunde e ice ſpeur Adur eCun eiates i VInum nionate 4. B nlere ropri 1 CElllen atrinont bl, ionn lnere es ſeer ibus im I Al. (uii con 4, led: Nenria & tali Ver r ption, . 1 nitten Onkrmtis nd Den Hdeman : Kinckki hcun Uritzn one⸗ o N. i . De Sacramentir. 303 vitam non maneat extorior cultus, remanei tamen ſi- nis illius cultus. Ex quo ſequitur, quòd, ſi Sacerdos mortuus reſuſcitaretur, non eſſet rebatizandus, nec reor- dinandus; ſecus eſt de conjugibus, quia vincu- lum conjugii morte ſolvitur. . Reſp. 3. Immediatum ſubjectum characteris eſt intellectus, non ſpeculativus, ſed practicus. Ratio S. D. eſt: Character ordinatur ad ea, quæ ſunt Divini cultůs, eultus autem Divinus eſt quædam proteſtatio fidei per exteriora ſigna-, Ergo character immediatè reſidet in ea potentia, in qua eſt fides; ſed hæc eſt in intellectu practi- co (ſpeculativus enim abſtrahit ab operatione ergo & character. Eſſentia autem animæ ſolum eſt ſubjectum ejus remotum. Reſp. 4. Munera Characteris, & quaſi pro- prietates ſunt. I. Hominem facere aptum ad Divinum cultum. 2. Influere in actus ſibi pro- Portionatos. 3. Hominem Chriſto configura- re. 4. Eundem, qui Charactere eſt inſignitus, diſtinguere ab aliis. 5. Indelibilitas eſt etiam- ejus proprietas. E Exam. IV. De intentione conficientis & recipien- tis Sacramnetum. 1. Büid, & quotuplex eſt intentio re- duiſita ad Sacramenti confectionem, Reſp, I. Quid & quotuplex ſit intentio, ni⸗= gy, e, n Len E. delikesehe, Perlamnik⸗s n⸗de, Mmi- . . . „ . , . 6 Wccr A c,lEe 1A,e 2* V edelie S“ 304 Tract. 1I. Exam. I. mirum actualis, virtualis, habitualis, & quid ſint, explicatum eſt ſupràâ de Horis Canonicis- Tract. 10. Exam. 5. q. 10. Quibus addi po- teſt interpretativa, de qua ibidem dictum eſt. Nota, quòd intentio in miniſtro Sacramen- ti adhuc poſſit eſſe duplex. Una communis, quà ſcilicet intendit facere id, quod vera Eccle- ſia facit, & quod Chriſtus inſtituit. Altera pri- vata & particularis, propriò & particulari ipſius miniſtri judiciò regulata. Prima eſt principalis & ſubſtantialis, totàmque actionem miniſtri, quo- ad Sacramentorum ſubſtantiam regulat, & alte- ram, ſeilicet intentionem privatam corrigit, limi- tat, & ſibi ſubjicit. Reſp. 2. In miniſtro Sacramenti ad minus“ requiritur intentio virtualis. Ratio eſt eadem, quæ data eſt de Moris Can. Tract. 10. Exam. 5. q. 10. 2. Qualir intentio requiritur in ſuſci- piente Sacramentum? Reſp. Sufficit virtualis. Ratio eſt rurſus eadem, quæ de Horis Can. Cæterùm in adultis, quibus non eſt integrum hie & nunc liberé conſentire, (ceæteris paribus, ſeu ſi aliunde nullus ſit obex) ſufficit intentio habitualis vel interpretativa Exceptô Saeramenté Poœnitentiæz & Matrimonii. Dixi, in adultis: quia de infantibus patet ex pra- Xi Eccleſiæ reſpectu Baptiſmi. Deelaratur I. p. in caſu, quo quis voluit- baptizari, & hâc voluntate non retractatàâ incidit in phreneſin, vel dormit, talis valide baptiza- kur, — = Ci i erelce liwtis, l ob 59 et upoorin Ginorion i 3 Rece⸗ en NKN 1n eiann ſeicis g od keit l mſ non Meato ve n neceſſt⸗ llorem mcunie Mnta, 4 nnt, ce Rade lebitan inten — A P Cindni dig 4 Aune dachene mnn ſera loe Altenn lunii Prinegt nilti t, A iginln mim ſ eaden d. i9 tſutente ltis conſert s lt erhretun Mtion Pudaß i folit⸗ aatines abhn n De Sacramentis. 20* — tur, qnia habet intentionem interpretativam Similiter eſt communis praxis, quòd infirmis ſenſi- bus deſtitutis, detur Extrema Unctio, vel etiam Euchariſtia ob intentionem interpretativam. 2. p. patet quia Sacramentum Peœnitentiæ pro materia proxima habet ipſos actus poœnitentis5 & matrimonium actus contrahentium. . 3. Mali Miniſtri confitiuntne vera Sa- cramenta, & litetne ea ab iis petere? Ipſi verò peccantne confictendo ? Reſp. I. Mali ſeu in peccato mortali conſti. tuti Miniſtri v. g. Infideles, hæretici, excom- municati, &e. vera conficiunt Sacramenta, ſi ad- hibeant neceſſaria. Ratio. Tum pro Baptiſmo eſt voluntas Chriſti, ob ſummam hujus Sacra- menti neceſſitatem. Tum etiam: quia character manet etiam in maximis peccatoribus, etiam- hæreticis, qui etiam poſſunt intendere facere id, quod facit Eccleſia, ejusque formam ſervaren, quam ſi non ſervent, nihil faciunt,, Keſp. 2. Sacramentum Pœnitentiæ ab excom- municato validè conferri non poteſt extra ca- ſum neceſſitatis: quia hoc Sacramentum ad ſui valorem requirit jurisdictionem, quæ per- excommunicationem amittitur. Cætera Sa- cramenta, quæ iſthanc jurisdictionem non re- quirunt, cæteris paribus, à malis Miniſtris- validé adminiſtrantur: ſuppono enim adhi- beri debitam materiam & formam cum re- quiſita intentione. UI Reß. 3. 306 Tradt. XIlI. Exam. IV. Reſp. 3. Cum S. D. 3. p. dq. 64. a. 6. di- gente: Quòd ille, qui ad Sacramenta accedit, ſuſcipiens à Miniſtro Eceleſiæ non in quan- tuùm eſt talis perſona, ſed in quantùm eſt Miniſter Eccleſiæ; & ideo quamdiu ab Eccle- ſia toleratur in miniſterio, ille, qui ab eo ſuſcipit Sacramentum, non communicat pec- cato ejus, ſed communicat Eceleſiæ, quæ eum tanquam Miniſtrum exhibet. Si verò ab Eccleſia non toleratur (putà cùm degradatur, vel excommunicatur, vel ſuſpenditur) peccat, qui ab eo recipit Sacramentum: quia com- municat peccato ipſius. Ita S. D. ſecus fo⸗ ret in calu neceſſitatis. Reſp. 4 Miniſtrans Sacramenta in peccato mortali peecat mortaliter ex genere ſuo: quia Sancta ſunt ſanéctè tracanda. Et quò excel- lentius fuerit Sacramentum, eòô gravius eit peecatum: quia eſt irreverentia notabiliter- gravior. Q. 4. Ut miniſter Sacramenti non peccet, qualis in eo requiritur & ſuſſicit diſpoſitio? Reſp. I. Ante Sacramenti confectionem- (ſi Euchariſtiam excipias) non eſt neceſſariò præmittenda confeſſio, licèt id ſit de conſilio. Ratio: quia nullum de hoc extat præceptum ſive divinum ſive humanum. Quod tamem- de Euchariſtia extat (puta ſi ſit copia Confeſ- ſarii) in Trid. Seſſ. 13. c. 7. de Euchariſtia verba illa S. Pauli, Prober autem ſe ipſum zme⸗ ine pef Utogemm ene DR , ginin con probe 1 nini 60 Ker umen, ſ cnftend lam ſ it Rtrid id prece 1lis, ſed yerd, Cunliſio, tio 1, contortn. lndife n cogni lem obl olerab contriti 14 bar b 1e in tin b be l 1 cat . le, iſent greetn )ere nis cn leels pecet 91 g de Wins Kabii ſtnt econ ctti le Nahe d u u Lchut De Sacramentis. 307 & ſic de pane illo edat, &c. exponente de pro- batione per Confeſſionem Sacramentalem, ée abſolutionem, quantumvis quis ſibi videatur con- tritus. Reſp. 2. Sacerder, ſi defectu Confeſſarii, in mortali (de quo tamen contritus fuit) neceſ- ſitate urgente abſque præviæ cenfeſſione celebraverit, quamprimum conftestur. Ita ſtatuit Trid. ubi ly quaimprimùm confiteatur, grave præceptum eſſe-⸗ tutius & probabilius eſt, & ly quamprimum idem eſſe, ac primé oceaſione, quam ille Sacerdos- peractò Sacrò opportunè tenctur quæreren. Qui tamen, ſi ſoleat quotidie celebrare, ſatis- facit confitendo ſequente die ante celebratio- nem. Reſp. 3. Ad alia Sacramenta (præter Eu- chariſtiam ſinè novo peceato conficienda) non ſufficit attritio cognita, nec tamen neceſſariò, & ſub præcepto requiritur contritio in ſe ve- rè talis, ſed ſufficit contritio exiſtimata. Con- feſſo verò, ſi ſit copia Confeſſarii, ſolum eſt de conſilio. Ratio I. p. Quia Miniſter in ſanctitate de- bet conformari agenti principali, ſcilicet Deo⸗ non ſanctiſicatur autem per attritionem, præ- ſertim cognitam ut talem. Ratio 2. p. Quia aliquem obligare ad contritionem in ſe talem eſt intolerabile, & infinitos cauſat ſcrupalos, cùm contritio non poſſit naturaliter cognolſci. 3. & 4. pars ſequuntur ex dictis. U 2 . §. 30⁸ Tract. EI. Exam. Ir. 5. Unde deſumitur diſßferentia ſpecißca Sacramentorum ? Reſp. Ab effectibus primariis eorum, ſeu ratiis Sacramentalibus, quas per ſe cauſant. Declaraturæe Baptiſmus cauſat gratiam regene- zantem; Confirmatio roborantem: Euchariſtia- nutrienem ſeu cibantem; Pœnitentia ſanantem3 Extrema Unctio reliquias peccatorum abſter- gentem; Ordo cauſat gratiam, quæ Miniſtrum idoneum facit ad peragenda ſacra officia in Eccleſia, Matrimonium cauſat gratiam, quà Conjugum animi uniuntur per amorem, && uâ juvantur ad onera Matrimonii portanda, & ad Eccleſiam Fidelium multiplicandam cor- poraliter & ſpiritualiter. Explicatur ulterius effectus cujuslibet Secramemti. In Baptiſmo effectus primarius eſt gratia- prima ſanctificans, regenetativa, ſeu delens peccatum originale, cui effectui per ſe adjun- itur remiſſio omnis pœnæ peceatis debitæ. Effectus ſecundarius eſt character, & facere- hominem Chriſtianum. In Confirmatione effectus primarius eſt gra⸗ tia ſecuuda, ſeu augmentum gratiæ cum ſpe- ciali robore ad fidem, non quomodocunque, ſed conſtanter profitendam. Effectus ſecun- darius eſt character. In Euchariſtia effectus primarius eſt gratia ſecunda cibativa; ſecundarius eſt quædam- ſpiritualis dulcedo, Et etiam adeptio gloriæ ſpi⸗ — 1 0 ut t.A. Keds pecn Kerat iu 9 biua N e umn, 8 Arum ſen d ueri uibisp eldi 6 an com e ilt ale Urecup banit 10rdi heans ſe ud der dharad leans ie an imn elt ine hcis n en, 1 tand n α mi Nat delen adi⸗ Gebie len gelen un ocne kt⸗ Ami Neln. ae4 6,91oris lo g 9„. De Saeramentis. 309 eſt effectus hujus Sacramenti juxta S. Th. Pa- tet ex illo Joan. 6. Si quis manducaverie ex hos pane, vivet in æternum. Effectus Pœnitentiæ eſt gratia prima remiſ- ſiva peecatorum poſt Baptimmum commiſſo- rum. In Sacramento Extremæ Undtionis effectus primarius & principalis eſt atngmentum gra- tiæ habitualis abſterſivæ reliquiarum pecca- torum, & ex conſequenti etiam ipſorum pee- catorum, ſi ea inveniat. Ubi per reliquias peccatorum intelligitur torpor quidam, lan- guor, ſeu debilitas ad operandum bonum, cauſata partim ex præcedentibus peccatis me- diantibus pravis habitibus, ac diſpoſitionibus inde relicdis, partim ex ipſa infirmitate cor- poris, partim ex recordatione peccatorum antè commiſſorum, & tentationibus dæmo- nis. Effectus ſecundarius & minùs principa- lis eſt alleviatio quædam ægritudinis corpo- ralis, imò interdum perfecta ſanitatis corpo- ralis recuperatio, ſi ſeundum D EI providentism (àùt loquitur Trid.) ſaluti animæ expedierit. In Ordine eflectus primarius eſt gratia ſan- Gificans ſecunda, faciens Miniſtrum idone- um ad peragenda ſacra Officia. Secundarius eſt character. Effectus Sacramenti Matrimonii eſt gratia- unitiva animorum conjugum per amorem, ùt dictum eſt. U 3 . . 310 Trad. W. Exam. IV. D. 6. Quid eſt Sacramentum formatum, quid informe ? Reſp. Sacrzamentum formatum eſt, quòd non ſolùm ſuſcipitur validè, ſed etiam licitè, & cum fructu ſeu effectu. Informe eſt, quod eſt qui- dem validum, ſed propter obicem peccati non cauſat gratiam. Ubi patet quòd nomi- ne formæ non intelligatur eſſentialis forma-, Sacramenti, ſed effectus, nimirum gratia, quæ er antonomaſiam vocatur ſorma, decor & pulchritudo animæ, quâ deficiente illa coram DEO manet informis vel deformis. α . . . . 2.,7. Quot reperiuniur in quovis Sacra wmente? Reß. In quovis Sacramento tria reperlun- tur. I. Id, quod eſt Sacramentum tantum, ni- mirum quod ſignificat (ſcilicet gratiam ) &S& non ſignificatur, v. g. ablutio cum verbis in- Baptiſmo, 2. Res tantum, nimirum id, quod ſignificatur, & non ſignificat, & eſt gratia-. 3. Kes, & Sacramentum ſimul, quod ſignificat“, & ſignificatur, & eſt v. g. character (in illis Sacramentis, quæ eum imprimunt ) qui ſigni- ficatur in dicto Bapriſmo per ablutionem, & ſignificat gratiam. Declaratur de quovis Sacramento. In Baptiſ- mo, üt di Rum eſt, Sacramentum tantùm eſt ablu- tio cum verbis, res tantùm eſt gratia, res & Sacra- mentum ſimul eſt character. Eòdem modé di- cendum eſt de aliis duobus Sacramentis characte- rem — — 160 lchartlt n tann 5 5 ulaie iippel 6ventun He i⸗ dio 3. 1, &! lument 14, hon i, l mns, tim, Chrich Ulmal. leſ er id 5 1el ecce nom. OrII. d cor 6 COan ℳ De Sacramentis. 311 rem imprimentibus, ut actio, in qua conſi- Kunt, ſit Sacramentum tantùm, charader res & Sacramentum ſimul; gratia res tantàùm-, In Buchariſtia Species conſecratæ ſunt Sacra- mentum tantàùm, quia ſignificant gratiam-: Corpus & Sanguis Chriſti tes & Sacramen- tum ſimul, quia ſignificant gratiam, & ſigni- ſicantur à Speciebus. In Pœnitentia Sacra- mentum tantùm ſunt actus externi pœnitentis, quia ſignifſicant gratiam: res & Sacramentum ſimul, eſt dolor internus, qui ab adtu exter- no ſignificatur, & ſignificat gratiam. In Ex- trema Uncetione Sacramentum tantùm eſt Un- Gtio ſub præſcripta verborum forma: res & Sacramentum ſimul, eſt quædam animi hila- ritas, ſeu interna devotio, quæ eſt ſpiritua- lis unctio, ùt patet ex S. Th. in Suppl. q. 30. 2. 3. ad 3. quæ ſignificatur ab unctione ex- terna, & ſignificat gratiam. Et licèt omne- Sacramentum cauſet internam animi devotio- nem, non tamen ſub ratione ſpiritualis un- Gionis. In Matrimonio mutuus conſenſus externus, & contracus, eſt Sacramentum tantàùm. Vinculum, quod per eum cauſatur, ùͤt à Chriſto elevatum, eſt res & Sacramen- tum ſimul. Er in omni Sacramento res tan- tùm eſt gratis. Ita S. Th. in Suppl. q. 42 a. 1I. ad 5. U A. Eos 312 Tract. XI. Exam. V. Ex Exam. V. De Baptiſmo. L. 1. Quid eſt Baptiſinus? Reſp. Phyſicè definitur, quòd ſit ablutis cor- poris exterior falta ſub præſcripta verborum forima. Me- taphyſicè verò, quòd ſit Saeramentum rege- nerationis, ſen Sacramentum Novæ Legis, ad ſpi- ritualem hominum regenerationem à Chriſto inſtitutum, inſtirurtum, inquam, ante ſuam Paſſionem, quando in Jordane baptizatus eſt. Obliga- tio tamen utendi Baptiſmô fuit indicta non- ante, ſed poſt Reſuruectionem Chriſti, dum- Marth. ult. apparens Diſcipulis dixit eis: Eun- tes erge, docere omnes gentes baptizantes eos, &c. 2. Quanam eſt materia & ſorma Bap- tiſini? Reſp. I. Materia proxima eſt ablutio. Po- teſt tamen valide conferri Baptiſmus vel per- immerſionem, vel per aſperſionem, vel per- affuſionem, vel per ablutionem: ablutio au- tem nnnc eſt in conſuetudine Eccleſiæ, quæ ſervanda eſt, ubi fieri poteſt, trina ablutio vel immerſio non eſt de neceſſitate. Reſp. 2. Si quis intendat alterum occidere ſubmergendo eum in aqua, & ſimul bapti- zare, eâque intentione eum proſiciat in flu- men vel puteum, verè baptizat: quia adeſt debita materia, forma, & intentio miniſtri, quæ non annullantur per intentionem Seei⸗ en- S. *. ezlor Gention lemen lamen. zot el len n obe uilt, Eilan nradh e, N. ande pro terie melt aur lenus itor Ntio rner En 3 eno. id eie 14. MI. n neg eum oten Oblg 4 ho. dun. 8 n c. 1 B4, lo. Uelpe Uel e⸗ utio ſe 1 d orte l ti uu Alin e ec⸗ la De Baptiſmo. 313 dendi. Nec de neceſſitate Baptiſmi per im- merſionem collati eſt emerſio. Si verò puer & manibus tuis caſu decideret in fontem, & proferres formam, non eſſer baptizatus defe= Etu intentionis. Reſp. 3. Materia remota Baptiſmi eſt (ola aqua elementaris: quia Chriſtus ſic inſtituit. Nota tamen, quòd extra caſum neceſſitatis adhibenda eſt aqua de fonte ſacro & benedi= Ko. Reſp. 4. Si quis nequeat habere aquam ele- mentarem ſimplicem propriè talem, habeat autem probabilem, qualis eſt v. g. aqua ro- ſacea, humor fluens ex ligno, quando igni imponitur, aqua ex vitibus putatis, aut arbo⸗- ribus ſtillans, &. non ſolùm poteſt, ſed 8. tenetur adhibere ſub mortali in extrema neceſ- ſitate. Ratio primi eſt, tum, quia ſi fas eſt aliquando ſequi ſententiam quamcunque pra⸗- cticè probabilem, erit vel hic maximèe pro- pter periculum animæ. Tum etiam, quia li- citum eſt in neceſſitate adhibere materiam du- biam aut probabilem in Sacramentis; ſed ta- lis aqua eſt materia probabilis, uti admittie Puteanus, Leſſius, aliique apud Gobat, quos ſequitur P. Gircken. Ratio ſecundi eſt: quia quilibet jure Divi- nô renetur damnationem alterius impedire,, ſaltem quando poteſt ſinè ſuo gravi damno & peccato. Idem ſentiendum de materia o- mnino dubia, ſicut poteſt fieri in tenebris, ſi U S quis 314 Tract. . Exem. V. quis neſciat, an aquam capiat, an acetum-: quia in dubio adhibenda eſt ægro peticlitanti potiàs medicina dubia (ſaltem ſi non ſit ob- futura) qoàâm nulla. Sanchez ex commu- ni apud Gobat. In hoc tamen & ſimilibus caſi- bus infans ſemper ſub conditione baptizandus eſt, v. g. Baptizo te, quantùm poſſum, vel ſ hæc materia ſit apta, &c. Imòô ſi contingat eum ſupervivere, eſt poſtea ſub conditione re- baptizandus habitàâ materiâ certàâ. Reſp. y. Forma Baptiſmi eſt hæc: Ego te- baptizo in nomine Patris, & Filii, & Spiri- ts Sancti. Unde probabiliùs cum Sylveſtro, Joanne Major, Armilla, Toleto, Vivaldo , Gammachæo & aliis Baptiſmus collatus ſub hac forma: Ego te baptizo in nomine Patris, Elii, Spirius Sancti, eſt invalidus. Tum, quia Chri- ſtus juſſit fieri cum inſertis particulis copula- tivis. Tum etiam, quia ſic non videtur ex- primi Myſterium Trinitatis, ſed tres perſonæ confundi, quaſi ſolis nominibus & officiis di- ſtinguantur, qui fuit error Sabellianorum. Q. 3. Quis eſt miniſter Baptiſmi? Reſy. Quilibet homo, etiam non baptiza-⸗ tus, paganus, hæreticus, mulier, &c. Quia hoc Sacramentum eſt maximæ necefſſitatis: ergo conveniens eſt, ut habeat miniſtrum- valdè communem & obvium, præſertim in- articulo neceſſitatis. Porrò licèt ab impio vel pagano nemo poſſit mundari ex opere- ope⸗ Apel Geti I — tun ltun ltch. II. gi⸗ And Vel gi nen. i. eltro, o, b i, ri⸗ p. r e⸗ lone disd De Baptiſms. 315 operantis, bene tamen ex opere operato, non quidem principaliter, ſed inſtrumentali- ter. Cæterùm miniſter ſolemnitatis eſt Sacer- dos, Parochus, vel ab eo deputatus. Ita ſtatuitur in jure. Diaconus (ut ex formu- la ordinationis ejus patet) ex proprio ſuo officio, & vi conſecrationis ſuæ habet pote- ſtatem baptizandi ex commiſſione Epiſcopi vel Presbyteri. Tandem noret baptizans conſultiſſimè age- re, ſi, dum baptizat, priùs incipiat affunde- re aquam, deinde proferat formam, ita ut, affuſio ultra ejusdem prolationem duret. Q4. Quid faciet Sacerdos ſimul vocatus ad haptizandum infantem, & ad abſolvendum adul- tum, quorum alteruter (qui alteri poſiponitur) certò morietur ſins Sacramento? Dico: Curet, ut infans baptizetur per lai- cum, ipſe verô ſuccurrat moribundo adultòô; at ſi nemo adſit, qui videatur recte baptizatu- rus, debet infantem præferre adulto: ille- enim aliàâs certò periret, non item hic, quia ſalvari poſſet per contritionem & Sacramen- ci votum. Q. 5. Quanta eſt neceſſtas Baptiſmi? Reſp. Baptiſmus eſt neceſſarius omnibus ne- ceſſitate medii & præcepti. Ratio patet ex illo Chriſti joan. 3. Niſi quis renatus fuerit ex aqua, &c. Porrèò etſi aliquis eſſet cum Joanne in utero ſan- 316 Traét, I. Exam. V. Lanctificatus, non tamen conſequeretur cha- racterem, quo Chriſto configuraretar, ideo neceſſe eſſet eum baptizari, ùt docet S. Th. L. ⁶. Quid at miniſter ageres, ſi infans periclitaretur in pelle ſecundina, quâ non peæleſt exui? Reſp. Baptizarem, & baptizaretur validè: quia illa pellis pro tunc pertinet ad infantem t pars ejus. D. 7. QLuid, ſi ſnè periculo von poſſit expe- ctari perfecta nativitas prolis? Reſp. Debet baptizari in quacunque etiam minima parte corporis, quæ prominet, ht- ſunt manus, pes, digitus, &c. modò ſit mo⸗ raliter ſenſibilis. Ratio, quia per ejus ablu= tionem homo dicitur ablutus, tinctus, aſper- ſus, ſicut ex minimo vulnere dicitur homo vulneratus. LQ. 5⁵. Quid ſi puer adbue hit in utero, G& pericfitetur, obſtetrix verò poſſit manu adintus V eum attingere & abluere? Reſp. Poſſe baptizari tenent Chapeaville, Bonac. Dieaſt. Tann. poſt Victor. Gabr. Valent. Reginald. & alios apud Gobat. His accedit Zennerus, Gircken, & inclinat Wigandt, Ratio: quia non requiritur ad conferendum- baptiſma, ut puer materialiter ſit natus, ſed ſuſſicit, quòd de non homine factus ſit homo capax ablutionis baptismalis, quia aliàâs nec in⸗ 51 § n min ptir bl,i untati er e Klun . ihade⸗ n elt . 2. 10, du od ſ Kinun Rtione d— be 1Atern d du appan ol Fild nlamer 8 ⸗ e etln t, dr ſitmo⸗ ae on Utent,l Ant bt. ls ſen ſrle. De Baptiſmo. 317 infans ex utero matris ſectæ extradus, nec productus miraculosè absque generatione,, poſſet baptizari. Unde cum S. D. negat ta- lem prolem in utero poſſe baptizari, intelli-= gendus eſt in ſuppoſito, quòd corpus illius nullatenus poſſit ablui. DQ. 9. Quid faciendum, ſi monſtrum ſit baptizandum? Reſp. 7. Si monſtrum ab humana figura in- partibus minùs principalibus deficiat, eſt ab- ſolutè baptizandum; ſi verò deficiat in parte principali, ita ut dubium ſit, utruùm habeat animam rationalem, baptizandum eſt ſub con- ditione: ſi es heomo. Si verò majori ex parte- in beſtiam degeneret, ut ſi nec caput, nec pectus habeat hominis, nec aliquam actionem humanam præſeferat, non eſt baptizandum, quia eſt probabilitas animæ irrationalis. Reſp. à. Si conſtet de monſtro, quòd ſit. homo, dubium veròô, an ſit unus vel plures, eò quòd ſub duplici capite ſit unum pectus-, debet in uno capite abſolutè, & in altero ſub conditione baptizari. Item ſi ſub nno capite ſint duo pectora, priùs abſolutè unum pectus, dein alterum ſub conditione eſt baptizandumſs ſi verò duo habeat capita & duo pectora, & ſatis appareat duplicem eſſe hominem, quili⸗ bet abſolutè eſt baptizandus, . 70. Trast. XI. Exam. . Q. 70. Quis eſt effeétus Baptiſmi? Reſp. Effectus ejus primarius eſt gratia pri= ma ſanctificans regenerativa, ſeu delens pec- catum originale, cui effectui per ſe adjungi- tur remiſſio omnis pœnæ peccatis debitæ. Et effeſtus ſecundarius eſt character, ac facert, hominem Chriſtianum: ùt dictum eſt Exam. 4. 4. J⸗ Q. 11. Quid eſt eſe Chrißtianum, & quod ſignum Chriſtiani? Reſp. T. Catholicum eſſe, eſt eſſe hominem baptizatum, & profiteri fidem Chriſti. Ubi nota, non eſſe idem, eſſe Chriſtianum, & eſ- ſe Catholicum: Catholicus enim eſt, qui Sa- cramentò́ Baptiſmi initiatus in Eccleſia Dei proſitetur veram doctrinam Chriſti: qui veròô baptizatus quidem eſt, ſed tenet ſecam ab Ec- cleſia Romana alienam, Chriſtianus quidem- eſt, non verò Catholicus. Rep. 2. Signum Chriſtiani eſt Signum San- Crucis. 9. 12. Quare ad formandam Crutem ad- bibetur dextra: & cur interdum tres, interdum quinque digiti? Reſp. 7. Dextra adhibetur ideo, quia di- num eſt, ut ad Dei fetvitium membra dignio- ra adhibeantur dextra autem eſt membrum dignius, Reſp. 2. 318 muts pii 1lin , le gonbin Aliu l 1eno i rum Uen liter Dam Bendo arns 4, len Acor Beſtan li pa lix ſe (chrig 1 Uk, ni Proxi Demun A tan UImns — Pratitn llen P al Cebin 1e lice R In ,6 homde iſi m, àt qul & Rea D dan dl usctitn guun 4 (yveR 6 iuſt hect 4 LeoA . W De Baptiſmo. 319 KReſp. 2. Tres digiti ſignifieant confeſſionem Trinitatis perſonarum in unitate naturæ, quin- que digiti cultum quinque vulnerum Chriſti. Q. 13. Cur in Cruce maiori tangendo fron- tem nominamus Patrem, & Filium tangendo pe= dtus, Spiritum Sanctum tangendo utrum- que humerum? Reſp. Ideo, ut ſignificetur Patrem dici re- rum omnium principium, ſicut à capite pro- cedit vita in alia corporis membra: & Filium ab æterno procedere ex corde, ſeu intellectu Patris, ac in tempore in utero Virginis eſſe conceptum: tandem Spiritum Sanctum veluti amorem divinum à Patre & Filio procedere. Similiter in Cruce parva tangendo frontem nominamus Patrem ob rationem antè datam. Tangendo os nominamus Filium, quia is ex ore Patris procedit. Tandem tangendo pe- ctus, ſeu cor, nominamus Spiritum Sanctum: quia cor eſt ſedes amoris, & Spititus San- ctus eſt amor divinus, Item dici poteſt, quòd in hac parva Cruce frontem, tanquam vere- cundiæ ſedem tangimus, ut non erubeſcamus Ppro Chriſto ignominiam pati: deinde os, & cor, ut utrumque cruce, velut ſignaculò mu- niatur, ne ex co quid procedat contra Deum aut proximum. Demum obſerva, quòd in Cruce majori Ppriùs tangimus humerum finiſtrum, & inde- tranſimus ad dextrum: quia per Crucem Chri- 10 920 Tradt. EI. Exam. V. i finiitra ad dextram, id eſt, à ſtatu da- mationis ad ſtatum gloriæ traducti ſumus. .174. Licetne infantes infidelium, qui po- liticè tantàm & civiliter ſubſunt Eccleſie, invi- tis eorum parentibus baptizare Rep. Negativè. Ratio 8. D. q. 68. a. 10. Quia tales parvuli ſic baptizati vel manerent apud ſuos parentes, vel non? ſi primum: tunc non licet, quia foret periculum apoſta- ſiæ ob naturalem affectum filiorum erga pa- rentes. Si ſecundum: etiam non licet, quia eſt contra jus naturæ & paternum auferre fi- lios à parentibus, quod Chriſtus noluit per- legem baptiſmi violari, ut à poſteriori con- ſtat ex eo, quod nunquam Eccleſia euràârit baptizari parvulos invitis parentibus infideli- bus etiam ejus poteſtati ſubjectis. DQ. 15. Eſtne Baptiſmus reiterabilis? Reſp. Negativè. Ratio: quia imprimit cha- racterem indelebilem; regulariter tamen pro- les ab obſtetrice baptizata ſub conditione eſt rebaptizanda, ob periculum nullitatis prioris baptiſmi, ejusquè ablolutam neceſſitatem. Item proles expoſita ad portam Eccleſiæ vel Hoſpitalis, ſi non habeat appenſam ſibi ſche- dulam collati baptiſmi teſtem, ſub conditio- ne baptizari debet. Ratio: quia non adeſt moralis certitudo de baptiſmo, & in dubio ſemper inclinandum eſt in favorem Papciran- 1„B e- e lalu⸗ 1moone 0rete 6eboberi erritoa 1 cola au: (ut Ranah ie, (oeel hlope atumn n orel indue 177. Po e ilum GM*ρa An.! nn qui ntini, K nonet hlinumn arenn n le, in. 3 4 68. 4 . Amnen ümun. lun d m eig , lcet, Aulerte oluit pe lori con curdͤrit. 8 iohdel alile rintd timen⸗ ndlcon⸗ larirpo eceſſtun. De Baptiſmo. 321 di, ne ſalus ejus periclitetur. Ob quam ean- dem rationem ſub conditione eſt rebaptizan- da, ſi præter illam ſchedam nullé́ alié modô poſſit haberi certitudo, quia illa ſcheda non- facit certitudinem etiam moralem, cuùm non ſciatur, à quo ſit appenſa, vel quomodò ba- ptiſmus collatus, vel à quo, an ab obſtetri- ce, de qua antea. Q. 16. Poteſine Parochus mulierem, quæ ex Mitito concubitu pepereret, interregere de patre prolis, alids negaturus Baptiſmum? Reſ. Poteſt juſſu Magiſtratus Eccleſiaſtici: quia Epiſcopus loci ob copiam prolium for- nicariarum & difficilem earum ſuſtentationem poteſt ita juſtè ſtatuerce. Sed injuſſus id face- re non poteſt Parochus, quia eſt grave pec-= catum inducere ad infamationem. Q. 77. Potgſtne Parochur admittere pro Pa- trino illum, qui à Parentibus non eſt deſignatus, & an cum tali non deſignato ſpiritualis cog- natio contrahatur? Reſp. I. Parochus admittendo peccat mor- taliter, quia in re gravi agit contra decretum Tridentini. Rep. z. Cognatio ſpiritualis contrahitur- cum non deſignato à parentibus. Ratio: quia Tridentinum etſi præcipiat Parocho, ut requi- rat à parentibus, quem pro patrino habere Velint, & hunc, non verò alium admittat; ſi X ta⸗ 222 Trast. . Exam. V. tamen culpâ Parochi aliter fiat, illum per- Ordinarium puniri jubet, ſed non annullat⸗ factum, & ideo quia ſolus ille non deſigna- tus tenuit baptizatum, naſcitur hæc ſpiritua- lis cognatio tanquam quid neceſſariò conſe- quens dictam tentionem ſeu ſuiceptionem pue- ri juxta mentem omnium in rub. de Cognat. ſpirit. Ita S. Th. & alii Theologi in 1. ſent. diſt. 40. . Inter quos contrahatur cognatio ſpiritualis ex baptiſmo, dicetur infrà Tract. 16, de Ma- trim. Exam. 6. q. 16. Ex Exam. VI. De Confirmatione. Q. 7. Quid eſt Confrrmatio? Reſp. Phyſica ejus definitio eſt: Eſt unctio chriſmatis in fronte facta baptizato fub præ- ſcripta verborum forma. Metaphyſica vero: Eſt Sacramentum Novæ Legis à Chriſto inſti- tutum ad ſpiritualem hominum in fide prote- ſtanda corroborationem. Quod quidem Chri- ſtus probabiliùs inſtituit in Cœna, ùt ex tra- ditione Apoſtolorum docet Fabianus Papa-, & patet ex uſu Eccleſiæ conſecrantis tunc ejus materiam. . Q. 2. Qse eſt materia & forma Confirma- tionis? Reß. Materia proxima eſt unctio, remota- eit chrilma vel unguentum ex oleo olivarum- per AElo iun Ia 1,6H Mi⸗ bepti en, ſc uut ern Konmnt 8 hont nrd hoc 1A bene lted er 1 te 1 don ſ ndilun. De cogr Mrahitun IRA — lun ublt ſit nenn Cont nn Piin b,el 0,lrel 0 8 De Confirmatione. 323 per Epiſcopum conſecrato, & ex balſamo con- fectum. Ita Elor. Forma eſt hæc: Signo te ſigns crucis, & confirmo te chriſmate ſalutis in nomine a- tris, & Filii, & Spiritüs Santti, Q 3. Quoanam eſt ſubjectum, quis mini- ſter hujus Sacramenti? Reſp. Subjectum eſt quilibet & ſolus homo baptizatus. Ratio: quia confirmatio ſe ha- bet ad baptiſmum, ſicut augmentum ad gene- rationem; ſed nullus poteſt augmentari, niſi ſit natus: ergo etiam. Miniſter ejus ordina- rius eſt omnis & ſolus Epiſcopus, ex delega- tione S. Pontificis etiam ſimplex Sacerdos. Porrò hoc Sacramentum eſt ſolùm neceſſa. rium ad bene eſſe ſpiritualis vitæ, unde nul- lum de eo extat præceptum rigoroſum: & ideo nemo mortaliter peccat, qui hoc Sacramen- tum non ſuſcipit. Seclude contemptum & ſcandalum. De coguatione, quæ per hoc Sacramentum contrahitur, dicetur locò de Baptiſmo citatô. CIRCA TRACTATUM XII. De Euchariſtia. Ex Exam. I. AQ. 7. Quid eſt Buchariſtia? Rep. Euchariſtia phyſice ſumpta ſunt ſpecies X 2 con. 324 Tradt., XII. Exam. I. SEn — conſecratæ ſub præſeripta verborum forma, ut realifer continentes Cbriſtum ad cauſandam gratiam cibativam. Metaphyſicè conſiderata eſt Sacramenium Novæ Legis ſignificans Chriſtum ut vealiter ſub ſpeciebus con- tentum, & gratiam nutrientem. Vel: eſt Sacra- wentum ad ſpiritualem hominum nutritionem iuſtitutum. Q. 2. In qu0 conſatit Euchariſtia? Reſp. Eſſentialiter conſiſtit in Speciebus con- ſecratis connotantibus Corpus & Sanguinem Chriſti in eis contentum, ùt cauſam gratiæ cibativæ; conſecrationem, àt actionem ſui confectivam; ſumptionem, ùt finem. Ratio: quia Sacramentum in recto debet conſiſtere- in aliquo de ſe ſenſibili; ſed Species de ſe ſunt ſenſibiles, & ratione contenti Corporis & San- guinis Chriſti habent vim cibandi & ſanctifican- di animam. Non conſiſtit igitur in ſumptione: quia Eu- chariſtia eſt inſtituta per modum cibi, & po- tũs ſpiritualis; cibus autem & poôtus præſup- onitur ante ſumptionem, eſtque illa ſolùm- conditio applicans. Neque conſiſtit in con- ſecratione: quia Euchariſtia eſt permanens“, conſecratiò verò tranſit. Nec in Corpore & Sanguine Chriſti ſecundùm ſe: quia Sacramen- tum Novæ Legis eſt ſignum ſenſibile ratione ſui; Corpus verò, & Sanguis in Euchariſtia non ſunt ratione ſui ſenſibilia. Nec tandem- inspeciebussacramentalibus ſecundùm ſe: quia Euchariſtia eſt cibus ſpiritualis animæ; ſpecies au- k, 4 uiten n, in the/ ſuron conti n t inis, nit, 4 ns , Kellarn ltem li heciem Uteriat li ad incit od co n d aline enrumm 41 — 4 ſilg Cluſta N uti⸗ l bar peur ,1 74: duscr uguiten n gun nef . Rit0 ſiſtere⸗ ſe ſunt Kan⸗ ccan⸗ grialt Prel l bolin in d unen Lotpon: De Euchariſtia. 325 autem ſecundum ſe „ & ſeclusé Corpore & Sangaine Chriſti non ſunt cibus ſpiritualis- animæ, ſed à Corpore & Sanguine Chriſti in ſe contento habent vim ſignificandi gratiam. D. 3. Euchariſtia eſene unum Sacramentum, vel plura? Reſp. Sacramentum Euchariſtiæ materiali- ter quidem eſt plura Sacramenta, formaliter tamen, ſimpliciter, & perfectivè eſt unnm. S. Th. hic q. 73. a. 2. & declaratur ex eodem: Unum dicitur non ſolùm, quod eſt indiviſibile, vel quid continuum, ſed etiam quod eſt perfe- Gtum, eſt autem aliquid unum unitate perfe- ctionis, ad cujus integritatem concurrunt- omnia, quæ requiruntur ad ejus finem, ſicut domus v. g. integratur ex omnibus partibus neceſſariis ad inhabitandum; Euchariſtia- autem licèt plura in ſe contineat, nimirum- ſpeciem panis & vini, uti & habet duplicem. materiam & formam, hæc tamen ſunt neceſ- ſaria ad ejus finem: quippe hoc Sacramentum eſt inſtitutum per modum convivii ſpiritualis, quod conformatur corporali; ad corporale- autem duo requiruntur, nimirum cibus, qui eſt alimentum ſiccum, & potus, qui eſt ali-= mentum humidum: ergo & ad illud. D. 4. Euchariſtia eſtne de neceſztate ſalu- tis, etiam reſpectu parvulerum? Reſp. Euchariſtia eſt omnibus hominibus ne- X 3 cel- 326 Tyadt. XII. Exam. I. ceſſaria ad ſalutem, diverſimodè tamen, adul- tis in re, vel (ſi realiter eam ſumere non- poſſunt) in voto proprio; parvulis in voto Eccleſiæ: magis tamen eſt neceſſarius Baptiſ- mus. Res ſiquidem hujus Sacramenti eſt uni- tas corporis myſtici, ſinè qua non poteſt eſ- ſe ſalus: nulli enim extra Eccleſiam ſalutis pa- tet aditus. Res autem alicujus Sacramenti haberi poteſt ante perceptionem Sacramenti ex ipſo voto Sactamenti percipiendi. Unde- ante perceptionem hujus Sacramenti poteſt habere ſalutem ex voto percipiendi hoc Sa- cramentum, ſicut & ante Baptiſmum ex voto Baptiſmi. Eſt tamen differentia: quia per- Baptiſmum homo erdinatur ad Euchariſtiam-, & ideo ex hoc ipſo, quòd pueri baptizantur, ordinantur per Eccleſiam ad Euchariſtiam, & ſic ſicut ex fide Eccleſiæ credunt, ſic ex in- tentione Eccleſiæ deſiderant Euchariſtiam, & per conſequens recipiunt rem ipſius; ſed ad Baptiſmum non ordinantur per aliud præce- dens Sacramentum: & ideo ante ſuſceptionem Baptiſmi non habent pueri aliquò́ modéô Ba- ptiſmum in voto, ſed ſoli adulti: adeôque, rem Sacramenti non poſſunt recipere ſinè per- ceptione Sacramenti. Et ideo hoc Sacramen- tum non ſic eſt de neceſſitate ſalutis, ſicut- Baptiſmus. Porrò hoc Sacramentum Chriſtus inſtituit in ultima Cœna. Patet Matth. 26. & Luc. 12.,& c. Ex He V , 6 bhun gn ui lagn Aneno dnin i Norpore 6. 21 1s padin 98D. ummunit Nadhib id vinnn Uero! un. nhabe⸗ wenim Rpokſun In n 10 Meum, Ue dul — eld. ee i inne kpi elu oteſt Autip cramen etaneni UNde ti hort hoc ex onn i: per iam., antut, amd,8 eri tian,1 ſn prer eptont nod Aet elniſe Vctmen , len 6 4 e De Euchariſtia. 327 BE Exam. II. De materia remota Euchariſtiæ. Q . Qua eſt materia conſexrationiz Eucha- riſtiæs, & quanta poteſt vel debet eſſe, as quali= ter præſens * Reſp. I. Panis & vinum ſunt materia con- veniens hujus Sacramenti. Sicut enim in Ba- ptiſmo aqua aſſumitur ad uſum ablutionis ſpi- ritualis, quia ablutio corporalis communiter- fit in aqua: ita in hoc Sacramento ad uſum manducationis ſpiritualis aſſumitur panis & vi= num, quia illis homines communiter reficiun- tur corporaliter. Reß. 2. Materia valida Conſecrationis eſt ſolus panis triticeus, & vinum de vite. Ra- tio S. D. eſt: quia inter alios panes homines communiter utuntur triticed, cæterique pa- nes adhibentur ex defectu hujus: ſicut & pro- priè vinum dicitur, quod de vite ſumitur-; alii verò liquores ſolùm ſimilitudinariè ſunt- vinum. Unde hordeum, ſpelta, & far, eùm non habeanr identitatem ſpeciei cum tritico, non enim ex ejus ſemine generari poſſunt“, non poſſunt eſſe materia apta hujus Sacramen- ti. In quibusdam tamen locis far, ſpelta, & ſiligo (à ſeligendo dicta) ſignificant ſelectum triticum, ejusque ſpeciem, in quo ſenſu de- valore dubitandum non eſt. X 4 Reſp. 3°* 328 Tradbt. XII. Exam. II. Reßp. 3. Si ad magnam quantitatem triti- ci fiat modica admixtio alterius frumenti, po- teſt exinde confici panis, qui ſit materia apta conſecrationis; ſecus ſi admixtio ſiat magna: quia in ſecundo caſu admixtio ſpeciem mutat; non in primo, quia id, quod eſt modicum-, quodammodo abſumitur à plurimo. Reſp. 4. Quando eſt tanta corruptio panis, ut ſolvatur ſpecies, ſicut cùm perditur, vel mutatur ſapor, color, & alia accidentia, non poteſt exinde confici Corpus Chriſti: aliquan- do verò non eſt tanta corruptio, ut ſpeciem- ſolvat, ſed eſt aliqua diſpoſitio ad corruptio- nem, quod deelarat aliqualis immutatio ſa- poris. Et ex tali pane poteſt confici Corpus Chriſti, ſed conficiens peccat propter irreve- rentiam Sacramenti. Reſp. 5. Non eſt de necefſitate Sacramen- ti, quòd ſit panis azymus, vel fermentatus, quia in unoquoque confici poteſt. Conve- niens autem eſt, ut unusquisque ſervet ritum ſuæ Eccleſiæ. ItajS. D. hic q. 74. a. 4. in c. Offert autem Romana Eccleſia azymos panes pro- pterea, quòd Dominus ſiné ulla commixtio- ne ſuſcepit carnem; Græca verò Eccleſia offert fermentatum pro eo, quòd Verbum Patris indutum e carne, ſicut fermentum miſcetur farinæ. Mos tamen Eccleſiæ Romanæ ratio- nabilior eſt: quia Chriſtus hoc Sacramentum inſtituit primâ die azʒymorum, quàâ die nihil er- „. G1, u erbilis N A nator elütare bet Vine ditur e lem 2. Ullius Leßteckun li Chn s po Unpuine 65. 9. wagn⸗ moc. Rens niisſat pecken ropti⸗ tio l Cotpus inere. tcramen entind Coen Vet in ne.0e Nes nnin De Eueberiſtia. 329 fermentatum debebat eſſe in domibus judæo- rum. Reſp. 6. Acetum non poteſt conſecrari, bene tamen vinum aceſcens. Ita S. D. hic a. §. ad 2. quia acerum eſt vinum corruptum, vinum verô aceſcens eſt tantùm in via ad cor- ruprionem. Ita nec agreſta eſt materia con- ſecrabilis, bene tamen muſtum. S. Th. bic a. 5. ad 3. quia agreſta ſolùm eſt in via gene- rationis, & nondum habet ſpeciem vini, quam tamen habet muſtum. Reſp. 7. Vinum mirachlosè fadum, v. g. ex aqua, uti in Cana Galilææ, eſt materia- conſecrabilis, etiam licitè: non enim requi- ritur, ut creverit in vite, ſed ſufficit, quòd habeat naturam vini de vite. Reſp. 8. De neceſſitate præcepti (licèt non necefſitate Sacramenti) in hoc Sacramento debet vino miſceri modica naruralis aqua. Creditur enim, quòd Chriſtus in inſtitutione ejusdem aquam vino milcuerit ſecundàùm mo- rem illius patriæ. Mixtio autem iſta ſignifi- cat effectum hujus Sacramenti, qui eſt unio populi Chriſtiani ad Chriſtum: videmus enim in aqua populum intelligi, in vino verô oſten- di ſanguinem Chriſti, ait Jul. Papa. Reſp. 9. Quæcunque materia- Euchariſtiæ, ſive magna, ſive parva validè conſeciari po- teſt, modò ſit Sacerdoti ſaltem moraliter- præſens: quæ præſentia eſt de neceſſitate, & moralis ſuſſicit. Tum quia Chriſtus Apoſto- X 5 lis 330 Track. I. Exam. II. lis dedit facultatem abſolutè, nullàâ factâ li- mitatione Tum etiam, quia particulæ de- monſtrativæ, Hoc, & Hie, in forma Conſecra- tionis ſignificant cosſecrari, quod eſt præ- ſens, ac materia debita: & niſi moraliter præ- ſens, ſeu aliqué ſenſu perceptibilis ſit, per- dicta pronomina demonſtrari non poteſt. Pec- caret tamen graviter Sacerdos, qui ſuâ po- teſtate irrationabiliter abutens, hoſtias nimis multas, aut materiam nimis magnam, vel nimis parvam conſecraret. 2. Aqua Caliti admixta cenvertiturne immediate in Sanguinem Chriſti, vel prius in vinuim ? Reſp. Probabilius eſt, quòd aqua prius con- vertatur in vinum, & mediante viné in San- guinem. Ratio eſt : quia nihil immediatè con- vertitur in Sanguinem Chriſti, niſi quod ex Chriſti inſtitutione eſt idonea materia Conſe- crationis; ſed juxta perpetuam Eccleſiæ Tra- ditionem talis materia eſt ſolum vinum de vi= re, ſeu habens naturam vini de vite; tale au- tem non eſt aqua manens in ſua natura etiam vVino juxta poſits. Ergo. porrò Dominicani in Miſs privatis à prin- cipio Miſſæ apponunt aquam, ut ſint magis certi de converſione aquæ in vinum. Q 3. Poteſine una ſpecies ſinè altera con- ſe crari Reſp. Poteſt quidem validè, non tamen li⸗ ci- — qu en Aunins Uileer ſebel lein lantci d Untor v umnuner ainhcii Cun, ſe I. re 1. Et 5. Ch nſono niliter, nanluca⸗ ahgu Ee man 1 (Cal, 1 Min. d dd⸗ ſun Ulins elle , Corlen lien ſt, X Relt iluip his nn amn ertitte⸗ , lo con. in Lan⸗ con gboc iaCo leſel un den eziler durg ein tii⸗ ſnt nur n⸗ De Euchariſtia. 331 citè in quacunque neceſſitate, adeo, ut nec Papa diſpenſare poſſit. Ratio primi eſt: quia forma unius ſpeciei eſt ab altera independens, & ſignificat Corpus Chriſti: ergo & ponit,, quia verba ſunt practica. Ratio ſecundi eſt: De Jure Divino Conſecratio Euchariſtiæ eſt ſi- mul Sacriſicium incruentum ex inſtitutione, Chriſti; ſed non poteſt eſſe Sacrificium, niſi conſecretur utraque Species: quia Sacrificium incruentum ex ſua inſtitutione eſt repræſenta- tio Sacrificii in Cruce oblati, quod non fuiſſet perfectum, ſed mutilum, ſinè effuſione San- guinis. Ergo. Ex Exam. III. De præſentia Chriſti in Euchariſtia. Do T. Efene in hoc Sacramento Corpus Chbri- ſti ſecundum veritatem? Reſß. Chriſtus eſt in Euchariſtia, non ſolùm t in ſigno & figura, ſed verè, realiter, & ſub- ſtantialiter. Patet Joan. 6. Nam ibi Chri- ſtus ait: Panis, quem ego dabo, caro mea eſt, &c. Niſi manducaveritis Carnem Filii hominis, & biberi- tis equs Sanguinem. Sed ibi Chriſtus non loqui- tur de manducatione ſpirituali per fidem, ùt putat Calvinus: ergo de reali & ſubſtantiali. Prob. Min. I. quia aliàs Chriſtus fruùſtra di- ceret, dabo, ſed deberet dicere, dedi, cùm per Ridem jam pridem dederat. 2. Chriſtus fru- ſtra diſtingueret inter comeſtionem & bibitio- nem: 332 Trabt. XII. Exam. III. — . — . nem: ſi enim hæc fiant per fidem, ſunt idem, nimirum credere in Chriſtum, &c. D., 2. Manetne in Euchariſtia aliquid dé pane, & vino, & quid illud? Keſp. In Conlecratione Euchariſtiæ fit tran- ſubſtantiatio, ſeu vera ſubſtantialis converſio totius ſubſtantiæ panis & vini in ſubſtantiam Corporis & Sanguinis Chriſti, ita ut nec ma- teria, nec forma, nec aliud quid ſubſtantia- le de pane & vino mancat, ſed ſolùm eorum accidentia, ſeu ſpecies. Ratio: Si manear- panis, falſa ſunt verba Chriſti, Hoc eſt Corpus meum. Sed hoc diei nequit: ergo. Maj. prob. pronomen demonſtrativum, Hoc, ſignificat', quòd ſubſtantia ſub accidentibus panis conten- ta ſit Corpus Chriſti; ſed ſi ſub eis manet pa- nis, id non ſignificat: ergo. Maj. patet: Hæc enim propoſitio, Hoc eſt Corpus meum, eſt affir- mativa, vera, & formalis propo ſitio; ſed ad veritatem propoſitionis affirmativæ requiritur identitas prædicati & ſubjecti, ùt docetur in Dialectica: ergo. Min. verò prob. Si panis maneat, ſenſus verborum eſt hic; ſubſtantia panis (utpote ſub illis accidentibus contenta) eſt Corpus meum, qui ſenſus eſt falſiſſimus: ergo. Ex quo ſequitur, quòôd ſubſtantia panis & vini non annihiletur, convertitur enim in- Corpus Chriſti. Nec manet aliquid ſubſtan- tiale de pane & vino: quia aliàs non eſſet⸗ perfecta tranſubſtantio. Remanent igitur ſo⸗ la ple IRivetb Ulerett 1 3 Atame tio per 4. l 1s poni Uus vini olüm 1e ſioni Commltan ebusy gni⸗ li 8& n, ſ. ele Ugetn ie ſe 8cone ſoblen Anet blin Müm en Si meri 0 Na;, Pn nifer conket net Vet B ,el dioz ſe Etetit Cocen . A nt Beole . nue tiu u uir eun! il l De Euchariſtia. 333 la accidentia panis & vini. Si dicas acciden- tia non poſſe eſſe ſiné ſubjecto, uti hie con- tingeret: Dico, id quidem naturaliter fieri non poſſe, bene tamen miraculosè. 3. DLuid virtute verborum Conſecrationit continetnt. ſub quavis Specie, nimirum panis & vim? Ante Reſp. nota ſub Speciebus Sacramenta- libus poſſe aliquid contineri duobus modis-. I. Ex vi verborum, quod nimirum per ver- ba Conſecrationis formaliter & expreſsè ſigni- ficatur, adeôque eſt terminus primarius con- verſionis. 2. Concomitanter, uti eſt illud, quod etſi per verba non ſignificetur, vel exprima- tur, eſt tamen quid realiter unitum termino primario per verba formæ ſigniſicato. Hôc not. Reß. I. Ex vi verborum ſub Speciebus panis ponitur ſolum Corpus Chriſti, ſub Spe- ciebus vini ſolus Sangvis Chriſti. Ratio: quia hoc ſolùm éxpreſsè & formaliter per verba- formæ ſignificatur. Reſp. 2. Defaéto ſub Speciebus panis per- concomitantiam continetur Sanguis, & ſub Speciebus vini Corpus. Ita S. Th. hic q. 75. a. 2. Ratio: quia quæ ſunt conjuncta conjunctione naturali & adæquatâ, ubi eſt unum, ibieſt & alterum, ſaltem per concomitantiam; talis autem eſt conjunctio defacto inter Corpus & Sanguinem Chriſti. Dixi, defacto: quia cùnm in 334 Tract. II. Exam. III. in triduo mortis Chriſti non fuecrit talis con- junctio ejus Corporis & Sanguinis (utpote qui totus creditur eſſe effuſus) ſi tunc fuiſſet ta- lis Conſecratio, ſub Speciebus vini fuiſſet, Sanguis ſine Corpore, & ſub Specicbus panis Corpus ſinè Sanguine. Reſp. 3. Etiam anima Chriſti, quà anima, eſt per concomitantiam ſub utraque Specie-, fieut & Diviniras & Verbum Divinum. S. Th. hic a. I. ad I. Ratio patet ex dicta reali con- junctione. Pater, & Spiritus S. tamen pro- priè ſacramentaliter non ſunt in Euchariſtia, ctiam per concomitantiam mediatam: quia- nec ſpectant ad totalitatem & conſtitutionem Chriſti, nec dicuntur cum eo concomitanter immolari, offerri, &c. Q. 4. Ouid de caſa, quo in Enhariſtia mi- raculosé apparet puer, vel caro, aur Sanguis 2 Reſßp. Ibi eſſet Corpus & Sanguis Chriſti in in propria ſpeeie. Non eſſet igitur ſumen- dum, ait S. Th. q. 82. a. 4. ad 3. dicit enim Hicronymus ſuper Levit. De hac quidem hoſtia, quæ in Cheiſti commemoratione mi- rabiliter fit, edere licet; de illa verò, quam- Chriſtus in ara Chriſtus in ara Crucis obtulit. ſecundùm ſe nulli edere licet. Nec propter- hoc Sacerdos transgreſſor efficitur, quia ca, quæ miraculosè fiunt, legibus non ſubdun- tur. Conſulendum tamen eſſet Sacerdoti, quòd iteratò Corpus & Sanguinem Demini conſe- craret, & ſumeret. Ex 5 ſen, Mob⸗ lleera Inun. egi egut ieb chus vin eiet. R, Ne ſed ve verdis vanilucar grayi p (tca ye Uiliaut 1 eſt⸗ olta lgit nen an 1ine onis, eant. . (une e fule Uidi ſi ciebu⸗ ten ue Yeit inun 91 Geletlen tamen, Euchatit An: gu Litution omitant riſtia s Zogui Chrli gitut lun le hac gult otatioret ſero, n tuciz oi Nee t tar, V Hon 1 cercug Nun 8 1 — De Euchariſtia. 335 Ex Exam. W. De forma, effectu, uſu, & Miniſtro Euchariſtiæ. Q 7. Quenam verba ſunt de eſſentia for- meæ Conſecrationis? Reſp. Probabilins eſt, quòd de elſentia for- mæ Conſecrationis ſint hæe ſola verba: Hoc eſt Corpus meum. Hic eſt Calix Sanguinis mei. Vele Hic eſt Sanguis meus. Ratio: quia præfata ver- ba adæquatè ſignificant præſentiam Corporis Chriſti ſub Speciebus panis, & Sanguinis ſub Speciebus vini, quam proinde & cauſant, cùm ſint practica. Unde particula, enim, non ſi- gnificat, nec efficit præſentiam ſacramenta- lem, ſed verba formæ ſolùm connectit cum illis verbis antecedentibus, ſcilicet: Accipite, & manducate. Nihilominùs dicta particula ſi-= nè gravi peccato omitti non poteſt. Circa verba eſſentialia formæ Conſecratio- nis vini autem etiam inter Thomiſtas contro- verſia eſt; verùm ſententia aſſerens verba ſu- prà poſita tantùm eſſe eſſentialia probabiliùs attingit mentem S. Th. ait enim: Sed per prima verba, cùm dicitur, Hic eſt Walix danguinis mei, ſigni- Fcatur ipſa converſio vini Sanguinem e“ modé, qus dictum eſt in conſecratione panis. Verba autem Con- ſecrationis, cùm ſint practica, eſſiciunt, quod ſignificant. Et iterum ait: alia verdas pertinent ℳ 336 Tracbt. EII. Exam. . ad integritatem ejusdem locutionis; partes autem in- tegrales non ſunt eſſentiales. 2. erba formæ proferunturne recitative, ſciliget hiſtorice ſolum, vel etiam ſormaliter & ſigni- ficativeè, & pro quo ſupponunt? Ante Reſp. nota, quòd verba proferri re- citativé, & materialiter, eſt ea proferri per- modum narrationis, in quantum referuntur- verba in ultcima Cœna prolata, ac ſi Sacerdos diceret: Hæc erant verba Chrlſti, Hoc eſt Cor- pus meum, &, Aſt ſignificativè proferti eſt, cxerceri ipſius formæ, ſeu verborum figniſfi- cationem, quæ ab ipſo indubiè non hiſtoricè, ſed formaliter ac ſignificativè ſunt prolata- Hòôc not. Keſp. 1. Forma Conſecrationis proferenda- eſt non ſolüm materialiter, recitativé, ſeu hi- ſtoricè, ſed etiam formaliter & ſignificativè. Ratio: quia verba Sacramentorum ſunt ſigna- practica, & efficiunt, quod ſigniſicant; ſi au- tem non proferantur ſignificativè & formaliter, ſed tantàm recitativè, & matcrialiter, tune non ſignificant ex hoc pane, quem Sacerdos habet in manibus confici Corpus Chriſti: ſi enim proferantur tantùm recitativè, per es ſo⸗ làm referuntur verbaChriſti. Et quia verba ſuntâpraética, verba formæ ponunt Corpus, & Sanguinem Chriſti ſub Spe- ciebus ſtaràn, ac ſunt prolatæ, ſeu ante ſum- ptionem. Re⸗ 2*0. — ₰ „. un et (vis to lepende Alis vel 1 „1 Ult aui A Prics ſienl nlhune n liee, . dir trantar, nlect e, e ate, millud honit 4 — ete ien . ) Proleni Poſeni tekerue lren MA1 brokent n fn nhiltond Prolat Clerende e, ſtal Epiheat ſunrler cint; Llormele Aliter,n enn Nem 8 Chriil e, en etdt k rililot⸗ e De E uchariſtia. 337 Reſs. 2. Forma Conſecrationis panis ha- bet ſuum effectum ante alteram formam. Ra- tio: quia forma Conſecrationis unius Speciei non dependet ab altera, independenter enim ab illa ſignificat Corpus Chriſti: ergo & po- nit, quia verba ſunt practica. Keſp. 3. Pronomen Hoc, & Hic in forma. Euchariſtiæ ſignificant ſeu demonſtrant aliquid commune pani & Corpori, vino & Sanguini Chriſti, non quidem ſub ratione communi ſive generica; ſive ſpecifica, ſed ſub ratione- particulari, quaſi ſiagulari vage, ut hujus- propoſitionis, Hoc eſt Cerpus meum, Hic eſt San- guis meuns, ſenſus ſit: Subſtantia ſub illis Spe- ciebus contenta eſt Corpus meum, Sanguis meus. Ratio S. D. eſt: quia verba formæ ſa- cramentalis ſignificant id, quod efficiunt-,; efficiunt autem, ut contentum ſub Speciebus, quod priùs erat panis, ſit Corpus Chriſti: ergo etiam ſignificant tale contentum, ſeu quid commune utrique ſub ratione ſingulari vagé. Q. 3. Licetne repetere verba forme in eadens Miſſa KReſ. Eſt grave ſacrilegium: quia verba- falſificantur, cùm proferantur ſupra materiam jam conſecratam. Repetere tamen partem- formæ, v. g. ly Hoc, & Hic, ſi fiat ex nimia- anxietate, uti fieri ſolet, vix erit veniale, vel ſaltem illud non excedit: quia Sacramentum non exponitur periçulo, nec ſenſus verborum X ver. 338 Tradl. XII. Exam. IW. variatur. Quodſi celebrans probabiliter dubi- tet, an verba Conſecrationis protulerit, tenetur formam repetere ſub conditione: quia aliàs- Sacramentum exponit periculo nullitatis, & ſe periculo peccati mortalis. 1. Nonne ſuper aliam ſaltem materiam, ſeu hoſtiam poteſi in eadem Miſſa ſorma proferri2 Reßp. Non poteſt ſinè ſacrilegio: quia u- num numero Sacrificium petit anam numero tormam. Q 5. Duis eſt effectus Euthariſtiæ, & po- teſine applicari aliis non ſumentibus? Reſp. I. Effectus primarius Sacramenti Eu- chariſtiæ eſt gratia ſecunda cibativa, ſecun- darius eſt ſpiritualis quædam dulcedo; àùt di- Gtum eſt Tract. II. Exam. 4. q. 5. Reſp. 2. Etiam adeptio gloriæ eſt effectus hu- jus Sacramenti juxta S. Th. hic q. 78. a. 2,. & pa- tet ex illo Ioan. 6. Si quis manducaverir ex bot pa- ne, vivet in æternum. Reſp. 3. Euchariſtia prodeſt ſumentibus“. Patet ex illis verbis Canonicis: Quotquot cx hoc altaris participatione Sacroſancum Filii tui Corpus & Sanguinem ſumpſerimus, omni benedictione cæleſti, & gratiâ repleamur. Pro- deſt etiam non ſumentibus, & quidem ex ope- re operato prodeſt ſolùm ùt ſaeriſicium: quo probat forma Conſecrationis Calicis Matth. 26. & Luc. 22. tradita: Hic eſt ſanguis, &. qui pro vobis, ſeilicet ſumentibus, & pro mullis, ſci· li⸗ Alii, amentun Uato: Comman gmii⸗ ro Aliis nroe l per ons, (Nr. Un: 6 hingell ltriti umectumn Uls tand 1dus odn Kaln tec 00 mand — eppinor e Uen non⸗ cauſet ieate Nline 3 itualis Nnmn ab eſus . i adn n reali olet z 4 blir leidte, qn. liet attn i ifn d: g nann mn ſit, lu: zmenti! 2, ſea o; uͤrt ſedast 11,8 ti exl Wwenth uorcte non ons eumnu Genan iune lci N gl N De Euchariſtia. 339 — — licer aliiè, effundetur in remiſſionem peccatorum. LIt Sacramentum autem prodeſt cx opere operan- tis. Ratio: quia actus communicandi ſeu Sa- cra Communio eſt actus Religionis, & opus Deo gratiſũmum: ergo ex opere operantis po- teſt pro aliis offerri, iisque ſive vivis, ſive de- functis prodeſſe per modum meriti de con- gruo, vel per modum ſatisfactionis, aut im- petrationis. D. 6⁶. Quot ſunt modi mandutandi Eucha- rißiam: & Angeli mandutantne illam? Keſp. 1. Triplex eſt manducatio Euchari- ſtiæ. Prims eil Sacramentalis tantùm, quæ eſt in malis Chriſtianis, qui quidem ſumunt verum Sacramentum, ſed ſinè fructu. Secunda eſt ſpi- ritualis tantùm, qualiter manducatur ab ho- minibus juſtis; quando fide vivòâ hoc Sacra- mentum recipiunt in voto, & deſiderio expli- cito manducandi illud realiter, qui etiam recipinnt ejus fructum, ſcilicet gratiam: quæ tamen non eſt propriè ſacramentalis, cùm. non cauſetur à Sacramento in re ſuſcepto, licèt dieatur effectus Sacramenti, cùm detur- in ordine ad illud. Tertia eſt ſacramentalis & ſpiritualis ſimul, quasdo ſcilicet hoc Sacra- mentnum ab homine juſto recipitur ſimul cum fructu ejus, Addi poſſet quartus modus, aliàâs tamen ad unum ex prædictis reducibilis, ni-= mirum realis, & purè materialis, qualiter ſu- mi poſſet à bruto, vel ab co, qui neſeit Sa- 2 cta- 340⁰ Tradl. XII. Exam. IV. cramentum eſſe, quod ſumit, ſed ſumit ùr naturale alimentum. Keſy. 2. Angeli ſpiritualiter manducant Chri- ſtum, non tamen ſpiritualiter manducant hoe Sacramentum. Ita S. D. hic a. 2. Declara- tur: Dupliciter poteſt ſpiritualiter manduca- ri Chriſtus. Unô modé, prout in ſua ſpecie conſiſtit: & hôc modô Angeli manducant- Chriſtum ſpiritualiter, in quantum ei uniun- tur fruitione charitatis, & viſione manifeſt. Aliò modéô, prout eſt ſub Speciebus hujus Sa- cramenti, in quantum aliquis credit in Chri- ſtum cum deſiderio ſumendi hoc Sacramen- tum. Et hoc non tantùm eſt ſpiritualiter- manducare Chriſtum, ſed etiam ſpiritualiter- manducare hoe Sacram tum, quod non com- petit Angelis. R. 7. Dua diſpoſitio requiritur in ſumente! Eucbariſtiam? Reſp. I. Habens conſcientiam peccati mor- talis tenetur præmittere confeſſionem ſacramen- talem. Excipitur caſus, in quo peccator- non habet copiam Confeſſarii, & urget gra- vis neceſſitas communicandi: tunc enim po- teſt licit communicare elicitâ contritione ex- iſtimatâ, Illa autem gravis neceſſitas eſſet-. z. in periculo mortis, ut ſi aliàs quis eſſet-⸗ moriturus ſinè viatico. 2, dum Sacerdos ex officio tenetur celebrare, & per alium non po-= teſt ſupplere. 3. fſi neceſſe ſit celebrare, ut- con⸗ . — eeletu i, AAo n oler Mpec utie ncat Aa bi Hergte negn e ls ce lul, Knon e Pmiamn en non lam. ſamoc Uibus lia pe ſume leb.: buch Ccand lume Uupul li ſe . Co canC Gucant , Decte manc 1ſu ſ Ancnen Deiuni anlet hlſut tin Acranme taliter tualitet. n c/N: ſunen catimm lctane decent ngetgr cninp De BEuchariſtia. 341 conſecretur hoſtia pro communicatione mo- ribundi. 4. ſi celebratio vel communio ſinè candalo nequit omitti. Et ſi qui ſimiles ca- ſus ſe offerant. KReſp. 2. Qui Euahariſtiam ſumit cum con- ſcientia peccati mortalis, peccat mortaliter pec- catéô ſacrilegii. Patet ex illo 1. Cor. 77. Qui manducat & bibit indignè, judicium ſibi man- ducat & bibit, id eſt, condemnationem, idque propter gravem irreverentiam. Exceditque- ſacrilega communio illa peccata, quæ fiunr- in puras creaturas. b. Euchariſtia eſtne deneganda peccatoribus? Keſp. I. Publicis ſeu manifeſtis peccatori- bus non eſt danda Euchariſtia, niſi poſt Pœ- nitentiam. Ratio quia tales per publicum cri- men non expiatum amiſerunt jus ad Euchari- ſtiam. boteſt tamen illis dari poſt pœniten- tiam occultè petentibus, modò illis, coram quibus ſumunt, conſtet de pœnitentia. Ratio: quia per publicum crimen ſolùm eſt amiſſum jus ſumendi publicè, ne detur aliis ſcandalum. KReſp. 2. Peccatori occultè petenti neganda eſt Euchariſtia. Ratio: quia nulla ſubeſt cau- ſa ſcandali vel infamiæ in hac denegatione; illi tamen publicè petenti non eſt neganda-: quia publicè eſt in poſſeſſione famæ. Et Chri- ſtus id fecit in Cœna Corpus ſuum dando Judæ. Keſp. 3. Si Sacerdos ſciat peecatum per ſo- lam Confeſſionem, debet dare etiam occultè L 3 Pe- 342 Tracz. XII. PExam. W. tenti, ſecus, ſi ſciat ſimul aliâ via. Ratio 1. p. quia Sacerdos obligatur ſigillòâ Confeſſio- nis etiam reſpectu pœnitentis. Ratio 2. p. quia tunc aliõ modò ſe poteſt excuſate. D. 2. Ouid, ſi sacerdor Communionem di- Kribuens inter communicantes videat ſæminam, qucæ ſacram hoſtiam extrabit ex ore ad ſtrophiolum ad eam , ut ſuſpicaiur inhonsrandam? Reſp. Cautè ibi agendum eſſe. Primè, ſi Sa- cerdos fœminam noſcat, vel ex aliquo ſigno no- tare, & cum ea poſtea ſeorſim loqui poſſit, & malum impedire, id faciendum eſt. 2. Si a- liis non advertentibus hoſtia clàm ei eripi poſ- ſit, eripiatur, ſi neutrum horum fieri poſſit, res Deo commendetur. 3. Fœmina illa pu- bplicè confundenda non eſt, nec hoſtia ei eri- pienda. D. 70. Huchariſtia eßtne danda non haben- tibus uſum rationis? Keſp. 1I. Euchariſtia danda eſt habentibus- debilem uſum rationis, modòô detur rarò, & deſit periculum irreverentiæ: quia tales poſ- ſunt aliquam devotionem hujus Sacramenti concipere. Reſ. 2. IIlis, qui nunquam habuerunt uſum rationis, non eſt dandum hoc Sacramentum: quia in eis nullé modé præceſſit hujus Sacra- menti devotio; ſi tamen illis daretur, proba- bilius eſt, quòd reciperent gratiam: quia Sa- cra- . (onte Rati 4 lgke, ne ineni bun 1 inln ſgnn politt 2, Ki pipe poli la pu. i er⸗ e delthr latd, llerp etaner nt Henen r De Euchariſtia. 343 cramenta conferunt gratiam non ponentibus obicem. Reſp. 3. Qui non ſemper caruerunt uſu ra- tionis, ſi priùs, quando erant compotes ſuæ mentis, apparuit in eis devotio hujus Sacra- menti, debet cis in articulo mortis exhiberi, niſi fortè timeatur periculum vomitùͤs, vel expulſionis: quia ad fructum Euchariſtiæ nen neceſſariò requiritur devotio actualis. D. 17. Poteſtne ebrio moribundo dari Eu- cbariſtia? Reß., Non poteſt, ſi ebrietas ſit completa- & voluntaria: quia tunc non eſt diſpoſitus-, cùm ſit in peccato mortali ebrietatis, ſecus, ſi ſit incompleta: quia tunc non conſtat, quòd ſit in mortali. . 172. Pollutio, vel aclio conjugaliz, & ci- bus præaſſumptus impediuntne à ſumptione? Reſp. 2. Si pollutio ſit ſinè peccato, vel cum peccato ſolùm veniali, non ex neceſſita- te impedit ſumptionem hujus Sacramenti, be- ne tamen ex congruentia; ſi verò ſit eum pec- cato mortali, impedit ex neceſſitate, niſi præ- mittatur confeſſio Sacramentalis, quâ præ- miſs4â adhuc peccabitur venialiter, niſi excuſet juſta cauſa, v. g. ſcandalum, infamia, feſtum, &c. Vide Declarat. S. D. ex collationibus Patrum. Reſp. 2. Actus conjugalis K ſit ſinè peccato (àùt ſi fiat causâ prolis generandæ, vel causâ 4 red- Exaäam. W. reddendi debitum) non impedit ſumptionem hujus Sacramenti de necefſitate, ſed tantùm de congruitate. Si autem in tali opere volu-⸗ ptas dominatur, acceflus ad Sacramentum- prohibendus eſt. Reſp. 3. Cibus vel potus præaſſumptus ex rationabili Fccleſiæ ſtatato impedit ſumptio⸗ gem Euchariſti?. Ratio: tum ob Sacramen- ti honorem & reveftentiam, tum ob vomitus, qui ex praaſſumpto cibo non rarò contingit, peri- culum. De rabaca dicendum eſt, quòd non impediat, ſi naribus ſumatur, ſecus, ſi ſu- matur per tubulos, vel per maſticationem.: quia ſic plurimæ tabacæ particulæ neceſſariò ad ſtomachum tranſeunt. Nec tandem prære- quiritur ſomnus de neceſſitate, licèr conve- niens ſit ob perturbationem mentis. S. Th. Reſp. 4. Plures ſunt caſus, in quibus non- jejuno licet Euchat iſtiam ſumere. Primus eſt, fi Sacerdos non jejunus debeat ſacrificium in- tegrare, dum v. g. per errorem locò vini (quod jam ſumptum eſt) fuit infuſa aqua-, aut Sacerdos poſt Confecrationem recordetur ſe non eſſe jejunum: quia præceptuim divinum e integritate Sacrificii præponderat præcepto Eccleſiaſtico de hoc jejunio. Idem eſt, ſi an- te Conſecrationem recordetur ſe non eſſe je- junum, & non poſſit recedere ſinè infamia., vel ſcandalo. Item ſi Euchariſtia ab Infide- libus eſſet conculcanda, vel incendié deho- neſtanda, poſſet ſumi à non jejune, ctia⸗ ai⸗ 344 Tract. 1II. Herarie iomsſ Mh.: nnes E uute, ſ Ntalite i, & nepto am Pibitz deb em r entiæ roch Kz. ſed le Peren, unden . ſunn Nenne N nneuse⸗ Eit guod N , ſt ſopen. ceſſani prære. nre⸗ lb. S don mut el cium 5 e i 1gr corcen Cirirn rtr ll i⸗ ale⸗ nit lit 5 tli l De Euchariſtia. 345 Laico. Setundus caſus; ſi Sacerdos ſumptâ ab- lutione aliquas hoſtiarum conſecratarum par- ticulas in calice, patena, vel cçorporali de- prehendat; quia earum ſumptio moraliter- cenſetur eſſe eadem cum illo Sacçrificio. Zer- tius caſus, ſi Papa, in hoc jejunio diſpenſaret, uti ex juſta cauſa poſſet, cùm ſit ſolùm præ- ceptum Eccleſiaſticum. Q. 73. W statis ann, & qus tempore anni obligat præceptum Communionis? Reſp. 7. Pueri obligantur ad ſumptionem- BEuchariſtiæ, dum perveniunt ad annos diſcre- tionis, ut devotionem poſſint concipere hu- jus Sacramenti. Ita D. Th. hic a. 9. ad 3. Citiùs tamen obligantur ad Confeſſionem, quàm ad Euchariſtiam, quia ad hanc major præparatie requiritur, ad illam veròô ſufſicia uſus rationis ſufficiens ad peccandum mortaliter. Reſp. 2. Juxta Can. Omnis utriusque ſexis omnes Fideles tenentur communicare in Pa- ſchate, ſeu tempore Paſchali, aliàs peccant- mortaliter, & in pœnam debent excommuni- cari, & ſepulturâà Eccleſiaſticâ privari. Cui præcepto non ſatisfit per Communionem ſa- crilegam, hæc enim non eſt præcepta, ſed prohibita: nam Conc. Later, dicit, Euchari- ſtiam debere ſumi ad minus in Paſchate, & quidem reverenter. Dictæ autem pœnæ ſunt ſententiæ ferendæ, non latæ, nec infligendæ à Parocho ſinè juſſu vel præſcitu Ordinarii. Reſp. 37. Qui Communionem Paſchalem in- X 5 ter- . 346 Trabl. XII. Exam. IV. — = - termiſit, tenetur pranâ commoditate poſtea- communicare: quia qui ſtatutô tempore non ſolvit id, quod debet, per hoc non deobli- gatur. Cæterüm Communio bPaſchalis peragenda- eſt in propria Eccleſia Parochiali, & non ex- trà, niſi de conſenſu Paſtoris ſaltem tacito & præſumpto. Ratio: quia juſtum eſt, ùt ait- Contenlon, ut Chriſtianus ibi ſuſcipiat ali- menta vitæ, ubi in Chriſto primum vivere- cepit: nec Paſtorem videtur agnoſcere, qui ab eo panæ vitæ paſci abnueret. Dixi, Communio Paſchalis: quia ex devotio- ne tempore Paſchali, imò etiam in ipſo die- Paſchatis apud Religioſos eommunicare mo- derna praxis non improbat. Nota autem, quòd ſimplex Sacerdos ſæcu- laris ſatisfaciat celebrando extra propriam- parochiam: quia Cap. Omnes utriusque ſexus, lo- quitur de iis, qui communicant de manu aliena. Et ita obtinet conſuetudo. Si ta- men nec alibi, nec in propria Parochia velit celebrare, tenetur in ea communicare. .14. An Communionem Paſebalem poſſint Mendicantes in Eccleſiis non ſuis adminiſtrare Fi- delibus absque Parochorum licentia? Reſy. Quòd non: erſi enim Communionem illam, quæ voluntariè, & ex devotione à Fi- delibus ſuſcipitur, poſſint tam in propriis, quàm in aliis Eccleſiis adminiſtrare per Privi- le- — zn Mo g enen encio nunen or in ſient ze 41 egba llgio luim 3 hgis. lnhtn aſiede munen . Il qun Nrum, it, P Peram nis, 19 Ce Ullbru⸗ kenti 16, 1 Mur r Civin 4 — aie We enporen on heraen nn n tuein u! lchin n ien ere,t depoth ſo i re mo. ſecr. dprian erltl de min N4 hin ſd e⸗ eh . De Euchariſtia. 347 legium Nicolai V. & Sixti IV. & declaratio- ne ac extenſione Leonis X. prout habetur in Compendio Privilegiorum, verbéô Communica- re, attamen ad Communionem, quæ eſt de præcepto, dandam, limitârunt ſemper; ut, id fieret in propriis Religioſorum Eccleſiis, & ideo qui extra Monaſterium in aliena Kccleſia ſuſciperet à Religioſo Communionem baſcha- lem, nequaquam ſatisfaceret præcepto, & di- ctus Religioſus incideret in excommanicatio- nem latam à Clem. V. in Cap. Religioſi de- Privilegiis. DQ. 75. Poſſuntne Presbyteri ſaculares in Ec- cleſiis Mendicantium celebrantes de lieentia Fratrum Eu. chariſtiæ Sacramentum Fidelibus miniſtrare in Com- munione etiam Paſchali, &r in die Pa- . ſchatis? Reſp. Quòd poſſunt: idque ex Privilegio ju- lii II. qui conceſſit Fratribus Ordinis Mini⸗= morum, ut in Eccleſiis ſuis, quoties opus tuerit, poſſint miniſtrare, & miniſtrari face- re Sacramentum Euchariſtizæ quibuscunque, perſonis, ut habetur in dico Compendie, verbôò Communitare: & ita aſſerunt Medina in, ſua Inſtructione Confeſſorum I. I. c. II. §. 3. & Henriq. tom. 2. de Euch. lib. 7. c. 55. . 1d. Duid ſentiz de neceſztate Liatici? Keſp. Adulti in articulo mortis exiſtentes tenentur recipere Fuchariſtiam, & quidem- Jure divinòé: quia Chriſtus Euchariſtiam infti- cuit 348 Tradt. EI. Exam. I. tuit in Viaticum ſalutisi, ut eà confortati ad patriam cæleſtem pergere valeamus. Quod ſi quis paucis diebus ante repentinum lethalem morbum ſumpſerit Euchariſtiam, te- netur denuo recipere: quia in agone indiger nové robore: tum etiam, quia priùs non., ſumpſit per modum Viatici- Unde etiam reo morte puniendo debet dari Euchariſtia, etiam- ſi jejunus non ſit, quia eſt Viaticum. Nota, laudabilem eſſe praxim illorum, qui ex fervore implendi præceptum Dei de ſu- mendo Viatico, quoties celebrant, vel com- municant, Euchariſtiam ſumunt per modum Viatici, caſu quò morte improvisâ præveni- rentur. OQ. 77. Poſſuntne Religioſi Fidelibus admini- ſtrare Communionem, queæ eſt de præcepto, in articus lo mortis, ita, ut ſi quis habeat Oratorium propé, in quo Miſſa dicatur, poſßit tunc Religioſus Miſſam ce- lebrare, & Communionem huic inſirmo præbere ſiné Parochi licentia, adeo, ut ſie communicans ſatisfa- ciat præcepto divino de ſumenda Communione in articulo mortis? Reſp. Quòd Religioſi non poſſunt in tali ar- ticulo mortis Sacramentum Euchariſtiæ per- modum Viatici adminiſtrare, & adminiſtran- tes peccant, ac in excommunicationem inci- dunt latam in Clement. Keligioſi de Privilegiis: nec ſuſcipientes dictam Communionem à Re- ligioſis absque Parochi licentia ſatisfaciunt⸗ præ- — vnto. labent Vin e el i ie n etia n & ttle lica n 5 1. a nns Heer Ulbus, lin ad n prep en muin 1, No 1 qvoi Nep. 2. mione i lem do⸗ c die 16, in mor Ei Uuin in 69. 5 r, 6 ſi M 1, Ale S . B. Lepenin tllin lle i etln D bin. lofun, Deide Vel ce t moct præyen enint in atli nrit, Mnn ttiet 5 ninen tnd len mink De Euchariſtia. 349 præcepto. Ratio eſt: tum quia Religioſi nuls lum habent Privilegium de Communionc per modum Viatici Fidelibus adminiſtranda, ùt, viderce eſt in Compendio Privil. Tum eriam-: quia in Privilegiis non fit extenſio de cauie- ad aliam etiam ex identitate rationis. C. Pri- vilegium. de teg. jur. in 6. notatur in Clement. 1. de cenſ. Bartholus & alii in l. 1. f. de Conſt. DQ. 75. Licetne quotidie communicare, aut omninò à Communione teſſare? Reſp. 1. ad mentem S. Th. ſi conſideretur effectus Sacramenti hujus, qui eſt ſalutaris- hominibus, utile eſt quotidie iptum ſumere“. Sed quia ad iliud ſumendum requiritur etiam magna præparatio, devotio, ac reverentia , quæ in multis propter multa plerumque defi- ciunt, non eſt utile omnibus hoc Sacramen- tum quotidie recipere. Reſp. 2. Non licet omnino ceſſare à com- munione in re, dum in re haberi poteſt, ut- itidem docet S. Th. hic q. 80. 2. II. Et pa- tet ex dictis: ſunt enim certa tempora, & caſus, in quibus jure divinõᷣ & Ecceſiaſtić tenemur Euchariſtiam ſumere in re, & non tantùm in voto. . 19. Sumpſitne Chriſtus in Cæna ſuum Corpus, & deuitne Judæ, & quid, ſi Euchariſtias fuiſet ſervata tempore mortis Chriſti? Rrſp. 7. Chriſtus in Cœna manducavit ſpi- ritualiter & ſacramentaliter, in quantum Cor-⸗ Püs 350 Tradk. WII. Exam. W. pus ſuum ſub Sacramento ſumpfſit. Ita S. Th. q. 81. a. 1. ad 3. & probat ex illo Luc. 22. Deſideris deſideravi hoc Paſcha manducare vobiſcum-, Licèt enim illum effectum, qui eſt augmentum gratiæ habitualis, non receperit, habuit ta- men quandam ſpiritualem delectationem in- nova inſtiturione hujus Sacramenti: & effectus hujus Sacramenti eſt etiam quædam ſpiritualis dulcedo. Reſp. 2. Judas cum aliis Diſcipulis Corpus- Domini & Sanguinem ſuſcepit. Ita S. D. hic a. 2. in c. Quia Chriſtus judam occultum- peccatorem ſinè accuſatore & evidenti proba- tione ab aliorum Communione ſeparare non debuit. Reſp. 3. Si Euchariſtia tempore mortis Chri⸗ ſti fuiſſet ſervara, Chriſtus in ea fuiſſet mor- tuus. S. D. hic a. 4. Ratio ibidem: quia- idem Chriſtus, qui erat in Cruce, fuiſſet in Sacramento; ſed in Cruce moriebatur: ergo & in Sacramento conſervato moreretur. Q. 20. Quis eſt miniſter BEuchariſtik; ſeu cujus eſt Euchæriſtiam conficere & diſpenſare? Reſp. 1. Solus Sacerdes poteſt Euchariſtiam conficere, ſeu conſecrate. S. D. q. 82. a. 1. quia illi ſoli in ſua ordinatione datur hæc po- teſtas. De Baptiſmo (qui à queovis homine validè conferri poteſt) eſt difparitas, quia- eſt Sacramentum ſummæ necefſſitatis. Reſp, z. Diſpenſatio Euchariſtiæ ſpedat a⸗ 1on Lai winicr⸗ mOd! onem 1r homi Ntom. 1caſu, Pparere ſe Sang 11. 4 eccar Duta, Nemni — — n n lo le e kangne etionen lleg nhitrt l Con 48 b. Cecnſent Utipr arate n tis Chri ſet wor. 11 Gvin uilet Aur: eu. e, nſenl 4 lcharlku,. Urbep s bonde i i⸗ Ger 1 6 lr De Euchariftia. 35⁵1 Sacerdotem. Ita a. 3. quia Sacerdos conſtitui- tur medius inter Deum & populum: ergo ejus eſt dona divinitus ſanctificata populo tradere. Diaconus tamen (ait S. D.) quia aliquid participat de officio Sacerdotis, diſpenſat Sanguinem, Corpus autem Chriſti non niſi in necefſitate jubente Epiſcopò vel Presbyterõô. Hinc in articulo neceſſitatis in defectu Sa- cerdotis Diaconus (non tamen Laicus) in- firmo Euchariſtiam dare poteſt. Imòô Sacer- dos morti proximus, non habens copiam- Conteſſarii, nec etiam Diaconi, poteſt con- tritus ſeipſum communicare ob caſum tantæ neceſſitatis. Valent. Sench. & Reginald. admit- tunt etiam Subdiacono, vel minori Clerico, nec non Laico licere Sacramentum Euchari- ſtiæ miniſtrare ſibi vel aliis ſeclusò ſcandalò, dummodò ſuſcipiens exiſtimatè contritus ſit“ Rationem dant: quia Sacramenta ſunt pro- pter homines, & non homo propter Sacra- mentum. In caſu, quo ante ſumptionem Corpus Chri- ſti appareret ſub ſpecie carnis, & ſanguis ſub . ſpecie Sanguinis, vide ſuprà q. 4. D. 27. Quoties tenetur Sacerdos celebrare? Reſp. 1. Probabilius eſſe Sacerdotem ſimpli⸗ cem peccare mortaliter, niſi aliquoties in an- n0, puta, tervé, quatervè, præſertim in fe- ſtis ſolemnioribus Sacrificium celebrer. Ita D. Th. dq. 82. a. 10. Reſp. 2: /7 352 Tradd XII. Examw. I. Keſp. 2. Sacerdos curatus tenetur toties vel er ſe, vel ver alium celebrare, quoties plebs ipſi ſubdita ex præcepto obligatur audire Sa- crum. Hoc quippe eſt ipſius officium, ideéô- que accipit oblationes & decimas, ut oves* paſcat, eisque diſpenſet, quæ ad earum ſalu⸗ tem ſunt neceſſaria. Reſp. 3. Quamvis Curatus probabiliter non obligetur (extra dies feſtos) ſæpius celebrare in hebdomada (nilſi extet ſpecialis fundatio, conſuetudo, vel præceptum) eſt tamen con- veniens, ut ſæpius in hebdomada facrificet-, præſertim ubi reditus ſunt pinguiores, & po- pulus numeroſior. Ita communis. D. 22. Miſſa mali && boni Sacerdotis ſuntne ejusdem valoris Rep. Sunt, quantum eſt ex opere operato, non verò quantum eſt ex opere operantis. Ra- tio I. p. quia utrobique idem conficitur Sa- cramentum. 2. p. declaratur: Oratio, quæ ſt in Miſſa, poteſt dupliciter conſiderari, Unô modéô, in quantum habet efficaciam ex devotione Saeerdotis orantis, & ſic Miſſa me- lioris Sacerdotis eſt magis fructuoſa. Aliô modòô, in quantum oratio in Miſſa profertur à Sacerdote in perſona totius Eccleſiæ, & ſic quantum ad hoc eſt fructuoſa non ſolùm ora- tio Sacerdotis peccatoris in Miſſa, ſed etiam omnes ejus orationes, quss facit in Eccleſta- * ſackeis, III. Exam . Lal Mnidin lan I. Paro i) er ot loeo Ge Anler, ſi nponendo ire Pecie⸗ nenti au⸗ 12 lo ge NKuce n Ds euram 1 eile cllpr li eausi, trelingen Unlinguet quatuor 5 C⸗ , Nen ſei⸗ ue ſeertas ob Mitione l ial in⸗ N. l ſ tamene la ſcrite. lofes, 4 5 tir ſc ete opett Petants Konucher ſe M nctoo Eeclele lin non oind ct ini De Euchariſtis. 353 ſticis offieiis, licèt ejus orationes privatæ non- ſiut fructuoſæ. Quid ſit opus operatum, &c, vide Traét. II. Exam. 2. Not. 5§. D., 23. Buachariſtia quomodo in Eccleſiis , etiam Moniaskum eſt aſervande: C quid ſentis de lampade ante eam ardente? Reſp. I. Parochus.- (idem eſt de Saperiore, Cœænobii) ex officio tenetur curare, ut Eucha- riſtia in loco decenti & honorifico aſſervetur, & frequenter, ſaltem omni menſe (novam Ho- ſtiam imponendo, & antiquam ſumendo) reno- vetur, ne Species corrumpantur. Ratio patet- ex reverentia Auguſtiſſimo Sacramento debita. Reſp. 2. Ex generali conſuetudine continuò, die, noctúque ante Venerabile debet ardere lam- Pas, cujus earam Parochus (& cum eo zaditu- us) uri & Superior Monaſterii gerere debet, Qui faeilè culpam mortalem committere poſſunt; ſi nullè caus4, v. g. inopiâ, excuſante uné, alte- rové die (præſertim cum ſcandalo) Euchariſtiam ſeienter relinquunt ſinè lumine., Idem eſt de ædi= tuo, ſi relinquat lampadem extinctam per tres di- es, aut quatuor noctes. Ratio eſt, quæ prias&. Keſp. 3. Quod eoncernit eonſervationem- lkmpadis, penſanda eſt conſuetudo Eccleſiæ talis loci, quæ ſi ferat, ut Parochiani ad eum- ſinem certas oblationes faciant, vel ut conſer- vatio fiat ex proventibus Eccleſiæ, vel ut pro conſervatione lampadis contribuant Patroni, & omnes, qui intuitu illius Eceleſiæ fructus aliquos 2 Per- 354 Trablt. XII. Exam. V. percipiunt, tali conſuetudini ſtandum eſt, ſi non vigeat, introducenda eſt. Reſp. 4. In Monaſteriis Monialium Euchari- ſtia debet aſſervari in publica Eccleſia, non verò intra Chorum, aut ſepta Monaſterii, non ob- ſtante quêcunque indulté, Ita Trid. Seſſ. 5S. de Regular. c. 10. Ex Exam. V. De Euchariſtia ùt Sacrificium eſt. Z. 1. Miſſa, ſeu Euchariflia, prout in Miſ- ſe celebratur, eſtne verum, & proprié dictum Sacriſficium? Idem quærs de morte Chriſti? Ante Kep. nota I. definitionem Sacrificii ùr ſie haberi Tract. 10. Exam, 2. q. 5. Item Sacra- mentum & Sacrificium differre in hoc, quéôd Sa- eramentum per ſe primò ſit inſtitutum, ut ſigni- cet, nimirum gratiam; ſecundariò verò, ur agat, ſeu gratiam produeat: unde ponitur in ge- nere ſigni. Sacrifieium verò per ſe primò or- dinatur, ut agat, nimirum Deo aliquid offerat; ſecundariò autem, & conſequenter, ut aliquid ſi- gnificet, unde ponitur in genere, ſeu prædiea- mento actionis, ſupponitque pro actione exter- na. Pro quo Nota 2. Saerificium ſu modé duplex in No- va Lege diſtingui. Unum Redemptionis, alte⸗ rum Religionis. Primum elſt, quod Chriſtus ſe⸗ mel in ara Crueis obtulit, eéòque unicò́, utpo- te — o, 01 nt. Kecl renteti yr ench tlepe ite r. H E. Mi 1 rinc⸗ l. in e⸗ bltt gefn 62 Ulin Cnee fuit 5. 1. KX 16; er 1 lüs dikkert lr hic , n eſt ead n ofkeren ohria ſpee lem, 2. Lie 1Cnee, Uer nomer 1 noltip Lerificat ldl . — lin lla,in i ) krid N clunc rot il i Ain Cr 1crifett tem Kacn guo m,ulle ri ver, Ponturi ſeind grid ole Ainl ſen een 10to 4 De Buchariſtia. 35⁵5 te infinité, omnes homines à ſervitute peccati redemit. Secundum ſpectat ad Dei cultum, & eſt repræſentatio prioris, ejùsque applicatio, ni- mirum Miſſa. Sacrificium enim alicujus Religio- nis debet eandem Religionem ſemper comitari, Et hoc ſæpe iteratur, & toties, quoties Miſſa- eelebratur. His not. Reſp. I. Miſſa in Nova Lege habet veram ra- tionem Sacrificii. Eſt de fide, & eſt S. Th. hic q. 83. a. I. in c. Ratio: quia Miſſæ convenit ſupra data deſnitio Sacrificii. KReſp. 2. Ultima Domini Cœna, & mors Chri- ſti in Cruce fuit etiam verum Sacrificium, Pa. tet ex diéta definitione. D. 2. Qzomedo differunt Sacrificium Crucis, Cænæ, & Miſſæ? Reſp. I. Ex parte rei oblatæ non differunt, numeré; ex parte verò modi offerendi primum ab aliis differt quaſi ſpecie, ſeu ſpecie modali. S. Th- hic q. 83. a. I. ad 1. Ratio: quia res oblata eſt eadem numeré, fſcilicet Chriſtus. Sed modus offerendi in ara Crucis erat eruentus, & in propria ſpecie, in aliis ineruentus, & in ſpe- cie aliena. Reſp. 2. Licèt tres illæ ſacrificationes, nimi- rum iu Cruce, in Cœna, & defacto in Miſſa ma- terialiter numeréô differant, ſeu in eſſe entis & actionis multiplicentur; formaliter tamen in ra- tione ſacrificationis, ſeu Saerifieii non differunt numeré, ſed ſunt idem. Ratio I, p. quia fiunt 356 Tract. XI. Exam. VF. diversò tempore, & in diverſis allis eircumſtan- tiis. Ratio 2. p. quia Sacrifietum Miiſæ eſt con- tinuatio Sacrifieii Crueis, & Cœnæ, continuatio autem inducit aliquam identitatem, etiam ſim- pliciter talem, non quidem omnibus modis, ſed in ſuo genere, & abſolute. Quod declaratur- exemploô Comoœdiæ, quæ eadem in diverſis lo- cis, & temporibus exhibetur, quæ dicitur eſſe, & revera eſt, eandem Comœdia, licèt actiones- materialiter numeréê multiplieentur- Q. 3. Luis eſt principalis offerens in Miſſa? Keſp. Chriſtus àt homo eſf principalis offe- rens in Miſſa, Sacerdos verô celebrans eſt offe- rens minus prineipalis, & inſtrumentalis. I. P. atet ex illo Pfal. 109⸗ Tu es Sacerdos in ædernum. 2. p. patst: quia Sacerdos agit in virtute Chri- ſti. Z. 4. In qua acione conſcſtit eſſentia Sa- crificii Miſæ ? Reſp. Tota Sacrifieii Miſſæ eſſentia conſiſtit- in Conſecratione. 2. Quæ eſſentialiter eſſe de- bet utriusque Speciei, 3. Cum habitudine tran- ſcendentali ad Sumptionem, velut ad finem, & terminum extrinſesum, ſpectantem ad Saerifieis integritatem. Ita §. Th. bie q. 82. a. 4. ad 1. & a. IO. in c. Ratio I. p. Quia actio, in qua eonſiſtit eſſentia hujus Sacrificii, debet fieri in- perſona Chriſti, àt principalis offerentis, & re- præſentare Saerificium Crucis; ſola autem Con- ſeæeratio ſpecialiter fit in perſona Chriſti, quia- 2* vnuntor a led n nnte⸗ 6(artu 4 ſel n ¹ eea⸗ millere, Plhite do, K un, Ob . P atet lo r, ir ren Atemplo in) ſed ed in 4 Nimirum gi⸗ herali — Ulls elrent ie, coni n) etun! lbin ne, in Eivere r iein lcet uie 4 GNr, wipeli d rans ell o ntalis, 1, iralenn Ktute Chr intiu tir coni lter A bitucintn n 10 2, ,1 acie, ebek e De Euchariſti. 357 Sacerdos in ea loquitur, ae ſi eſſet ipſe Chri- ſtus. Item illa eſt maxime repræfentativa Sa- erificii Crucis: proximè enim ſignificat paſſio- nem & mortem Chriſti, quia tune giadié verbo- rum Corpus ſeparatur à Sanguine. Ratio 2, p. patet ex Exam. 2. q., 2. Ratio 3. p. Corpus & San- guis ponuntur in hoc Sacrificio per modum eibi & pots; ſed ſumptio eſt finis, & terminus ex- trinſecus integrans, & complens convivium: Q., F. Sacrißcium Miſſe eſtne inſiniti va- loris? Reſp. Certum eſt, quòd Saerificium Miſſæ quo⸗ ad ſe, ſeu in actu primo, ſive quoad ſuſſicien- tiam, & effisaciam intrinfecam, ſit inſniti valo- ris intrinſecè, & extrinſecè, non ſoluùm ex parte rei oblatæ, ſed etiam ex parte oblationis, licèt defacto, & in exereitio sauſet ſolùm effesum. finitum, ob limitationem ab extrinſeco adveni- entem. Patet ex S. Th. q. 79. a. 5. Ratio I. p. Valor Sacrificii non folàm de- ümitur à re oblata (quia aliàs oblatio, quâ B. V. in templo obtulit ſuum Filium, éſſet infiniti valoris) ſed etiam à dignitate offerentis prinei- palis; ſed in hoc Sacrificio non ſolùm res ob- lata, nimirum Corpus Chriſti, & Sanguis hy- poſtatiee unitus Verbo, verùm etiam ipſe offe- rens prineipalis, ſeilieet Chriſtus eſt infiniti va- loris, & dignitatis: ergo: Ratio 2. p. Cau- ſa univerſalis in exercitio non agit ultra menſu- 2 3 ram 258 Tradt. XII. Exkps. V. ram diſpoſitionis ſubjecti; ſed Sacrificium Cru- eis & Miſſæ in ordine ſupernaturali eſt cauſa- univerſalis ad merendum, & ſatisfaciendum-: ergo in exercitio producit effectum limitatum- juxta limitatam diſpoſitionem ſubjecti, eui appli- eatur. Z.q 6. Licetne pro una Miſſa plurs ſtipendia accipere? Rep. Non licet, quamvis ſit infiniti valoris, nee quidem fructum fſpecialiſſimum Sacerdoti de- bitum applicando: quia incertum eſt, an ille- fructus (cùm videatur eſſe beneficium perſonale) poſſit alteri dari. Et hoc verum eſt, ſive ſint- plura ſtipendia adæquata, ſive parva unum to- tale integrantia, ùt patet ex declaratione S. Con- gregationis Concilii, edita juſſu Alex. VII. & op- poſitum faciens tenetur ad reſtitutionem. Poteſt igitur Miſſa applicari etiam pro innu- meris ex charitate, modò in particulari applice- tur ei, qui ſtipendium dedit: ſtipendium verò non datur pro Miſſa, aut valore, aut fructu ejus quia eſſet Simonia) ſed vel pro labore corpo- rali, vel pro ſuſtentatione Miniſtri: & taxatur- ejus quantitas ex conſuetudine pataiæ, vel ſta- tuto Ordinarii. 7. Poteſine quis partem Ntipendii dare alteri, ut Miſam legat, alteri parta ſibi retentâ? Reſp. Non poteſt: ita deelaravit Sacr. Con- greg. Concilii S. 4. ſub Urbano VIII. 1625. Et oppoſitum faciens tenetur ad reſtitutionem: i⸗ nul⸗ m ttl Feunin, le p. lol k nfunc conmi uhutti⸗ Hei li nn Can litet Won KClen. M. 1e ngul eh. Pro 40 elſen ibas non ſngulis n proſt Umuri ſir 1,nulli Uüniti v unem eti d, non ni, n umuni nted W n linin N Nüiäinl acercot! ell, an n penſont ,ſye ſnt unn ne 5. C VII. & nem. n Mo in Ulun zpnt enclon ve ut kmds 2bore tn un i2, pnd 19 i 18el I0 finn e De Eunchariſtia. 359 nullum titulum habet rerinendi, non gratuitum, quia pecuniam non accepit per modum donatio- nis, uùt ſupponitur, nee oneroſum, quia ipſe, onus non ſubit. Excipitur Beneficiatus, qui [niſi in fundatione aliter caveatur) ſuas Miſſas poteſt committere alteri, datâ eleemoſynàâ fuxta morem patriæ, licèt reditus Beneficii plus im- portent. Diſparitas eſt, quia habet titulum Be- nefieii, cui alia onera annectuntur, v. ge reeitan- di Horas Canonicas, Se. OQ. 5. Licetnze anticipatè Miſſas dicere pro Kipendio futuro? Reſp. Non licet. Oppoſitam ſententiam da- mnavit Clem. VIII. 1605. D. 9. Miſſa pro pluribus oblata prodeſine æqus ſingulis, quàm fi offerretur pro uno tantum? Reſp. Probabilius eſt, quòd Sacrificium Miſſæ quoad eſſentiam & ſubſtantiam ſuam, etſi pro pluribus nominatim, & æquè ſpecialiter offera- tur, ſingulis, ſeu cuivis in partieulari æquè, & tantum proſit (juxta cujuslibet tamen diſpoſitio- nem) ac ſi pro uno offerretur tantum. Sieut.⸗ fi ex mari ſive plures, ſive pauciores ſimul hau- riant, nulli aliquid deperit. Ratio: quia Miſſa eſt infiniti valoris: ergo ejus fructus per appli- cationem etiam ſpecialem, æqualiter pluribus factam, non minuitur. = Dixi, æquè ſpecialiter: ſi enim pro aliquibus in communi tantùm, & in confuſo offeratur-, „ 4 Pro 360 Tradt. UIl. Exam. V. ro aliis verò nominatim, & ſpeeialiter, his- magis prodeſt. Quis applicatio Miſſæ fit per in- tentionem celebrantis. D. 10. Quemodo, & pro quibus Sacerdos debet applicare Miſam Ante Reſp. Not. Sacerdos triplieiter poteſt ſuum Saerificium alicui applicare. 1. Generaliſ- ſimâ quidam ratione offerendo pro tota Eccle- ſia, & peecaret Sacerdos, ſi à frudtu Sacrificii aliquem exciperet, licèt exceptio eſſet valida-,. 2. Quodammodo in particulari, ut ſi applieet pro illa civitate, pro ſuis, vel familiæ ſuæ benefa- Gtoribus, pro omnibus petentibus in communi. 3. Omnino in particulari, nominando, v. g. Pe- trum, Paulum, &c. Quantô particulariùs ergo Miſſa applicatur, tantò magis prodeſt, cæteris paribus; ſi nimirum is, pro quo offertur, ma- gis ſit diſpoſitus, ſicut quævis cauſa, quantô me. liùs applicatur, tantò meliùs operatur. His not. Reß. 1. Pro co, qui eleemoſynam contulit, tenetur Sacerdos tertié modé, ſeu in particula- ri Miſſam applicare, & pro poſſibili conari, ut in Memento expreſſam ejus memoriam habeat. Poteſt tamen ſuſſicere memoria virtualis, ut ſi Sacerdos ante celebrationem compoſuit Memento, & poſtea obliviſcatur, vel in ipſo Memento dicat Deo: Offero pro omnibus illis, quorum antea- memoriam feei. KReſp. 2. Trid. Seſſ. 22. definit, quòd sen ſo- lum pro ſidelium vivorum pectatis, pœnis, ſatisfactio- ni- — 1, 6 Ni /wun 4 Aon⸗ ibus Eid Men nnoelt nodu im e⸗ 65. L⸗ Hio, ee ltentie t od 45 g G.r. le pro tone, fnt la n gel: g. Umünibu dcriſ III. D Koger W, inc ntis, . . — lter, l 1e Menl rier o Generil totn lett n Kuetii Et vlid. Ppplietg Ue benen COM V,. De. ris erod Caterid ur, . Nuntn t. Hi n connd n erigt cotuni Cvalis, 9 it Mn enenAN ona— De Euchariſtia. 361 nibns, & aliis neceſſitatibus, ſed & pro defunctis in- Chriſio nondum ad plenum purgatis rite juxta Apoſto- lorum tradlitionem oſſertur. Hinc offerri poteſt pro omnibus Fidelibus etiam peccatoribus, qui- bus tamen aliter prodeſt, quàm juſtis: his- enim prodeſt per modum ſatisfactorii, illis ve- rô per modum expiativi à culpa-, impetran- do gratiam contritionis. Reſ. 3. Sacrificium non poteſt propriè of- ferri pro Sanctis, quaſi pro eorum ſalute, ſed iu honorem eorum. Ita Trid. Seſſ. 22. Cap. 3. Hinc hec Sacrificium Beatis prodeſt ad glo- riam accidentalem. Reſp. 4. Sacrificium Miſſæ non poteſt offer- ri pro damnatis: quia in inferno nulla eſt re- demptio, nec pœnæ, nec culpæ remiſſio, nec pæœnitentiæ impetratio, cùm damnati in ma- lo ſint obſtinati, & inflexibiles. S. Th. in 4. diſt. 45. q. 2. 2. 2. Reß. y. Non licet hoc Sacrificium directè offerre pro excommunicatis majori excommu- nicatione, præſertim nomine Eccleſiæ & Chri- ſti, fi fint nominatim denunciati. Ita ſtatuit Eccleſia in cap. à nobis 35. de ſeut. extomm. Et ratio eſt: quia excommunicatio major privat communibus Eccleſiæ ſuffragiis, inter quæ hujus Sacrificii oblatio præcipuum tenet locũ. Dixi 1. Directs: cùm enim Eecleſia Miſſam- diredè offert pro fidei propagatione & aug- mento, indireétè etiam offert pro illis excom- municatis, uti & pro Paganis & hæreticis, 2 5 ur 362 Trabl. XII. Exam. V. ut convertantur, quorum converſio Eccleſiam auget. Dixi 2. Nomine Eccleſiæ & Chriſti: quia validè & licitè poteſt Sacerdos pro illis in Miſſa ora- re nomine propriõ, mentaliter tamen, &&* non per orationes communes, quas dicit no- mine Eccleſiæ. Ratio: quia excominunica- tio major non privat precibus privatis, ſed orationibus & ſuffragiis communibus. Dixi 3. Si ſint nominatim denunciati: quia ſi Gint excommunicati non denunciati, & cum- quibus ex Concilii Conſtantienſis indultò li- citè poſſumus communicare, poteſt Sacerdos pro iis ſacrificare nomine Chriſti & Eccleſiæ. Ratio: quia Concilium Conſtantienſe geneta- liter permiſit cum illis communicare in quibus- cunque divinis. Ex quo ſequitur, quòd etiam direcè liceat offerre hoc Sacrificium pro converſione hæ- reticorum noſtrorum, quia non ſunt excom- municati nominatim denunicati. Et quam- vis non ſint capaces fructůs Sacrificii quoad ſatisfactionem pœnæ debitæ, bene tamen ad impetrationem auxiliorum, quibus ad con- verſionem ſe diſponant; ſuntque membra- Chriſti per Baptimmum & characterem, licèt non per fidem & charitatem. Reſp. 6. Pro infidelibus, ſeu pro non bapti- Zatis licirum eſt hoc Sacrificium offerre ſaltem indirectè in ſenſu antè explicato. Ratio: quia Sacrifcium Crucis fuit oblatum etiam pro in- fide- “D tus: 1Ma n iodire CMtbecuu Netio: Cici . um, P n woto helii⸗ Gingr Pucom der oper Kolteren Ni, & ii⸗ 1ppl Eula Pre ſone N r detam o lequitur ſter int Eere 41 li, i gcer⸗ lecleſik 16 redun Creris N . ho indalel dacerets Eecleſe genera. n guiut. 0 liee tüone be n erchr lt gon De Euchariſtia. 363 fſdelibus: & non adeſt prohibitio Eccleſiæ, quòôd Miſſa non debeat pro iis offerri: ergo ſaltem indirectè poterit. Poteſt item offerri pro Cathecumenis tam vivis, quàm defun- ctis. Ratio: quia licèt non ſint perfectè mem- bra Chriſti & Eceleſiæ per Baptiſmmum in re- ſuſceptum, pertinent tamen ad Ececleſiam per ſidem in voto ſaltem & deſiderio, ſicut No- vitii ad Religionem: & poſſunt per Baptiſmum flaminis in gratia decedere: ergo. Sciendum porrò eſt, quòd, ut Sacrificium Miſſæ ex opere operato proſit iis, pro qui- bus eſt offerendum, requiratur intentio Sa- cerdotis, & voluntas frutum Miſſæ certis- perſonis applieandi. Eſt communis DD. Ra- tio: quia pro illis ſoluùm offertur, quibus in- tentione & voluntate Sacerdotis applieatur-: ergo etiam illis prodeſt, quibus applicatur-. Ex quo Sequitur I. Fructum generalem, qui pro- venit ex intentione Eccleſiæ offerentis, non. pendere à ſpeciali intentione & applicaâtione miniſtri, ideôque ad Fideles pertingere, ta- metſi Sacerdos nihil de hoc cogitet. Ratio eſt Eceleſiæ intentio, quæ eſt, ut fructus ge- neralis redundet in omnes Fideles. Quod pa- riter dixeris de fructu ſpecialiſſimo Sacerdoti debito, hòͤc ipsé, quòd dignè celebret; dé- que fructu Miſſam audientium: cùm in obla- tionibus, precibus, & Canone Miſſæ expreſſa fiat ipſorum mentio. Se- 364 Tradk. I. Exam. V. Sequitur 2. Quamvis Sacerdos illicite Miſ- ſam alteri applicet, quàm cui tenetut, ap- plicatio tamen eſt valida, eique provenit fru- Gus Miſ⸗iæ ex opere operato, ad quem Sa- cgerdos applicationem dirigit. Ita Suarez, Co- ninck, Layman cum communi: quia appli- catio Sacrificii competit Sacerdoti ex poteſta- te Ordinis, quæ ab alterius arbitrio non de- pendet. Sequitur 3. Hanc intentionem & applica- tionem eſſe neceſſariò faciendam ante Confe- crationem, vel in ipſa Conſecratione. Ra- tio: quia jam tunc diſpenſatur fructus Sacrifi- cii, quando Sacerdos in perſona Chriſti ſub- ſtantialiter offert Sacrificium; ſed offert ſub- ſtantialiter in ipſa Conſecratione: ergo tune fructus jam diſpenſatur, adeôque per ſubſe- quentem intentionem non eſt diſpenſabilis. DQ. 71. Dualis debet eſſe intentio applicati- va Sacriſiti? Reſp. Cuimm communiori: Sufficere virtualem & implicitam, non retractatam, ut ſi præce-= denti die habuiſti propoſitum celebrandi pro Petro, ſequenti die, tametſi de hoc nihil co- gites, tamen fructus Petro applicabitur. O. 72. Ad quem pervenit ſpecialis fructus Sacrißcii in caſu, quo Sacerdos obliviſcitur ejus- modi applicatisnem ſatere? Reſp. Cum Layman, illi tune provenire, cui Sa- —— ns l Lert rel ln ſee Ki ( 1,. Gcun lnpplica lellehe (clern 1hoßt 4 elſ Nereoti⸗ unc lone ſt nmium ci lri, cen 1non 0 latar er Pplicatu. aui de 4 ( ſenn 1. den luit 4 etut toveni 4 1en urer,l Juin z er e tiomnt e Con ſone. ks Kcnn Prili Fert ub. tpo⸗ tuae er woſe. Ch. en e firuſt urli en ebrundl⸗ oe itle dbiuu, ‚ TH N eke 1 De Enchariſtia. 365 Sacerdos ſaltem generali & implicitâ intentie- ne fructum Miſſæ vult applicare, quod objé- tum erit vel ipſe Sacerdos, vel illi, quibus Sacerdos ſpecialiter eſt affectus, & obligatus. Quisque enim (inquit Layman) Sacerdos pius & doctus, ſi de es re interrogaretur, ita anims & vo- luntate affectum ſe eſe reſoonderet. Quodſi Sacri- ficium ne quidem generali intentione foret. alicui applicatum, fruétus remaneret in the- ſauro Eccleſiæ ſecundim Communem. Q., 13. Quiſuam ex Miſſa recipit majorem utilitatem Reſp. Cæteris paribus, id eſt, ſi adſit etiam major diſpoſitio ſubjecti, Sacerdos; & pofſt eum is, qui contulit eleemoſynam, cujus- collatio eſt ſpecialiſſima devotio erga Miſſam; & conferentis fit ſpecialis memoria in Miſſa. Poſt hunc illi, qui Miſſæ aſſiſtunt. Unde in, Canone fit eorum exprefſla memoria per ly „ Et omnium circumſtantium. Dixi, cærteris paribus: ſi enim, qui ſtipen- dium non dedit, mæjori fervore ac devotio- ne feratur erga Sacrificium, ei etiam ſpeciali- ter applicatum, majorem reportat frucum„ quàm qui dedit. Q. 14. Cujus audtoritate fiunt redudtiones Miſarum, ut per certam, vel certas Miſſas, vel Anniverſaria ſatisfiat pluribus è Dico: Sacra Congregatio ſub Urbano VIII. 1626. ſtatuit, quôd poſſint fieri à ſola Sede⸗ Apo⸗ 366 Tradt. XII. Exam. V. Apoſtolica, & nullatenus ab Epiſeopis, nec ⁸ Generalibus Ordinum in Capitulis Generalibus, revocatis contrariis privilegiis. Non concedit autem Sedes Apoſtolisa illam Miſſarum reductionem, niſi in Collegiis, vel Conventibus eam petentibus ſit magna neseſſitas, & paupertas, quando numerus Miſſarum funda- tarum excedit numerum Sacerdotum, aut non- fuit datum juſtum ſtipendium. Hinc non debet concedi illis Collegiis, quæ faciunt ſumptus non neceſſarios, vel magnifiea extruunt ædiſicia. Q. 15. Miſſa quos habet efectus ex opere operato? Reß. I. Sacriſicinm Miſſæ non tantùm eſt lau= dis, & gratiarum actionis, aut nuda commemo- ratio Sacrificii Crucis, ſed habet tres effectus. 1. Eſt propitiatorium, ſeu habet vim placandi Deum peceatis noſtris offenſum. 2. Eſt impetratorium, ſeu valet ad impetranda quævis bona ſpiritualia, imò & temporalia, ſi ſaluti non obſint. 3. Eſt Sarisfactorium pro pœnis temporalibus, quæ re- ſtant remiſs â culpâà. Eſt de fide, ut patet cx Trid. Seſſ. 22. c. I. & Can. 2. Reſp. 2. Miſſa dictos effectus cauſat ex opere operato. Ratio: quia cauſantur ex ſola digni- tate hujus Sacrifieii, nimirum rei in eo oblatæ, ae principalis offerentis, independenter à digni- tate Sacerdotis partieularis, üt patet in Miſſa- mali Sacerdotis, quæ tantum valet, quantum bo⸗ Mi, non ex opere operantis, eum illud wihi va- eat ² —— tho 4 nb cs 1 ſmmelis 11 No M Mrai u niorl vol no horgnto Uunt lum lnant i s hote u no tſan Ulora a lum NA eda Mnt ſtente 9. . oe eob e Generiie Clolie Lolepi ennnetelle llumm in n, at e ine on t unptun 2zihei, eN S ntümeltl cOmmemo eſteus. 1 Andi Deu henetin iniune bint, 3l bas, ! tukterli zuſit e ſolt⸗ nenln dennrit⸗ tet 1Ul. De Buchariſßtia. 367 leat; ergo ex opere operato. Item indepen- denter à dignitate ejus, pro quo offertur, ex parte cujus tamen requiritur diſpoſitio, non ùs ratio formalis cauſandi, ſed ùt conditis Ans qua⸗ non. Quid ſit opus operatum, &c. vid. Tract. I1. Exam. 2. Not. §Fe Q. 76. Eſine utiliuz Miſſas in vita ſili ce- lebreri facere, quàm poſt mortem? Reſp. Eſt utilius: quia exinde homo ſibi com- parat majora beneficia. Nam Miſſæ pro aliquo diéæ poſt mortem ſunt ſolôm ſatisfactoriæ pro pœnis Purgatorii; ſi verò pro eo legantur in- vita, ſunt ſimul propitiatoriæ, & impetratoriæ: ſicque juvant in vita & poſt. Imò per eas mul- tiplieatas poteſt in vita tota Purgatorii pœna- deleri, ut moriens ſtatim exlum intret. Quod tamen forſan rarò contingit. Plura adhue de Miſla dicentur infrà Tract. 15. Exam, 6. TRACTATIIM XIII. De Sacramento Pœnitentiæ. De Eſſentia, partibus, & neceſſitate Pœnitentiæ. Q., 1. Qauid eſt Pœnitentia! Reſo. Pœnitentia phyſicè ſumpta definitur quòd ſit exterior peccatorum confeſſio doloro- ſa 368 Trabt XIII. Exam. I. ſa ſub impenſa præſcripta abſolutienis forma-. Metaphyſicè verò, quòd ſit Sacramentum Novæ Legis inſtitutum ad remiſionem peccatorum poſt Bapti- ſmum commiſſorum, ſen ad cauſandam gratiaen ſanun- tem, ſive reſuſcitantem, aut remiſſivam dictorum peccatorum. Q. 2. Quot ſunt partes Pœnitentie? Reſp. Partes aſſentiales ſunt tres, contritio, con- feſſio & abſolutio. Satisfactio eſt pars tantum in- tegralis. Ratio: quia Sacramentum Pœnitentiæ ab intrinſeco non poteſt ſubſiſtere ſinè contritio- ne, confeſſione & abſolutione; bene tamen ſine Auali ſatisfacione, unde hæc in moribundo non requiritur: ergo. Q. 3. Que ſz materia & ſerma EPæœnitentiæ? Reſp. I. Materia proxima ſunt actus pœniten- tis, remota ſunt peecata, non ur acceptanda; ſed ùt deteſtanda & deſtruenda: eàâque perſona- lia ſeu actualia, & quidem poſt Baptiſmum com- miſſa; quæ ſi fuerint mortalia, ſunt materia ne- neſſaria, ſi venialia, materia ſufficiens ſeu libera. Reſp. 2. Forma Pœnitetiæ eſt abſolutio, cujus eſſentia abſolvitur his binis verbis: Abſolvo 1&. Quia hæc ſuſſicienter exprimunt actum judicii, & cffectum hujus Sacramenti, ſcilicet gratiam re- miſſivam peecatorum; ſequentia verba: 2 peces. tis tnie, pertinent ad integritatem, non quidem Sacramenti, fed loceutionis. Reſp, 3. Valida eſſat (attamen illicita) abſo- lutio — la his 1, t ej Ar mutati n aunu Eed üli t in . 4 A 2 11. Hoe in ex ſn 2, n hon el inre hi deſide 14. . 3.) n votum d eius m Catis ex itdelideri u dil te hoe uamen P IMkeratur Ratio Aeite e .l. — ienk ſdneſun in Stien Pan Cichn Mientie/ tontriioee pens tmtint n Penitn ſnd connt⸗ ne tamnen 4 moribuxt Eſitentie N enite tepten ge erl ptlnuman nn nuerut ſan ier Molotio, Gum at et gein ecdi/ ia ele De Pæœnitentia. 269 lutio data his verbis: Remitto, condono tibi pesccaæ- ta tus: quia hæec verba æquivalent prioribus: Abſolvo te; æquivalentia autem verborum ſolàm indueit mutationem materialem, quæ Sacramen- tum non annullat. Ob eandem rationem etiam valida, ſed illicita eſt hæc forma: Abſolvo à pec- tatis tuis: hæc enim priori æquivalet, cùm ly te includatur in Iy tuis. D.,. QDaanta eſt neceſſtaz Pœnitentiæ? KReſp. I. Hoe Sacramentum non eſt abſolute neceſſarium neceſſitate ſalutis omni homini, ſed ſed ſolàm ex ſuppoſitione, ſi peccaverit: quia, eſt inſtitutum in remedium pecceati. Reſp. 2. Suppoſitô etiam peccatò hoe Sacra- mentum non eſt ſimpliciter neceſſarium in re, ſed ſi in re haberi non poſſit, ſufficit ejus vo- tum ſeu deſiderium. Ita declaratur in Trid. Seſſ. 6. c. 14. Reſp. 3. Non eſt ſimpliciter in eo eaſu neceſ- ſarium votum explicitum hujus Saeramenti, quo (dum ejus memoria occurrit) præter dolorem de peceatis expreſsè datâ occaſſione confiteri pro- ponas, ſed ſi non recordetur quis peccatorum, ſuffieit deſiderium ſen votum implieitum inclu- ſum in actu dilectionis D El ſuper omnia. Vel ſi quis de hoc Sacramento nihil ſeiens, recor- detur tamen peccatorum, & de iis ſeriò doleat ſeu eonteratur & firmiter proponat emendatio- nem. Ratio: quia in tali propeſito & dolo- re implicite eontinetur propoſitum confitendi. A a Ex 370 Tradt. XIII. Exam. II. Ex Exam. II. as De effectu Pœnitentiæ. 4 . 4 une dN Q. 7. Danturne peccara per panitentiam mns non re mittibilia? Keſpy. Nullum datur peccatum tam grave & kni enorme, quod non poſſit remitti per pœniten- e tiam. Ratio: quia oppoſitum aſſerere repugnat ahaſee Divinæ miſericordiæ, de qua dicitur Joel. 2. nhuliz be quòd benignus & miſerieos eſt, & patiens, & Ahi 6 multæ miſericordiæ, & præſtabilis ſuper malitia. Aömm Q. 2. Quomods remittuntur peccata venia- Radenk lis per pœnitentiam, aliäque Sacramenta, aut RM Sacramentaliæ? “ Reſp. I. Sacramentum Pernitentiæ venialia n ini legitimè elavibus Eccleſiæ ſubjecta tollit ex ope- ele re operato. Ratio ex S. Th. quia venialia ſunt iiai, etiam propria materia Sacramenti Pœnitentix,; * ſaltem ſufſiciens, licet non ncceſſaria. n 3 Reſp. 2. Alia Sacramenta præter Poœnitentiam Dl etiam habent vim remittendi venialia ex eperes Ioram operato. Ratio ejusdem S. Dævenialia facilius ot, renittuntur, quàm mortalia; ſed omnia Novæ Ven⸗ Legis Sacramenta tollunt mortalia ex opere ope- le, 3 rato, aliqua quidem per ſe, ůüt Sacramenta mor- Im a tuorum; aliqua verò per accidens, ùt vivorum * i Ohere ergo. 1 Opere Nota tamen, quòd remiſio venialimm per alis leentis: Sa= nmn ie, Naitent tamn gen Per t ete ienn eitur helienn per Nl Ata Uiſ n, ℳ 2 Neniel Ait exe, Venilu Paniem tu, r Ponten Alu er eniaint Honmu e Cheß enmehi fn De Pœnitentia. 271 Sacramenta non fiat immediatè, ſed mediaté, eò modô, qué ſtatim dicetur de Sacramentalibus“. AD., 3. Quid cenſer de Sacramentalibus * Ante Reſp. nota; adiones, vel res ſacras-„ quas vocamus Sacramentalia, indicari héc verſu: Oras, tinétus, edens, confeſſus, dans, benedicens. Orans, id eſt, oratio Dominica, vel ofatio in Eccleſia conſecrata. Tinctus, aqua benedicta. Edens, panis benedictus, qui olim locò Eucha= riſtiæ dabatur Catechumenis, vel etiam Fideli- bus non communicantibus. Confeſus, id eſt, Confeffio generalis, quæ fit in principio Mifle, vel in Completorio, & in Prima. Hué redu- citur tunſio pectoris, quâ manifeſtatur interion. animi dolor. Dans, id eſt, eleemoſynam, quæ peccata redimit. Huc redueitur jejunium reli- giosè ſuſceptum. Benedicens, id eſt, Pontificis, ſes Epifecopi, aut Abbatis benedictio ſolemni ritu, ac ſignò erucis populo data. Vocantur“ autem Sacramentalia; vel quia ad Sacramenti confectionem adhibentur, vel quia verorum Sa- cramgntorum genium quodammodo æmulantur. Hôc not. Reſp. Venialia remittuntur etiam per Sacra- mentalia. 2. non immediatè, ſed mediatè, in quantum excitant pium motum voluntatis. 3. non ex opere operato; probabilias loquendo, ſed ex opere operantis. Prima & 2. pars eſt S. Th. dicentis: Omnia iſta cauſant remiſnonem- Peccatorum venialium, in quantum inclinant a- A àa 2 nni- 372 Tract. XIll. Exam. III. nimam ad motum peœnitentiæ, qui eſt deteſtatie peceatorum, vel implicite, vel explicitèà. Et ra- tio eſt: quia nihil immediatè tollitur, niſi per- ſuum oppſitum; ſed venialia pro oppoſito ha- bent fervorem charitatis (quem diminuunt) & formalem eorum deteſtationem: ergo per illum, & illam ſolàm immediatè tolluntur. IIlum ve- ro excitant Sacramenta & Sacramentalia: ergo- Ratio 3. p. quia nullibi legitur, quòd Sacramen- talibus à Chriſto facta ſit promiſſio remittendi pPeccata. Idem eſt de Exoreiſmis ab Eccleſia inſtitutis; ui inter Sacramentalia senſentur à S. Th. & qui effectus quoſdam ſupernaturales contra dæmones habent ex opere operantis tantàùm, & per mo- dum impetrationis, quæ impetratio non funda- tur in privata ſanctitate Miniſtri, ſed in oratio- ne totius Eccleſiæ, quæ eos inſtituit, & dæmo-⸗ aibus imperat. Ex Exam. III. De Contritione. Q. 7. Quid eſt Contritio? Reſp. Contritio generatim ſumpta eſt dolor- de peccato ſub quocunque motivo ſupernatura- li, & definitur à Trid. quògd ſit animi dalor ac de- teſtatio de peccaco sommiſſo sum propoſito non pecewudi ds cætero. QD. 21 — Aare Inna lie Sle ap- goe i) un int ingert ifn ob! Cornltate 13 4 Ner , Uorun id en n umen 1 etitd untm zu epit grat inlulas um contri l enomin ¹ gi at nmo cün Pproxind Raeram 1 elter hn t, nl Ppoſto! ninuun) o berie IIIN llgt en 0 Lelnlittmd inſinte Th. & Genon per mo on funchi In Orati⸗ en De Przitentia. 373 D. 2. Qgotuplex eſt Contritio? Reſp. Eſt duplex: Perfecta & imperfecta. Per- fecta eſt dolor de peccato cammiſo, ùr eſt offenſæ D E I ſaper omnia diletti, ſeu ſummè boni: qui dolor- debet eſſe appretiativé ſummus. Contritio im- perfecta (quæ ad alterius differentiam voeatur. attritiq) eſt dolor de pescato commiſſo ex motivo ſu- pernaturali inferiori, quàm fit dilectio D EI ſuper e- mhnia, v. g. ex metu gehennæ, amiſſione beatitu- dinis, ſeu ob Deum ùt vindicem, vel ex ſpecia- li deformitate talis peccati. Q. 3. Attritio poteſtne fieri contritio? Reſp. Negativè: quia quæ fpecie eſſentiali dif- ferunt, illorum unum non poteſt fieri alterum? attritio autem & contritio taliter differunt. Di- citur tamen homo per Saeramentum peœnitentiæ ex attrito fieri contritus vel habitualiter, in- quantùm attritus per Sacramentum peœnitentiæ recipit gratiam, & cum illa inter eæteras virtu- tes infuſas etiam virtutem pænitentiæ, à qua tan- quam contritionis principio habitualiter contri- tus denominatur; vel virtualiter ſeu æquivalen- ter: quia attritio juncta huic Saeramento obit quodammodô munus contritionis, eique æqui- valet, cùm hominem etiam diſponat (liceèt non tam proximè) ad juſtifieationem, quæ eſt effe- ctus Sacramenti. A a 3 OQ. 4. 374 Tract. XIII. Exam. III. D. 2. Attritio, ut ſußfciat ad jufßtiſicatio-⸗ menms in Sacratmente VPœnitentiæ obtinendam, quas. requirit condittones à Reſp. Primè debet eſſe vera, id eſt non apparens wel exiſtimata, quia eſt materia Sacramenti, ad quam non ſuſſicit, quòd ſit putativè talis. 2. Debet eſſe univerſalis, ſen extendere ſe ad omnia mort lia non dum confeſſa, cùm unum peccatum non poſſit remitti ſinè alio, adedòque vel debent glici tot attritiones, quot ſunt peceata ſpecie di= verſa, vel debet homo de omnibus dolere ſub uno generali motivo ad omnia ſe extendente. 3. Debet eſſe ſupernaturalis: quia diſpenit ad for- mam ſupernaturalem, ſcilicet gratiam: diſpofi- tio autem debet eſſe ejusdem ordinis cum forma, ad quam diſponit. 4. Debet eſſe icax, id eſt, excludens voluntatem peccandi, & inçludens ef- ficax emendationis propoſitum. D., 5. Saßicitne una contritio ſfuper omnia peccata? Reſp. Affirmativé. Ratio: quia aliäs, qui ha- beret mile mortalia, deberet elicere mille eon- tritiones, quod nemo defendet. D. 6. S; quis doler, quòd non ſußſcienter doleat de peccatis, ſußficitne ille dolor? Reſp. Non fſufficit, ſpeculativè loquendo: Jun talis dolor non eft dolor de peccatis, ſed ſolùm eſt diſplicentia de ipſo doloris defectu. Practicè camen attentâ conditione perſonæ, quæ ſcilicet ſit timoratæ Sonſcientiæ, ſuſſicere poteſt. Ratio: qut —* 1n eli 0 cntrition 1ll inl color aun pe Iolup Altliss e eine i lorem oprr, Aanu Kn in, in⸗ iunte 1 De eris ken on do ndo us ſeri. N 1 Prel⸗ U umn, (a eſlonis dün gbi⸗ Cure a mm è 4. 4 Mure 4. duſt one on 1 — nlmn e onape erknenti 7 telt⸗ Ee Aon tl a golr 10 enllegte, t ſ. un fornz , id elt Adens Per gnt iis gih iſ. Haten Ulle z ier lehr! vencoft De BPœnitentia. 375 quia in tali dolore videtur contineri perfectiffi- mus contritionis dolor, eùàm voluntas contra ſe ipfam quaſi inſurgat, volens ſe ipſam, ſi poſſet, pœnis & doloribus exeruciare pro peccatis eom- miſſis, cùm parata ſit pro ipſis etiam ſenſibiliter dolere. Inſuper peccatum eſt origo talis dolo- ris, qui aliàs eeſſat illé deficiente: ergo volun- tas reflekivé illud deteſtatur, & conſequenter- dicit dolorem ob peccatum. Ita Scotus. Baſſ. apud Sbogar. DQ. 7. Quando quis obligatar ad Contritio- nem ? Reſp. I. Præceptum Contritionis per ſe ob- ligat primè, in artieulo mortis vero vel præſum- pto. Secundò in morali periculo vitæ. Reſp. 2. Per acceidens obligat primé, ſi exur- gat gravis tentatio, quam homo moraliter vin- cere non poteſt, niſi per eontritionem. Secunaò, quando quis etiam erroneè exiſtimat ſe ad eam teneri. Tertiès, in valde gravi neceſſitate reip. quæ præſumitur immitti à Deo ob peecata ho- minum. Quartòè, dum eurrit præceptum annuæ Confeſſionis, & non eſt copia Confeſſarii. Quin- 17, dum quis in peecato mortali exiſtens debet, celebrare „aut adminiſtrare aliquod Saeramentum ; vel unum è quinque vivorum recipere. D., §. Ad valarem Sacrawenti Pænitentie requiriturne formale propoſitum non pecsandi de cætero Keſp. Suſſieit virtuale incluſum in efficaci de- teſtatione omnium peecatorum. Ratio: quia- A a 4 tune 376 Tradbt. EIII. Exam. W. tune omnis peecandi voluntas ſuſſicienter exclu- Aitur. Ex Exam. IV. De Confeſſione, & ejus neceſſitate. Teneturne qui⸗ confiteri poeccatum mortale dubium ? Refp. Confifendum eſſe ùt dubium; quòd ſi poſt confeſſionem deprehendatur fuiſſe certum, tenetur illud confiteri üùt eertum: quia juxta Trid. homo tenetur confiteri mortalia, prout illa habet in eonſcientia; ſed peceatum ante dubium com- pertâ gertitudine non eſt amplis dubium, ſed certum: Ergo. Ob eandem rationem, qui non ſcit certum numerum peceatorum mortalium, & dicit; Fornicatus ſum decies circiter, vel plus, minuſvé, & poſtea deprehendit certum numerum, v. g. fuiſſe duodecies, tenetur poſtes numerum ut certum confiteri. Cæterùm qui mera kabet peccata dubia, unum certum etiam veniale tan- tům ex vita priori confiteri debet; non enim- poteſt cadere forma certa ſuper materiam dubiam & incertam. O. 2. Quando &s quos obligat præceptum Confeſionis ? Reßß. 1. Præceptum confeſſionis obligat pro- portionaliter in caſibus, in quibus antè in q. 8. dixi obligare præceptum contritionis“. Item femel in anno, ſeu intra annum. Oα , 7 RReſp. 2. clieet elltemn Uutet gex 65 h Lonnes 16,D eit ccem 6 lteria guubt , nnqa mloller. 64. dre mmlonis Rahoſtate: eldun be ). datitte cb Nepe lega non Rtamen Uem: qui ta, & Ciur, Lent lene inerint, dengr n celltre e iun, Ci ile eenn urali t l Ki biumeor bium, ſ , gi n tiliumn WP N uumenn 8n Nunen men Venitlen con eit rümelh uße Clor BM otnenß, De Pœnizentia. 377 Reß. z. Determinatio temporis pro confeſ- ſione, ſcilicet quòd facienda ſit proprio Sa⸗ cerdoti ſaltem ſemel in anno, facta eſt ab Ec- cleſia. Patet ex Cap. Omnis utriusque ſexds. Reſp. 3. Præceptum confefſionis compre-⸗ hendit omnes peccatores, imò & Papam ipſum, Ratio S. D. eſt: quia nullus eſt, qui non ha- beat Jjudicem Chriſtum, cui per ſuum Vica-⸗ rium conſiteri debet, qui quamvis eò inferior ſit, in quantùm Prælatus eſt, tamen eſt eò ſuperior, inquantùm peccator eſt ipſe, & ille Chriſti miniſter. Reſp. . Præcepto annuæ Confefſonis & Communionis Paſchalis tenentur etiam hære- tici & apoſiatæ: quia per baptiſmum ſunt ſub- jecti legibus Eceleſiæ. Q. 3. Satisne fit huic præcepto per Confeſzo- nem Sacrilegam? Reſp. Negativè: quia confeſſio invalida ſeu ſacrilega non eſt præcepta ſed prohibita. Sa- tisfit tamen per confeſſionem validam & in- formem: quia in ea adſunt omnia eſſentialia requiſita, & ſolùm effectus, ſcilicetr gratia- impeditur. OQ. g. Tenenturne pueri præceptéò eonfeſionis, & quandonam? Repp. Tenentur, ſi ad annos diſcretionis pervenerint, & mortaliter peceaverint. Ita- patet ex cit. cap. omnis utriusque ſexis. A a 5 5. 378 Trabt. XIII. BExam. W. D. 5. Teneturne ad confeſſionen annuan, qui non babet niſi venialia? Refßp. Non tenetur ex vi dicti præcepti: quia peecata venialia non ſunt materia neceſſaria- conteſionis, ſed libera. Unde ſufficit ad præceptum Eccleſiæ implendum, ur ſe Sacer- doti præſéntet, & ſe oſtendat absque con- ſcientia mortalis eſle; & hoc ei pro confeſſio- ne reputatur, Ita D. Th. in Suppl. q. 6. a. 34 Teneretur tamen in Paſchate communicare, ùt decernitur in cap. omms utriusque. Dixi: Ex vi dicti præcepti: quia fieri poteſt:- quòd teneatur ratione ſcandali, vel ſi dubi⸗ tet ſe eſſe in mortali. D. 6. Eſine aliquanmo præveniendum boc praæceptum, vel ſupplendum, dum eſt neglettum? Keſp. 1. Qui ſcit aut probabiliter timet ſe non poſſe conſiteri ante finem anni, niſi con- ſiteatur modò, uri feri poteſt in caſu longi itineris, tenetur confeſſionem anticipare. Ratio: quia in cap. omnis utruuque: decerni- gzur ſaltem ſemel in anno eſſe confitendum-. Cui accedit, quòd alia ſint præcepta, quo- rum onus alligatur certo tempori leu diei, ut jejunii, Miſæ, Horarum, quæ non ſant ne- ceſſariõ prævenienda vel ſupplenda; alia ve- rô, quæ obligant pro indeterminato tempo- re, quæ ſunt anticipanda vel ſupplenda, & tale eſt in præſenti⸗ Keſp. 2 —.— tötent Led gra lto: co cel iiis term compe el conf one n ei. Ege nblecnen nefurne nfter Nel 6,, Conſe n de ddend zd⸗ Utentia S⸗ d lum Mig. T nis, d Orma:, 1hreenti 2, Vali ſenns pee Iin eue illis Mum (Co Vy. — 9 Gnpten 4 Ateptlie neceln e cher⸗ le d ioclech Pro conkel Umuricin. , feni po vel ſiu c gectum er dinen ni, nic lln le ichent :ceet nbteier⸗ ceptn i en n ſul u n inutoth r De Pœnitentia. 279 — - — — Reſp. 2. Qui toté anné non eſt confeſſfus-, annô elapsé tenetur primâ commoditate con- fiteri, & eò gravius peccat, quò diutius dif⸗- fert. Ratio: quia qui ſtatutò tempore non., ſolvit, quod debet, per hoc non deobligatur, ſed potiùs terminé ſolutionis elapséô arctiùs- tenetur & compellitur. Et talis totô annòô non confeſſus ſi confiteretur in principio Januarii, Ulâ confeſſtione non fſatisfaceret pro duobus- annis: quia iſta confeſſio eſt debita pro anno Præcedenti: Ergo per eam non ſatisfacie pro novο anno ſequenti. DQ., 7. YZeneturne quis, at diétum præceptuns inpleat, confiteri per internuncium, per ſeriptum, vel per interpretem? Reſp. 1. Confeſſio per internuncium vel ſcri- turam facta Sacerdoti abſenti, & abfolutio ab eodem abſente data eſt invalida. Oppoſi⸗ ta ſententia Suarezii eſt damnata à Clem. VIII. Ratio: Tum quòd hæc fuerit mens Chriſti in- ſtituentis. Tum ob periculum ſcandali, re- velationis, &c. Tum quia aliàâs non verifi- catur forma: Abſolve te, quæ requirit perſo- nalem præſentiam. Reſß. 2. Valida eſſet eonfeſſio, ſi pœnitens per litteras peccata ſua Sacerdoti mittat, & peſtea in ejus præſentia dicat, quòd ſe de omnibus illis accuſet & doleat: quia adeſt berſonalis præientia & accuſatio. Imô ad præceptum Confeffionis implendum tenetur- per Tradbt. XIII. Exam. IV. per ſcriptum confiteri, vel per nutum, ſi ali- ter non poſſit. Ratio: quia præceptum obli- at, dum in ejus obſervantia non eſt magna dicfcultas, nec periculum damni; ſed ſic ſe, habet caſus præſens: ergo- . Reſp. 3. Non tenetur quis confiteri per in- terpretem, niſi in mortis articulo. Ratio 1. p. eſt: quia nullum extat jus, vi cujus ſic publicanda ſint delicta. Ratio 2. p. quia non oportet reddere du- biam ſalutem ſuam: & vita æterna præpon- derat ſamæ, quæ in eo caſu apud interpre- tem læderetur; & quamvis hoemo poſſit ſalva- ri per contritionem, illa tamen eſt difficilis. Et datéô, quòd ad id homo non teneretut ex vi dicti præcepti, teneretur tamen ex præce- pto charitatis erga ſe ipſum. 330 OQ. . Teneturne quis aliquando eadem pec- cata bis confiteri? Reſp. Affirmativè, & quidem in 4. præci- puè caſibus. 1I. Si quis excommunicatus an- te abſolutionem à peccatis, non fuiflet abſo- lutus à cenſuris. 2. Si pœnitens fecit votum de facienda eonfeſſione generali. 3. Si prio- ribus peecatis non manifeſtatis præſens ſtatus non poſſit ſufficienter manifeſtari. 4. Quan- do quis urgente neceſſitate vel præceptò à Sacerdote inferiore ſolum per accidens & in- directè fuit abſolutus à retervatis, cum onere ſe ſuò tempore ſiſtendi Superiori. Ge- — eraliter veeſari un con⸗ Felde 1 egntatis wn! b lt u jel care s Vini De N 11 dare ſumt Monr ld zud GCham: 10las lun Raro . , gue , pore Mopriun borii⸗ 0 eſt le inei a (n cy, iec a/ ezn .y. — Rutun 1 Lcepeun lon eh i lat lten llo, ernir t telde eriu ren Prd iuen poſſt lt ichclt feneretu er pret talen, in 4 N unicau n lilen ns lecenn 3 r mmin ri. 0 el P ten atr ie,Nn ri 47 De Pœnitentia. 381 Generaliter dici ] poteſt, peccata jam con- feſſa neceſſariò eſſe iterum manifeſtanda, quam- do eorum confeſſio fuit invalida: poteſt autem eſſe invalida 1. Ex culpabili defectu doloris- vel integritatis. 2. Defectu formæ quoad eſ= ſentialia non proſatæ. 3,. Defectu Miniſtri, ut, ſi is ſit ſurdus, vel ſub confeſſione dor- miat, vel careat jurisdictione. 4. Defectu in= tentionis Miniſtri. Ex Exam. V. De Miniſtro Confeſſionis. OQ. 7. Poteſtne Conſeſſarius Parochianum ſuum ubique audire & abſalvere? Reſp. Proprius Parochus poteſt ſuos Paro- chianos audire & abſolvere etiam extra ſuam Parochiam & Dieœceſin, non tamen Religioſi incolas ſuæ Diœceſis extra eam. Ratio I. p. Judex ordinarius Jurisdictio- nem, quæ ſinè externo ſtrepitu judicii exer- cetur, poteſt in ſuum ſubditum exercere ex= tra proprium territorium; ſed talis eſt juris- dictio fori interni? ergo. 2. p, eſt defacto certa. Nam Bulla Clem. X. quæ incipit, Superna, ſtatuit Regulares ab Epiſcopo ad Confeſiones Sæcularium in ſua Diœceſi au- diendas approbatos, non poſſe in alia Diœceſi eas abique Epiſcopi Diæceſani approbatione andire, quamvs pœni- tentes ſubditi ſint éjus Epiſcepi, à quo ipſi Religioſi jam fuerum approbati. Or 2. 382 Tradk. XIII. Exam. V. DO. 2. Ditid ſignifitet ila clauſula (de con- ſenſu Parochorum) que ſolet inſeri teſtimonio approbatiomis Regularibus deto à Reß. Non credo, quod Ordinarii eam clau- ſulam tam ſtricte ſumant, ut velint Confeſſio- nes absque Parochi conſenſu à Regulari ex- ceptas eſſe nullas, fed tantùm velle moneri Confeflarium, ut Parocho loci deferat debi- tum reſpectum, petendo ejus conſenſum, ne pax turbetur, vel eum poſtea informet. Z. 3. Quid tenes de Jurisdidtiane dabia, & probabili? Reſp. 1. Cum Jurisdiétione dubia licet ab- ſolvere in extrema neceſſitate: quia in illa- melius eſt conferre Sacramentum dubium, quâm nullum, ùt communiter dicitur. Reſp. 2. Probabilius eſt, quòd in caſu ne- ceſſitatis etiam non extremæ ſed gravis, va lidè abſolvat Sacerdos cum Jurisdictione tan- tùm probabili, ideſt, quam prebabiliter pu- tat ſe habere, licet revera non habeat. Ratio: Etſi non liceat ſequi ſententiam- probabilem in materia & forma Sacramento- rum, benè tamen in Jurisdictione. Dilſpari⸗ tas eſt: quia in primo caiu miniſter ſe expo⸗ nit periculo faciendi Sacramentum nullum-, non autem in ſecundo: materia enim & for- tna Sacramentorum non dependent ab Bccle- ſa, vel conſenſu eins, adeoque ab ea ſupple⸗ ri nequeunt: è& contra, quia Jurisdictio ab Ee- s ſe Meblt 4 eer rm. lns A uns, 8 Fhi r uns Ltl 1e olatn Unictie Kunlem laro ignor⸗ „ ir, Peccal . Trid llogitt in ani⸗ lotes it e lhm me t mor & ce 10 VY l en *U len narüiern lnrCont 1 Neolui n vele e⸗ leleridt Conſenldc, glomet, Gupt , biu Meet via in il Gubinm. ctut. n cln ginß diionet iier Lctime . lter ken De Pœnitentia. 383 Eceleſia depender, pgro animarum ſalute cen- ſetur Eccieſia eam (in caſu tamen neceſſita tis tantäm) ſupplere, dum quis, probabili- ter putans ſe eam habere, abſolvit. Quod magis patebit ex ſequenti quæſtione. DOQ. 41. Habens titulum injuſtum abſolvitn validé Reſp. Affirmativè, ſi hæc tris adſint, ſcili- cet titulus coloratus ſeu putativus, error- communis, & non adſit impedimentum ju- ris Divini aut naturalis. Ratio: quia error- communis & ticulus coloratus à legitimo Su- periore collatus auctoritate Eccleſiæ, putà Papæ, vel ſede vacante Coôllegii Cardinalium, dat jurisdiéctionem, non quidem habitualem, ſed actualem ad ſingulos actus neceſſariam, ut conſulat ſaluti animarum, laborantium invin=- cibili ignorantiâ, quæ nemini nocere debet. Si Poteſtne quilibet Sacerdos à quibusvis peccatis abſolvere in articulo mortis? Reſp. Trid. Seſſ. 14. ſic ſtatuit: In Eocleſiaâ Dei cuſtoditum ſemper fuit, ut nulla ft reſer· vatio in articulo mortis, atque ideo omnes- Sacerdotes quoslibet pœnitentes à quibusvis peccatis & cenſuris abſolvere poſſunt. Per- articulum morris ſimul intelligitur periculum- mortis moraliter inevitabile. De taliter autem abſoluto & convaleſcente vid. Tract. I4. Exam. 2. g. 6. . . Bxam. V. — Traébl. XiII. 6. Poteſtne Confeſſarius abſolvere mori- “ bundum, qui in præſentia ſus nulium dat ſig Gaun ad 1 ene Knunm n probl Reſp. 1. Poteſt abſolvi (ſub conditionc ta- Mnd men) moribundus, qui in abſentia Confeſ-⸗ intet, ſarii petiit confiteri, & coram adſtantibus n d0 ſigna doloris, ſive voce, ſive alié modéô de- Unen ¹ dit, privatur autem ſenſibus ante adventum- ulle n Confeſſarii, cui deinde teſtes de datis ſignis Ulttiz teſtantur. Ita patet ex Rituali Romano Pau- II bic li V. honcition Reſp. 2. Si moribundus nullum omninò do- oren co gkamenk loris ſignum cxhibeat, invalidè abſolvitur-. Ita communiſſime DD. Ratio: quia etſi forte 9/ elſet contritus, hæc tamen contritio non po- Walak teſt eſſe materia Sacramenti Ppoœnitentiæ, cum ) Uorn non ſit ſignum ſenſibile: ergo. Pro quo ta- mind. men vide Reſp. ſequentem. do, cend Reſp. 3. Cum 38. Doctoribus citatis à Car= emo odin denas, in praxi impertiendam eſſe ſub condi- Sectam tione abſolutionem etiam illi, qui nullum cer- Eglien tum doloris ſignum exhibet. Ratio: quia in Mosme neceſſitate, & quando eſt ſpes probabilis Sa-⸗ inb, &, cramenti, debent applicari & miniſtrari Sa- cramenta; ſed in caſu adeſt materia ſaltem- dubia, & eſt probabile poſſe confici Sacra- mentum: meritò enim Sacerdos dubitare po- Amte teſt, utrüm non ſuſpiria, affectus, vel palpi- M neeet tationes moribundi fiant in ordine ad expri-= habilite men- Mrtalis is keen .V. — Hek, Aun N b concte⸗ blentin 1n Alant ald woct⸗ Alte zAſenen ge Euigle Romamd omntne 6 lolrir lia etſi ho ltioonp. tentie, C ro gde! (lats10 ſe lub co uinulime Gto: g Prodblit Nninilni! atetin ii confaih drbine 11, EeN lienen Nen De Pænitentia. 395 — —— rr= mendum dolorem internum, vel petendum- beneficium abſolutionis. Idem probabiliter tenendum eſt, etiamſi nulla appareant ſigna doloris: meritò enim- dubitari poteſt, an talis in hoc ſtatu non edat ſigna aliqua doloris, quæ licèt de ſe ſenſibilia ſint, tamen à Confeſſario vel Circumſtanti- bus fortaſſe non pereipiuntur, dum autem adeſt materia dubia, in caſu præſertim neceſ- ſitatis (ut dictum eſt) poteſt forma profer- ri ſub conditione, eò vel maxime, quòd per appoſitionem conditionis conſulatur reveren- tiæ Sagramenti. 27. Qualiter diſponendus eft moribundusò Reſp. Diſponendum eſſe per actus fidei, ſpei & charitatis. Ratio: quia illi actus, ſi ali- quando, certè in articulo mortis, ejusque, periculo obligant. Imò etſi ſufficiat attritio cum Sacramento, vix poſſum tamen illi pro tunc acquieſcere, quia non ſum certus, an. Sacerdos me abſolvens ſit ritè baptizatus, or- dinatus, &c. . *. Dualiter procéidendum eſt cum mori- bundo rudi ? Reſp. Ante abſolutionem docendus eſt ne- ceſſaria neceſſirate medii, & præcepti, quæ ſi eulpabiliter ignoret, damnandus eſt pec- eati mortalis. Deinde examinandus eſt de- peccatis ſecundùm ſpeciem infimam, nume- B b rum 386 TWract. XIII. Exam. P. rum, & circumſtantias tam ſpeciem mutantes, quàm aggravantes, &c. 9. QBuid faciendum cum eo, in quo non apparent ſigna veræ deteſtationis paccatorum ? Reſp. Talis, antequam abſolvatur, diſponi debet ad concipiendum Dei timorem & amo- rem, ex quibus provenire debet deteſtatio peccatorum ad Sacramentum poœnitentiæ re- quiſita. ro. Poteſtne Confeſſarius abſolvere fre- quenter recidivos, qui nullum præſeferunt ſpeci- men emendationis à Reſp. Non poteſt, ſed abſolutionem differ- te debet, usquedum emendationem non ſo-⸗ làm verbô, ſed & opere comprobent. Ra- tio: quia carent efficaci emendationis propo- ſitò. 17. Quid ſi urgeat præceptun, annué communionis, cui pramittenda eſt confeſſio Rep. Per accidens poſſe abſtineri ſinè novo peccato ex rationabili cauſa; ita enim ait Conc. Later. in quo illud præceptum eſt condi- tum. Miſi fortò de conſilio proprii Sacerdotis ob ali- quam rationabilem cauſam ad tempus ab ejus perceptio- ne duzxerit abſtinendum. . 12. Quid faciet Sacerdos, qui aliquem abſolvit invalide, vel alium commiſit errorem? Keſp. Si probabiliter timeat ſcandalum in- con- 1 — ento po⸗ ee daln Lcomme eitgven Al non tonis po ne, de Ielens ſit n,ut adh in, Nitiht gu tol datu ) Dedler Ulr Nr ſa⸗ Vel om enet? hore ſond ede;s d incibilt n kepetene becctut guiz iſth 4. Ann Iher muhe 1 6. Non lis, 4 maritun ehrimi . De Pænitentia. 387 eln nn conveniendo pœnitentem ſen revocando, vel aliud grave damnum, relinquat eum in bona 9, 4 fide, & comtendet Chriſto Sacerdoti Sum- Ms mo, doleàâtque de commiſſo defectu; ſi veroò hun, i talia mala non timeat non debet defectum Nornn abſolutionis pœnitenti extra confeſſionem. e et Manifeſtare, ne arguatur reus fracti figilli; ſed ſi præſens ſit, ſuaviter dicat ei: Libens- videtenm, ut adhuc ſemel mihi confitereris, habeo enim, quæ dicam pro ſalute anime AMlnf, tuce, Ratio: quia ſuavior agendi modus in⸗ nn eo caſu non datur. Q. 73. Paulus omiſit in confeſzone peccatum mortale per ſex annos, ex poſt confitetur, quid? porniente vonen em non bent, B Reſp. Vel omiſit ſcienter, vel ignoranter? dis ſi ſcienter? omnes confeſſiones factæ ab illo tempore ſunt ſacrilegæ, & conſequenter re- petendæ; ſi ex ignorantia à velzvincibili, vel eten e invincibili? fſi ex ignorantia invincibili: ite- ßh rumꝰ repetendæ erunt, ſi ex invincibili, ſo⸗ neiſdeon lüm peccatum omiſſum erit aperiendum. Ra- erini tio: quia iſthæc ignorantia excuſat à peccato. n e NNet ulfee D. 14. Anna pœnitens incerta de obitu ma- riti per multos annos abſentis tranſie ad ſecundas nuptias, poteſtne abſolvi? Reſp. Non poteſt: quia eſt in ſtatu peccati Fl mortalis, à quo abſolvi nequit, niſi ſecun- e dum maritum deſerat, quia manet incerta de ſauui morte primi; ille enim cenſetur vivere tam- . Bb 2 diu, 388 Tract. XIII. Exam. VI. diu, donec probetur per duorum fide digno- rum teſtimonia mors prioris: unde Anna ex- ponit ſe periculo adulterii toties, quoties- cognoſcitur à ſecundo. Ex Exam. VI. De Qualitate Confeſſionis. Q. 7. Qus ſunt qualitates legitimæ Confeſ- ſionis? Rep. S. Th. aſſignat ſedecim contentas his- verſibus: Fit ſimplex, hbumilis Confeſio, pura, Iidelis, Atque frequens, nuda, & diſereta, libens, ve- recunda. Integra, ſecreta, & lacrymabilis, accelerata, Fortis & accuſans, & ſit parere paraia. Ex his qualitatibus aliquæ ſunt de neceſſita- te confeſſionis, nimirum ut ſit fidelis ſeu ve- ra. Ut ſit integra integritate formali. Ur-⸗ ſit lacrymabilis ſeu doloroſa, quia ſinè dolo- re non ſubſiſtit. Aliæ ſunt de conſilio, ſeu ad melius eſle, niſi tamen aliquæ earum ſu- mantur nimis rigorosè. Q. 2. Quotuplex eſt integritas Confeſſonis, & quæ ſufficit Reſp. 1. Integritas Confeſſionis eſt duplex, materialis una, formalis altera. Materialis eſt, dum quis confitetur, quidquid per ſe loquen- 9 eelarlo e nortal Kuneonf celatio us el, Enun Aheecat bii obli alil caut Atnet el en um panit ea. Der eriltter 3 gli nor 1 bidt cun ial, in Hinbrmäd lens tame Nralem ſat Pentibus linus eſt Iis lingn⸗ Uuſua be bſit in In inten undate n oblig⸗ der inv . ltine ntentaz 1, Mln, l, Llelercte, Ad, de neceſi Cels ſen ndl. U ine orllo, 1e eum * lle⸗ De Pænitentia. 389 do neceſſariò confitendum eſt, ſcilicet omnia peccata mortalia poſt baptimmum commiſſa , & nondum eonfeſſa, quoad ſpeciem, numerum, & neceſſariò exprimendas circumſtantias“. Formalis eſt, quando quis confitetur, quid- quid hie & nunc confiteri tenetur. Ut ſi quis aliquod peccatum quidem omittit, ſed vel ex inculpabili oblivione aut ignorantia, vel ex rationabili caula, nimirum quia fundatè pu- tat vel timet Confeſſarium non ſervaturum ſigillum, vel ex hac ſeientia illaturum grave damnum poœnitenti vel alteri. KRe. z. Per ſe loquendo conkfeſſio debet eſ= ſe materialiter integra, ut patet ex officio Ju- dieis, qui non poreſt legitimè ferre ſenten- tiam, niſi causâ probè cognitâ: & ex officio medici, qui non poteſt bene mederi, niſi to- tam infirmi habitudinem cognoſcat. Per ac- cidens tamen ob imporentiam phyſicam vel moralem ſufficit integritas formalis, idque in ſequentibus caſibus, quorum Primus eſt: ſi homo mutus, ſurdus, balbu- tientis linguæ, vel ignoti idiomatis non poſſit omnia ſua peccata explicare. Secundus: ſi pœ-= nitens ſit in articulo mortis, vel amiſerit lo- quelam inter confitendum. Tertius; ſi pœni- tens fundatè timeat fractionem ſigilli: fſigilli enim obligatio eſt ſtrictior, utpote juris na= turalis. Quartus: ſi peccatum aliquod omit- tatur ex invincibili ignorantia, vel oblivione inculpata. Quimus: ſi Confeſſarius timeat, B b 3 ne 399 Tract. XIII. Exam. Pl. ne audiendo integram Confeſſionem inſiciatur morbéô lethali v. g. tempore peſtis, quéò caſu alii privarentur ſué paſtore. Sextus: ſi pec- catum non poſſit maniteſtari, niſi manifeſtan- do complicem, cui ex manifeſtatione immi- net grave damnum, de quo ſtatim. Septimus: ſ tempore peſtis, naufragii, vel inſtantis- prælii rationabiliter timeatur, quòd Confeſſa-⸗ rius integras aliquorum Confeſſſones excipien- do alios negligat, poterit plures aliquod pec- catum confitentes ſimul abſolvere, in forma loco Te ponendo Vos. De obligatione confitendi circumſtanrias ſi- Vve ſpeciem mutantes, ſive ſolùm aggravantes dictum eſt ſuprà Tract. 3. Fxam. 2. q: 3 Qu 3. Teneturne pœnitent ob conteſponis in- tegritatem revelare perſonam complicis? Reſp. Affirmativè, i alium Confeſſarium- habere non poſſit, cui perſona complicis ſit⸗ ignota, nec aliud damnum immineat. Ra- tio: quia pœnitens habet jus ſe integré accu- ſandi in hoe ſacro Tribunali; ergo & manife- ſtandi complicem, qui quaſi ceſſit juri ſuo quoad famam reſpectu Confeſſarii, ex hoc ipſo, quòd ſe ſocium fecit peccati, unde dif- famatio, quæ inde ſequitur, ſolùm eſt mate- rialis, non formalis & ex intentione, quia formaliter nihil intendit, niſi uti jure iuéò in- tegrè confitendi, ex quo illa diffamatio ſequi- tur per accidens. Di- 0 I1. N eConleſa pota, 1 ſeltemn ² le ut non ,un kann in Raln ne herict Abhilum, nboniscea ton gel Mo tumen Lcun ette nfeſa⸗ ni ſienin ſenu d Nebe Nod ONR . conleſſor hotelt e nleſlariie nt, alis⸗ ſeo qu nis ſpon 3iolan . des long one Rnedis . elis, 4 mf nii nunt ſtone e hin ie lort onezercn esalguo⸗ ene, ih Unſkinti borArant 2. , z , ſ Onit i De Pœnitentia. 391 Dixi 1I. Si alium Confeſſarium & c. quia ſi poſſit habere Confeſſarium, cui perſona complicis- non eſt nota, vel ſi poſſit coram eo, eui eſt nota, veſtem aut vocem mutando ita ſe oe- cultare, ut non noſcatur, ex charitate ad id tenetur, ut famæ complicis conſulatur. Dixi 2. Si aliud damnum non immineat: ſi enim ſit morale periculum, quòd Confeſſor ſit fra- cturus ſigillum, aut aliud grave malum illa- turus in bonis corporis aut fortunæ, &c. pœ- nitens non deber complicem maniteſtare; confeſſio tamen erit formaliter integra & va- lida, & cum effectu. Q., 4. Confeſſarius ex confeſſione ſponſæ ac- quirit ſcientiam fornicationis ſponſi, poteſtne uti tali ſcientiâ ad penitius examinandum ſponſum Reſp. Poteſt quidem penitiùs examinare- ſponſum, quâm fortaſſis examinâſſet, ſi ſpon- ſæ confeſſionem non audiviſſet, ſed propterea non poteſt excedere modum, quem exactiores Confeſſarii circa examina ſponſorum adhibere ſolent, aliàs enim ſuboriretur facilè ſponſo ſuſpicio, quòd Confeſſarius, ex notitia con- fefſionis ſponſæ procedat, per quod Sacramen- tum odioſnm redderetur. Q. 5. Sed quid ſi ſponſus ritè examinatus commiſſam fornicationem ſubticeat? Reſpondent aliqui, tali tantùm dandam- aſſe benedictionem, ut conſulatur reverentiæ B b 4 Sa-= 392 Tradt, III. Exam. PII. Sacramenti; oppoſita tamen ſententia com- munior eſt, & in praxi ſequenda, nempe- Confeſſarium in illo caſu poſſe & debere ab- ſolutionem Sacramentalem impendere, vel maximè ideo, quia periculum facilè ſubeſſe, poſſet, ne ſponſus advertat ſibi impendi pro abſolutionę Sacramentali ſimplicem benedictio- nem. Deinde directé uteretur ſcientiâ con- feſſonis. Tandem non magis teneor crede-= re ſponſæ, quàm ſponſo. Ex Exam. VII. De Sigillo Confeſſionis. D. 1. Qaid eſt ſieillum confeſſonieg, & qus Jure obligat? Reſp. Sigillum Confeſſionis eſt obligatio, quâ Confeſlarius tenetur reticere ea, quæ per Confefſionem ſacramentalem ei fuerunt ma- nifeſtata. Obligat jure naturæ ,„ Divinéô & Eccleſiaſtieõ. . AQ. 2. Secerdor violans ſigillum quot peccatæ committit? Reſp. Tria: unum detractionis, infaman- do proximum., Secundum infidelitatis, non-, ſervando ſecretum. Tertium ſacrilegii, facien- do contra reverentiam & ſignificationem Sa- eramenti. 3. e uun odoni e ure Vela 1ltent pe hekintrin m 10 ſoce Thominom Dtarn Nnda Nuio: nleh n Aumel intz merite Mnieden Ce . Om Zelt, n clapibu dibſolut ele peni banberei ienti tenene e. leleor e ie 1, Gnl 0Dlgatio 1 e N Uetunt n Dinmno6 r ac ilnt tati, Ner giike. tionmh⸗ De Pœnitentia. 39 ¾ D. 3. Qudm ſyriéta eſt ſcgilli obligatio? Keſp. Eſſe tam ſtrictam, ut ne quidem in- periculo boni communis, aut in quacunque, neceſſitate, vel ad vitandum quodcunque ſean- dalum liceat pecatum revelare: quia talis re= velatio eſt intrinſecè mala, nec eſt medium or- dinatum ad ſuccurrendum neceſſitatibus & Pe= riculis hominum. Q. 4. Daturne parvitas materig reſpecta bujus ſigilli? Reſp. Non datur, ficut nec datur in perju- rio. Ratio: quia licèt peccatum veniale ſe- cundùm ſe ſir materia levis, tamen in ordine ad ſigillum eſt materia graviſſima, poſſent enim homines meritò timere, ne etiam peccata gras via manitfeſtentur. Q. 5. QLuanam Confeſzo inducit obligstio⸗ nem obſervandi ſigilli. Kep. Omnis & ſola confeſſio ſacramentalis, quæ eſt, dum fit animò ſe accuſandi, & pec= cata clavibus Eccleſiæ ſubjciendi, ad obtinen- dam abſolutionem, licèt hæc fortè non detur vel ex defectu requiſitæ diſpoſitionis in pœ- hitente, vel defectu poteſtatis in Sacerdote. Unde ſi quis confteatur animé decipiendi Confeſſarium, aut deridendi, aut pertrahendi ad peccatum, Confeſſarius non tenetur ad ſigillum, quia talis confefſio non eſt ſacra- mentalis. Bb S O. 6. x* 94 Trakt. XIII. Exam. VII. — O. 6. Buagnam cadunt ſub ſegillo? Keſp. Directè ſub ſigillo cadit, quidquid eſt materia confeſſionis, nimirum peccata. In- directe peccatum complicis eôdem ſigilléò te- gitur. Item defectus & imperfectones pœni- tenris, üt, quòd fit ſcrupuloſus, moroſus, in- doctus, ſpurius, pauper, &c. Ratio: quia- per horum manifeſtationem confeſſio redde- retur odioſa vel oneroſa; aliud eſſet, ſi tales defectus jam paſſim eſſent noti, tunc enim non caderent ſub ſigillo. porrò reſolutio intelligenda eſt de peccatis mortalibus tam in genere quàm in ſpecie-. De venialibus verô tantùm in ſpecie: unde-, non frangit ſigillum Confeſſarius dicens in- enere: Petrus confeſſus eſt mihi venialia, nullum ſpecificando; ſi enim eſt confeſſus, ad minus venialia confiteri debuit. Q. 7. Petrus ex ſola confeſſione ſcit Paulum ad offcium vel dignitatem aliquam eſſe incapacem & indignum, poteſine illi ſuum denegere votum ? Ad hunc caſum reſpondet D. Th. inquiens-: Ex multis aliis cauſis redditur quis indignus ad Prælationis officium, quàm ex peceato, ſicut ex defectu ſcientiæ, vel ætatis, vel ali- eujus hujusmodi, & ideo qui contradicit, nec ſuipicionem de crimine indueit, nec eonfeſſio- nem revelat. Et licèt Petrus utatur ſcienti4 ex — welone lalli, gin ſuur onſi Men renu ae Kigli Girium 2 Ahern, te mn odat iean d rele conſe eldo nec lr ſoppon hisd Mohes lterhciant et inhir⸗ Baltem nellet, ce Ban Conlelſa Glant, i itio ind Uatio P e ſum kkrens 3 lunp .,VI. — en ſoln kgoresn⸗ onl Ruiot leko e elet he tunceninn Ge eer in heci le: vnde bieens in 4, Doliur Amin ſ nign uuen ln iote De Pænitentia, 395 ex confeffione hauſtàâ, fit tamen ſinè viola-⸗ tione ſigilli, quia ſepoſitàâ illà ſcientiâ poſſer- ſuffragium ſuum alteri conferre. Q. 5⁵. Confeſſor pœnitenti ob indiſpoſitionem nen abſoluto renuit dare ſchedulam, ſeu teſtimonium confeſionis, frangitne ſigillum? Reſp. Si alii ſeiant, quòd pœnitens hunc Confeſſarium acceſſerit, & ipſe ſchedam ab- ſolutè petat, tenetur eam dare, ne denegan- do eum prodat & ſigillum frangat, nec Gon- feſſarius eam dando mentitur, ꝗquia ſolùm te⸗ ſtatur eſſe confeſſum, Si autem id alii neſciant; ſchedam negando non frangit ſigillum, quia- nec verbò, nec factô pœnitentis peccata pro⸗ dit, ùt ſuppono, ſed ſolùm Confeſſionem fa- ctam poſitivò teſtimoní non approbat, Ex his Reſolves primè: Si Banniti, ut Parochum interficiant, eum vocent per Philippum, qui fingat infirmum confeſſionem petere; Philip- pus autem Parocho, cùm prope locum infidia⸗ rum eſſet, confitetur, & quidem etiam fictionem ſuam à Bannitis ſuaſam, ſi inquam in hoc ca⸗ ſu Confeſſarius fugiat, & Banniti Philippum occidant, ille revelat confeſſionem, & ex ho- micidio inde ſecuto incurrit irregularitatem. Ratio primi: quia etſi fuga illa abſolutè & per ſe ſumpta ſinè aliis circumſtantiis videarur indifferens, nec ſit declarativa peccati con- feſſi; ſumpta tamen prout in caſu proponitur R 396 Trabt, EII. Exam VIII. — & in iſtis circumſtantiis non manet ſignum- indifferens, ſed ſatis manifeſtum Bannitis, quòd ob ſolam confeſſionem de conſpirato ſui ho- mieidio id fecerit, neque enim in ullam ali- am cauſam reduci poteſt. Ia Navarrus & alii communiùs. Ratio ſecundi: quia hæc fuga non ſolùm- fuit illicita, ut eſt oſtenſum, ſed etiam cau- ſam ſufficientem dedit homicidio Philippi. Relolves ſecund?: Si Parochus publicam me- tetricem confeſſam non abſolvat, quia emen- dati animi ſignum edere nolebat, non poteſt ad obviandum ſcandalum reſpondere illam qui- dem fuiſſe confeſſam, aſt non abſolutam, ſi Parochum de abſolutione interrogent, qui vi- derunt illam diu apud eum detentam: & ſi ſic reſpondet;, violat ſigillum. Ratio: quia hæc verba: non abſolvi iſtum, generant, quantum eſt ex ſe, in animo audien- tis ſuſpicionem de pœnitente, quòd vel non fuerit contritus, vel aliquam cenſuram reler- vatam incurrerit, ob quam non fuit abſolu- tus, cùm ùt plurimum ob iſta denegetur ab- ſolutio. Itàâ docet S. Antonin. Soto & Na- Varrus. Ex Exam. VIII. De Satisfactione. O. 7. Quid & quotuplex eft Satisfadkio? Reſp. Satisfactio eſt duplex: una ſacramen- ta⸗ — —. u don ic qudo nie leni Mius Pectd p lebque dh keltat en tempe n. Alen Plnd, Adcompe aluun, mun temp . Ge 40 . Mdn lL. No- * Mu Ex parte Tatice, ! un, bon 1 Pon tio ſen telis o . PDet ſeti Non Kceptnn Ee. Per VNI — Mmanet ien itont ninulen E Nren nt non ſe ſad eime lio lilini Publcun 1, gis tr e, non fre ilanan ſolutam, Ut, gi tamn: 1 ſoR ihr imd ate⸗ no n ran et it do ege or ℳ R. Ameh-⸗ 4 De Pœnitentia. 397 talis, alia non ſacramentalis. Prima defini= tur à Trid. quòd ſit adtio, per quam in Sacramen- to Pœnitentiæ retribuimus D E O recompenſationem ali- quam pro pescato juxta ſententiam Sacerdotis. Licèt enim peccata per Sacramentum jam ſint re- miſſa, adeôque pro eis ampliùs non fiat ſa- tisfactio, reſtat tamen eorum effectus, ſcili- cet pœna temporalis, in quam æterna com- mutatur. Alters eſt per opera à Sacerdote, non injuncta, ſed ſuâ ſponte aſſumpta puni=- tio ſui ad compenſandam injuriam DEO per- peccata illatam, ad eümque fſc placandum, ut pœnam temporalem remittat. DQ. 2. uæ conditiones requiruntur ad ſa= tisfaciendum? Reſp. Reqhiruntur triplicis generis conditio- nes. I. Aliquæ ex parte ſatisfacientis. 2. Aliæ ex parte operis. 3. Aliæ ex parte Dei⸗ Ex parte ſatisfacientis requiritur ſtatus viæ & gratiæ. Ex parte operis requiritur, ut ſit li- berum, bonum ac ſupernaturale, laboriofſum item, ac pœnale. Ex parte Dei requiritur ac= ceptatio ſeu voluntas remittendi pœnam in- tuitu talis operis. Q., 3. Poteſine unus per alium ſatisfacere ſatisfabtione ſacramentali? Reſp. Non poteſt, ſieut nec poteſt adimple- re præceptum audiendi Sacrum, recitandi Ho- ras, &c, per alium: quia ſunt onus perſona- le; 8 Tract. XIII. Exam. PIII. 39 le; bene tamen ſatisfactione non ſacramen- tali, quatenus hæc eſt compenſatio pœnæ? quia ſic ſumpta eſt quoddam debitum non- purè perſonale, ſed mixtum, quod poteſt ſol- vi â debitore, vel ab alio. Q. 4. Satisfabtio Sacramentalis quos babet effectus? Reſp. Habet triplicem effectum ex opere ope- rato. I. remiſſionem temporalis pœnæ ex pec- catis jam condonatis relictæ. 2. auxilia quæ- dam ſupernaturalia ad peccata in futurum fa⸗ cilias cavenda. 3. augmentum gratiæ habi- tualis. Q., F. Teneturne penitens pœnitentiats ra⸗ tionabilem impoſitam acceptare & implere? Reſp. Affirmativè. Quia juxta Trid. tenetur Sacerdos pœnitenti injungere peœnitentiam: ergo pœnitens tenetur eam acceptare. Con- ſequentia patet, quia tam Confeſſor, quàm pœnitens, tenentur efſicere Sacramentum Peœ- nitentiæ integrum. Porrò pœnitentia implenda eſt primâ com- moditate, aut tempore, quod Confeſſarius de⸗ ſignavit. Paulò ulteriùs am differre non eſt mortale, ſed veniale. Et licèt non teneatut quis eam ante communionem impiere, tene- tur tamen antequam de novo confitetur: quia ante novam Sacramenti receptionem tenetur- præcedens perficere, Q. 6. —,— — n lelrid rins e cininum conve Habean um ie ite cut n, led m & ca bendeigi Anuftar 3,conditi peniten iis pecern Iis Deems 18 carnis is othcia zuls enin Atemen lrendun⸗ lemomde ndo, v. dus ſe ipeenit Uada i Conte N VI, 4 penltio Eebien noc onc lalr gr l umncete parten, 2 auiug in krun i . gratie h iat, en id. denen Cnientiun drue ( elor, gin mentuan hr . Uunl ã lelinte ette hor hon tetent De Pœnitentia. 399 Q. J. Dualem pœnitentiam debent Confeſſa- rü injungere? Keſp. Ex Trid. Seſſ. 14. c. 8. Debent, quan tùm ſpiritus & prudentia ſuggeſſerit, pro qua- litate criminum & pœnitentium facultate ſalu.- tares & convenientes ſatisfactiones injunge- re - - - Habeant autem præ oculis, ut ſatis- factio, quam imponunt, non ſit tantuͤm ad novæ vitæ cuſtodiam, & infirmitatis medica- mentum, ſed & ad præteritorum peccatorum vindicam & caſtigationem. Habenda igitur eſt juxta Rituale Rom. tit. de modo admin ſtrandi Sacramentum pœnitentie, ratio ſtatůs, conditionis, ſexůs, ætatis & diſpoſi- tionis pœnitentis: & quantùm poterunt, con- trarias peccatis pœnitentias injungant, ſicut- avaris eleemoſynam, libidinoſis jejunia, vel alias carnis mortificationes, ſuperbis humili- tatis officia, deſidioſis devotionis ſtudia, &c., ſingulis enim morbis convenientia ſunt adhi- benda remedia. Cavendum tamen Confeſſario, ne in alterum extremum declinet, pœnitentias nimis leves im- ponendo, vel nimis durum vel auſterum pœni- tentibus ſe exhibendo: præſtat enim animam parvâ pœnitentiâ impletâà mittere ad purga- torium, quàâm cum magna non impleta nec implen da in infernum præcipitare. Poteſt etiam Confeſſarius minorem pœnitentiam in- jun⸗ Exam. VIII. — —— — —— b— jungere intuitu Indulgentiarum lucrandarum, vel impedimentorum ac laborum, quibus peœ- nitens quaſi quotidie diſtrahitur, aut ſi pœ-⸗ nitens det extraordinaria ſigna contritionis. Porrò ſatisfactio ſacramentalis non ſolum- debet eſſe medicinalis, ſed & pœnalis. Ope- ra autem ſatisfacoria pœnalia ſunt potiſſimum tris, ſcilicet eleemoſyna, jejunium, & oratio. Ita patet ex S. Th. Ex quo Nota, ad jejunium referri, quidquid corpus affligit, üt ſunt vigiliæ, peregrinationes, ci- licia, flagellationes, &c. Deinde quidquid expenditur in utilitatem proximi, habet ra- tionem eleemoſynæ;, uᷣt ſunt opera miſericor- diæ, ſive corporalia, ſive ſpiritualia. Simi⸗ liter quæcunque latria Deo exhibetur, uùt vo= tum, ſacriſicium, genuſlexio, &c. reducitur ad orationem. Declaratur ulteriùs cum S. Th. latens in- his tribus operibus medicina peccatorum- Nam extirpant in nobis tres peccatorum kfa- dices: Oratio, quâ nos, & omnia noſtra Deo ſubmittimus ,„ comprimit ſuperbiam; Jeju- nium concupiſcentiam carnis; Eleemoſyna- 40⁰ Tract. XIII. concupiſcentiam oculorum ſen avaritiam. OQ. 7. Poteſtne injungi pro ſatisfabtione opus debitum ex præcepto vei voto ? Reſp. Afbrmativé cum S. Th. Sot. Adrian. Med. Cajet. S. Antonin. Navarr. Ratio: quia opus, quantò magis meritorium, tantò eſt ma⸗ inahcon AMtm culp an a0 e 1jeradim ihntet, ac inum o mum on lb in he Uenter Amen, Apatie in A calla, ore bleem dun cxle Ulser pre⸗ 1i coalt Utur ei di m huue nie Molu nis gname eceptti, 1 beteſ, lenpore, . Quod itentin ſe tenpore Ul tamen uin i Inm & Onpofſtb UInattones i, luber ra miene 4lla, Sn 4 , OIh tut, it o 1 . aene De W pecettonn atitun. De Pœnitentia. 401 magis ſatisfactorium, quod enim valet ad re- mittendam culpam & augendam gratiam, va- lebit etiam ad condonandam pœnam; jam autem per adimpletionem mandatorum nos- mereri patet, ac ideo ſatisfacere. Unde omit- tenti divinum officium poteſt injungi, ut il- lud nunquam omittat, & omittenti Roſarium (quod bis in hebdomada ex voto recitat) ut illud diligenter oret. Nota tamen, quòd opera aliâs debita non ſint ordinariè in pœnitentiam danda, ſed ra- rò & ex cauſa, & ideo, cùm imponitur à Contfeſſore Eleemoſyna vel Jejunium, ſi nihil aliud clarè explicetur, intelligi debet de iis, quæ aliàs ex præcepto non ſunt debita. Quò fit, ut qui confitetur in quadrageſima, ſi im= ponantur ei aliqua jejunia, tenetur ea per annum facere poſt Paſcha, quia nomine pœni- tentiæ abſolutè intelligitur opus ſupereroga- tionis, quamvis permiſſive quandoque poſit eſſe præcepti. Q. §. Poteſtine ſatisfactio injuncta impleri cédem tempore, quéò alius alctus cadit ſub præcepto? Reſp. Quòd ſi opus aliunde præceptum 6 pœnitentia ſe non excludant, poſſunt eò- dem tempore perſolvi, ùt Roſarium pro peœnitentia injunctum ſub Miſſa præcepta; de conſilio tamen eſt, perſolvere aliò tempore. Ratio: quia illi duo actus, nimirum recitare Roſarium & audire Miſſam in omni integitate ſunt compoſſibiles: quia talis adeſt Miſſæ præ- Cc ſen- 402 Tract. XIV. Exam. I. entiâ corporali & morali, per neutrum enim zb altere diſtrahitur, retinet namque unam- ſaltem ex triplici attentione ſuprà Tract. 10. Exam. 5. q- I0. explicata; quia non tenetur attendere ad verba Sacerdotis, ſed reveren- ter intereſſe miniſterio Sacerdotis apud aram, illud videndo vel audiendo: quod fit recitan- do Roſarium. Hæc ratio proportionatè applicata probat, quòd qui orat Horas ſub Miſſa præcepta, eô⸗ dem aGu ſatisfaciat utrique præcepto. Q. 2. Ad quid tenetur, qui oblitus eſt ſa- tisfactionis ſibi impoſita? Reſp. Si poſſit adire eundem Confeſſarium, & ille recordetur ſatisfactionis impoſitæ, vel peccatorum contſeſſorum, tenebitur ab illo exigere novam ſatisfactionem; quòd ſi non- poſſit eundem Confeſſarium adire, & ſuâ cul- pâ contigerit illa oblivio, tenetur alteri con- fiteri, & novam petere ſatisfaſtionem, quod ſi ſinè culpa contigerit eadem oblivio, conſultum erit per modum ſatisfactionis aliquid ſibi in-⸗ jungere pro confeſſis peccatis, licet non ſit⸗ abſolutè neceſſarium. Q., 70. Satisfactio injunéta ab uno poteſtne mutari ab alio? Rep. Affirmativè, ſi ſequentes adſint condi⸗ tiones. I. ut fiat juſta de cauſa. 2. ut fiat in tribunali pœnitentiæ, quia hujusmodi com- mutatio eſt actus jurisdictionis Clavium. 3. uf au⸗- D. — hereatis ii inpoli iis mutatio auſam in 01 enſucs Algentii, 1 Centuris C. . Qerlurn CGcindis u Müens donn uuit, Priran du, Dicitur, n otis emen ſemendate pant ta en homo⸗ en, den ementor aum, fe d Ke, .), er Neuthr, Lnungken irl ii Non te , ed n leusn Aoshrmet plen l 1rean recrpnn An onleſetir voltte, r 35 0 ſd K nor AlN Aeri Onen, 0 loconiin w No ℳ1 De Cenſuris. 40²³ auditis peccatis ſaltem in eonfuſo (ob quæ ſatisfactio impoſita fuerat à priori Contfeſſa- rio) talis mutatio fiar, quia judex nequit ju= dicare cauſam ineognitam. CIRCA TRACTATUM XIV. De Cenſuris, Caſibus reſervatis, Indulgentiis, & Extrema Unctione. Ex Exam. I. De Cenſuris in genere & in ſpecie. D. 7. Quid eſt Cenſura? Reſp. Cenſura ùt ſic eſt pœna Eccleſiaſtica medicinalis ac temporalis, quâ judex Ecele- Kaſticaus hominem baptizatum inobedientem punit, privando eum bonis Eccleſiæ commu- nibus. Dicitur, medicinalis, quia eſt inſtituta ad pec- catoris emendationem; temperalis, quia pecca- tore emendatéô cenſura debet tolli; baptizatum, quia pœna tantùm infligitur ſubdito, ſubditur autem homo Eccleſiæ per baptiſmum; dicitur tandem, benis Eocleſiæ c'mmunibus, nimirum uſu Sacramentorum, participatione ſuffragiorum fidelium, functione officiorum Eccleſiaſtico- rum, &c. CcC 2 LQ. 2. 404 Trabt. EllV. Exam. I. D. 2. Quot ſunt Cenſuræ ſpecies? — Reſp. Tres propriè ſunt, ſcilicet: Excom- Qamnitone municatio, Suſpenſio & Interdictum. Qui- aaltrnum bus addi ſolent quatuor impropriæ ad prio- res reductæ, nimirum Degradatio, Depoſitio, aetian, Irregularitas ſaltem ex delicto proveniens, ac anum Ceſſatio à Divinis. Tres priores reducuntur yfna! ad Sufpenſionem, quia per illas homo eſt quaſi mtem ſuſpenſus à receptione & uſu ordinum. Ulti- kglam gel ma verò ad Interdistum. Inn uc. D., 3 Quetuplex eſt Cenſura? ciͦ Reſp. I. Eſt duplex, alia à jure, alia ab he= a4 mine, Prima eſt, quæ per ſtabilem & perma- nentem legem ipsò factô obligantem eſt lata, l he & tamdiu durat, quàâm ipſa lex, etiam mor- kfiſie tu⁶ Legislatore. Et ut incurratur, ſufficit ſo- Eeklin la declaratio criminis facta ab habente pote- nb ſtatem. Cenſura ab homine eſt, quæ ab ha- & Wun bente poteſtatem in ſingulari quodam caſu Mirn infligirur, & extinguitur cum morte eam fe- in, &l rentis. e ineurt Reſp. 2. Cenſura alia eſt lata ſeu latæ ſen- mexcom tentiæ, alia ferenda ſeu comminatoria; prima riyst incurritur ipsé factò, non ſecunda. len kre Q. 4. Cenſura poteſtne inftigi ob peccatum à bec veniale, aut purè internum? . (e. L Reſp. Negativè ad utrnumque. Ratio primi 4 eſt: quia cenſura utpote peena gravis non et , proportionata culpæ veniali. Ratio ſecundi ( l i 8 eſt: quia peceata purè interna non cadunt- e⸗ Pafkiw en elech — reun lo, Deek dtoſenieng 8slellene konol 4 hemm. H mn mor. eirh. te pote. lbabhe. am eli e en . ne len uzprini c0ℳ De Cenſuris. 405 ſub cognitione hominis, nec ſpectant ad fo- rum externum, ad quod tamen cenſuræ per- tinent. Neque etiam cenfura infligi poteſt, niſi re- us ſit contumax: quia cenſura tanquam pœ- na graviſſima non fertur, niſi contra rebelles; rebellio autem non eſt ſinè contumacia. Pro- inde etiam debet præmitti trina admonitio, nimirum in Cenſura ab homine lata. OQ. 5. Quid eſt Excommunicatio, & quotu- plex? Reſp. I. Excommunicatio ùt ſic efſt Cenſu- ra Eccleſiaſtica privans hominem Commu- nione Fidelium. Keſp. 2. Excommunicatio eſt duplex: Ma- jor & Minor. Prima eſt Cenſura Eccleſiaſti- ca privans hominem omni communione Fide- lium, & uſu Sacramentorum. Sccunda eſt, quæ incurritur ob communicationem factam cum excommunicato excommunicatione ma- jori, privâtque uſu Sacramentorum. Item Excommunicatio alia eſt roſervata, alis non. De quibus infrà. Q. 6. Quis eſt effedtus utriusque Excommu- nicationis, majoris & minoris? Reſp. 1. Effectus Excommunicationis mi- noris eſt, quòd ſub mortali privet participa- tione paſſivà Sacramentorum, & nominatio- ne ſeu electione paſſivâà ad beneficia vel digni- Cc 3 ta⸗ 406 Tralt. V. Exam. I. tatem Eecleſiaſticam- Verùm adminiſtratio- ne activâ ſolùm privat ſub veniali. Si ergo talis celebret, licèt non fiat irregularis, pec- cat mortaliter, quia Sacramentum recipit: uti & ſi ſcienter acceptet talem eleéctionem; po- teſt tamen Miſſam audire, à peccatis & Ex- communicatione abſolvere, pacem ſumere, &c. Idem eſt de ſcienter eligentibus illum, quòd nimirum & illi mortaliter peecent. Reſp. 2. Effectus Excommunicationis majo- ris primus eſt, quòd hominem privet rece- ptione & ſimul adminiſtratione Sacramento- rum, ita ut laicus percipiendo aliquod Sa- cramentum, & Sacerdos recipiendo vel admi- ſtrando peccent mortaliter juxta S. Th. 2. Privat omnibus Eccleſiæ orationibus, ita ut excommunicato, quamvis occulto, non liceat aſſiſtere Miſſæ, nec officio Divino, nec pro illo poteſt offerri Sacrificium, bene tamen orari in Memento, & privatim pro illius con- verſione. Si eſt denunciatus, non poteſt i- psò præſente Miſſia, nec Officium Divinum ce- ſebrari, quia tunc vitandus eſt. 3. Privat exereitid Ordinum ſub pœna ir- regularitatis. 4. Facultate præſentandi ad beneficia, ur- nec præſentari, nec præſentare poſſit: & fa- Ga in eo ſtatu præſentatio & collatio eſt nul- la. 5. Sepulturâ in loco ſacro. 6. Converſatione eivili, puta, ſi ſint nomè- na- —— n exccocmn Puirat col iis, Ennicatum s aciper un non 1 ls, ecu ienim Anor pra⸗ Authe Wond e conlcli n 1n. d mhes, ids KuN 94 Pote ep. No Karisdie Oem, ne⸗ un habet Konis u Nommun Mommun , tem⸗ Uieatio ni pol 1. — I AnN l . nhleii nnht dſoner eeni en ſen, 4 ln . 1tonign Ptirer e⸗ canen gro Vel an Th, ioniblt, Ro non ino, Ne enetare llis e lporet floum Paßt, De Cenſuris. 407 natim exccommunicati, & publicè denun- ciati. 7. Privat communicatione forenſi v. g. of- ficiõ Judicis, advocati, &c. ita ut contra ex- communicatum etiam toleratum ſemper pos- ſit reus excipere. Quod ſi non faciat, & Ju- dex eum non repellat, acta ejus valent, ſi ſit toleratus, ſecus tamen eſt de Judice non to- lerato, is enim Jurisdictione privatus eſt. Sed attendatur praxis. Q. 7. Anathema differtne ab Excommuni- catione ? Reſp. Non differt naturâ, ſed formâ: quæ in hoc conſiſtit, ut proferatur ab Epiſcopo coram 12. Sacerdotibus Epiſcopum circum- ſtantibus, & manibus Iucernas ardentes te- nentibus, quas, dum anathema concluditur, in terram projiciunt, ac pedibus conculcant, D. S. Poteſine quis excommanicare ſeipſum, vel ſuperiorem aut æqualem? Keſp. Non poteſt. Ratio, quia nemo ha- bet jurisdictionem in ſe ipſum, nec in ſupe- riorem, nec in æqualem, quia par in parem non habet imperium. Defectu ejusdem juris- dictionis non poteſt excommunicatus alium- excommunicare. Poteſt tamen quis pluribus excommunicationibus innodari, & abſolvi ab una, remanente aliäã. Ratio: quia excom- municatio eſt quædam pœna; pœnæ autem- iterari poſſunt, cùm exigit juſta cauſa: po- Cc 4 teſt 408 Trabt. I. Exam. I. téſtque quis abſolvi ab unz pœna, remanente ali, cùm neceſſariam connexionem non ha- beant. Q. 9. Quxnzm excuſant ab excommunica- tione, ſic ut is, ſuper nuem cenſura eſt luta, quovis abſolvi poſſit? Keſp. Undecim præcipuè numerantur cau- ſæ. Prima eſt bona fides, quâ quis omnino & rationabiliter credit ſe non niſi veniale com- miſiſſe. 2. Depoſitio contumaciæ, & emendatio ante excommunicationem facta cum propoſi- to ſatisfaciendi, ſi quod damnum illatum ſit: nam excommunicatio eſt pœna medicinalis: ergo ſi peccator ſit correctus, Eccleſia eſt con- tenta. 3. Ignorantia invincibilis, ſive juris, ſive facti, quia, ut incurratur excommunicatio, requiritur eontumacia, ideſt, inobedientia contra legem, quæ contumacia non datur-, ubi eſt ignorantia invincibilis. Ita docet S. Th. & alii communiter. 4. Ztas, v. g. in pueris, ſi ſit talis, in- qua eos ignorantia excuſare poteſt. 5§. Impotentia, quæ impedit impletionem- præcepti Eccleſiæ, quia tunc non adeſt con- tumacia. 6. Occulta compenſatio; hinc, qui tan- tum duntaxat de alieno abſtulit, quantum al- ter —. hinnſ eieliuere, lieri, ſe⸗ tentio in alpebiles ſon poß contet Kperio lalt in gr gi ſor nKe) n quiahe Iin igſun lum boni ee ) Merus iu 1dons co DDle Gamn ehe, co 1os cum te II. Violen co 6 excon Ut, non (cüm v um, & P homin Ate cum 10. Q 4 e Nen 91 onen . nen 4 e, nerentnr 4 uis omnin Fenilee enence n propol runſt . . Ncinali, del (O. tis, in hunientd, becleut⸗ Carne Coce tlls,1 De Cenſuris. 409 ter de ſuo injuſtè detinebat, ſi Eccleſia præ- cipiat reſtituere, excuſatur, quia non eſt de- tentor alieni, ſed ſui, quod recuperavit. 7. Intentio imperantis, certas perſonas- etiam culpabiles cenſurà comprehendi nolen- tis. 8. Si non poſſit quis parere absque fractia- ne ſigilli confefſionis. 9. Si Superior præcipiat aliquid revelare, quod cedit in grave damnum ipſiusmet reve- lantis (quia jure naturæ nemo tenetur dice- re contra ſe) vel parentum aut conſangui- neorum, quia horum infamia & damnum red- undat in ipſum teſtem: niſi fimul cedat in- damnum boni communis. IO. Metus ratlonabilis ſeu gravis ineurren- di in bonis corporis, famæ, honoris, &c. notabile damnum per obſervantiam mandati Eccleſiæ, cujus benignitas non vult ſuos ſub- ditos cum tanto rigore gubernare. II. Violentia ſimpliciter talis, ſeu coa- ctio ad committendum vel omittendum opus excommunicationi ſubjectum, quæ excuſat, non quidem à lege naturali vel divi- na, (cùm voluntas cogi non poſſit ad pec- candum, & oporteat malle millies mori) ſed à lege hominis vel Eccleſiæ non intendentis- obligare cum tanto rigore. . 70. Quomodo & quando licet communi- rare cum excommunicatis? Ante B., nota, quòd excommunicati alii Cc S ſint 41⁰ Tradk. IV. Exam. I. ſint tolerati, alii non tolerati ab Eccleſia, ſic: ut priores non neceſſariò ſint vitandi, bene- tamen poſteriores, niſi in caſibus exceptis, Hôêc notatô KReſp. 1. Sunt certi caſus, in quibus licet communicare ſen agere cum excommunicato etiam non tolerato, indicati héêc verſu, quem ponit S. Th. Utile, Lex, bumile, res ignorata, neceſſe. Per utile intelliguntur ea, quæ pertinent ad ſalutem. quia de talibus homo poteſt licitè cum excommunicato loqui. Per, Lex, intelli- gitur, quòd uxor, filius (non emancipatus) & ſervus poſſint communicare cum excommu- nicato. Per humile, quòd Superiores poſſint communicare cum inferioribus, vel è conver- ſo, ſaltem in iis, in quibus ſunt illis obliga- ti. Res igsorata denotat, quòd quando igno- ratur excommunisatio, licita ſit communica- tio. Per neceſſe intelligitur, quòd, ſi quis vi- deat excommunicatum in neceſſitate, poſſit, imò ex præcepto charitatis teneatur ei pro- videre. Rep. z. Caſus, in quibus non licet com- municare cum excommunicato exeommunica- tione majori, indicantur hôc verſu: Os, orare, vale, communio, menſa ne- gatur. per ly es intelliguntur oſcula, colloquia-, amicitia, munera, litteræ, &c,. Per Iy erare Com- — mio kech. Slum. D ſones ſerip 1 inerdi lretlatio⸗ ußs cun, onedat 1, add ommmuni t, ile 1Abrire n bot lrid wland Conei. UImürum: edin ChNNudie Nn, Unicatus er excommn (ſeut lum zur mmoniez lit, ſeut , eſt latione. tng li Anore e ltatio ne 18, Th. G), — ea rltnel ,, ſbl e rgibne eNomnu de feit e NA,, E pertien potek , hlen n ancſpin excomn es polue Leonyt lis odl undo i commun lguun te; po. ur l, D onmunn 1 De Cenſuris. 411 Communio Eccleſiæ, Sacramenta ac oratio- nes Fidelium. Per ly vale prohibentur mutuæ falutationes ſeriptõé, ſignò, & verbéô. Per ly communio interdicitur habitatio in eadem do- mo, converſatio, mutuum, &c. Per ly men- ſs, ne quis cum excommunicato in eadem menſa comedat vel hibat, vel in eodem ledo dormiat. Nota 1. quòd liceat audire Miſſam Sacer- dotis excommunicati, dummodò non ſit de- nunciatus; ipſe tamen Sacerdos peccat mor- taliter, & fit irregularis. Nota 2. Excommunicati tolerati non ſunt- neceſſariò vitandi, bene tamen non tolerati, qui poſt Concil. Conſtantienſe non ſunt niſi duo, nimirum notorius Clerici percuſſor, & ille, qui ſpecialiter nominatim & expreſsè fuit excommunicatus, ſeu talis denunciatus. Nota 3. Qui participat ei, qui eſt excom- municatus cum omnibus ei participantibus-, eſt excommunicatus majori excommunicatio- ne: ſicut & ille, qui præbendo conſilium., auxilium aut favorem participat illi, qui eſt excommunieatus ſimpliciter; aſt ſi parti ciper- in aliis, ſicut in verbo, vel in oſculo, vel in menſa, eſt cxcommunicatus minori excom- municatione. Ita S. Th. Nota 4. Licet comunicare cum excomunica- to minore excommunicatione, & ſic excom- municatiô non tranſit in tertiam perſonam.. Idem S. Th. Ne⸗- 412 Tract XIV. Exam. I. — — Nota 5§. Probabilius videtur, quòd, qui cum excommunicato participat verbòô vel oſcu- 16, vel in menſa, non ſemper peccet morta- liter, ſed ſolùm quando in crimine illi par- ticipat, vel in Divinis, vel in contemptum- Eccleſi?. Ratio: quia hoc videtur nimis- grave & durum. Tandem nota, quòd licèt pœnitens pecca- tum veniale per fe poſſit omittere in confelſ- ſione, non tamen, ſi hæc cenſura ſit annexa, ne in ea recipiat Sacramentum. Et ideo Con- feſſor ſemper præmittit abſolutionem à cen- ſuris, antequam abſolvat à peccatis. Q., 77. Quid ergo faciet Sacerdos actu con- ſecrans, ſi videat intrare aliquem excommuni- catum? Reß. Cum communi: ſi intret non ex pro- feſſo, ut Sacrum audiat, ſed ut ſolùm obiter pertranſeat, aut in templo obambulet, po- teſt Sacerdos ſacrum proſequi, quia hoc non eſt verè intereſſe Divinis; ſi verôò vult audire Miſſam adinſtar aliorum, debet Sacerdos cu- rare, ut exeat (modèò ſinè ſcandalo fieri poſ- ſit) vel ceſſare à Sacro; ſi verò probabiliter ſubſit ſcandalum, & Canon inceptus non ſix recedat ab Altari; ſi Canon jam ſit cœptus“, proſequatur Miſſam usque ad Communionem incluſivè, quâ ſumptâ recedat, & Miſſam fi- niat in ſacriſtia. Q. 72. 1, n 41 ilrs ab heror, dAb in von! Kernata, Eelns, Alolyi rNa, h orvn b ſ reri⸗ blola arlrca n non ndem 3non fun imnd nmod 4 lel & ſo⸗ de, gus , chn, ninit Ne 15. Pore lenn n ejlan . Cum le i⸗ . — kin ſerhon Tejaett I ntene lene pelt) ſtele n / Nlura ſtere Ur dot 1onen 7 ti⸗ ,A mnl loner, ſoo Gbulet, n hoe⸗ fllre Sacetost llolen Unlgte unal ſtynt NI. » De Cenſuris. 413 . 72. Duis poteſt abſolvene ab Excommu- nicatione ? Reſp. 7. A minori quilibet Confeſſarius, à majori lata ab homine is, qui eam tulit, aut ejus Superior, ſucceſſor aut delegatus. Reſp. 2. Ab Excommunicatione Juris aut⸗ Canonis non reſervata quilibet Confeſſarius; ſi ſit reſervata, is, qui eam ſibi reſervavit, vel delegatus. Non autem debet excommu- nicatus abſolvi à culpa, niſi priùs abſolutus- ſit à pœna. Ratio: quia non eſt capax Sa- cramentorum Eccleſiæ, cùnm excommunicatus ab ea ſit præciſus. Porrò abſolutio à cenſuris poteſt ex ratio- nabili cauſa dari abſenti, ignoranti, imòô exi- ſtenti in mortali: quia non eſt ſacramentalis. Ob eandem rationem verba abſolutionis cen- ſuræ non ſunt determinata, ſed ſufficiunt ver- ba, imòô ſigna abſolutionem ſignificantia.: dummodò adſit intentio abſolvendi. Poteſt tamen & ſolet abſolutio dari his verbis: Au- Soritate, qua fungor, ego ie slſolvo à vinculo excom- municationis, quam incurriſiiP Propter N. & reſtitus te Sacramentis Eeccleſie & Communioni Fidelium, Q. 73. Poteſine Superior majori excommuni- catione livatus abſolvi à ſuos ſubdito, & quidem etiam excommunicato, v. g. in caſu mutuæ bercuſſionis 3 Reſp. Cum noſtro Donato tom. 3 kract. 5F. 4. 17. ſic diſcurrente: Dico, quòd ſic, quia Con- 414 Tract. V. Exam. I. Confedarius hujuſmodi ſumit authoritarem- non ab eligente, ſed à Canone committente, quandoquidem bPriores in ſuis Conventibuæ, & in corum abſentia Suppriores & corum Vi- carii omnes Fratres noſtri Ordinis ad eorum- Conventus declinantes ab omnibus peccatis & cenſuris, tam à jure quàm ab homine ge- neraliter prolatis, & Sedi Apoſtolicæ ſpe- cialiter non reſervatis, poſſunt abſolvere, ac etiam eis Sacramentum Euchariſtiæ & Unctio- nis miniſtrare, ùt conſtat ex Mari Magno Clem. TV. nobis indulto, & habetur expreſsè in pro- logo noſtrarum Conſtitutionum; ſed totum- id, quod hi Priores poſſunt in ſuos ſubditos, valent & hi in illos, ſi in ipſorum Confeſſo- res eligantur: ergo fi Superior aliquis perculſ- ſerit ſuumm ſubditum, poteſt ipſe percutiens- abſolvi ab alio ſubdito ſuo ab ipſo in Con- feſſorem electo. Roderiq. tom. I. q. 20. 4⸗ 12. in fin. verb. adverte. Amplia, quòd ob cauſam neceſſitatis extre- mæ, ſi ſubditus & Prælatus ad invicem ſe per- cuſſſſent, & in Conventu non ſit aliquis, qui eos poſſit abſolvere, poſſint ad invicem ſe ab- ſolvere, prout docent plures DD. quos alle- gant & ſequuntur Roderiq. loc. cit. & Paſſa- rell. quia, licèt excommunicatus per cap. cu- divimus 24. q. I. non poſſit alium excommu- nicatum à majori excommunicatione abſolve- re, in caſu tamen neceſſitatis poteſt, nam ne⸗ ceſ- — S lpeli I a20, le ium Chutonen ab Aperi nere 1 guͤh ne ſbdit eltum. len cau hlirles! per eren luiun et 1Aon non uen tdſol A I Conie dercud “ C dalm, eelebrane Uligen 1. Mis pine⸗ it kad tum, aut non liee en acet üüntun Am ef i lit⸗ he De Cenſurir. 415 IEE ceſſitas legem non habet, ut dicitur in cap. Naiiz diſcipulos 26. de conſecrat. diſt. 5. Hæc Dona- n tus. Qui tamen in eodem tom. tract. 12. q. 84. reſolutionem dat de hoc caſu mutuæ per- cuſſionis Superioris & ſubditi, & vult ſolum- renere, ſi percuſſio ſit occulta ſeu non no- toria, & quòd Prælatus tunc priùs debeat, abſolvere ſubditum, & ſubditus abſolutus po- nin ſtea Prælatum.- unleiniiet re , Si autem caſus ſit notorius S& clarus, Præ- ierannt latus ex privilegio eligendi ſibi Confoſſarium- unn (quô per Percuſſionem non privatur) eligat miͦ luhe Confeſſarium etiam extraneum ſæcularem- enn (dum alium non habet) qui electus habet, facultatem abſolvendi, non à Prælato eligen- „te, ſed à Papa committente; fi verò nullius- ul alterius Confeſſarii eopia eſſer „nec etiam ſub- ti ditus percuſſus eſſet Confeſſarius, Prælatus i gerat ſe, ac ſi eſſet ſolus, & ad vitandum- Aubnctz: ſcandalum, infamiam, &c. poteſt celebrare, nec celebrando fit irregularis. Colliges 1. Quòd, ſi pœnitens excommuni- cationis vinculéò irretitus ignorans invincibi- liter aut factum, videlieet ſe eſſe excommu- nicatum, aut jus ipſum, nempe excommuni- cato non licere ad Sacramentum accederen, & tamen accedit, & à peccatis abſolutus fuit 2 non ſolùm tunc verum receperit Sacramentum, ſed cetiam effectum, ſcilicet gratiam. Ratio eſt, quia aliàs nemo eſſet tutus an verè ſit ab⸗ onn t nön nuiu; 416 Tradl. XIV. Exam. I. abſolutus, cùm nemo ſciat certò ſe non eſſe⸗ a2liquâ excommunicatione irretitum. Coll. 2. Quòd ſi quis ſciens ſe excommu- nicatum, quando ad confeſlionem accedit, obliviſcitur omnino hujusce excommunicatio- nis, & ideo à peccatis abſolvitur, antequam ab illa verè eſt abſolutus, non tenetur con- feſſionem reiterare, ſed ſatis eſt, quòd recor- datus poſtea excommunicationis, ab ea ab- ſolvatur, præcipuè ab eodem Confeſfſario. Ratio: quia excommunicatus, qui ob juſtam ignorantiam Divina celebrat, excuſatur in⸗ cap. Apoſtolica de Cler. excomm. miniſtr. Coll. 3. Quèd, qui confitetur alicui Con- feſſario habenti authoritatem ratione Bullæ, Jubilæi, aut,alterius facultatis, & per obli- vionem ſeu inadvertentiam, aut inſcitiam-, quâ neſciebat aliquid eſſe peccatum reſerva- tum, non eſt illud confeſſus, & à Confeſſore abſolutus fuit ab omnibus ſacramentaliter, hæc abſolutio adeo ſit valida & perfecta, ur- etiam ad illud peccatum reſervatum, oblitum ſeu ignoratum ſe extenderit, adeo, ut cùnm- poſtea occurrerit memoriæ, vel cognoverit- fuiſſe cenſurà innodatum, tencatur quidem- illud confiteri non tanquam reſervatum, & cenſurâ illaqueatum, ſed velut ſimplex morta- le peccatum, à quo poteſt per quemcunque- approbatum Confeſſorem abſolvi, ut declarat pPaludan, in 4. diſt. 18. . 5, Et Gabriel. diſt- 17 — .D ,Summnil Coſtruti taren elt u cenſun 1 gocd ge aſerali C. at ablolut ,2 cu tu Mie itett: 4, an Conkeſlo Ronmmibus uingot ſo⸗ ſKerpeefne Nuncon el 1 l, ellan es wen nOd Er Att cOneßis kſumentes per ſtatuti Nint ir0 f eont ablol 1 in Clem. min, 1, hkenlares mnicani, ne Do , non Regul⸗ Mlta l De Cenſaris. 41 12 17. q. 1. Summiſtæ omnes. Et ratio eſt: quia intentio præfati Confeſſoris habentis præfatam “M authoritatem eſt uti eâ in ordine ad omnia- ler Senian Kena . n, En reſervata & cenſuras, quibus pœnitens eſt irre.- titus, id quod deelarant tum verba, quæ uſu jam univerſali Confeſſorum omnium præmitti ſolent ante abſolutionem à peecatis, ſcilicet: Ego abſol vo te 4 vinculo excommunicationis, in quanlum- poſſum, & tu indiges. Tum etiam, quia etiamſi ſolùm diceret: Abſolvo te, recta intentio virtua- lis ſaltem Confeſſorum eſt, per hæc verba abſol- vere ab omnibus neceſſariis, in quantum poſ- ſunt, ùt inquit oannes Gerſon in 2. p. ſub cap. Conſeſ. & expreſſiùs ſub cap. excommunicationum. Notandum eſt tandem diligenter, quòd omnes Religioſi, etiam ab Epiſcopo approbati, præ- ſumentes abſolvere excommunicatos à Canone, alié modòé & ratione, quàm in caſibus tantàùm- ² jure conceſſis, vel ex licentia Papæ, aut etiam præſumentes abſolvere excommunicatos à ſenten- tiis per ſtatuta Provinceialia vel Synodalia, in- currant ipsé factô exeommunieationem, à qua- nequeunt abſolvi, niſi per S. Pontiſicem: ùt di- citur in Clem. de privilegiis, cap. Religioß. S. Antonin. 3. p. tit. 24. c. 5S4. Quôd ſi Presby- teri ſæculares abſolvant ab iſtis, non erunt ex- communicati, niſi abſolvant à reſervatis in Bul- la Cænz Domini: Quia dicta Clementina cap. Religioſi, non comprehendit niſi Regulares: Qui tamen Regulares, ſi abſolvant ab excommuni- catione lata ab homine, non incidunt in excom- D d Wmu⸗ 418 Tract. XIIV. Exam. I. municationem, ſed peccant mortaliter, & ab- ſolutio eſt nulla. Q. 74. Quid eſt Saſpenſio? Reſp. Suſpenſio, propriè tantùm Clericos affi- ziens, definitur, quòd ſit Cenſura Eccleſiaſtica- privans Clericos exercitis ſui Offci, vel Bentficii. Q. 75. Quotuplex eſt Suſpenſto? Reſp. Duplex: ſeilicet ab offieio & à benefi⸗ cio. Prima prohibet Ordinum executionem-, ſeeunda pereeptionem fructuum beneficii; & hæe vel eſt totalis vel partialis. Rurſus alia eſt à Ju- re, alia ab homine; alia reſervata, alia non. LQ. 76. Quid eſt eſſe ſuſpenſum ab officiis Divinis Reſp. Eſſe idem, ac eſſe privatum facultate⸗ v. g. celebrandi Miſſam, aut Miſſæ, aliisque di- vinis officiis aſſiſtendi, aut in choro cantandi, nimirum ex offieio ac more Clericorum: unde- id agere more Laicorum licet. Suſpenſio gravis ſupponit gravem culpam. De abſolutione à ſuſpenſione loquendum eſt, ſicut de abſolutione ab excommunicatione. porrò ſuſpenſus fungens Ordinibus ſibi prohi- bitis, ſeu exercens aliquem actum proprium ſui Ordinis ſive ſacri, ſive non ſaeri, peeeat mor- taliter, & pro pœna incurrit irregularitatem Pa- pæ reſervatam: in qua tamen, ſi ſit occulta, po- teſt diſpenſare Epiſeopus virtute Cone. Terlcl- . Seſſ. De er lpenlan ,aer Ho l, gor Dehm. Vunan,/ Dnt ſeque gelmn tempe Abyitins e niss vel in Alrras, ve Adol Mr n ſicrun poprio in: tone Orch deane N 1 irrephha Dnlaeo, exc 0, denune le, com ene duos n aliguem Oritione Uneitio 1 Per anm ione, te ordinav inſolam ipile 1. — lin — Ne n ſe, mni 10inn er fuimn heti 1 Mrirdh En ,i anhi, ,1,1 r A G ſnd Pmmaſdre M Ule Wndance neeitnmn nlen mCuit 1n un non tei, mtinge nen I, N De Cenſuris. 419 Seſſ. 24. c. 26. ubi ſuper omnes oceultas irre- gularitates diſpenſandi faculeas eſt ei data, ex- ceptâ eâ, quæ provenit ex homieidio volunta- rio, & illis, quæ jam ſunt deductæ ad forum contentioſum. AQ. 17. Luecnam ſunt tommuniorer ſuſpen- liones à jure? Reſp. Sunt ſequentes. I. Suſpenſus eſt, or- dinatus extra tempora;, quæ Eecleſia præſcripſit, vel ſinè legitima ætate, aut ſine titulo, vel ſine dimiſſoriis, vel interſtitiis absque diſpenſatio- ne non ſervatis, vel per ſaltum, vel in cenſu- ra, vel poſt Matrimonium ratum. Item- qui Ordinem ſacrum ſuſcepit ab Epiſcopo alieno, vel à proprio in aliena Diœceſi. Hi omnes ab exeeuttone Ordinum ſunt ſuſpenſi, niſi id feciſ- ſent absque dolo, & ſi Ordine ſuſceptô utantur, fiunt irregulares. 2. Ordinatus ſeienter ಠSi- moniaco, excommunieato, ſuſpenſo, aut inter- dicto, denunciatis. 3. Ordinatus in irregula- ritate, eum quo ſolus Papa diſpenſat. 4. Su- ſeipiens duos Ordines ſacros eôdem die. 5. Or- dinans aliquem invitum eſt ſuſpenſus per annum à celebratione Miſſlæ. 6. Ordinans aliquem ſi- nè beneficio aut Patrimonio ſufſiciente, vel ti- tulo, per annum eſt ſuſpenſus 4 talium Ordinum collatione, tenetúrque talem alere, ſi ſcienter- eum ordinavit. 7. Ordinans non ſubditum- (etiam ſolùm ad primam Tonſuram) ſinè licentia- proprii Epiſcopi per annum eſt ſuſpenſus à Pon- D d 2 tifi⸗ 420 Tract. XIV. Exam. I. tiſcalibus; ordinatus verô eſt ſuſpenſus ab Or- dine, quamdiu Prælato placuerit. 8. Excom- municans, ſuſpendens vel interdicens ſinè ſcri- ptura & cauſæ expreſſione, per menſem eſt ſu- ſpenſus ab ingreſſu Eccleſivx. Excipitur Præla- tus Regularis quoad ſuos. 9. Sacerdos ſinè li- centia jungens ſeu benedicens ſponſos alterius- Parochiæ. I0. Religioſi admittentes fœminas- ad ſua Monaſteria ſunt ſuſpenſi à Divinis, & in- habiles ad officia. II. Religioſi Apoſtatæ re- cipientes Ordines in apoſtaſia. 12. Religioſi admittentes ad Profeſſionem ante eompletum an- num probationis. 13. Religioſi non utentes-“ habitu & veſtitu modé ſibi præſeripté. 14. Qui in Concione populari, vel cœtu virorum ac mu- lierum diſputant in alterutram partem de Con- ceptione B. V. ſuam ſententiam argumentis fir- mando, oppoſitam refellendo. 15. Llerici in ſacris conſtituti notorii fornicarii ſunt ſuſpenſi, donec pœniteant. Qui ſi ante actam pœniten- tiam in officio ſuo miniſtrent, fiunt irregulares, per ſolum Papam diſpenſandi. MHæ ſunt eommuniores ſuſpenſiones; plures partim uſitatæ, partim jam abrogatæ videantur- in aliis Authoribus, præſertim in Binsteldio. Q. 715. Quid & quotuplex eſt Depoßtio? Reſp. Depoſitio eſt privatio Ordinum clericalium. Et eſt duplex: Una verbalis, altera realis. Pri- ma elt, qua per Epiſcopi, vel ejus Vacarii, ſpe- ciale ad id mandatum habentis, ſententiam Cle- rico — U jetpetun in ad le perp helſtur Itnen ad alt de Nrixat 1 Cericatu: Poterum 1Iulezt⸗ weſfotu un 1et aien 1 igreſun Aun don founid dun Im, Mterdn nitun, A do. epe E tis locis Alibetur e Qrr. i. dun Kaerame nodum 1 Culpal De Cenſuris. 4²1 rico in perpetuum prohibetur Ordinum ſuorum executio, & ad altiores promotio, quod idem eſt, ac eſſe perpetuòô ſuſpenſum, niſi ab Epiſco- po diſpenſetur poſt actam pœnitentiam: ante quam tamen adhuc gaudet privilegiis Clericali- bus. Realis depoſitio eſt idem quod degrada- tio, ac privat non ſolùm exeeutione Ordinum, ſed & Clericatu ac Privilegiis ejus, ut degrada- tus impoſterum habeatur velut Laicus; etſi cha- racter maneat. LQ. 79. Quid eſt Interdictum? * Reſp. Eſt Cenſura Eecleſiaſtics rohibens 4aliquoram Dacramentorum miniſtrationem & receptionem, ac Di- inne vina efſcia etiam audiendæ: & ſepulturam Eccleſiaſti- cam, ac ingreſſum Eteleſi?. Ubi nota, quòd In- terdictum non ſemper privet omnibus illis, quæ definitio data exprimit, ſed aliquando unéò ſo- lum, interdum pluribus, prout in jure expri- n e mitur. Q. 20. Quotuplex eſe Iuterdictum? lin Ne n tmm . 8 . iete Reſp. Eſt duplex: Locale, quod prohibet in- uint certis locis Divinis aſſiſtere; & perſonale, quò id tem d prohibetur certis perſonis. eg OQ. 21. Qii ſunt effeltus Interdicti? uiliun Reſp. Sunt I. privare activè & paſſivè aliqui- in bus Sacramentis, v. g. Euchariſtiâ, niſi detur- Mes per mocum viatici; Sacramenté pœnitentiæ, ſed ,6 folos culpabiles perſonaliter interdictos, niſi D d 3 ſatis⸗ 422 Tract. XIV. BExam. I. fatisfaciant, vel cautionem præſtent; aut Extre- m IInctione, quæ non poteſt conferri in loco interdicto, aut ſpecialiter interdictis. 2. Privat active & paſſivè Officiis Divinis, V. g. celebratione Miſſæ, audientiâ ejus, facul- tate cantandi, aut aſſiſtendi divino Officio, Ho- ris, Matutinis, Veſperis, Proceſſionihus, aquâ benedicà, &é, vel etiam ſolùm privat ingreſſu Ecesleſiæ, id eſt, functione Ordinis ſaeri in Ec- cleſia, non tamen privat facultate ingrediendi Eccleſiam, & recipiendi Sacramenta tune, quan- do officium divinum non celebratur. 3. Privat fepulturà Eccleſiaſticà, attamen il- li, qui interdicti non ſunt, poſſunt ſepeliri in- loco, qui non ſubjaeet interdicto. Nota, quòd in Interdicto locali generali illi, qui ſunt innocentes, id eſt, qui auxiliò, oon- ſili, favore, &c. Interdicto cauſam non dede- runt, poſſint divina audire extra loeum inter- dictum. Ex quo ſequitur, quòd qui ſubjacet Interdi- cto perfonali quamvis generali, cui cauſam de- dit, non poſſit etiam extra loeum interdicum- licitè Divinis intereſſe. . Quòd ſi Clericus perſonaliter interdictus in ſa- cris conſtitutus, aut in logo interdicto exerceat actum Ordinis, incurrit irregularitatem, in qua ſolus Papa diſpenſat. Patet cap. is, qui de ſentent. Excoms. i53 6. Q. 22. . — 11 Ouit Ue, gul bhonine; erwinum, e Con ieelt ab Knon!1 h ulis Ce Ais, Nnnmn IMer llnt in tt Dine ltee: (d Andleentes ndun de ſ unt; Und 4. Vn a, Mimürd onieicium 1 humani eſia con iter pro IInd Reli 644 . I nelle, eelt , god na. Gi, Mun ln ylii Upnli⸗ luuli, De Cenſuris. 423 D. 22. Quis poteſt abſolvere ab Interdicto? Reſp. Ille, qui illud tulit, aut ejus Superior, ſi ſit ab homine; ſi ſit à Canone ſeu jure ad cer- tum terminum, eò elapsô finitur; ſi eſt poſitum abſoluté & Conditori Iuris non reſervatum, re- laxari poteſt ab Epiſcopo; ſi ſit interdictum per- ſonale, & non reſervatum, abſolvit ab eo, ſi- cut & ab aliis Cenſuris non reſervatis, legitimus Confeſſarius. Cæterùm Interdicta à Jure ſunt veria, quæ vi- deri poſſunt in Summiſts vel Canoniſtis. Plu- ra adducit Binsfeldius, ex quibus frequcntiora ſunt hæc: Quòd interdicti ſint Cleriei ac Reli- gioſi inducentes aliquem ad vovendum vel pro- mittendum de ſepultura, ſi in Eecleſia eum ſe- peliant; ſi non reſtituant omnia intra deeem. Anm A dies. Item locus ſpeeialiter à jure eſt interdi- n ban Uier 1* ctus, nimirum Eeecleſia aliqua, ſi ſit polluta per homieidium, vel injuſtam ſanguinis effuſionem, aut humani ſeminis ſtudiosè proeuratam. Item Eceleſia conſecrata per Simoniam, vel princi- paliter pro quæſtu, vel ſinè lieentia Diœceſani, vel ſinè Reliquiis, &c. 23. Quid cenſes de Ceſſatione à Di- vinis Reſp. Illam reduci ad Interdictum, eique fi- milem eſſe, quæ tamen non eſt proprie Cenſu⸗ ra, ſed eſt ipſa deſiſtentia à Divinis, ſeu ipſum factum, quò propter aliquam gravem injuriam- D d 4 Ec- 424 Tract. XIV. Exram. I. Eceleſiæ illatam Divina ſuſpenduntur, ſive ab eis ceſſatur, ut injuriantes reſipiſcant. Differt ab Interdicto per hor, quòd Ceſſatio non afficiat perſonas, ſed ſolſuùm locum, adeôque extra lo- cum (in quo eſt cefſlatum à Divinis) quilibet-, licitè poteſt audire Divina: & licèt Clericus in tali loco celebrando peccet mortaliter, non ta- men ſit irregularis. Q. 2 42 Qüuid eſt Irregularitas? Reſp. Eſt 4 edimentum Canonicum, directè im- pediens à ſuſceptione Ordinum, & uſu ſuſceptorum, àt Ordines ſunt. Q. 25. Quotuplex eſt Irregularitas? Reſp. Eſt duplex: una ex delicto, altera ex de- fectu. Irregularitas ex defectu iterum quadrifa- riam dividitur: I. In eam, quæz eſt ex defectu corporis. 2. In eam, quæ eſt ex defectu ani- mæ. 3. In eam, quæz eſt ex defectu lenitatis“. 4. In eam, quæ eſt ex defectu Sacramenti, ni- mirum matrimonii ſeu ſignificationis. Iregularitates ex delicto ſunt: I. quæ con- trahitur ab infamia aliquibus criminibus pu- blicis impoſita, v. g. Apoſtaſia, Simonia-, Sodomia, perjurio in judicio, hæreſi, &c. Item irregulares ſunt, qui officium infame exercue- runt, ùt hiſtriones, ſatellites, carnifſices, &c. 2. Ex iteratione Baptiſmi. 3. Ex violatione cenſuræ, v. g. excommunicationis aut ſuſ- penſionis, ut ſi in ea actum aliquem Ordinis ſo⸗ exer — un el en dron M pecc⸗ Lenunciad u buche. en ſi M on tatm uet exer lbebet. vrunr ilas l ordin⸗ 1 murd n Cdn itais. Iweghhan Müncanion leßit rep ponſe ſen Gitum Uiſt dua Unde bi In reite intur, i. Vel Plaray⸗ tuo⸗ 6 plure (uin ſi Si h leng lliner canb Nond De Cenſuris. 425 ſolemniter exerceat. Unde quia Irregulari- tas non eſt Cenſura, irregularis eò ipsé, quod eſt talis, non privatur Jurisdictione ad abſol- vendum à peccatis, ſicut excommunicatus, ni- ſi ſit denunciatus: peccat tamen mortaliter- abſolvendo: ipſe etiam poteſt abſolvi à pec- catis, ac Euchariſtiam ſuſcipere ad inſtar Lai- ci. Item ſi Miſſam celebret, peccat morta- liter, non tamen incurrit novam irregulari- tatem. 4. Ob peccatum, quéô Clericus ſeriò & ſcienter exercet actum Ordinis ſacri, quem non habet. y. Aliqui inter irregularirates- numerant illas ſuſpenſiones, quæ ſuprà q. 17. de male ordinatis relatæ ſunt. 6. Ex homi- cidio & mutilatione, quæ ſexta Irregularitas eſt non ſolùm ex delido, ſed etiam ex defedu lenitatis. Irregularitas ex defectu Sacramenti ſeu ſi- gnificationis contrahitur ex bigamia, in qua deficit repræſentatio ſeu ſignificatio unitatis ſponſæ ſen Chriſti cum unica ſponſa virgine nimirum Eccleſia, bigamus verò corpus ſuum diviſit duabus. Unde bigamia, quæ aliàs nihil aliud eſt, quàâm reiteratio matrimonii, quoad præſens definitur, quòd fit defectus proveniens ex ſecundis nuptiis. Vel ſic: Eſt irregularitas proveniens ex de- fectu Sacramenti, nimirum Matrimonii. Quatuor ſunt modi bigamiæ: Primus eſt, cùm quis plures habet uxores de jure ſucceſſivè. 2. Cùm ſimul habet plures, unam de jure, D d 5 aliam 4²⁶ Trabt W. Exam. I. aliam de faco. 3. Cùm plures habet ſuccel- ſivè, unam de jure, aliam de faco. 4. Quan- do viduam ducit uxoren. Fr omnibus hiæz- eſt irregularitas adjuncta. Nor. I. Ex S. Th. ſi quis in Uxorem da- cat eam, quam ipſemet defloravit, proba- bilius eſſe, quôd non fiat irregularis, quia- carnem ſuam non diviſit in plures. Not. 2. Si mulier fornicetur poſt matri- monium contractum, non efficitur ex hoc vir irregularis, niſi poſt corruptionem adulterii eam iteratò cognoſcat. Not. 4. Vir fit irregularis, ſi ducat non virginem, ſeu ab alio corruptam, puta, nunquam maritatam; ſi autem ipſe corruptus contra- hat, ex hoc non fit irregularis. Ex quibus colligitur, quòd per matrimonium ratum non conſumatum non incurratur bigamia, quia- caro non dividitur in plures, niſi per actua- lem copulam. Ex his Bigamia eſt triplex: nimirum Vera, Iuterprés tativa, Similitudinaria, Vera eſt in eo, qui ſuc- cefſive habuit & cognovit duas legitimas“ uxores. Interpretativa eſt in triplici caſu. 1. Si in uxorem quis ducat & cognoſcat eam-, quæ jam eſt corrupta, ſive ſit vidua, ſive for- nicaria. 2. Quando maritus reddit debitum uxori adulteræ. 2. Dum quis in figura & ſpecie Matrimonii viduam, vel plures mulie- res cognovit tanquam uxores, ſed Matrimo- nium ob impedimentum quoddam dirimens fuit — dbun Re ns initi Ae Mati Wen du Anuptam glaritas pore y i uniler Not Ellilin eu lbe 1 mezuei n ileoipn 18, caln Ae auv⸗ Ne, Cö lueacan dortior lacis ſeu: ſi, ſen e ſt, un⸗ erbapt n udicie Ungulat ita a ſe eſt, unt, ne⸗ th et 63 Minen e , er 1 vſungt Ppns coen, glh Innnntn tenn d un Nch De Cenſuris. 427 fuit nullum. Tandem bigamia ſimilitudina. ria eſt, dum Religioſus profeſſus, vel Cleri- cus ſacris initiatus, adeôque poſt contractum ſpirituale Matrimonium cum DEO & Eccle- ſia uxarem ducit, & cognoſcit viduam, vel aliàs corruptam, vel etiam Virginem. Irregularitas ex defectu corporis contrahi. tur à corpore vitiatis, quorum alii ſunt debili- tati, alii mutilati, alii notabiliter deformes. Uti v. g. ſunt Hermaphroditi, ſeu in quibus ſunt genitalia utriusque ſexs, caſtrati, epi- leptici, ſeu laborantes morbò caducò. Ad irregularitatem ex defectu corporis ro-= ducitur illegitimitas & ſervitus, ac defectus ætatis, & caſus prolis expoſitæ, ac in platea, vel ante januam Eccleſiæ, aut hoſpitalis in- ventæ, cujus parentes ignorantur. Irregularitas ex defectu animæ proveniens incurritur ab amentibus, phereneticis, de'mo- niacis ſeu arreptitiis, id eſt, à dæ-mone ob- ſeſſis, ſeu energumenis. Item ab inſanis, fu- rioſis, lunaticis. Et à Neophytis, id eſt, re- center baptizatis, vel ad fidem converſis, uſque- dum judiciò Epiſcopi ſufficienter ſint inſtructi. Irregularitas ex defectu lenitatis incurritur ex licita ac illicita mutilatione, homicidio, in bello, in judicio. Ut autem incurratur, neceſſe eſt, ut occiſio vel mutilatio adtu ſe- quatur, nec ſufficit propoſitum, nec ſola vul- neratio etiam gravis. Notz 428 Tradt. XIV. Exam. I. — — — Nota tamen duos eſſe caſus, in quibus- oceiſor vel mutilator non incurrit irregulari- taàtem: primus eſt: ſi ſive Clericus ſive Laicus ob neceſiariam vitæ ſuæ ſeu corporis defenſionem cum moderamine inculpatæ tutelæ factam- alium occidit vel mutilat. Setuvdus eſt: ſi Laicus aut Clericus injuſtum Reip. vel hominis innocentis invaſorem muti- lat vel occidit, cùm ad hanc defenſionem na- turali & divinâ Lege tenetur. Exceptis his duobus caſibus, omnis, qui juſté hominem occidit vel mutilat, vel etiam licit́ modé dat cauſam propinquam mortis vel accelerationis ejus, fit irregularis, effectu ſecutò. Ita patet ex diverſis Canonibus. Q26. Homicidium caſuale ſeu quod eſt preter intentionem) inducitne irregulatitatem? Reſp. Circa hoc tres generales regulæ ſunt notandæ deſumptæ ex S. Th. 22. q. 64. a. 8. Prima eſt: Dans operam rei licitæ, & adhibens diligentiam, quam debet, & non habens vo- luntatem occidendi vel mutilandi, non incur- rit homicidii reatum, nec irregularitatem-. Secunda eſt: Dans operam rei licitæ, & non- adhibens diligentiam, quam debet, vel exi- ſtens in culpa etiam levi, non autem leviſſima, per mutilationem vel homicidium ſequens fit irregularis. Pre quo vide Tract. 8. Exam. 6. q. 10. & II. quid & quotuplex ſit culpa-. Ter- 3 — al: Dans ſe leque Cctis . (ericus, occio, n iis extr Weoncon Prio, di letirntion AAairerſun itan d rin prin⸗ e . Kihin n teratds en, E Giads 1Re, don vs I, in fum, non gui de umunica le notta ens aun nndnic⸗ leſaſtie ſulus (onke Umac 4 De Cenſuris. 429 Tettia eſt: Dans operam rei illicitæ, quan- tumcunque adhibeat diligentiam, per mutila- tionem vel ſequens homicidium fit irregularis. Ex dictis reſolvuntur caſus. I. Clericus, quem ſuus Diœccſanus ſuſpen- dit ab officio, non poteſt abſque incurſu irre- gularitatis extra Diœceſim celebrare, quia ſuſpenſio eoncomitatur perſonam, ſicut excom- municatio. Si tamen celebret, non obliga- tur ad reſtitutionem fructuum, quia Beneficium eſt quid diverſum ab officio, niſi fortè ſuſpen- ſio fuerit tam diuturna, ut tacite vel expreſsè habeat vim privationis. Ita Bonitfac. in Clem, cupientes de ſent. exsommunic. 2. Si quis ante legitimam ætatem Ordinem Presbyteratus ſuſcepit exiſtimans ſe attigiſſe ætatem, de quo peccato poſtea confeſſus, & exiſtimans ſibi licitum ſacra facere celebret. ſæpe, non eſt ſuſpenſus aut irregularis, quia- Pius II. in ſua Bulla, quæ incipit: Cum ex ſa- crorum., non fert ſuſpenſionis cenſuram, niſi in eos, qui dolose accedunt. Non irtem fit ex- eommunicatus: quia non videtur tunc pee- câſſe mortaliter, id quod exigitur ad ineur- rendam majorem excommunicationem. Quòd ſi ſciens aut ſcire debens ſe ſuſpenſum, & ex-= commanicatum atqne irregularem Beneficium Eccleſiaſticum acceperit, mortalitet delinquit, & titulus eſt nullus. Et ideo adſtringendus eſt à Confeſſore, ut vel renunciet, vel habili- tatem ac diſpenſationem occulte à SummobpPon- tifi- 430 Tract. XIV. Exam. I. tiſice impetret, faciendo expreſſlam mentionem de intruſione, in quam incidit aceipiens (ci- enter poſſeſſionem dicti beneficii: vel certè eſt admonendus, ut habilitatem à Summo Pon- tifice obtineat ad Beneficium habendum, & poſtea clam expoſtulet ab Ordinario, ut illud ſibi de novo conferat, & hoc conſuluiſſe ſe du= dum affirmat Navarrus. Non tamen tenetur fructus omnes beneficii interim acceptos reſti- tuere, quia ſuſpenſus ſolùm erat ab officio, dummodo ſuſpenſio non ſit tam diuturna, ut habeat vim privationis, ùt antè dixi. D. 27. Wuis poteſt diſtenſare in Irregula- rit atibus? Reß. 1. Solus Papa jure ordinarié diſpen- ſat in irregularitatibus. Ratio: quia nemo Papiâ inferior poteſt diſpenſare in univerſali jure Canonico ſeu Eccleſiaſtico; ſed tali jure irregularitates ſunt ſtatutæ: ergo. Reſp. 2. Epiſcopi & ſimiles Prælati juxta- Trid. Seſſ. 24. de reform. c. 6. diſpenſare poſ- ſunt in aliquibus irregularitatibus. Verba Trid. ſunt: Liceat Epiſcopis in irregularitatibus omnibus, & ſuſpenſionibus ex delicdo occulto provenientibus, exceptâ câ, quæ oritur ex ho- micidio voluntario, & exceptis aliis deductis ad forum contentioſum, diſpenſare; Et in qui- bu scunque caſibus occultis, etiam ſedi Aàpo- ſtolicæ reſervatis delinquentes quoscunque ſibi fſaubditos in Diœceſi ſua per ſe ipſos, aut Vi- ca- Meotie iloratt Cen toro . 1 iariis 9 dul Cionem e atis dll nbus iis . ſan ſis, 4. Nbec üneerlun⸗ us coud 1o Ndet Decn; Kd N Gs habeat 1 t inoll mu on Mõ i Uteineng, nent , 4 an Gn ant Mr/ luniſcifen Htin uun Uue uwiet Aenslm e niss ui ,t b hele lutg ſenl aClnn , ronn werddir⸗ lbunt ,eind te ac rl De Cenſuris- 431 carium, ad id ſpecialiter deputandum, in to- ro conſcientiæ gratis abſolvere, impoſit pœ⸗ nitentiâ ſalutari. Item & in hæreiis crimine in eodem foro conſcientiæ eis tantùm, non- eorum Vicariis ſit permiſſum. Keſp. 3. Superiores Religionum habentes Jurisdictionem quaſi Epiſcopalem poſſunt cum ſuis ſubditis diſpenſare in hæreſis crimine „ G& in omnibus iis caſibus, in quibus poſſunt Epi- ſcopi cum ſuis. L. 25. Duæ eſt forma diſpenſandi in Irre- gularitate? Reſp. Eſt hæc vel ſimilis Ego diſpenſo tecum ſuper irregularitate vel irregularitatibus, quam vel quas contraxiſti propter talem cauſam. Ex quo patet, qnòd non tollatur per abſo- lutionem, ſed per diſpenſationem. Ex dictis ſequitur, quod Confeſſarins (ni. ſi habeat ſpeciale privilegium à Papa) non poſſit in ulla irregularitate diſpenſare. Ex Exam. II. De Caſibus Reſervatis. D. 7. Quid eſt Reſervatio! Reſp. Eſt reſtrictio jurisdictionis ad abſol- venda certa peccata, facta illi, qui aliàs ha- bet ordinariam vel delegatam jurisdictionem. Unde eorum abſolutio reſervatur ipſi relervan- . ti,„ He C. 432 Tract. XIV. Exam. I. E —,— —,i— – — ti., nimirum Papæ, ſi ſit caſus Papalis, vel remuntiun Epiſcopo, ſi ſit Epiſcopalis :ſinè quorum pro- Mlies inde licentia nemo ab iis validè abſolvere po- in non hal teſt extra mortis articulum, in eo quippe qui- nid nora cẽ libet Sacerdos à quibuscunque peccatis & cen- 1 gvam ſuris valide & licitè abſolvere poteſt. lbt cont Cone pecc . 2. uale peccatum poteſt re 2 Duale 4 atun 1 NR reſervari: n; non ve Reſp- Peccatum externum ac mortale grave, aleſervata, omnino perfectum & conſummatum, & non- id 5 Eis, dum confeſſum. . . . u Dioleß/ Conluetudo etiam Summorum Pontificum skraui eſt, ut Summo pPontifici non reſervetur pec- uckeltg . j n catum, niſi ratione cenſuræz annexæ, adeôque 4 qui excuſatur ab incurſu cenſuræ, à quocun- l hoh que Sacerdote ablſolvi poteſt; ab ineuriu au- Wmndbh tem cenſuræ excuſat ignorantia, maximè ubi lüd cenſura lata eſt contra temerè agentes vel præ- & ndcddi ſumentes, aut ſcienter violantes legem, in- Ni quo etiam ignorantia cum bona fide excuſat; Moohenn verius tamen eſt, quòd ignorantia debeat eſſe Ecelis, in invincibilis. Excuſat etiam oblivio, inad- Ratio2, vertentia, indeliberatio acts, & ſi a tus non. pœne 21 fuit conſummatus. Vide Exam. præc. d. iemn non 9. undecim cauſas excuſantes ab excommu- init, vel e nicatione. Tchiris C. Interea probabilius & tutius eſt, quòd ad Ikationen incurrendam reſervationem peccati, cui cen- , 2. l. ſura annexa non eſt, non requiratur, ut pec- uunte ad⸗ cans habeat ſcientiam reſervationis. Ratio:? Möfine, quia hæc videtur eſſe mens Superiornm pec- m 400 ca- De Caſilus reſervatis. 43⁹ cata reſervantium: & ita fert praxis Confes- ſariorum tales non abſolventium, etiamſi hanc notitiam non habuerint. Porzô nota caſum reſervatum latiùs ſe ex- tendere, quàm peccatum reſervatum. Caſus enim ſub e continet & peccatum & cenſuram: unde omne peccatum reſervatum eſt caſus re- ſervatus; non verò è& contra, cùm poſſit eſſe cenſura reſervata, ut patet in Caſibus Papalibus. . 3. Luid, ſ quis habens caſus reſerva- nuun g s n lua Diæceſ ſtudid iret 40 aliam, ubi non ſunt n eine eſervati ? Et quid ſi fit Religioſus migrans de uns 3 Conventu ad alium? ,1o Keßp. 1I. Probabilius eſt, quòd, ſi Caſus re- iumt ſervatus non habeat annexam cenſuram, poſſit umi in alia diœceſi abſolvi; ſecus ſi habeat, v. g. fi uuee ſit excommunicatio reſervata. Ratio I. p. eſt: quia pœnitens judicandus & abſolvendus eſt juxta conſuetudinem illius- diœceſis, in qua judicio pœnitentiali ſe fubji⸗ cit. Ratio 2. p. Excommunicatio habet ratio- nem pœnæ affieientis ipſum pœnitentem; pœ- na autem non poteſt tolli, niſi ab eo, qui eam inflixit, vel ex commiſſione ejus, quam cen- ſetur cuivis Confeſſario dare Epiſcopus excom- municationem non reſervans. Reſp. 2. Idem eſt de Religioſo ob negotia-. migrante ad aliur Conventum vel Provinciam, etiam eòô fine, ut ibi à caſibus non cenſuratis ab- ſolvatur à Confeſſario aliàs rite expoſito. E e Ex 8* 434 Trabt. XIV. Exam. II. Ex his patet, quòd caſus alii fint teſervati, alii non reſervati; ſicut excommunicatio alia eſt reſervata, alia non reſervata. Reſervata alia intra, alia extra Bullam Cœnæ. Q., 4. Qusnam defacto in ſpecie ſunt reſer- vata? Reſp, I. Caſus vel peccata reſervata reſpe= Qu Sæcularium & Clericorum, ac Reli gioſo- rum ſunt diverſa. Quæ reſervantur reſpectu Sæ- cularium, uti & quæ reſpeétu Clericorum, ple- rumq; continentur in Rituali cujusvis dicœceſis, Reſp. 2. Clem. VIII. permiſit poſie à Su- perioribus reſervari undecim caſus, qui tamen non omnes in quavis Religione ſunt reſervati, ſed in hac vel illa plures aut pauciores, pro- ut conſtat ex propriis Religionum Staturtis. Keſp. 3. Ex communicationes Papæ reſerva- tæ intra Bullam Cœnæ (ſie dictæ, quia quot- annis in die Cœnæ Domini promulgantur) ſunt 20. quas P. Vidal in fine Patris Martini Wigandt Tract. 18. Append. 2. Exam. 2. G. 8. adducit ſic ex textu ejuſdem Bullæ expoſitas. Prima eſt I. Contra quoscunque à Chriſtia- na fide Apoſtatas. 2. In omnes & fingulos a- lios hærcticos. 3. In eorum credentes, fecc- ptatores, fautores, defenſores. 4. In eorum- libros hæreſim continentes, vel de Religione tracdantes, ſinè aucétoritate Scdis Apoſtolicæ fcienter legentes. 5§. Aut retinentes, impri- mentes, ſeu quomodolibet defendentes, cx quavis cauſa publicè vel oeculté, quévis in- 8⁰- ſel colore. Romanl weienti⸗ t M, es a notum bor ehpel etn Capi lel, l. . i Laurun 1e Moſtun Acre ad 1 eceptores Ete, Coutr Doma On DD idNenta Qun elt. nora pee ulbus üͤbi ce licent! leos, Uunt. eſt, 1. folcapun ſentonis torum, ran De Caſibus reſervatis. 435⁵5 een, genmiöô vel colore. 6. In Schilmaticos, & cos, NN qui ſe à Romani Pontiücis pro tempore exi- Ne ſtentis obedientia pertinaciter ſubtrahunt, vel i recedunt. Secunda eſt. I. Lata in omnes & ſingulos- appellantes ab ordinationibus, ſen mandatis Romanorum Pontificum ad univerſale futurum Concilium. z. In eos, quorum auxilié vel favore appellatum fuerit. 3. Univerſitates, Collegia, & Capitula interdicuntur ipsé factô. Tertia eſt. I. Lata in omnes biratas, Cur- ſarios, ac Latrunculos maritimos diſcurren- tes mare Noſtrum, præcipuè à monte Argen- tario uſque ad Terraſinam. 2. In eorum fau- tores, receptores & defenſores. Quarta. Contra ſurripientes cujuscunque ge- neris bona Chriſtianorum naufragantium, in cujuscunque maris regionibus, mari vel litto- re inventa. ninmh Quinta eſt. I. Lata in omnes, qui in terris llm ſuis nova pedagia ſeu gabellas, præterquam- nmem in caſibus ſibi à jure, ſive ex ſpeciali Sedis Apo- Eſtolicæ licentia permiſſis imponunt vel augent. ait 2. In eos, qui imponi vel augeri prohibita- Gn exigunt. . B Sexta eſt. 1. Lata in falſarios Litterarum- Apoſtolicarum, etiam in forma Brevis, ac ſupplicationis, per Romanum bontificem, vel Nekmeu . R. E. Vice-Cancellarium, ſeu gerentes vices eorum, aut de mandato ejusdem figna⸗ en tarum. 2. In falsò eas fabricantes. Nn E eE 2 ,7 Fe⸗ 0 e./ s 61 Nul trbets⸗ 4³36 Tralt. XIV. Exam. II. — 43 — — Septiua eſt. I. Lata in omnes illos, qui ad Sarracenos, Turcas & alios Chriſtiani nomi- nis hoſtes & inimcos, vel hæreticos per Nos, & Sanctæ Sedis ſententias expreſsè vel nomi- natim declaratos deferunt ſeu transmittunt., equos, arma, bellica inſtrumenta, materi- am, aliâque hujnsmodi, quibus Chriſtianos impugnant. 2. In illos, qui per ſe, vel per alios de rebus ad ſtatum Chriſtianæ Keipu- blicæ concernentibus in Chriſtianorum perni- ciem & damnum ipfos Turcas in damnum- Catholicæ Religionis certiores faciunt. 3. In eos, qui illis auxilium, conſilium vel favorem quomodolibet præſtant. Octaναeſt. I. Lata in omnes impedientes- (eu invadentes eos, qui vicdualia, ſeu alia ad uſum Romanæ Curiæ necefſaria adducunt. 2. In eos, qui, ne ad Romanam Curiam addu- cantur vel afferantur, prohibent, impediunt- ſeu perturbant. 3. In eos, qui hæc facientes defendunt per ſe, vel per alios, cujuscunque fuerint ordinis, præcminentiæ, conditionis & ſtatũs, etiamſi Pontificali ſeu Regali, aur’ alia quavis Ecclcſiaſticà, vel mundanâ præ- fulgeant dignitate. Nona eſt. I. Lata in omnes illos, qui ad Se- dem Apeſtolicam venientes & recedentes ab cadem ſuâ vel aliorum operà interficiunt, mu- tilant, ſpoliant, capiunt, detinent. 2. In illos omnes, qui jurisdictionem ordinariam vel de- hel —,— m4 Nobis es, Wamn! colna motat elt. 1, ntes, vult epred Alrbem Kacceden neecen ,conbliun Minselt, 1 Ulintes, vuln 1a, Cetinend 1 Cardins Hopod Yp Nlnds,2 Dläüs, Vrrks e donn en en preltagte Dloleina twnt ad I. Lata llios bert lecnlares canſisn Wuria Pro Unque ge Abentte rCictis ea .„△ . an Nr gud g. / 6 Uein Liglz⸗ Olllun e D Mis inrehent ult Nrat i aArenne un Cron, Mdea ent, md N, , ,ge, , ſon d. 4 en Re ngl 1,N Ddl n lve 1 i wiſrenn vllun, De Caſibus reſervatis! 437 legatam à Nobis, vel Noſtris judicibus non habentes, illam ſibi temerè vendicantes, ſimi⸗ lia contra morantes in eadem Curia audeant perpetrare. Detima eſt. I. Lata in omnes interficientes, mutilantes, vulnerantes, detinentes, capien- tes, ſeu deprædantes Romipetas, ſeu peregri- nos ad Urbem causâ devotionis ſeu peregri- nationis accedentes, & in ea morantes, vel ab ipſa recedentes. 2. Et in his dantes au- zilium, conſilium vel favorem. Lhdecima eſt. I. Lata in omnes interficientes, mutilantes, vulnerantes, percutientes, carce- rantes, detinentes, vel hoſtiliter inſequentes S. R. E. Cardinales, ac Patriarchas, Archi- Epiſcopos, Epiſcopos, SedisApoſtolicæ Legatos, vel Nuncios, aut eos à ſuis Diœceſibus, ter- ritoriis, terris, ſeu Dominiis ejicientes. 2. Nec non ea mandantes, vel rata habentes . ſeu præſtantes in eis auxilium, conſilium. Duodecima contra offendentes eos, qui re- eurrunt ad Romanam Curiam pro negotiis, eſt. I. Lata in omnes illos, qui per ſe vel per alios Perſonas Eccleſiaſticas quaſcunque, vel ſæculares ad Romanam Curiam ſuper eo- rum cauſis & negotiis recurrentes, ac illas in ea- demCuria proſequentes, aut procurantes nego- tiorumque geſtatores, Advocatos, Procurato- res, & Agentes, ſeu etiam Auditores, vel Judices ſuper dictis cauſis, vel negotiis hujuſmodi, oc- cidunt, quò quêmodé percutiunt, bonis ſpo- E e 3 li⸗ 438 Tradt. EIV. Exam. II. liant. 2. Seu qui per ſe, vel per alios dire- SRè vel indirectè delicta hujusmodi commitere, exequi, vel procurare. 3. Aut eiſdem auxi- lium, conſilium vel favorem præſtare non veren. tur;, cujuſcunque præeminentiæ & dignitatis fnerint. Detimatertia eſt. I. Lata in omnes cujuſeun- que dignitatis, qui prætexentes frivolam. quandam appellationem à gravamine, vel fu⸗ cura executione Litterarum Apoſtelicarum-, tam gratiam, quàm juſtitiam concernentium, & aliorum decretorum à Sede, ſeu Legatis, Nunciis, Præfidentibus Palatii, & Cameræ Apoſtolisæ Auditoribus, aliisque Judleibus, & Delegatis Apoſtolicis emanatorum, aut a- liàs ad Curias ſæeculares, & Laicam poteſta- tem recurrunt, & ab ea appellationes hujus- modi, ae litteras, & alia prædicéta capi, & retineri faciunt. 2. In ipſos, & Magiſtratus, qui, ne Tabelliones & Norarii ſuper hujuſmo- di Litterarum executione inſtrumenta, vel acta conficere, aut confecta parti, cujus intereſt, tradere debeant, impediunt, vel prohibent-, aut etiam partes capiunr, percutiunt, car- cerant, detinent in civitatibus, locis, & re- gnis ejiciunt per ſe vel alium publieè, vel oe- eultè. 3. In ipſes, vel alios, qui aliàs qui- buscunque perſonis in genere vel in ſpecie, ne pro quibusvis eorum negotiis proſequendis, ſeu gratiis vel litteris impetrandis ad Ro- manam Curiam accedant, aut recurſum ha- be- — 1 ratt M, ece prohi vd ſe au onodo ual 1 per en, a al Hnexas 3 i, dliq 1 UMord nns ceuſas 1 3 ge Uesuterpon rocindum in s as 1On uram N doibet Onllinm a lentie n n, ley eti it bier ninz nili 1Apohe fmil, Re Ulhemnt d lina guin lecleſi leclei wenund Be Caſibus reſervatis. 439 beant, ſeu gratias ipſas, vel litteas à dicta Sede impetrent, ſeu impetratis utantur, directè vel indirecte prohibere, ſtatuere ſeu mandare, vel eas apud ſe aut Notarios ſeu Tabelliones, vel aliâs quomodolibet retinere præſumunt. Decima quarta eſt. I. Lata in omnes & ſin- Zulos, qui per ſe vel alios quorumeunque exem- ptionem, ac alias cauſas ſpirituales, & ſpiritua- libus annexas ab Auditoribus & Commiſſariis Noſtris, aliisque Judicibus Eceleſiaſticis avo- cant. 2. Illorúmque curſum & audientiam, ae perſonas cauſas ipſas proſequi volentes impe- diunt. 3. A ſe de illorum cognitione tanquam Judices interponunt. 4. Quivé partes actrices- ad revocandum, aut ad faciendum à cenſuris & pœnis in illis contentis abſolvi per ſtatutum, vel aliàâs compellunt. §. Vel executionem lit- terarum Apoſtolicarum ſeu exeeutionalium quo- modolibet impediunt, vel ſuum ad id favorem, conſilium aut aſſenſum præſtant, etiam prætextu violentiæ prohibendæ, vel aliarum prætenſio- num, ſeu etiam donec ipſi ad Nos informan- dos, ùt dieunt, ſupplicaverint, aut ſupplicari fecerint; niſi ſupplicationes ipſas coram Nobis & Sede Apoſtolica legitimè proſequantur, etiamſi Imperiali, Regali, Ducali, vel alii quàâcunque præfulgeant dignitate, aut Archi-Epiſcopi, Ab- bates, Commendatarii ſeu Vicarii fuerint. Decima quinta eſt. I. Lata in eos, qui Per- ſonas Eccleſiaſtieas, Capitula, Conventus, Col- legia Eccleſiarum quarumcunque coram ſe ad Ee 4 ſu⸗ 440⁰ Trabt. XIV. Exam. II. ſuum Tribunal, Concilium, & . præter Juris“ Canonici diſpoſitionem trahunt, vel trahi fa- ciunt, vel procurant directe vel indirectè quéô- vis quæſité colore. 2. Nec non qui ſtatuta; ordinationes, &e. ſeu quævis alia decreta in enere vel in ſpecie ex quavis cauſa, & quôvis quæſitõ colore, ae etiam prætextu cujusvis con- ſuetudinis aut privilegii, vel aliàs quomodoli- bet fecerint, ordinaverint & publieaverint, vel factis, & ordinatis uſi fuerint, unde libertas Eecleſiiſtiea tellitur, ſeu in aliquo læditur, vel deprimitur, aut aliàs quéôvis modé reſtringitur. 3. Sen Noſtris, & Sedis Apoſtolicæ, aut quarum- cunque Eceleſiarum Jjuribus quomodolibet diredte vel indirecte, tacitè vel expreſse præjudicatur. Decima ſexta eſt. I. Lata in eos, qui Archi- Epiſeopos, Epiſcopos, aliésque ſuperiores & inferiores Prælatos & Judiees Eceleſiaſtieos, Ordinarios, quomodolibet hae de cauſa directè vel indirectè carçerando , vel moleſtando eo- rum Agentes, Familiares, conſanguineos & affi- nes impediunt, quominùs ſuâ jurisdictione Ec- eleſiaſticà contra quoscunque utantur. 2. In- eos, qui poſt ipſorum Ordinariorum, vel etiam ab eis delegatorum quorumeunque ſententias & decreta ad Cancellarias, & alias Curias ſezula- res recurrunt, & ab illis prohibitiones & man- data Ordinariis delegatis prædictis decerni, & contra illos exequi procurant. 3. Eos quoque, qui hæe decernunt, & exequuntur, ſeu dant- conſilium, patrocinium & favorem in eisdem. De- hel. —,— Pun ſpinu aones, len ekeden ailieas Per Gonm & 2 ertinent lalone ve lorum ald ahreſer lie int ocke 1 eeimns 1Cericis, liels 0 ee Uun, al n bonis Porenttbus Montidei 1 m. 1. W. Oi trie⸗ ponts danti zeos, gui recic tliom, ve⸗ vemnae ig, etiaml tigte. l. S gwen n eum ee Mins zn Ertu, , Nol, nit⸗ loltee, eractte ai * 11 6* CA,/* onnte De Caſibus reſervatie, 441 Decima ſeptima eſt. 1. Lata in eos, qui ju- risdictiones, ſeu fructus, reditus & proventus= ad Nos, & Sedem Apoſtolicam, & ad quascunque Eeeleſiaſticas Perſonas ratione Eccleſiarum, Mo⸗= naſteriorum & aliorum Beneficiorum Ecoleſiaſti- eôrum pertinentes uſurpant. 2. Vel etiam quâ- vis occaſione vel eaſu ſine Romani Pontifcis, vel aliorum ad id legitimam facultatem haben- tium expreſsa licentia ſequeſtrant. Decima octava eſt. I. Lata in eos, qui col- lecas, decimzs, Taleas, præſtantias, & alia onera Clericis, Prælatis, & aliis Perſonis Ec- cleſiaſticis, ac eorum , & Ecclefiarum, Mona- ſteriorum, & aliorum Benefieiorum Eccleſiaſti- corum bonis, illorümque frudtibus, reditibus, & proventibus hujusmodi, absque ſimili Roma- ni Pontificis ſpeciali & expreſſa licentia impo- nunt. 2. In eos, qui diverſis etiam exquiſitis modis exigunt- 3. Aut ſic impoſita etiam ಠſpontè dantibus & concedentibus recipiunt. 4. In eos, qui per ſe vel alios directe vel indire- &ιε prædicta facere, aut in eisdem conſilium, auxilium, vel favorem præſtare non verentur, cujuscunque ſint præeminentiæ, dignitatis aut ſtatůs, etiamſi Imperiali aut Regali Præfulgeant dignitate. Innovantes decreta tam in Latera- nenſi, quàm aliis Conciliis Generalibus edita, etiam cum cenſuris, & peœnis in eis contentis. Decima nona eſt. I. Lata in omnes & ſingulos Magiſtratus, & Judices, Notarios, Seribas“„ EesSs Ex 442 Tracz. XIV. Exam. II. Executores, Subexecutores, quomodolibet ſe- interponentes in cauſis capitalibus ſeu crimina- libus contra Perſonas Eccleſiaſticas, illas pro- ceſſando, banniendo, capiendo, ſeu ſententias contra illos ferendo, vel exequendo ſinè ſpecia- li, ſpecifica, & exprefſa hujus Sanctæ Sedis Apo- ſtolicæ licentia. 2z. In eos, qui hujusmodi li- centiam ad Perſonas, & caſus non expreſſos extendunt, vel aliàs perperam abutuntur; etiamſi talia committentes fuerint Conſiliarii, Senato- res, Præſidentes, Cancellarii, aut quvis aliò nomine nuncupati. Vigeſima eſt. I. Lata in omnes, qui per ſe- ſeu alios directè vel indirecté ſub quocunque ti- tulo vel colore invadere, deſtruere, osecupare; & detinere præſumpſerint in totum, vel in par- tem Almam Urbem, Regnum Siciliæ, &e. Pa- trimonium B. Petri Thautia, &e. Civitatésque noſtras, Bononiam, &c. & alias Civitates, ter- ras, & Loca, vel Jura ad ipſam Romanam Ec- cleſiam pertinentia, dictæque Romanæ Eecleſiæ mediatè vel immediatè ſubſeca. 2. Nec non- ſupremam jurisdictionem in illis Nobis, & ei- dem Romanæ Eceleſiæ competentem defacto uſur- pare, perturbare, retinere, & vexare variis“ modis præſumunt. 2. Nec non adhærentes, fautores & defenſoôres eorum, ſeu illis auxilium, conſilium, vel favorem quomodolibet præſtan- tes. Tandem eadem Bulla promulgat derogationem privilegiorum ad has cenſuras abſolvendum, 45 4 e6 — ,ichencere ecommu le qai ae lpeen⸗ ſeret, e muneret, mmiorem 1 i ila a1 llbet nno ui aPerape C. he, Epiſ- In &Con nibeint A! NA NOn d W, N entum, de Neß. . nn Bullam bronptn. ts 30. k. ſig ue lina eſc e it peren. Mund el Untir el 1 Pape J u 1 enle berllke annr, Lib ang n, Cunpr un, ſaügn n ln, de . Citre Kdsri Ailnden lurarh k : Nel N ennlis Nnl ſeu Nmür ohti⸗ De Caſibus reſoervatir. 443 addit: Quòd ſi fortè aliqui abſolutionis benefi- eium impendere defacto præſumpſerint, eos ſen= tentià excommunicationis innodamus. Hæc Bul- la. Unde qui ſcienter ab his cenſuris abſolve- ret absque ſpeciali privilegio, præterquam quôd nihil faceret, excommunicationem latæ ſenten- tiæ incurreret, ſed hæc non eſt reſervata juxta⸗ communiorem ſententiam: & ùt dicit noſter Sa= lagar, ab illa abſolvere poteſt Ordinarius. Ideo quilibet Confeſſarius has Excommunica- tiones pro ſui & pœnitentis cautela diligenter, legere & percipere ſtudeat, oportet: præcipuè, quia in Bulla Cœnæ præcipitur, ut omnes Pa-= triarchæ, Epiſcopi, Ordinarii, Rectores Ani⸗ marum, & Confeſſarii etiam Regulares tranſum- ptum habeant earum litterarum penes ſe. Un⸗ de etſi aliqui AA. à mortali excufent Confeſſa⸗ rios non habentes tranſumptum vel copiam ea⸗- rum, non exceuſant tamen neſeientes earum con- tentum, de quo Bonacina tom. 3. diſp. I. Reſp. «. Excommunicationes Papæ reſervatæ extra Bullam Cœnæ adducuntur à noſtro Salazar in Promptuario c. II. F. 5. tanquam commu- niores 38. ex quibus in præſenti ſuſſicit adduce- re eas, quæ ſunt uſitatiores. Prima eſt eontra percuſſorem Clerici, ſi enor⸗= mis ſit percuſſio. decunda eſt in duellantes & cooperantes. Tertia eſt centra Clericos cum excommuni catis à Papa voluntarié communieantes, & ad- mit⸗ 444 Tradt, XII. Exam. I. mittentes eos ad Divina officia, & omnes, qui communicant in crimine habente excommunica- tionem annexam. Quarta eſt sontra eos, qui obtinuerunt abſo- lutionem ab cæcommunicatione Papæ reſervara- ſub conditione de ſatisfaciendo parti læaſæ, & conditionem non implent: hi enim rurſus ex-⸗ communicationem novam incurrunt. Quinta eſt contra Clericos inducentes quam- cunque perſonam ad faciendum votum vel jura- menta ac promiſſionem, quatenus talis perſons ſibi in oorum Eccleſia ſepulturam eligat, vel jam eledam aliò transferat. Sexta eſt contra recipientes vel dantes cum-, pacdo quocunque rem ad hoe, ut Religionem. quis ingrediatur. Septima eſt contra Mendicantes tranſeuntes ad Ordinem non Mendicantium (Carthuſianorum excepté) absque ſpeciali Papæ licentia. Tranſ- euntes autem ex uno Mendicantium ad alium non incurrunt exeommunicationem, vel ad mi- nus non eſt reſervata, Societate JEſu exceptâ, quæ in hoc particulari excommunicatione etiam reſpectu alterius Religionis Mendieantium gau- det. . Ocava eſt contra eos, qui temerariè præſu- munt aſſerere hæreſin eſſe, vel peccatum morta- le, ſentire B. Virginem eſſe conceptam in pee- cate originali, vel ſentire oppoſitum. Nena eſt contra dantes vel promittentes in- Cu- 6 — SRoruna lellis t el e0 eAen, & ztorom e ins elt . AIe, aut ids contre 4 4 Miins e Ker Dibli ing ſeſte e inis admin lionn, vel nninantes lcend Decm gun DMrdinen vel ine H Onſientiale Meina ſn ommunic. in⸗ n tos in loe Mina ock Aifingen Ed ttiam Mune mn ui polt ,e ntaa apon Wn wulatn Mehn Wno, Nen nun lelen Kmnn N tem lect in . De Ceuſflu⸗ reſorvatir. 445, Curia Romana aliqua donativa, ut ea, quæ pe- tunt, faciliùs aſſequantur. Decima eſt contra viros intrantes Monaſteria Monialium, & contra mulieres intrantes Mona- ſteria virorum ex malo fine. Iinndetima eſt contra malitiosè componentes; retinentes, aut imprimentes lib: os infames & des tractorios contra Ordines S. Dominici & Fran- Duodetima contra furantes libros aut quater- niones ex Bibliothecis Minorum & Prædicato=⸗ rum. . Decims tertiæ eontra Religioſos cuſuscunque Ordinis adminiſtrantes Sacramentum Extremæ Unctionis, vel Euchariſtiæ, vel affiſtentes, aut ſolemnizantes Matrimonium ſinè ſpeciali Paro- chi licentia. Decima quarts eontra Simoniacos reales eirca- Ordinem vel Beneficium. Decims quints eontra committentes Simoniam confidentialem. Decima ſexta contra incendiarios publicè pro excommunicatis denunciatos. Decima ſeptima eontra eos, qui ſepeliunt hæ- reticos in loeo ſacro. Decima octava eontra ſacrilegos, qui non ſo lum infringunt Eecleſias, Monaſteria, Hoſpita- lia, ſed etiam bonis ſuis ſpoliant. Decima nona contra impedientes vel vexantes eos, qui volunt ingredi Religionem. Vi⸗ 446 Trad! XIV. Exanz. II. Je Vigeſima in NMoniales profeſſas, ſinè gravi cau uen ice ſa Monaſteriò exeuntes. ”Ml Vigeſima prima in retinentes litteras Apoſtolicas Uepligen falſas, niſi infra ſpatium viginti dierum illas la- * eerent vel reſignent. D heligio igeſima ſecunda contra impedientes executio- allenes nem litterarum Sacræ Pœnitentiariæ. untes ar. linprin Vigeſima tertiæa contra legentes aut retinentes- libros prohibitos, ubi non eſt ſermo de libris , aPu hæreticis, de quibus ſupräà. Hæc exeommuni- uletiz t catio eſt ſententiæ ferendæ. Hæ ſunt uſitatiores- 10rinari, excoinmunicationes Papæ reſervatæ, cæteræ vi- n uptor⸗ deri poſſunt in cit. Salazar, aliisque Authori- bus. . hdonin Keſp. Fe Excommunicationes Papæ non reſer- ils loonm vatæ uſitatiores ſunt ſequentes: Un wen Prima lata eſt in Religioſos habitum ſuum te-⸗ 2. M merè & longé tempore dimittentes. Cdagun, 2. In eos, qui contrahunt matrimonium in- e a gradibus prohibitis, vel cum Monialibus. I, vice 3. In eos, qui cogunt fœminas ad matrimo- ſabnetit nium vel ad Monaſterium. rer iue „ In dominos ſæculares, qui prohibent ſuis ſubditis, ne Eecleſiaſticis ſua bona vendant, aut ſ,6. l ab iis emant, aut alia officia prætent. eeti, 5§. In eos, qui procurant abortum fœtùs ani- ule ire mati. . in. 6. In Confeſſarios Monialium, ſi foveant diſ- , 14 eordias in electione. 4 „7, In Doctores & Profeſſores non facientes“ ſeni N. n d . 1 ſuli eintz, en 1, iige 4 u Mprumn! 81 UGnteniun t Unnin. n mnmmein imnim An tN Kaugtlk nruümmt ninn 1 IE n; De Caſibus reſervatis. 447 profeſſionem fidei, ubi Bulla S. Pii V. recepta- eſt. 3. In negligentes adminiſtrare juſtitiam Eccle= ſiaſticis. 9. In Religioſos inſtituentes novum Ordi⸗= nem, audientes leges vel medicinam extra clau- ſtra, tenentes arma ſinè licentia intra clauſtra. 10. In imprimentes, imprimi mandantes-, vendentes, apud ſe retinentes, evulgantes libros de rebus ſacris ſine nomine authoris, & appro- batione Ordinarii. II. In raptores mulierum, juvanfes, faven- tes. 12. In dominos temporales, concedentes in terris ſuis locum pro duello. 13. In præſumentes abſolvere à caſibus Bullæ Cœnz. Plures vide in Buſenbaum. Catalogum Excommunicationum, quæ noſtros Fratres ex Conſtitutionibus noſtris affieere poſ- ſunt, vide in iisdem diſt. I. cap. 18. text. 5. ubi ſubnectitur Catalogus excommunicationum, quæ ex Jure communi afficere poſſunt Regula- res. Reſpy. 6. Aliqui caſus dicuntur Epiſcopis de ju- re reſervati, & ſolent aſſignari quinque. I. Pee- catum de jure habens annexam publicam pœni- tentiam. 2. Cui annectitur excommunicatio major. 3. Quod habet annexam irregularita- tem. 4. Peccatum incendiarii. gp. Publica- blaſphemia, Verùm practicè verius videtur- „ quod Lezana cum variis docet, nimirum ex ſo- o0 443 Trabt. XII. Exam. II. lo jure gommuni nullum Caſum Epiſcopis reſer- vari. Caſus ergo Epiſcopales ſunt ſoli illi, qui ex conſuetudine, vel potiùs per deecretum ſeu ex⸗ preſsè ab ipſismet Epiſeopis reſervantur. D., 5. Quis poteſt abſolvere à reſervatis? Keſp. 1. A Caſibus Bullæz Cœnæ abſalvere- nullus poteſt exceptò Pontifice, ne quidem Epi- ſcopi ex vi Tridentini ſuprà q. 27. k. 2: relati (quanquam id opinetur P. Wigandt) nec Re- gulares virtute ſuorum Privilegiorum, àt decla- ravit Pius V. Greg. XIII. & S. Congregatio aſ- ſerente Paſſeriné tom. 2. de ſtatibus & ofſiciis q. 87. àa. I. n. 427. & 428. Et patet ex eo, quia hane delegatam facultatem Epiſcopi certis annis à Papa ſolent petere, ùt dicetur Reſp. ſeq- UInde ſi talis caſus occurrat, recurrendum e Confeſſariis vel ad Dominnm Nuncium Apoſto- lieum, aut Romam ad Pœnitentiariam, & quia hujusmodi recurſus maximè etiam quoad diſpen- ſationem in votis reſervatis Papz, & in impe- dimentis Matrimonii ſæpius eſt neceſſarius, vi- ſum eſt hujusmodi recursũs modum huc inſere- ge perutile. Itaque urgente necçeſſitate forman- dæ ſunt litteræ hôc modô: Intus ſcribatur. Reverendiſime ar Eminentiſſime Domine, Demine. ponatur deinde caſus cum omnibus neceſlſariis gireumſtantiis ſine nomine Perſanæ, poſtea ſub- jun⸗ he 6 — . e 6 n U 1 lſenatio linento 1 orabilem 1 ploct ſaretios unde N. . nubiſin na Dom tergo ve Dnne d, N i Ront obt ô din Utitionem ldepercit⸗ ie nonr leſtonis ante il ſont, ercn N. lun Ki De WMWr reſervatis. 49 ungatur: Quare cum Caſus ſit merè fori conſcientiæ, & pœnitens ipſe Urbem accedere nequeat, (aut ſi petatur diſpenſatio in votis reſervatis Papæ, vel Ain impedimento matrimonii, aſſignetur cauſa., Equæ rationabilem diſpenſationem valeat efſicere) bumillimè ſupplicatur, ut licentiam abſolvendi conce- dere (vel gratiosè diſpenſare) dignetur, & litteræ gratiosè ad infra ſcriptum Sacerdotem in hoc Conventu en,, N. Praovincick N. morantem mittantur. Quam Gra- e, tiam Deus & . Revwerendiſzma ar Eminen- tiſſimæ Dominationis „* Humillimus Orator N. N. A tergo verò ponatur Reverendiſſmo ac Eminentiſzmo Domino Domine S. KR. E. Cardinali Pœnitentiaris Ma. Jori. Romam, Romàâ obtentis dein reſponſoriis (quæ in ca- ſu, qu diutiùs emanerent, urgendum eſt per- repetitionem prioram litterarum, ne fortéè illæ ſint deperditæ, & pro quibus Romæ nihil ſolvi- tur, ac mox expediri ſolent) ſub audientia- confeſſionis, vel ſi in publieo fiat confeſſio, — mox ante illam aperiendæ ſunt à Confeſſario, & u ſecundùm eas judicandum, ſtatimque illæ lace- randæ ſunt, quod nonnunquam inſjungi ſolet ſub an poœna excommunicationis. 450 Tradt. XIV. Exam. II. Reſp. 2. Poſſunt tamen Epiſcopi à caſibus Bul- Iæ Cœnæ tam occultis, quàm publicis abſolve- re, ſi adſint impedimenta, ob quæ pœnitens- erſonaliter Sedem Apoſtolicam accedere non- poſſit. Ratio: Quia Eecleſia, àt pia Mater, cenſetur id concedere. Præterea ſolent defacto Epiſcopi à Papa pro certis annis petere, iisque elapſis repetere ae impetrare facultatem delega- tam ſuper varios Caſus Papales: adeôque fub- diti ad eos confugere poſſunt. Si quis igitur ab iſtis Caſibus ſinè debita li- centia abſolvere præſumat, incurrit excommu- nisationem latæ ſententiæ, quæ tamen extra Ita- liam non eſt reſervata Papæ, ut conſtat ex Paſ- ſerino. Requiritur autem ad illam ineurrendam præſumptio, unde ignorantia excuſat, ſi tamen exeludat dolum & temeritatem, & non tollat⸗ bonam fidem. Quod idem intelligitur etiam de Caſibus dubiis, quia id Regularibus expreſsè rohibet Clem. VII. ut itidem refert Paſſerinus. Reß. 3. Regulares etiam Mendicantes defacto non poſſunt abſolvere à caſibus, quos Epiſcopi ſibi reſervant, ſine ſpeeiali eorum licentia: nam oppoſita ſententia eſt damnata ab Alex. VII. Reſp. 4. Regulares Mendicantes & eorum pri- vilegia participantes extra Italiam abſolvere- ofſunt virtute ſuorum Privilegiorum à caſibus- extra Bullam Conæ Papæ reſervatis, niſi fortè quædam excommunicationes poſt conceſſa pri- vilegia cum ſuſſiciente derôgatione privilegiorum reſervarentur: uti fuit reſervata excommunicatio lata De —— onteonl Multce eli alis, 0 19 I. cit eis Pont a Ordini 1tert qui Cen. VII nmn intre Cnnde mmtkolron ei gebere UMreſtii de ſichcit ad Eenlis Conl zdrund don N Bopetio legi teſpe nt ner po ſenatis, em, ut 4 herior ſi⸗ (Conleſta here dr Cem, is. nndi à. id vi ſhecie De Caſilus reſervatie. 4511 lata contra non ſervantes formam ྠGreg. XV. pro Pontifice eligendo conſtitutam. Ita cum pluribus aliis, quas refert Paſſerinus locò fu- I prà in Ge. I. cit. n. 443. in Curia Romana- & Decretis Pontificiis ceu Generalis olim Pro- curator Ordinis noſtri verſatiſſmus. Hic Iniie etiam refert quinque Caſus contentos in De- creto Clem. VIII. ſolùm excipi reſpectu con- feſſariorum intra Italiam & cxtra Urbem exi- s ſtentium. Not. Quando Regulares vi ſuorum Privile- giorum abſolvunt à Caſibus Papalibus, id ſem- eeche Per fieri debere ſatisfa ctà Parte læsàâ, vel ſal- nllnium Ten præſtitâ de hoc ſuſficienti cautione, non a Quæ ſufhicit ad libitum læſi, ſed ad judicium prudentis Confeſſarii. KReſp. 5§. Ipſimet Religioſi vi dictorum Privi- legiorum non poſſunt abſolvi à didtis caſibus ſinè Superiorum ſuorum lieentia, cùm illa pri⸗ vilegia reſpectu Sæcularium fuerint conceſſa Sicut nec poſſunt à Caſibus ſuis Superioribus- reſervatis, niſi ad hoc ab eis habuerint facul- tatem, ùt docet noſter de la Cruz, ſi tamen Superior licentiam petitam denegaverit, po- teſt Confeſſarius auctoritate Apoſtolicâ eum- abſolvere pro illa vice, ut habetur in fine De- creti Clem. VIII. Reſpi 6. Confeſſarius habens facultatem ab- ton. ſolvendi à caſu Papæ reſervato, qui idem ca⸗ edgin ſus ali vi eſft reſervatus Epiſcopo, non in- Ann“ diget ſpeciali licentiâ: quia ablaté majore li- PFf 2 ga⸗ K 52 Traét. XIV. Exam. II. gamine non remanet aliud minus, in eodem ſcilicet calu; niſi fſorté Epiſcopus eundem ca- ſum reſervaret ſub ſpeciali motivo. Reſp. 2. Confeſſariis Ordinis noſtri à Leo- ne X. amplifſimum datum eſt privilegium, qué⁶ omnes NB. Confratres Roſarii in Paſcha- te, in Annunciatione, Viſitatione, Aſflum- ptione, Nativitate & Purificatione B. V. ac tribus diebus ea feſta præcedentibus ab omni- bus Cenſuris, quâvis occaſione latis & pro- mulgatis, & criminibus quantumcunque enor- mibus in ſingulis, etiam Sedi Apoſtolicæ re- ſervatis caſibus, contentis in Bulla Cœnæ dun- taxat exceptis, poſſint abſolvere, ac juramen- ta quæcunque ſinè alicujus præjudicio relaxa- re, & vota quæcunque (exceptis quinque- votis Papæ reſervatis Traét. 10. Exam. 3,: q⸗ 6. Not. 3. adductis) in alia pietatis opera-- commutare, non requiſita Ordinarii licentiâ. Simile Privilegium eſt Confratribus conceſſum pro feſto Circumciſionis. Nota tamen, Religioſos & Moniales, licèt ſint de hac Confraternitate, non poſſe ſinè Superiorum ſuorum licentia vi hujus Privile- Zii à reſervatis abſolvi, ùt poſt alios Pontifi- cis declaravit Clem. VIII. Quid autem poſt dicta privilegia circa ca- ſus ab Ordinariis reſervatos decreverit Alex. VII. patet ex N. 3. Reſp. 5⁵. FPoteſt quis habens caſum reſerva- tum abſolvi à non habente facultatem in WD Pu⸗ De ALclll, atucen u zon kelern cs iadin clutendi ur diree Uis careat aligoa Miel, ſi un, vell iſcandi Airi no 1 dlokei 3 atis cutn o, R i Nccen Pis Candu ternatio Ppliciter 16, 1Aſutr Autſetume aſifern ne . K6 lt lacie De Caßilas reſervatis. 45⁹ plici caſu. Primus eſt: ſi quis bonâ fide pu- tans Confeſſarium habere Jurisdictionem-, quam tamen non habet in reſervata, & ea cum non reſervatis confiteatur: tunc enim à reſervatis indirecte abſolvitur cum onere de- nuo confitendi habenti facultatem, ut ab eis abſolvatur directè, habitâ notitiâ, quòd Con- feſſarius careat facultate. Secundus caſus eſt: ſi ſubſit aliqua gravis cauſa vel neceſſitas, cu- jusmodi eſt, ſi Sacerdos neceſſariò debeat ſa- crificare, vel Laicus communicare, ita ut fi- nè gravi ſcandalo vel infamia id omitti, ac Su- perior adiri non poſſit: tuné talis poteſt di- rectsε abſolvi à non reſervatis, & indirectè 4 reſervatis cum onere ſe fiſtendi legitimo Con- feſſario, ut à reſervatis directè abſolvatur. Reſp. 9. Si dubium ſit, utrùm pœnitens re- verâ peccatum commiſerit, poterit (exce- ptis Caſibus Bullæz Cœnæ, de quibus fuprz dixi) à quolibet Confeſſario abſolvi, quia reſervatio eſt odioſa, & caſus dubius non eſt ſimpliciter talis. 6. Qui in articulo vel prriculo mortis fuit abſolutus à reſervatis, teneturne ceſſante periculs adhuc recurrere ad Superisrem? Quale periculum im- minet v. g, illi, qui vadit ad prælium, domum Peſtiferam, perituloſam navigationem, vel qui patitur continuam ſebrem, &. Reſp. Si Caſus reſervatus ſit ſine cenſura, nec ſit facienda ſatisfactio parti læaſa, non- Ff 3 6= 45⁵4 YTrast. XIV. Exam. II. tenetur in veriori ſententia; bene tamen, ſi habeat cenſuram, & requiratur ſatisfactio: habens enim talem caſum debet abſolvi eum- onere ſe præſentandi habenti legitimam facul- tatem ceſſante impedimentéò, non quidem, ut denuo ablolvaturx, ſed ut Superiori innote- ſcat illum eſſe abſolutum, & iſte videat, an- ſatisfactio injuncta ſit ſufficiens: quod pariter applica ad B. 8. ante hanc q. Et ſi illa ex- communicatio fuit reſervata intra Bullam- Cœnæ, debet abſolutioni præmitti de paren- do mandatis Eccleſiæ juramentum. Et ſi ha- beat annexam ſatisfactionem faciendam, illa- facienda eſt parti læſæ, vel debet dari cau- tio ſive pignoraria, ſive fidejuſſoria, vel ſal- tem juratoria de ſatisfactione præſtanda parti læſæ. D. 7. QLuid, ſi talis data occafione ſe non praſentet? Reſp. Ille reincidet in eandem excommuni- cationem, ùt haberur in Cap, eos, qui de ſent. excom. Recidet autem non ſtatim neglectaâ primòâ eommoditate, niſi negligentiam comi- tetur malitia & contemptus, nam Canon-, quéô decreta eſt hæc cenſura, habet: Qui con- tempſerit. D. 5§. Lolliturne reſervatio per confeſſonem invalidam? Reſp. Affirmativè, ſive deinde Conteſſio ſit invalida defectu contritiomis, aut propoſiti emen- e / l belebt 1N. g ed jligua eort r ſutisdis ain pece aln Super geatis, 6 1t ilis. Kerrationie aetiori m enient u, gode Kunla, & ſernatiode gldeunage bus Woe ior) Cond Döwione erd jonem kacer 0, uti hec Nis abſole 09. Doteh Uire 4 en 6. Drobe Ucenlſurat hoteſt Uris cuͦ⸗ — . entenie de Cahibus reſeruatis. 45 i emendationis, ſive culpabilis integritatis, mo- Ne 46 non ſit defectus culpabilis circa ipſa re- ſervata, v. g. ea non plene explicando, vel ſtudiò aliqua eorum omittendo, &c. & con- feſſio fiat jurisdictionem in reſervata habenti. Talis enim à peccatis reſervatis directe abſol- vitur, cùm Superior ipſum abſolvat ab omni- bus peccatis, à quibus potuit, potuit autem etiam ab iſtis. Præterea tunc adhuc ſalvatur ſinis reſervationis, nimirum, ut peccata reſer- vata Superiori manifeſtentur, ut ille ea judicet, pro iis pœnitentiam imponat, &c. Nota, quòd cùm talis Confeſſio & Abſolu- A E tio ſit nulla, & nihil operetur, niſi quòd tol- nint, lat reſervationem, eſt integrè repetenda co- Ne ram quocunque alio Sacerdote, qui ab o- mnibus abſolvere poterit. Cæterùm ſi quis Su- igiungflt periori confiteretur, habens reſervata, ſed ex e oblivione etiam inculpabili nullam de iis men- tionem faceret, per hoc non tollitur reſerva- tio, uti nec obligatio denuo ea confitendi, ut ab iis abſolvatur directe. r D., 9:. Poteſine Confeſſarius abſentem alſol- tenpn, nl vere dà reſervatis, ſi comperiat „ quòd eum malé RKZõũ ab eis abſolverit? Reſp. Probabiliùs non poreſt, ſi ſint peccata non cenſurata: quia abſolutio ſacramentalis non poteſt conferri abſenti, uti abſolutio à “R” cenſuris, cùm hæc non ſit ſacramentalis. ind/ Ff 4 Q. 70. 1El eter a A eaoden gte 45⁵6 Tract. IV. Exam. III. Q. 70. Poteſine Superior, qui reſervationem focit, eam extra confeſionem tollere? Reſp. Affirmativè, ſive peccatis cenſura ſit annexa, ſive non; imò & una reſervatio ſinè altera ſie tolli poteſt; qui tamen audiens ſo- la reſervata non poteſt ab iis ſacramentaliter abſolvere. Factà tandem ablatione reſer- vationis poteſt quilibet Confeſſarius legitimè expoſitus à peceatis reſervatis commiſſis & committendis, uti & à cenſuris sontractis ab- ſolvere. Ex Exam. III. De Indulgentiis. DQ. 1. Quid eſt Induleentia? Reſp. Eſt relaxatio pœnæ temporalis, debi- tæ peccato actuali jam remiſſo, homini in- gratia exiſtenti conceſſa extra Sacramentum à Prælato Eccleſiæ illi applicante Theſaurum Ec- cleſiæ. . Q. 2. Euid eſt Theſaurus Eccleſa? Reſp. Theſaurus Eccleſiæ ſunt bona opera- ac ſatisfactiones Chriſti, Deiparæ, Apoſtolo- rum, Martyrum, & omnium juſtorum à pri- mo juſto Abel uſque ad ultimum, qui in fine mundi naſciturus eſt, quæ ſemper manent in Divina acceptatione, ac data ſunt Eccleſiæ (cujus Chriſtus eſt Caput) ut ex iis fimul ſun⸗ eArchiten en elt ta ugui proi n 40, di 1n Dedica Panni. 90 ükatem o Noiten G . Diwicl uis A pe En& Kwn Diiditer calen. Ren g Rolan litalemr⸗ ne, Ut e quotie lerit, Lel ie, vel ltant. (. n . Ne 6, I — 7e ſng en ine Ncrii egt un nkn, linen der 15 ſanen Altor btin 1 iſ contnch Ntia Horuls G 9, honmn; Actagent Iheluu! lſd n beunte ne, h lkonnt n,Ci per u ſuhe aI De Indulgentiis, 45⁵7 junctis, velut ex quodam ſpirituali publico ærario membris indigentibus communicetur., D., 3. Penes quem eſt poteſtas largiendi Indulgentias? Reſp. Architectonicè eſt in Papa, in Epiſco- pis autem eſt taxata ſecundùm Ordinationem Papæ, qui proinde ſolùm dare poſſunt indul- gentiam 40. dierum authoritate S. Pontificis, item in Dedicatione Eccleſiæ indulgentiam unius anni. Solet etiam Papa ſuis Legatis da- re facaultatem concedendi indulgentias, & Summo Pornitentiario. OQ. 4. Wuotuplex eſt Indulgentia? Keſp. Dividitur I. in totalem & partialem- Totalis eſt plenaria, remittens lucranti totum pœnæ reatum; Partialis, quæ tantům partem. Dividitur z. In realem, perſonalem & lo- calem. Realis eſt, quæ conceditur alicui rei, v. g. Roſario, ſeu potiùs in favorem illius, qui talem rem geſtat. Perſonali: conceditur per- lonæ, ut eam lucrerur vel in articulo mortis, vel quoties hoc vel illud opus pium injunctum fecerit. Localis conceditur loco, nimirum Ec= cleſiæ, vel altari, ſeu illis, qui locum devotè viſitant. DQ. 5. Indulgentia plenariæ differtne à Ju- bilæo? Keſp. Non differunt quoad ſubſtantlam, ſen Ff 5 quo- 458 Tract. MIV. Exam. III. quoad effectum remiſſionis totius pœnæ, ſed tantům quoad jurisdictionem & majorem fa- cultatem, v. g, abſolvendi à calibus rrſerva- tis & cenſuris, diſpenſandi in votis & jura- mentis, quæ amplé ſolent concedi in Jubilæo. Ex quo patet, quòd Jubilæum nihil aliud ſit, quàm Indulgentia omnium pœnarum temporalium pee- catis debitarum cum varus privilegiis & facultatibus antè nominatis. Porro Indulgentia partialis ſub variis for= mulis conceditur.“ Nam 1I. aliquando datur remiſſio tertiæ vel quartæ partis peccatorum. 2. Interdum dantur aliquot anni Indulgentia- rum, vel aliquot dies, ůt quadragenæ dierum. Indulgentia tertiæ vel quartæ partis pecca⸗ torum ſignificat remitti pœnitentiam pro tan- ta parte pœnæ peccatis debitæ, juxta taxa- tionem ſacrorum Canonum. Idem eſt de In- dulgentia tot dierum vel annorum: unde ma- le hoc intelligunt illi, qui dicunt intelligi tot dies vel annos Pürgatorii. Pro quo Nota, quòd antiqui ſacri Canones ſeveras aſſignaverint pœnitentias ſacramentales, ſeu à Confeſſariis injungendas, nimirum peccato alicui gravi ſeptem annos pœnitentiæ. Pro- aliis peccatis determinabant 40. dies jejunii in pane & aqua & aliis laborioſis exercitiis. Pro crimine valde atroci & extraordinario injungebatur Quadragena, ſeu 40. dierum, & Septena, ſeu 7. annorum pœnitentia. Qui pejeraverat, vel alium ad id induxerat, de- be⸗ Mnos le foratus en gadr 6, gbide 4 0 0 Cngue 1I8. 2, ut n ſone major Fen. ſ t entirum t, 5 Con Aiper bmet 1. Magun Nh. N ceſtaria, ſee WVa Ratio mnon el n Bulla 4 6s Indale 1 Eecleſi (6 G ſ. Con dais, cun ened elis pe b miht ince Peccgone, , 8 Uolletn edenn, i hecci⸗ Pro tah⸗ NAt. Aeh. unle. tliin 0 ens les ken in et enik, N De Indulgentits. 45⁵ — bebat 40. dies in pane & aqua tranſigere, & per 7. annos ſequentes pœniterc. Qui rapue- rat, vel furatus fuerat Eccleſiæ, præter red- ditionem quadrupli, debebat tres annos pœ- nitere, & qnidem in pane & aqua. . 4. Qus conditiones requiruntur in lu- crante Indulgentias? Reſp. Quinque ſequentes. Prima eſt, ut ſit ba- ptizatus. 2. ut non ſit excomunicatus excomu- nicatione majori. 3. ut Indulgentiâ pro tunc indigeat. 4. ut ſit in gratia, præſertim, ſi finis Indaulgentiarum ſit Deum populo Chriſtiano placate. §. Conditio eſt cxecutio operis in- juncti per ſemetipſum. D. 7. Requiriturne intentio ad lucrandas Indulgeniiss? Reſp. Actualis intentio non eſt abſolutè ne- ceſſaria, ſed ſufficit habitualis aut interpreta- tiva. Ratio; quia Papa concedens Indulgen- tiam non cenſetur aliam intentionem requirere, cùm Bulla aliam non exprimat, ſed ſolùm di- càât: Indulgentiam concedi pie viſirantibus v. g. Eccleſiam. Q 5. MQuibus concedi poſſunt Indulgentiæ? Reſp. Concedi poſſunt eam vivis, quàm de- functis, cum hac tamen differentia, quòd vi- vis concedantur per modum lententiæ, ſen judicialis poteſtatis, cos à pœna abſolvendo, . de⸗ 460⁰ Tryadk, . Exam. III. defunctis verò ſoluùm deprecativè per modum ſuffragii, auxilii, vel ſolutionis Deo factæ per oblationem ſatisfactionum Chriſti & Sancto- rum ex Theſauro Eccleſiæ. . Ratio iſtius differentiæ eſt: quia abſolutio judicialis eſt actus jurisdictionis in ſubditos; ſed defundi, cum ſint extra forum Eccleſiæ, non ſunt ampliùs ſubditi ei, bene tamen vivi: ergo. Cæteraàm Indulgentiæ ſuum effectum habent in defunctis ex ſola Dei miſericordia, attentis tamen meritis eorum (quibus applicantur) dum erant in via, quia, ùt dicit S. Aug. In- dulgentiæ & ſuffragie illis ſolis defunctis proſunt, qui in hac vitæ meruernnt, ut in Purgatorio bæc illis pro deſſent. L. 9. Quid, fi talis anima non amplius het in Purgatorio ? Reßp. Quòd Deus illa ſuffragia applicet alte- ri, niſi tamen is, qui ea applicavit, intende- rit alteri determinatz animæ applicare, ſi prior non indigeat, vel non ſt capax, quod idem dici poteſt de fruétu & applicatione- Miſiæ. Q. 70. Translatô Feftò transferunturne Indulgentiæ ?è Reßp. Communiter non transferuntur, ſi fe⸗ ſtum fori quoad ſolum Sacrum & Horas Ca- nonicas transferatur. Ratio: quia hæc fen⸗ E⸗ De Eyxt — Te nens lun de 14 1 per ton celcb mul 4 Eeerur, kin tu. Tra elis prin Uets ſecune n, gui 1, eland 5 R darkame „. Wie e.1. Ni ſentum ¹ 0 CcCAtorüm Undio 5 nl lacta e. 1 Pre Etutum pe Dt Deni ne eli (rum 8. ie, 8 linſtlte 1. — lie N 1 deot,, tli 1 n iin 6 eutnnſi eanihe lal, ue PPplcaur A 4 tmn 4 0n enhli 4leris in iene Alanr,. cher Ppichine onßn er, * lunl. ur⸗ 4 461 ſetur eſſe mens Pontificis, quam probat pra- xis Fdelium de tali translatione nihil ſcien- tium: & ita patet in feſto Annunciationis B. V. dum celebratur in Hebdomada Sancta, Sacrò⁶ & Officiò translatô poſt Pacha. Aliud eſſet, ſi ſimul quoad forum in alium diem. transferretur, tunc enim etiam transfertur In- dulgentia. Transferri eas pariter credendum eſt, ſi feſta primariorum Sanctozum alicujus- Religionis ſecundùm Rubricas transferantur- in diem, qui à Religioſis & ſuis familiaribus- colitur, ceſſando à ſervilibus. Ex Exam. IV. De Sacramento Extremæ Uncñctionis. M., 7. Quid eſt Extrema Uncktio, & quando inſtituta? Reſp. I. Metaphyſicè definitur, quòd ſit Sacra- mentum à Chriſto inſtitutum ad abſtergendas beccatorim reliquias. Phyſicè verò, quòd ſit Unctio Sacri olei in quinque ſenſibus in- firmi facta ſub præſeripta verborum forma-. Reſp. 2. Probabiliùs dicitur, quòd ſit à Chriſto inſtitutum poſt reſurrectionem unà cum Sacra- mento Pœnitentiæ. Ratio: quia eſt inſtitutum contra reliquas peccatorum: ergo eſt com- pletivum & conſummativum Sacramenti Pœ- nitentiæ, & conſequenter conveniens fuit, ut non inſtitueretur ante illud, ſed cum illo. D., 2 De Extrema Undlione. 462 Trab. XIV. Exam. W. Q. 2. Qua eſt materia & forma, & quis Miniſter hujus Sacramenti? KReſp. Materia ejus eſt oleum olivarum ab Epiſcopo benedictum. Ilta ut miniſter ordi= narius bencdictionis hujus olei ſit Epiſcopus, extraordinarius autem poſſit eſſe ſimplex Sa- cerdos ex commiſſione Papæ, ùt patet ex an- tiquiſſima conſuetudine Eccleſiæ Orientalis. Forma verò huſus Sacramenti eſt hæc: Per iſtam Unctionem & ſuam piiſſimam miſericordiamn in- dulgeat tibi Deminus, quidquid per viſum drliquiſti, C&ce Q. 3. Qaid ſi Sacerdos non babeat oleum novum, ſeu hc anné benedictum, ſes ſolum antiquum ? Reſp. Validè & licité utitur illò in neceſſita- te, extta quam eò utendo peccat, quia agit contra ritum Eccleſiæ. OQ. 4. Qus corporis parter ſunt inungendæ? Reſp. Organa quinque ſenſuum, nimirum, oculi, aures, os, nares & manus. Ratio S. Th. Quia quinque ſenſus ſunt prima principia & inſtrumenta peceandi; càm enim nihil ſit in intelledu, quin priùs fuerit in ſenſu, o- mnia peccata actualia à ſenſibus originantut. Ergo inungi debent oculi propter viſum, au-= res propter auditum, & ſic deinceps. De effectu hujus Sacramenti dictum eſt Tract. II. Exam. 4. q. §. ubi videri poteſt. De 5 — Quthe mnn, dice mn Mn 1 Nr. o fer inbrm Ui, adebe loe Lacra e dacratr Uintioſs & Ateral, 1 ſericoln nleſcat, 8 1 ek i 4 Ce.A if. 80 1o cap. . Nota Cu Pentomn ſun lint, vel lerdotes tamm R caſum t lnatione n protm Ahoc wſinis fneigß ligr en fln inrehte Ra gl k iatetee In nmnnmn Uld, NMuo) ets rs ed l De Extrema ndione. 463 S. Quodnam eſt ſulbjectum capax hujus Sacramenti? Reſp. Solus homo baptizatus, adultus & pericu- loss inſirnus, dicente Trid. Seſſ. 14. c. 3. boc Sa- cramentum nan niſi infirme, de cujus morte timetur, duri debet. Poteſt tamen dari etiam pueris- graviter infirmis, quamprimùm ſunt doli ac peccati, adeôque & peœnitentiæ capaces“: quia hoc Sacramentum eſt conſumativum pœo B nitentiæ Sacramenti. Non eſt tamen dan- dum furioſis & perpetuò amentibus. Neque poteſt iterari, quamdiu manet eadem infirmi- tas & periculum mortis, aliàs, ſi infirmus convaleſcat, & in periculum mortis relaba- tur, poteſt iterari, ùt habetur in Trid. loc. Cit. Q. 6. Quir eſt Miniſter hajus Sacramenti? Reſp. Solus Sacerdos. Ita patet ex S. jaco-= bo cap. 5. dicente. Inducat Ptesbyteros. Nota Curatos ſub mortali teneri hoc Sacra- mentum ſuis ſubditis petentibus dare; qui ſ nolint, vel non poſſint ſervire, tenentur alii Sacerdotes ex lege charitatis & juſtitiæ lega- tam Regulares, quàm Sæculares: quia- d caſum tantæ neceſſitatis cenſentur in ſua⸗ ordinatione ſe obligâſſe, & pro eo obedien- tiam promiſiſſe Epiſcopo. Unde Epiſcopus Poteſt hoc mandare, cui proinde potius, quàm . Su⸗ 464 Tralt. XV. Exam. I. Superiori Regulari (utpote injuſte) contta- dicenti parendum eſſt. C IRCA TRACTATUM XV. De Sacramento Ordinis. Ex Ewam. J. De Examine Tonſurandorum. .7. Quid eſt Tonſura, quæs ejus materia, & forma, quod ſubéjectum, quis Miniſter, quod oſcium, quis ſinis, & obligatio? Reſp. I. Prima Tonſura non eſt Ordo, nec Sacramentum, ſed ſolùm diſpoſitio ad Ordines, ſeu præambulum quoddam. Nou eſt, inquam, Ordo & Sacramentum: quia nec gratiam cau- ſat, nec characterem imprimit, nec ſpiritua- lem aliquam poteſtatem agendi aliquid circa- Euchariftiam tribuit, ſed ſolùm à populo, ſeu ſæculari ſtatu ſeparat, Ordinum propriè di- GRorum, Eccleſiaſticæ Jurisdictionis, Privile- giorum, ac Beneficiorum capacem facit, ad Eccleſiæ ſervitium, & ad pfallendum in ea- deputat. Vocatur autem prima Tonſura, qu eſt prima habilitatio ad Tonſuram Clericalem deferendam. Reſe. 2. Prima Tonſura non habet veram- materiam & formam, ſed quaſi. Ratio: quia lo⸗ e l „ l is, eeblellione ulle potel 16 ſſe hnini zlonlura: ſonumm llaris; 4 , ſpeci eig, & de in l, dud Mona, , and, uceremd 3. d las Chic Gris, i ſobtio 3 Urikianum oque & utio elt gantis. ſots, lea ſeptenni mnls, ſin⸗ kei. Ee nn) 1: qui⸗ drkame De Sacramento Ordinis. 465 locò formæ habet verba, quæ prefert Epi- ſcopus. Et is, qui tondetur, locò materiæ habet abſciſſionem capillorum. Ex his prima Tonſura ſic poteſt definiri: Eſt levis detonſio ca- II pillorum ab Epiſcepo Cæremoniis Eccleſicſticis facte, quad maſculus tyrocinis myſteriorum D EI initiatur. PFit Io autem Tonſura ad modum eoronæ: quia co- rona eſt ſignum Regni & perfectionis, cùm- ſit circularis; qui autem ſacris myſteriis de- putantur, ſpecialiter debent tendere ad per- n fectionem, & accipiunt dignitatem Regiam. Et hinc eſt, quòd prima Tonlſura etiam voca- tur Corona. Nota, quòd, ſi Tonſurandus eſſet Calvus, ſuſſi- ceret, ut cæremonia fieret, qualiter fieri poſſet. Reſp. 3. Subjcctum capax primæ Tonſuræ eſt Mas Chriſtianus baptizatus, & confirma- tus. Ratio: quia fæœæmina ſieut non eſt capax Ordinis, ita nec primæ Tonſuræ, quæ eſt diſpoſitio ad Ordines. Et Baptiſmus facit- Chriſtianum, éſtque janua Sacramentorum, ideòque & diſpoſitio ad Ordines. Porrò Con- firmatio eſt de neceſſitate præcepti graviter- obligantis. Vid. Exam. 2. q. 7. Nota, requiri etiam certam ætatem, nimi- rum ſeptennium ſaltem: requiritur enim uſus rationis, ſine quo non poteſt ſcire rudimen- ta fidei. Et eſt de conſilio (licèr non de- Præcepto) ut Tonſuram recipiens ſit in. Sratia: quia non eſt Ordo, ůt dictum eſt, nec Sacramentum, nee gratiam cauſat. g Por- itr, gi / Cro, net 40cines, inaunn Ntimman melonnen Traëz. XV. Exam. I. He 466 . ⸗ — . — Porrò qui vult tonſurari ſuper brachium ſini- Mf ſtrum debet portare ſuperpelliceum, & manu V1 dextrâ candelam. 3, ei Reſp. 4. Miniſter Ordinarius, & per ſe pri- iſnlee mæ Tonſuræ eſt ſolus Epiſcopus, & quidem. einn e proprius ipſids ordinandi, ſeu initiandi. Ra- igered tio I. p. Quia deputatio ad cultum Divinum r geri er ſe debet fieri per ſummum Miniſtrum. PDonmi Dixi, Ordinarius, quia ex commiſſione Papæ gletcin poteſt eſſe ſimplex Sacerdos. Ratio 2. p. Quia int. actus Jurisdictionis per ſe & ordinariè fit à e Miniſtro Ordinario & proprio; conferre au- un t tem primam Tonſuram eſt actus jurisdlétionis. r Reſp. 5. Officium Tonſurati eſt ſervire Ec- e ſe egleſiæ, & canere in Eccleſia: quamobrem vo- leked catur etiam à quibusdam Pfalmiſta. nr ſor Reſp. 6. Effectus primæ Tonſuræ eſt facere en Clericum, ac capacem jurisdictionis Eccleſia- Nh ſticæ, privilegiorum, & beneficiorum, prout dictum eſt Reſp. I. e Reß. 7. Finis Coronæ ſeu primæ Tonſa- moln ræ juxta antè dica ex Tridentino eſt, Fidelem erit, I Deo cultum præſtare. Ris Reſp. 8. Pro Clerico præcisè tonſurato non ol eſt alia ſpecialis obligatio, quâm deferre ha- lli bitum & Tonſuram: quia nullibi in jure in- n, ſi venitur alia. Dixi, præcisè tonſurato; ſi enim- uchl habeat Beneficium, vel ſit Religioſus Choro ad- is, i dictus, tenetur ad Horas. Ad caſtitatem te- Al ATon netur câà ratione communi, quàâ quivis etiam Laicus- rivie Q. 2. Aienm 1 „. 0 1,9,0. o,ten Guriiceie l lenje nobten 14 te el cen Nns beclet enm N Mire idoel torittrt n cein bi in le De Ssacramento Ordinir. 467 Q. 2. Wuid eſte Clericuz, vel Clericatus, quæ eus veſtis, quæ privilegia? Reſp. I. Clerieus appellatur à ſorte, quia Matthias ſorte electus eſt, qui primus per Apo- ſtolos legitur ordinatus: Cleros enim, ſors la- tinè, vel hæreditas dicitur. Propterea ergo dicuntur Clerici, quia de ſorte Domini ſunt, vel quia Domini pattem habent. Generaliter autem Clerici nuncupantur, qui in Eccleſia. DEI ſerviunt. Ita ex B. Iſidoroò. Hinc Clerica. tus eſt ſtatus, ſeu dignitas eorum, qui ad cul- tum DEl ſunt deputati. Reſp. 2. Veſtis Clerici præcisè tonſurati eſt ſuperpelliceum, quò ab Epiſcopo tondente induitur. Vocatur fuperpelliceùm: quia olim olebat deferri ſuper tunicas pelliceas de pel- libus animalium factas. Amplitudo ejus ſigni- ficat innocentiam viræz, Keſp. 3. Duo ſpecialia ſunt privilegia. Clericorum. Uuum dicitur fori, alterum- Canonis, Primum eſt extraftio à foro, ſeu judicie ſæculari ac civili ad Eccleſia ſticum, ad quod reducitur immunitas ſeu extractio 2¾ tributis, & c. auctoritate laici impoſitis. Al= terum, ſcilicet Canonis, eſt, quòd ſi quis ſua- denté disbele Clericum percutiat, fit excommu- nicatus, àt dictùm eſt Tract. 14. Exam, 2. q. 4. Nota, quòd juxta Trid. Seſſ. 2 3. cap. 6. nullus primà Tonſurâ initiatus, aut in Minoribus exi= ſtens privilegiò tori gaudeat, niſi beneficium Ec- eleſiaſtieum habeat, aut habitum Cleriea- 6 g 2 lem 468 Tract. X.. Exam. I. lem & Tonſuram deferens alicui Eccleſiæ ex mandato Epiſcopi inſerviat, vel in Seminario Clericorum, aut in aliqua Schola, vel Univer- ſitate de licentia Epiſcopi quaſi in via ad ma- jores Ordines ſuſcipiendos verſetur. O, 3. Quæ ſunt Clericis probibita? Refp. Clericis prohibita ſunt. 1. Crapula- & ebrietas, exceſſiva convivia, publicæ taber- næ, ut nimirum has non frequentent, niſi cau- ſa itineris. 2. Clericis prohibetur agere hiſtriones, in- cedere larvatos, induere habitum perſonatum, imòô & intendere nimiùàm hiſtrionibus, cho- reis, obſcœnis comædiis, & ſimilibus. 3. Clericis prohibetur, ne ludant ad aleas vel taxillos, quò́ nomine intelligitur talis luſas, qui fortunã magis, quàm arte regitur. Imô & prohibetur eis generaliter ludus char- tarum, ſi non fiat recreationis, ſed lucri cau- s4, & frequenter, ac cum periculo ſcandali, vel amiſſione temporis Divino cultui aut ſtu- diis impendendi, vel pro pecunia reſpectu Ec- cleſiæ accepta, & pauperibus eroganda. 4. Geſtatio armorum, puta, proditoriorum, & offenſivorum, ac inceſſus inſtar laici, aut- militis armati. Si tamen Clerici tranſe- ant in itinere per loca periculoſa, non eſt eis illicitum pro ſua defenſione, & ad hoſtium- Vel latronum terrorem arma portare. 5. Prohibetur Clericis ſordida avaritia, ne ni⸗ De — Giumn Inten 6waocan llter goi P ob po biltatio ahibuit A n Net en am. 0. Dodi 7. Ven⸗ §. Coh Eere, an ſuped 9Lronun inereſſe Nnr ai⸗ 1. 1. e. l Ceren b qu Uiſterin ans 4 ver: niChr lmriinat li lventenii re hiltin Ampetſar vnbu Hilbus, bant 04 ligtur ai me nein er wds ſed leie flloen Cltnia niinſea enon pocion . Cerain De Sacramento Ordinis. 469 nimiam intendant corradendis divitiis. Ad extirpandam hanc avaritiam Ioan. XXII. ge- neraliter quidem omnibus, in ſpecie verò Cle- ricis ſub pœna privationis beneficiorum, & inhabilitationis ad ea impoſterum obtinenda prohibuit Alchymiam, & aurum vel argen- tum per eam factum, cum ſit ſophiſticum & falſum. 6. Prohibetur Clericis ſordida mercatura. 7. Venatio clamoroſa. 8. Cohabitatio cum mulieribus, exceptâ matre, amitâ, ſorore; imò nec cum his, ii ſint ſuſpectæ. 9. Pronunciare ſententiam ſanguinis, aut, illi intere ſſe. Plura alia Clericis prohibita videantur in. DD. Ex Exam. II. De Ordine in genere. OQ. 1. Quid eft Ordo ſive Ordinetio? Reſp. Phyſieè definitur ſic: Eſt externa ſa- cra Cæremonia ſub præſcripta verborum for- ma, quâ traditur poteſtas ſpirituale aliquod miniſterium exercendi, ſimúlque gratia ſan- ftificans ad illud ritè obeundum. Methaphy- ſicè verò: Eſt ſignaculum quodàdam, ſen Sacramen- tum à Chriſto inſtitutum, qué ſpiritualis poteſtas tra- ditur ordinato exercendi miniſterium Eccleſiaſticum, ſimul- que gratia, &c. S g. 2 No⸗ 470 Trabt. Xr. Exam. II. Nota, quòd ſieut in quovis Sacramento tria diſtinguntur, nimirum I. Sacramentum tan- zum. 2. Res tantum. 3. Res & Sacramen- tum ſimul; ita 8 in hoc primum eſt externus ritus ſeu ordinatio. 2. Gratia. 3. Chara- Ser. Vid. Tract. II. Exam. 4. q. 7. OQ. 2. Quando boc Sacramentum eſt à Cbri- ſto inſtitutum? Reſp. In ultima Cœna. Luc. 22. Hec ſatite in tam commemorattonem. . D. 3. QDuot funt Ordines? Reſp. Sunt ſeptem, ſcilicet: Oſtiariatus Ledoratus, Exorciſtatus, Acolythatus, Subdig-= conatus, Diaconatus, & Sacerdotium. D. 4. Duotuplex eſt Ordo? Reſp. Eſt duplex; nimirum lacer & non fa⸗ cer; ſeu major & minor. Sacer eſt quilibet, Ordo, ſi fecundùm ſe conſideretur, quia eſt Sacramentum quoddam. Sed ratione mate- riæ (circa quam habent aliquem actum circa rem ſacram) ſunt tantùm tres Ordines ſacri ſcilices Sacerdotium, Diaconatus & Subdiaco- natus. Addi poteſt, quòd Ordines ſint ſacri ex duplici titulo. I. Quia propinquiùs accedunt ad Euchariſtiam, ad quam omnes Ordines ſunt inſtituti. 2. Quia habent annexum vo- tum ſolemne caſtitatis, quéò ſpecialiùs & fir- mwiùs Deo conſecrantur; qui iis inſigniuntur. S Sub⸗ hes — eronatos rleundo t Piertio c nor gvi⸗ 1, guam o Orcin eminen e eoram cjcuat ileriort lleis oce bon 6. AMärn n Ainpri egior, laſeen Res don zriala, ſeerdotin optur ye ſe inis, 14 OrCin . 1. lemote mument aditur. 4 in Nckanenn, Nelln Minmn e n. 4 3 1) r, Oini khatns Nrb tun, „ 407 teun, g toge a enaOrm rdnesl a in ſot e giis me Met s De Sacramento Ordinit. 471 Subdiaconatus in primitiva Eccleſia non erat ſacer ſecundò titolò (quia non erat ei anne- Xà obligatio caſtitatis) erat tamen ſacer pri- méô titulò, quia ad Euchariſtiam acceſſit pro= ximiùs, quàm 4. Minores. Porrò Ordines ſacri vocantur majores pro- pter ſui eminentiam & digniratem munerum, ad quæ eorum fuſceptores deputantur; alii 4. verò dicuntur minores, eò quòd ſubjecta. ſua in inferiori gradu conſtituant, & minori- bus officiis occupent. J. Sunine omnez Ordines proprid Sacramenta? Reß. Affirmative: cauſant enim omnes gra- tiam, & imprimunt characterem. Neque ex hoc ſequitur, quòd ſint plura Sacramenta-, quâm ſeptem, quia Ordines Sacerdotiòô infe- riores non ſunt Sacramenta totalia, ſed ſolùm partialia, conſtituentia unum totale, ſcilicet Sacerdotium, ad quod omnes alii Ordines re- feruntur velut ad finem, unde ſunt unum uni- tate finis. . 6. Quæ & quotuplex eſt materia ac for- ma Ordinis, qualis requiritur contactus, quis eſt efectus, eſtne iterabilis? Rep. I. Materia cujusvis Ordinis eſt duplex, una remota, altera proxima. Prima eſt illud inſtrumentum, qued ordinando ab ordinan- te traditur, per quod actus Ordinis deſigna- Sur, & in ejus traditione character imprimi- g 4 tur 472 Tralt. XV. Exam. II. tur. Secunda eſt ejusdem traditio. Forma- ſunt verba Epiſcopi ſignificantia poteſtatem, quæ ordinato datur. Reſp. 2. Probabilius & tutius eſt cum S. Th. quòd requiratur contactus phyſicus. Et ra- tio eſt, quia aliàs (ut ait Goner) materia- non videtur ſufficienter applicata ordinando, eſt enim res phyſica. Noneſt tamen neces- ſarius contactus phyſicus immediatus cujusvis materiæ, ût patet in vino contento in calice, quod imediatè phyſicè ab ordinando Presby- tero non tangitur, ſed ſufficit tangere calicem, quia juxta communem hominum uſum, qui tangit continens, cenſetur etiam tangere con- tentum, communiter tamen obſervatur, quòd panis patenæ ſuperpoſitus immediaté tanga- tur. Reſp. 3. Effecus cujusvis Ordinis eſt du- plex, unus primarius, ſeu principalis, ſci- licet gratia ſanctificans ſecunda. Alter ſecun- darius, ſcilicet character, qui imprimitur in quovis Ordine, ita ut nullus Ordo ſit itera- bilis. Ratio 1I. p. eſt: quia omne Sacramen- tum in ſubjecto ritè diſpoſito cauſat gratiam ſanctiſicantem, & quidem per ſe ſecundam, ſi ſit Sacramentum vivorum; ſed, ùt ſupràâ dictum eſt, quilibet Ordo eſt Sacramentum, & quidem vivorum: ergo. S. D. hic q. 35. a. I. in c. & ad2. & 3. Secunda & 3. p. ab codem S. D. ibidem ad 2. probatur ſic;: o-⸗ mnesSacramentum, in quo non imprimitur cha- ra- De —.— e l iter r ergo Cſt che 4 eul 1n es luß 4 De de⸗ Uns. De io 1 p. (ericat venta pre Genid woli Mener e Unde en dt Wes des Ohriktus guando i⸗ Hincſt ineum ſe apacem dlemin minumn quam le,el 2. Neque feriſte, Exven, — De Sacramento Ordinis. 473 „ dlt 8 — – m—ͥ feniig racter, eſt iterabile; ſed nullus Ordo eſt ite- rabilis: ergo quilibet imprimit characterem – Quid ſit character, imprimaturne indelebi- une liter, & cui ſubjecto, ac quæ ſint ejus mune- Ce, ra, habes ſuprà Tract. II. Exam. 3. q. 2. dplen d D. 7. Quoanam eſt ſubjectum capax Ordinis elt enn, mſend Reſp. De neceſſitate eſt, ut ſit mas & ba- ie ptizatus. De præcepto eſt, ut ſit-confirma- ken tus. Iin,n, 3 . lnanch Ratio I. p. eſt ex S. Th. hic q. 39. a. I. ach in c. Clericatus eſt quædam dignitas, & præ- unin,, eminentia præ cæteris Fidelibus; ſed ea non- Dieee convenit mulieribus: nam juxta Apoſt. 1. Cor. nn, 14. Mulieres debent e ſubditæ viris, & tacere in Ec- Ciue mne cleſia. Unde etſi Deipara quoad ſanctitatem fuerit dignior Apoſtolis, non tamen illi, ſed iſtis- elaves Eccleſiæ à Chriſto commiſſæ ſunt, nece Chriſtus eam, aut ullam mulierem admiſit, quando in ultima Cœna Diſcipulos ordinavit. Hinc fit, Hermaphroditum, qui ſcilicet ſœ- nne mineum ſexum æqué participat, eſſe Ordinis aultu incapacem, quia ſimpliciter non eſt vir, ſed elnd pro fœmina reputatur lege 10. quæritur ff. de ſta- el,ah tu hominum, ſi autem prædominetur ſexus viri- lis, quamvis ſit capax, quia vir reputatur cit. lege, eſt tamen irregularis ratione indecen- tiæ. Neque obſtant nomina Diaconiſſæ, Pre- sbyteriſſæ, Epiſcopiſſæ, &c. quæ leguntur apud g 5 an- 474 Tradt. XV. Exgm. II. antiquos, ſigniſicant enim I. quòd fuerint- uxores Epiſcoporum, Presbyterorum, Diaco- norum, ductz ante Ordinationem, quæ po-⸗ ſtea quoad thorum à viris ſeparatæ cælibem- cum eis vitam agebant. 2. juxta S. Th. q. 39. cit. a. I. in c. fuerunt aliquæ cum quadam. benedictione (Ginè tamen ordinatione) de- putatæ ad recitandas Homilias in Officio Mo-⸗ nialium, hinc dictæ Diaconiſſæ ab actu Dia- coni, cujus eſt legere Homilias. Ratio 2. p. quia Baptiſmus eſt janua Sacra- mentorum. 3. p. de Confirmatione patet ex Trid. Seſſ. 23. Q. . Quæ ſunt requiſita ad debitam & lici- tam ſuſceptionem Ordinum? Reſp. Primè requititur ſtatus gratiæ: quia- quilibet Ordo eſt Sacramentum vivorum cau- ſans gratiam ſecundam. 2. Requiritur prima Tonſura, hæc enim- eſt diſpoſitio ad Ordines. 3. Requiritur certa ætas, quæ pro mino- ribus ad minus debet eſſe ſeptennium. Ad Subdiaconatum requiruntur 21. ad Diacona- tum 22. ad Presbyteratum 24. initiativè. Ad Epiſeopatum requiritur annus trigeſimus com- Pletus. 4. Requiritur probitas vitæ, & ſufficiens ſeientia. 5. Requiritur, ut ordinandus ſit ingenuus ſeu liber, id eſt, non ſit mancipium, vel aliis obligatus, ut ratiociniis detentus, vel aliquid hu- jus⸗ he — no lo, z efücir⸗ heggiti minpedin baritas, ad. 14. ar omni. cica, 8 Necviri anmugic⸗ 1 (tiam enlus⸗ Witregola Nemo⸗ enioren, A e M, We end d Orinis 9, Re lecleliat ubbatis ubb. an orima in, vel i a, vel 10, Re minter nquun dd 0 e . 4 Nüdi⸗ . Nalle e gte,e ,606 gi un dar er enin. Monmi⸗ Dlnt. Nilt 8 nnncen ſtcer De Satramento Ordinis. 475 jusmodi. Quòd ſi ſervus eſt promotus ſciente dominéô ſuò, & non reclamante, ex hoc ipſo in- genuus efſicitur, ùt notat S. D. q. 36. a, 3. 6. Requiritur, ut ordinandus non habeat- ullum impedimentum canonicum, uti eſt v. ge irregularitas, ùt patet ex definitione ejus da⸗ ta Tract. I4. Exam. I. q. 26. Hic reviden- da lunt omnia, quæ ibidem de irregularitate ſunt dicta, & quinam ſint irregulares. 7. Requiritur, ut non ſit ligatus cenſur4 excommunicationis, ſi enim in ea quis Ordi- nem (etiam minorem) ſuſcipiat, manet ab eo ſuſpenſas. Hanc ſuſpenſionem aliqui vo⸗ cant irregularitatem. 8. Nemo poteſt licitè ſuſcipere Ordinem ſuperiorem, niſi priùs acceperit inferiorem quia eſt peccatum mortale ordinari per ſal- tum, id eſt, prætermiſséô ordine priore, nam ſaltem de neceſſitate præcepti character unius Ordinis præſupponit characterem alterius. 9. Requiritur, ut Sacri Ordines ſtatutis ab Eccleſia temporibus recipiantur, ſcilicet manè Sabbatis 4. temporum, & ante Dom. Paſſ. & in Sabb. Sancto. Minores poſſunt conferri fer. 6. proxima ſabbatis, quibus Majores conferun- tur, vel in ipſis ſabbatis, vel in quavis Domi- nica, vel feſto de præcepto totius anni. 10. Requiritur, ut ſerventur certa tempo- rum interſtitia, quæ quoad minores inter ſe relinquuntur à Trid. Epiſcopi arbitrio. Sed duoad Ordines Sacros Trid, integrum annum Ec- 476 Tradct. X. Exam. I. Eccleſiaſticum exigit à tempore, quò ſuſceptus eſt. Hoc tamen FTridentini decretum non de- rogat conſuetudini, quâ Epiſcopi ex cauſa- ſolent minores Ordines & Subdiaconatum- eôdem die conferre, cùm nullé antiquô jure id prohibeatur. Non tamen poteſt Epiſco- pus eòzdem die duos Sacros Ordines confer- re, id enim expreſsé prohibet idem Trid. II. Ad Ordines licitè ſuſcipiendos requiri- tur animus Clericandi, id eſt ab iis ſinè juſta cauſa non recedendi. 12. Requiritur, ut Ordinandus ſit ſubditus Epiſcopi ordinantis. Quatuor autem modis quis dici poteſt ſubditus Epiſcopi, & ille ſi- militer proprius ad conferendos Ordines-. I. Ratione Originis. 2. Ratione Domicilii. 3. Ratione Beneficii. 4. Ratione triennalis familiaritatis. Ultimò tandem requiritur pro majoribus- Ordinibus ſufficiens titulus honeſtæ ſuſtenta- tionis, ne Clerici cum Sacri Ordinis dedeco- re mendicare, aut ſordidum quæſtum exerce- re cogantur. Hic autem titulus triplex eſt. Primus Pau- pertatis, quòô ordinantur Regulares. Secundus Beneficii. Tertius Patrimoniüi aut Penhonis, ad de- centem ſuſtentationem ſufficientis. Addi poteſt quartus titulus, dictus Titulus menſæ, ut ſi ob defectum beneficii & patrimo- nii, potens quidam Dominus, v. g⸗ Epiſco- pus, vel Nobilis, aut alius curet quem ordi- na- es ciill ſue es Geti ventetut, P meutis. g, 1. Jol ctame in. 7. Ueriaſpet im; ſed Sns hei lei Aer Mjaconate dieon⸗ io d. VNeAadar CNä, habet ma lerdos, Neß.3 ttlam co ſorelt ore ibclitis dinent ANatio Kt. Ra Nat lm aut eſe ⸗ Kn. lſeſcbciu Utem moc , ile Odnes Domicili⸗ tennil edtbes⸗ e llen b teo un delce⸗ rinn de⸗ Keetogn 6, A⸗ De Sacramento Ord:nie. 477 nari titulõ ſuæ menſæ ſeu ſuorum bonorum „ ut ex eis CQlericus (cui alia media deſunt-) alimentetur, præſertim tempore infirmitatis aut ſenectutis. Q. 9. Duis eſt Miniſter Ordinum? KReſp. 7. Solus Epiſcopus eſt Ordinarius Mi- niſter Sacramenti Ordinis. Patet ex Trid. Seſſ. 23. Can. 7. Ratio eſt: Conferre officia & miniſteria ſpectat ad ſolum Principem vel Præ- fectum; ſed ſolus Epiſcopus eſt Princeps & Præfectus Reip. Chriſtianæ: Ergo. Reſp. 2. Probabilius eſt, quòd Papa poſſit- ſimplici Sacerdoti dare facultatem conferendi Subdiaconatum & reliquos minores, non ta- men Diaconatum, multò minùs Sacerdotium. Ratio S. Th. quia dicti duo Ordines habent immediatam relationem ad verum Corpus- Chriſti, ſupra quod conſecrandum Papa non habet majorem poteſtatem, quâm ſimplex Sa- cerdos, Keſp. 3. Epiſcopus nominatus, electus, aut etiam confirmatus, ſi non ſit Sacerdos, non poteſt ordinare Sacerdotes, poteſt tamen ſuis ſubditis dare lieentiam, ut ab alio Epiſcopo ordinentur. Ratio I. p. quia nemo dat, quod non ha- bet. Ratio 2. p. quia dare illam licentiam- ſpectat ad poteſtatem jurisdictionis exterioris, illam autem habet: Ergo. Reſp. 4. Epiſcopus excommunicatus, de=- gra- 478 Tradt. X. Exam. II. gradatus, depoſitus, irtegularis, ſuſpenſus, interdictus, hæreticus, ſimoniacus, qui Epi- ſeopatui renunciavit, poteſt validè conferte- Ordines, ſednon lititè. Ratio: quia ordinatio eſt adus Ordinis-; qui prohiberi quidem poteſt, non tamen ejus effectus impediri poſitis debitis requiſitig. KReſy. y. Non poteſt quis licité ordinari, niſi ab Epiſcopo proprio, aut alieno de lis centia proptii. Ita Trid: Ratio eſt: ut evi⸗ detur confuſio in Eceleſia, quæ vult omnia- ordinatè fieri. Abbates tamen poſſunt Minores ſuis jam profeſſis conferre. Ex Exam. III. De Ordinibus Minoribus. Q. 1. Qaot ſunt Ordines Minores? quæ zé=⸗ quiſita ad ſuſceptionem? quc obligationes? Reſp. 17. Quatuor ſunt Minores Ordines 3 ſeilicet, Oſtiariatus, Lectoratus, Exorciſta- tus, & Acolythatus. Qui dicuntur Minores; quia Clericum ponunt in gradu minori, & ab Euchäariſtia remotiori, quàm majores, uùt di= Kum eſt ſuprà: quemadmodum & dicuntur-= non ſacri, quia non habent adjunctam obliga⸗ tionem continentiæ. Reſp. 2. Quodnam ſit ſubjectum capax Or- dinum Minorum, patet ex Exam. præc. q. 7 Ultra hoc Ordinandus, dum compaäret, de- g bet he . —— ſeſetonluls elced, & cremer m unet glis von ce Eobet erh ihis, quo⸗ chole, 1n Ge re 2 Ore ben ebli PDalmos, t UA Aſtin thenekciu⸗ leglars ciun. NNd dd KKNRle trunt, Ee Cuibus paul: ſur ad drumn pt 12, e . I1. a Ord yi, c, duid, ſte gliun ines. 0lt onit. 6 iii N hee finet! Ocle, Horir. r Ms, vol eun s il⸗ Cicnr, Pe l De Sacramento Ordinis. 479 bet eſſe tonſuratus, veſte talari indutus & ſu- perpellicé, & habere candelam offerendam; & ſufficienter diſpoſitus ad S. Communionem, ad quam tamen non eſt obligatus ſub morta- li, quia non conſtat de præcepto. Item præ- viè debet exhibere teſtimonium de vita & moribus, quod poteſt dari à Parocho & Ma- giſtro Scholæ, in qua educatur. juxta Trid. Seſſ,. 23. de reform. c. 5. Reſp. 3. Ordines minores non habent ex ſe ſpecialem obligationem, niſ I. ad recitandos illos Pſalmos, quos Epiſcopus ordinans in- jungit. 2, Ad portandum habitum ſev ton- ſuram, ſi ſit in dignitate Eccleſiaſtica, vel ha= beat Beneficium. s. Ad Horas Canonicas, ſi ſit Regularis choro addictus, vel habeat be- neficium. 4. Juxta Trid. tenentur Minoriſiæ in ano quoque munere juxta præſcriptum E= piſcopi ſe exercere, idque in ea, cui adicripti erunt, Fecleſia. Quibus privilegiis gaudeat ordinatus, di- xi paulò ante Exam. I. J. 2. H. 2. Nunc igitur ad minores Ordines in particulari, quorum primus eſt Oſtiariatus. . 2. Duid eſt Oſtiariatur? guæ materia &z forma illius è quando eſt inſtitutus 5 Reſp. 1. Oſtiariatus definitur ſie: Efl ordina- tio ſeu Ordo Eccleſiaſticus, per quem datur poteſtas aperiendi, claudendi, & euſtodiengi Ecceſiam, nimirum dignoe 480⁰ Tract X. Exam. III. dignos recipiendo, indignos, Apoſtatas, hæ- reticos, excommunicatos, &c. repellendo. Nota, quòd quamvis hoc etiam poſſint facere laici, non tamen ex officio, ſed ſolùm ex commiſſione. Reſp. 2. Officium Oſtiarii patet ex data de- finitione. Reſp. 3. Materia remota Oſtiariatûs ſunt- elaves Eccleſiæ, proxima eſt traditio earum, & in hac imprimitur character. TLandem For- ma ſunt verba Epiſcopi ordinantis, quæ ad traditionem profert. Reſp. 4. Hic Ordo eſt à Chriſto inſtitutus- vel in ultima Cœna, vel quando dixit: Ego ſum Oſtium, vel quando vendentes & ementes ejecit & templo. Secundus Ordo minor eſt Lectoratus. AQ. 3. Quid cenſes de eo? Rap. 7. Definitur ſic: M Ordo Eccleſiafticus, vel ordinatio, quaâ confertur poteſtas ſpiritualis Prophe= tias & Sacras Scripturas, etiam (extra Miſſam ta- men) BEvangelium legendi. Reſp. z2. Officium Lectoris patet ex hac de- finitione: ad quod etiam ſpectat Catechume. nis ſeu adultis baptizandis tradere rudimenta ſidei. Reſp. 3. Materia ejus remota eſt Liber con- tinens Sacras Scripturas, nimirum Epiſtolas & Prophetias. Proxima eſt traditio Libri;, &£ Ned hnin Ungeretut io, Gni nn lunt ut, 7 Cert boon lel rinſtitute igt lecie ko. Uert 6 .1. des lngin, gu entkunem n kgenldr lenddn. N dem, at in iſ: 2. Uinitione, iß. 3. er exore hac in da Epiſe ep. 4. Udo obl ſos in 4 8 e Miriig en tricinenn lulntn nts, ge; ſo iliut t: d eyene Minor el 6 ichr, uln Mnt⸗ tilinne take . De Sacrameuto Ordinis. 481 — & in ea imprimitur character. Si pro mate- ria porrigeretur Breviarium, eſſet valida or- dinatio, quia continet dictas ſcripturas. Por- rò forma ſunt verba Epiſcopi ſub traditione, prolata. Reſp. 4. Certum tempus inſtitutionis hujus Ordinis non ſcitur. Poteſt dici, quòd ſit à Chriſto inſtitutus, quando in Templo apertô ibrô legit lectionem Iſaiæ, & poſtea tradidit miniſtro. Tertius Ordo minor eſt Exorciſtatus. D., 4. Quaid de iſto2² Reſp. 1. Deſinitur ſic: Eſt Ordo Eccleſi. gires „ ſeu ordinatio, quà confertur boreſta; manus imponemai ſuper energumenos, id eſt obſeſſos à dæmonibus, & ſu- per eos legendi exorciſmos ad dæmones compeſeendos & expellendos. Unde hæc vox. Exorciſia ſignificat idem, ac increpans. Reſp. 2. Officium Exorciſtæ, patet ex hac definitione. Reſp. 3. Materia temota hujus Ordinis eſt Liber exorciſmorum; proxima traditio ejus“, & in hac imprimitur character. Forma ſunt verba Epiſcopi. Reſp. 4„. Chriſtus hune Ordinem inſtituit-, quando obſeſſum à dæmone liberavit, ponens digitos in auriculam ejus. Quartus Ordo mi- nor eſt Hh Aco- 482 Tradz W.. Exam. III. e S Acolythatus. narh Q 5. Quid cenſes de eo? H 1. Reſp. 1. Sic definitur: M Ordo Eccleſiaßieus 6, ao ſeu ordinatio, quâ darur poteſtas cereos accendendi; 8 allette cos ad altare transferendi, & urceolos Subdiacono pro ſacro miniſterio porrigendi. Reſp. 2. Oficium Acolythi patet ex data de- Whcon Rnitione, ad quod ſpectat, quòd debeat Diaco- gClleen no & Subdiacono inſervire. Urceolos aqu rtom ii & vinò plenos Subdiacono porrigendo. Aco- lythus quippe idem eſt, ac pediſſequus. 1 add Reſy. 3. Materia remota hujus Ordinis eſt n d . . duplex; una Candelabrum, altera Urceoli va- igral cui: proxima iterum duplex, nimirum utrius- Urun que traditio; character imprimitur in tradi- ANrdrcn tione Urceolorum, quia hæc eſt materia prin- Hr Wdd d cipalis, & circa eam Acolythus habet prima- rium actum. Unde etiam forma hujus Ordi- nis eſt duplex correſpondens duplici materiæ, nimirum verba Epiſcopi in traditione Cande- labri & Urceoli prolata. De Snt Rep. 4. Chriſtus hunc Ordinem inſtituit vel in ultima Cœna, vel quando dixit: Ego ſum Iuzx . Gi munai. lentu Repp. y. Veſtis Acolythi eſt Amidus, ſeu Hu- . , 8 cerale tegens humeros, & Alba & Cingulum-. lacleſe Reßp. 5. Acolythus poteſt agere vices Subdia- vin Al coni in ejus defectu cantando, vel legendo Epi- n ei ſtolam, ſed non ſolemniter & ex ofbcio, id eſt, mediu non min „ReVeleds De Sacramento Ordinis. 483 non cum manipulo, ſed ſiné eo, & ex commiſ- ſione neceſſitate urgente. ¶ Reſp. 7. Circa ſacra vaſa contingenda proba- bilius eſt, quòd nemo, niſi ſaltem ſit Subdia- conus, audeat contingere ſacra vaſa, v. g. Ca- licem & Corporalia, &c. niſi fortè eſſet juſta cauſa tangendi, qualis eſſe poteſt, ut ſi in defe- cu Subdiaconi Acolythus Sacerdoti privatim- Ppræparet Calicem, quod conſideratis cireumſtan- tiis interdum lieitè fieri poteſt; & ita obtinuit conſuetudo, & Eccleſiæ praxis. Nota, quòôd Ordines Mendicantium habeant ಠSede Apoſtolica privilegium, ut omnes eorum Religioſi etiam Laici, dum in propriis Eccleſiis ex Superiorum ſuorum mandato Saeriſtanos- agunt, omnia paramenta, ſacra Vaſa (puta, in quibus non eſt Euchariſtia) ac Corporalia, Re, reverenter poſſint tangere & lavare. Ex Exam. IV. De Subdiaconatu & Diaconatu. DQ. 7. Quid eſt Subdiaconatus? quæ efus ma-⸗ teriæ & forma? quando inſtitutus ? D KReß. 7. Fubdiaconatus ſie definitur: H Ordo ſacer Eccleſiaſticus vel ordinatio, qu erdinato datuyp Poteſas in Altæri aſſiſtendi Preibytero ſasriſicanti, me- .uiſtrando ei calicem cum vino, & patenam cum ho- ſtis (mecdiante Diaconé) & ſolemniter legendi PEpiſtolam in Miſa. Ad eum etiam pertinet pallas Hh 2 Al- 484 Tradt. XV. Exam. IV. Altaris & Corporalia abluere, panem pro po- pulo conſecrandum in Altari ponere. Reſp. 2. Officium Subdiaconi patet ex data- definitione. Senſus autem eſt, quoôd Calicem., cum vino & patenam cum hoſtia Sacerdoti mi- niſtret ſaltem mediatè, mediante ſcilicet Diaco- n6, cui priüs ta porrigit. Hinc illa vox, Sab- giaconus, idem ſignificat, quod Subminiſter; pro- ximus autem & immediatus Miniſter Sacerdotis eſt Diaconus, poſt eum Subdiaconus. Nota: quòd alii quoque legere poſſint Epi- ſtolam, ſed non ſolemniter, hoc eſt, cum ma- nipulo, & ex officio. Reſp. 3. Materia remota Subdiaconatůs eſt duplex. Una primaria & principalis, nimiruch calix vacuus cum patena vacua ſuperpoſita; al- tera minus principalis, ſcilicet liber Epiſtola- rum. Proxima eſt utraque utriusque materis= traditio. Character imprimitur in traditione- primæ materiæ, quia eirea eam habet actum pri- marium, eùm proximiùs accedat ad eonfedio- nem Euchariſtiæ. Colligitur ex Iis differentia à materia Sacer- dotis ordinandi, quia illi dantur Calix & Pate- na cum pane & vino; Subdiacono verô Calix vacuus, & patena ſiné pane. Et advertendum eſt, non eſſe de neteſſitate, Calicem cum Patena eſſe conſecratum, Tum-, quna es — Nuo (Ae non e 4 conleer es tribiti Du- znket Cupl orbinanti un Pitenn Dhhrun ell . . Chr n Cena, Ahn prepe 6. Obl upet En arch id Canden. A34 Nſe n. Uſeulus, unicatut ini ton n vigin uſont ⸗ mtibus, leſe 2. n iket 2r eili y — loen. Mi ete 4 (lee lilentgir nteſler lieh l ,l lliez n. ller nte ut, e olnh l, ann conile 6, Nininid Nholu . t Nidon ne miti n tdtone lbet 10 Clo. itenn ⸗ (dEe 0 ſen enden, n u, S 17 De Sacramento Ordinis. 485 quia id nullé jure præcipitur. Tum etiam, quia in Calice non conſecrato validè (etſi non lici- te) fit conſeeratio Euchariſtiæz: Ergo etiam- per ejus traditionem validè poteſt ordinari Sub- diaconus. Reſp. 4. Duplici materiæ hujus Ordinis cor- reſpondet duplex forma, nimirum verba Epi- ſcopi ordinantis. Prima ad traditionem Cali- cis cum Patena eſt eſſentialis; altera ad Librum Epiſtolarum eſt ſecundaria. KReſp. y. Chriſtus Subdiaconatum inſtituit in- ultima Cœna, quando panem & vinum conle- crandum præparavit. D. 2. Dus eſt obligatio Subdiaconi? Reſp. Obligationes, quas Subdiaeonatus ad- dit ſaper 4. minores, ſunt duæ, una eſt ad per- petuam caſtitatem, alters ad dicendas Horas“ Canonicas. D. 3. Quod eß ſuljeltum Sabdiaconatus? Reſp. 1. Subjectum hujus Ordinis capax eff maſculus, baptizatus, confirmatus, non excom- municatus, legitimèé natus, non mancipium-, primâ tonſurâ & 4. Minoribus initiatus, anno- rum viginti & unius eompletè, ex quibue ali- qua ſunt de neceſſitate præcepti, àt patet ex præee- dentibus. Reſp. 2. Præten veſtes aliis Miniſtris Subdia- coné inferioribus communes, dantur ei aliæ duæ, ſeilicet Dalmatica, in qua convenit eum- H h 3 Dis- 48⁶ Tradt. X. Exam. Il. Diacono, & manipulus in ſiniſtra manu, qui eſt ejus veſtis propria & eſſentialis. Q. 4. Subdiaconandus eum qua diſpoſitione ac veſte debet comparere apud ordinationem? Reſp. Debet apparere, ut anté examinatus & approbatus, & ùt diſpoſitus ad Sacram Commu- nionem, patulam habens Tonſuram, indutus- veſtibus Acolythi ſuprà nominatis. Ultra eas- debet lecum ferre manipulum, eùmque tenere- ſiniſtrà manu, & Dalmaticam ſuper ſiniſtrum bra- chium geſtans, & dextrà Cereum offerendum. DO. 5. Debetne ordinandus neceſſario tangere Calicem & Patenam? Reſp. Id eſſe de præcepto graviter obligante- juxta Pontificalis Romani rubricam, quæ man- dat, ut ordinandi inferioribus digitis Calicem- tangant, ſuperioribus verô Patenam. Si tamen immediatè tangeretur ſolus Calix, & non Pate- na, tangeretur phyſicè mediatè. Q. 6. Teneturne Subdiaconus ſuum oſſicium exerçere jejunus ? Reſp. Tenetur ex congruentia propter reve- rentiam Sacramenti Euchariſtiæ; hinc non pec- cat mortaliter, ſi non jejunus miniſtret. Pro- babilius tamen eſt, quòd peceet mortaliter, ſi in mortali miniſtret. Patet, & eſt, S. D. hic q. 36. 2a. 5. ad 2. ubi ait: Eſt de jure naturali, àt homo ſanctz ſancte pertracteét. Unde ſaltem contri⸗ ti0⸗ De 6 — cader visconte deendun U. 16. 1. Die llſshen yne cmni Luane 2, 05 one, ltem Diamn n horel codin nenn, is, ſolemniter Ceteronm ſerpellie ſolta ad Mconns! liceo 3 Uen pridt em ex l ptizance pliare, iſtrit an, , Ullir “; 1 Ir wan. i CN Knor Ne. n gin Nopter e. De Sacramento Ordinix. 487 tionem elicere debet: lieèt enim ſit de conſilio, ut priùs confiteatur, ad id tamen non tenetur-, Idem dicendum de Diacono. De Diaconatu. Q. v. Duid eſt Diaconatus? quod cjus officium Reſßp. 7. Diaconatus definitur, quòd ſit Orde ſacer Eccleſiaſticus, vel ordinatio, qud confertur poie- Kas proximeè aſſiſtendi Tresbytero in miniſterio Altaris„ & legendi Evangelium in Miſſe. Keſp. 2, Officium Diaconi patet ex data defi- nitione. Item, quia in ordinatione Diaconi di- citur: Diaconum oportet baptizare & prædicare, Dia- conus poteſt ſolemniter baptizare ex eommiſſio- ne Epiſcopi vel Saserdotis ei facta ex neceſſitate urgente, ſie ut fiat miniſter folemnis non ordi- narius, ſed extraordinarius, quòd ſi faceret⸗ ſolemniter absque commiſſione graviter pecearet. Cæterùm dum ſolemniter, baptizat, debet eſſe ſuperpelliceé indutus, & ſtols per transverſum- poſitâ ad differentiam Sacerdotis. Poteſt item Diaconus ſolemniter, id eſt, cum ſtola & ſuper- pelliceo & ex eathedra prædicare, obtentâ ta- men priùs ab Epiſcopo licentiâ & diſpenſatione. Item ex Eccleſiæ ſtatuto ad Diaconum ſpectat., baptizandos inſtruere, diſponere, veſtibus exs⸗ ſpoliare, bona Eceleſiæ diſpenſare, eleemoſy- nas diſtribuere, ubi adhuc eſt in uſu. Hh 4 5 488 Tradt. XV. ExAm. W. O. 5. Poteſtne Diaconus licitè pixidem, in qua Euchariſtia continetur, transferre de loco in locum? Reſp. Poteſt: quia habet poteſtatem ſuper Cor- pus Chriſti in ſacris vaſis contentum. Q. 9, Poteſtne Diaconus in neceſſtate, vel juſu Epiſcopi adiniſtrare Sacramentum Pæniten- tiæ, vel aſſiſtere Matrimonio? Reſp. Ad utrumque negativè. Ratio primi eſt: quia ad id de neceſſitate requiritur character Sacerdotis. Ratio ſecundi: quia Trid. committit hoc mu- nus ſoli Parocho, vel alteri Sacerdoti de ejus- licentia, unde ſi Diaconus eſſer Parochus, id poſlet. Q. 70. Quæ eſt materia & forma Diaco- natus? Reſp. 1. Materia remota ordinationis Diaco- ni eſt Liber Evangeliorum; proxima traditio ejus. Vel dici poteſt, materiam ejus remotam elſle duplicem: unam eſſentialem, & de neceſſi- tate Sacramenti, nimirum Librum Evangelio- rum, alteram accidentalem & integralem, ac de neceſſitate præcepti, nimirum impoſitionem ma- nuum. . Nota tamen, quòd non debeat neceſſariò eſ- ſe Liber Evangeliorum, ſed fuſſicit alius liber-, aliqua tamen Evangelia continens, vel tota Bi- De lens, i i e non 1 volzobs aueric⸗⸗ md oble⸗ Mcommtus (.0. Di⸗ Gem manun muperit in dum led⸗ rln e U munus el pote ttlartan al Ulnentein, Debitus ec leſe e. Wu, Nadi li Alten Pelis, C Ui traditio . r lep. In otium ſtio. Niong node, 5 , MMum u mung Ginitr de⸗ iditoen Con ockur, Ne Diud De Sacramenio Ordinis. 489 blia, ſecus, ſi ſolàm vetus Teſtamentum ſit,, quia in eo non ſunt Evangelia. Et ſi traderetur liber profanus, ordinatio eſſet invalida defe- ctu materiæ. Porrò obſervandum eſt, quòd materia ordi- nis Diaconatús nunc ſit liber Evangeliorum, li- cêt Act. 6. Diaconi legantur ordinati per impo- ſitionem manuum. Cùm enim Chriſtus non de- terminaverit in individuo materias ſingulorum. Ordinum, ſed aliquorum tantùm in genere, ſuf- fecit quædam exterior cxremonia, quàâ ſignifi- cabatur munus atque officium cujuſcunque ordi- nis. Vel poteſt dici, quòd Apoſtoli tradide- rint chartam aliquam doctrinam Evangelicam- continentem, cùm liber Evangeliorum tunc non- dum editus eſſet. Reſp. z. Duplici materiæ correſpondet du- plex forma, nimirum verba Epiſcopi. Prima- ad traditionem Libri Evangeliorum eſt eſſentia- lis. Altera ad impoſitionem manuum eſt inte- gralis. Character autem imprimitur in ipfa li- bri traditione, ůt ait S. Th. in ſuppl. 4. 37. a. 5. DQD. 71. Quando Chriſtus inſtituit Diaco- natum ? Reſp. In ultima Cœna: quia tunc inſtituit Sa- cerdotium, ad quod Diaconatus eſt ultima dit- Poſitio. Q. 72. Quæ eſt veſtis Diaconi? Reſp. Quamvis Diaconus portet omnes veſtes Subdiacono communes, cm ſit Subdiaeonus, Hh S eſlen- 490 Tract. XV. Exam. V. eſſentialis tamen & propria ejus veſtis eſt ſtola- 4 ſiniſtro humero per pectus & dorſum ad latus deæxztrum ſub brachio dextro ducta. Q. 73. Diaconandus cum quaæ diſpoſitione 8 veſte debet comparere apad ordinationem? Reſp. Sicut ſuprà de Subdiacono dictum eſt, héc ſoĺ variaté, quôd debeat comparere indu- tus veſtibus Subdiaconi, portans Dalmaticam- ſuper brachium ſiniſtrum, & ſtolam tenens ma- nu ſiniſtrà„ dextràâ verò cereum offerendum- Epiſeopo. Q. 74. Que eſt obligatio Diaconi? Reſp. Diaconus non habet obligationes ultra eas, quæ aſſignatæ ſunt pro Subdiacono: & quæ ex vi officii ejus colliguntur. An Diaconus ſuum officium ſejunus exercere- debeat, vide dicta de Subdiacono. Q. 75 Poteſtne Diaconus in reritatione Bre- viarii dicere: Dominus vobiscum? Reſp. Poteſt, modèò non ſit præſens Sacerdos, qué præſente non poteſt, niſi de ejus licentia-: quia ſic habent Rubricæ. Ex Exam. V. De Ordine Presbyteratüs ſive Sacer- dotii. D. 7, Qüuid eſt Preibyteratus? Duod cdju! offcium ?à Quæ materia & forma?; Reſp. 7. Presbyteratus ſie definitur: Et Ordo ſa- De — ſcſiut yej Salicken tun, e , Dr ettt er 4 tiale eſ giinem Uenis Or. inne Lacr tondos 4 ie gid l l. . 4. Uch benee n commni ACuran N el 3. d A RCN Nobta holt laſpotelt neſte 4 heſt aſig olitio 15 habet Adotalis e. 4. honget irum il t Aai l ule Nimni etoneri o., Aanee De Sacramento Ordinis. 491 ſacer Eccleſiaſticus, vel ordinatio, qu ordinato confer- tur poteſtas ſuper Corpus Chriſti verum (illud nimi- rum conficiendi ſeu conſecrandi) & ſuper Corpus Cbriſti myſticum, ſeu ſuper fideles remittendi illis- eceata. Reſp. z. Duplex poteſtas Presbyteri & offi- cium patet ex data definitione. Primum ergo & principale ejus officium eſt conſecrare Corpus & Sanguinem Domini. 2. Miniſtrare Sacramen- ta excçeptis Ordine & Confirmatione, &c. 35 Miniſtrare Sacramentum Pœnitentiæ, ſolis enim Sacerdotibus data eſt poteſtas clavium. Quæ poteſtas quid ſit, & quotuplex, vide ſuprà in- Tract. I. q. 4. 2. 4. Quartum officium Sacer- dotis eſt benedicere dona Dei, prædicare, pu- ta, ex commiſſione, & non ex officio, niſi ha- beat curam Animarum. Keſp. 3. Materia remota ordinationis Presby- teri eſt Calix cum vino;, & patena cum ſuper- poſita hoſtia; proxima eſt traditio ejus. Vel dici poteſt, & debet materiam remotam Presby- teri eſſe duplicem, unam eſſentialem, quæ mo- dò eſt aſſignata; alteram integralem, & hæe eſt impoſitio manuum: ſola enim, hæc, & non pri- ma, habet ſibi annexam formam poteſtatis ſa- cerdotalis collativam. Reſp. 4. Duplici materiæ Presbyteratůs cor- reſpondet duplex forma. Una eſt eſſentialis-, nimirum illa verba Epiſcopi ſub traditione Ca- lieis: Accipe poteſtatem offerendi ſacrifiium Dei, Miſ- sasque cælebrandi, iam pro vivis, quàm pro defunctis in 492 Traét. XV. Exam. V. in nomine Domini. Altera integralis, nimirum- illa verba Epiſcopi ſub impoſitione manuum-: Accipe Spiritum S§. quorum remiſeris peccata, remik- tuntur eis, & quorum retinueris, retenta ſunt. Ex his ſequitur, quòd, ſi Presbytero neo- ordinando non imponeretur manus, eſſet qui- dem verus Sacerdos, quia haberet poteſta- tem conſecrandi, non tamen eſſet perfectus Sacerdos, quia ci deeſſet complementum ad integricatem Sacerdotii requiſitum, ſcilicet- poteflas remittendi peccata. E contra ſi ei manus imponerentur, omiſsâ primâ materiâ, non poteſt validè abſolvere à peccatis, quia poteſtas in Corpus Chriſti myſticum eſſentia- liter prælupponit poteſtatem in Corpus Chri- ſti verum, quia per hanc fit proprie Sacerdos. Nota: quòd Apoſtoli ordinem Sacerdota- lem contulerint per ſolam manuum impoſi- tionem, factum eſt ex Chriſti diſpenſatione, qui materiam & formam hujus Sacramenti in ſpe- cie infima non determinavit, ùt dictum eſt de Diaconatu. Unde etiam Græci Epiſcopi ad- huc valideè ordinant ſuns Presbyteros pes ſo- lam manuum impoſitionem. O. 2. Eſine Hoſtia immediaté tangenda? Reſp. Sufficit immediatè tangere Patenam-, in qua poſita eſt Hoſtia. Quòd ſi Hoſtia im- mediatèe daretur in manus ordinandi ſinè contacu Patenæ, eſſet quidem valida or- dinatio (qwuia Patena ſolùm adhibetur ob con- e Gienem, entielier econtta ſen elt . irageret mn tationt , Eiſet - be nec CGin Cal a el Pconcitie ſahun tat waret dorn uncoe eni E M 1. iolt in keit Sacen eß. 2. mnns hal eter ob 1 Cano Hacer Natus r. Kerdos ch. mirum 6 1. ann lini neei ſpeccnin un eſen CopusC Geerche Nredote. ſenlliore an, e Man Gthiti⸗ eud 6 ll⸗ 0 „ M⸗ De Sacramento Ordinir. 493 congruitatem, & traderetur id, quod per ſe & eſſentialiter requiritur) eſſet tamen illicita, utpote contra præceptum Eccleſiæ in re gra- vi. Idem eſt de caſu, in quo Hoſtia & vinum alicui traderetur, ůt commixta in Calice, ob eandem rationem. AQ.3. Quid, ſi vino non eſi admixta aqua? Reſp. Eſſet valida ordinatio: quia aqua ſo-= lùm eſt de neceſſitate præcepti, non medii. Quodſi in Calice eſſet quidem vinum, ſed non Hoſtia, vel è contra, eſſet ordinatio dubia, & ſub conditione iteranda. Porròô ſi unus- Epiſcopus traderet materiam, & alter pro- nunciaret forwam, eſſet invalida ordinatio: utrumque enim idem Miniſter præſtare debet. Q. 4. Quanao inſtitutus Preibyteratus, que ejus oblatio, quæ veſtis? R5. I. Chriſtus Dominus Sacerdotium in- ſtituit in ultima cœna: quia tunc Apoſtolos fecit Sacerdotes. Reſp. 2. Obligationes ultra eas, quas di- ximus habere Miniſtros & Subdiaconum, ac præter obligationem ad caſtitatem & ad Ho- ras Canonicas, colliguntur ex aſſignatis offi- ciis Sacerdotis. Et plures habet Sacerdos“ curatus ratione officii curæ Animarum, quàm Sacerdos ſimplex, uti cx ſe patet., Reſp. 3. Veſtes ſex Sacerdoti aſſignantur, nimirum 4. inferioribus Miniſtris commu- nes. I. Amictus, ſeu humerale. 2. Alba. 3 494 Tract. r. Exram., V. 3. Cingulum. 4. Manipulus. §. Stola per cru⸗ cem ante pedtus accomodata, vel pro diver- ſitate miniſterii utrinque æqualiter deorſum pendens. 6. Caſula ſeu planeta. Quæ duæ po- ſteriores ſunt propriæ veſtes Sacerdotis, nul- li alteri Miniſtro convenientes. Nota: Sacerdos celebraturus aptans ſtalam in modum crucis, debet eam priùs ducere 4 ſiniſtro ad dextrum latus, priùs enim fuit Dia- conus, quàâm Sacerdos. Albam induens de- bet primò veſtire brachium dextrum: quia de- Xtra manus Chriſti creditur priùs fuiſſe cru- ci affi xa. Q. 5. Presbyterandus cum qua diſpoſitione & veſte debet comparere apud ordinationem? Reſp. Eò modé, quò de Subdiacono dictum eſt, héc variaté, quòd debeat eſſe indutus, àt Diaconus, nimirum Amictu, albâ, cingu- 16, manipulé, & ſtolâ per transverſum, in- ſuper ſuper ſiniſtrum brachium portans caſu- lam complicatam, geſtans etiam candelam, & conferens albam mappulam pro ligandis manibus. OQ. 6. Prefateæ ſex veſtes habentne aliquam boniſicatienem? . Reſp. Habent primò moralem ſignificatio- nem, ſeu quæ ad vitæz & morum reformatio- nem refertur ùt enim S. D. diſcurrit. Ami- Gus humeros tegens ſigniſicat fortitudinem za 1- 9e aßi e ennia, i llus entet n eim Di , ſonibca Ulerium relt veſtis 6s partibu Coc ipl monitor. 1 enla Kola aut e humere 1 poreſtas Ii Ninin lane Wi⸗ R Chua 1Croen Hbent! palſione rrale ſon ſabant tae linen Chride inm ſen Uniſtus in 2wo bra Uen, qud Ans. b 1 en — Aln 7 Aret n aln, Prokeir Nlne De Satramento Ordinis. 49 Divina officia exequenda. Alba ſignificat pu- ritatem vitæ, Cingulum repreſſionem carnis, Manipulus exterſionem minimarum macula- rum, Tunica ſtrica doc»drinam Chriſti. Sto- la, dum eam Diaconus in ſiniſtro humero a p- plicat, ſignificat, quod in ipſis Sacramentis ad miniſterium applicatur, & Dalmatica ejus, (quæ eſt veſtis larga, ſic dicta, quia in Dal- maticis partibus primò uſus ejus fuit) deſi- gnat, quòd ipſe primò diſpenſator Sacramen- torum ponitur, ipſe enim Sanguinem diſpen- ſat, in diſpenſatione autem largitas requiri- tur. Stola autem Sacerdotis, cui ipſa in u- troque humero ponitur, denotat, quòd ei plena poteſtas diſpenſandi Sacramenta datur, non ùt Miniſtro alterius, & ideo ſtola deſcen- dit uſque ad inferiora. Caſula ejusdem ſigni- ficat charitatem: quia ipſe charitatis conficit Sacramentum, ſcilicet Euchariſtiam. Habent ſecuudò ſignificationem myſticam. ex paſſione Chriſti. Nam Amidus, ſee hu- merale ſignificat illud velamen, quòê Judæi velabant faciem Chriſti. Alba, quæ eſt ve- ſtis linea & candida, ſignificat illam veſtem, quâ Chriſtum indutum illuſit Herodes. Cin- gulum ſeu Zona fignificat vincula, quibus- Chriſtus in horto fuit ligatus. Manipulus à lævo brachio dependens ſignificat illud li- gamen, quô Chriſtus Chriſtus columnæ fuit al- ligatus. Porrô ponitur à parte ſiniſtra ideo, quia à dextra foret Sacerdoti impedimento, dum 496 Traéz. Xy. Exam. F. dum format cruces. Stola, quam Sacerdos- circa collum conjungit, & illud ligat, figni- ficat illud ligamen, quéô Chriſtus in bajulatio- ne crucis erat collo adſtrictus“ Caſula ſigni- ficat veſtem purpuream, quàâ Chriſtus in do- mo Pilati fuit indutus. Vel, ùt alii volunt-,, tunicam Chriſti inconſfutilem. Q., 7. Licetne Sacerdoti in aliquo caſu cele- brare ſinè ſacris veſtilus? Reſp. In nullo caſu licet: & eſſe grave pec- catum propter gravem irreverentiam divino Sactificio irrogatam. In caſu neceſſitatis o- mittere unam vel alteram ex minoribus veſti- bus non eſſet mortale. Si fieret ex inadver- tentia, eſſet mortale vel veniale pro quanti- tate materiæ. S. 5. Teneturne Ssacerdos ante Miſſam di- cere Matutinum. Reſp. Probabilius eſt, nullum, vel ſaltem non eſle mortale peccatum (maximè fi fiat ex ra- tionabili cauſa) celebrare Miſſam, non ne- citatis privatim Matutinis cum Laudibus, li- cèt fit de conſilio & decentia aliqua. Mera negligentia eſt venialis. Ratio: quia nulla de hoc extat lex, vel præceptum, & eſt materia levis, nee notg- biliter facit ad majorem Dei cultum, aur ſa- cri myſterii reverentiam. Nec eſt neceſſa- rium ex natura rei, nec cx connexione inter utrumque, Lr. 27. „, Oualir ,A Nllren é 4d win Clca Tra Qus: . 1. Ac in nne . Dehn to. br⸗ .. W. Iihen We a NA Chnius pe ecratig nnitatem bbontige Nota tr ina ell olkertor Ofento e ad ſ o qvib un ell, de Miſſa. 497 7 D. 9. Dualis intentio requiritur in Sacer- dote ad celebrandam Miſam, vel alia Sacramen- ta conficienda? KReſp. Ad minus requiritut intentio virtualis, EX Exam. VI. De Miſſa. ekee D. 7. Quid eſt Sacrifeium Miſſe, & guan- teltin E do inſtitutum ? erän Reſp. 1. Sacrificium Miſſæ ſic definitur: Eſt NMOEK Sacrificium novæ Legis, in quo incruenta immolatur eriuft Chrifus. Definitionem Sacrificii ùt ſic vide in ogu Tract. 10. Exam. 2. q. 5. Réſp. 22 Miſſa, dicta ab Hebræo Miſſace, quod .Nm ſignificat idem, ac ſpontanea oblatio, inſti-⸗ tuta eſt à Chriſto in nleima Cœna, tunc enim „Chhriſtus poſuit totam Miſſæ ceſlentiam in ſola ,nlinm conſecratione conſtituentem, licet alia ad ſo- Nelitae ⸗ lemnitatem & cæremonias ſpectantia à Snm- nut mis Pontificibus ſint addita. lulpl Nota tres eſſe principales partes Milſſæ. u Prima eſt Præparatio, quæ ſe extendit uſque ad offertorium excluſivè. 2. Oblatio, quæ eſt Iut e ab Offertorio uſque ad communionem inclu- E ſivé, 3. Eſt gratiarum actio à communione n ulſque ad finem. Pro quibus poſſit offerri Sacrificium Miſſæ dictum eſt. Tract. 12. Exam. 4. q. 10. 9 IL i D. 2. . 1 498 Trat. X. Exam. VI. D. 2. Quo tempore licet celebrare? Reſp. I. Tempus legitimum celebrandi eſt ab aurora uſque ad meridiem, exceptâ nocte Natalis Domini. Plures tamen ſunt cauſæ, ex quibus licet anticipare auroram & ſubſe- qui meridiem. Eſtque primè eaſus neceſſitatis, cùm neceſsè eſt dari moribundo viaticum, tunc enim ſtatim poſt mediam noctem lici- tum eſt celebrare. Secundè diſpenſatio Epi- ſcopi ex juſta cauſa. Tertis conſuetudo ratio- nabiliter introducta: ſic enim in Germania- hyemis tempore tribus horis ante ſolis ortum Miſſæ inchoantur. Quartè Privilegium, quale habent Regulares (de quo Roderiq. tom. I. qq. Regul. q. 33.) ut in itinere conſtituti unà horâ ante auroram, & unaâ poſt meridiem- celebrare poſſint. Quintò ſi Sacerdos ratione itineris die feſt6 non potuit ante meridiem- celebrare, tunc enim ex recepta conſuetudi- ne poteſt unâ horâ poſt meridiem Miſſæ ini- fium facere. De quibus, aliisque cauſis vid. Layman, Palao, Salmant. c. 4. n. 35⸗ Reſp. 2. Omnibus diebus totius anni Sacer⸗ doti licitum eſt celebrare, præterquam feriàâ quintâ, ſextâ, & Sabbatô majoris Hebdoma- dæ, ùt apud omnes eſt in confeſſo. Sola ta- men feria ſexta Paraſceves eſt ſimpliciter ex- cepta, nam privatim & in ſacellis ſeparatis à loco Miſſæ ſolemnis, à quocunque Sacerdote Sacrum fieri poſſe in feria quinta majoris ned⸗ o- —— mce ell eo Lbbato in t nrional Lueet Nonl Urivitati Chriltinan Aeuma ſitiualis Nreibus nia wruls, ſe ſteinis.) 1 Alutes N ui. Vn 0) Gnd in las ae t uN Chus jejunn ,. Gcun Ationem ni: tun ltionen ul, Lu, it. cita Mmeator, , det Ulbunde ; nim kninn,g enn n orttirin mencen. dos nü⸗ ler i ann e RK Llelcal⸗ domade eſt communis DD. Idem poſſet fieri in Sabbato in caſu aliquo particulari ex urgen- te & rationabili eauſa, & ſeclusé ſcandalò. D., 3. Licetne eidem Sacerdoti ſæpius cele- brare in uno die? Reſp. Non licet, niſi ſemel, præterquam in fes ſto Nativitatis Domini ad ſignificandam tripli- cem Chriſti nativitatem (quarum una eſt æter- na, quâ eum Pater genuit. Alia eſt temporalis, ſed ſpiritualis, quâ tanquam Lucifer oritur in cordibus noſtris. Tertia eſt temporalis && corporalis, ſecundúùm quam proceſſit ex ute- ro Virginis.) Et cùm gravis cauſa vel neces⸗- ſitas plures Miſſas ab uno Sacerdote exigit ce- lebrari. Ejuſmodi cauſæ juxta communem DD. ſunt primè: Si Parochus duas habeat Ec- cleſias Parochiales, nec ſit, qui commodè poſ- ſit in una illarum celebrare, tunc enim bParo- chus jejunus in utraque poterit Sacrum face- re. Secunde: ſi Sacerdos aute ſumptam puri- ficationem moneretur de extremo periculo æ=⸗ groti, niſi de novo ceonſecret, ſinè viatico mo- rituri: tunc enim de novo ante ſumptam pu- rificationem Sacrum facere poſſe docent Co- ninck, Lugo, Palao, aliique plurimi apud Sal- mant. citati, qui tamen notant, ſi Sacerdos moneatur ante ſumptam hoſtiam de tali peri- culo, debere potiùs particulam hoſtiæ pr moribundo reſervare, quâàm iteratô celebrare. Tertia, nimia Catholicorum vel peregrinorum 114 frs⸗ 500 Tradt. . Exam. VI. frequentia, qui forent Sacrô carituri, niſi Sa- cerdos Miſſam repetat. Plures aliqui caſus & cauſas agglomerant, ùt benedictionem nuptia- rum, ſepulturam defunéti, adventum Epiſco- pi, quas tamen Authores citati tanquam in- ſufficientes meritò excludunt. LQ. 4. eo in loco Sacriſßicium eſt celebran- dum? Reſp. Jure communi & ordinariò abſque- neceſſitate non debet selebrari Miſſa, niſi in loco ab Epiſcopo conſecrato vel benedicto, vel ad celebrandum deputato. Habetur in e. ſicut. c. nullus de conſectat. Diſt. 1. Dixi: Jure communi & ordinatis & abſque neceſ- ſitate: nam excipitur primè caſus neceſſitatis, ut ſi Eccleſiæ ſint alicubi dirutæ, ſi nimius ſit confluxus populi, quem parietes templi non capiunt, ſi longum ſit iter faciendum per terras infidelium: tunc enim etiam ſub dio Sacrum fieri licitè poteſt per cap. Concedimus. de conſe- crat. diſt. I. ſic pariter in caſtris militum- Miſſa licitè celebratur ſub tentoriis: & in qua- cunque domo privata, ſi dandum ſit viaticum, & deſit Eccleſia. Excipitur ſecundò licentia Epi- ſcopi & Privilegium, nam Epiſcopus dare poteſt licentiam Sacrum celebrandi ſuper Altari por- tatili in loco privato, Divino tamen cultui de- ſtinato. Summus item Pontifex concedere- poteſt & ſolet aliquibus Religioſis, præſertim Miſſionariis Privilegium, ut poſſint Sacrißciunm „ 1 à Miſſæ — n Ae apu Mlum / l lilette its, 6 Lcceleſi unit aliqus uihil tale i: der ſ Ulegio, i icopi⸗ 13 g. conlenlum elras nor ien 1 W NWA W ecentlus, c. 2. leeleſia Prinu ſum int blieum lllntut notori Nigna qu⸗ lntiu: Mplice, n ex d cben . un hc lund i M, e benels Mypenrt Aen ceſtans, ninins l nner lumpeen doen Ae aen ain. enaint De Miſſa. 502 Miſſæ ſuper Altari viatico celebrare ubique gentium in caſtris Militum, modò loca, etſi communia & pro= fana, tuta & boneſta ſint. O. 5. Licetne celebrare in Eceleſia violata ſeu polluta, & in quibus caſibus illa violatur ? Reſp. I. Per ſe'loquendo mortaliter peccat, qui in Eccleſia violata celebrat: non tamen incurrit aliquam cenſuram vel irregularitatem? quia nihil tale in jure invenitur. Dixi: per ſe loquendo: Quia lieitum eſt 1. ex privilegio, ſi quod habeatur. 2. Cum licen- tia Epiſcopi. 3. Ex neceſſitate, ùt patet cx S. Th. p. 3. q. 83. a. 3 in c. ubi tamen requi- rit conſenſum Epiſcopi; quod intelligitur, ſi neceſſitas non ſit evidens; ſi enim evidens ſit, toties à fortiori licet, quoties licet celebrare extra locum ſacrum: quia primum eſt adhuc decentius. Keſp. 2. Sex in jure caſus ſunt, in quibus Eccleſia polluitur: Prinus eſt homieidium voluntarium & inju- rioſum intra Eccleſiam perpetratum, quod ſit Publieum & notorium. Secundus eſt effuſio humani ſanguinis publica ſeu notoria & mortaliter peccaminoſa, ac in magna quantitate. Tertius eſt voluntaria ac notaria pollutio ſeu effuſio humani ſeminis five cum, ſive ſinè complice. Idem eſt de coitu. Si verò con- juges ex cauſa diutiùs in Eccleſia morentur⸗- Li 2 & 502 Trabz. E.,., Exam. VII. & conjugiéô debite utantur, Eccefia non pol- luitur, uti nec, ſi ſit parva diſtillatio ſeminis, licèt ſit mortalis; vel ſi ejus effuſio ſit involun- taria: vel fiat in tedo, campanili, crypta, & c. Quartus eſt ſepultura alieuſus excommunica- ti, puta (poſt Conc. Conſtantienſe) non to- lerati, ſeu vitandi, ut ſi publicè ac nominatim ſit denunciatus, vel notorius Clerici percuſſor. Quimus eſt ſepultura hominis infidelis, ſeu non baptizati, etiam infantis, ſi tamen ſit- Extra Mmatis uterum. Sextus caſus eſt, ſi Eccleſiæ partes combu- rantur, aut ita deſtruantur, ut neceſſe ſit eam de novo reædificare, ſaltem quoad majorem Partem, In qho tamen caſu non eſt propriè violatio Ecceleſiæ, ſed conſecrationis deperdi- tio, quæ proinde Eceleſia reædificata non eſt veconcilianda, ſed de novo conſecranda. Ex Exam, VII. De Miſſæ abruptione, interpolatione, partium omiſſione, & c. OQ. 1. Licetne Miſſam interrumpere, reſiduuni omittendo, vel ſemel cœptum reſumere? Reß. Non licet: & eam interrumpens ſinè urgentiſſima cauſa peccat mortaliter, & incur- rit ſuſpenſionem. Cauſæ excuſantes recenſentur. Prima oſt gravis morbus aut corporis neceſ- Kitas. 2. Si Sacerdori ante conſecrationem im- mineat periculum vitæ. 32. Si ante cœptum- Canonem Sacerdos recordetur ſe eſſe excom- mu⸗= — Tenum,t ſne Mile gonmdnie te Canont leeleſa c0 gudeat . t, Porr erdicum 9 1. 6. Licet sperve ei pr nemediola oe güde em Cdndid Ore Cipienda, 985 Nep. O Uendas oqur ve Uinterpe ur oble tent De 2.In ( lus Fand Uez Di GH 0ℳ0 viv * 4 4 Wlet 1 d I 4 dees⸗ tpoe, De Miſſa. 503 municatum, irregularem, non jejunum, & ex omiſſione Miſſæ non ſequatur ſcandalum. 4. Si excommunicatus non toleratus nolit rece- dere à Miſſa, & Canon inceptus non ſit. §. Si ante Canonem ponatur ceſſatio à Divinis, vel Eccleſia conſecrata violetur, & conſecrans non gaudeat Privilegiô celebrandi in Eccleſia violata. Porròô ſi inter celebrandum ponere- tur interdictum, Miſſa eſſet perficienda clauſis januis. DQD., ZJ. Licetne Miſſam interpolare? Reſp. Licet ex juſta cauſa, qualis eſt infir- mitas ſuperveniens; fpiritualis neceſſitas pro- ximi, ut ei provideatur etiam extra Eccleſiam de remedio ſalutis necçeſſario neceſſitate medii, & hoc quidem etiam poſt Conſecrationem-. Item concio habenda ante oblationem, Sacro- rum Ordinum collatio, Profeſſio Religioſa ſuſ- cipienda, &c. 3. Duanta eft obligatio Sacerdotis circa verbæ Miſſe & ritus Canonis? Reſp. Orationes præſcriptæ inter veſtes in- duendas non ſunt de gravi præcepto: illa- quoque verba, quæ in majoribus feſtis Domi- ni interponuntur in Cemmunicantet. Et: Hane igitur oblationem, ſinè mortali pecdato omitti docent Dianâ, Dicaſtillo, Filliucius, & alii. 2. In Canone unum, altermve nomen ali- cujus Sancti omittere ſolùm eſſe veniale tradit Suarez Diſp. 38. ſect. 3. Granadus, Diana, Li 4 a 504 Zrab, XV. Exam. PII. La Cruz, aliique, qui docent octo nomina-⸗ in Canone omittere fore lethale peceatum. 3. Gleri« vel Credo in Miſſa omittere, quan- do diccndum eſt, non eſſe peccatum mortale tenent ſuprà dicti Authores, quibuscum ſen- tiunt Lugo & Palao, eò quòd non ſint par- tes integrantes Sagçrificii abſoluté ſumpti, ſed tantum iſtius vel illius diei, quod conſequen- ter etiam dicendum eſt de aliis orationibus, quæ non in omnibns Miſſis, ſed in aliquibus recitantur. Oppoſitum dicendum eſt de Epi- ſtola & Evangelio, nempe peccaturum mor- taliter, qui Epiſtalam vel Evangelium culpa- biliter omitteret, eò quod iſtæ ſint partes ab⸗ ſolutè integrantes Sacrificii Miſſæ, ſinè qui- bus conſueta Sacrificii forma non conſiſtite, prout cum Dicaſtillo, Diana, Palao docent⸗ Salmant. c. 4. n. 116. 4. Ritus porròô propieres Sacrificii circa- proximam & remotam ipſius materiam adhi- beri ſoliti, eò quòd contineant gravem & my- ſticam ſignificationem, omitti non poſſunt ſinè gravi peccato? Ita ſe habet mixtio aquæ, quæ ſignificat unionem Chriſti cum Eccleſia, fra- Gtio hoſtiæ, immiſſo particulæ in Calicem, & . Univerſalis demum regula eſt, in celebratione Miſſæ eſſe omnia obſervanda Sacerdoti, quæ in Miſſali Romano præſcribuntur, ùt conſtat⸗ ex Trid. Seſſ. 22. decteto de obſerv. in celeb. Miſſ. Quorum transgreſſig in gravi materia. erit gravis, in levè levis. Cæ⸗ 1 le 6e Cooria ee: ia 60 Un hec 11,5,4, I7 es Lacer lore dacl arantis, INMANAC De act à Warrd Nep. M econtrae hecie commere Wmitur, ltie man em, ina que hd montun Uunda 3 ue, Ceatinnn Nerlin ai Gnr ung4 Conſhir, 1o eent⸗ Uhei ie Rerimn d glnengng nptult tomige Leckin t (Acat celte coi ee 7 1 De Miſa. 505 Ceæterum ſi Sacerdos omiſit aliquam partem, quæ non eſt de ſubſtantia Sacrificii, v. g. Cre- do, vel Gloria;: non debet etiam poſtea re- petere: quia communiter non fit ſinè nota. Ultra hæc videre potes quæ dixi Tract. 12. Exam. §. 4. 17. Et Exam. 6. ubi dictum eſt, quoties Sacerdos celebrare teneatur, Item de valore Sacrificii, de ſtipendio, intentione celebrantis, &c. Cf IRCA TRACTFATIM XVI. De Sacramento Matrimoni. Ex Exam. I. De Matrimonio, ut eſt in officium na- ruræ. DQ. 1 MWuid eſt Matrimoniumd Reſp. Matrimonium conſideratum ſub ratio- ne contracts naturalis & civilis definitur, quòd ſit pactio legitima inter virum & mulierem ad mutu- um commercium & individuam vitæ ſocietatem. Si ſumitur, ùt vinculum, definitur, quod ſit cen- Junctie maritalis inter legitimas perſonas, virum & mu- lierem, individuam vitæ conſuetadinem retinenzs, LI- trôque hôc modé Matrimonium dicitur Ma- trimonium ſecundùm ſe: inſuper ſub hac && ſecunda conſideratione eſt præcisè in officium naturæ. I 1 5§ ODe- 505 Tract. XVyI. Exam. I. Demum, ſi conſideretur, ùt eſt eſt Sacra- mentum, definitur phyſicè, quòd ſit mutuus- viri & maulieris conſenſus externus ad perpe- tuam vitæ ſocietatem. Metaphyſicè verò, quod ſit Sacramentum Novæ Legis collativum gra- tiæ viro & mulcri legitimò conſenſu copula- tis ad perpetuam vitæ ſocietatem. DQ., 2. Quid cenſes de Polygamia? Reſp. Quamvis Polygamia, ſeu pluralitas uxo- rum ſub uno viro matrimonii ſecundario fini, qui eſt v. g. pacifiga cohabitatio, repugnet, pri- mis tamen temporibus quibusdam multas duce- re, & ſimul habere uxores fuit conceſſum, Deò in Polygamia diſpenſante: quis enim de Batriar- chis præſumat adulteria, & non dominia gor- porum? Nunc autem poſt Chriſti adventum Po- lygamos anathematizat Trid. non ſolùm ob pul- lulantia quotidiana jurgia, ſed ex æquitate na- turali exigente, ut ficut fœmina ſe totam viro, ita vir ſe totum fœminæ tradat. Q. 3. Quando eſe Matrimonium inſtitutum? Reſp. Quamvis indubitatum ſit, quòd Matri- monium in officium naturæ ſit ante peccatum in- ſtitutum à Deo, quando Evam dedit Adamo; verumtamen de tempore, qué Chriſtus ipſum, ùt eſt contractus, & in officium naturæ, ad eſſe Sa- cramenti elevaverit, ſunt variæ DD. ſententiæ, Sed Probabilius eſt inſtitutum ſeu elevatum eſſe à Chriſto, quando Matth. 19, dixit: Quod DEIS comjunxit, homo nop ſeparet, Qe 2⸗ — GA,M d e N 1 Nueria eſos 1 roriegs ve⸗ Gecobſugis, lerpto erp⸗ ns. Vorma 21 4 ſia Em ie e i ote nn weu⸗ W KNNN. M None onenciu eiantconte Diri ann tiuatas n e, Wedohl menton, Eere Teng n, ih brod ultbep⸗ rer en Uetnn. ,ρT , leplern relbn , N ⁊æ Genum . Nnc. tnüitle n nn ir De Matrimonio. „0v. Q. 4. Qus At materia & forma Sacramen- ti Matrimonii? Keſp. Materia cjus remota ſunt corporz con- jugum? proxima vero eſt conſenſus mutuus u- triusque conjugis, ſenſibiliter, nimirum verbis, nutu aut feriptò expreſſus, prout habet rationem traditionis. Forma eſt idem mutuns conſenſus ſenſibiliter manifeſtatus, ùt habet rationem acce- ptationis, V. g. dicendo: Acoipio te in meam. Accipio te in meum. Ita S. Th. in Suppl. q⸗ 42. a. I. àad 1. D. F. Qkis eſz Minifter Matrimonii. Reſy Miniſter Matrimonii, etiam ùt Sacramen- ti, ſunt ipſi contrahentes baptizati, non verô Sacerdos aſſiſtens & benedicens; cujus proinde benedictio non eſt de eſſentia, ſed accidentalis cæremonia. Ita S. Th. loc. cit. Ratio: Idem eſt Miniſter hujus Saeramenti, qui eſt contractůs Matrimonialis; ſed ſoli contrahentes efciunt contractum, quia illi ſoli ſe obligant: ergo. Dixi: contrahentes baprizati; qui enim non eſt baptizatus, non poteſt aliud Sacrmentum reci- pere, nec conficere, cum Baptiſmus ſit janua Sa⸗ cramentum. OQ. 6. Poſſuntne Fideles ſeu baptizati con- Frabete verum Matrimonium præcisé in ratione contrs- ctus, ſeparando rationem Sacramenti? Reſ. Probabiliùs negativè, fſi uterque contra- hens ſit b aptizatus: ſive intentio ſeparandi pro-= cedat ex errore, ſive ex certa icientia, Ratio: non 508 Tract. XVI. Exam. I. non eſt in poteſtate Fidelium ſeparare ea, quæ Chriſtus ſuâ inſtitutione conjunxit; ſed Chriſtus contractum matrimonialem elevando ad eſſe Sa⸗ cramenti,; utrumque firmiter conjunxit, ſic ut ratio Sacramenti, licèt non ſit eſlentialis eontra- Gui ſecundùm ſe, ſit tamen neceflariò annexa-⸗ contractui, quatenus hie ſubſtat inſtitutioni Chri⸗ ſti: ergo. Dixi: I. Fi uferque contrahens ſit baptizatus. Nam Gi ſolùm unus ſit baptizatus, v. g. ſi vir fidelis diſpenſatus contrahat cum fœmina infideli, etiam catecumena, aut é converſo, probabiliùs non- eſt verum ſeu proprieè Sacramentum Novæ Legis, nec ex parte utriusque, nec ex parte ſolius fide- lis, nec gratiam confert. Ratio: quia Chriſtus ad eile Sacramenti non elevavit dimidium, ſed integrum contractum, qui pro adæquata materia & forma includit mutuum utriusque conſenſum; ergo cùm una pars non ſit capax Sacramenti de- fectu Baptiſmi, etiam in altera non eſt Sacramen- tum, ſed ſolàùm legitimus contractus. Dixie 2. ſive procedat eæ errere: quig error- non excludit ſaltem illam virtualem, & genera- lem intentionem faciendi, quod facit vera Ee- cleſia;, vel alii Fideles, aut quod Chriſtus inſti= tuit, üt docet S. D. hic q. 5I. 2. 2. ad 2. Ex his infertur, quòd valida Matrimonia Luthe- ranorum & cæterorum hæreticorum, utpote ba- ptizatorum, etiam ſint Sacramentum Matrimo- nii, licèt non credant dari Sacramentum Matri- monii, habent enim generalem intentionem fa- cien- . Cenet Vimg, 8 ſetrononin E 6 onl t feturenn 1 I Aℳ 1 Cetetimn Ukkemnaties 6o, decen⸗ um Ciſut, timen mnt lopplen⸗ . Pitet io lanis Nort 1 lluch gn hnls, RK 1 n Moele⸗ e ſoliunt vi Cnit Niciun, ’ Pun nleri Whhrlr Auuhenen nel ene in wüm A ſiei Nn Cechut 24 nonulr, , n! . Al⸗ 4 e 42 De Matrimonio. S09 ciendi, quod Ghriſtus inſtisuit: quod ſufficit nec eſt neceſſaria intentio partieularis. Alia eſt fententia affirmativa horum contrari- um aſſerens, quam tenent Pontius, Gobat, Bonac. Herinæx, Cajet, Gonet, Platelius, Sbogar, ”M Heinlein,; Krimer, & alii. Ex Exam. II. De Matrimonio quantùm ad ſponſalia. Duid ſunt Sponſalia! Reſp. Sponſalia ಠſpondendo dicta definiuntur; quòd ſint futurarum nuptiarum inutua & deliberata- promiſio. S. Th. a. I. D. 2. In qua ætate poſſunt contrabi Honſe- lia? Reſp. Poteſt homo in fine primi ſeptennii con- trahere ſponſalia; quia tunc homo & non antè incipit habere prudentiam aliquam circa futurum, ùt habetur C. Litteras de deſponſ. impub. Cæterùm non oportet, ut hoc ſeptennium ſit mathematieè completum; unde nihil obſtat, an octo, decem, vel 1I5. dies deſint, quod enim- parùm diſtat, nihil diſtare vigerur. Contrahe- re tamen antè eſt peccatum mortale, licèt mali- tia ſuppleat ætatem, & ſponſalia ipsé jure nulla ſunt. Patet ex cit. C, Littaras, ubi nulla fit ex- ceptio casûs, in quo malitia ſuppleat ætatem. Nota, quòd malitiam ſupplere ætatem nihil ſit aliud, quàm quòd eitiùs adſit diſcretio ſeu uſus rationis. Le 7e 7 510 Tracx. XyI. Exam. II. OQ. 3. Qui ſunt effeltus ſponſaliorum? Reſp. Primus effectus eſt obligatio gravis matrimonium contrahendum ſub mortali. S. Th. Suppl. q. in 84. a. I. ad 2. Et eſt communis DD. Setundns eſffectus eſt, quòd ſponſi utriusque- ſexũs teneantur ſe ſervare aptos ad generationem, & abſtinere à fornicatione. Si cum alia perfo- na carnaliter peceaverint, committent ſpeciale- ſeu alterius ſpeciei peceatum, reductivè ſpectans ad adulterium, ùt tenet probabilior & tutior- ſententia. Tertius effectus ſponſaliorum (ſi ſint certa & valida) eſt impedimentum publicæ honeſtatis- dirimens Matrimonium cum conſanguineis alte- rius ſponſi: idque in primo gradu tantùm, ut cum Matre, Filia vel Sorore Sponſi vel Sponſæ. Ita patet ex Trid. Seſſ. 24. cap. 3. ubi etiam hoc impedimentum ſuſtulit à Sponſalibus invali- dis. Q. 4. Valentne Sponſalia contracta inter con- ſanguineos & affines ſub hac conditione: 14 Papa diſpenſaverit? Reß. Affirmativè, ſi Papa poſſit & ſoleat i in⸗ tali gradu diſpenſare. Ita communiter. DD. con- tra paucos. Q. 5· Quæznam ſunt ceaſe diſſolventes Sponſalia? Reſp. Sunt ſequentes: Prima eſt, ſi eontracta fuerint ante legitimam ætatem, uti dictum eſt. 2. di conacta fuerint eum impedimento Pere t M — Mnnoin 4 amdtol ſpulu fe te ine co ,oendeſine line de ⸗ lonon ſol cili pol Piende n ti inprud . k Gn er irile tpnlllbus rein unpis ultſonnt, Kotnnannn Arkln 7. Nüpunk Könenrn n der! et, etn niiss goel fellire Note Atione l 9, Dollonte Gt dn Ciur, ſere 10. Ki ann Iyalidon . b hane n Uli on De Matrimonio. 511 perpetuo Matrimonium veré ſub culpa impedi- ente, v. g. cum voto ſimplici perpetuæ caſtitatis. 3. Si ſponſalia fuerint claudeſtina de Matri- monio elandeſtinè contrahendo. Dico: de ma- trimonio clandeſtinè contrahendo: quia ſponſa= lia clandeſtina de Matrimonio in facie Eccleſiæ contrahendo non ſolùm ſunt valida, ſed etiam ex rationabili cauſa poſſunt eſſe licita: communiter tamen practicanda non ſunt, eò quòd in iis ac- cidere poſſit imprudentia & ineireumſpectio. 4. Si adſit notabilis diſparitas contrahentium, (IIIs quam ſi alter ſciviſſet, non ſpopondiſſet. le Honl 5. Si ſponſalibus jam contractis etiam juratis Ain, ſuperveniat notabilis mutatio in bonis corporis, Gumi, animæz aut fortunæ. Inl hon, 6. Si citra rationabilem cauſam & conſenſum al- Wtin terius alter ſponſorum ad aliam tranſeat provincia. Adu 7. Si ſponſalibus contractis ſuperveniat im= pedimentum dirimens, v. g. affinitas. 8. Si alter ſponſorum fornicetur: quod ve- rum eſt, etiamſi ſponſa per vim ſit ab alio de- florata; quodſi uterque fornicetur, neuter lici- tè reſilire poteſt: quia paria delicta mutuâ eom- penſatione tolluntur. innhe 2. Poſſunt etiam ſponſalia (puberum) diſſol- vi mutuéô cönſenſu: quia per quas cauſas res naſcitur, per eas diſſolvituxr. 10. Si cum altera ſit contractum Matrimoni- A um validum: hoc enim eſt vinculum fortius-. Et ob hanc rationem tale Matrimonium priora ¹ſponſalia non tantaàm ſuſpendit, ſed & extinguit, A Y 5SI2 Track. EyI. Exam. II. ita ut mortuâ⅜ uxore non reviviſcant, ſeu obli- gare non incipiant. 11. Si conditio appoſita non impleatur. 12. Si alter ſponſorum ingrediatur Religio⸗ nem, ſecutâà tamen profeſſione. 13. Per votum ſimplex caſtitatis ſolvuntut- ſponſalia etiam jurata⸗ 14. Per ſuſceptionem Sacri Ordinis, aut per votum ſuſcipiendi Sacrum Ordinem. 15. Per lapſum diei conventionalis. 16. Si Papa diſpenſet; qui ſolus id ordinariè poteſt. Unde Q. 6. Duæg ſunt cauſæ hujas diſpenſationis! Reſp. Sunt ſequentes: Prima, ſi ſponſa timea- tur futuro ſponſo cauſa peceati. Secunde, ſi exN matrimonio cum altera ſperetur pazx publica, aut extinctio graviaum diſcordiarum. Tertia, ſi ſpon- ſus ſummopere ſponſam abhorreat. Quarra, ſi parentes ſponſi nollent conſentire in nuptias“. Quinta, ſi nulla ſubeſſet ſpes procreandæ prolis. Q. 7. Peccatne alter ſponſorum ſinè juſia cauſa reſiliens? Reſp. Afbrmativè: & non poteſt abſolvi in- hoc propoſito perſeverans: quia ſcienter perſi= ſtit in peccato mortali. S. 5⁵. Sponſalia per ſubſequenten copulam tranſeuntne in Matrimonium ? Reſp. Tranſierunt ante Trid. ut habetur C. ir, qui fidem de ſponz. & hoc ideo, quia Sponſus & Spon- vunt, — S aineh e guüteli, A lurnmo ANonn AValorem n — = = tendln ult Ta 0 10. Al mer . nitku 6ß Afmne lenlm, ut il Ee elie neu lat ſur rt, Pervenerigt i in kenn Ierd ae, lkeng, Uel mtum m Alechamand Kun o te ap rlen N 8 ſhelen , d. tr en. tonit SPegitu Sorb,ie unch, H Poblcezen et,don . Aund, e In Uhi gemk l ſeg l An ſiene H ten h De Matrimonio, & Sponſalibus. 513 Sponſa non præſumebantur affectu fornicariò con- veniſle, ſed maritali, & animé adimplendi pro- miſſionem ſponſalitiam; poſt Trid. autem non- tranſeunt in Matrimonium. Ratio:; quia non- ſolent adeſſe omnia requiſita, dum exercetur eo- pula, ad valorem matrimonii, v. g. Parochus & teſtes. “ D. 9. Poſſuntne paerentes vel tutores con- trabere ſponſalia pro filiis ante ſeptennium? KReſp. Afürmo: conſtat ex cap. unico de ſponſe impub. in 6. Non obligantur tamen filii, niſi ac- ecedente ætate liberè conſentiant, ùt habetur ibi- dem S. ult. nec ante eorum conſenſum ſunt-⸗ propriè dicta ſponſalia; ideôque nullum inducunt impedimentum publicæ honeſtatis: quid illud ſit, dicetur infrà Exam. 6. q. 21. 70. Sed tenenturne filii in his obedire parentibus, & raliſicare talis ſponſalia? Reſp. Affirmo de debito honeſtatis: Honeſtum- eſt enim, ut filii parentibus obediant; nego au- tem de debito neceſſitatis: quia filii in eligendo ſta- tu ſunt ſui juris, unde reclamare pofſſunt mox, ut pervenerint ad pubertatem, quæ eſt annô 12. Eztatis in fœmina, in maſculo autem anné 14. non verô antè. Ita ſtatuitur C. de illis, de ſponj. impuberum. Et hoc verum eſt, licèt unus con- trahentium jam ſit pubes. Ratio: quia privile- gium reclamandi eſt conceſſum in favorem im- puberum pro tempore pubertatis, K k D. 1T1. 514 Tralkt. XrI. Exam. I. Q. 11. Poſſuntne ſponſalibus apponi pœnæ, quæ ligent juſte reſilientem: KReſp. Non poſſunt apponi pœnæ etiam modi- cæ: eimque pœnam in nullo foro tenetur juſté reſiliens ſolvere. Ita habetur C. gemmæ de ſponſ. Ratio eſt, ne lædatur libertas majirimonii, quæ etſi, dum pœna eſt modiea, quandoque non læ- datur, v. g. in divite, id per aceidens eſt, & caſus particularis: lex autem attendit ad ea, quæ per ſe ſeu ordinariè fiunt. Cæterüm pœna moderata injuſtè reſilienti ap- poſita probabiliuùs tenet, & obligat eum. Ratio: quia hæc nullé jure eſt prohibita: omnia nam- que ſura, quæ ab adverſariis objiciuntur, nimi- rum ex cit. C. gemma ex lege, Titia, ex lege, AMulier, loquuntur de pœna empoſita juſtè reſi- ienti. Q. 12. Quomodo reſolvis bos caſaus? I. Alter ſponſorum peccat carnaliter, tenc- turne hane eireumſfantiam confiteri? 2. Petrus Catharinam quinquennem deſpon- ſat, & Matrem ejus carnaliter cognoſcit: quam poteſt dueere? 3. Pubes contraxit ſponſalia cum impubere, quam cognovit, hæe ad pubertatem veniens ſpon- ſalia reelamat, & copulam negat. Qe an ſponſa- lia ſint diſſoluta? 4. Titius ad plures Caji filias dicit: unam ex vobis ducam, illæ vieiſſim repromittunt. Q an Titius contraxerit ſponſalis? §e Pau- , Mujnent is unti tep⸗ ſrore 7 us ohii talcun en Auere Itus Cij 1 Clhenli 1rhontlius Penms outd lecuncd i⸗ opie, bemu cble Puleſttedip enlets oi 0 Wuonn dr Unrhi E NEnan II. Pids 1, e ool conenher 12, Dene A hzenund ſhit Hunne Ulce 1˙. Detne nnam d Ubeturiad AAlitiznn . 1 gg uten: hee kfin n õ Unne 14 union 1 1. Nll atellen tnlltls 04 er. Ue eliai: e M. Omnis tr Nr, N i, erle le tmſl litn er ei ti en n npen enenß n . 4 De Matrimonio, & Sponſalibus? 15 J. Paulus contractis ſponſalibus cum Barbara, cognolcit ejus ſororem carnaliter, quam poteſt ducere? . 6., Panlus eognitâ carnaliter Barbarà eontra- hit ſponſalia eum ejus ſorore vel nepte, quam- poteſt ducere? 7. Titius & Caja in tertio gradu conſanguines obtentâ diſpenſatione ſuper impedimento con- trahunt ſponſalia, & Titius carnaliter cognoſcit Cajam. Q. Quale ſit peccatum? 8. Petrus jurstéô appromiſit Sponſalia Catha- rinæz, ſecundò idem Petrus juratò promiſit ea- dem Sophiæ, Catharina remittit obligationem-- an pPetrus obligetur Sophiæ? 9. Paulus juratò appromiſit Sponſalia. Q an Re- ligionem licité poſſit ingredi? I10. Joannes hodie vovit Religionem, cras contrahit de præſenti, uxor ejus moritur. Q. an teneatur voto? II. Paulus contrahit Sponſalia cum Cathari- na, quæ poſt duas horas moritur, poteſine va- lidè contrahere de præſenti cum ejus ſorore: 1I2. Petrus contrahit Sponſalia cum Anna- ſed hæe mutuéò conſenſu diſſolvuntur, poſtea con- trahit Matrimonium cum ſorore Annz. Q. an validè? 13. Petrus emilsé votô Religtonis deflorat- Annam ſub promiſſione Matrimonii. Q. an obligetur ad votum, an ad Matrimonium? 14. Cajus & Titia contraxerunt ſponfalia-, dein Titia mutaté propoſitô ſignificat Cajo, ſe K k 2 vel- 5§16 Tract XyI. Exam. II. Velle cum alio matrimonium contrahere., Cajus- indignatus minatur illi graviter, ſi tale quid fa- ciat. TLitia, ut ſe ab eo liberet, dat illi aureos viginti. Q. An Cajus poſſit illos accipere & re- tinere? 15 Sempronius Filiusfamilias contraxit Spon- ſalia cum Catharina, quam & cognovit. Pater Sempronii re intellectà prohibet ei, ne matri- monium cum Catharina contrahat, & ſi fecerit; minstur eum domé excludendum, nec in hære- ditatem ſucceſſarum, Sempronius hôc metu per- territus abſtinet à data ſide; & vult matrimo- nium contrahere cum alia. Q. An graviter- peccet, & quid illi à Confeſſore ſit injungendum? Ad 1. & affirmativè tam de ponſo, quàm despon- ſa. Ratio: quia ſpeciale comittunt peccatum redu- Gtivè ſpedtans ad adulterium; violatur enim jus al- terius, quod alter habet ad corpus ejus. Sylvius », Gonet. Wigandt, & alii. apud Andream à Matre Dei. Ad z. . Matrem poteſt ducere. Ratio; quia Sponſalia illa, utpote invalida, publicam hone- ſtatem non inducunt. C. Si infantes de ſponſ. im- pub. in 6. quodſi Catharina poſt ſeptennium- Sponſalia confirmet, & factà renovatione Petrus matrem cognoſcat, neutram poteſt ducere; non enim filiam ob affinitatem ortam ex copula, nee item matrem ob publicam honeſtatem. Ad 3. w. Negativé. Ratio t quia filia impu- bes, facta pubes per eopulam, privilegium recla- mandi amiſit. C. à nobis de ſponſ. impub. Ad 4. F. Negativè: nec oritur ex ejus er is 6us Netum 4 i 1 1. Neutta uradam ſin bonelaten ottanm , tem. Cn F Dbhiin Geaplani 1 M e einnon une Ticic loninonia Amee dil rſegunn Enlheats 4 4 Ne Uunnlia inn lg i NAvehn 1 Gehpen⸗ 1enmn ech⸗ e „I umn s al⸗ ſenn. De Matrimenio, & Sponſalibur. 5§17 bis impedimentum publicæ honeſtatis. C. uni- 46 de ſponſ. impub. in 6. Ratio eſt: quia promiſ- ſio ſponſalitia determinatam exigit perſonam; matrimonium enim non eſt niſi ecirca unicam perſonam, cui amore, ore, re addictiſſimum te eſſe decet; Mortué itaque Cajò poterit Titius validè contrahere matrimonium cum. Matre vidua illarum fiiarum. Ad S. &B. Neutram: non enim Barbaram-. ob contradam affinitatem, non etiam Soro- rem ob honeſtatem publicam ex ſponſalibus- validis ortam ad primum gradum inceluſivè dirimentem. Can. qui dormierit. Ad 6. . Barbaram: Sponſalia enim cum djus Sorore nulla ſunt; quia per copulam fa- Ga eſt affinis in primo gradu; nulla itidem. ſunt cum nepte, quia facta eſt affinis in ſe- cundo gradu, & uſque ad hunc gradum in- cluſivè per copulam illicitam dirimitur matri= monium. Ad 7. , Eſſe peccatum inceſtůs: conſan- guinitas enim non tollitur per diſpenſationem, ſed hâ⅛c ſtante Titius & Caja redduntur habi- les ad matrimonium contrahendum; cæterùm Sponſalia ante diſpenſationem contracta ef⸗ fectum conſequuntur obtentàâ diſpenſatione, utpote purificatâ conditione. Ad 8. B. Negativè: Sponſalia enim cum Sophia nulla ſunt & illicita, quod autem ab ini- tio non valet ; eradtn temporis non convaleſcit. Cap. KK 3 non 5 18 Tract. XrI. Exam, II. non firmatur de Keg' Jur, in 6. Ita Spor. Keif- genſtuel. Krimer, & alit communiter contra Paucos alios. Ad 9. B. Affirmativè. Ratio: Sponſalia- enim, etiam jurata, hanc imbibunt conditio- nem: niſi meliorem ſlatum elegero. Ad 10. etiam . Afürmativè. Ratio: quia obligatio voti per matrimonium non extin- Suitur, ſed ſuſpenditur. Ad 11. F. Negativè; etſi enim mortus ſit Catharina, publica tamen honeſtas manet, utpote quæ morte non extinguitur, C. unicèò de Sponſ. in 6, ſicut ergo ſolutò per alterius con- jugis mortem matrimoniò non tollitur affini- cas ex eo orta, ſic nec in præſenti caſu pu- blica honeſtas. Ad 12. B. Negativè., Ratio enim, ob quam Eccleſia induxit hoc impedimentum publicæ honeſtatis, adhuc ſubſiſtit: quia indecens eſt inire matrimonium cum illa, cujus conſangui- neæ te aliquando deſponsâſti. Ad 13. B. Si Petrus damnum violatæ vir⸗ ginitatis per dotem, aut aliâ viâ relarcire- poſſit, tenerur ad votum: non enim obliga- tur ad matrimonium titulé juſtitiæ, quia com- penſatio aliter ſieri poteſt: nec titulò promiſ- ſionis, illa enim eſt de re illicira; quòd ſi de- Aoratæ damna vel infamiam impedire non- pofſit, niſi eam ducendo, ad id obligatur, quia vVotum non obligat cum præjudicio rertii⸗ N Nnunch r Udend uſaun Cai 610. Mos2 liud el et tio: gu 600 el, Annumn irt kCictur, ſcbet. . coandane coligiun Ad n diſane Ncare gid ſenen e⸗ RKpromi alis n 1 Teris d, iur 1 i ncdgun 1 . ladetens t! 1 halte. . 4 Wollul 5 De Matrimonio, & Sponſalibus. 19 Ad 1I4. B. Quôd, ſi Cajus hujusmodi pe- cunias accipiat ob recompenſationem alicujus damni evenientis ſibi ex diſſolutione ſponſa- liorum, àt v. g. ob famæ detrimentum; quod for- taſſe erat paſſurus, eò quòd Titia illum re- pudiabat nubendo alteri: vel ex eo, quod ali quas jam Cajus expenſas fecerat ſolitas fie- ri à ſponſis, quzas non feciſſet aliàs: vel ex alio juſto damno ſibi emergente ob voluntariè & injuſtè à Titia abrogatam fidem: non pec- cavit 20. illos aureos accipiendo, nec uhi obnoxius eſt reſtitutioni. Ratio: quia cùm Cajus non teneatur re- laxare promiſſionem ſibi à Titia factam cum notabili ſuo detrimento, & ad Titiam, ejus- que res habeat Cajus jus aliquod ratione di- e promiſſionis, non eſt, quòd peccet, ſi quid juſtum accipiat ob vexationis damnum. Arxg. C. dilectus 2. de ſim. Et clarum eſt Titiam damnum inferre Cajo, quia is damnum face- re dicitur, qui id facit, quod facere jus non habet. Arg. ff. de ratione in L. nemo. Ergo Ca- jus coarctandus non eſt ad accepti reſtitutionẽ, ut colligitur ex Navarro in Man. c. 17. n. 34. Ad 15. Bx- Suppoſitâ utriüsque non mul- tùm diſtante ſortis qualitate, Sempronium- peccare mortaliter, ſi Catharinam non ducat, & teneri Confeſſorem eidem injungere, ut- ſtet promiſſis, non obſtante patris prohibitio- ne; aliàs non eſſe abſolvendum. 620 Zradt, WrI. Exam. III. Ratio: quia coactio plané repugnat- matrimonio, de cujus eſſehtia eſt liber utrius- que partis conſenſus, nam, niſi ipſi invicem conjuges ſibi perplaceant, non poſſunt indi- viduam vitam perpetuò agere, quod enim qtis won eligit, non diligit, 20. q. 3. cap. præſens. Igi- tur nequit Pater in Matrimonio cogere fili- um, ut hanc, & non illam ducat: neque enim in hoc tenetur filius obedire patri, ùt teſta- tur S. Th. 2. 2. gq. 104. 2. 5. in c, art. Unde ſi Sempronius Catharinam ducere renuat, non etit abſolvendus. Ratio: quia ſponſalia ob- ligant ſub mortali, & eò præcipuè, ſi copula eſt ſubſecuta, ùàt eſt text. cap. ſicut de ſponſ. & cap. I. de ſpenſæt. duerum, D. Th. in 4. diſt. 27. Vide tamen ſupràâà q. 10. Ex Ewam. III. De Conſenſu Matrimoii. Q., 1. Requiriturne conſenſus ad valorem Matrimonii? Reſp. Afhrmativè. Ratio: quia unus non accipit poteſtatem in eo, quod eſt liberè al- terius, niſi per ejus conſenſum; ſed per ma- trimonium accipit uterque conjugum poteſta- tem in corpus alterius, ùt patet 1. Corinth. 7. Ergo. . Poteſt nihilominùs Deus (utpote habens- abſolutum, independens ac ſuprewum domi- nium in hominum corpora & animos) pro li- 1- eNn — Coninium en del –— 9 Rilir e A u, ſetatie ſdeſ. 214.1 Ueneo ſa tionem lety niblae e Eut ex e l⸗ n wadrivo⸗ liter iorits lererentla u Id ui en ANeda NWd lgeſuczi . lrn . l1 M Ui ercal Ni meruſll diee d e ltio 1 1 qis er is natu am, 2, . n. . NA, De Matrimonio. 521 bitu ſuo dominium corporis viri transferre- in mulierem, & & contra, quod eſt eauſare vin- culum. Q. 2. Conſenſus parentum requiriturne etiam ad valorem Matrimonii? Reſp. Negativè. Contrarium definitum eſt in in Trid. Seſſ. 24. c. I. de eform. Ratio: quia filii in eligendo ſtatu ſunt ſui juris (ob ean- dem rationem ſetvus validé contrahit matri- monium abſque Domini voluntate, ůt etiam- colligitur ex c. I. de conjugio ſervorum) Cæte- rùm qui matrimonium ineunt parentibus ra- tionabiliter invitis, peccant graviter. Ratio: quia reverentia juræ naturæ parentibus debi- ta poſtulat, ut filii & filiæ conſulant paren- tes in re tanti momenti: quin & Parochis in- vitis parentibus duos copulans peccat morta- liter: quia cooperatur peccato alieno, & ſa- crilegæ ſuſceptioni Sacrimenti. Z. 3. Valetnr Matrimonium ex metu con traltum? Reſp. I. Matrimonium ex metu quantumvis gravi ex cauſa naturali orto contractum eſt validum. Idem eſt de Matrimonio inito ex gravi metu juſté ineuſſo à cauſa libera, v. g. à Judice ad extorquendum matrimonium. Ratio I. p. quia tunc nulla infertur visg, ut ſi quis ex metu gehennæ vel imminentis mortis naturalis in uxorem dcat ſuam con- cubinam. 2. p. declaratur per Caſus. Primus K k § eſt, 522 Trabt. XrI. Exam. III. eſt, ſi ſit poſita lex, quòd violator virginis- metu mortis compellatur eam ducere. Secundus: ſi pater deprehendat aliquem cum filia ſua- peccantem, cui minatur accuſationem, niſi eam ducat, quam & ducit ex hoc metu. TZer- eius: ſi judex homini juſté ad mortem da- mnato promittat condonationem vitæ, ſi ducat udicis filiam, vel aliam etiam meretricem. In tribus his caſibus Matrimonium ſubſiſtit“, quia eſt ſat liberum. Keſp. 2. Metus gravis injuſte incuſſus in or- dine ad extorquendum conſenſum matrimonii invalidat matrimonium jure Eccleſiaſticô, pa- zet ex C. ſignificaſti 2. de es, qui duxit in matrim. Cuſus ratio eſt: quia coactiones ſolent dificiles fre- quenter hbabere exitus. C. requiſivit de ſponſ. Et ad- verſantur finibus matrimonii, ſcilicet procrea- tioni prolis, amori conjugali, paci, &c. nam quod quis non diligit, facilè coutemnit. 20. q. 3: c. Præſens. De metu & ejus diviſione dictum eſt Tract. 3. Exam. I. 4. 8. 4. Numquid dictum Matrimonium eon- valeſcit ſeu firmatur per juramentum ſpontè præſtitum, ut valeat, ſi non in ratione matrimonii, ſaltem in ratione ſponſaliorum ? Reſp. Quòd non. Ratio: quia juramentum non obligar ad contractum, quem Eccleſia annullat: dum enim illa directe annullat con- eractum v. g. matrimonium, ex conſcquenti an- e — . Virmenlun tinn begel Nuto: iuia ſont wne d eſten, utulin 1Kzn 2 Culime drum, ſe⸗ 6Srenlorand nrein con⸗ 601 1 Pratean n dernd, W Uin mutnin Klbbere cheienn! hiti (E Mlteh ne (Concit Ulruro, tinonio Murrüne U Ci Ur ci N dighen t i “ ken r une atonenz,t ſe⸗ kliin Duer imoniun Lecleſalie Au , e n fl, ſn ki⸗ lte 1Mocre⸗ aci be nn 1. 10 6 nna mehn De Matrimonio. 52 3 annullat juramentum adjectum, adeôque tale matrimonium nequidem valet in ratione ſpon- ſaliorum. Ratio: quia etiam ſponſalia cum tali metu inita ſunt irrita. Q. 5. Nonne illud Matrimonium ſaltem con- valeſcit per ſequentem copulam carnalem, aut psr diuturnam cohabitationem? Reſp. Non firmatur per copulam vi extor- tam, vel fadam animéô forniçariò, bene ta- men per copulam omnino liberam affectu ma- ritali habitam, ſicut & diutinam (quæ diu- turnitas menſuranda eſt arbitriò prudentum) & ſpontaneam cohabitationem. Ratio I1. & 2. p. illud matrimonium non potelt ratificari, niſi per actum liberum, qui fertur in ipſum matrimonium; ſed copula vi extorta non eſt adus liber, & ſi fiat animò fornicariõé, nequidem implicitè fertur in i- pſum matrimonium: ergo. Ratio 3. & 4. p. quia adeſt ſenſibilis per- geds libera ratificatio dati prioris conſensuùs, vel ſufficiens ſignum liberi conſensùs de novo habiti. O. 6. Poteſine fieri Matrimoniums per con ſen- ſum conditianatum? Reſp. I. Verbis S. Th. hic q. 47. a. 5. dicen- tis: Conditio appoſita aut eſt de præſenti, aut de futuro. Si de præſenti, & non eſt contraria Matrimonio, ſivè honeſta ſit, ſivè inhoneſta, ſtat Matrimonium ſtante conditione, & eâ non ſtan⸗ 424 Tradt EXrI. Exam. III. ſtante non ſtat. Sed ſi ſit contraria bonis- Matrimonii, non effcitur Matrimonium; ſi antem ſit conditio de futuro, vel eſt neceſſaria;, ſicut ſolem oriri cras, & tunc eſt matrimonium, quia talia futura ſunt præſentia in cauſis ſuis; aut eſt contingens, ůt datio pecuniæ, vel ac= ceptatio parentum, & tunc idem eſt judieium de tali conſenſu, ſicut de conſenſu, qui fit per verba de futuro, unde non facit matrimonium, niſi conditione purificata. Hæc S. D. Reſp. 2. Conditiones intrinſecæ contractui, v. g. ſi quis dicat: Contrabo tecum, ſi ſim babilis ad centtahendum. Item conditiones impoſſübi= les ſubſtantiz matrimonii non contrariæ v. g. ſi quis dicat: Comtraho tecum, ſi cælum digité teti- geris, ſicut & conditiones turpes, v. g. Contra- bo, ſi ſis occiſurus patrem tuum, habentur pro non adjectis, adeéôque independenter ab illis lubſiſtit contractus. Ratio I. p. patet ex natura ipſius contra- Gus, in quo illæ conditiones cenſentur inclu- ſæ independenter à nobis. Ratio 2 & 3. p. conſtat ex cap. ſßi conditio- nes de conditionibus appoſitis, ubi dicitur: ſi condi- tiones appeſitæ matrimonio turpes aut impoſſibiles fue- rint, debent propter favorem eſus pro non adjettis ba- beri. Puta, in foro externo, ſicut Jure Ci- vili ſimiles conditiones in teſtamentorum le- gatis habentur pro non adiectis. In foro ta- men conſcientiæ, ſi conſenſus deſit, nullum eſie patet ex dictis. Di⸗ NeN⸗ — —— Si le “ heren ucimo Keanmati d doge d⸗ nd det in ANng n genernio! Clcsti, ls. N Anie rcu Gi⸗ Covch tke Mun iun, aln tmacnt. 6und cort ditiones, ltar e c tn lo nur Kalendn non odlgniori D 6 Cennktn 16 hen i⸗ MMNg Ulrn en — 1 col R ltin lei De Matrimonio. 52 $ Dii in Reſp. Subſtantiæ matrimonii non contrariæ; ſ enim illi adverſentur, non reſiciuntur, ſed di annullant matrimonium. Dicitur autem con- üi zu ditio eſſe contratia bonis matrimonii, quæ eſt conrra tria bona matrimonii, ut habet Gloſſa CL. finali de conditionibus appeſitis, verb: comtra- ,d Mn. ſalſantiem. porrô hæc tria matrimonii bona ſunt prolet, nr fides, & Sacramestum. Per prolem intelligitur le- „gitima generatio prolis, ejusque ad fidem- ,., “RV DEI educatio, Per fidem intelligitur fidelitas D conjugalis. Per Sacramentum verò indiſſolubile Mhan, matrimonii vinculum, quatenus repræſentat * indiſſolubilẽ conjunctioné Chriſti cum Eccleſia. D., 7. Valetne Matrimonium hoc moas ini- denn da tum: Comrabo tecum ſi generationem prolis erirca. er hil ſi adaultera fuiſti? Reſp. Affirmativéè, Ratio: quia adu & de- facto non ſunt contra ſubſtantiam matrimonii tales conditiones, nec deſtruunt obligationem, quæ naſcitur ex contractu, neque illi oppo- nuntur, in illo namque, quòd ſponſa heri fue- “W rit adulterata, non continetur aliquid repu- znans obligationi matrimoniali. iſtu ls D. §. Duid, ſi matrimonium ineatur talt u6 medo: Contraho tecum, ſed ſub hac conditione, xt vi- nur⸗ vamus in perpetus caftitate, vel ut non cenſum- h. matö matrimonié profiteamur Religionem? n Reſp. Illud non valet. Ratio: quia repu- „ . gnat lu aan, Nenmric. = =– 526 Tract. EPI. Exam. W. gnat ſubſtantialibus matrimonii, ficenim toi- e eſt oppoſita juri etiam radicali ad copulam. porrô probabilius eſt impletâ conditione- honelſt4 vel turpi bonis matrimonii non con- trari?, quæ conſenſum ſuſpenderat, non ſta- tim fieri matrimonium ſiné novo conſenſu, ſed debet novus adhiberi. Ex Exam. Il. De Indiſſolubilitate Matrimonii. . 1. Eſtine Matrimonium ſolabile? Reſp. Tantum eſt vinculum martimonii, ute ſagr licèt ſit ratum tantùm, authoritate Pontificis nequeat diſſolvi. Ratio: quia talis indiſſolu⸗ eln bilitas eſt de jure naturali Divino abſoluto, & non pendet ab alique a cu humano, e mo- dé, qué Baptiſmus, aut Confeffio, quæ pen dent tantm à Deo, in quo diſpenſari non poteſt? ergo. Et hoc patet ex Apoſtolo ad Rom. 7. ubi dicit. AMulier vivente viré alligata eſt lkegi. Et Matth. 19. Quod DEUS comunxit, bomo non ſe= paret. Quod univerlſaliter dictum etiam de- Matrimonio rato intelligi debet. Sed neque traditio, aut ſcriptura, vel ra- tio concedit Papæ poteſtatem in hoc diſpen- ſandi. Non quidem traditio, quia ante Mar- tinum V. teſte Ledeſmàò inaudita fuit Giſpen⸗ 22 leretur jus radicale petendi debitum (quod eſt is de eſſentia matrimonii) per obligationem nun- quam petendi debitum in ipſo contra ctu: quæ / occulti treo oninttin! 1 cad tr 11t. Mot onpetett, leter, Gont probebil ,O nes, 10 Mo—.. nboſa, Oei tur Schn ſomnes d 6 in ar luto daſn⸗ Cendi ore⸗ el , ibdi e concte Pon;. 6 mni ni⸗ De Matrimonio. 627 ſatio in matrimonio rato. Non etiam ſcri-= ptura: quia contrarium inſinuatur Matth. M. Non denique ratio: cùm hæc non dictet ta- ſem poteſtatem eſſe reſpectu matrimonii con- ſummati, pro quo diſſolvendo infinities ur- gentiora occurrunt motiva, àt patet conſi- deranti: ergo à pari. Deinde ipſi Pontifi- ces, nominatim Innoc. VIII. teſte Panormi- Wnim, eané ad cap. ex publico 7. de conver. con- ie jug. n. I4. profeſſi ſunt talem ſibi poteſtatem non competere. Ita poſt Covarr. Pontium, Sottierez, Gonet, Ledeſma Texeda & alios re ſatis probabiliter P. Wigandt. e Diihilominus ſententia oppoſita (gque teſte & Maſtriò modé eſt communis „ac probabilior, I, magisque Pontificiæ authoritati & poteſtati fa- e vrabilis) omnino tenenda eſt, cum 60. Au- thoribus, quos citat & ſequitur Sanch. item Cardinalis de Luca, Gobat, Sporer, Sbogar, Barboſa, Clericatus, Engel, & . quos citat & ſequitur Schmier, Pignarelli, Pyrrh. & alii. Qui omnes docent, quòd' Papa diſpenſare poſſit in marrimonio rato. Ratio deſumitur ex illa generali poteſtate Paſcendi oves ſeu fideles à Chriſto Domino conceſſa D. Petro, ejusque ſuccedoribus Joan, 21, ibi: Paſce oves meas; ad hoc autem, ut o-⸗ ves concreditæ ritè paſcautur, multum juvas facultas diſpenſandi in votis, juramentis, ma- trimonio rato, ac hujustnodi, quando bono Ee⸗ Liolyels d dat lkut, 1 Kun e dt 528 Trad. XyI. Exam. I. Eccleſiæ regimini conducit, adeôque verba illa meritô intelliguntur etiam de hujusmodi poteſtatis concefſione. Accedit, quòd Pontifices ſanctitate perin- de ac doctrinâ conſpicui ſæpius ſic diſpen- sâſſe leguntur. Sic enim diſpenſavit Grego- ſel ſec rius VII. 1074. teſte Baronié ad dict. an. n. lr ale 23. Martinus V. 1414. creatus Pontifex. Et ielinn Eugenius IV. 1431. ad eandem diguitatem- rteni i evedus. Alex. VI. Paulus III. Sregorius d an XIII. Pontifex renunciatus 1572. & quidem manl n . . 2 . ttlam dlennn reſtibus Sanch. & Henriq. und die cum un- agſt decim. Paulus V. & UIrbanus VIII. Pius V. ncn autem, teſte Navarrô, diſpenſavit ter vel qua- ter. Et noviſſimè Innoc. X. poſt longas, a- crésque inter Theologos diſceptationes de- hac poteſtate fuit uſus eà erga vulgarem opi- ficem, nullius grati4 ſuffultum, t fideliſſimè 1 ad longum refert Gobat caſu 18. n. 676. Di- dla cere verò, quòd tot tantique pontifices in re Mi Ilni tam momentoſa erraverint, aut limites ſuæ nunit poteſtatis exceſſerint, hoc Chriſtiano in men- UVole a tem venire non debet. lenngten Clemens quoque VIII. 6. Julii 1599. ſpe- Maan cialem indixit Congregationem, cui interve- r chlin nerunt oco Cardinales, quatuor Auditores ccann) Rotæ, & duo ali Theologi, qui omnes una- anen (n nimiter dixerunt Papam in Matrimonio rato keſer diſpenſare poſſe. Unde den nno Ka Atriwe Ad rationem in contrarium dicitur eum- Cajetano, verba ſcripturæ eſſe intelligenda de De Matrimonio. 529 matrimonio conſummato. Vel ſi etiam de, rato velis intelligi, dic Pontificem non poſſe illud ſolvere poteſtate ordinariâ, ſed extra- ordinariâ. Ad illud de traditione ſatis patet ex pro- batione noſtræ ſententiæ, oſtenditur enim ibi uatuor ferè ſœæculis ante Martinum V. à Gre- gorio VII. fuiſſe diſpenſatum. Et eſtò nun- quam diſpenſatum fuiſſet, fortè non occurrit ratio urgens. Ad ſcripturam jam dictum eſt. Ad tertium patet tum ex probatione noſtra, tum etiam dicitur, quòd poteſtas diſpenſan- di metienda ſit non penes motiva extrinſeca tantùm, ſed etiam penes majorem vel mine- rem diſſolubilitatem ex ipſa natura matrimo- nii rati aut conſumati; cùm enim matrimo- nium conſumatum ex ſua hatura majorem fir- mitatem & indiſſolubilitatem habeat ob ſi⸗ gnificationem unionis indiſſolubilis verbi cum natura humana aſſumpta, quam non habet- ratum, (ut conſtat ex eo, quòôd maritus mor- tu4â uxore ante conſummationem, ſi iterum- ducat uxorem, non fit bigamus, C. debitum de bigam, & datur ibi ratio, quia matrimonium. ante copulam non ſignificat unionem Chriſti per carnem) quod tantúùm ſignificat conjun- ctionem Chriſti cum anima juſti, quæ ſolu- bilis eſt per peccatum, hinc quamvis illud ſit à Papa inſolubile, non tamen ratum. Præ- terea matrimonium conſummatum etiam ex ju- L re 530 Tradl. WI. Exam. W. re naturæ majorem habet inſolubilitatem, quia per ejus diſſolutionem (in quo differt 4 rato) duplex inferretur injuria, una uxori, quæ deflorata dimittitur, altera proli, quæ vel ratione copulæ carnalis in ipſo ſemine ae- cepit jus ad ſui procreationem; vel ſi fœtus jam eſt in utero efformatus, aut ex eo natus, ad ſui educationem. Si fors conjuges ſin-“ ſteriles, id per accidens eſt. Ad hauc igitur injuriam uxori & proli futuram cooperaretur Papa, ſi fſolveret matrimonium conſumma- tum, quod non ſequitur, ſi ſolvat ratum tan- tuùm. OQ. 2. Ob quas cauſas diſpenſare poteſt Pa- pa in Matrimonio rato? Reſp. Ob ſequentes: I. Si gravia damna- vel perpetuæ diſcordiæ inter Conjuges pru- denter timendæ ſint. 2. Si matrimonio ra- to ſuperveniat impotentia perpetua, lepra, aliusvé morbus incurabilis, unde mutua co- habitatio nimis difficilis foret. 3. Si magna ſit inæqualitas virum inter & fœminam, fal- tem unde matrimonium grave reddatur. 4: Si vir neceſſarius vel maximè conveniens bo- no publico eligatur in Epiſcopum, & c. Ita Sanchez 1. 2. diſp. 6. & alii. D. 3. Solviturne matrimonium per Profeſſo- . nem Religioſam? Reſp. Solvitur matrimonium ratum, non- ivem conſummatum. I. p. eſt de fide, ut-⸗ con- Nermole ſß uun Nto ( n conſun nionen0 Ulitatenn ban r coprlam zia rin aro cun b⸗ Lteriin ho noniom n Elte len bon Portute ri inleehn lhliene. 62. us pu,Nr igi gihn le⸗. Jun leri debitn contrade lalis uper MMditio: N am dun N L.8 eh⸗ Nen⸗ Kins on Coneen 1 nnt igs u dld tt, WI, Eon, MI ⸗ De Matrimonio. 521 conſtat ex Trid. Seſſ. 23. can. 6. 2. p. conſtat ex can. Agathoſa. cauſa 27. q. 2. ubi dicitur, quòd profeſſio hujusmodi matrimonium dirimere non- valeat. Ratio congruentiæ eſt: quia matri- monium conſumatum ſigniſicat indiſſolubijem conjunctionem Chriſti cum Eccleſia, ſcilicet per unitatem naturæ: ſicut enim vir & mu= lien per copulam juxta Apoſtolum fiunt una caro, ita Chriſtus per Incarnationem factus eſt una caro cum Eccleſia. Cæterùm Profeſſio Religioſa non dirimit- matrimonium ratum jure naturæ, nec jure, Eccleſiæ ſeu Pontificiò, ſed jure Divinò, ſeu authoritate Chriſti diſpenſantis in lege natu- ræ, & in lege Evangelica de matrimonii in- diſſolubilitate. D,» g. Lüuantum temporis tonceditur neo- conjugibus, ut matrimenib centralts, aſt non conſum- matô, poſſint deliberare de ingreſſu Religionis Reſp. Jura eoncedunt bimeſtre, qnéò neuter alteri debitum reddere tenetur, unde licèr- in contractu fiat translatiodominii (puta, ha- bitualis ſuper corpus, tacité tamen ineſt hæc conditio: Niſi alter velit ingredi Religionem, quam dum profitetur, mattimonium diſſolvi= Q. 5F. BHuid ſi limeſire jam eſftuxerit? KReſp. Neutri licet Religionem ingredi fnè alterius conſenſu: Ratio: quia terminus à jure coneeſſus eſt præterlapſus. LIZ2 Q. 6: N . 1 — 532 Tradct. XVI. Exam. IV. ſain Q. 6⁶. Quid, ſi defacto ingredtiatur &proſ- ali teatur poſt bimeſtre, ſolviturne matrunonium W Reſp. Affirmativè: quia Chriſtus illam tem- ui poris reſtrictionem non fecit, ſed illud privi- ſenis legium profeſſioni ſimpliciter & abſolutè con- ierct ceſſit. zininſcelt Q. 7. Quid, ſi ſponſa ante elapfſum bimeſire liut 4à viro fuerit vi oppreſa? i gantrori Reſp. Poteſt adhuc ingredi Religionem & un in profiteri. Ratio: quia dolus nemini patroci- ll natur, & nemo privandus eſt ſué jure ſinè lmnih ſua culpa. In hoc tamen caſu matrimonium mnumit non diſſolvitur, quia eſt verè conſummatum, himens unde vir cum alia contrahere nequit, niſi ſuã Mhamtimn uxore profeſs mortuâ: & ſi cum illa pecca- alneier ret carnaliter, non committeret adulterium, N Wh quia peccaret cum ſua, ſed duntaxat ſacri- WMinni Aunte legium. Alilen . . ſr. 4 Q. 5. Quid ſi ambo neo-conjuges preftean- eil, zur 5 Ultrimonin Reſß. Cum S. Th. in 4. d. 27. d. I. 2. 3. IN her q. 3. ad I. non diſſolvi quoad vinculum ü hirie hinc ſi unus eorum poſtea fornicaretur, non Nber une ſolùm efſet ſacrilegus, ſed etiam adulrer. Ra- AVeſten tio: quia omnes textus juris, qui in hac re ſolent Wonoh, adduci, expreſsè loquuntur de caſu, quo ſo- (zctin lùm alter ſponforum Religionem ingreditur. Minlich Ex quo ſequitur minùs diſſolvi, ſi matrimo- to cone ni⸗ mun ſle 4 darat len Kaa bn. gen De Matrimonio. 533 nium ſit conſummatum, & unus vel ambo mutuòô conſenſu Religionem profiteantur. OQ. 9. Solviturne matrimonium Infidelium unb eovum ad ſidem converss? Reſp. Verbis S. Th. hic q. 59. a. §. in c. Quando alter conjngum ad ism convertitur, alterò in infidelitate bermanente, diſtinguendũ eſt, quia ſi infidelis vult cohabitare ſiné con- tumelia Salvatoris, id eſt, ſine hoc, quòd ad infidelitatem inducat, poteſt fidelis libereé diſcedere, ſed diſcedens non poteſt alteri nu- bere; ſi autem infidelis non velit cohabitare ſinè contumelia Creatoris, in verba blaſphe- miæ prorumpens, vir fidelis dilcedens poteſt alteri per matrimonium copulari. Hæc ibi; quæ procedunt etiam de matrimonioe conſumma- to. Unde in cap. finali 28. q. 2. dicitur-, quòd contumelia Salvatoris ſolvat jus matrimoni, non quidem ipsé facté, ſed tunc, quando fidelis, ſive vir, ſive mulier reipsâ contrahit aliud matrimonium. Dixi: quande ſidelis; non enim ſolvitur per hoc, quòd infidelis nubat alteri: quia privilegium datum eſt in favorem fidei. Debet tamen fidelis priùs infidelem monere, an velit converti, vel pacificè cohabitare, & quomodo, &c. Cæterùm dicta difſolutio fit jure Divinò ex ſpeciali Chriſti privilegio in favorem dei. Et ra tio conceſſionis hujus privilegii eſt, quia⸗ bonum fidei eſt majus, quàm bonum matri- LI3 mo- 534 Tract. XI. Exam. Il. monii: ergo ubi per contumeliam Salvatoris ſides periclitatur, & ne conjunx fidelis ad- ſtringatur ad perpetuam vitam cælibem, & exinde infideles deterreantur à converſione, conveniens fuit dare hoc privilegium. Dixi in Re. Quando alter ad filem convertitur; quando enim uterque convertitur, vinculum matrimonii non ſolvitur. Ratio: quia per- Paptiſnrum non ſolvuntur conjugia, ſed tan= tùm dimittuntur crimina. DQ. 70. Infidelitas ſuperveniens ſolvitne vinculum matrimonii Reſp. Neg. Ita Innoc. III. C. quando de di- vortiis. Et ratio eſt: quia matrimonlnm fide= lium redditur prorſus ratum & firmum per ba- ptiſmum. Videatur etiam Trid. Seſſ. 24. de Matrim. can. 5. ubi legitur: ſi quis dixerit pro- oter hæreſin aut moleſtam cohabitationem, & c. diſſolvi poſſe matrimonii vinculum, anathema ſit. Idem de adulterio ſub anathemate decernit can. 7. Sed de hoc ſtatim. 77. Solviturne matrimonium per adul- terium? Reſp. Negativè. Patet ex Trid. immediaté citato; & ex S. Th. cujus ratio cit. q. 59. a. 6. in c. eſt: quia aliâs vir liberé poſſet dare libellum repudii uxori adulteræ, & eâ dimiſ- Sà aliam ducere, quod falſum eſt. Poteſtta- men matrimonium diſſolvi quoad cohab'ita- tionem & thorum, ut dicetur infrâà Exam. 7. qil⸗ O. 70. — — ilh K 7 Ge taetn e) ee lo Lommt ,ſeu nul 1e; ktinn g Clo ſegitn rratholic Aſcen cat lecn heni, W R AN en iuri ancun leß. lia atio corj n 1, Alian ehlum ne Ninginr 4 ertindz tam keſl Uhlen 18, nis ii/ ner ach t ooem . 0N 40 n ere, ce D eſe⸗⸗ an ed De Matrimonio. §35 D. 2. Duid, ſi alter coniugum haæreticoruns utpote baptiza torum convertatur ad fidem Catholicam? Reſp. Per hoc inter eos non ſolvitur matri- monium, dummodò hoc antea revera fuerit validum, ſeu nullô affectum impedimentéô di- rimente, etiam quod ſit tantùm juris Eccleſia- ſtici. Ratio: quia matrimonium Hæretici cum Catholica nallà lege ſive naturali, ſive Divi- nâ pofitivâà diſſolvitur. Ex quo ſequitur, quòd, ſi ex duobus con- jugibus acatholicis baptizatis unus converta- tur ad fidem catholicam Romanam, alterô nolente converti, nec ei cohabitare, imo de licentia confſiſtorii acatholici alium ducente, non poteſt hôc vivente is, qui veram fidem ſuſcepit (niſi matrimonium ex alio capite in- veniatur eſſe nullum) idem facere. DQ., 73. Solviturne vinculum matrimonii per mortem naturalem unius conjugis, ita ut miraculese reſuſcitatus non amplius ſit obligatus conjugi? Reſp. Ita ſolvitur, ut nulla ſit ampliùs ob- ligatio conjugalis, ſed ſuſcitatus poſſit, ſi ve- lit, aliam ducere. Ratio: quia per mortem vineulum matrimonii ſimpliciter ſolvitur & extinguitur; obligatio autem ſemel ſimplici- ter extincta non reviviſcit, niſi accedat cau- ſa eam reſuſcitans, quæ in præſenti eſt novus conſenſus. Hine 1I. Cor. 7. Apoſtolus ait: Mortué viré liberata eſt à lege viri uxor, Aliud eſ- L I 4 ſet, 536 Trali. XryI. Exam. V. ſet, ſi contrahentium conjugum intentio fer- retur in vinculum etiam poiſt mortem juxta- propoſitum reſuſcitationis caſum. Hinc relolves caſum, quòd, ſi aliquis æſtu libidinis abreptus peccet carnaliter cum per- ſona conjugata, ſed mortua, non commit- tat adulterium, quia per mortem uxor ſoluta ck à lege viri; ſed vommicttit vitium contra naturam, quod ſpectat ad malitiam pollutio- nis, non minùs, ac ſi eam procuraret inſtru- mentéô inanimatòô; aliter tamen dicendum eſt, ſi ex affectu ad illam ůt viventem habito cum illa coiret, quia tunc foret adulterium in af- tectu. Ex Exam. V. De Impedimentis Matrimonii in-⸗ generali. Q. 1, Qaotaplex eſt impedimentum Matri- monii in genere? Reſpy. Eſt duplex: unum impediens tantùm, fic, ut in eo contrahens mortaliter quidem pec- cet, Matrimonium tamen ſit validum. Alte- rum impediens & ſimul dirimens, ſeu valorem contractüs annullans. Eſt autem hic ſermo de impedimento matrimonium præcedente, quia ſuperveniens non ſolvit, nifi in duobus caſibus anté explicatis de voto ſolemni, & converſione alterius conjugis infidelis ad fidem. )Mlinin — G 6l inpe eltro ciri 1 hork gleß dien gre uunn m, CAnune glentsgun 1eſpesdo lülliuscme e Cinno . 2 ninn 10lo ore Lee Nlnd A e N Kun i. N W Morcimtit Cinenti, 8 Hiint, N matrimor! de con d. 4 1— gnd ſennt 74, go npopten . n more, e⸗ 1 E Uceendn lalin leimi . Rn— tun n en mn, lun. Ne ſenfürz Nie e etete, 4 De lnpedimentis Matrimonii. 537 Q., 2. Quis poteſt diſpenſare in impedimen- tis Reſp. I. In impedimentis jure naturali & Di- viné poſitivé⁶ dirimentibus nec ipſe Papa dil- penſare poteſt. Ratio: quia inferior per ſe non poteſt diſpenſare in lege ſuperioris. Quæ autem jure naturali dirimunt, ſunt iſta, ſcili- cet Error, Cagnatio in primo gradu lineæ tam- aſc endentis, quàm deſcendentis, & Impotentia per- petua reſpectu omnium, reſpectiva veròô re- ſpectu illius, cum qua vel quo quis coire nequit; quæ jure divinô dirimunt, ſunt Votum, & Liga- men. Keſp. 2. In impedimentis cæteris, utpote quæ ſolò jure Eccleſiaſticò dirimunt, Papa-, & nullus alius poteſtate ordinariâ diſpenſarce poteſt, ſed tantùm ex commiſſione Papæ. Reſp. 3. Poteſt tamen Epiſcopus poteſtate ſuâ ordinariâ diſpenſare in omnibus iſtis im- pedimentis, dummodò adſint hæ S§. conditio- nes: Prima, ut impedimentum ſit occultum. 2. ut matrimonium ſit publicum. 3. ut fuerit bo- nâ fide contractum juxta formam Decreti Trid. 4. quòd ſeparatio fieri non poſſit ſine magno ſcandalo. Quinta conditio eſt disjun- Giva, quòd ſcilicet vel non ſit aditus ad Pa- pam propter impotentiam, vel aliam cauſam 3 vel quòd, ſi talis adeſſet, eſſet tamen pericu- lum in mora, putà periculum incontinentiæ, 1* 1 G ) 38 Tract. XrI. Exam. V. n u infamiæ, aut alterius damni, ſi publicaretur: ralbyinn ut ſi impedimentum ſe tenerer ex parte fœ- zimitt ming, eſſétque affinitas ex copulq illicita cum eenl bapt conſanguineo mariti ante matrimonium. de 8 Ratio eſt nobilis Epikia; neque enim cre- Ilidheu di debet Papam fſibi reſervareé diſpenſationem in tanto animarum periculo: ergo in eo caſu (gen: poteſt diſpenſare Epiſcopus, non tamen ejus 4 Vicarius Generalis, niſi ex commiſſione ſpe⸗ nehn cia li. enzi . noris inpri 2 3, Duot ſaunt impedimenta impedientia nidh, tantum? lhrns diene Reſp. Continentur his verſibus: Eesbjtenuin Eccleſie vetium, nec non tempus feriatum, erhniin Atque Catechiſmus, crimen, ſponſalia, Votum, ti i Impediunt fieri, permittunt facta teneri, N Wd Eccleſiæ vetium eſt interdictum, ſive prohi, emmyün bitio Eccleſiæ de non contrahendo cum cer- Weunmn ta perſona. Huc etiam reducitur ſtatus pec- ſhlanint cati mortalis & excommunicationis. Tempus feriatum eſt à Dom. I. Advents uſ. que 44 Epiphaniam, & à feria 4. Cinerum- uſque ad Dominicam in Albis, quibus tem- poribus non prohibetur ipſe contractus ma- trimonii, ſed tantàm ſolemnitas nuptiarum, id eſt, I. ſolemnis nuptiarum celcbratio. 2. elſeltr Traductio ſponſæ in domum ſponfi. 3. Cele- Petſonn, bratio ſolemnis convivii ac tripudii. ten n Catechiſmus, id eſt cognatio ſpiritualis con- hien ſecuta ex Catechiſmo, ſeu inſtructione Fidei, „ba rer- APn 14 0 ipe, 2 uquæ W.Rα. leſucn lſetut afor ACnie De Impedimentis Matrimwonti. 539 quæ ante jannas Ecclcſiæ fit ſuper enm, qui defertur ad Baptilmum. Vel, ut alii explicçant, contrahitur ab eo, qui reſpondet pro infante,. quando poſt Bapeictnien in necefſitate colla- tum fupplentur cæremoniæz, Hoc impedimen- rum poſt Trid. non cenſetur ampliùs eſſe in uſu. Crimen. Solent aſſignari ſeptem impedimen- ta ex crimine, impedientia mattimonium cum quacunque. I. Inceſtus cum conſangui- it nea uxoris in primo vel ſecundo gradu ſcien- ter admiſſus, vel cum propria matre aut filia. 2. Raptus alienæ ſponſæ. 2. Uxoricidium. o, 4. Presbytericidium. §. Suſceptio propriæ prolis ex Baptiimo ad impediendam redditio- ian nem debiti. 6 Publica Pœnitentia, quamdiu durat. 7. Matrimonium cum Moniali. Hæc epo ſeptem impedimenta ex crimine orta (quæ ne jutà communiorem ſentententiam non am- thnk plius ſunt in uſu ) exprimuntur his veriibus ua Inceſlus, taptus ſponſatæ, mors muliebris. fnsci Suſceptus propriæ prolis, mors Presbyteralis. un Vei ſi pœniteat ſalemniter, aut Monialem hültt Accipiat: prohibent hæc conjugio ſocian- Kuddn dum. 1 N Syonſelia, ſcilicet validè contracta cum al-⸗ eklic, tera perſona, Votum, nimirum ſimplex ſervandi Ue ,. i caſtitatem, ingrediendi Religionem, non nuben- di, ſuſcipiendi Ordinem ſacrum. Excipe vota ſim- 540 Tradk. XI. Exam. V. ſmplicia Soc. JRSU, quæ ex ſpeciali Eccle- ſiæ ſtatuto vel privilegio non ſolum impedi- unt, ſed & dirimunt Matrimonium contrahen- duns. „ HNota I. Differentiam inter eos, qui con- tralkunt cum voto fimplici caſtiratis, & eos, qui cum voto Religionis. Priores enim non ſolùm mortaliter peceant contrahendo, ſed & debitum petere non poſſunt, licèt petenti de- beant reddere. Poſteriores verò, quamvis contrahendo peccent mortaliter, poſſunt ta- men petere ac reddere, cùm caſtitatem non promiſerint abſolutè, ſed ſolàùm ſub condi- tione, ſi Religionem ingrediantur. Nata 2. quod cum illo, qui Matrimonium contzahit cum voto ſimplici caſtitatis, poſſit Epiſeopus diſpenſare, ut poſſit petere debitum; qui ramen ſoluté per alterius conjugis mor- tem matrimonii vinculé tenetur ad caſtitatem, vel ad intrandam Religionem, ùt patet ex 5. Th. hic q. §3. a. I. ad g. Porrò hiſce impedimentis annumeranda eſt omito proclamationum abſque diſpenſatione vel juſta cauſa. De quibus Exam. ſoq. q. 35. SE ſeqꝗq. Q. 4. Daot ſunt impedimenta dirimentia? Reſp. De jurc antiquo ſunt duodecim indi- cata tribus ſequentibus verſibus, quibus jure nov6 Concilii Trid, addita ſunt duo, nimirum Clau- N unt 6esſhhin , Cenn, ir Aent⸗ r cnit, ſmndi,6 frene ſrn zomnidus Ketur in li calu ſ i. Ut Mrn iene umu M. nlmn it W N in conſent, mimete ded Altit, Na 5 Nati: Cin 1, & teroe vel inni lis Altris nium el conſenſt i, panetl Be Impeaimentis Matrimonii. 541 Clandeſtinitas & Raptus, quæ indicantur per duos verſus ſubjunctos. Verſus ſunt hi: Error, Conditio, Votum, Cognatio, Crimen. Cultus diſparitas, Vis, Ordo, Ligamen, Honeſtas. Si Sis afinis, ſi forte coire nequibis. DMiigenm Si Parochi, & duplicis deſit præſentia teſtis, itnle Raptave ſit mulier, nec parti reddita tutæ. lei De omnibus his impedimentis in particu- ti lari agetur in ſequenti examine, priùs tamen tnün, nonnulli caſus ſcitu valde neceſſarii ſunt re⸗ lun ſolvepdi. Unde n Ab n i. Q. §. Ut Matrimonium, quod defebtu con- ninoi Jensis, arpote qui vel fuit fitus, vel coactus ſeu me- mi, pol tu extortus (licet perſonæ fuerint habiles) fuit eCebiumn invalidum, fiat validum, requiriturne no- irisn vus conſenſus utriusque? Acalten Repp. Probabilius eſt, quòd ille, qui illegi- Nas timeè conſenſit, de novo conſenſum ſenſibiliter exprimere debeat, üi alter conſenſum non re- nde* vocirit. Ita S. Th. bic q. 47. 4. 4. ad 2. tlenid⸗ Ratio: Cùm conſenlus unius fuerit legiti- i mus, & revocatus non ſit, adeéôque morali- ter vel virtualiter duret, nihil deeſt, niſi com- ſenſus alterius: ergo ſi hic accedat, matri- monium eſt validum. Quomodo autem- ille conſenſus pofſit vel debeat ſenſibiliter ex- primi, patebit ex dieendis ad q. ſequentem. A 6. nn 542 Trabt XyI. Exam. V. . 2. 6. Quaid ſaciendvm, ſ matrimonium bo- a nä fide contrabatur à perſonis impedimenté affinitatis v. g. praæpeditis, quod poſimedum ani parti innoteſcit? Reſp. z. Ut hoc matrimonlum convaleſcat, non ſufficit renovare conſenſus tacende nulli- tatem mattimonii, ſed debet pars impedimenti conſcia monere partem illius neſciam, licet, càulam nullitatis non explicet. Ratio: quia quod nullum eſt, non poteſt ratificari; ſed il- jud matrimonium eſt nullum, & conlſenſus nullus: ergo non ratificaeur; ſed conjuges“ runc ſolùm intendunt ratificare, non verò de novo contrahere, cùm putent matrimonium eſie validum, actus autem non operantur ul- tra intentionem agentium: ergo nihil faciunt, nilſi nullitatem ſciant. . Rep. z. Pars conſcia impedimenti nec po- teſt perere, nec reddere debitum. KRatio: quia matrimonium eſt nullum, unde ſimulet- e infrmam, absque mendacio tamen, usque- dum diſpeniationem obtinuerit, & conlen- Jùm renovaverit. Refp. 3. Petenda eſt diſpenſatio ab Ordina- rio, quâ obtentâ pars conſeia comparti dicat lic: Diligis me ita, ut ſi non eſſet inter nes matrimonium, denuo contraheres, & ex nunc vis me in conjugem, ac ſi antea non fuiſſe⸗ mus conjuges à Et ille reſpondeat: Ka, vo- lo, ita, accepto te in conjugem; & interro- gans elndin. 1rioi contt R, ſed e prins litio a n muttimo 4. Md ichcit, d entes Aet rerliud a ium poret lgnin ee 11t poluoute ELnind con Ki.Lden e,Ln epondo Ettle non e Cconlenlos ſo hetend eit po el eh. 6. Ne n eyile⸗ lo: in tenter ſt Uentioni W uifen 4 1 alſin d e 5 nent Mutrioni⸗ Perunnr l Ftilcint De Impedimentis Matrimoniit. Sa3 gans eòdem modô dicat, & conſenlum ſuum exprimat, quò pactô mâtrimonium aliaàs nul- lum fit validum. Ratio: quia ſic non inten- dit in priori contractu, qui nullus fuit, per- ſeverare, ſed de novo contrahere ſub illa con- ditione, ſi prius matrimonium ſit irritum., ſed conditio illa tunc exiſtit: ergo veré con- trahitur matrimonium. Reſp. 24. Ad dictum matrimonium validan- dum ſufficit, ſi conjuges impedimentum ceſ- ſare ſcientes affectu maritali ſe cognoſeant,, non præſtité alié conſenſu. Ratie: quia ma- trimonium poteſt non ſolùm verbis contrahi, ſed & ſignis; ſed nullum ſignum tam expreſsò denotat voluntatem contrahendi, quàm con- greſſus animé conjugali factus: ergo. Reſp. y. Si adeſt periculum ſcandali vel in- famiæ, & pars impedimenti ignara conſenſum in reſponſione tertia explicatum dare noller, neceſſe non eſt comparti impedimentum ape- rire, ſed ſufficit, ſi cautè curet, ut utrius- que conſenſus renovetur, v. g. diſſimulanter, ab ipio petendo, ut pro conſolatione ipſam- habeat pro conjuge, & ipséô dicente: volo, pariter & ipſa dicat. Keſp. 6. Non requiritur, quòd matrimo- nium revalidetur coram Parocho & teſtibus“, Ratio: quia illi, üùt ſuppono, honâ fide an- tecedenter ſunt adhibiti, jamque ſatisfactum eſt intentioni concilii Trid. circça clandeſtini- tatem. LQL 7. Tract. XI. Exam. V. Q. 7. Quid cenſes de coniuge, qui dubitat de valore matrimonii, aut qui ſeit ejus nullitatem KReſp. 1. Conjunx, qui nullam habet juſtam cauſam dubitandi, ſed tantùm movetur qui- busdam ſcrupulis, debet eos judiciô viri pru- dentis deponere, & ſic liberè uti matrimo- niß. Ratio: quia tunc non eſt dubium, ſed tantùm ſerupulus, contra quem cognitum ut talem agere licet. Reſp. 2. Conjunx meritò dubitans de valo- re matrimonii, ſi factâ diligenti inquiſitione- adhuc dubitet, ſine mortali debitum petere non poteſt. Ratio: quia exponeret ſe peri- culo fornicationis vel adulterii. Reſp. 3. Conjunx, qui cum dubio de impe- dimento dirimente, v. g. de morte altertius conjugis contraxit, non poteſt petere debi- tum, reddere tamen tenetur alteri non dubi- tanti. Ita deciditur in c. Dominus de ſecundis nuptiis. Ratio: quia poſſeſſor bonæ fidei non eſt ſpoliandus jure ſuò propter malam fidem alterius. Keſp. 4. Si uterque malâ fide contraxit, du- bitando ſeilicet de impedimento, neuter po- teſt reddere vel petere. Ratio: quia tune aul- li ſuffragatur poſſeſſio, cœpta eſt enim malã ſide. Quòd ſi uterque bonâ fide contraxit, & poſtea ambo de valore matrimonii dubi: tent, & adhibitâ ſufficienti diligentiâ adhuc dubii manent, ex titulo poſſeſſionis poſſunt: du- N/Myrn — S rrtiet⸗ een letl 4 ntſtie 6,, K uun⸗ nmutrinon hetere, dee betllti 10 lpe g Peteli t Ce ee 1 Etratoo 5d Wtnd lienun ele 2e elent in golmire Wlmr Uhpecimen ni poſtbill bocum, er, 4 1ciyiſe, id nonicume ſe lanin lcre , ſnn, ltreeen n,. — De Impedimentis Matrimonii. §545 e, gli ai⸗ dubium practicè deponere, & tutâ conſoien- tiãꝗ petere ac reddere. Ratio: quia in pari cau- ſa melior eſt conditio poſſidentis. Reſp. ?y. Si unus tantùm conjunx ſciat nul- litatem matrimonii, certum eſt, quòd non., poſſit petere, nec reddere, etiam ad vitanda- gravia pericula infamiæ, continentiæ, &c. Ratio I. p. quia ex matrimonio nullo nul- lum jus petendi conſurgit. 2. p. colligitur ex C. litteras de reſtit. ſpol. & c. inquifitioni 54. de ſent. inli⸗e. tiftgila excom. Et ratio eſt: quia ſi liceret in caſu po- Eine ſito ob vitanda gravia damna reddere debi- eete tum, licitum eſſet adulterium & tornicatio, . nec hæc eſſent intrinſecè mala, quia poſſent oein, bonéô quòdam fine cohoneſtari. ne inin O. H. Duid ergo conſilii pro tali muliere, ut Ne itet redditionem debiti, & evadat illa mala? Reſp. Clàm debet procurare diſpenſationem in impedimento, ſi ſit juris Eccleſiaſtici: vel omni, poſſibili modéô ſe abſentare, ac confer- re ad locum, ubi ſcandalum ceſſat. OD. 9. Qaaliter debet conſtare de morte con- Jugis, ſi ſuperſtes velit ſecundò nubere? Keſp. Quidquid determinetur de hoc per- jus civile, id non attenditur, per jus cnim Lanonicum correctum eſt c. in praæſentis de ſponf. ubi ſie ſtatuitur: Non poſſunt tales ad ſecundas nu- ve Ptias convolare, denec certum nuncium accipiant de- e, morte virorum. Unde non ſufſicit cauſa proba- bilis ad zredendum, quòd obierit, nec ſufficit M m o⸗ to, dan el eunn 546 Tract. XI. Exam. V. ſola ſama de morte ejus, niſi adfuvetur admini- culis, ratione quorum habeatur certa proba- tio. Q. 70. Qugænam ſunt ila aaminicula? Reſp. Adminicula illa ſunt varia, quæ vide- ri poſſunt in Sanch. l. 2. de conſenſ. matrim. diſp. 64. n. 15. q. 16. I. Longitudo abſen- tiæ, & univerſalis fama de morte ejus ibi, ubi commorabatur. 2. Si ſit mortuus in lo= co valde diſtanti, longéò tempore abfuerit-, & diffieulter aliæz probationes inveniri poſſint. 3. Ut mors ſit antiqua. Alii ſic dicunt: ſuf- ſicit ſola fama cum ſuis adminiculis, v. g. ſi vir erat valde ſenex, æger, vel erat in acien, & non rediit aliquantò tempore expectatus, v. ge per annum, & uxor accipit litteras eo- rzum, cum quibus pugnavit, vel cum quibus crat valde familiaris. Q 1I. Sed quid dicis ad bunc caſum? Titius putans uxorem ſuam vivere, contra- hit cum Caja, volens eam decipere, poſtea- verô intelligit uxorem ſuam reveràâà eſſe mor- tuam, valetne matrimonium? Reſp. Non valere, ſi Titius nullé modò Ca- jam ducere voluerit. Ratio: quia ad valo- rem matrimonii indiſpenſabilitur requiritur- conlenſus. Si verò Titius generalem habue- rit intentionem ſeſe obligandi, prout poterat, eàmque ducendi, quatenus illud poſſibile erat, contractum valuiſſe patet. Q. 122 he⸗ —— 1. lebet 1 guſi t. Coot mlier colp⸗ nr Conlele ete, hll uane ſer Potn, go⸗ goormnti ogiter in nn, vel habe Gen Mlen tinaum⸗ urur n b drr oollcenti nA vneb We! uni, An uturum, monere, plura mna Er his e rms: arata ehger itur hihere leteckio i Grim ſune , een die e neceſſta laneh, Nells, N at a 114,,. nuno⸗ le De Impedimentir Matrimonii. 547 .72. Teneturne Confeſſarius admonere ees, quos ſeit centraxiſſe matrimonium invalidum? Reſp. 7. Quoties ignorantia eſt vincibilis & mortaliter culpabilis, ſive juris ſit, ſive fadti, tenetur Confeſſarius vi officii eos admonere, & docere, niſi admonitio non ſit profutura, & ſequatur ſcandalum peœnitentis. Nota, quòd optimus indagandi modus ſit, an ignorantia ſit vincibilis, bonõ modé in- terrogare, an pœnitens credat ſe eſſe in bono ſtatu, vel habeat conſcientiam dubiam. quod tamen prudenter faciendum eſt, ae ex inter- rogatis, aut modo interrogandi pœnitens con- ſtituatur in dubia fide, qui priùs illæſam ha- bebat conſcientiam. Keſp. 2. Si pœnitens laboret ignoranti4 in- vincibili, ſive facti, ſive juris, Divini vel hu- mani, & præſumatur ſcandalum pœnitentis- ſecuturum, vel alia mala, non tenetur eum. admonere, ne occaſionem peccati accipiat' „ & plura mala ſequantur. Ex his reſolves caſus: Prims: Accedit mulier hodie confeſſura, parata eòdem die celebrare nuptias, & repe- ritur habere impedimeneum dirimens, cujus detectio infamiam notabilem induceret, in- terim ſunt omnia jam parata ad nuptias eòô- dem die celebrandas: in hoc caſu urgentiſſi- mæ neceſſitatis poteſt Epiſcopus diſpenſare“. Ita Sanch, M m 2 Sed 548 Tract. XI. Exam. V. Sed ſi non pateat recurſus ad Epiſcopum: tune Confeſſarius, ſi videat pœnitentem laborare er- rore vel ignorantiâ invincibili, taceat, difſimu- let, & bonâ potiùs fide, quàm sonſternatâ con- ſeientiâ agere ſinat; at verò ſi advertat pœniten- tem duci errore vel ignorantiàâ vineibili, & ra- tionabiliter dubitare, & maximè, ſi etiam in- terroget ac conflium petat, tune ex communi doctrina, Primò veritas omnino aperienda. Se- vundò, permittendum contrahere cum üntentione faciendi, quantùm licet. Tertiò, ſunphiciter in- terdicenda conſummatio matrimonii. Quartà, prætendendum privilegium primi bimeſtris, in- terea vel Romàâ diſpenſatio procurari poterite, vVel fiat recurſus ad Epiſcopum, -qui eò caſu ur- gentiſſimæ neceilitatis diſpenſare poterit: quia- tunc tenet illud: Caſus Papales occulti fiunt Epi= ſeopales. Secundès: Advertit Confeſſarius Petrum con- traxiſſe matrimonium invalidum, advertit etiam nihilominàs, ſi ipſum informet, tamen Conju- gem putatitiam non derelicturum continuò pec- caturum, aut ſi derelinquat, oritura graviſſima ſcandala, aliàque incommoda: In hoe eaſu po- teſt & tenetur Confeſſarius prudenter diſſimula- re. Ita Sanch. & alii. Ratio: quia ex duobus malis minus eſt eligendum, ſi ambo vitari non poſſint, ùt hic contingit; minus malum autem eſt fornicari materialiter tantùm in bona fide-, quàâm accept? imprudenti informatione formali- tet Nehhhe⸗ — 7Veeue cum ora miln e tsCnr 6 Cllmguin n er ettott ,enetar C0 Geritute, q en intorme lt ntionel 11 Prion. i aCnonttio Uum, Conk ſonn ſglie⸗ terl, Cono⸗ r ellrrzrs mte Delmmein Pj, Lt. 4 Ante Nen 1t Gople rin corte Keire ſul Uihere n pera in dpeer ennc ut, 8 D ſen um g nd er Komn gene ni⸗ Cn, bineltl,i⸗ iolent, dahu. ent, gi. iiun i Petrun co Ceritäim, nen ichen Cor. Ape De Impedimentir Matrimonii. 549 ter peccare cum continua perplexitate, aut alis graviora mala cauſare. Quòôd ſi Confeſſarius advertit Petrum dueere velle conſanguineam in gradu dirimente, qui tamen ex errore invineibili ita ſe poſſe putat-; eune tenetur Confefſarius Petrum informare de- rei veritate, quia ex officio ſuo tenetur pœni- tentem informare de erroribus eonſeientiæ, ni- ſi ſubſit rationabilis cauſa diſſimulandi, ſicut in caſu priori. Si tamen Petrus ſpretàâ Confeſ- ſarii admonitione pergat ad celebrationem nu- ptiarum, Confeſſarius id impedire non poteſt ratione ſigilli confeſſionis, Petrus autem tune viderit, quomodo coram Deo reſponſurus ſit', Confeſſarius interim ſuæ fanctioni ſatisfecit. E Exam. VI. De Impedimentis dirimentibus in ſpecie, Error, Conditios Votum, Ordo. D. 1. An & quis error dirimat matrimo- mum? Ante Reſp. nota, quòd error quoad præſens ſit duplex. Primus eſt circa perſonam, ut ſi cum Maria contrahas putans eſſe Annam. Secundus eſt eirca qualitatem perſonæ, ut ſi putes te con- trahere cum divite vel nobili, quæ tamen eſt Pauper & ignobilis. Uterque hie error eſt rur- ſus duplex: Primus eſt antecedens, qui dat cau- ſam contradui, ita ut ſinè illo non feret, Se= N m 2 cune 5F 50 Tract, XrI. Exam. PI. cundus eſt concomitane, quando errans eſt in tali diſpoſitione animi, ut æquè libenter, vel li- bentiùs contraheret cum tali, ſi ſciret, ſeu ſi non erraret circa hanc perſonam. Héôe not. Reſp. 1. Error perſonæ antecedens jure natu- ræ dirimit matrimonium. Ratio: quia deeſt con- ſenſus. Idem dic de errore concomitante: quia ad valorem Matrimonii requiritur, quòd ſit po- ſitivè voluntarium, adedéque ut contrahens de- facto conſentiat in hane; nec ſuſfieit, quòd con- ſentiret: debet enim eſſe conſenſus de præſenti, v. ge duco te. Ré. z. Error qualitatis & fortunæ, ſi præ- cisè ſit circa qualitatem, & contrahens abſolu- eè½ contrahat, non irritat matrimonium. Ratio: uia talis error non eſt ecirca aliquid, quod ſit de ſubſtantia vel eſſentia matrimonii: & ſi quid ibi ſit involuntarii, ſolùm eſt ſecundùm quid. Dixi: Sj præcisè ſit circa qualitatem, & contræ- bens abſoluiè contrahat; ſi enim error redundet in perſonam, quod fſit tunc, ſi contrahens expreſ- sèe excipiat, ſcilicet dicendo: non ducam te-, niſi ſis virgo, dives vel nobilis; vel ſi qualitas deducatur in contractum per modum conditio- nis, tunc matrimonium eſt nullum, ſi non ve- riſicetur conditio, ùt patet in omni contraciu conditionato. Q. 7. Due conditio dirimit matrimonium? Reß. Sola conditio fervitutis ignoratæ diri- mit matrimonium jure Eccleſiaſticô, ita, ut ſi li- ber — — 4 Gihu cun Setun an⸗) lavun ein ernalter foniun. I m, wet uuntt ſ. Cmmdl gavlles an w, Wi ltonm ſune lbe n llenn in N. ber lgione Er Patnm Pdit it petet en Ceenthe P An wonn bontii, krir dehiti nct, un . 1 I1, Lcontnle s e Pri, „e den, Gloleen t ne, loe Hen Mo. n Nu. ( AN! Cun gu 1,6 Kale. Pnlncri euan. Crn ell en mn otr Emn. i De Impedimentis Matrimonii. 5§551 ber contrahat cum ſerva, quam liberam eſſe- ecredebat, poſſit cognitàâ ſervitute aliam ducere. Ita habetur can. ſi quis ingenuus 29. q. 2. Si ta=- men poſtquam eandem novit eſſe ſervam, cog- noſcat carnaliter, vel cum ea contrahat, valet matrimonium. Ita habetur in jure loc. eit. Va⸗ let item, ſi uterque conjunx ſit ſervus. D. 3. Sequunturne proles conditionem Patris vet Mari? Reſp. Cum S. Th. hie q. 52. a. 4. ſecundùm Le- ges civiles partus ſeqvitur ventrem, id eſt, ſi mater ſit ſerva, filii ſunt ſervi, licèt pater ſit liber-: & è& contra ſi pater ſit ſervus, mater verò libera, filii ſunt liberi. Ratio S. D. ſi quis ſeminat in terra aliena, fructus ſunt ejus, cujus eſt terra; ſed venter mulieris reſpectu ſeminis, viri eſt ſieut serra reſpectu ſementis: ergo. D. 4. Quid ſentis de impedimento voti? Keſp. Per votum intelligi votum ſolemne in- Religione approbata emiſſum, item votum ſim- plex Patrum Societatis Eſu, quod ſimiliter im- pedit & dirimit Matrimonium contrahendum-, àt patet ex Bulla Gregorii XIII, incipiente 3 Aſcendente Dominé. An votum ſolemne Religionis ſit diſpenſabile à Pontifice, non conveniunt DD. Nam ex no- ſtris negativam tenent Zennerus, Gonet, Wi⸗ gandt, eum pluribus aliis, innixi S. Th. 2. 2. q. 88. a. 11. in arg. ſed contra, Affirmativam- Mm 4 verò 5§ 52 Tract. XrI. Exam. FI. verò tenent pariter ex noſtris Durand. Palud. D. Antonin. Cajet. Petrus de Ledesma apud no- ſtrum Francifcum de Arauxo, quos cum aliis ci= tat, & ipſe ſequitur. Ex aliis Gottierez, Va- lentia, Reginald. Sbogar, & Schmier, ac com- muniter DD. tam Theologi, quàm Jurisperiti, quæ ſententia innititur authoritati S. Th. in 4. diſt. 38. q. 1. à. 4.⸗ DQ., . Quid cenſes de impeaimento Ordinis? Reſp. Per hoc impedimentum intelligi Ordinem ſacrum, id eſt, Subdiaconatum, Dia conatum- & Presbyteratum, qui impediunt matrimonium aliter tamen apud Græcos, aliter apud Latinos. Et quidem jure tantuùm Eccleſiaſticöũ. Nam apud Græcos Ordo ſacer impedit matrimonium con- trahendum ſolùm ex vi Ordinis, ſed apud Lati- nos cx vi Ordinis, & ulteriùs ex voto continen- tiæ, quod eſt Ordinibus ſaeris annexum: quod etſi quis verbotenus non emittat, ex hoc ipſo tamen, quòd Ordinem ſultipi, ſecundùm ritunt oceidentalis Eceleſiæ, intelligitur emiſiſſe. Er- ideo apud Græcos & alios Orientales ſacer Ordo impedit Matrimonium contrahendum, non ta- men Matrimonii priùs contracti uſum: poſſunt enim Matrimonié priùs contractô uti, quamvis non poſſint Matrimonium denuo contrahere; ſed apud Oceidentalem Eccleſiam impedit Matri- monium & Matrimonii uſum, niſi fortè ignoran- te aut contradicente uxore vir Ordinem ſacrum ſuſceperit: quia ex hoet non poteſt ei aliquod præ- inn — ün ie n 4, adt li⸗ en ad 6 genbhluti, Dlatnmi, Gteci den tees 14 ſ⸗ hocie inhe lßn n 6 l Corſiu snd, Ralm ſer h tradun. W religne 12 (9 hen, I ſſen coll tamn geſce e Aeenee telcenlen murerini) K mitn . lina t e enril neliei i Dzcnunn Mihingnin D Laint Mngn niun con. Inllt. ednnen⸗ ehnn el bopt ndnn enik ir. ben n, r. ſn u i, um Pntnher Nerke enn De Impedimentis Matrimonii. 563 præjudicium generari. S., Th. hic q. 53. a. 30 in c. Nota, quôs illi, qui ante ſacri Ordinis ſuſ- ceptionem apud Græcos olim erant uxorati, non poterant Matrimonié uti poſt ordinationem, ſicut & Latini, à qus tamen obſervantia poſte- riores-Græci defecerunt, quod quia Romani Pontifices ad vitandum maſus damnum tolerant, Græei hodie in hos non peccent. Cognatio. ., 6⁶. ODaid ſentis de impediments Cogna- tionis ſeun Conſanguinitatis? Rép. I. Conſanguinitas, dicta ſanguinis- unitas definitur, quòd ſit vinculum perſonarum ab eodem ſtipite deſcendentium, carnali propagatione- contractum. Ubi ſtipes vocatur illa perſona, 2 qua reliquæ oriunturs ùt filius, nepos, &c. Reſp. 2. Conſanguinitas in divèrſas dividi- tur lineas, nimirum in rectam & tranfſverſa- lem ſeu collateralem. Recta ſubdividitur in- lineam deſcendentium & aſcendentium. In linea aſeendentium ſunt Pater, avus, &c. in deſcendentium filius, nepos, &c. In linea transverſali ponuntur frater & ſoror, patru⸗ us & amita, avunculus & matertera, &c. Et hæc Linea transverſalis etiam eſt duplex: ni- mirum æqualis & inæqualis. Prims eſt, in quza M m 5 col⸗ 554 Tracz. XrI. Exam. PI. colloeatæ perſenæ æqualiter diſtant à ſtipite, uüt patet in exemplis mox datis: Altera, quando inæqaaliter diſtant, ut Patruus & filius fratris. Linea tandem dividitur in gradus. Pro quo D. 7. Duid eft Linea, quid Gradus? Reſy. I. Linea eſt ordinata collectio perſo- narum conſanguinitate junctarum, ſeu in co- dem ſanguine commuuicantium, Reſp. 2. Gradus eſt habitudo ſive menſura diſtantium perſonarum, quâ cognofſcitur, quo- tâ conſanguinitatis diſtantiã aliquæ perſonæ inter ſe conjungantur. D. 5⁵. Quot ſunt regule pro rognoſcenda cen- ſanguinitate? Reſn. Sunt tres. Quarum Prima eſb pro linea reca tam deſcendenti- um, quàm aſcendentium, nimirum: Tot ſunt gradus in linea deſtendente vel aſcendente, quor ſunt perſonæ uuâ demptâ, nimirum perſonàâ ſtipitis. Secunda eſt pro linea transverſali æquali: In linea transvetſa æguali, quor gradibus perſonæ di- ſtant à communi ſtipite, totidem gradibus diſiant inter ſe. Tertia eſt pro linea transverſali inæquali: Quot gradibus perſona remotior à communi ſtipite di- ſtat, totidem gradibus ipſæ perſonæ diſtant inter ſe⸗ Z. 9. Uſque ad quotum gradum conſangui- nitatis prohibetur Matrimonium ? Rep. Defacto matrimohium usque ad qhar- tum elipten Gi/ 4ren: N r um ſem, el do: Ma lgiotigre mer ahn lud nullonn, ele, Mdun ſt in eeltang, baun ineliean ibun n a ates ! un: ul Mlangounhre UImn Month clelielles, le lunoe, Uls ultrz p a0 ſien Nenim te m vdo ſoe ner (Oonoſeiper Cprolinng Ae Vihien dcenden inm. / n g/ ont rmuß, 14 G rſe Gue MlK nn De Impedimentis Matrimonii. 55§ tum conſanguinitatis gradum incluſivè interdi- Gtum eſt. Sed D. 10. Qus jure conſanguinitas dirimit matrimonium è KReſpy. Prim?: Matrimonium in primo gradu Nlineæ rectz tam aſcendentium, quàm deſcen- dentium, v. g. inter patrem & filiam, filium. & matrem, eſt jure naturali & Divinô nullum. Secundès: Matrimonium in ſecundo, tertio & ulseriori gradu conſanguinitatis lineæ rectæ, v. g. inter avum & neptem, eſt pariter jure Divinò nullum. Terti?: Probabilius eſt, quòd Matrimoni- um inter conſanguincos primi gradůs lineæ transverſæ, v. g. inter fratrem & ſororem, contractum ſit jure naturæ nullum: cxceptô caſu neceſſitatis, qualis erat in primordio mun- di, ob quam DEIUS tunc diſpenſavit. Et. hoc intelligendum eſt etiam de fratribus & ſororibus ex altero tantùm patre: quia verè ſunt fratres & ſorores. Quartò: In ſecundo & ulterioribus gradibus conſanguinitatis lineæ transvere matrimo- nium non eſt irritum jure naturæ, ſed tantùm Eccleſiaſticôé., c. non debet, de conſanguinitate Unde Innoc. III. decernit, quòd in aliis gra- dibus ultra primum Infideles Matrimonio jun- di, ad fidem converſi, non fint ſeparandi, non enim tenentur legibus Eccleſiæ, Q 314 566 Traét. XrI. Exam. VI. Q. 77. Tricſs- diſpenſari inter toſenes⸗ neos in gradibus prehibitis? Reſp. Poteſt diſpenſari inter conſanguineos collaterales. Pro quo ſit hæc regula: Tunc ab Eccleſia diſpenſari poteſt in conſanguini- tate collaterali in gradu prohibito, quando talis diſpenſatio juri naturali aut Divino non- centrariatur: ſi ergo jus Divinum aut natu- rale in conſanguinitate collaterali matrimo- nium prohibet, tunc neque Eccleſia ſinè ſpe- ciali Dei revelatione tale matrimonium admit- tere poteſt, uti v. g. inter fratrem & ſororem. Horum intelligentia patebit ex Arborecon- ſanguinitatis: ubi nota, quòd (ùt paulò antè attigi) in linea recta ponantur aſcendentes & deſcendentes viri & mulieres. Ad dextrum latus collocatur frater & ejus filii ac filiæ, nepotes, ac heptes: Item aſeen- dentium virorum in cadem linea redta exiſten- tium fratres & ſorores, eôrumque deſeenden- tes: fratres inquam, & ſorores virorum a- ſcendentium, uti eſt Patruus v. g. Patris fra= ter, & Amita ejusdem Patris ſoror; Propa- truus (ſeu Patruns magnus) Avi ſater, & Promita (ſen Amita magna) ejusdem Avi ſoror; Abpatruus Proavi frater, & Abamita- ejus sdem Proavi ſoror, & c. Ad ſiniſtrum autem latus collocatur ſoror; & ejus filii ac filiæ, nepotes zc neptes. Item aſcendentium mulierum in linea recta exiſten- tium tll nanin ſeſi inte Oniut zre 1* Vrore Atbojee pabsan * denlenter ter e ltemalce kil l 6e 64 ftoun dunt 1 . 0 ji ter 3 kiet al er, . ARBOR CONSANGVINITATIS. 4. Abnepos. Abneptis. cella vacua ſe fingit poſitum, qui de ſua eum altero cegna- tione quærit. —.ꝗ— 4‧ Abavus. Abavia. 4: 2. 4 Abpatruus Proavus. Abavun- culus. Abamita, Proavia. Abmater- terea. 4. 3. 2. 3. . Horum Propatru- Avus. Proavun- Horum Filius,; . us. culus. Filius, Filia. Proamita. Avia. Promater- Filia. tera. . 3. 2. 1. 2. 2. 4. Horum Propior Patruus. Pater. Avuncu-⸗ Propior Horum Nepos, Sobrinus. lus. Sobrinus. Nepos, Noptis. Propior Amita. Mater. Matertera. Propior Neptis. Sobrina. Sobrina. 4. 2. 2. 1. 1. 2. 3. 4. Horum Horum Horum Horum Horum Horum Pronepos, Filius, Filius, Frater. Soror. Filius;, Filius, Pronepos, Proneptis Filia. Filia. Filia. Filia. Proneptis. 4. 2 2. 1. 2. 2. 4. Horum Heorum Fratris Filius. Sororis Horum Horum Nepos, Nepos, Filius, Filia. Filius, Nepos, Nepos, Neptis. Neptis. FEilia. Filia. Neptis. Neyptis. 4. . 2. 5. 4. Horum Fratris. Nepos. Sororis Horum Pronepos, Nepos, Neptis. Nepos, Pronepos, Proneptis. Neptis. Neptis. Proneptis. . 3. 4. Fratris Pronepos. Sororis Pronepos, Proneptis. Pronepos, Proneptis. Proneptis. Ninyune nts iaggam gin, ti e zunt, & M. ciruoculos Eer, & dt n) eiusden Utir ftater, e lror, uc Al id uß lin 1 4fnas pnuitn Nen armnli Uena, Gwinun, N Nate, ingan 1s habetu Unmnato, e unsmatrüme le s 35, 2 Afnit I gbartum Pulr leit; N inclulre, Kaln extta n in De Impedimentisz Matrimonii. 557 tium fratres & ſorores, & horum deſcenden- tes: fratres inquam, & ſorores mulierum a- ſcendentium, uti eſt Avunculus v. g. qui eſt matris frater, & Matertera ejusdem Matrig ſoror; Proavunculus (ſeu Avunculus magnus) Aviæ frater, & Promatertera ſeu Materte- ra magna) ejusdem Aviæ ſoror; Abavuncu- us Proaviæ frater, & Abmatertera ejusdem- Proaviæ ſoror, &c. Si ſis Affinis. Q. 72. Quid eſt Affinitas, uſque ad quo⸗ tum gradum dirimit, & quotuplex eſt Reſp. I. Affinitas definitur, quòd ſit cogjun- Gtio ſeu propinquitas perſonarum Provenieys ex co- pula carnali licita, vel illicita cum commix- tione ſeminum, vel ex poteſtate ad illam: ex poteſtate, inquam, ad copulam licitam, quæ poteſtas habetur ex matrimonio rato, non conſummato, ex quo etiam oritur affinitas dirimens matrimonium usque ad quartum gra- dum. e. perré 35. q. 3. Keſp. 2. Affinitas dirimit matrimonium us- que ad quartum gradum incluſivè, ſi orta ſir- ex eopula licita; usque ad ſecundum gradum autem incluſivè, ſi oriatur ex copula illicita, nimirum extra matrimonium, ſeu fornicaria. Reſp. 3. Affinitas eſt duplex: una lineæ re- tæ, altera transverſæ. In linea recta collo- cantur aſcendentes & deſcendentes illius per- ſo⸗ N muin ſonæ, cum qua copula fuit habita; in ſecun- finglucl da verò linea conſanguinei lineæ transverſæ ifiin ejusdem perſonæ. hcn gun Item atffinitas eſt adhuc triplex: nimirum in Olnd primi, ſecundi & tertii generis. Aßßmitas pri- mi generis eſt, ut ſi v. g. frater tuus ducat, gein l Mariam, quæ tibi fit affinis in primo generc. Konmnni Secundi generis eſt, quando poſt mortem fratris 1o eupti tui Maria duxit Andream. Tertüi generis eſt, Atcolni quando poſt mortem Mariæ affinis tuus An- lorek d⸗ dreas ducit Franciſcam. loſent Nota tamen: quamvis ſecundus maritus, oi Mariæ Andreas tibi in ſecundo genere affini- is, an tatis affinis fiat, ipſa Maria nihilominùs tibi em4 manebit affinis in primo gradu primæ affini- un inl tatis: quia per mutationem generis affinita- I, alel n tis non mutatur gradus. Bechſted. de collat, asnn Jur. Connubial p. 2. c. 3. pag. 161. n. 4 Mad Q. 73. Qua ſunt regulæ pro cognoſcenda Afſinitate, & ejus gradu? Rae ugla en Reſp. Prima eſt: Per matrimonium omnes none conſanguinci viri fiunt affines uxori, & con- agnni tra conſanguinei uxoris fiunt affines viro; non tamen conſanguinei utriusque conjugis fiunt Nt affines inter ſe: ideo hi poſſunt inter ſe nu- lie bere, ſive mortuis, ſive adhuc viventibus il⸗ e . . . . Mere comn lis conjugibus. Hinc duæ germanæ ſorores ane unius familiæ poſſunt contrahere cum duobus Nen germanis fratribus alterius ſamiliæ; ſolet qui- enh dem hæc vocari affinitas, ſed eſt per accidens aet, calis. W Ra- iAnlt 558 Tract WI. Exam. VI. nigt U be eſet in on r . Prime letls nit et Er J. W. . net lot iotee ebedve c iveneho emunn in dere enein mlehe ye Ni De Impedimentiæz Matrimonii. 559 Ratio: quia eſt inter perſonas, quarum neu- tra per copulam carnalem ei per ſe cauſam dedit, cùm etiam poſſit eſſe inter virgines & perſonas omnis copulæ carnalis expertes“, Ex his Sequitur I. quòd filius Mariti ex alia UIxo- re poſſit contrahere eum filia Uxoris ex alio Marito, ſeu privigna poteſt nubere filio vitri- ci, & & contra privignus filiæ novercæ. 2. Poteſt quis ducere matrem ſui vitrici vel novercæ. 3. Poteſt quis ſucceſſivè nubere duabus fœ- minis, quarum viri fuerunt germani fratres, v. g. Petrus & Paulus fratres ducunt, unus Annam, alter Mariam; moriunntur Petrus & Paulus, poteſt loannes ex tertia quadam fa- milia ortus ducere Annam, & eâ defunctâα Ma- riam-. 4. Pater Sponſi poteſt nubere filiæ vel ma- tri Sponſæ. Secunda regula eſt: Inter virum & affines- Uxoris non oritur impedimentum affinitatis, nec è contra inter Uxorem & affines viri: quia affinitas non parit affinitatem pPoſt Conc. La- teran. IV. ſub Innoc. III. I215. celebra- tani. Hinc vir mortuâ ſuâ uxore poteſt con- trahere cum quavis affine ſuæ uxoris: idem eſt è converſo de muliere. Tertis regula ad diſcernendam affinitatem- tam per ſe, quàâm per accidens talem: ſi nec vix carnaliter cognoverit conſangnineam illius. mu- 560 Tradk. XI. Exam. PFI. mulieris, cui nubere vult, nec mulier ullum., conſanguineum ejuſdem viri, ſi quæ inter eos ſit affinitas, ea ſolùm eſt per accidens: nec impedit matrimonium. Ratio eſt anté data. Quarts regula ad deprehendendos gradus affi- nitatis per ſe talis eſt: In quoto conſanguini- tatis gradu aliqua perſona eſt juncta viro, in codem etiam gradu affinitatis jungitur mulie- ri; & è⁸ contra, in quoto conſanguinitatis- gradu aliqua perſona eſt juncta mulieri, in- codem etiam gradu affinitatis jungitur viro. DQ. 74. Qus jare Aßinitas dirimit matri- monium ut poſſit vel non poſſit in ea diſpenſari? Reſp. 2. Probabilius eſt, quòd matrimo- nium in primo gradu affinitatis lineæ rectæ (àt inter novercam & privignum, vitricum & privignam, ſocerum & nurum, ſocrum & ge- nerum) ſit jure naturæ invalidum; adeôque nec Papa in hoc impedimento diſpenſare pos- ſit. Colligitur ex Apoſſolo 1I. ad Cor. 5. nbi egxaggerat in eos, qui uxorem parris habe- bant. Quod verum eſt, etiamſi affinitas oria- tur ex copuia fornicaria, ſic, ut quis non poſſit valide ducere concubinam patris ſui aut filiam ejus. Reſp. 2. Probabilius eſt, quòd matrimo- nium in primo gradu affinitatis lineæ trans- verſæ (licèt jure naturali & gentium ſit val- de indecens) non ſit invalidum jure naturæ, ita ut ex gravi calu, præſertim accedente pu- bli⸗ NI — *R lr ien teſgen ente “ egilne Conſang den t o ehrn kgiit Uhblei noltuen 22 ii, munmn ler re Nitnicumnt u d ng aet Penluepe Con en dulti l Unitsse t Ci bintelit Pmunm ſner in n hn bre dnr⸗ Ni l ARBOR AFFINITATIS. Omnes conſanguine? MARITI fiunt affines IIXORlI in eodem affinitatis gradu, in quo⸗ nei juguntur viro. Et vieiſſim omnes conſangui- nei UXORIS fiunt affines MARITO ia t0 conſanguinitatis gradu iidem finge 4 4. Abavus. Abavus. Abavia. Abavia. 4. 3. 3 4. Abpatru', Abpatru'. Abamita. ] Proavus. Proavus. Abamita. re Y . . X * * &* Abavunc. Proavia. Proavia, Abavunc. Abmat. Abmatert. 4. E 2. 2. 2⸗ 4. HorumfFi- Propatru'“. Propatru. HorumFi- lius, Filia, Proamita. Ayvus. Ayus. Proamita. lius, Filia, X K X y On . . . * * * * . * Idem Proavunc. Avia. Avia. Proavunc, d * [Promat. Promat. Idem. 4. 3·. 2. 1. 1. 2. 3. 4 Horum Ne Propior 8o Fatzuus. Patruus. Propior So Herum Ne pos, ptis., brinus, a. Amita. Pater. Pater. Amita. brinus, na. pos, ptis. „ „ K „ e . Aedaenl. N * * e » e X X . ater. ater Avunc. Idem. Idem Mertert. 6 Matert. Idem. Idem. 4. 3 2 I. 1. 2. 2·. . Horumpro Horum Fi- raski- Frater. Frater. Horum Fi- Herum Fi- HorumPro nepos, ptis lius, Filia. Hius, Pilia, lius, Filia lias, Filia nepos, ptis N v „ „Xx x y MARTTIIS IHXOR. „x 5 5 s 2 en . ee P TX Idem. Idem. Idem. 30r0r., . Soror. Idem. Idem. Idem- . . 1. r. 2. 3. 4. Horum Ne Horum Ne Fratris Fi- Filius. Filius Fratris Fi- Horum Horum os, ptis. pos, ptis. lius, Filis lius, Filia Nepos, tis. Nep. ptis. 5 X X 4 »XEY Sororis Fi- Filia. Filia. 3 Rie Ei EI K A 1» I „* 1 Sororis Fi- Idem Idem. iius , 2. Uus, a⸗ Idem. Idem. . 3 2. . 4. Horumpro Fratris Ne- Nepos. Fratris Ne- HorumPro s, ptis pPos, Pfis. is „ptis. nepos, p tis nepos: ptis 10 11 4 Neptis. Pos; Plis: 102 ti Sor. Nep. Sor. Nep. Idem. Idem. Scc. Eerc. Fratxisro Pronepos. Fratris Pro- s, ptis Proneptis. nepos, ptis PX Lt P-kli. Sor. Pron- Sor. Pron. &c. 4 — &c. 4. 4. — Abnepos. Abnepes. Abneptis. Abneptia. odem affinitatis gradu, in quoto conſanguinitatis gradu üdem eonſanguinei junguntur multeri. Den. — peno Colltate, en & 25. un don m eus emen in innd eodinen liber verlſi) in ſeine lis line ntrahen Nd lein odt nen pri edator lampo De hae Hucus 4Arbot 1 gudd imitum Unes dre C. e pol lro De Impedimentis Matrimonid 561 licâ Superioris, nimirum Summi bPontiſicig auctoritate, licitè contrahi poſſit, v. g. inter uxorem & fratrem defundi mariti. Hinc & Deut. 25. præceptum fuit Iſraélitis, ut, ſi fratrum ùnus finè liberis deceſſfiſſet, alter re- lictam ejus uxorem accipiat, ex eâque ſuſci- tet ſemen fratris ſui. Item Innoc. III. illis, qui in infidelitate ſecundàùm gentis ſuæ con- ſuetudinem contraxerant cum uxore fratris- ſinè liberis defuncti, permiſit, ut ad fidem converſi Matrimoniéò uti poſſent. Tandem non ſemel Sedes Apoſtolica, ut in hoc affini- tatis lineæ transverſæ gradu matrimonium contraheretur, diſpenſavit cum Principibus. S5. Qüuid, ſi Aſznitas Matrimonio ſuper- veniat? Reſp. Impedit ne nocens, niſi diſpenſatio- nem obtineat, poſſit petere debitum; non ta- men privatur facultate reddendi, ne innocens lædatur ob delictum alterius, Diſpenſationem illam poſſe dari ab Epiſcopo plerique docent. De hac re plura vide Exam. ſeq. q. 3. Hucusque autem dicta magis intelligentur⸗ cx Arbore Affinitatis hic inſerta: ubi nota- 1. quòd in hac Arbore duæ ſint lineæ rectæ, nimirum Mariti, & Uxoris. Nota 2. quòd omnes conſanguinei collaterales, qui in Ar- bore Conſanguinitatis in dextro & ſiniſtro la- tere poſiti ſunt, hig in Arbore Affinitatis in- unico latere lineæ rectæ (ex parte nimirum N n vel 5§ 62 Tradbl. EI Exam. VI. N mit vel Mariti, vel Uxoris) collocentur, ut ſcili⸗ umen Kin cet magis pateat afhoitas v. g. Viri cum to- n len inte ta conſanguinitate Uxoris, & viciſſim affini- gruien on tas Uxoris cum tota conſanguinitate Viri Un- ummen con de etiam cellulæ collaterales in hac Arbore, gd imer! Afſinitatis diviſæ ſunt: ita, ut, qui in Arbo- aiilinm re Conſanguiniratis in latere dextro ponuntur, mnmn, l in hac Affinitatis Arbore in ſuperiori cellu- ne ami larum parte eſſe intelligantur: & qui in dicta *“ Nel Arbore Conſanguinitatis in ſiniltro latere ſunt, Ni gel. hic in inferiori cellularum parte collocati cen. A . ſeantur. Süntque illi, qui in cellulis ſuperiùs onuntur, deſcendentes eorum, qui in ſupe- ebor rioribus cellulis ſimihiter ſuperiùs collocantur; g& inferiùs collocati ſunt deſcendentes eorum, qui in ſuperioribus cellulis inferiùs ponuntur. 1t, hicit Cognatio, Spiritualis & Legalis. LQ. 76. Quid eſt Cognatio Spiritualis? Ante Reſp. Not. quòd Cognatio ſe habeat- G ür genus, ſub ſe continens tres ſpecies, ſcil. Cognationem carnalem, ſpiritualem & le- atien galem. Prima ſubdividitur in Conſangseini- tatem & Affinitatem, de quibus jam acum —. eſt, Hic ergo inquiritur de ſecunda & tertia. Hòôc not. Reſp. 1. Cognatio Spiritualis eſt propinquitas N perſonarum ex Bapliſmo & Confimatione. Hocim- 7. pedimentum jure tantùm Eceleſiaſtico oritur, & dirimit tantum inter baptizantem ſeu fan⸗ . ir⸗ j, ne chen lincelols in N, Oiin i wl oen enehres ean ſtig onun. Nbeenn ie Delud vonnidket nes hliet Pirtuen 1 (onung lbes ſeni eleunctdtt lisel e rhhre N Cerlalion. ztoen eu. imentis Matrimoni. §56 De Impedimentis Matri 563 firmantem, & inter baptizatum ſeu cofirma- tum. Item inter Patrinum (vel Matrinam) baptizati ſeu confirmati, & inter ipſum ba- ptizatum ſeu confirmatum, & parentes ejus; non verò inter Patrinum, & Matrinam, nec inter fiiliaſtrum (id eſt, baptizatum vel con- firmatum, & filios aut filios Patrini vel Ma- trinæ.) Nam jus antiquum, vi cujus illa Cog- natio ad prædictos tranſibat, ſublarum eſt per Trid. Seſſ. 24. c. 4. Hoc ut magis pa- teat, ſubjicitur Arbor Cognationis Spiritualis. /[Parentes bb aptizati N . vel —— —— confirmati. M — — 8 5„ — „ „ S E . , 2 3 —,— — — — — Patrini 2 Baptizans . 8 P baptizafi S 8 Vel Vel E . Confirmati.] 3 2£ confirmans. „ 3. S. G . G „ R 2 „ Sm Baptizatus. Fa, No. o vel [nfrmatue] —,— — N n 2 Reſp. 2. 564 Tradt. XI. Exam. VI. Reſp. 2. Hoc impedimentum vel Cognatio non oritur ex ſolis cæremoniis Baptiſmi, quæ interdum ſupplentur: ùt patet ex S. Th. hic q. 56. a. 2. Hinc ctiam non otitur ex Sacra- mento Confeſſionis inter Confeflarium, vel SpiritualemPatrem & filias Confeſſionis: quàm- vis Confeſſor cum illis carnaliter peccans te- neatur hanc circumſtantiam confiteri, ùt di- tum eſt Tract. 3. Exam. 2. q. 3. n. 6. Reſp. 3. Quomodo Cognatio Spiritualis poſ- ſit matrimonio ſupervenire, & ſaltem ejus a- Gtui præjudieare, explicat S. D. a. I. in c. di- cens: diſtingendum eſt de ſpirituali cogna- tione, quia aut præceſſit matrimonium, aut ſequitur. Si præceſſit, impedit contrahen- dum, & dirimit contractum; ſi ſequitur, tunc non dirimit vinculum matrimonii, Sed quan- tùm ad actum matrimonii eſt diſtinguendum; quia aut ſpiritualis cognatio inducitur cauſa neceſſitatis, ſicut cùm pater baptizat filium- in articulo mortis, & tunc non impedit actum matrimonii ex neutra parte; aut inducitur- extra cauſam neceſſitatis ex ignorantia, & tunc, ſi ille, ex cujus acth inducitur, diligentiam- adhibuit, eſt eadem ratio, ſicut de primo; aut ex induſtria extra caſum neceſſitatis, & tunc ille, ex cujus adtu inducitur, amittit jus petendi debitum, ſed tamen debet reddere, ſi petatur: quia ex culpa ejus non debet ali- quod incommodum alius reportare. Hæc ibi. Reſp. iuurcim tangen Ceokuotem: l Ur, ec durt oad lon tene u net er i 1b: aet ſeinfn. NMN 1. Co erſoumm po Rio Autem 17 lt enton iu U ℳ MNuen An 1s ntln d nec orch quurti pene 1io unoritn Eetſcr, , nteltaten 1n ndorin Ulnuis: & ſi nlapente Ehonbeſis, 1t8 . bi le wobiigfen tle⸗ Gin n leceliuc, elut, dmin. ledet i Non h Otule De Impedimentis M atrimonil. §565 Reſp. 4. Ad contrahendam hanc Cognatio- nem ſpiritualem ſufficit, quòd Patrinus ba- ptizandum tangat, & teneat per Legatum, ſeu Procuratorem: unde Legatus non contrahit illam, nec Patrinus efficitur. Ratio: quia- Legatus non tenet ſué, ſed alienò nomine, & alius tenet per illum, ùt autem habet Regula Juris: Qui facit per alium, perinde eſt, ac ſi faciat per ſe ipſum. D., 717. Quid eſt Cognatio Legalis? Reſp. I. Cognatio Legalis eſt propinquitas perſonarum proveniens ex adoptione. Ado- Ptio autem à S. Th. q. 57. a. 2. definitur, quèòd ſit extraneæ perſonæ in filium ſeu filiam, vel nepotem legitima aſumptio. Et eſt duplex: una adoptio perfecta, per quam adoptatus traducitur- poteſtatem adoptantis ?: & ſic adopta- tus ſuccedit patri adoptanti ex inteſtato: neec poteſt eum pater ſinè culpa privare- quartâ parte hæreditatis, fitque talis adopta-= tio auétoritate Principis. Alia eſt adoptio imperfecta, per quam adoptatus non tranſit in poteſtatem apoptantis, & poteſt fieri etia ſiné auétoritate Principis, & auctoritate Ma- giſtratus: & ſic adoptatus non ſuccedit in bo- nis adoptantis, nec tenetur ei adoptans aliquid de bonis ſuis in teſtamento dimittere, niſi ve- lit S. Th. ibidem. Reſp. 2. Legibus humanis ab Ecclefia ap- probatis ſtatutum eſt, quòôd Cognatio Legalis perfeda dirimat matimonium. S. Th. q.57. 2. 2. N n 3 Reſp. 5. Ne . 7 leni 566 Trabt. XVI. Exam. VI. — Reſp. 3. Cognatio Legalis perfecta contra- . e unei hitur 1. Inter adoptantem & adenptatnen „ & eg li adoptati uſque ad quartum gradum-, m nio ter adoptantem, & uxorem adoptati, 2. In 1e1 Kneri m adoptantis?. 1 doptatum, & uxore J * g gr adoptatum, & filios legitimos ado- d is S. Th. a. 4. (verùm tertia (pecies non n a erpetua, ſicut aliæ duæ, ſed ſolùm u⸗ Uunen, rar Aun alter eorum non mancipatur.) Pro Li quo ſubjicitur Arbor Cogvationis Legalis. ie n 6 Cine Ootndundi imun tl en unkinunn ei nundan, uxdr ierlecon e. . Cegs Tegai ad holl teſe ad⸗ - optans Be- ab —„ ohianti⸗ ———-— — ind, vt — Eum homicie er aliun oe nec ſucß Colllum rel lanen nottis — 1ar dncher riſii ri foren em aaaf ptati Kell dec ien, De Impe dimentis Matrimonit. 5§67 Reſp. 4. PFœmina non poteſt adoptare, ni- ſi ex privilegio. Unde adoptans debet eſſe- maſculus, & qnidem ſui juris, & ad minus ætatis 25. annorum, naturaliter non impo- tens ad generandum: debétque ad minus 18. annis excedere adoptatum. Crimen, Cultůs diſparitas, Vis, Ligamen, Honeſtas. . 75. Quid ſentis de impedimento crimi- nis ?² Reſp. Impedimentnum criminis comprehen- dit duplex crimen, quò matrimonium poſtea contractum dirimitur. Primum eſt homicidium, quod vir & fœæmi- na machinantur alterius conjugem occidendo eàâ intentione, ut poſt illius mortem ipſi in- ter ſe contraherent. Ut autem dirimat, de- bent adeſſe ſequentes conditiones. Primè, ut tam vir, quàm fœmina ad di- ctum homicidium concurrant, ſive per ſe, ſi- ve per alium, ſive præcipiendo, ſive ſuaden- do; nec ſuffieit mortem eſſe attentatam, aut conſilium vel mandatum datum fuiſſe, quod tamen mortis cauſa non fuit, ùt pluribus prao- bat Sanchez: nec etiam ſufficit dictam ocei- ſionem ratam habere: quia ratihabitio non eſt eauſa occiſionis, ſed ſupponit occiſionem factam. Nn 4 Fe-⸗ 8 668 Trabt. XVI. Exam. VI. Serundè, ut uterque dictam contrahendi in- tentionem habuerit, eôque fine homicidium perpetretur. Unde non dirimit, ſi occiſio ſit quidem actu ſecuta, ſed ſiné illo animo, vel ſi hic animus adfuerit quidem, non tamen fuit externè manifeſtatus, nec communi utri- usque sonſilié approbatus, ſed ab uno tan- tùm, niſi adulterium præceſſerit: ſi enim hoc præceſſerit, licèt tantum unus (alterò neſcien- te) eum intentione Matrimonii cædem per- fecerit, matrimonium dirimitur, Tertid, ut mors vi talis machinationis, non autem tantùm ex medici, aut ægri culpa ſe- cuta fuerit. Secundum crimen eſt adulterium quod habet adjunctam unam harum trium conditionum. Primèò, ut perſona adultera re ipsâ occidat eonjugem animô ducendi poſtea complicem, unde neceſſe eſt, ut eædem adulterium præ- cedat, non tamen neceſſe eſt, ut ambo adul- teri ad cædem concurrant, ſufficit enim tunce, ſi alter ſive ſuum, ſive complicis conjugem- occidat, ùt antè dictum eſt. Secundò, ut adulteri celebrent matrimonium per verba de præſenti vivente adhuc legitimò conjuge, idque ſive adulterium præcedat hanc celebrationem, ſive ſequatur; requiritur tamen, ut uterque ſeiat alterum eſſe conjugatum: ſi enim vel alteruter ignoret, matrimonium non dirimitur. Ter- N he — 4 E. 1 Ged,uutrmn Geietec oo pli ro Uumm cnditi ier conci un rimens leriun, e N ke omm dant ean, lann Alealis mun tiam onneht chd Nton Acnde, N Cihein, ericlun Uhe Prialn, G venum non utitibaptin nd telk inte n idloct, Unerhereti ionis, dn 4 lcetit i 0ihenenti etlit 4 clad n. De Impedimentis Matrimohii. 569 Tertiè, ut matrimonium per verba de futuro iint , ſibi promittant ih eventum morituri conjugis, i, licèt ejus cædem interea non machinentur-, utn dummodo ipla promiſſio ſit acceptata. ee ummnn Harum conditionum una, ſi eum adulterio NMau conſiſtat, conſtituit inter adulteros impedi- Ein mentum dirimens, non autem fſufficit ſolum. A adulterium. . nöni caden .B nin, D. 79. Quid eſe cultüs diſparitas? tinton Reſp. Eſt differentia, quæ reperitur inter- rezi aß perſonam baptizatam & non baptizatam, v. g. Judæam, Paganam, S&c. Hæc diſparitas jure n gudle Eccleſiaſticò matrimonium dirimit, quia con- hdium trariatur principaliori bono ipfius matrimo- tiue i, quod eſt bonum prolis ad cultum D EI gun, educandæ. Poteſt tamen Papa ex juſta cau- uienn ſa diſpenſare, niſi fors adeſſet manifeſtum- enn periculum ſubverſionis. Dixi: Inter perſonam ndi haptigatam, & nen baptizatam: quia hoc impedi- lchittin mentum non reperitur in matrimoniis, quæ H herctici baptizati contrahunt cum Catholicis. L Imèô poteſt inter hos matrimonium eſſe lici- uinie tum in locis, quibus mixtim vivunt Catholi- vlu ci inter hæreticos, modò deſit periculum ſub- ulh verſionis, & provideatur, quòd omnes pro- ehiäm les educentur in fide Catholica, ac ſubſit ſpes gm convertendi alterum conjugem, & aliâs id fnmim expediat ad conciliandam pacem inter fami⸗- lias, vel ad alios honeſtos fines. N n 5 Vis 70 Tradl. XryI. Exam. I. Vis eſt violentia ſeu coactio, ſive metus gra- eote OIE vis. De hoc impedimento di eſt ſuprà Exam. 3. 9 32 7 Nelmmend Q. 20, Oid eſt Ligamen! gl Reſp. Ligamen eſt matrimonium cum alio Iwotent valide contradum, etiamſi non fuerit conſum- aneſcecl matam, quéô durante uxor alligata eſt virs, nec di inna alium duecre licité aut valide poteſt; ſi mer- ge oell zuus fuerit vir efus, foluta eſt à lege viri. Quo- - 1 vle modò poſſit ac debeat conſtare de morte con⸗ a ifi jugis, ut liceat ſecundò nubere, vide in Exame tieſtheme S. 4. 92 & 10. Eentg ſeel, A. :r. Qs s nee. eſen Reſp. Honeſtas ſeu impedimentum publicæ 1e ft honeſtatis eſt, vi cujus ſponſus (& & conver- ſo) nec validè, nec licitè poteſt (Eccleſiâ ſic ſtatuente) contrahere cum conſanguinea Iuæ ſponſæ, v. g. cum matre, filia, vel ſo- rore: non tamen extenditur ultra primum- phine radum, prout ſupràâ dictum eſt in Exam. 2. fiinit uit de ([ponlal. q. 3. Nec morte cxtinguitur. C. Al i un. de ſponſ. in 6. fonke, Porrôò, quia impepimentum hoc Jure Eccle- i, 1 Kaſticò introdudum eſt, ad Infideles nihil at= immine tinet. . 4 . kondi 861 Muh l⸗ Ullin, inonn 4 fienunte ſal e eet enn iete non er iei en Venun d (LN wd (de Cun ntenn Une, iil, u Unn oin unckübr ne enngin n eeſet tucſs De Impedimentis Matrimonii. 571 Si fortè coire nequibis . id eſt, im⸗ pedimentum impotentiæ. D. 22. Ouid eſt impotentia & quotuplex? Reſp. Impotentia quoad præſens eſt inca⸗ pacitas exercendi adum conjugalem, ſeu ſe- minandi intra vas. Eſt qnadruplex: Natura⸗ lis, quæ provenit ex nimio calore vel frigi. ditate; ex maleficio, quæ procuratur ope dæ- monis; ex defectu ætatis; & tandem ex eo, quod aliquis ſit Hermaphroditus. Iterum hæc im: potentia vel eſt perpetua, vel temperalis. Item vel eſt zeſpectiva, üt in viro reſpectu harum vel illarum fœminarum, non verôò reſpectu omni⸗= um; vel abſaluta, quæ reſpecu omnium habe- OQ. 23. Duag impotentia dirimit matrimo- nium?⸗ Reſp. Primò: impotentia naturalis perpetua dirimit matrimonium jure naturæ. Patet ex. Bulla Sixti V. incipiente: Cam frequenter in iſtis regionibus. Dixi: Perpetua, quia temporalis non diri- mit matrimonium, ut habetur C. fraternitatis. Porrò illa dicitur impotentjia temporalis, quæ ſinè miraculo, ope tamen & artificiò humanòô abs⸗ 572 Tradt. XI. Exam. VI. abſque peccato, & vitæ periculo tolli poteſt; perpetua verò, quæ ſic tolli non poteſt. Ad explorandum autem, an impotentia- ſit perpetua, triennium à jure conceditur-, quòê finité conceditur reclamatio ſeu declara- tio occulti impedimenti, ut ab invicem ſepa- rentur; ſi tamen ſeparatione factàâ ille, in- zulm quo erat impedimentum, invenitur carnalem menam copulam cum alia, vel cum eadem perfeciſſe, limt reintegrat Matrimonium præcedens, & diri- hhem mit ſecundum. Ita habetur C. fraternitatis de eſen int frig. & malef. Et hoc verum eſt, etſi per ſen- Rind tentiam judicis fuiſſent ſeparati. eltaͤme Reſp. 2. Non ſoiùm impotentia abſoluta, ſed “ & reſpectiva dirimit matrimonium reſpectu illius e n perſonæ, cum qua copula haberi nequit, ſecus- reſpecétu aliarum. Ita habetur c. cit. in Rep. 3. Mulier ſterilis, quæ non poteſt ge- nerare, vel nequit edere fœtum, niſi mortuum, Unitd e contrahit validéè: quia ſufficit, quòd poſſit coi- ar 1 re & conſummare matrimonium, & per accidens “l eſt, quòd effectus matrimonii non ſequatur. lrſe Reſp. z. Impotentia ex maleficio proveniens, dink G ſit perpetua, irritat matrimonium. Patet cx dilen e. ſinali de frig. & malef. Dicitur autem perpe- üanind tua, quando poſt experientiam triennalem nul⸗ ine 16 humané remedié licite tolli poteſt, ideéque lckt ſi miraculé tolleretur, ob id non deſineret eſſe re perpetua; ſi verò tollatur, vel tolli poſſit per ordi- Ni⸗ le narios exoreiſmos & Ecsleſiæ preces, non eſt dicen- M . . 1 Undeg da perpetua; ſecus dicendum, ſi aboleri non poſ- 3 ntel ſet „ WMrin , 4 R De Impedimentis Matrimonii. 573 ndt ſet, niſi per maleficium, ſeu aliam actionem il- Inim licitam. Et hæc intelligenda ſunt de impoten- ne con tia matrimonium antecedente, ſi enim ſuperve- ihs niat matrimonio jam contracto, manet validum tihilien ob ipſius indiſſolubilitatem. e KReſp. 5. Impotentia proveniens ex defectu ægtatis, ut ſi maſculus contrahat ante 14. & fo- mina ante 1I2. annos, (qui dicuntur anni pu⸗ bertatis) dirimit matrimonium jure Eccleſiaſti- céô. Ita habetur in c. ex litteris de ſponſ. impub. Gerinran ellen e⸗ Eeteldil eien Aliud eſſet, ſi malitia ſuppleret ætatem (id eſt, ſ eſſent potentes ad copulam, & aliàs judiciò “ pollerent ad cognoſcendam vim conſensúùs con- „Cugalis) hoc enim jura sxcipiunt. Ideo ſi con- nuftii trahentes ante annos pubertatis ante tempus præ= ,s qictum carnaliter fuerint copulati, nihilominùs matrimonium perpetuéò ſtat indiſſolubile. m De impotentia proveniente ex ætate ſenili ſic n Wnon diſcurrit S. D. hic q.5 8. a. I. ad 3. ſi in aliquo ſive per ſenium, ſive per morbum porentia generan- u di eſſet ita deſtruéta, ut copulam carnalem fa- cere, ſeu ſeminare non poſſit, nec ullà humansè arte ad id reſtaurari, cùm nec finem ſecunda- nin KE rium, ſcilicet concupiſcentiæ remedium in hoe malel matrimonio aſſequi poſſet, eſſet jure naturæ nul- ntink lum, ſubſiſtit autem, ſi intra vos ſeminare poſ- hret, ſet. I Reſp. 6. Hermaphroditus, ſi in eo unus ſexzus prævaleat, poteſt ſecundàùm illum inire matrimo- nium, unde ſi contrahat ſecundàùm ſexum infe= oems riorem, matrimonium jure naturæ eſt nullum: quia 574 Tradbt. X,I. Exam. VI. quia propter genitalium deficientiam non adeſt potentia generativa illi ſexui proportionata; ſi verò neuter prævaleat ſed uterque ſit æqualis“, contrahere poteſt, ſecundùm quem ſexum vo-⸗ luetit: quia adeſt potentia generativa utriúsque ſexs. Spadones tamen ſeu Eunuchi, utrôque- teſticulé orbati invalidé contrahunt matrimo=⸗ nium: quia veri nominis ſemen nequeunt effun= dere, nec item ille, cui virilia ſunt amputata; vel qui teſticulos habet contuſos, validè con- trahit: quia licèt aliquando falis ſeminet, ſemen tamen hoc non eſt prolificum. Ita Bonac. cum- aliis. Q 24. Duud, ſi conjuges Kante impotentia in petant non ſeparari, ſed cohabilare ſaltem ut fra-⸗ ter & ſoror? Reſp. Judex id facilè non debet permittere-, præſertim ſi juvenes ſint. Ratio: ne exponan- tur continuæ oceaſioni peecandi ſeminando ex- tra vas, dum actum tentarent;, fortè ad ſedan⸗= dam concupiſcentiam, poſſet tamen id cum mu- turo conſilio permittere, ſi non ſint juvenes, & de corum pietate conſtet, ac uterque votum fa- ciat caſtitatis. 25§. Pectantne conjuges illi, qui dum la- . borant impediments impotentix, interim ante ſe⸗ parationem attentant alctus ſornicarios? Reſp. quòd non. Ratio: quia laborant igno- rantiĩâ facti, quæ ipſos à peceato fermali exeu- ſat. . No- Nuln ſe, gt i unſhenig zuptinenn eCluentum uam ertoris Mtehumr RKanleu L. . 6. lopedine Ind. ell. 44 1 n hoe enperſoni . E IN NN 1 Diecdle lonn ſee u dldinen N Chitla 1 ftoren Ulke Cekge texr Ind (akenin non ſt ducere niccti d nnen ebete gin nN S Ureoporte nlltn n en ſ Eife l Mutti enh Un e en egbena⸗ , pii Uulning In bong: Ue gig ſceauſt. Aenſden n ort dl nenid an lenſle fon z. 1r 4 tenn a, Hmiunitt 1 lchont glom ,.. „ fgeniin . De Impedimentis Matrimonii 5§575 — —— Nota, quòd aliqui DD. præter impedimenta dirimentia ſuperiùs per verſus aſfignata ſpeciatim ponant impedimentum amentiæ, & iliud Xtatis. Sed impedimentum ætatis S. D. reducit ad im- pedimentum erroris. Clandeſtinitas, nümirum! ſi Paro- chi & duplicis deſit præſentia teſtis. D. 26. DBuid de hoc ſintis? Reſp. Impedimentum hoc ſtatatum eſt jure no- v6 Trid. Seſſ. 24. de reform. maitr. c. 7. Etſi enim ante hoc Concilium matrimonia elandeſti- na ſemper fuerint prohita, fuerunt tamen valida uti adhuc ſunt in locis, ubi Trid. non eſt re= ceptum. D., 27. Quis intelligitar pomine parochi? Reſp. Papa in tota Eccleſn, Epiſcopus in- ſua Diœceſi, ejúsque Vicarius Generalis, & Ca- pitulum ſede vacante; Item illi, qui habent ju- ris dictionem quaſi Epiſcopalem, uti habent quæ- dam Capitula & Abbates exempti, reſpectu ſuo- num ſubditorum. Tandem quivis Sacerdos à Parocho delegatus, ſeu ab 70 licentiam habens, àt patet ex Trid. . Cæterùm non eſt de neceſſitate, quòd Pare- chus ſit Sacerdos, ſed ſufffcit „ quòd habeat ti- tulum & officium Parochi, juxta declar. Car- din. Si tamen velit alium delegare, ille dele- gatus debet eſſe Sacerdos, ſùt patet ex Trid, cit. Debet etiam de neceffitate eſſe Parochus pro- Pri⸗ 4 576 Trad. NrI. Exam. VI. prius. Ratio: quia juxta Trid. ille Parochus- debet adeſſe, qui poteſt alteri Sacerdoti dare- licentiam; ſed hanc dare poteſt ſolus proprius Parochus, quia aliàs certè plurima ſequerentur inconvenieuua: ergo. OQ.,25. QDus Parochi & teſtium præſentia re- quiritur? Reſp. Humma: quia Parochus nomine Eccle- ſiæ, quam repræſentat, debet advertere & ſci- re, quid agatut, & teſtes, ut de re geſta poſſint teſtari. Porrò Paroehus poteſt aſſiſtere matrimonio ſuorum ſubditorim extra ſuam Parochiam, quia non eſt acus juriidictionis ſaltem litigioſæ; non poteſt tamen benelicere ſolemniter. Q. 29. Debetne adeſſe Parochus ſponſi vel ſoonſæ d Reſp. Sufficit quscunque ex illis duobus, com- muniter tamen ſol't adeſſe Parochus fœminæz. Ratio: quia comminiter in domo fœminæ cele- brantur nuptiæ, quid ſi unus contrahentium ra- tione duplieis domrilii duos habeat Parochos, ſufſicit, quòd adſit i, in cujus Parochia matri- monium celebratur. Cæterùm obſervanda hie eſt praxis. Q. 30. Quid cenſis de vagabundis ſeden certam nullibi habentibus? Reſp. Sicut Sacramentum Communionis & Confaſſionis ſolent participare ibi, ubi ſe deti- nent; un Ne tkinonnom enacondtio c n ſeii laetere n gu; in 4 Aen ean don polin 1 oent, l le andl, l Mto/ a ilonn krnth eoltehun (N Pe da NeS A lceeti ente hecl , Conji Ntkller teme nhrocho IUI Propt Mümpnun ke⸗ Ttlepnn 4 p 6 3. gt Aen Seen D De Impedimentis Matrimonii. 577 nuleh nent, ita & in præſentia illius Parochi contra- egein hitur matrimonium. Parochus autem tenetur. eicius de eorum conditione ſollicitè indagare, ùt mo- Nin e⸗ net Trid. an ſcilicet alibi ſint conjuncti, &, Et poſtea petere ab Epiſcopo licentiam aſſiſten- Nnges di, ſinè qua, etſi aſſiſtat validè, graviter tamen peecat. Niumni Q., 31. Eſine idem de Peregriniss Ue iGeren Reſp. Si ex cauſa modic tempore domé ab- Utere ſunt, non poſſunt contrahere eoram Parocho loei; poſſunt, ſi habitationem figant pro majori Alnm Parte anni, ut funt ſtudioſi, famuli, aneillæ „, ichun c. Ratio: quia in primo eaſu ille non eſt ve- , nligioe rus illorum Parochus, bene tamen in ſecundo, „ gquia eontrahunt ibi domicilium parochiale. Au af Q 32. Eſine validum matrimonium, ſi Pa-⸗ rochus & teſtes adſint vi vel dols adaucti? lidcn Reſp. Affirmativèe. Quia tune adhuc ſalvatur rdhnin finisi decreti Trid. ſeilicet, ut de tali matrimo=- hroimim nio eonſtet Eceleſiæ, poſſitque de eo teſtimonium dari, ne conjuges eò ſpretò aliud contrahant. Mortaliter tamen peceant ii, qui contrahunt co- ram Parocho vi detento, vel per dolum voca- c brbenar Us hrochu SððBðð „111 . . * to: Tum propter injuriam illi factam, tum ob D contemptum Eceleſiæ, agitur enim tune eontra „„pPræceptum ejus. e O. 3. Suffieciuntne ad Balorem matrimonii nht fulicunque teſtes? ere Reſp. Sufnheiunt, etiamſi ſint vitioſi, id eſt, eii,il 00 qui n 578 Tradt. WrI. Exam. VI. — Az; 7 . — unnnohun qui in judicio aliàs non admittuntur, ùͤt infames, l. 0C.. excommunicati, parentes, conſanguinei, ſervi, familiares, fœminæ, imò & infideles, dummo- Hanh do ſciant, quid agatur. üite Ratio: Tum quia in cauſa favorabili admit- e do tuntur teſtes alioquin inhabiles, ſicut ob fidei m ſ favorem decernitur in c. in fidei favorem. de hæ- undin ho ret, in 6. Cauſa autem matrimonii eſt favora- ni udt bilis c. finali de ſent. & rejudic. Tum etiam, quis ninis hupe admittuntur teſtes inhabiles concurrentes cum Plienie alio habili & fide digno, per cujus habilitatem ni hrol alterius inhabilitas ſuppletur; & ita fit in præſen- Ailmt ki ti per præſentiam Parochi: Ergo. riih mlnm Q. 34. Suntne aliqui caſus, in guibus va- ſanſetr lidè contrahitur matrimonium JIiné præſentia loſtn i Parochi 5 Uründhndt, Reſp. Sunt varii. Primus eſt, ſi matrimonium lun aant ratione impedimenti nullum fuit coram Paro- Mirrinmim cho & teſtibus celebratum, tunc enim ablatéô im- 0n A un pedimenté, ſufficit, quòd conjuges inter ſe ſo- Algoulm los renovent conſenſus, prout dictum eſt Exame lt melin- 5. q. 6. Reſp. 6. quod tamen intellige, ſi impe- Hn boi dimentum occultum fuerit. Secundus, ſi omni- re velhn no nullus Parochus, vel Epiſcopus, aut eorum (ntl. vices gerens adſit, tunc enim ſuſſicit deeretum- Trid. ſervare pro poſſibili, nimirum adhibendo teſtes. Tertius, ſi contrahentes ex loco, ubi iip u Trid. ſervatur, migrent ad locum, ubi non ſer⸗ vatur, puta, ſinè fraude; ſi enim hoc dolê fiat; eſe R vel ex fine contrahendi ſiné Parocho & teſtibus, Iiceniiin . ta- g ⸗ e,, e gnd Kncemon n (dan ſee 1es er M In, Abi in voe t wdo De Impe dimentis Matrimonii. 579 talia matrimonia invalida eſſe declaravit Con- gregatio Card. Quartus, Chriſtiani apud Infi- deles captivi, uti & Mercatores in terris Infide- lium habitantes valide contrahunt ſine Parocho & teſtibus: quia Deeretum in illis locis non eſt publicatum. Quintus: Matrimonia à Catholieis eontracta in Hollandia, Zelandia, & ſimilibus locis, ubi Parochi non ſunt, funt valida, uti Cardinalis Rupertus Bellarminus reſpondit Epi- ſcopo Tricarienſi, ſeilicet Decretum Coneilii de præſentia Paroehi non extendere ſe ad loca, ubi nulli ſunt Parochi. Si autem Parochus ab hæ- retieis toleretur, ſed ſub gravi pœna mortis vel exilii, illi ſit prohibitum, ne Sacramenta admi- niſtret, ſi tune matrimonia celebrentur coram. Magiſtratu, ſunt valida, uti Epiſeopo Antver- pienſi reſpondit, allegando reſcriptum Cardina- lium, in quo dicunt tunc non obligari, ut fiat matrimonium eoram Parocho, quando ad eum non eſt tutus acceſſus, uti non eſt, quando ſub- eſt periculum mortis vel exilii: ſi verò in illis locis inveniantur occulti quidam Sacerdotes à Papa vel Epiſcopo faeultatem habentes, ſi hi al- ſiſſere velint & poſſint, coram illis contrahen- dum eſt. Q. 3 5§. Quid ſentir de matrimoniis heæreti- ticorum, vel celebratis coram miniſtro hæretico; Lutherano, Calviuiſta? Reſp. Si celebrentur in locis, ubi Deeretum Tridentini non fuit promulgatum, nee reeeptum, 0% 2 eſ 580 Tract. XrI. Exam. VI. eſt eadem ratio, ac de terris Principum Catho- lieorum, in quibus non fuit facta ejus promul- gatio vel receptio. Si quis de induſtria vel ex fraude ad ea loca mitrimonii contrahendi causàâ ſe conferat, ex antè dictis circa caſum tertium Patet eſſe nullum. Si quæ ſint loca hæretica, in quibus nee Catholicis licet ſub gravi pœna ali- ter contrahere, quàm coram miniſtro hæretico, conſtat ex dictis valere. Si verô ante hæreſin- in ea loca invectam Concilium Trid. in illis fuit promulgatum & receptum, fateor, quòd ſecun- dùm rigorem decreti deberent matrimonia judi- cari eſſe nulla ob defectum veri & proprii Paro- chi: ſed de benignitate Eecleſiæx, Germaniæ, aliisque terris hæreſi infectis condeſcendentis“, Practicè probabilius videtur ea eſſe valida. Ee hoe vel maximè ex eo colligitur, quod, ſi ambo sonjuges hæretici fiant Catholici, non denuo contrahant coram vero & proprio Parocho Ca- tholieo, quod tamen planè eſſet neceſſarium-: quiz ſieut antè vixiſſent, ſie & poſtea ſemper- viverent in fornieatione ac coneubinatu: nam- illid matrimonium (ad differentiam matrimo- nii Infidelium ſeu non baptizatorum) nece in- ratione contracts (à quo rationem Sacramenti ſeparare non poſſunt) fuiſſet validum: Ergo: Idem ob candem rationem ſentiendum eſt de- matrimonio ab hæreticis clàm, ſeu ſine Paro- cho Catholieo contracio in loco, ubi hæreſis publicè non graſſatur, nec toleratur, ſed tantùm quidam haretici negotiorum vel metcaturæ 123. lelirin Seernen. T, , (Marin nktſ 6 Nes n. la namine AI al propt 1petz tile pochamat Aucklebratun. e etian t⸗ Per kunen e⸗ Elnr auſt Ihran anſen lrt i Oniſd wetd ſolm npei 27 1 ue liß. Din Gernlt 1 atrimn Noniſt aun Neriun o k minfnoni,, rpri „Cemin, ltnlent, lc, N Ah 1 W E Modod eoeſirun. podertenpe cbiuna, ne Miim mumnt nn) er neal hentne Adm: li dun A6 ſen E i zu 1r, AA Uereae“ De Impedimentir Matrimoenii. 81 sàâ ibi ſe detinent, ubi & Tridentinum eſt rece- ptum. D 36. Matrimonia contracta ſins proelama- tisnibus ſuntne dicenda clandeſtina? Reſp. Neg. modò Parochus & teſtes adſint quia illud matrimonium eſt clandeſtinum, & ſub- jacet pœnis, quod fit elam, & non coram Ee- cleſia, cui propterea de eo juridicè conſtare- non poteſt; tale autem non eſt matrimonium- omiſſis proclamationibus coram Parocho & te- ſtibus celebratum, IUlnde etiam talia matrimeonia ſunt valida- „ graviter tamen peccant, qui ſinè diſpenſatione vel legitima cauſa omiſſis denunciationibus con- trahunt: cùm ſit res gravis, & Conc. Trid. ſtri- ctiſſime eas præcipiat. Hinc proclamationum- omiſſio meritò poteſt annumerari impedimentis“* ſolùm impedientibus, de quibus ſuprà, D. 37. Quis diſpenſat in proclæmationibur? vel quæ eſt rapionabilis cauſa eas omittendi? Reſp. Diſpenſat Epiſcopus, vel ejus Vicarius Generalis. Cauſæ rationabiles omittendi ſunt“. I. Si matrimonium ſit inter Magnates „ quod non aiſi cum magna deliberatione gçontrahi ſo- let, 2. Si non ſit metus alicujus impedimenti: & gravis cauſa ac neceſſitas urgeat acceleratio- nem matrimonii ad conſulendum famæ cçontra- hentium. 3. Ob magnam verecundiam eorum, ut ſi egregiè nobilis dueat ignobilem., 4. Sa 3 non 5gz Tacz. WI. Exam. VI. non vanè, ſed fundaté timeatur periculum im- edimenti ex aliorum malitia, dummodo nul- um aliud impedimentum dirimens adſit. §5. Si timeantur gravia jurgia vel rixæ inter corrivales vel etiam parentes, niſi ſtatim expediatur. 6. Si ex cita matrimonii expeditione magna ſpere- tur utilitas. 7. Si matrimonium prius contra- Qum, ſed ob impedimentum latens fuerit inva- lidum, &c. AQ. 356. Quid oebſervandum in proclamatio- tmibus 5 REſp. Juxta Trid. hæe ſunt obſervanda. I. Ut fiant in Eceleſia, ſi tamen ex cauſa fierent prope Eecleſiim, vel in loco publico, mod ſit magnus confluxus populi, non eſſet peceatum-, 2. Ut frant à proprio Parocho vel alio Sacer- dote de ejus licentia. 3. In propria Parochia, & quidem utriusque contrahentis, uti declara- vit S. Congregatio. 4. Debent eſſe trinæ tribus diebus feſtivis non immediatis, continuatis ta- men, id eſt, per nulla feſta interpolatis, licèt dies feriales intercedant. D. 39. Contrabens legitimè interrogatus de impedimento scculto teneturne illud prodere, & ààꝛ matrimonio abſtinere? Reſp. Quòôd à matrimonie abſtinere debeat-, liquidum eſt. Cæterum impedimentum lieité detegere nequit, ſi ex illa detectione vel infa= miæ NMuin ſoi er Chhenet — 1le, e Arro, a ſ 4 Nugare Arringuint nnd ſeeketo mniſono menirlonind Uulſtttonen on Cob⸗ üh umnls muEWN AWͦ Drtiktttn taſut, Uuln tha ignebatut ſun erinen rtertu gee Id, aiond Eel, kenr Au. lie⸗ nN un Pitl ie mher hn, nancimn fon⸗ Mon In Gi lenfen irnee blrnnc, aillifett o, nog geettan AdN in dudck e, I ele nnefi 1 tonknnt Nepcbitl itei t in, il inee ete Cinentun! dor De Impedimentis Matrimonii. 583 miæx labes, vel ſimile damnum alicui obveniret; tunc igitur diſpenſationem petere, vel prætex- tum à ſponſalibus reſiliendi quærere debet. Q40. DQusid dicis ad bunc caſum? Anna dicit ad Confeſſarium: Urſula deſpon- fata eſt Petro, & jam facta eſt prima denuncia- tio, ſed Margaretha juncta Urſulæ in ſecundo gradu conſanguinitatis mihi ob certam eauſam- ſub ſummo ſecreto faſſa eſt ſe eſſe carnaliter. cognitam à ſponſo Petro non ignaro cognationis, teneorne nihilominùs obedire Parocho Præcipien- ti manifeſtationem cogniti impedimenti? Reſp. Cum Gobat & aliis negativè. Ratio: quia lex naturalis charitatis de correctione fra- terna ſe ad hoc non extendit: inauditum enim. eſt, quòd lex vel præceptum humanum com- prehendat tam tragicos, cruentos & pudendos caſus, qualis eſt hic. Unde nec ipſa Margare- tha tenebatur directé vel indirecté manifeſtare- ſuum crimen, tenebatur tamen Anna ſub alio prætextu dehortari Urſulam ab illo Matrimo- nio, ſi aliunde hæe juſtam haberet cauſam rece- dendi, ſecus non. 71. Licetne poſk proclamatieones ſtatim contrabere Affirmo, stiam eâdem die, ſi adſit rationa- bilis eauſa: quia non extat lex id prohibens. O0% 4 A. 4. „84 Trabt. XrI. Eram. VI. D. 42. Quid ſi,matrimoniunm diu differatur? Reſp. Si non contrahatur intra 4: menſes „ deelgravit S. Congregatio denunciationes eſſe- repetendas, imô juxta Rituale Romanum ſunt repetendæg (nili Epiſcopo aliter videatur) ſi differatur ſolum per 2. menſes. Q23. Da⸗d ſiconcubinarius vult concubis uam ducere ad prolem legitimandam, & periculum moræ non patitur d'ſpenſationem peti, poteſtne Parochus omittere proclamationes Reſy. Lieité eas omittere poteſt non petitâà ab Epiſcopo diſpenſatione,. Ratio: quia mentem Trid. ſic poſſumus interpretari, ut legem ſuam- ad hujuſmodi caſus non voluerit extenſam ob moralem neceſſitatem, in qua geſſat Lex huma. na. L. unica F. de offic. conſ. L. aliquands y, . de pro conſ. & G. 2. de obſervat. jefun. & tradit Sanch. Laym. Gobat, Tannerus & alii, quos ſequitur- Reiffenſtuek, Impedimentum Raptũus. D. 4g4. Quia eſt, & quando dirimit? Reſp. Raptus in præſenti eſt violenta abdu- Gio alicujus fœminæ, invitâ illd, atque etiam- ejus parentibus, aut in quorum tutela eſt, re= pugnantibus, ad explendam libidinem, aut- ad contrahendum matrimonium. Hince ad ra- ptum, prout eſt impedimentum dirimens, re- quiruntur hæ quatuor conditiones. I. ut ad- ſit violentia, 2. ut fiat libidinis vel matrimo- nii causâ, 3. ut fiat traductio de loco ad lo- cum⸗ N heunt — 1,perſom actones men Up eit elt n etin lbert 11 24 de 1 cPtotem Unretente; Cliczti lantio. ol lavens un wanrino⸗ gmner una urch 1, Kenneka uttinoni, 5 R ube Nenrng, e tale e r. Ele lihe ſſinen ,, e,D u . N untefen , Kan lle len Nen n, 6 1 f, s ☛☚ Aln N Urlpen, ereni ler hn, t ſf. 4 Nudd Lnd W Kn i l Arint, ohen 1 amni 1nuel el, bicinen,¹ 1, Hine Gnnen, Nes l 1 el munn N De Impedimentis Matrimonii. 5§585 cum. 4. ut perſona abducta ſit honeſtæ famæ. Quæ conditiones ſi adſint, matrimonium in- ter raptorem & raptam eſt nullum, niſi priùs fœmina fuerit parti reddita tutæ, ſeu in loco tu- to collocata, libertati reſtituta, Ita ſtatuit- Trid. Seſſ. 24, de reform, matrim. c. 6. ubi etiam in raptorem, & omnes ei conſilium vel favorem præbentes ſtatuuntur pœnæ, nimi- rum excommunicatio & infamia, ac in Cleri-⸗ cos depoſitio. Ratio id ſtatuendi fuit, ut ſalvetur plena- libertas in matrimonio. Q., 45. Quid ſi puella volent it abdubta parentes verò ſint inviti? Reſp. Licèt ſit grave peceatum, nimirum illa injuria parentibus illara, matrimonium ta- men tenet. Ratio: quia puella eſt plenè libe= ra , & conſenſus parentum non eſt de valore matrimonii, ùt dictum eſt ſuprà, Ex Exam. UII. De quibusdam Matrimonio ſuperve- nientibus, vel ei annexis, uti ſunt forni⸗ catio ſuperveniens, redditio debiti, bigamia, & illegitimitas filiorum. DQ. 7. Eicetne viro, vel teneturne propters fornicationem dimittere nxorem, & quidem prepris Judicisᷣ? Reſp. 1, ex S, Th. Viro conceditur juxta ◻% 5 De-= NAen — 586 Track. XVI. Exam. VUII. Domini verba uxorem fornicationis causâ re- ce oonn udiate ſeu dimittere: quia in tali caſu non- ali,5 eſt obſtrictus fidem ſervare ei, qui illam vio- lenle lavit. Hoc tamen intellige de repudiatione, non- 1 . . . bn quôd difſolvatur vinculum: cùm vinculum- 1 kuere conjugii ex natura ſua ſit inſolubile; ſed quo- me lun ad thorum & cohabitationem, ſeu ut quis non mnabile, ſit adſtrictus ad reddendum debitum. Klnin, in Reſp. 2. Si uxorem adulteram pœniteat a- , in u dulterium commiſſiſſe, non tenetur vir ex præs elſllt, cepto illam dimittere; ſin minùs, tenetur, ne videatur conſentire peccato uxoris. Reſp. 3. Quantum ad thorum poteſt vir- propriò judiciò uxorem fornicantem dimitte- re: quia hæc dimiſſio utpote pœna privata- privatim fieri poteſt; quoad thorum verò & En cohabitationem ſimul, nonniſi judiciò Eccle- zmünen ſiæ: quia hæc pœna eſt publica & cum ſtre- is ami pitu: ergo debet à Judice infligi. Un ika Excipit S. D. ſeptem caſus, in quibus vir⸗ “ non poteſt uxorem fornicantem dimitteren. ge Primus eſt: ſi ipſe vir ſimiliter fornicatus fue- lian in rit. 2. ſi ipſe uxorem proſtituerit. 3. ſi anſtig uxor virum ſuum probabiliter mortuum cre- d dens propter longam ejus abſentiam alteri nu- pſerit. 4. ſi latenter cognita eſt ab aliquo ſub ſpecie viri lectum ſubintrante. §. ſi fue- rit vi oppreſſa. 6. ſi reconciliaverit eam ſi- bi poſt adulterium perpetratum carnaliter eam cognoſcens. 7. ſi Matrimonié in infidelita- te n 1 Kriti Ina uke ie intein Uin, 1 1 Met l Dln non dol Pnuiitn nceliun, 4 eunat⸗ kenenn ire itis 1o uori, kun pole Altenn Ci Deni Det orun rend Uched a N — lig. Vrin a nten rin lonnatu ſlierent. r mortuun dntian A nel nte, 5. ellurertel n cernti De Annexis Matrimonio. 5872 2* —.ſ.ͦdn½— te utriuſque contracté vir dederit uxori li- bellum repudii, & uxor alteri nupſerit, tune enim, ſi uterque convertatur, teuetur eam vir recipere. OQ. 2. Quibus ex cauſis poteſt fieri divortium? Reſp. Variæ ſunt cauſæ. I. Ex dictis adul- terium culpabile, qué etiam ſpectat beſtiali- tas, Sodomia, inceſtus, ſen quævis ſpecies- Luxuriæ, in qua caro dividitur cum alia-. Pullutio, oſcula, impudici tactus dant cauſam ſeparandi ſaltem ad tempus, ut mulier corri- gatur,. 2. Sævitia mariti vel uxoris ad judi- cium Eccleſiæ, imò etiam antè poteſt eſſe cau- ſa dimitrendi, ſi adſit periculum mortis. 3. Sollicitatio ad peccatum, v. g. ad hæreſin, veneſficium, &c. imò tunc vir tenetur ad ſe- parationem, ſi periculum ſit grave. 4. Mor- bus contagioſus, v. g. lepra, ſi ſit pericu- lum infectionis. 5S. Hæceſis vel Apoſtaſia. 6. Mutuus conſenſus. Præter caſus hactenus enumeratos, quibus tollitur, vel ſaltem tolli poteſt jus thori & co- habitationis, dantur caſus alii, in quibus ex una pate tollitur jus petendi debitum, manen- te interim jure cohabitationis. Tales ſunt, Primèò, ſi v, g. parens cxtra neceſſitatem ba- ptizet, vel è baptiſmo levet filium: talem enim non poſſe petere debitum ob ſpiritualem cognationem inter ipſum & uxorem docer- §. D. De Mn 588 Tract, XI. Exam. VII. 1 §. D. 9. 56. 2. 1. in c. prout inſinuatum eſt uctiin en enlehn Secundò, ſi conjunx fecit votum non peten- di debitum, vel ſimplieiter caſtitatem vovit, intn ſive ante, ſive poſt matrimonium, talis enim Gfuußtes per & propter ſe nunquam poteſt petere de- rumi⸗ bitum, poteſt tamen & tenetur reddere, quia ſcund nequit privare conjugem jure per matrimo- )gite nium quæſité,. Excipe primum bimeſtre, c6 lelunſth enim durante reddere non tenetur. ſoc mn Tertid, adulterium etiam & inceſtus privant cun poy jure petendi debitum; ùt magis patebit ex di- Wlun m cendis ad q. ſeq. Unde efnltione D. 3. Adulter & inceſtuoſus ratione ſui ſce- “ ileris perduntne jus petendi debitum? & quandoe à lei N. & quis in hoc cum ipſis diſpenſare poteſt ? *“ n Rep., I. Si adulterium unius conjugis ſit⸗ ren Ne alteri notum, & hic ſit innocens, poteſt qui- itid dem reus alterum ſimpliciter ſeu amicè ro- mnilſe gare, non tamen poteſt exigere, id eſt, tan- eqaun quam ex juſtitia debitum, cùm adulterium- cune privet jure exigendi: niſi fortè alter conjunx n (le in eodem genere peccâſſet, quia duo adul- teria mutuàâ compenſatione tolluntur. Si au- tem alteri notum non ſit, poteſt exigere; con- junx enim nocens jure exigendi non privatur, niſi per voluntatem, & quaſi ſententiam in- nocentis, qui hic tenet quaſi locum Judicis. Reſp. 3. Omnes quidem, qui cum propriis gognatis & affinibus usque ad quartum gra⸗ um 1. n) eun terl G nſungtert Den en in⸗ Unit an; len, 1 1 elk anſa , ſenntte e e n len. “ Melkoe g un 6, 16 gas e ee Cenn and Ab me eittl, Cnn let e Aer glu do lunne! Aeriet Alrone batenir bern ) gian gunu 5 De Annexisz Matrimonio. 589 dum incluſivè perfectam copulam carnalem- ekercuerunt, vocantur, & funt inceſtuoſi; ùt patet ex definitione inceſtũs Tract. 5. Exam. 2. q. 3. Jure tamen petendi debitum ſolus ille inceſtuoſus privatur, qui cum conſanguinea- ſuæ uxoris dictam perfecttam copulam habuit (afſinitas enim non oritur niſi ex copula per- feca) & quidem intra ſecundum gradum-, uti declaravit Congregatio Cardinal. Hinc non privatur dicté jure, qui rem ha- buit cum propria Cognata: quia per talem copulam non contrahitur affinitas, ùt pater- ex definitione affinitatis. Nec peceans cum- affine uxoris ſauæ: quia eſt inceſtus impro-⸗ priè talis, uti & impropriè eſt affinitas feſpe- Gu adulteri. Nec qui cum uxoris conſan- guinea fecit copulam imperfectam, ut ex di- ctis patet. Nec, qui cognoſcit conſangui= neam in tertio vel quarto gradu, uti id decla- ratum fuiſſe à Congregatione Cardinal. pau⸗ I10 antè dictum eſt. Nota tamen, quòd inceſtuoſus hanc pœ= nam (ſcilicet privationem juris petendi debi- tum) incurrat, licèt inceſtus ſit occultus, & alteri conjugi non notus: in quo ob majo- rem ſuam gravitatem differt ab adulterio. Non tamen eam incurrit ille, qui hoc delictum- commiſit cum ignorantia juris & facti: facti quidem, ut ſi neſcivit ſuam complicem ſuæ uxoti eſſe conſanguineam in gradu tam pro- pinque: juris autem, ut ſi neſcivit, nn0 uie 590 7rabt. XVI. Exam. VII. huic delicto ex Eccleſiæ ſtatuto tam gravis- pœna ſit annexa: tam gravem enim pœnam- non incurrit ignorans. Reſp. 3. Cum iis, qui propter inceſtum vel adulterium jure petendi debitum ſunt privati, diſpenſare poteſt Epiſcopns. Præter eum Re- ligioſi Mendicantes expoſiti, ſed ex commiſſio- ne ſuorum Provincialium, & tantùm in foro conſcientiæ, ùt docet noſter de Lacruz citans Bullam Pii V. & ex eadem docens, quòd ii- dem Religioſi ex eorundem Provincialium- commiſſione id pro eodem foro poſſint cum- jis, qui ante matrimonium voverunt caſtita- tem, qui tamen, ut ſupràâ dictum eſt, mortuòô al- terò conjuge non poſſunt denuo conrrahere matrimonium: ſi contrahant, non poſſunt à novo Conjuge petere debitum ſinè noya-, diſpenſatione. Quæ quoque nunquam dan- da eſt, niſi ex tationabili cauſa, quæ ſuffi- ciens eſſe poteſt periculum incontinentiæ. Not. cx Gobat, quòd cùm Regulares hâc facultate polleant, poſſint etiam extra Sacra- mentum Pœnitentiæz diſpenſare, etiam cum- abientibus. Hinc ſi Parochus per literas pro quodam id petat (tacitôò ctiam nomine ejus, pro quo petit) & Religioſnus reſcribat, giſpen- ſo, res erit ſalva: dummodò ſubſit rationabi- His cauſa, quæ vix deeſſe poteſt. Q.4: , N — — QS en Dlori rnonai Cenctatha, kun gea, 1 Neger enileia gen uptnen n IUſßenrur, 1 gmendt is nt ene Nid, de heyenne, ſer un einel Gim aſ 1 d Rer Nt Rinins Dportune, ae ſine, 2 e enin non 1 l non dmnits, i lo henn geni c , Ne le,iim 2, Nininm 7 bonnd dnterin ret Kun unr n tacoN Kitün e laenu gen, g 1 Moint⸗ o ln foyenuor chr el, on 1o connute Nol pofnx. In NN dan a, eel odaiene un heeder aümern 8 ſun, admmt ls derſien aium nooir⸗ n leetbic, 60 Ctſtenn gen D De Annexiz Matrimonie. 59 1 Q. 4. Qaag eſt obligatio reddendi debitum sonjugale ? Reſp. 1. Obligatio hæc eſt ſub peccato ex genere ſuo mortali: quia eſt obligatio juſti- tiæ commutativæ, utpote cx contradu, & per ſe in re gravi. Keſp. 2. Negare debitum conjugale poteſt eſſe veniale in quatuor præcipuè caſibus. I. eb parvitatem materiæ, puta, ſi redditio pa- rùm differatur, vel ſi negetur rarò, dum pe- titur frequenter: exceptio eſt, ſi ex parte pe- tentis adſit periculum incontinentiæ, pollu- tionis, &c. 2. Si ſolùm ſimpliciter, ſeu amice ac benevolè, ſeu t amoris ac benevolentiæ ſignum petat; ſi verò exigeret ſtrictè, ſen ve- lut debitum ex juſtitia, mortale eſſet nega- re: niſi ex alio capite eſſet excuſatio. 32. ſi alter ſit nimius in petendo, ſeu petat nimis importunè, ac nimis frequenter, & ſinè ne- ceſſitate, & abſque periculo incontinentiæ: tunc enim non ſemper eſt obligatio redden- di. 4. ſi non petat ardenter & inſtanter, ſed remiſsè, ita ut vel leviter ab altero roga- tus petere deſinat. Pro quo Reſp. 3. Vel ſemel negare debitum eſt mor- tale, ſi ſimul concurrant hæ tres circumſtan- tiæ, nimirum ſi petat ſerid, inſtanter & rationabi= liter. Porrò irrationabiliter petitur, & ratio- nabiliter negatur præcipuèe in his ſex caſibus. Pri= 592 Tract. XI. Exam. PII. LPrimus eſt: Si petatur in phreneſi, ebrieta- te, amentia; &c. Exceptio eſt;, ſi in peten- te eſſet periculum pollutionis. Secundus eſt? Si conjunz reddendo expona- tur periculo contagionis, quia nimirum pe- tens laborat morbéô contagiosé, v. g. peſte, leprâ, cum quo periculo non tenetur vitare peccatum alterius (ſi quod fortè timeatur) cùm non ſit in neceſſitate ſimpliciter, eò quòd per alia media ſpiritualia ſe juvare poſſit. Tertius: Si ſfœmina ſit tam debilis complexio- nis, ut ex copula ſibi timeat periculum mor-= tis, vel aliud grave incommodum. Quartus: Si ex redditione debiti timeatut- tuturs mors proli in utero jam conceptæ. Ouintus? Si abſque juſta/cauſa petatur tem- pore menſtrui. Dixi: abſque juſta cauſa; uti ex negatione non timeatur maſus malum; v. g. odium uxoris, pollutio, & c. Sextus: Si petatur ex mera laſcivia;, & hoe nimis frequenter, utpote diu, noctuque. Item ſi petens in ipſo actu nimiam petulantiam fa= ciat; ſi afferat oris fœtorem ex pridiana vel ferè quodidiana crapula ortum, &c. in quibus circumſtantiis uxor non peccat tortaliter-, imô interdum nes venialiter: ſeclusò ſemper perieulò majoris mali, /An — 4 A re o, Une ſitn Nnit n oſcriſuooni, prolss gnocl pe ni gunier Dnonts, elg 1not elete In nmere Am hotic letkbue, miu, t, 9 illti wi behie, eciendt no heeenm naſalur ee lsn eiellunn Cn Li nmetn Crtept 1 Ee igale, uumdnn 1 Mera, d nocne eninin tun . N tt onet lrecd e De Annexisz Matrimonio. 593 Q 5S. Quid ſi uxor ſciat, quòd ſoleat ede- ve proles mortuas, teneturne abſtinere ab uſu conjugii? Reſp. Quòd non. Ratio: quia conjuges u- tuntur jure ſuò, & defectus ſequitur per ac- cidens. D. 6. Eſtne licitum negare debitum ex me- . zu nim iæ multiplicationis prolium? Reſp. Non eſt licitum ſeclusé mutuò con- jugum juri ſuo utrinq; cedentium conſenſu. Ra. tio: quia proles eſt primarius finis matrimo- nii: quodſi proles eſſet neceſſaria bono com- muni graviter periclitanti, etiam cum peri- culo mortis, vel graviſſimæ infirmitatis tene- tur uxor reddere debitum. Ratio: quia bo- num commune divinius eſt particulari. OQe7. Quc peccata in aſu coniugii poſſant committi à conjugibus? KReſp. Potiſſima colliguntur ex his duobus- 2 verſibus. Sie modus, & finis, ſinè damno, ſolve, cohære. Sit locus, & tempus, tactus, nec ſpernito votum. Sit modus, ſignificat ſervandum eſſe in con- jugii uſu debitum ſitum, ſeu naturalem con- rediendi modum, nimirum, ut vir in-& 8£ mulier ſuccumbat. Qui ſitus ſi non ſervetur, eſt peecatum. Congreſſus ille indebité6 mo- déô fit I. ſi maſculus ſuccumbat ſœæminæ. 2. ſi maſculus accedat præpoſterè ſeu retrô, in P Pp va- 594 Tyralct, WlI. Exam. VII. vaſe tamen naturali. 3. fi fiat ſedendo. 4. ſi ſtando. Inordinatus ergo congreſius ſem- per eſt peccatum mortale, quoties inordina- tio eſt tanta, ut ſequi nequeat generatio. Quæz etſi ſequi poſſit, attamen ſi ſine juſta- fiat cauſa, committitur ſaltem graviſſimum. veniale. Imô ratione pravæ intentionis vel cujuſdam gravis circumſtantiæ poteſt eſſe- mortale. Necefſitas vel juſta cauſa excuſans eſt, ſi vir propter pinguedinem non poſſit ali- ter cum fœmina congredi in vaſe naturali quàm à retro. Vel ſi fœmina ſit gravida & ob id non poſſit aliter, quàm eò modéô præpoſterè. Finis, denotat, quòd conjuges ſe debeant- cognoſcere ex motivo Juſtitiæ & Religionis, intendendo hoc ſaltem virtualiter: quæ inten- tio meritôò ſæpius renovanda debet ferri in- prolem procreandam ad Dei gloriam, qui eſt finis primarius: vel ſaltem debet intendi re- medium concupiſcentiæ, qui eſt finis ſecun- darius. Si proinde conjuges habeant finem- alium à matrimonio intentum, v. g. ſolam- tantùm delectationem, peccant venialiter: ſi ſibi imaginentur aliam perſonam, peccant- mortaliter ſecundùm conditionem objecti. Sine damno: ſi enim ex copula carnali, vel inordinato ejus modo timeatur damnum mu- ac lieri, vel proli jam conceptæ, eſt peccatum, üt patet ex dictis ad q. 4. N. 3 Solve, puta debitum, de cujus reddendi obligatione jam antè dictum eſt. Co⸗ NℳNα — ſG⸗ ineligt Mmanten - ten inel 1vo, niniru taänitum! d in o lbelcare leuleer, ni 1ialtabitent u itel, t laglan re⸗ A üligeant llinen pece 1 hnd hö MNDen en ibinmd. C Hen 6r onnigen in Moholotior leul taent n non tame Kehticenn ſuriii, Cpnptundin tden more tr a une ſen ien 15 Conßuun n , —. du e Conge Nie ein⸗ leglen . lin, nie e leal e Cal en Prli 4 oc Prre lgerſe behe Relpin e el⸗ Ce Md ſc Cher derr nhen — nuun e etat t kenale * . lendl Chei chi 4 caN 3, Eeahun 1 AN. De Annexir Matrimonio. 69° Cohere, intelligitur de cohærentia quoad co- pulam carnalem perfectam, ſeu uſque ad ſe- minationem incluſivéè. Sit locus, nimirum huic actui proportiona- tus, ut nimirum imprimis non ſit publicus, vel talis, in quo hoc opus ab aliis videri poſ- ſit, & hoc ad cavendum ſcandalum. Item non ſit locus ſacer, niſi fortè eonjuges ex neceſſi= tate ſimul habitent, ſeu ſe detineant in Eccle- fia. Tempus: ideſt, ut eonjuges, qui habue- runt copulam præcisè cx delectatione, die ſe- quenti abſtineant ab Euchariſtia ſumenda» non eſt tamen peccatum mortale illam ſume⸗ re, præſertim, ſi copulam habuiſſent ad pro- creandam prolem, vel ad reddendum debi- tum. Porrô in die feſto, vel in Quadrage- ſima actum conſugii exercere nullé jure pro- hibitum eſt. Tactus, Hæc vox inſinuat, quôd tacdtus in- ter conjuges ſint mortales, : fiant eum peri⸗ culo pollutionis extra vas: ſeclusé autem hêe periculò tactus & oſcula à mortali excuſan⸗ tur, non tamen à veniali, ſi ſoluùm fiant ob gelectationem, & ſinè intentione copulæ. Idem eſt de verbis obſœnis & aſpectibus. Si fiant ad præparandum ſe ad copulam, vel ad to- vendum amorem conjugalem, nee venialia- ſunt: quia tunce adeſt debitus finis. Nec ſperno votum; intelligitur de calu,; quòê unus conjugum eſt ôbſtrictus votô ſimp iei P p 2 ca⸗ 596 Trabt EVyI. Exam. FII. caſtitatis, qui propter hoc non poteſt adæquate uti matrimonié́: quia poteſt quidem reddere, non tamen petere. Jure enim petendi ſe pri= vavit per votum, quod quia alteri non debet nocere, nec ab eo jus tollere, reddere tene- tur. De Bigamia actum eſt Tract. 14. Exam. I. q. 2 §. D. 5. Euid reſolvis de liis illegitims natis? Reß. I. IIlegitimus eſt, quicunque extra- legitimum Matrimonium procreatur. Unde S. D. hic q. 68. a. I. in c. ait: Quadruplex ſtatus eſt filiorum: quidam enim ſunt natura- les & legitimi, ſicut illi, qui naſcuntur ex ve= ro & legitimo matrimonio. Quidam nartura- les & non legitimi, ut filii, qui naſcuntur ex fornicatione ſimplici. Quidam legitimi & non naturales, ſicut fili adoptivi. Quidam nee legitimi, nec naturales, ſicut ſpurii nati de- adulterio, vel de ſtupro: tales enim naſcun- tur & contra legem poſitivam, & contra le- gem naturæ expreſsé. Et ad 2. ait: Ili, qui conveniunt bonâ fſide in facie Eccleſiæ, quam- vis ſit impedimentum, dum tamen ignorent, non peccant, nec filii ſunt illegitimi. Nota, quoôd Jure Canonicô filii naturales vocentur omnes illi, qui nati ſunt ex talibus parentibus, qui tempore conceptionis vel na- tivitatis corum nullum habebant impedimen- tum, quod inter eos irritum potuiſſet redde- re ) Mer —— Tomim, N 45 omi zun Ili lenie u n Coit anlati exvi 6 Ure ken n. Cdon lud, 14 1. . lgtümi Ein (anones en l une lgl tlun ſe erumnden kontlnſe un nturien le enin io Alnen. nugtln leg rolin neen ,,Au ner iiur e Arlnuer elemen, Mone eunie ltalen, er, in l ieiten lus eh 4 gtnt glaunne D 1t/Qud Nid At N leunare hhtin le eninnt in, Acnn Ani elecele,e unen ine ſegrin, ohiim iln a etiort Puminn. e pinit De Annexiz Matrimonio. 597 re matrimonium, ſeu qui ſunt nati ex ſoluto & ſoluta ab omni impedimento matrimonium dirimente. Illi verò, qui ſunt nati ex viro conjugato & fœmina ſoluta, dieuntur norhi. Qui ſunt nati ex cojitu aliquàâ lege ſpecialiter dam- nato, v. g. ex ſtupro, raptu, ſacrilegio, in- ceſtu, vel fœmina conjugata, vocantur ſpurif. Qui ſunt nati ex viro ſoluto & ſcorto ſeu mere- trice, aliaâve fœmina fornicaria, vocantur- manceres. Quòd omnes hi ſint irregulares, di= ctum eſt Tract. 14. Exam. I. q. 25. KReſp. z. S. Th. afſignat ſex modos, qui- bus filii illegitimi poſſunt legitimari. Duo ſunt ſecundùm Ganones, ſcilicet per ſubſiquens Ma-= tri monium, ſeu dum quis ducit in uxorem illam, ex qua filium illegitimum generavit, ſi non- fuit adulterium: & per ſpecialem indulgentiam C diſpenſationem Domini Papæ., Quatuor alii modi ſunt ſecundùm leges. Quorum primus eſt, ſi Pater fi- lium naturalem curiæ Imperatoris offerat, ex hoc enim ipſo legitimatur propter curiæz ho- neſtatem. Secundus, ſi pater in teſtamento no- minet eum legitimum hæredem, & filius poſt- modùm teſtamenrum Imperatori offerat. Ter- rius eſt, ſi nullus ſit filius legitimus, & ipſe- met filius ſe ipſum Principi offerat. Quartus eſt, ſi pater in publico inſtrumento, id eſt, teſtamente, vel cum trium teſtium ſubſcri- peione eum legitimum nominet, nec adjicias naturalem. Pp 2 Di⸗ 9 8 Tyact. XyI, Exam. PlII. Dicitur: Per diſpenſationem Papæ; hic enim ſo- JIus poteſt legicimare ad jura Eccleſiaſtica-. Ordines & Peneficia, ad quæ proinde illi, qui dicuntur Comites Palatini, legitimare non poſ- ſunt;, (altem ordinariè, ſed ſolùm legitimant ad quædam civilia jura, officia, dignitates, vel hæreditatum ſucceſſiones, &c. ad quæ Pa- pa non ſoler legitimare eos, qui ſubſunt tem- porali jurisdictioni alterius principis, ſed ſo- lùm cos, qui ſubſunt ſuo temporali imperio. Poteſt ergo ad ea legitimare pro ſuo arbitrio quivis princeps aut reſp. libera ſuos ſubditos, etiam in ordine ad ſucceffionem hæreditariam parentum ac conſanguingorum, ac ſi eſſent le- Eitimé nati, Ceæreram legitimatus ad prædicta civilia. non eô ipséô cenſetur legitimatus in paterna- nebilitate, feudo, primogenitura, &c. niſi id ſpeciatim expreſſum fuerit. Similiter à Papa legitimatus ad Sacros Ordines & Beneſicia- non eô ipsé legitimatur ad Epiſcopatum, fed accuratè inſpiciendus eſt tenor diplomatis, an privilegium ſit datum ad legitimandos fi- lios non ſolùm alienos, ſed etiam proprios, non ſolàùm ad naturales, ſed etiam ad pro- genitos ex concubitn damnato, & ad quæ ju- a. Habent Religioſi privilegium, quòd, ſi qui Religionem profiteantur, ipsé jure ſinr- diſpenſati ad Sacros Ordines, non tamen ad- dignitates vel Prælaturas. Quæ-⸗ OrOSIIIO iners fiel. Doretenetn anuns, er 1 Mnntespen Uek ukamen GAinne tenchc Ulete Mon unm, qunn Aere ſeelltu dnbs Krnn glon Inf, & . Khahti en Nor etiigeltt. Uterininen Aune ſe eretien obere N N.M — lgeſien Uu keceie re inee tglinten, Chin⸗ oſci int de. 40 uiſb Uiri, tenpontiin te n lon Nn ſrſi en hene Hel edir le mn o tun N Anlitert es A ken Ilplonr enot dhhn rzſnne Aeun el etim 41 orAE leen, 1 ,nontn Prepoſikiones damnatæ. 599 Quæti hic poſſet, an etiam illegitimi ſuc- cedant in hæreditate, ſed hujus deciſio habe- aur ſuprà Tract. 8. Exam. 4. q. 13. APPENDIX. PROPOSHHIONIM DAMNATARIIM. Propoſitiones ab Alex. VII. damnatæ A. 1665. & A. 1666. Propoſitis I. Homo nullé unquam vitæ ſuæ tempore tenetur elicere actum fidei, ſpei, & charitatis, ex vi præceptorum Divinorum ad eas virtutes pertinentium. 2. Vir equeſtris ad duellum provocatus“ poteſt illud acceptare, ne timiditatis notam- apud alios incurrar. 3. Sententia aſſerens, Bullam Cœnæ folùm prohibere abſolutionem hæreſis, & aliorum- criminum, quando publica ſunt, & id non- denegare facultati Trident, in qua de occuljtis crimiuibus ſermo eſt, anno 1629. 18. Julii in Conſiſtorio S. Congregationis EE. Cardina- lium viſa, & tolerata eſt. 4. Prælati Regulares poſſunt in foro con- ſcientiæ abſolvere quoscunque ſæculares ab hæreſi occulta, & ab excommunicatione pro- pter eam incurſa. 5F. Quamvis evidenter tibi conſtet Perrum- eſſe hæreticaum, non teneris denunciare, ſi probare non poſſis. Pp 4 6. Con- 600 Propoſitioener damnate 6. Confeflarius, qui in ſacramentali con- feſſione tribuit pœnitenti chartam poſtea le- gendam, in qua ad venerem incitat, non. cenſetur ſollicitâſſe in confeſſione, ac proinde non eſt denunciandus, 7. Modus evadendi obligationem denun- ciandæ ſollicitationis eſt, K ſollicitatus con- Steatur cum ſollicitante, hic poteſt ipſum ab- ſolvere absque onere denunciandi. 8. Duplicatum ſtipendium poteſt Sacerdos pro eadem Miſſa licité accipere applicando petenti partem etiam ſpecialiſfſimam fructüs- ipſimet celebranti correſpondentem, idque- poſt Decretum Urbani VIII. 9. Poſt Decretum Urbani poteſt Sacerdos, cui Miſſæ celebrandæ traduntur, per alium- ſatis facere, collatô illi minori ſtipendiôò, aliâ parte ſtipendii ſibi retent. 10. Non eſt contra juſtitiam pro pluribus Sacrificiis ſtipendium accipere, & Sacr ficium unum offerre: neque etiam eſt contra fidelita- tem, etiamſi promittam promiſſione etiam- juramentò ſirmatâ danti ſtipendium, quòd pro nullo alio offeram. II. Peccata in confeffione omiſſa, ſeu ob- lita, ob inſtans periculum vitæ, aur ob aliam cauſam, non tenemur in ſequenti confeſſione ace exprimere. 12. Mendicantes poſſunt abſolvere à caſi- bus Epiſcopis reſervatis, non obtentâ ad id Epiſcoporum facultate, 13. §a⸗ 4 — , Nhukp ſalient eg brizoler Elit itlecirpr ſNonltens Aun potek ilinplent, 6 bene Uibt tigere eddten hon I Nleium munn n n e hter iin nocls de EKe non 1 . l ind Ne e eetm Ppr, nii llie inte nate Charun gem int gon, 1 erirn llin dep neſencd, n ret d ien e lkinmm fn eenen, i Clel Kemn Ir, Per An. IMvndr n o pan me, Adi el caunt ſi Montone eir dtn g eonie e⸗ in, ucht meni oolil , tboent n Nend 41 9 Ab Alex. VII. 601 13. Satisfacit præcepto annuæ confeſſioguis, qui confitetur Regulari Epiſcopo præſentato, ſed ab eo injuſte reprobato. 14. Qui facit confeſſionem voluntariè nul- lam, ſatisfacit præcepto Eccleſiæ. I5. Pœnitens propriâ auctoritate ſubſtituere ſibi alium poteſt, qui locò ipſius pœniten- tiam adimpleat, 16. Qui Beneficium curatum habent, poſ- ſunt ſibi eligere in Confeſſarium ſimplicem Sacerdotem non approbatum ab Ordinario. 17. Eſt licitum Religioſo, vel Clerico, ea- lumniatorem gravia crimina de ſe, vel de ſua Religione ſpargere minantem, oceidere, quan-= do alius modus defendendi non ſuppetit, ue ſuppetere non videtur, ſi calumniator ſit pa= ratus vel ipſi Religioſo, vel ejus Religieni Publicè & eoram gravifimis Viris prædica. impingere, niſi occidatur. 18. Licet interficere falſum accuſatorem, falſos teſtes, ac etiam Judicem, à quo iniqua certòô imminet ſententia, ſi aliâ vià non po- teſt innocens damnum evitare. 19, Non peccat maritus occidens propriâ aunctoritate uxorem in adulterio deprehenſam. 20. Reſtitutio à S. Pio V. impoſita Bene- ſiciatis non recitantibus, non debetur in con- ſcientia ante ſententiam declaratoriam Judi- cis, cò, quòd ſit pœna. P p S 12, Ha- 6072 Propoſitioner damnate 2I, Habens Capellaniam collativam, aut quodvis aliud Beneſicium Eccleſiaſticum, ſi ſtudio litterarum vacet, ſatisfacit ſuæ obliga- tioni, ſi officium per alium recitet: 22. Non eſt contra juſtitiam Beneficia Ec- cleſiaſtica non conferre gratis, quia collator conferens illa Beneficia Eccleſiaſtica, pecuni4 interveniente, non exigit illam pro collatio- ne Beneficii, ſed veluti pro emolumento tem- porali, quod tibi conferre non tonebatur. 23. Frangens jejunium Eccleſiæ, ad quod tenetur, non peccat mortaliter, niſi in con- temptu, vel inobedientia hoe facit, puta-, quia non vule ſe ſubjicere præcepte. 24. Mollities, ſodomia, & beſtialitas ſunt peccata ejusdem ſpeciei infimæ: ideéque ſuf- ficit dicere in confeſſione ſe procuraſſe pollu- tionem. 25. Qui habuit copulam cum ſoluta, ſatis- facit confeſſionis præcepto, dicens: Commiſi cum ſoluta grave peccatum contta caſtita- tem. 26. Quando litigantes habent pro ſe opi- niones æquè probabiles, poteſt judex pecu- niam accipere pro ferenda ſententia in favo- rem unius præ alio. 27. Si liber ſit alicujus Junioris & Moder- ni, debet opinio cenſeri probahilis, dum non conſtat rejectam eſſe à Sede Apoſtolica tan- quam improbabilem. 28 Po-⸗ 1aurton te Nkun wlt, etl no lent, non 6.'Onnnes 0 hollltet lad loneſeiunit, rl comp⸗ 31 Excuſant Gnezili, ri le er kant, 1,Aamnlir 12, Mr aanecencl o, oblaer Nelihedi⸗ ummfupper in, uas Ulbenehit hcie binkſect nze Mece no. Nelen RN berne 3, Ue ente i nu⸗ B alich n hahit⸗ ſli,, ſel n Peſer kiinle luf tltt a cl lu inn Uan Mot Denounen ſon anede heltie lien, niiir VEct,N pe helirlig⸗ ednge Urwide dun alnt, en: Co n onnn Uzene No Nel a ſnenri irteN Gtminen Aoſglu Ab Alex, VII. 603 28. Populus non peccat, etiamſi absque, ulla cauſa non recipiat legem à Principe pro- mulgatam. 29. In die jejunii qui ſæpius modicum quid comedit, etſi nota bilem quantitatem in fine- comederit, non frangit jejunium. 30. Omnes Officiales, qui in Republica- corporaliter laborant, ſunt excuſati ab obli- gatione jejunii, nec debent ſe certificare, an labor ſit compatibilis cum jejunio. 317. Excuſantur abſolute à præcepto jejunii omnes illi, qui iter agunt equitando, utcun- que iter digant, etiamſi iter neceſſarium non ſit, & etiamſi iter unius diei conficiant. 32. Non eſt evidens, quòd conſuetudo non comedendi ova, & lacticinia in Quadra- geſima obliget. 33. KReſtitutio fruéuum ob omiſſionem- Horarum ſuppleri poteſt per quascunque elee- moſynas, quas antea Beneficiarius de fructi- bus ſui Beneficii fecerit. 34. In die Palmarum recitans officium Pa- ſchale ſatisfacit præcepto. 35. Unicô officié poteſt quis ſatisfacere- duplici præcepto pre die præſenti & craſti- n0. 36, Regulares poſſunt in foro conſcientiæ uti privilegiis ſuis, quæ ſunt expreſsè revoca- tæ per Concilium Tridentinum. 37. Indulgentiæ conceſſæ Regularibus, & revocatæ à Paulo V. hodie ſunt revalidatæ. 38 9 04 Propoſitiones damnatæ 38. Mandatum Tridentini factum Sacerdo- ti ſacrificanti ex neceſſitate cum peccato mor- tali confitendi quamprimùm, eſt conſilium,, non præceptum. 39. Ila particuls, quamprimùm, intelli- gitur, cùm Sacerdos ſuõ tempore confitebi- tur. 40. Eſt probabilis opinio, quæ dicit eſſe tantàm veniale oſculum habitum ob delecta- tionem carnalem, & ſenſibilem, quæ ex oſcu- lo oritur, ſeclusô periculô conſensus ulterioris, & pollutionis. 41. Non eſt obligandus concubinarius ad eliciendam concubinam, ſi hæc nimis utilis eſſet ad oblectamentum concubinarii, vules egalo, dum deficiente illâ nimis ægrè agerer vitam, & aliæ epulæ tædiò magnéô concubi- narium afficerent, & alia famula nimis diffi- cilè inveniretur. 42. Licitum eſt mutuanti aliquid ultra ſor- Ak tem exigere, ſi ſe obliget ad non repetendam ſortem, usque ad certum tempus. 43. Annuum legatum pro Anima relidum non durat plus quàm per decem annos. 44. Quoad forum conſcientiæ, reòô corre illin G, contumaciâ ceſſante, ceſſant cenſuræ. 45. Libri prohibiti, donec expurgentur-, lin poſſunt retineri, usquedum adhibitâ diligen- tià corrigantur. Pro- ectament a, conpen nitebrrendt Gin uendum Ojdinis an obabilire 1 unn O 6 Ctnefatin lſeci ſye an 10 1 rotein Eennin non Cnntler n lunn, hilikann num, A, „.5 on ſlapſnin 1 1 5 in,gle Muimnde gier e Cklutzuie chnerbiun ferninin Cubinnni, 6 n e ſ ugdcnen Wmla dni figcun AMmnnpet venp No Anintn leen umm ventie, ten ,aelin al ner ehue Nibit Ab Innoc. XI. 605 Propoſitiones ab Innoc. XI. damnatæ, Propoſitio I. Non eſt illicitum in Sacramentis conferendis ſequi opinionem probabilem de valore Sacramenti, relictâ tutiore, niſi id ve- tet lex, conventio, aut periculum gravis damni incurrendi. Hinc ſententiâ probabili tantùm utendum non eſt in collatione Baptiſ⸗ mi, Ordinis Sacerdotalis, aut Epiſcopalis. 2. Probabiliter exiſtimo judicem poſſe ju= dicare juxta opinionem etiam minùs proba- bilem. 3. Generatim dum probabilitate ſive in- trinſecâ ſive extrinſecèâ, quantumvis tenui, modô à probabilitatis finibus non exeatur-, confiſi aliquid agimus, ſemper prudenter agi- mus. 4. Ab infidelitate excuſabitur infidelis non credens, ductus opinione minùs probabili. §. An peccet mortaliter, qui actum dile- Gionis Dei ſemel tantùm in vita eliceret „ condemnare non audemus. 6. Probabile eſt, ne ſingulis quidem rigo- rosé quinquenniis per ſe obligare præceptum charitatis erga Deum. 7. Tunc ſolùm obligat, quando tenemur- juſtificari, & non habemus aliam viam, quâ juſtificari poſſumus. 8. Comedere & bibere usque ad ſatietatem ob ſolam voluptatem non eſt peceatum, mo- 4 4 — 606 Propoſitiones damnatæ do non obſit valetudini, quia licité poteſt ſruen appetitas naturalis ſuis actibus frui. Atnani 9. Opus conjugii ob ſolam voluptatem. ln Cen omni penitùs caret culpâ, ac defectu veniali. lntis 10. Non tenemur proximum diligere actu i ale i internéô & formali. enu pond II. Præcepto proximum diligendi ſatisfa- in cere poſſumus per ſolos actus externos. Ue pot 12. Vix in ſæcularibus invenies, etiam in n qvem Regibus ſuperfluum ſtatui. Et ita vix aliquis 11 Eenſus tenetur ad eleemoſynam, quando tenerur tan- Ien Iataun tùm ex ſuper fluo ſtatui. Uonis,ind 3. Si eum debita moderatione facias, po- iM,lemn tes abs que peccato mortali de vita alterius“ n Mlif triſtari, & illius morte naturali gaudere, illam r muſiie inefficaci affectu petere, & deſiderare, non- aminahis quidem ex diſplicentia perſonæ, ſed ob ali⸗ eg i quod temporale emolumentum- ſtife h 14. Licitum eſt abſolutéò deſideriò cupere , mortem patris, non quidem ùt malum patris, 1, ugt De ſed ut bonum cupientis, nimirum quia ei ob- aunn ventura eſt pinguis hæreditas. . ini 15. Licirum eſt ſilio gaudere de parricidio 6na parentis à ſe in ebrietate perpetrato, propter anj ingentes divitias inde ex hæreditate conſecu- ege 138 fotii . nn i 16. Fides non videtur cadere ſub præcc- ae pto ſpeciali, & ſecundum e. muiihi 17.: Satis eſt acus fidei ſemel in vita elice= Peetän Ie. — . 1, el dn 18. Si à poteſtate publiea quis interroge- tut, lnnct idun hi; n llne N Umun n üntt Esalummg Uletig, eig bin ſ Aunlornen 1tone eer le in gucene ſlaner, N 1 C e eatend r nnadlun niumcquui Netecen N ebtte ld ndinſ 1 40 U Ab Innoc. TI. 607 tur fidem ingenue confiteri, & Deo, & fidei glorioſum conſultò tacere, ùt peccaminoſum per ſe non damno. 19. Voluntas non poteſt effidere, ut aſſen- ſus fidei in ſe ipſo ſit magis firmus, quàm- mereatur pondus rationum ad aſſenſum impel- lentium. 20. Hinc poteſt quis prudenter repndiare- aſſenſum, quem habebat ſupernaturalem. 21. Aſſenſus fidei ſupernaturalis, utilis ad ſalutem ſtat cum notitia ſolùm probabili re- velationis, imò cum formidine, quòô quis for- midet, ne non fit locutus Deus. 22. Non niſi fides unius Dei neceſſaria vi-= detur neceſſitate medii, non autem explici- ta remuneratoris. 23. Fides laté dica ex teſtimonio ereatu- rarum, ſimilivé motivô, ad juſtificationem ſuf= ſicit. 24. Vocare Deum in teſtem mendacii le- vis non eſt tanta irreverentia, propter quam velit, aut poſſit damnare hominem. 25. Cum cauſa licitum eſt jurare ſinè ani= mo jurandi, ſive res ſit levis, ſive gravis. 26. Si quis vel ſolus, vel coram aliis inter- rogatus, ſive propriâ ſponte, ſive recreatio=⸗ nis causâ, ſive quôcunque aliò fine juret, ſe non feciſſe aliquid, quod revera fecit, intel- ligendo intra ſe aliquid aliud, quod non fe⸗ cit, vel aliam viam ab ea, in qua fecit, vel quod- 60 Propoſitiones damnatz — quocdlvis aliud additum verum, revera non, eaden menkitur, nec eſt perjurus. 17. Cauia juſta utendi bis amphybo- zis logiis eſt, quoties id neceſſasium aut utile eſt ale ad ſalutem corporis, honorem, res familia- Iir oen res tuendas, vel ad quemlibet alium virtutis “ ne actum, ita ut veritatis occulatio cenſeatur aut in tunc expediens, & ſtudioſa. 0. Nicnur pe 28. Qui mediante commendatione, vel mu- zring nere ad Magiſtratum, vel officium publicum ig promotus eſt, poterit cum reſtrictione men- E aſe tali præſtare juramentum, quod de manda- . lec to Regis à ſimilibus ſolet exigi, non habité6 iniſima reſpectu ad intentionem exigentis, quia non lec nel tenetur fateri crimen occultum. rchak, h 29. Urgens metus gravis eſt cauſa juſta- klchtn Sacramentorum adminiſtrationem ſimulandi. Slifur 30. Fas eſt viro honorato occidere invaſo- in gum rem, qui nititur calumniam inferre, ſi aliter Ctehin. hæc ignomivia vitari nequit, idem quoque unn rſiuere, dicendum, ſi quis impingat aiapam, vel fuſte percutiat, & poſt impactam alapam vel icam Gumm fuſtis fugiat. 31. Regulariter occidere poſſum furem pro l conſervatione unius anrei. 4 n iſe 32. Non ſolüm licitum eſt defendere de- tinianen fenſione occiſivàâ, quæ actu poſſidemus, ſed Klumge etiam ad quæ jus inchoatum habemus, & quæ Neuin nos poſſeſſuros ſperamus. n, 33. Licitum eſt tam hæredi, quàâm legata- 1 Cunm un rio contra injuſtè impedientem, ne vel hæ- — Ab Innoc. EI. 60⁰9 en . n reditas adeatur, vel legata ſolvantut, ſe tae a liter defendere, ſicut & jus habenti in cathe- lnine, dram, vel Præbendam contra eorum poſſeſſio- Nonn e nem injuſté impedientem. l nlbe 34. Licet procurare abortum ante anima- Nlne tionem fœtus, ne puella deprehenſa gravida occidatur, aut infametur. nenlim 35⸗ Videtur probabile omnem fœtam, käin quamdiu in utero eſt, carere animâ rationali, n eide. tunc primùm incipere eandem habere, cùm Paritur, ac conſequenter dicendum erit in nullo abortu homicidium committi. 36. Permiſſum eſt furari non ſolùm in ex- trema neceſſſitate, ſed etiam in gravi. 37. Famuli & famulæ domeſticæ poſſunt occultè heris ſuis ſurripere ad compenſandam operam ſuam, quam majorem judicant ſala- riò, quod recipiunt. 38. Non tenetur quis ſub pœna peccati mortalis reſtituere, quod ablatum eſt per pau- ca furta, quantumcunque ſit magna ſumma- totalis. . 39. Qui alium movet aut inducit ad in- 1, guoc E 1 elbe, don tpent, gtn mm ferendum grave damnum tertio, non tenetur aaa reſtitutionem iſtius damni illati. e A40. Contractus mohatra licitus eſt etiam- A π reſpectu ejusdem pPerſonæ, & cum contracta Umhend revenditionis prævie inito cum intentione lu- Cri. zrec, gn 41. Cùm numerata pecunia pretioſior ſic enem A numerandâ, & nullus ſit, qui non majoris Q fa- 610 Propoſitiones damnatz faciat pecuniam prælentem, quâm futuram, poteſt creditor aliquid ultra ſortem à mutua- tario exigere, & ecô titulò ab uſura excuſari. 42. Uſura non eſt, dum ultra ſortem ali- quid exigitur tanquam ex benevolentia, & gratitudine debitum, ſed ſolùm ſi exigatur. mverd tanquam ex juſtitia debitum. rihet 3. Quidni non niſi veniale ſit, detrahen- ndh t tis auctoritatem magnam ſibi noxiam falsé (In chn crimine elidere? —AA Nlllen 44. probabile eſt non peccare mortaliter, Eollm, qui imponit falſum crimen alicui, ut ſuam- Murio titio juſtitiam & honorem defendat. Et ſi hoc non lies jur ſit probabile, vix ulla erit opinio probabilis Ui bens in Theologia. lirnn, 45. Dare temporale pro ſpirituali non eſt i 1 ſimonia, quando temporale non datur tan- quam pretium, ſed duntaxat tanquam moti- a Inn vum conferendi, vel efficiendi ſpitituale, vel aen d etiam quando temporale ſit ſolum gratuita- ec, compenſatio pro ſpirituali, aut & contra. elct, 46. Et id quoque locum habet, etiamſi Nnm temporale ſit principale motivum dandi ſpiri- Almull tuale: imò etiamſi ſit finis ipfius rei ſpiritua- int d lis, ſic ut illud pluris æſtimetur, quàm res- in i gi ſpiritualis. . mni .Cum dixit Concilium Tridentinum eos Keinni, alicnis peccatis communicantes mortaliter- zn eccare, qui niſi quos digniores, & Eccleſiæ magis utiles ipſi judic averint, ad Eccleſias N utn PrO mnt⸗ in Cnene 0 :0 n unun “M t lerne blria l, enile i, eti lbing; Peecire non en 1iaii ne lt kl⸗ Cinonl Ptiußinme Un Cunn ten ncguen üirue 1 n gen Me nnn m hanet, e ifuntent! furt ſi ment, gun lucerir⸗ ates nol ans, l n, Ale Ab Innoc. XI. 611 Promovent, Concilium vel primôò videtur per hoc digniores non aliud ſignificare velle, niſi dignitates eligendorum, ſumptô comparativ6 pro poſitivo; vel ſecundò locutione minùs- Propriâ ponit digniores, ut excludat indi- gnos, non verôò dignos; vel tandem loquiturx tertiò, quando fit concurſus. 48. Tam clarum viderur fornicationem ſecundùm ſe nullam involvere malitiam, & ſo. lùm eſſe malam, quia interdictam, ut contra- rium omnino rationi diſſonum videatur. 49. Mollities jure naturæ prohibita non- eſt. Unde ſi Deus eam non interdixiſſet.,, ſæpe eſſet bona, & aliquando obligatoria ſub mortali. 50. Copula cum conjugata conſentiente, maritò non eſt adulterium, ideôque ſuficit in confeſſione dicere, ſe eſſe fornicatum. §I. Famulus, qui ſubmiſſis humeris ſcien- ter adjuvat herum ſuum aſcendere per fene- ſtras ad ſtuprandum virginem, & multoties- eidem ſubſervit deferendo ſcalam., aperiendo januam, aut quid ſimile cooperando, non- peccat mortaliter, ſi id faciat metu notabi- lis detrimenti, puta, ne 4 Domino malè tra- ctetur, ne torvis oculis aſpiciatur, ne do- mòô expellatur. 52. Præceptum ſervandi feſta non obligat ſub mortali, ſepoſitò ſcandalò „ ſi abſit con⸗ temptus. . Q 2 53. Sa⸗ 612 Propoſitionet damnatz. 53. Satisfacit præcepto Eccleſiæ de audien- do Sacro, qui duas ejus partes, imô quatuor, ſimul à diverſis celebrantibus audit. 54. Qui non poteſt recitare Matutinum && Laudes, poteſt autem reliquas Hotas, ad ni- hil tenetur: quia major pars trahit ad ſe mi- notem. 5. Præcepto Communionis annuæ latis- ſit per ſacrilegam Domini manducationem. 56. Frequens confeſſio & communio etiam in his, qui gentiliter vivunt, eſt nota præ- deſtinationis. 57. Probabile eſt, ſufficere attritionem na- turalem, modò honeſtam. 58. Non tenemur Confeſſario interrogan- ti fateri peccati alicujus conſuetudinem. Licet ſacramentaliter abſolvere dimi- diat tantùm confeſſos ratione magni concur- Sũs peœnitentium, qualis v. g. poreſt contin- gere in die magna alicujus feſtivitatis, aut In- dulgentiæ. 60. Pœnitenti habenti conſuetudinem pec- candi contra legem Dei, naturæ, aut Eccle- ſiæ, etſi emendationis ſpes nulla appareat. nec eſt neganda, nec differenda abſolutio: dum- modo ore proferat ſe dolere, & proponere-⸗ emendationem. 61. Poteſt aliquando abſolvi, qui in pro- xima occaſione peccandi verſatur, quam po- teſt, & non vult omittere, quinimo directè, & ex poſitivo quærit, aut ei ſe ingerit. 62. Pro- Donme 0 t, undo An lgenci 6lictun e Cünen Peccal Gü wNro, . 6 Phlolvti⸗ Ulhort ign, inſ per neli in njtenum mions D.) 65. Aſhei il ptſtimn ſirl h⸗ e,, Eenenn unim ,r de nn fl a aſcen nun ler in flin ereul 4 Nonlee , Uitr roddi 3 Deitſene e t u Uirlden 5lurni Zeenp une Fohfm,: 1 eſe an i n l untc, dbectlel antzni busc. ſir Nruinn lnuloeg, s yeh dansnied, noni mue ninkleniin Econmunde l do ye Mntoben io erng, letucinen⸗ Wonee Gnn R anden⸗ 9 Utken tebirnutden Ctleren lanre, A uls tppat 1 booor t,Ahſn erutne, gin eleigen 1 Ab Alex. VIII. 613 62. Proxima oecaſio peceandi non eſt ftu- gienda, quando cauſa aliqua utilis aut hone- ita non fugiendi occurrit. 63. Licitum eſt quærere directè occaſionem- proximam peccandi pro bono ſpirituali vel tem- porali noſtro, vel proximi. 64. Abſolutionis capax eſt homo, quantum- vis laboret ignorantiâ myſteriorum ſidei, & etiamſi per negligentiam, etiam culpabilem, ne- ſciat myſterium Sanctiſſimæ Trinitatis, & In- carnationis D. N. JEſu Chriſti. 65. Sufficit illa myſteria ſemel credidiſſe. Propoſitiones damnatæ ab Alex. VIII. Propoſitio I. In ſtatu naturæ lapſæ ad peecatum formale, & demeritum ſufficit illa libertas, quz voluntarium ac liberum fuit in cauſa ſua, pec- cato originali, & voluntate Adami peecantis. 2. Tametfi detur ignorantia invineibilis juris naturæ, hec in ſtatu naturæ lapſæ operantem ex ipſa non exeuſat à peceato formali. 3: Non licet ſequi opinionem probabilem, vel inter probabiles probabiliffimam. 4. Dedit ſemetipſum pro nobis oblationem Deo non pro ſolis electis, ſed pro omnibus, & ſolis Fidelibus. . 5§. Pagani, Judæi, Hæretici, aliique hujus generis nullum omnino accipiunt à Eſu Chri- ſto infiuxum: adeéque hinc rectè inferes in il- lis eſſe voluntatem nudam & inermem ſinè omni gratia ſufficiente. . Qq 3 6. Gra⸗ 614 Propoſitiones damnatæ. 6. Gratia ſufficiens ſtatui noſtro non tam- utilis, quâàm pernicioſa eſt, ſic, ut proinde- meritoò poſhmus petere: A gratia ſußciente libera gos Domine. „ 7. Omnis humana actio deliberata eſt DEl dilectio, vel mundi, ſi Dei, charitas Patris- eſt, ſi mundi, concupiſcentia carnis, hoe eſt, mala eſt. 8. Neceſſe eſt infidelem in omni opere pee- care. 9. Revera peccat, qui odio habet pecca- tum ob ejus turpitudinem & diſconvenientiam cum natura rationali, ſinè ullo ad Deum of- fenſum reſpectu. 10. Intentie, quâ quis deteſtatur malum-, & proſequitur bonum, meréè ut cæleſtem ob- tineat gloriam, non eſt recta, nec Deo pla- cens. II. Omne, quod non eſt ex fide Chriſtia- na ſupernaturali, quæ per dilectionem opera- tur, peccatum eſt. 12. Quando in magnis peccatoribus deficit emnis amor, deficit etiam fides: & etiamſi vidcantur credere, non eſt fides divina, ſed humana. 13. Quisquis etiam æternæ mercedis intui- tu Deo famulatur, charitate ſi caruerit, viti6 non caret, quoties intuitu licèt beatitudinis operatur. . 14. Timor gehennæ non eſt ſupernaturalis. Auntio, ,andpitn eet le, numrels. Eierem ore eni Meor lete, e l rüni i i N Eilam pr ienir elt i onneruco Uun Ncrame Finanun hon Uemponis din alalei⸗ w edet cnr 4 Cllelionen A l lacri ienchinnn rli e 6 inpone hni ſen I W bc — Ab Alex. VIII. 615 15. Attritio, quæ gehennæ & pœnharum- metu concipitur ſinè dilectione benevolentiæ Dei, propter ſe, non eſt bonus metus, ac ſupernaturalis. . 16. Ordinem præmittendi ſatisfactionem abſolutioni induxit non politia, aut inſtitu- tio Eecleſiæ, ſed ipſa Chriſti lex, & præſcri- R Ptio, naturâ rei id ipſum quodammodo di- Noriiye ctante. 17. Per illam praxim mox abſolvendi or- do pœnitentiæ eſt inverſus. 1iconnenet 1I8. Conſuetudo moderna quoad admini- An ſtrationem Sacramenti pœnitentiæ, etiamſi eam plurimorum hominum ſuſtentet auctoritas, & multi temporis diuturnitas confirmet, ni- hilominus ab Eccleſia non habetur pro uſu⸗, ſed aà buſu. 19. Homo debet agere totâ vitâ peœniten- uedi tiam pro peccato originali. tn 20. Confeſſiones apud Religioſos factæ, bPleræque vel ſacrilegæ ſunt, vel invalidæ. 2I. Parochianus poteſt ſuſpicari de Mendi- cantibus, qui eleemoſynis communibus vi- vunt, de imponenda nimis levi & incongrua Pœnitentia, ſeu ſatisfactione, ob quæſtum- ſeu lucrum ſubſidii temporalis. A 22. Sacrilegi ſunt judicandi, qui jus ad elandt Communionem Percipiendam prætendunt-, ſckrbeuinul antequam condignam de delidtis ſuis pœniten- tiam égerint. Snn 23. Similiter arcendi ſunt à Saera Commu- 1 QQ q 4 nio⸗ Netotbuse le leeschiu 616 Propoſitiones damnatæ. nione, quibus nondum ineſt amor Dei puriſ- ſimus, & omnis mixtionis expers. 24. Oblatio in templo, quæ fiebat à B. V. Maria in die Purificationis ſuæ per duos pul- los columbarum, unum in holocauſtum, & alteram pro peccatis, ſufſcienter teſtantur-, quòd indiguerit purificatione, & quòd Filius, qui offerebatur, etiam maculâ Matris macu- latus eſſet, ſecundùm verba legis. 25. Dei Patris ſimulacrum nefas eſt Chri- ſtiano in templo collocare. 25. Laus, quæ defertur Mariæ, ùt Mariæ, vana eſt. 27. Valuit aliquando Baptiſmus ſub hac forma collatus: In nomine Patris, & c. præ- termiſſis illis: Ego te baptizo. 28. Valet Baptiſmus collatus à Miniſtro, qui omnem ritum externum, formâmque ba- ptiz andi obſervat; intus verò in corde ſuo apud ſe reſolvit: non intendo faccre, quod facit- Eccleſia. 29. Futilis, & toties convulſa eſt aſſertio de Pontificis Romani ſupra Concilium Oecu- menicum auétoritate, atque in fidei quæſtio- nibus diſcernendis infallibilitate. 30. Ubi quis inveniret doctrinam in Augu- ſtino clarè fundatam, illam abſolutè poteſt tenere & docere, non reſpiciendo ad ullam- Pontificis Bullam. 31. Bulla Urbani VIII. in eminenti eſt ſub- geptitia. Pro-= 41 — vrAl 13. 9 1 Mra e en ſiett chari zepotini pto ulbent ampl er peſlehi uh eo man lun vite ca aiun omne iſen cod ned Eron Mud Amntam con neE ſodrin Geoninere, Wmad purun Den Det un Fiteot hrie Uindes huc tkaſandel vonſen, hhhn ͤe npie 11 opter luſne 4 — —— fel no) ah gu ih 6 e en S i Men nlt tbeen Kut⸗ ne, d nncol Nn tdi bt n elg el 3 bete, il Pulnn 0 ni, 4, . i Mn OWnNN Uncobelun nen e 1 Onfuli t 4 ¹ Cncliund. lentliſe lie, oenumn n tdoet, tent A 1embeni4 Ab Innoc. EII. 617 Propoſitiones ab Innoc. XII. damnate, & An- no 1699. die 73. Martü publicatæ centra Franci- ſcum de Salinac Fenelon Archiepiſcopum Du- cem de Cambray. Propoſitio I. Datur habitualis ſtatus amoris- Der, qui eſt charitas pura, & ſinè ulla ad- mixtione motivi proprii intereſſe. Neque ti- mor pœnarum, neque deſiderium remunera- tionem habent ampliùs in eo partem. Non amatur ampliùs Deus propter meritum, ne- que propter perfectionem, neque propter fe= licitatem in eo amando inveniendam. 2. In ſtatu vitæ contemplativæ, ſeu uniti- væ, amittitur omne motivum intereſſarum timoris, & ſpei. 3. Id quod eſt eſſentiale in directione ani- mæ, eſt non aliud facere, quâm ſequi pede- tentim gratiam cum infinita patientia, præ. cautione, & ſubtilitate. Oportet ſe intra hos limites continere, ut ſinatur Deus agere, & nunquam ad purum amorem ducere, niſi quan- do Deus per undtionem interiorem incipit, aperire cor huic verbo; quod adeò durum eſt animabus adhuc ſibimet affixis, & adeo po- teſt illas ſcandalizare, aut in perturbationem conjicere. 4. In ſtatu ſanctæ indifferentiæ anima non habet ampliùs deſideria voluntaria, & delibe- rata propter ſuum intereſſe, exceptis iis oc- Q₰α4 5 ca⸗ 618 Propoſitiones damnatæ caſionibus, in quibus toti ſuæ gratiæ fideli- ter non cooperatur. 5§. In eodem ſtatu ſanctæ indifferentiæ nihil nobis, omnia Deo volumus. Nihil volumus, ut ſimus perfecti, & beati propter intereſſe, proprium, ſed omnem perfectionem, ac bea- titudinem volumus, in quantum Deo pla- cet efficere, ut velimus res iſtas impreſſione- ſuæ gratiæ. 6. In hoc ſanctæ indifferentiæ ſtatu nolu- mus amplius ſalutem, ùt ſalutem propriam-, ut liberationem æternam, t mercedem no- ſtrorum meritorum, ut noſtrum intereſſe om- nium maximum; ſed eam volumus voluntate plenâ „ ut gloriam & beneplacitum Dei, üt rem, quam ipſe vult, & quam nos vult vel- le propter ipſum. 7. Derelictio non eſt niſi abnegatio ſeu ſui ipſius renunciatio, quam JEſus Chriſtus à no- bis in Evangelio requirit, poſtquâm exter- na omnia reliquerimus. Iſta noſtri ipſorum abnegatio non eſt, niſi quod intereſſe pro- prium. Extremæ probationes, in quibus- hæc abnegatio, ſeu ſui ipſius derelictio exerce- ri debet, ſunt tentationes, quibus DEIIS æmulator vult purgare amorem, nullum ei oſtendendo perfugium, neque ullam ſpem- quoad ſuum intereſſe proprium, etiam æter- num. 8. Omnia ſacrificia, quæ fieri ſolent ab ani- mabus quàm maximé deſintereſſatis circa ea- . rum 91 — — 16 e imn hentt Aoe ſri ületnore ebttogven . 1ls abolor laremmis oi ie Non 4 ſieteprobet nina . loionce buuß m Uasteſrnt⸗ Un läimere⸗ ber ur N Npurſuei i A imim, 6tiun geſige 1n Diredor ümlee ilnetele, 8 irnit lh letort Iniagit lhei tiore 1te nete nihne nti⸗ eri lori anin le icli u mn S ab Innoc. YII. 615 rum æternam beatitudinem ſunt conditiona- lia. Sed hoc ſacrificium non poteſt eſſe ab- ſolutum in ſtatu ordinario. In uno extrema- Nrum probationum caſu hoc ſacrificium fit ali- quòô modé abſolutum. 9. In extremis probationibus poteſt animæ invincibiliter perſuaſum eſſe perſuaſione refle- AN XâA, & quæ non eſt intimus conſcientiæ fun- dus ſe juſtè reprobatam eſſe à Deo. 10. Tunc anima diviſa à ſemetipſa expirat cum Chriſto in Cruce, dicens: Deus Deus meus, 1ut quid dereliquiſti me? In hac involuntaria uninere impreſſione deſperationis conficit ſacriſicium Anewi abiolutum ſui intereſſe proprii quoad æterni- iune, tatem. ne ee II. In hoc ſtatu anima amittit omnem ſpem ſui proprii intereſſe, ſed nunquam amit- breniakt tit in parte ſuperiori, ideſt in ſuis actibus di- Ulus rectis & intimis, ſpem perfectam, quæ eſt de- ſiderium deſintereſſatum promiſſionum. I2. Director tunc poteſt huic animæ permit- h tere, ut ſimpliciter acquiefcat jacturæ ſui pro- u Prii intereſſe, & juſtæ condemnationi, quam übi à Deo indictam credit. 13. Inferior Chriſti pars in Cruce non com- Nn, M municavit ſuperiori ſuas involuntarias pertur- AN bationes. 14. In extremis probationibus pro purifi- catione amoris fit quædam ſeparatio partis- ſuperioris animæ ab inferiori. In iſta ſepara- tionc actüs partis inferioris manant ex omni- n0 Nl e N 4 4 herilbere! ſerelnis c 620 Propoſitiones damnatæ no cæca, & involuntaria perturbatione, nam totum quod eſt voluntarium, & intellectuale, eſt partis ſuperioris. 15. Meditatio conſtat diſcurſivis actibus“, d qui à ſe invicem facilé diſtinguuntur. Iſta- compoſitio actuum diſcurſivorum, & reflexo- rum eſt propria exercitatio amoris intereſſati. 16. Datur ſtatus contemplationis adeo ſub- limis, adeôque perfectæ, ut fiat habitualis, ita ut, quoties anima actu orat, lua oratio ſit contemplativa, non diſcurſiva. Tunc non- ampliùs indiget redire ad meditationem, ejus- que actus methodicos. 17. Animæ contemplativæ privantur intui- tu diſtinctò, ſenſibili, & reflexò JEſu Chri- ſti, duobus temporibus diverſis. Primô: in fervore naſcente earum contemplationis. Se- cundò, anima amittit intuitu Eſu Chriſti in- extremis probationibus. 18. In ſtatu paſſivo.exercentur omnes vir- tutes diſtinctæ, non cogitando quòd ſint vir- tutes. In quolibet momento aliud non co- gitatur, quàm facere id, quod Deus vult,, & amor zelotypus ſimul efficit, ne quis am- pliùs ſibi virtutem velit, nee unquam ſit adeèò virtute præditus, quàm cùm virtuti ampliùs affixus non eſt. 19. Poteſt dici in hoc ſenſu, quòd anima paſſiva, & deſintereſſata, nec ipſum amorem vult amplids, quatenùs eſt ſua perfectio, & ſua felicitas, ſed ſolùm quatenus eſt id, quod Deus à nobis vult. 20 4 — — 1 onietd eurecan Pwi M uinstorto (ammnsb 1un, Kfn Bea taditn Don Propoe um, Nilener ſe ponin⸗ 1) Mene nn,, ) Mnmor; ſe lube mlnut, Plmnli nie ZB eii ditn tuum, n 1n idnnizt iutbnstl uft iuii Lait lucn ut Iu lintnn, eriantri tens ,l u Hin, Mtiang. aſediſ elcenduton to gctl. eno 1id n ll Denf Get, r i eenguni Ab Innoc. XII. 621 20. In confitendo debent auimæ transfor- matæ ſua peccata deteſtari, & condemnare- ſe, & deſiderare remiſſionem ſuorum pecca- torum, non ùt propriam purificationem, & liberationem, ſed ùt rem, quam Deus vult., & vult nos velle propter ſuam gloriam. 21. Sancti Myſtici excluſerunt à ſtatu ani- marum transformatarum exercitationes virtu- tum. 22. Quamvis hæc doctrina (de puro amore) eſſet pura, & ſimplex perfectio Evangelica in uniuerſa traditione deſignata, antiqui paſto- res non proponebant Paſſim multitudini ju- ſtorum, niſi exercitia amoris intereſſati eorum gratiæ proportionata. 23. Purus amor ipfſe ſolus conſtituit totam vitam interiorem, & tunc evadit unicum prin- cipium, & unicum motivum omnium actuum, qui deliberati, & meritorii ſunt. Propoſitiones Lutheri, & aliorum Hereticorum quamvis damnatæ, prætermittuntur, ex principiis enim Edei & Concilii Tridentini facilè dignoſcuntur. n tdd en, eehſen 4 ertän, i, N 5 2369 (0) 683838* I N D E X II. Rerum & Verborum ordine Al- phabeticò digeſtus. Numeri pa- ginam deſignant. AParculan oll 4 1* — A Abertum procurare, quale peccatum, quâs que peenat in- A gucat. 216 . . Abſolutionis forma. 368. An abſolvi peſſit ab- uwäng ſens. 379. An Concubinarius, 84. An con- Wne luetudinarius. 86. An frequenter recidivus, 386. Mu An moribundus nullum dans ſignum doloris. 384. „ n An ignorans nectflaria neceſſitate medii & præcepti. IIS. An uxor incerta de obitu mariti, quæ ad ſe- cundas tranſit nuptias. 387. An liceat abſolvere cum jurisdictionc dubia, & probabili 382. An va- lide abſolvat habens injuſtum titulum. 383. Qui in abſolutione errorem commiſit, quid faciet. 386. Abſolvene unicâ abſolutione v. g. 1000. hemines, quot peccata committat. 6o. Abſolvere ab excom- Alert, municatione quis poſſit. 413. Quis 2 Caſibus re- en n ſervatis. 448. An Regulares abſolvere péflint à Ca- ſekuh 1n übus Bullæz Cœnz. 450. Vel à Caſibns Epiſcopo nunn ſd, reſervatis. Ibid. Aut à Caſibus Papæ teſervatis ex⸗ nalgione 1 tra Bullam Cœnæ. 452. Ablolventi à Caſu reſer- unl guil vato quid obſervandum., 451. An & quando poſſit Ni innu quis indirectè abſolvi à Caſibus reſervatis. 453. Ab⸗ Sn lit, ke ſolutus in agone à Caſu reſervate, ſi convaleſcat, n mannen an tencatur confiteri, Ibid. An quis poſſit abſentem K Aztin abſolvere à reſervatis, ſi comperiat, quèòd eum malek lll Unen Qni int ocm n Cllkenum gi⸗ . . . 1 . E Unbltho : ab eis abiolverit. 455. An Superior majeri excom- uirgil . municatione ligatus poſſit abſolvi à ſuo ſubdite ex- ir Atnen communicato v. g. in caſu mutuæ percuſſionis. 413. un lt An abſolutio à cenſuris dari poſſit abſenti ignoran- nr it nlog ti, aut in mortali exiftenti, Ibid, Acce- Me u , Index Rerum Verborum. 1XI Acceptio perſonarum quid, & quale peccatum. 212. 312. An etiam poſſit committi in judicis. 214 Acceſſio quid, & quotuplex. 165. Quando transferat Mrunn Ul dominum. 166. . Accuſatio quid, & quomodo differat à denunciatione, Mi 223. Ab accuſatione quinam repellantur. 225. Ac- beinen cuſator quid poſſit, & àd quid tencatur. 224. Acedia quid, & quale peccatum, ejus fliæ. 94. & ſeq. Acolythatus quid, ejus materia & forma. 350. Inſti- tutio, & veſtis. 482. Fengle, Actus humanus quid. 24. AKus indifferens an detur. A5S⸗ An externus addat ſpecialem malitiam vel bo- s nitatem actui interno. 46. An idem poſlit habere an . 1. . . . dlunn AJuas oppoſitas ſpecies moralitatis. Ibid. An inter- nus poſſit præcipi lege humana. 101. Acdjuratio DEl quid. 25r. * Adoptio quid, & inter quos contrahatur. 566. Adoratio, quid & quotuplex., 248. Ejus ſpecies. 2492 Advena. Vid. Peregrini. Advertentia qualis requiratur, ut delectatio moroſa, vel quodcunque peccatum imputetur ad culpam. 62. Quid, ſi quis dubitet, an habuerit plenam advertentiam, 66. Advocatus quam ſententiam poſſit tueri. 24. Adulterium quid, 82. An dirimat matrimonium. 570. Adulter & adultera ad quid teneantur. 184. Adulter Eid inceſfſtuoſus an & quando privetur jure petendi der erk pitum. 588. Ghh equivocationc an liceat uri. 260. eeim Aeromantia quid. 276. Wtas, Vid. Annus. Affinitas quid, & quotuplex, ac ad quotum gradum di- timat matrimonium. 557. Quæz ſint ejus regulæ. 558. An pariat affinitatem. 559. Alluvio quid, & quande transferat dominium. 166. Ambitio quid. 80. Amen: an teneatur legibus. 103. An habeat domi- nium. 154. An ſit irregularis. 427. mt eni Amor ut paſſio quid. 48. Amor amicitiæ & conenpi- ,lr bin⸗ ſcentiæ quid. 130. Am- 4 1 rmdid in nnti, aur 1 Index Amphibologia. Vid. ÿquivocatio. . mplexus an Peccatum. 72- . tione 40 . hemz an differat ab excommunic . . 7 Anämals domeſtica, vel' errantia cujus ſint. 262. Item ſylveſtria. 162. A4 ſpontslis 5. Ad ma. Ann anbm. 573.“ Anni bubettati⸗ qui ſint. Ibid. Anticliriſtianiſinr, ipecics Infidelitatis. 120. . id & quotuplex. 123. . 4 Bahale Erdtirue & rationalis quid. 87. Appetitus eirhu⸗ an ſit “ Neturie⸗ Ibid. henſio quid & quotuplex. 153. Arpehends duic quid. 4. Approbatus pro n ApPreſt an poſſit exaudire extra illam cjusdem Dic- ceſis incolas- 38 iſtocratia quid. 57. Arisoerrs an ſit irregularis, 427. Ars notoria quid. 2 72: do peccatum. 71. . . Aakerune ig. ur ifnus an gaudeat jure Aſyli. aliniun * . Affümptie Divini Nominis in laudem quid. 252. li jure qui gaudcant. 215. ſeu Aſtrologia quid. 276. Atheiſmus ſpecies Infidelitatis. 120. 1. diferat ab tio quid & quotuplex, ac quomode EHH Airetemiatne, 264. Quæ requiratur ad Horas ieer es⸗ ſit fcri contritio. Ibid. ne⸗ id. An poſlit ſieri contr is. Artrke ecnanicne⸗ quæ ſint. 374. Attritum ſeri co uid. 373. Kraritia id⸗ & quantum peccatum, 81. Audacia paſſio quid. 49. Augurium quid, 277. B. „.. „ 4 „E ðð 34 for.⸗ i do inſtitutus, ejus mateèri: . Be cſenn g jus materia pof- , & miniſter, 312. & ſeq. An ejus m . 4 1ul Nulen Kuntee batti genr Aeetts lüm ſeüicltan It piulo n , 1 on 1l Mmelltu huinnenbilia, Unuleren 2 Lilcto conenh lun illcnt n un gid, A ge Gelitone, Hit notenter kre re ⸗ Gcitne tenen on temumt ien Minn K rüle ſellon. i.. Ciet t, d 6 Acipiencr lcd bid Ren aloniniun, eſtt ilor Pltr bnl ds tmeink dißecl 1 Renefcird Gtianmn anrtn ntiin Nermlta guittt ud⸗ u ABelling 1. vank umn Ahen i ien rumn Aunm 4 eann. gl urn, ein orn Rerum, & Verborum. ſit eſſe aqqua roſacea, humor fluens ex ligno, aqua ex vitibus putatis, aut arboribus ſtilanz, 313. An ſit validus baptiſmus ſub hac forma: Ego te bapti- Lo in nomine Patris, Eilii, Spiritüs Sancti. 314. Quem præferet Sacerdos ſimul ad baptizandum infantem, & abſolvendum adultum vocatus. 315. Quid faceret; ſi infans periclitaretur in pelle ſecundina. 316. Quid. ſi ſinè periculo non poſſit expectari perfecta nativitas. Ibid. Quid, ſi monſtrum ſit baptizandum. 317. Quan- ta ſit neceſſitas baptiſmi. 315 Quis effectus. 31 8 Ejus initerabilitas. 320. An Parochus adigere poſ- ſit mulierem ad nominandum patrem prolis, quam ex illicito concubitu peperit. 321. Baptiſmus inter quos inducat cognationem ſpiritualem. 563. Bellum quid, & quotuplex,. 138. Quomodo differat à B Seditione., Ibid. An in bello juſto occidi poſſint ina nocentes: Et an Clericis ac Epiſcopis licitum ſit bel= lare. 139. eneficiatus an teneatur ad Horas. 263. An omittens Horas teneatnr reſtituere & cui. Ibid. Quid, ſi Be- neficium fit quidem cellatum, ſed nondum in poſ- ſeſſione. Ibid. Quid ſi primò ſemeſtri Horas nen re- citet. 264. An rata omiſſionis Horarum eòôdem mo- dô accipienda ſit de Parocho, ac de Beneficiato ſim- plici. Ibid. Beneficiatus an, & quorum bonorum ha- beat dominium. 157. Quid ſi habeat filios & filias, an poſſit illos alere ex reditibus Eccleſiæ. 158. An poſſit ſimul due vel plura Beneficia tenere. 159. An teneatur bis recitare Horas, ſi duo habeat Benefcia. 160. Beneficiatorum ſimonia. 284. Beneficium curatum an debeat dari digniori. 213. Be- B neficia permutare an fit ſimoniacum. 286. Aat re- ſignare eò pactò, ut renunciatarius renuncianti reſti- tuat expenſas, quas in acquiſitione Beneſicii fecit. 287. Beneficium reſignandi modus quis ſit. Ibid. eſtialitas quid, & an coitus cum dæmone, & Kdelis“ cum infideli ad eam reducatur. 83. Rr Bi- Index Ditamd⸗ quid, & quotuplex, & an ſit irregularitas. 425. & cꝗq. Blaſphemia quid. 124. Blaſphemans indeliberatè ex conſuetudine an peccet mortaliter. 124. Bona caſtrenſia, quaſi caſtrenſia, profectitia, adven-= titia. 154. , Bona Clericalia, quaſi Clericalia, verè Clericalia. 157. Bona paraphernalia quæ. 155. Bona inventa cui danda. 163. & ſeq. Breviarium. Vid. Horæ Canonicæ. Bulla Cœnæ unde dicta. 434. Quæ excommunicatio- nes intraillam ſint Papæ reſervatæ, Ibid. C. Cambium, quid, quotuplex, ejus juſtitia. 240. Canones antiqui quas Ppœnitentias aſſignaverint. 458. Canonicorum bona, dominium, obligatio ad Horas“. Vid. Beneficittus. Clericus. Cantilenæz, an ſint peccata. 70. Caſtratus an irregularis. 427. Caſuum reſervatio quid. 431. Caſus Papales intra Bullam Cœnæ reſervati qui fint. 434. & ſeqq. Extra Bullam Cœnz. 443. £ ſeq. Caſus non reſervati Papæ 446. Cafſus Epiſcopales. 448 uis poſſit abſolvere à caſibus reſervatis. Ibid. & ſeqq. An habens caſum dubium poſſit à quocunque Confeſlario abſolvi. 453. An reſervatio tollatur per confeſſionem invalidam, & hujusmodi invalida con- feſſio ſit ropetenda. 454. An refſervatio tolli poſſit extra confefſronem. 455. Plura vide Verb. Alſo⸗ lusio. . Capitalia vitia quæ. 78. Caupo an carnes apponcre poſſit hæretico in die je- junii. 92. Cauſa criminalis, civilis, pia. 16. Celebratio. Vid. Miſſa. Cenſura quid, quotuplex ,ejus ſpecies, & materia. 403° & ſeq. Abſolutio ab illis. Vid. Excommunicatio- In- terdiéum. Cen-⸗ lobonoum. 2 ,3 ulce gulc 34 Irumſantie l Cr Acintu e intn enn telind aafen n4 un leclele 1 Cnwun Ubur hatie: lerwonmn Ceminiun, lj e lcert Uict. belln uie, toeotup Aueſus uih, t rinut n intr Cnlangl le meſe io hül Müthmilht, nter n tnn Unmotmnn, 2 nniatie⸗ 4 tio⸗ nlr, Nlſeit li (eel ul ier D elmne bil lnto N rmiügüit ) N CAu kolcon us lentn.! bin elt ien unlni ul Pufumol inn A ietemnti Dlon iie ien olt berin 1 15 eelten⸗ ecund Rerum, & Verborum. — Cenſus quid, an fſit licitus. 236. Ceſlatio à Civinis quid. 423. Coeſſio bonorum. 203. Character quid. 302. An fit perpetuus & indelebilig“ Tbid. Quod ejus ſubjectum. 303. Quæ munia Ibid. Oharitas quid. 128. Ejus objeſtum & præceptum- 129. Effectus 124. vitia ei oppoſita,. 138. Ordo in dili- gendo. 130. Chirogtapharius 199. Chirographorum emptio. 237. Chiromantia quid. 276. Chirurgus quam ſententiam debebat ſequi. 23. Chocolate an ſolvat jejunium. 90. Chriſtianus quis, quod ſignum ejus. 318. Circumſtantiæ quid, & quot ſint 38, Quornplices. 29. Quæ dicantur mutare ſpeciem. Ibid. Quæ aggra-⸗ vare intra candem ſpeciem. bid. Quænam ne- ceſſariòè confitendæ. Ibid. Clamor quid. 94. . Clandeſtinitas an dirimat matrimonium. 5775. Clavis Eccleſiæ quid. 2. Quotuplex. Ibid. & ſeq. Cur vocentur claves, cùm ſit una clavis. Ibid. Cla- vibus Eccleſiæ aliquid ſubjcere quid ſit. 3. Clericorum obligatio ad Horas. 263. Eorum bona & dominium, 156. & ſeq. Privilegia. 467. An eis bel- lare liceat. 139. An poſſint teſtari. 174. Vid, Be-= neficiatus. Codicillus quid. 172. Cognatio quotuplex. 562. Cognatio carnalis ſeu Conſan- guinitas quid, 553. Uſque ad quotum gradum, & qué jure dirimat matrimonium. 554. An diſpenſari poſſit inter conſanguineos in gradibus prohibitis, 556. Re-= gulæ cognoſcendæ conſanguinitatis. 554. Cogna- tio ſpiritualis quid, & inter quos oriatur, & diri- mat matrimonium, 562. Cognatio legalis quid, & inter quos contrahatur. 565. Commodatum, 245. & ſeq- Communicatio cum exçommunicatis, Vid. Excommu- nicatio, RK2 Conm⸗ Index. Communicatio cum infidelibus an ſit licita,. 120. Cum Hæreticis. 122. Communio Paſchalis quos, & quando obliget. 245. An ſatisfiat præcepto per Communionem ſacrilegam. Ibid. An poſſit fieri in Eccleſia Mendicantium ſine licen- tia Parochi. 346. Commutatio votorum. Vid. Votum. Compenſatio occulta quando fieri poſſit. 204. Complex an in Confeſſione manifeſtari poſſit. 390. Concionari ſolemniter an competat Diacono. 487. Concubinarius quid. 84. An Concubinarius abſolvi poſ= ſit. Et quid, ſi ſit Sacerdos. Ibid. Concupiſcentia quid, & quotuplex. 33. An cauſet in⸗ voluntarium. Ihid. Concupiſcibilis potentia quid. 48. Conditio ùt impedimentum matrimonii. 550. Conductio quid. 241. Confeſlarius quis. I. Ejus poteſtas. 2, Ejus approba- tio. 4. ejus virtutes. Ibid. Scientia ejus duplex. 5. Triplex officium. 7. Conſtitutus in mortali teneaturne confiteri. 4. Sinè requiſita ſcientia fungens officiò peccetne mortaliter 5. Quid, ſ dubitet de ſůa ca- acitate. 6. An poſſit abſolvere neſcientem neceſ- ſaria neceſſitate ptæcepti. 115. Teneturné ſemper in individuo judicate: hoc eſt mortale vel veniale 7. Teneturné pœnitentem examinare. 8. Si ſit pro- babilioriſta, teneneaturné pœnitens ſe illi accomo- dare. 23. Imperitus Confeſſarius in quibus caſibus excuſetur. 6. Confeſſarius reſervatorum quis. Vid. Abſolutio. Confeſſio quid. I. Ejus præceptum quando & quos ob-= liget. 376. Ejus miniſter. 381. Ejus qualitates. 388. ualis integritas ad eam requiratur. 389. An pro- pter ejus integritatem tencatur quis vevelare com- plicem. 390. An pueri teneantur ad confeſſionem⸗ annuam, 377. An habentas ſola venialia-. 378 Quando obligat præceptum confeſſionis, 376. An ejus præcepto ſatisflat per confeſſionem ſacrilegam.. 377 nnde. lgerleſul e Crlitgritt Cnſceenin ſpletet l 1n lltet⸗ tün enere (bllerenon 11 Aleen Wwmn ſenpll lus bis. Coien ſieni nre Crlinſis0 Cniuntinn Sent in Unſeno doerl o mentio Conngu ſuoler tutionen ualter uſe Rerum, & Verborum. 377, An quis teneatur confiteri per Internuncium, per ſcriprum, vel per Interpretem. 379. An tenea- tur quis confiteri circumſtantias, Vid. Circumſtantiæ. An eadem peccata aliquando bis confitenda. 380. Confefſionis ſigillum. Vid. Sigillum. Confirmatio quid, ejus inſtitutio, materia, forma, mi- niſter, & neceſſitas. 322. & ſeq. Cognatie per cam contracta. 562. Conjuges reſuſcitati an ſint ſoluti à vinculo matrime-= nii. 303. 535. . Conjugium. vid. Matrimonium. Conſanguinitas. vid, Cognatio. Conſcientia quid & quotuplex, 9. Ejus differentia à ſyndereſi. Ibid. Conſcientia erronea quotuplex, 8& an obliget, 10. Quæz fit differentia inter conſcien- tiam erroncam inviucibilem, & conſcientiam rectam. II. An duplex committat peccatum operanz cum conſcientia erronea, Ibid. Quid fit conſcientia vin- cibiliter erronea, 13. Conſcientia dubia quotuplex. 14. An liceat agere cum conſcientia practicè dubia. 15. Quæ fſint regulæ, juxta quas Conſcientia du- bia vel crronea reformari poſſit, Ibid. Conſcientia ſcrupuloſa quid. 19. An liceat agere contra ſcrupus los, Ibid. Quæ illorum cauſæ. Ibid. Remedia. 20, Conſcientia ſubſequens an vitiet actum. 13. Con- ſcientia probabilis. vid. Sententia. Conſenſus ad peccatum qualis requiratar. 68. Conſuetudinarius quis, an abſelvendus, & quomodo differat à recidivo. 86. Conſuetudo lex quid, & quotuplex. 105. An, & quando vim legis obtineat, Ibid. An per eam lex abrogari poſſit. 106. Contentio quid. 80. 138. Contractus quid, & quotuplex, 227. Errer in illo quotuplex, 228. Contractus, ob quem quis ad re- ſtitutionem temetur, quotuplex. 201. Ex contractu qualiter quis ad reſtitutionem teneatur, 202. & ſeq. en Ex quafi contractu, 20;z. Quafi contractus quid. atelhobe R 1 3 . 291 Iadex 201. Contractus Mohatra aun fit ufurarius. 237. Contractus Societatis quid. 240. Quot modis fiat. 241. Contritio quid. 372. Quotuplex, 273. Quando quis obligetur ad contritionem. 375. Contumelia quid. 94. 187. Convitium quid, 187. Cooperantes ad damnum an reſtituere teneantur. 195. Cooperari ad damnum quor modis quis poſſit. Ibid Cooperari materialiter ad peccatum an ſit dare ſcan- dalum. 142. Correctio quotuplex. 136. Fraterna quid, & quando obliger. 137. Credere in Deum, eredere Deo, credere Deum, que- modo differant. 1I14. vid. Fides. Creditores quotuplices, & quò ordine ſolvendi. 198. & ſeq. Crimen ut impedimentum mâtrimanii. 56 7. Crimen læiſæ Majeſtatis an privet jure Aſyli: 216. Crux Chriſti an adoranda. 249. Crux ſignum Chriſtiani, myſteria in ea comprehenſa. 318. Culpa quotuplex, 200. Juridica itidem quotuplex. Ibid Ex qua cuspa oriatur obligatio reſtituendi in bonis“ fortunæ, Ibid. In commodato. 202. In depoſito. Ibid. . Cultus diſparitas impedimentum matrimonii, 569. Cultus Sanétorum. vid. Dulia. Cura animarum quid & quotuplex. I. Curioſitas quid. 81. D. Damnum emergens quid, 235. Decalogi præcepta quæz fnt, & ad quam legem ſpe- Decimæ quid. 250. An eas defraudantes reſtituere teneantur. 251. An in iis ſimonta committi poſſit. 288. Dæmon incubus vel ſuccubus, 83. De. eino it N edzto noto A Uimn requ (ꝛ Mene Cklenſis 09 ionrt 6. ln Ngol ceren, 07, te, G A Demoentin gui Dellbentd 10 Denunchio gn Dehoſto ae Deyoſtun gui⸗ lid l Mio gil ig Dteinn ail Deitunm d Dehento d Depento ir tler gette Nendio qui 1h An krtelete n. d, eſnno guic, ſantl g itn, ſom onng d thnin deſt ünitinn Anion inn Ne e e 1 u E line tuentt malt u, enninſtin numngul, 1 aeinhen Nne ltei i , e Al nmehelve G Vmendnde W ununend nl Lilen ⸗ ekautunte ein gorn nnil . Rerum, & Verborum. Dæmoeniacus an irregularis, 313. Defectus rei venditæ, vid. Vitium, Defenſio ſui. vid. Invaſor. Degradatio. vid, Depoſitio. Delectatio ůt paſſio, 48. Dele catio moroſa quid, & quale peecatum. 62. Quæ ad illam requirantur, ut ſit peccatum moztale. 65. Quæz advertentia ſeu deliberatio. 63. Qualis- conſenſus. 68. Quid ſi habeatur delectatio condi- tionata. 66. Quid, ſi quis ita diceret: Si non eſ- ſem Religioſus, vel in Sacris conſtitutus, uxorem- ducerem, 67. Quot ſint cauſæ deledationis vene= reæ. 69. An eas omnes vitare teneamur. Ibid. Democratia quid, 51. Deliberatio ad peccatum quanta requiratur. 62. Denunciatio quomodo differat ab accuſatione., 223. Depoſitio. 420. . Depoſitum quid. 244. Depoſitarius ad quid teneazurz lbid. An poſſit uti re depoſitâ, Ibid. Deriſio quid. 187. Deſiderium conditionatum., vid. Delectatio. Deſiderium ùt paſſio, 48. Deſperatio ùt paſſio. 49. Deſperatio ùt vitium quid, 127. Deſterao⸗ quotupli= citer peccet. Ibid. . Detractio quid, 186. Detrador quomodo reſtituat.: 189. An obligatio reſtituendi famam tranſeat ad hæredes. 190. Cauſæ excuſantes à reſtitutione fa- mæ., 188. Devotio quid. 248. . Diaconatus quid, quod ejus officium. 487. PFjus ma- teria, forma, inſtitutio, veſtis. 488 & ſeq. An- Diaconus pixidem, in qua Buchariſtia cohtinetur., de loco in locum transferre poſſit. 488. An in ne- ceſſitate, vel juſſu Epiſcopi Sacramentum Pœnitentiæ adininiſtrare, vel matrimonio aſſiſtere poſſir. Ibid. Dignior, dignus, & indignus ad officia, vel beneficia- RI 4 guit/ Index quis. 213. An digniori votum dandum, vel bene- ſic ium conferendum. Ibid. Dilectio. Vid. Amor. Charitas. Diſcordia quid. 80. 138. — Deelines get, E Diſpenſatio quid. 107. An legislator diſpenſare poſſit in ſua lege, Ibid. An valeat, ſi fiat ſinè juſta cau- ſa. 108. Quid ſi obtenta ſit eé cauſa falſa. lbid. Quid, ſi caula à principio ſit vera, ſed poſtea ex to- to, vel ex parte ceflet., Ibid. An valeat diſpenſatio continens errorem. 109. An valeat diſpenſatio ſu- per impedimento conſanguinitatis vel affinitatis“, quando præviè habita eſt copula, & hæc non fuit. expreſſa in libello fupplici. Ibid. Quænam juſtæ cauſæ diſpenſandi. Ibid. An poteſtas diſpenſandi ex- ſpiret cum morte concedentis, re nondum exocutio- ni mandatâ. 1I10. Divinatio, ejsque ſpecies, 275. & ſeq. Divinatio ſomniorum qnid. 276. Divortium. 585. & ſeq. Ejus cauſæ. 587. Dolor ùt paſſio. 48. Dominicæ diei inſtitutio, 269. Dominium quid, & quotuplex, 149. An parvuli, amentes, filiiſzmilias, uxor, ſervi. Religioſi ha- beant dominium. 154. An Clerici ſæculares. 157. Sub dominio quæ res cadant, 160. & ſeq. Varii modi dominium acquirendi., 161. & ſeqq. Per Pre- ſeriptionem, Uſucapionem, Promiſſionem,. 167. & leqq. Dominns rei perditæ quis. 165. Donatio quid. 170. Quotuplex, & qui eam facere- poſſint. Ibid. An ſit revocabilis. 171. Dubium quid. 147. Quotuplex. 14. Au in melius“ interpretandum. 148. Dubium poſitivum, negati⸗ vum, ſpeculativum, practicum quid. 14. An liccat operari cum dubio. 15. Quæ regulæ reformandi conſcientiam dubiam. Ibid. An in dubiis pars tutior eligenda. 16. Dubius in fide an ſit hæreticus. 122. Duellum quid, & quando licitum. 140. Quid provo- catus ad duellum zeſpondere debeat prevocanti. ui. ⸗ Enhſerl g mhto guit Dneſumenn lin gut g Plun dun Meteru,3 turin ſan G ſenn ol n in 61 Eſn i. 3 * iſt⸗ ⸗ ln eſeg nn ſmen Ulkanchin e he Alinnin Dtonem 1lt h . lhuetuihele WAinen l N l. n t. Me! binn Nhinn, An il e 1 n ar 1 Arb cukus n le n ithunnn An 16 eben gence Rerum, 6& Verborum. — — —,— — . Duellantes & provocantes quam pœnam incurzant. 144 . Dulia quid, & quibus competat. 249. E. Ebrietas quid, & quale peccatum. 88. Quæ ſigna- completæ ebrietatis. Ibid. Quid agendum cum eo, qui confitetur: Fui ebrius. 89, An ebrio moribundo dari poſſit Euchariſtia. 343. Eccleſia quid. 114. Quotuplex, II5. Ejus characte- ras ſeu notæ. Ibid. Eccleſiæ violatio. 5ol. Eleemoſyna quid, & quotuplex. 135. Ejus præceptum Ibid. Emphytenſis quid. 151. Emptio quid, 228. Res empta cui perlat. 232. Energumenus qnis, & an irregularis, 427. Epikia quid. 99. 146. Epilepticus quis, & an irregularis. 427. Error vincibilis & invincibilis quid. 10. Error in contractu dabilis quotuplex, 228. Error ùt impedimentum matrimonii. 549. Buchariſtia quid. 223. In quo conſiſtat, 224. An fit plura Sacramenta: & quæ ejus neceſſitas. 225. Ejus materia, 327. An in eca aqua immediätè converta- tur in ſanguinem: & an unaz ſpecies ſinè altera con- ſecrari poſſit. 330. Chriſti in ea præſentia. 31. An in ea aliquid maneat de pane & vimo. 332. Quid ſub utraque ſpecie contineatur, 233¾. De for- ma ejus. 335. An verba formæ proferantur recita- tivèe 336. An liceat repetere verba formæ, 327. Quis effectus Euchariſtiæ, & an poſſit applicari aliis non ſumentibus. 338. Quot ſint modi manducand'i Euchariſtiam: & an illam Angeli manducent, 339. Quæ diſpoſitio requiratur in ſumente. 340. An ſit deneganda peccatoribus, 341. An non habentibus uſum rationis, aut ebrio. 342. & ſeq. An ejus ſum= ptiouem impediat pollutio, vel actus conjugalig „ aut cibus praaſſumptus, 343. An tabaca, vel ſo- 7 5 maus Index mnus non præhabitus. 344. Quos & quando obliget præceptum Communionis. 345. Quid de neceſſita- te viatici,: 347. An Chriſtus ſumpſerit ſuum Cor- pus, 349. Quis miniſter Euchariſtiæ, 350. Eu- chariſtia ůt ſacrificium. 354. Vid. Sacrificium. Excommunicatio quid & quotuplex. 405. FEjus effe- WMeull ctus. Ibid. Quis ab ea abſolvere poſſit. 413. Cau- A gon Kus. Ibid. Quis ab ea abſolvere poſſit. 413. Cau- AId. ſæ excuſantes ab ejus incurſione. 408. An quis poſ- 1 Mit ſit ſe ipſum excommunicare, vel ſuperiorem ant æ- A amnſin qualem. 407. Quomodo & quando liceat commu- euleglit nicare cum excommunicatis. 410. Quid, ſi Sacer-. UA⸗ Qoꝛt conſecrans videat intrare excommunicatum. 412. M qundo: Poteſtne Superior excommunicatus abſolvi à ſuo ſub- n lid⸗ dito excommunicato v. g. in caſu mutuæ percuſſio- unlend inn nis. 413. An oblitus confiteri excommunicationem wlluld glis teneatur reiterare confeſſionem. 417. Quid, ſi ali- ncn nign quis ex ignorantia vel oblivione omittat peccatum- lr ila reſervatum, & abſolvatur ſacramentalitar ab omni- olt n inen bus ab aliquo authoritatem habente. Ibid. Vid. Ab- nndit t, ſolutio. Excommunicationes reſervatæz, Vid. Caſus. Wnpuil Excommunicati non tolerati qui. 411, tenn l Exorciſtatus quid, ejus materia, forma, & inſtitutio. 20 K 481. & ſeq. forma, Miniſter, ſubjectum. 461. 8 ſeq. riir llctn Extrema Unctio quid, ejus inſtitutio, erian, Lforma, ſubjectum, miniſter. 461. & ſeq. Quzæ par- tes inungendæ. 462. Obligatio ad illam miniſtzan- (uiin i 1 git 112. dam præſertim tempore peſtis. 463. Uennt inent F Ceumigii „ 1Wa guig, Fadha quid. 147. Cauſæ excuſantes ab ejus reſtitutio- Urli ſiidi ne. 188. Obligatio eam reſtituendi an tranſeat 2d enteentig heæredes. 1990. Modus eam reſtituendi quis. 189. (Algll Cauſæ excuſantes infamantem à mortali. Ibid. In- Gen Ni famare ſe ipſum an liceat. 190. 161. Feſtum quid. 268. Quæ opera in feſto facienda. 269. An in illo debeat quis audire Sacrum, Concionem, ſrtiin 1 vel Veſperas., Ibid. A quibus operibus abſtinendum ui “ in u — e 4 1 ſſitln inmti, S i Snitenn e be erpl , erple e i. 1 ſheiotn Alniun ln muen ſen acommnnusts , ( i nitr ecet lur Den. e M W ntn al le inilu ni n G ana hini Alinenl u m 1 ninnen ſn ni mnd NI 19o I. n ſ te Knn, le cetbu ſcen Rerum 6s Verhorum. in die feſto, 272. Quinam excuſentur à celebra- tione feſtorum. 273. Feſtum an liget extra territo- rium, & itinerantes. 274. Feudum quid, & quomodo diflerat ab Emphytenſi. 151. Fides quid. I12. Ejus objectum. II3. Ejus actus quo= tuplex, 115. Ejus regulæ. II13. Ejus ſymbolum quid & quotuplex. Ibid. Quando obliget præceptum fidei. 118. Quando obliget exterior ejus confeſſio- Ibid. Vitia ei oppoſita. 119. Fidei commiſſum quid. 172. Fidejuſſio quid. 242. Conditiones ad illam requiſitæ. Ibid. Fœtus quando animetur. 217. An ejus expulſia ſit li- cita. Ibid. Fornicatio ſimplex quid. 82. Fortitudo quid. 49. Fructus rei quotuplices, & cui obveniant. 194. Fuga paſſio. 48. Furioſus an irregularis. 427. Furtum quid. 218. Quale peccatum. 219. FEjus ma- teria gravis. Ibid. Per furta minuta quomedo pec- cetur. Ibid. An liceat furari propter neceſſitatems, 220. Si quis furetur Imperialem, & imponens Lot- periæ lucretur centum, ad quid teneatur. 208. G. Gaudium uùt paſſio. 48. Gemmæ inventæ cujus ſinte 1630 Geomantia quid. 276. Gratia quid, & quotuplex, 298. Gratia ſacta & facienda quid. IIO0. An exſpiret morte concedentis. Ibid. Gula quid, & an ſit peccatum. 87. Ejus fliz & ſpe⸗ cies. Ibid. H. Hæreditas quid. 175. An in ea ſuccedant filii illegiti- mi. 179. Hæres quotuplex, 174. Ordo inter hæ-= redes. 175. Hæ- 4 Index Hæreſis quid, quotuplex, & quale peccatum. 121. In fide dubius an ſit hæreticus. 122. Hæreticus an tandus. Ibid. Hæreticorum libros legere an licitum. ITbid. Pœna Heæreticorum. 121. ad leges Eccleſiæ. 103. Haruſpicium quid. 276. Harmaphroditus an irregularis. 427. Homicidium quid, & quotuplex. 215. vis Eorum obligatio Homicida an⸗ ſit irregularis. 427. Homicida afſaſinus an gaudeat- jure Alyli. 215. Homicida ad quid teneatur. 183. Homicidium quando conſtituat impedimentum diri- mens. 567. Homicidium caſuale an inducat irregu- laritatem. 428. Honor quid. 147. FEum reſtituendi modus. 190. Honeſtas ùr impedimentum matrimonii, ex quibus con- ſurgat „ & usque ad quotum gradum dirimat. 79. An poſt mortem perſeveret. Ibid. Infideles. Ibid. An detur inter- Horæ Casonicæ quid, & quot. 261. An ſit mortale- omittere unicam Horam etiam parvam, aut partem notabilem. 262. Quinam ad eas obligentur. 263. Ex quo titulo oriatur obligatio illas dicendi. Ibid. Quz intentio ad illas requiratur. 265. An infir- mus, qui non poteſt perſolvere totum, teneatur ad Cæcus & ſurdus an teneantur ad Ho- ras. Ibid. Cauſæ excuſantes à recitatione Horarum. partem. 267. 268. Hydromantia quid. 276. NMRyperdulia cui competat. 249. Hypocriſis quid. 80. Hyhotheca quid. 242. Quotuplex. 243.⸗ Hypothecarius an Chirographario fſit Jactantia quid. 80. Idololatria quid. Jejunium quid, & quotuplex. 89. Quot fin tia ejus. 90. 275. An vio I. letur per ſumptionem Thé præſerendus. 199: t de eſſen- ☛◻ Cal- Tn Oo Anmre, 9l Mund, lis aulen lig ugn hi l. 3 4 ncbiin ldid cao n ecule lporan eceht lgun ui, 1 d cceſto in! lubo cuic, g, Innuninte hec pecinenn in mentn rinn e,g Ueienmn z temheik Deſenl gn zuen tent Detui lbic, Hrerzio Fi Ennpeilm lrliatb u ehcendi etſccrti⸗ 1 gnnio guie Ndllent gei 450 Cnnttine kntn AAe Ee dolin 17 gurle Nk n e nlbnle nn i D . N mironi, acu 1 gun Aun 1 1. Arem, unm u e u Aan n A nd! nun. ). N en unm, ent iu nenmmt i nuluten 6 gla „, huinh ei⸗ je unnen Rerum & Verborum. Zaffé, aut Chocolate. Ibid. An in es detur pvrvi- cas materiæz. 91I. An prandium debeat efſe conti- nuum. Ibid. Cauſæ excuſantes à jejunio. 90. An- cxcufetur fatigatus ex labore ob recreationem aflum- pto. 92. Exiturus e& loco jejunii ad alium, in quo non eſt jejunium, poteſtne jentare, 93. Ignorantia quid, & quotuplex. 34. An cauſet invo- luntarium. 36. Ignorantia vincibilis quid. 13. In- vincibilis, Ibid. & 35. Ignorantia excuſans à pec- cato an excuſet à pœna. 77. An ab irregularirate. 78. Ignorans necefſaria, neceſſaria neceſſitate me- dii & præcepti an poſſit abſolvi. 115. Illegitimi qui, & quotuplices, 596. Eorum legitima- tio. 597. Suſtentatio. 179. Irregularitas, 427. Succeſſio in hæreditate, 179. Illuſio quid. 187. Immunitate Eccleſiaſticà quinam gaudeant. 215. Impedimenta matrimonii. Vid. Matrimonium. Impedimentum publicæ honeſtatis quid, 57. Impotentia ut impcdimentum matrimonii quid, & quo- tuplex. 571. Quznam dirimat, Ibid. Quantum temporis à jure concedatur ad explorandum, an ſit perpetuà. 572. Quid, fi ſeparatione factâ pars im- potens depreheudatut non laboräſſe impotentiâ per= petu. Ibid. Imprecatio. Vid. Maledictio. Improperium quid. 187. Inædificatio quando transferat dominium. 166. Incantationes quid. 278. Inceſtus quid. 982. Inceſtuoſus an, & quando privetus jure petendi debitum. 588. Inconſideratio hamana an tollat voluntarium, 36. Indignatio quid. 94. Indulgentia quid, quotuplex, & quis poſſit eas largiri. 456. & ſeq. Quomodo differat à jubilæé6. 457. Conditiones rebuiſitz ad eas lucrandas. 459. In- tentio ad eas lucrandas requiſita. Ibid. Quibus con- cedi poſſint, Tbid. Indulgentia tot & tot dierum quo- K64 Index modo intelligenda. 458. Feſté translatéô an Indul-= gentiæ transferatur. 460. Infamare ſe ipſum an liceat, & quidem etiam metu tor- mentorum. 161. 190. Infidelitas quid, & quotuplex. 119. Ejus ſpecies. Ibid. An ſuperveniens mætrimonium illud ſolvat. 534. Matrimonium cum infideli contractum an valeat. 569. An mattimonium infidelium ſolvatur uné corum ad fidem converséò, 533. An liceat communicare cum infidelibus. 120. An Fideles poſſint eis vendere, aliqua, quibus utuntur ad ſuos ritus. Ibid. An illi obligentur ad Leges Eccleſiæ. 103. Infirmus, qui non potefſt orare totum Breviarium, an tenearur ad partem. 267. Ingenuus quis. 474. Inimici quò modé reconciliandi. 131. Injuſtitia quid. 145. Innocens an poſſit licitè occidi. 216, An liceat, ſi ſit probatus neocens. 221. An in bello juſto, 139. Per innocentes qui intelligantur. Ibid. Inobedientia quid. 80. Inſanus an irregularis. 427. . Intentio quid, & quotuplex, 265. Communis & pri- vata. 304. Interdiſtum quid & quotuplex. 421. Ejus effectus. Ibid. Abſolutio ab eo. 423. Interdiéta à Jure. Ibid. Interpolatio & Interruptio Miſlæ. 502. & ſoq. Invaſor vitæ, bonorum temporalium, ſamæ, honoris, aut pudicitiæ an poſſit occidi. 217. Invidia quid, & quale peccatum. 87. Involuntarium quid, 27. Ejus cauſæ. Ibid. Ira quid. 93. Quas habeat filias, & quomocdo dife rat ab iracundia. 94. Iratus & iracundus quomodo differant. Ibid. Ira ut paſſio. 49. Iraſcibilis potentia. 48. Irregularitas quid & quotuplex. 424. In quibus ca- ſibus occiſor non incurrat irregularitatem, 428. Quis in Irregularitate poſſit diſpenſare. 4304 . Irritatie voti, 254 Jubi⸗ n. ni lbut ſi, cin nkun con n Um git lionnn guid ſe. — i lenen umn i ier onndnne, ſlh ſiornin K l wun heinin l 6 Ar leer, An n 4 Crmmt ſl hutͤin nlchie hi l: ii lun, iue u W m 1 cle Ax t gwnt us A Mcnduge 9 4 1 N ineglnine ellne Rerum Verborum, Jubilæum quid, & quomodo differat ab Indulgentia ple- naria, 457. Judex quid poſſit, & ad quid teneatur. 220. An poſ- ſit judicare Clericos, 221. An poſſit condemnare probatum nocentem, quem ſcit eſſe innocentem, Ibid. An poſſit accipere munera & ſponrtualas. 2822 Judicans in peceato mortali an peccet mortaliter. 147. Quam ſententiam teneatur ſequi. 23. Judicium an ſit actus Juſtitiæ. 146. Judicium temerze rium quid, & quale peccatum. 147. Juramentum quid. 257. Quotuplex. 258. Requiſita ad ejus licitatem. 257. Quot modis tollatur. 258. Ju- ramentum coactum an obliget, 31. Jurantes v. g. autigæ ex conſuetudine an peccent mortaliter, 258. Jurisdictio qnid. 2. Jus aſyli. Vid. Immunitas. — , Jus quid & quotuplex, 143. Jus naturale & Genzium quid. 144. Jus altum & baſſum. 150. Judicia quid, 144. Ejus ſpecies. 145. Ejus conditiones. 146. L. Latria quibus competat, 249. Cur non compertat B. Virgini, cùm tamen competat Cruci, & aliis, quæ Chriſtum contigerunt. Ibid. Læſio ultra dimidium an inducat obligationem reſti- tutionis. 230. Lectoratus quid, ejus materia, forma, & inſtitutio. 480. & ſeq. Z Legatum quid. 172. Legitimatio fliotum quor modis fieri poſſit. 5977 Lex quid, & qutuplex. 96. Ejus differentia à præcepto. 97. Ejus promulgatio quid. 98. Quid lex æterna & naturalis. Ibid. Naturalis an fit mutabilis, & an pa- tiatut interprætationem ves Epikiam. 99. An poſſit dari ignorantia invincibilis illius. 100. An lege hus manza Index man præcipi poſſint actus interni. I0I. An ad ſa-=- tisfaciendum legi requiratur reflexa intentio ſatisfa= ciendi. 102. An lex humana obliget in conſcientia. Tbid. An lex pœnalis ſtatim bliget ad pœnam ſub- millet, eundam. Ibid. Unde cognoſéi poſſt, quèd lex hu- i nlt ſehn mana obliget ſub mortali vel cum periculo vitæ. 103. Quinam ſubjiciantur legibas, Ibid. Quot modis lex mute poſſit abrogari. 106. Quæ requirantur, ut eam con- ſuetudo abroget. Ibid. Quando nam ceſſet. 107. Legislator an poſſt diſpenſare in ſua lege. 107. Liberum quid. 26. Librowam hæreticorum leétio an ſit licita. 122. Licentia in Religioſo requiſita ad aliquid dandum vel recipiéndum. 155. Litteræ, quibus Romam recurritur pro licentia abſol- vendi à reſervatis, aut pro diſpenſatione in impedi- mentis matrimonii, vel votis reſervatis, quomodo ſormandæ. 448. Locatio quid. 241. Lucrum ceſſans quid. 235. Lucrum ex pecunia fur= tiva an reſtituendum. 208. Ludus quid, & an fit lieitus, 180. Lupanar an fit licitum. 84. . Luxuria quid. 81. Quot & quæ ejus ſpeciese 82. &£ ſeq. Si quis peccet cum perſona conjugata, ſed mor- tua, quomodo peccet. 526. M. Magia quid & quetuplex. 278 Mahometiſmus Ipecies inſdelitatis, 120. Maledictie quid & quale peccatum. 2670 Maleficium quid. 278. Malitia ſupplent ztatem quid. 509. Mali miniitti an conficiant verum Sacramentum, & an liceat ea ab iis petere, 305. ten Malum minus eligendum, de quali malo intelligendum. Denun en glo Mangeres qui. 597. Man. W. ug u, Folen Rerum & Verborum. RN Mancipium. Vid. Servus. uitlean Mandatum quid. 243. Mandantis obligatio. Ibid. S Matrimonium quid. 505. Ejus inftitutio, materia, for- aln gt ma, miniſter, 306. & ſeq. An in eo ratio contra=- dan einin, ctůs poſſit ſeparari à ratione Sacramenti. 5o. Anz li u ad matrimonium requiratur conſenſus. 520. An- negliunn uer etiam requiratur conſenſus parentum. 521. An va- dn ngl leat ex metu contractume. Ibid. An, ſi fuerit in- nule validum, convaleſcat ber juramentum, vel ſubſe⸗= 4 quentem copulame 522. An poſlit feri per conſen- nklin ſum conditionatum. 523. Valetne initum héêc mo- A ihitir 46: Contraho tecum, ſi generationem prolis evitâ- ſti, ſi adultera fuiſti. Vel: Contraho tecum ſub hac in kag; conditione, ut vivamus in perpetua caſtitate, vel ut M leui! wli,en non conſummatô matrimonié profiteamur Religio- enore inim aenei, gn nem., 525. An Matrimonium ſaltem ratum /it ſolu- ennn g bile. 526. An in eo Papa diſpenſare poſſit. Ibid. Et quæ ſint cauſæ diſpenſandi. 530. An ſolvatur per. a ut Profeſſionem Religioſam. Ibid. Quantum temporis- eoncedatur Neo-Conjugibus, ut poſſint deliberare de ingreſſu Religionis. 531. Ah ſolvatur matrimo- nium infdelium uné eorum ad 5Sdem conversò. 533⸗ B An per adulterium, vel anpdeliratem ſupervenicn- n iß ſeith tem. 534. An ſolvatur per mortem naturalem unius ancnfgtn le conjugis, ita ut reſuſcitatus non fit obligatus con- jugi 535. Impedimenta matrimonii quotuplicia. 536. Impedimentia tantùm quæ. 538. Quæ dirimen- tia. 540. Quis in impedimentis diſpenſare poſſit. S3. 4 Matrimonium invalidum quomodo revalidandum". ain 1 541. & ſeqq. Qualiter debeat conſtare de morte R⁊—’ coüjugis, Gi ſuperſtes velit ſecundò nubere. 545. Et quænam ad hoc requirantur adminicula. 546. Quid, 1 ſi quis putans uzorem ſuam vivere contrahat cum.⸗ Setrter aliqua, volens eam decipere, poſtea verò intelligit uxorem ſuam reverà eſte mortuam, valetne mati-= sucf monium. 546. An Confeſlarius teneatur admonere cos, quos ſcit contraxiſſe matrimonium invalidum. 547 Quid ſentiendum de matrimonio Clandeſtinso 5 5 575: Index SyS. Quid de Matrimoniis hærcticorum, vel cele- bratis coram Miuiſtro hæretico, Lutherano, Calvi- niſta. 579. Obligatio reddendi debitum conjugale. 591. Quæ peccata in uſu conjugii à conjugibus- committi poſſint. 593. Medicus quam ſententiam teneatur ſequi, 23. Medium virtutis quotuplex. 32. Mendacium quid, quotuplex, & quale peccatum. 259. Meretricium quid & quale peccatum. 84. Metus quid, & quotuplex, 28. An cauſet involunta- rium. 29. An excuſet à peccato., 30. Mineralia inventa cujus ſint. 163. Miſericordia quid. 135. Quoruplicia ejus opera. lbid. Miiſſa quid, & quando inſtituta. 497. Ejus partes prin- cipales. Ibid. Ejus valor an fit infinitus. 257 Ejus effectus quotuplex. 366. Pro quibus poſſit offerri. 360. Quoties Sacerdos ſimplex celebrare teneatur-, 351. Quoties curatus. 352. Poteſtne quis pre Miſſa ſtipendium accipere, 358. An poſſit cadem, pluribus applicari, pro qua ab uno datum eſt ſtipen- dium. Ibid. Licetne pro una Mifla plura ſtipendia- recipere., 358. Poteſtne quis partem ſtipendi dare alteri, ut Miſſlam legat, alteràâ parte fibi retentâ. Ib. Li cetne Miſſas anticipatè dicere pro ſtipendio futuro. 359. An requiratur in Sacerdote celebrante intentio, 497. Qualis debeat eſſe intentio applicativa ſacrificii. 364. Ad quem perveniat fruétus ſpecialis, ſi Sacerdos o bliviſcatur facere applicationem. Ibid. Quéô tempore liceat celebrare. 498. Quoties. 499. Qué locô. 500. An in Eccleſia violata, 5oI. An liceat Miſ- ſam interrumpere. 5o3. Vel interpolare., 503. An liceat repere, verba formæ ſeu conſecrationis., 337. Quanta obligatie circa verba Miſſæ & ritus Cano- nis, 503. Miſſa quando audienda. 269. An etiam in tribus ultimis feriis Hebdomadæ Sactæ. 271. An in Nativitate Domini ſint plures Miflæ audiendæ. Ibid. Quot ſint cauſæ excuſantes ab auditione Millæ. 270. Moe- herris aui gih⸗ inchi b altchlic tbundts glon Undo ndl an⸗ Mbluti, ens ünd p 1i, Nn. nenn poretne Unn: min, Utlent 1t uun . n ul ReN Rinn Rerum, & Verborum. Mohatra an ſit contractus licitus. 237. Mollities quid. 83. Monarchia quid. 51. Monomachia. Vid. Duellum. Aun ſe . . Ici urſei, Monopolium quid, & quande licitum. 233. Mons pietatis quid, & an licitus. 238. Moralitas quid. 43. Quot regulæ morum. Ibid. Quot ſunt principia moralitatis. Ibid. Quæ & quot ejus ſpecies. 44. Morbéô caducé laborans an irregularis. 427. Moribundus quomodo diſponendus. 385. Cum mori- bundo rudi qualiter procedendum. Ihid. Moribun- di abſolutio. Vid. Abſolutio. Motus primèò primi, ſecundè primi quid, & ſintne pec- cata, 62. Munera poteſtne judex accipere. 222. Munus à manu, à lingua, ab obſequio. 281. Mutilator ad quid teneatur. 183. Mutilatus an irre- gularis. 427. Mutuum quid, & quotuplex, 233. An liceat mutuum petere ab uſurario. 143. . N. Neceſſarium necefſitate medi & Præcepti quid, & quæ ſint talia. I16. & ſeq. Necromantia quid. 206. Notarii Epiſcopi an poſſint accipere aliquid pro teſti- monialibus ſinè labe ſimoniæ, 283. Nothi qui. 507. Novitatum præſumptio quid. 8t. Filiæ Novitatis, Ibid- Nuptiæ. Vid. Matrimonium. Sponſaliz. O. „ Oblatio quid. 258. In obſcuris inſpiciendum veriſimilius. 16. Minimum Ie- eI gquendum. Ibid. , Oblſervatio eventuum vel ſanitatum quid. 2978. Oblſeſſus an irregularis, 427. S. 5 2 Ob- Index Obſtetrix quid poſſit reſpectu Baptiſmi. Vid. Baptiſmus. Occaſio peccandi proxima vel remota quid. 88. An verſans in hac vel illa abſolvi debeat. Ibid. Occidere innocentem an liceat. Vid. Innocens. An in vaſorem. Vid. Invaſor. Odium quid, & quotuplex, 138. Odium ut paſſio. 48. Oeconomica prudentia quid. 51. Omen quid. 277. Opus operatum, opus operantis quid ſit. 20999 Opera ſatisfactoria pœnalia quæ ſint. 400. Quæ ſer- vilia. 272. Opinio. Vid. Sententia- Oratio quid. 248. . Ordo ùt Sacramentum quid 469. Quotuplex, quando inſtitutus. 470. Quot. Ibid. Ejus materia, forma» effe ctus, ſubjectum, Miniſter requiſita ad ſuſceptio⸗=⸗ nem Ordinum. 471. & ſeq. Ordines minères quet. 478. Quæ requiſita ad eorum ſuſceptionem, quæ ob-⸗ ligationes. Ibid. Ordinatus quibus privilegiis gaudeat. 467. Ordo ùt impedimentum matrimonii. 552. Oſtiariatus quid, ejus officium, materia, forma; & in- ſtitutio⸗ 479. Olcula an ſint licita. 72. D. Paganiſmus ſpecies infidelitatis, 119. Papa loquens ex Cathedra an ſit regula ſdei fidei. 114. Parapherna. Vid. Bonae Paſſio quid. 49. Patrini cum quibus contrahant. cognationem ſpiritua= lem. 563. Paupertas Religioſa quid. 156. Peccatum quid. 55. Quotuplex. 56. & ſeqq. Peeca- tum in Spiritum S. quid, & quæz ſint. 58. Peeca- ta in cæzlum clamantia, Ibid. Unde peccata diverſi- An etiam ſicentur ſpecis, Ibid. Unde numeré. 59. 1— ugnantut ſel enoſet ſeccrum 1 inmntgnuſit Elctumn mort ſ len eikinen 1 o mortale nn nortali kxenala er Polenl,, in gregunl an ter Guo anocho etlun eccr ejuinn ali, li der 14 tent enm. Wrne. n, Wmn1 1 1r t onttinn f 6 ler. . 4 ig 4 4 lr ot, N⸗ ale Netciu 4 Ile n ucend Rerum, & Verlorum. diftinguantur voluntate peccandi moraliter interru- ptâ vel renovatâ. 60o. Quæz advertentia requiratur, ut peccatum imputetur ad culpam. 63. Unde de- ſumatur gravitas peccatorum. 61. In quo differat- peccatum mortale à veniali- 74. Regulz unum ab altero diſtinguendi, 75. Quid ſit peccatum ex gene- re ſuo mortale vel veniale. 76. Quod modis pec- cata mortalia ex genere ſuo poſſint fieri venialia. 75. Et venialia ex genere ſuo mortalia. Ibid. Regulæ co=⸗ gnoſcendi, an quis perfectè vel imperfectè conſen- ſerit in peccatum. 76. Qui fint effectus peccati. Ibid. Peculium quotuplex. Vid. Bona. Penſio an ſit vendibilis, 294. Percuſſor Clerici an ſit excommunicatus. 443. Peregrini an teneantur legibus locorum. 104. Coram quo Parocho matrimonium contrahere debeant. 5777. Dericulum peccandi, Vid. Occaſio. Perjurium quid, & quis perjurus, 2577. Pertinacia quid. 80. Peſtis tempore quanta obligatio miniſtrandi Extremam Unctionem. 462. Philtrum quid. 278. Phreneticus an irregularis. 427. Phyfiognomia quid, an ſit licita. 276. Pignus quid. 241. Pingere an fit opus ſervile., 272. Plebiſcita quid, 104. Pœnitentia quid, ejus pattes, materia, formæ ⸗ & ne- ceſſitas. 367. & ſeqq. Ejus effectus. 370. Pœnæz benigniùs interpretandæ. 16. Polemica & politica prudentia quid. 5§510 Pollutio. Vid, Mollities. Polygamia an ſit licita. 506. Poſſeſſio quid. 152. . Poſſeſſor bonæ vel malæ aut dubiæ fidei ad quid tenea- tur. 192. Bonaâ fide poſidens rem aliquam, & vo- luntariè ecam deſtruens, ad quid, 206, Poſſidentis conditio melior, 15. 5 3 Poſts Index Poſthumus an ſuccedat in hæreditate. 178: An illéô na- té teſtamentum factum rumpatur. 174. Poteſtas Clavium. Vid. Clavis. Præceptum affirmativum & negativum quomodo diffe- rant. 97. Quomodo præceptum differat à lege. Ibid. Præceptum materialiter & formaliter diverſum. 29. Præcepta Decalogi quæ. 100. Præſcriptio quid, & quæ conditiones ad eam requiſitæ. 167. Præſtigium quid. 276. . Præſumptio quid. I127. Præſumens quotupliciter peccet. Ibid. Precarium quid. 247. Pretium rei quotuplex, 229. Presbyteratus quid, ejus officium, materia ferma, in- ſtitutio, obligatio, & veſtis. 490. & ſeqq. Privilegium quid, & quotuplex. III. Quomodo ceſlet. 112. Privilegia Clericorum, Vid. ordinatus. Probabile quid & quotuplex. 21. Probabilitatis uſus- Vid. Sententia. Proclamationes ad matrimonium an neceſſariæ. 581. Profeſſio Religionis an ſolvat matrimonium. 530. Proles expoſitz an irregulares. 427. Promiſſio quid. 169. Quando transferat dominium. 170. An obliget ſab conditione turpi. Ibid. Meré interna an obliget in confcientia. Ibid. Promulgatio legis quid, an ſit de efſentia legis, & an differat à divulgatione ejuſdem. 98. Prudentia quid. 50. Pueri quô ætatis annéô obligentur ad communionem, 345. An obligentur ad leges. 103. Pyromantia quid. 276. Pythones. Ibid. Quadragena quid. 458. Qantitas in furto requiſita ad peccatum mortale, 219. ipeli volen An guis, 66 n blo lezinen Monan d l. rlde enitn Pon Neheen Renelilz 4 fihutant empatio call Amu⸗ gui Uktar Uuinulibu, ulo kor ten, 18. . , tehitner In, lon n n an ilinn u mite 4 un el Uluni rt, menghlie in, Teitſur mIACauunine 1 4 peremnnoit Rerum, & Verborum. R. Rapina quid & quale peccatum. 228. Raptus, ut eſt ſpecies Luxuriæ quid. 82. Ut eſt im- pedimentum matrimonii, quando dirimat. 584. Quid. ſi puella volens ſit abducta. 585. Recidivus quis, & quando differat à conſuetudinario. 86. An ablſolvendus. 386. Reconciliatio inimicorum. Vid. Inimici- Redditio debiti conjugalis. 591. . Regimen Monarchicum, Ariſtocraticum, Democraticum quid. 51I. Regula fidei quid & quot. 1I2. Regulæ morum. Vid. Moralitas. . Religio quid, quod ejus objectum. 247. Actus ejug. 248. An ſit Simonia, ſi pro ingreſſu Religionis detur vel recipiatur aliquid. 283. Religioſus an habeat dominium. 155. Violans votum Paupertatis an & quomodo peccet. Ibid., An tenea- tur ad Horas. 263. , Repetere verba conſecrationis an liceat, 337. Repreſlaliæ quid. 140. . Repudiatie. Vid. Divortium. Reſervatio caſuum quid. 431. Vid. Caſus. Reſtitutio quid, & quot ejus radices. 181. Quomode reſtituat damnificans in bonis animæ naturalibus vel ſpiritualibus. I82. Aut in bonis corporis. 183. Quo- modo ſtuprator. Ibid. Quomodo adulter vel adul- tera. 184. An, qui damnificavit in fama & hono- re, reſtituere teneatur. 188. Modus reſtituendi fa- mam, & honorem. 189. Obligatio reſtituendi fa- mam an tranſeat ad hæredes. 1900. Cauſæ excuſan- tes à reſtitutione fſamæ. 188, Quomodo reſtituet., qui damnificavit in bonis fortunæ, auferendo, quod habuit, vel impediendo, ne adipiſcatur, quod lia- biturus erat. 191. An tencatur poſieſſor bonæ, ma- S s 4 S 12 Index læ vel dubiæ fidei- 19092. An teneantur cooperato- res. 195. Et quô ordineg. 196. Cui reſtituendum, ſi dominus rei ſit ignotus. Ibid. An reſtitutio poſſit-. ſieri per Confefſſarium, & an ipſe tencatur ad illam, ſi non monear pœnitentem. 197. Qué ordine reſti= tuendum creditoribus. 198. Ex qua culpa oriatur. obligatio reſtituendi in bonis ſortunæ, 200. Quali- ter ex contractu quis teneatur ad reſtitutionem. 202. Qualiter ex quaſ contractu, 203. Cauſæ excuſan- tes à reſtitutione in bonis fortunæ. Ibid. Reftitutie in integrum quid, & quibus competat. 169. Reſtrictio quotuplex, & an eâ liccat uti. 259. Reus quid poſſit, & ad quid teneatur. 225⸗ An gau⸗ deat immunitate Eccleſiæ. Vid. Immunitas. Reo fa-⸗ vendum potiùs, quàâm actori, 16. Rixa quid. 94. Rudis homo quam ſententiam poſſit ſequi. 22. Sabbari abrogatio. 269. . Sacerdos infirmus an ſeipſum communicare pofſit. 351. Quoties celebrare teneatur. Ibid. Sacerdotium. Vid. Presbyteratus. Sacramentum quid. 295. An omnes Sacramentorum materiæ & formæ ſint determingtæ. Ibid. Quæ mu- tatio materiæ & formæ invalidet Sacramentum. Ibid. An in Lege Moyſaica fuerint vera Sacramenta, & quæ. 29 77. Effectus principalis Sacramentorum ſcil. gratia, 298. Quam gratiam perx ſe cauſent Sacra- menta novæ Legis. 299. Eorum effectus ſecundarius ſcil. character. 301. Quæ intentio requiratur in-; conficiente & recipiente Sacramentum. 304. Mali miniſtri an confictant verum Sacramentum, & an- liceat ea ab iis petere. 305. In Miniſtro Sacramen- ti qualis requiratur diſpoſitio. 306. Unde deſuma- tur differentia ſpacifca Sacramentorum. 308. Sacra- men- 1l Canones,. b ncenn, Euunigconlult Eetcltan in ſeoltel Eeltlturgni emnteni aiob⸗ Pultun 11 erpili UlI den EIlte Glid e Rerum & Verborum. Uelkinen 9b lr i, A gind mentum formatum & informæ quid. 310. Saera- menta iterabilia & initerabilias, 302. Sacramen- ta vivorum & mortuorum, 299. Effectus cujuslibet. Sacramenti. 308. Sacramentalia. 370. Sacrificium ùt ſic quid. 250. Sacrificium Mälz. 254. Vid. Miſſa. Satis factio Sacramentalis quid & quotuplex. 396. Cen- ditiones ad cam requiſitæ. 397. An quis poſſit per alium ſatisfacere. Ibid. Satisfactio quos habeat ef- fectus. 398, An pœnitens teneatur acceptare & im- plere pœnitentiam, Ibid. Qualis pornitentia injun- genda. 399. Quales pœnitentias aſſignaverint anti- qui Canones. 458. Poteſtne pro ſatisfactione injun=⸗ gi opus debitum ex præcepto vel voto. 400. An-- Poſſit impleri eòôdem tempore, quéô alius actus cadit ſub præcepto, 401. Injuncta ab uno an poſſit muta- ri ab alio. 403. Ad quid teneatur, qui oblitus eſt ſatisfactionis ſibi impoſitæ. Ibid. Scandalum quid & quotuplex. I41. & ſeq. Schiſma quid, in quo differat ab hæreſi, & quæ pœnz ejus. 123. Scrupulus quid, & quotuplex, 19. Fjus remedia, 20. Vid. Conſcientia. Seditio quid. 138. Senatúsconſulta quid. 104. Senectus an impediat matrimonium. 5. Senſualitas quid. 47. Sententia probabilis quæ & quotuplex. 21. An liceat illam ſequi concurrente vel non concurrente proba- biliori. 22. Quæ differentia inter ſententiam pro-=⸗ babiliorem, tutiorem, & minus tutam., 21. Septena quid. 458. Sepultura an fit vendibilis. 283. Servilia opera. Vid. Opera. Servitus quid, & quetuplex, I5I. Ue impedimentunma 5* 5„ ma-⸗ en , 1 bnnt 1 olrhi n , le , . 1 Genonn Inde x . matrimonii. 550. Servus an irregularis, 427. An- habeat dominium. 154. . Sigillum coufeſſionis quid, & qué jure obliget. 392. Illud violans quot peccata committat. Ibid. Quam firicta ſit ejus obligatio, & an in eo detur parvitas- materiæ. 39 3. Quænam Confeſſio inducat obligatio- nem figilli. Ibid. Quænam cadant ſub ſigillo. 394. Ex ſola confeſſione ſciens quis aliquem ad officium- vel dignitatem eſſe incapacem & indignum, poteſt- ne illi ſuum deuegarc votum. Ibid. Renuens indi= ſpoſito ſchedulam dare frangitne ſigillum. 395. Simonia quid, & quotuplex, 278. & ſeq. Quale pec- catum., 280. Ejus materia. 281. Quod in illa pre- tium. Ibid. Quà ratione licite accipiatur pretium pro adminiſtratione Sacramentorum, pro Miſſa, pre- cibus, benedictionibus, actu Jurisdictionis Spiritua- lis, ſepulturis, ingreſſu Religionis. 282. & ſeq. Quo- modo committatur ſimonia in Beneficiis. 284. An- ſit ſimonia dare pecuniam pro matrimonio, vel pro decimis. 288. Simoniacus ad quid teneatur. Ibid. Qui reſtituendum pretium ſimoniacè acceptum. 289. Simonia quas pænas inducat. 290. Quæ ſint regulæ dignoſcendi, an ſimonia committatur in Beneficiig“. 292. Sodomia quid. 83. Somniorum divinatio. Vid. Divinatio. Sortilegium. 277. Spes quid, ejus objectum. 125. Ejus præccptum, 128⸗ Vitia ei oppoſita. 126. Spes ut paſſio. 48. Sponſalia quid, & in qua ætate poſſint contrahi. 509. Eorum effectus. 510. An valeant contracta cum- conditione: Si Papa diſpenſet. Ibid. Cauſæ diſſol- ventes ſponſalia. Ibid & ſeqq. Diſpenſantes eadem. 512. An peccet alter ſponſoruin ſinè juſta cauſa⸗ reſiliens. Ibid. An ſponlalia per ſubſequentem co- pulam tranſeant in matrimonium. Ibid. An ea Pol⸗ . Pol- lannno abid etirgiil, ſic, Hin al Un l 6Perfunm, er Aud 1. lpeato ulb, Denſone Mah Inbelan t Fllereir gic uttunians den litun ſnt erhernti g Tennti Deig dmennn P Unilul cone cadle e ſen . haintezte 6, Heee ſoniun, Rerum 6s Verborum. ſint contrahi per parentes, vel tutores ante ſepten- nium. 513. An eis poſſint pœnæ apponi. 514. Sponſio quid, & an ſit licita. 180. Sportulas poteſtne Judex accipere, 222. Spurius quis. 597. An irregularis. 427. Stupaum quid. 82. Stuprator ad quid teneatur. 18¾. dubdiaconatus quid, ejus officium, materia, forma . obligatio, veſtis, ſubjectum illius capax. 483. & ſeqꝗ. Subditus Epiſcopi quot modis quis eſſe poſſit. 476. Subſannatio quid. 187. Superbia quid, & quale peccatum, 79. Ejus ſpecies“. Ibid. Ejus filiæz. Ibid. Superficies quid. 151. Superfluum, ex quo fit eleemeſyna, aliud naturæ, aliud ſtatùs. 136. Superſtitio quid, & ejus ſpecies. 275. suſpenſio quid, & quotuplex. 418. Quis poſſit à ſuſ- pPenſione abſolvere. Ibid. Suſpenſus exercens mu- nus officii an incurrat irregularitatem. Ibid. Suſpen- ſiones à Jure. 419. Suſpicio quid, & quale peccatum, 147. Suſurratio quid. 187. Symbolum fidei. 113. Syndereſis quid, cjusque differentia à conſcientia, 9 T. Taciturnitas permiihkiva & approbativa. 156. Tactus an ſint peccata. 73. Temperantia quid. 50. Tentatio Dei quid. 278. Teſtamentum quid, & quotuplex. 172. Quinam poſ- ſint illud condere, quinam non. 173. An ſit revo- cabile 174. Quid, ſi teſtamentum fſit factum, & naſcatur poſthumus. Ibid. Te- . Index Teſtis quid polſit, & ad quid teneatur. 226. An qui- cunque teſtes ad valorem matrimonii ſufficiant. 577. Theſaurus quid, & inventus cujus ſit. 163, Theſaurus Eccleſiæ quid. 336. Timor quotuplex, & quod objectum ejus. 125. Timor ùt paſſio. 49. Titulus quid. 152. Quotuplex, 153. Lituli Ordinum quot., 476. Tonſura prima quid. 464. Traditio quid. 114. Tranſactio quid. 243. An pofſit tranſigi fuper re te- ſtamenté relicta. lbid. An & quando Judex pofht. cogere ad tranſactionem. Idbid. Triſtitia paſſio. 48. Tumor mentis quid. 94. . Tutela ſui zdverſus invaſorem debet eſſe inculpata- 217. U. Vagi. Vid. Peregrinie Valor Vid. Prerium. Vana gloria quid, & quæ ejus filiæz. 80. Vana obſervantia quid, & quæ ejus ſpecies. 277 Venæ metallicæ inventæ cujus fint. 163. Venditio quid. 228. Veneficium quid. 278. Verba turpia loquens qualiter peccet. 71. Violentia quid, & quotuplex. 27. An tollat volun- tarium. Ibid. Vis ùt impedimentum matrimonii. 5S7?b . Virtus quid, & an etiam appetitus ſenſitivus ſit ejus ſubjectum. 47. Ejus divifio. 50. & ſeq. Ejus Ppro- prictates. 52, An & quæ virtuter conſiſtant in me- dio. 1e ſ0. im tnoner a, 4 Peclet, o gii tommuture, tatione e Mirinonti,. gaſen 1. Ular norlis igne egn ipio 1, n auid, 5. torumn leſee a N Petent i0 I Rerum &ι Verborum. dio, 53. Quomodo inter ſe ſint connexæ. 54. Vir- tutes intellectuales, Thediogicæ & Cardinales quot e & quæ. 50. ein Vitam exponerèe pro alio an & quando quis teneatun, 1323. Vitium quid, & an idem cum peccato. 55. Vitia ca⸗ den i N pitalia quæ, 78. Vitium contra naturam quid. 82. Hujus ſpecies. 38 3. Vitia Fidei & Confeſſioni ejus oppoſita. 119. Spei oppoſita,. 126. Charitati ope⸗ poſitu 138. Religioni oppoſita. 275. 257. Vitia rei venditæ quotuplicia. 231. An obligent ad re- ſtitutionem. 232. An venditor vitium ſeu defectum rei venditæ teneatur emptori detegere, Ibid. Voluntarium quid, & quotuplex, 26. Votum quid, & quetuplex, 252. Requiſita ad ejus“ obligationem. 253. Ejus materia. Ibid. An fſit in poteſtate voventis in materia gravi ſe obligare ſub veniali, vel & contra. Ibid. ueot modis tollatur. votum, Ilbid. Quis in illo diſpenſare poſſit. 254. Quot & quæ ſint vota Papæ reſervata, 255. Irrita- tio voti quid, & quis illud irritare poſſit. 254. Quis commutare, 255. Quz regulæ obſervandæ in com- mutatione voti. 25f6, Votùm ùt impedimentum- n matrimonii. 551. e it Initas moralis actuum & objectorum quando tollatur 4 uln ſ ejüsque regulæ. 60. Uſucapio. 167. Vid. Præſcriptio- 1ettet l Uſura quid, & quale Peccatum. 234. An liceast pro zu tli mutuo aliquid accipere ultra ſortem. Ibid. Et quéê titulé quinque pro centum. 236. Cenſus realis vel perſonalis an ſit licitus. Ibid. An uſurarii, vel in eorum defeétu hæredes teneantur reſtituere. 237. Quæ ſint pœnæ eorum. 238. An licest mutuum.s 4 petere ab Iuſurario, 143. fruret in Uſus, Ehe A ung Iadex Rerum & Perborum. . 5. 1 us quid. 15 & Uſus ſruct . 118. Aſus di. ationis quando attingatu nn⸗ 155. W en eruin engi dei dimentum dirimens. rortetdt uando conſtituat impedi- . jcigium Uxoricidiu 409 F I N 1 S. A „ 4 udaret à multis a. iber ſ, o0 ſudaret enr e B e e intellexi eun ſens Libe B . uelen Dam de aſpirantibus d ,, eduge e ah “ iter avidé expe »„ . adenda. ?* exinde parare p ten H ſuſcipiendos ſe exin e e 4 Ordines ſuſcip 4 ſae tc0 Ece u, ndum ſpem e⸗ dee an ias 3 ncernente Unde der ge 1 materias ipſos tt genge, gos diret, quan eu: & inſuper ex alii. e rei, en , quæſtiones ſcitau dig deſiderari bant ke⸗ ſubjunxi, at ſequit encio con le Mumi e 10 1eraat inlan 4 Wwr Ulnordu, nd 2, Oul ſn e anante, in del 1, 4 nnenar, t liere G nmn inf lrc, eler, lna . W inum, 2 li ilen 6) lt ine ſt, gui br lecleſt rlnn J — n I Inlen 13 in Ledht en 8 Pllenr Uaſcei, g uek un ſer ſa duene N A At in 0%) 86 1 èòèDU eerietde S = H MANUDuUCTIO EXAMINANDORUIM Ad materias Examinis ſui in hoc com- pendio contentas: earundémque mate- riarum auctarium. CAPUT I. De Materia Tonſurandorum, & quatuor Mi- noribus initiandorum. I. Xaminatori quærentts, quid petis, gquid reſpon 5 dendum eſz à Keſp. Sic eſſe reſpondendum: Pes to examinari pro prima Tonſura, vel Quatuor Minoribus, pro Subdiaconatu, pro Diaconatu, &c. 2. Quid ſetre debet Tenſurandas, & quatuor Mina- ribus initiandur. Reſp. De utrisque reſpondet Trid. nam Sefl. 23. cap. 4. de Reform. ait: Primi Tenſurd non initientur, qui Fidei Rudimenta edocti non fnerint; qulque legere &g ſceribere neſciant. Et cap. II, Nee minoribnt Ordinibus, qui Latinam lingaans ſaltevs noss integant, Unde ſit §. 1. De chriſiano & eſus Signo. 1. Quid eſt eſſe Chriſtianum à Reſp. Eſt eſſe hominem baptizatum. 2. Efine idem eſſs Chriſtiannm & es Cathelj'enm 7 Reſp. Hoc intereſfle diſcrimen, quòd Chriſtianus ille dicatur, qui baptizatus quidem eſt, ſed tenet ſectam ab Eccleſia Romana alienam. Catholicus autem, qui 2 2 Laput 7. H. 1. & baptizatus eſt, & profitetur fidem Chriſti. Unde- hæretici, ſi ſint legitimè baptizati, ſunt quidem Cht& Riani, non tamen Catholici. 3. Seod eſt ſognum Chrifisni? Reſp. ef Egnum- fancæ Crucis. 4. Quomodo fermatur ſiguum ſancta Crueis? R. For- matlir, ducendo tres tantùm, vel omnes quinque digi- tos extenſos manés dextræ à fronte ad pedtus, à pet Kore ad humerum ſiniſtrum, & ab hoc ad dextrum a dicendo: In momine Patris, & Filii, & Siritäe San- &, Amen. 5. Quare ad farmandan Crucem adpibetar dextra ²⁶ 6. Quare interdum tret, interdunm guingne digits sdhibentur Vid. ibid. 7. Lur in bac Cruoo frentem zangende nominamus LPa- trem, tangondo pectus nominamus Filiung, &s zangenda atrumque humerum nominamus oͤpiritum Sanctum? Vide 8. Cur in hac eadem Craes prinz tangimu hbvmerusm niſtrum, & peften tranſimws ad dextrum? Vid. ibid. 9. Formaturne ſgnum Crncis etiam alib modé Fors matur pollice & indice manûs dextræ conjunctis, Hi- guando ſe Crucis ſigné in fronte, ore, & pccteré, ſeu corde: dicendo in tactu ſrontis: In nomine Patris in tactu oris: && Fili; in tactu pectoris ſeun cordis: eiritüs Sankti. Et hæc dicitur Crux minor ad diſtin- Kionem alterius. 10. Quare in hac Cruce ad raltum frentis Pater, ad raltum oris Filius, & aα tadtem pectoris Spiritus §. nmonzinatier ?à Vid. ibid. II. Cur ers in eadem zineri Crace duo digit jancti sadbibentur? R. Pet hoc ſignificantur duæ na- turæ in Chriſto, Divina nempe & humana, contra hæ- reſin Monothelitarum, qui unam tantöm in Chriſto na- turam affirmârunt, & ideo uné tantüm digitô ſignum- Cracis formaârunt. 12. Cur zntens dicitur: In nemine; & nen: In i con- n— WI 1 huiet Anum ſe An dl menun, Qumd, 6 Aulmich lenne lu, Umniteten, eNhigten er d Deſen, 1as dleur Nnn ſie Aali Mr, 4, n ade, layat bmmt amn N l en And Ene wiind dein l WanI ktoin ici (MNA d ſut N e enin N ſunndu niat 9 De Mat, Tonſ. & Quat. Min. 3 minibus? R. Ideo, ut ſigniſicemus unitatem naturæ in tribus Perſonis. . 13. Cur additur particuls, & ? R. Ad exprimendun myſterium Trinitatis: quod omiſsâ hâc Particulà mini- mé exprimeretur, ſed tres Perſonæ confuderentur, quaſi ſolis nominibus & officiis diſtinguerentur, qui fuit ers ror Sabellianorum, 14. Qus hec exemplöé peſir effendi?» R. Poteſt oſten- di in nomine v. g. Joannes Ceorgini, Hoc enim no=- men ſinè particula & ſignificat unum hominem; ſecus, ſi dicta particula interponatur. Ita in Perſonis Divinis interpoſitæ illa particula exprimit illarum diſtinctionem, §. 2. Be Symbolo Fidei. X.. Quid eft Symbolzns Fides R. Eſt collęæctio ſentens tiarum noſtræ ſidei. 2. Qzotplex eft Srmbolum fiälei? R. Eſt triplex: Apo- ſolorum, Nicænum, & S. Athanaſii. Vid. pag. 113. 3. Cur vocatun Symbolun dpeſtolorum“ R. Quia ab Apoſtolis eſt compoſitum. 4. Luot ſaent Articult ſidei in hoc Symbolo zontenti & R. Sunt duodecim juxta duodenarium Apoſtolorum nus merum. J Quomede ſequnntar? R. Credo in Deum Patrem, &ci 6. Qremado creai poteßt Filius Dei, ) Deus natus in gempere, pacſus, mortuns, & ſepultus 2 R. Sccundum Humanitatem. . 7. Ad quos inferos deſcændis? R. Non ad locum da- mnatorum, ſed ad Limbum, in quo Animæ ſanctæ Re- demptorem expectabant. 8. Deſcenditne cum Anima & Corpere? R. Corpusg reliquit in ſepulchro, illudque poſtea tertiô die glorio- ſlum reaſſumpfſit. 9. Cur dicitur in pluralis Deſcendit ad inferos? R. Quia etiam ad Purgatorium deſcendit, indéque mul- tas animas liberavit. . 30. Cer dicienr Chrifins ſedere in eelit? R. Per hoc a 2 ſigni⸗ 4 Cap. 1. F. 3. 4⸗ ügnificatut quies poſt cxantlates labores: vel etiam- poteſtas Judicis jam ei collata. . II. Cur dicitur ſedere ad dexteram TPeatrie? R. Quia ſupremam in cælis gloriam conſecutus eſt. . 12. Qui intetiguntur per ivos & morimos, guos Chri- Kas jadicabit? R. Per vivos intelliguntur Electi, per- mortuos verò reprobi⸗ §. 3. De Ecclefi. v. Ozid eft Eccleſiæ? R. Eſt ſocietas ſeu congregatie Kidelium ſive haptizatorum ſub uno Capite Chriſto in sxlis, & Vicario ejus in terris. Plura de Eccleſia dicentur in Examine Subdiace. nandorum. 5. I. §. 4. De Gratione Demirica. 1. Qua eßt excekentiſima iuter omnes oratio * R. Ora- tie Dominica, ſic dicta, quia ejus author fuit Chriſtus Dominus noſter. 2. Quzer ſunt in es petitiones? R. Sunt ſeptem. Qus tamen omnia, quæ à Deo petere pofſlumus, in ſe com- prehendunt. 3. Efine etiazæ petitio?« Pater noſter, qui es in cæ- lis? R. Non eft; ſed præmittitur, ut attentio & flia- lis ſiducia in nobis erga Deum, tanquam Patrem opti- mum excitetur. 4. Quia afßt: Sanctificetur nomen tuum? R. Per hot petimus, ut ſemper, ubique, in omnibus, & ab omni- bus promoveatur cognitio, timor, amor, honor, & mum, cultus divinus. . 5. Quale regnum petitur advenire? R. Imprimis regnum gratiæ, quéô Deus in via regnat in nobis. Deinde- en æzternæ gloriæ, quod nobis ſervatur tanquam- 18 6, Car perieur Soluntas Dei fieri Frut in cake? R. tlt & nos ſicut Angeli, integrè, perfeéteè, & conſtanterx- gam adimpleamus. 7- E* intelligimus 1* anem, nem 4aotiad V ) — lai vun 1 naeltatet onhs 10 1ln, in 9,C, ſer 1eslrinnt P i venitl Il ude b lenone, oni li Ndls ſiͦ ein m 1 n d d Cunke i ul ßalen Iin Nind nli 1 4c l1 rn, nie 1 h en hndf „NI ſunt huen e ul en enn tem inh lſs Migen Nien i e luni g Mi ,/,0 utor AC le, Aüen menat ſennan un . 49 ANN telt, A . un ſul De Mat. Tenſj. & Quat. Min. 5 bie dari petimus 7 R. Omnia, quæ ad ſuſtentationem ac neceſſitatem corporis & animæ pertinent. 8. Qualia debitz petimus dizitti! R. Peccata tam mor- Klia, quâm venialia, 9. Cur Socantur debitz? R. Quia rees & debitores nos faciunt pœnæ æternæ, ſi mortalia ſint 3 tempora- lis, ſi venialia. 10. Quid eßi non induaci intentationem? R. Non ef tentari: quia tentatio eſt vita hominis ſuper terram- „ & Chriſtus ipſe tentatus fuit; ſed eſt non ſuccumbere sentationi. II. Quid eſt liberari ab omni malo? R. Imprimis à ma-= lo dæmone, deinde à malis animæ „ demum à maliy- corperis. §. 5. De Salutatione Angelita. 1. Salutatio Angelica ende ſie diäéa? R. Quia prima- tia ejus pars ab Angelo fuit pronunciata. 2. Qus ſane Auctores Salutationis Angelica? R. Primæ partis, Ave gratidâ plena, Dominus tecum, Auctor fuis Angelus à Dee in legationem ad Mariam miſſus; ſe- cundæ partis, Beneditte zu in mulieritus, & sbenedi- Atus fructus Bentris ent, S. Eliſabethi „ hæc verba Spi= ritu Sanctò repleta proſerens s tertiæ partis , ora pra volis, &c. Eccleſia. §. 6. De Decem Præteptis. I. Qzot ſunt præceptæ Deealegi? R. Sunt decem „AuE per Moyſen data ſunt Exod. 20. 2. In quer tabnulis data ſunt? R. In duabus. 3. Qzæ praccptaz ſunt in prima, &s alters tabale? R. In prima ſnnt tria prima, Deum concernentia, in ſee cunda ſunt reliqua ſeptem, ad proximum ſpeétantia. 4. Przceptaæ Decalagi insdemne Gerbis ſunt per Moeyſen detaz, uibus hodis popalo preponuntkr? R. Non: Moy- ſes enim ea amplioribus verbis deſcri bit; Eccleſia au- tem in pauciora contraxit, ut rudiores faciliůs memo- tie mandare pofſſint. a 3 F. Sanzz 6 Cep. 1. §F. 62 S. Santne Dei precepta obſervatn peſſibilisg? R. Ita Planè, cum Dei gratia: dicit enim Dcus I. Joan. 5. ma data ſua non eſſe gravia. 6 Quid pracipitur, dum dicitur: Nen habebis Deos slienos coram me? R. Ueum adorare, & illi ſoli ſer- vire, cavere item infidelitarem, magias, divinatio- nes, obſervationes ſuperſtitioſas, & quemcaunque cule tum impium. Licetne tamen Sanctos etiaz ceolere & invecare? R. Licet, ſed inferiore cultus gradu, quàm Deum, vi⸗ delicet tanquam Dei amicos, & noſtros apud cum in- cerceſiores, ſeu mediatores ac patronos. 8. Nonne derogar derogaz Ter. qui unus Moedia- Sor decirur, ſ alios medtazores aeſirzxamns? Reſp. Non derogare: Ohriſtus enim eſt Mediator principalis, San- Gi autem minus principales. 9. Luotuplex erge eſt cultus, gsem Deo GS Sanctis oxbibemues? Reſp. Eſt triplex: cultus latriæ, cultug- dul æ, & cultus hyperduliæ. Primus competit Deo, alter Sanctis, tertius B. Virgini. 10. Licetne Geserars imagines? Reſp. Licet, Chri- Rum aut Sanctos in eis venerando. 1II. Nanne per hoc effeimur idololatræ, àt nobis hare- iei appizgent? Reſp. Minimè: nam neque divinitatem aliquam imaginibus tribuimus, neque ipſum lapidem- aut lignum adoramus, uti ethnici faciunt; ſed cultum uac venerationem iis exhibemus, qui per tales imagi- mes figurantur, videlicet Chriſto, aut Sanctis ejus. 12. Qui peccaut eontra ſezundum pracepenm?? Reſp. Qi male jurant, aut pejerant, blaſphemant, vota- Kon adimplent, &c. 13. Quid per ſabbatum, gued ſanctificare jubemun, inseigitaur? Reſp. Dies Dominica: in hanc quippe- ſabbatum jam tempore Apoſtolorum mutatum eſt: nam S. Joanes dicit ſe fuiſſe in ſpiritu in Dominica die. 14. Cur Sabbatuns matatum eſt in Dominicam? Reſp. Quia in Deminica multa memorabilia facta ſunt, ut- mundus creatus, Chriſtus relurrexit, Spiritus S. datuæ“ Lſt⸗ &c. 15 xt, odun Uirine 1Na, aluat u 1 iutrn len almn 41 e Dhnſche l Enn N iice ni ur 44 6 1 6, u unn ,64 y mne, al eiapele , le De Mat. Tonſ. & Quat. AMin. 7 I5. Daonmodo ſabbatnne ſe Dies Domixica celebran- da? R. Ceflando ab opere ſervili, audiendo Miſſam & verbum Dei, item Deum orando, aliisque piis ex- ercitiis intendendo. 16. Per patrem &s matrem, ques benerære jubemur, qui intelligeneun R. Non tantum illi, qui nos genue- runt, ſed etiam illi, qui ſunt locò parentum, uti ſunt Paſtores, Confeſſarii, Sacerdotes, Curateres, Tutores, Magiſtri, Domini reſpectu famulorum, item Seniores & Superiores tam Spirituales, quàm temporales. 17. Quid prohibetur per: Non occides ?à R. Non-- ſolum homicidium, mutilatio, vulneratio; ſed etiam. rixa, odium in proximum, &c. 18, Quid per: Non mœchaberis? R. Omne peccaz tum immunditiei; ùt adulterium, fornicatio, inczſtus, KRuprum, ſacrilegium, raptus, peccatum centra natu- ram., Item oſcula, tactus, amplisxus, & ſimilia illicis ra amatoria. 19. Quid per: Non occides? R. Omais injuſta abe latio vel detentio dominé juſtè invité, damnifcatio, injuſta exactio, ftaus in quibuscunque contractibus, &c. 20. Quia per falſam teflimoniam non dicendam it Re Maximè peccata linguæ, præcipuè quæ Gunt in judicie à Judice, reo, teſte, Advecato. Reduci etinm huc Poeſſunt ſuſpiciones, & temeraria judicis, Aeidns hoe= mo intra ſemetipſum proximo dat falſum tefſtimoninms Item calumnia, maledictio, deriſio, &c. 21. Quid per: Non concupiſces? R. Omnes aene interni circa concupiſeibilia liberi & voluntarii, S. 7. De Præceptis Ecclefiæ, T. Suntne ædhbne aliæ pracepta à Chriftianis sbſer̈an- daæ? R. Sunt quinque præcepta Eccleſiæx: nempe dens diebus feſtivis celebrandis; de Miſſia reverenter audi- enda in die feſto; de obſervatione jejnnii & abſtinen- siæx; de confeffione annna; & de Communione Pa- a 4 215* 3 Cap. 7 §. 7. 2. Satiafacitne pracepto de Mihza, qui toté tempore Sel majori ſub parte Miſſs garrit? R. Non ſatisfacit-., quia non audit reverenter, & moraliter. 3. Qu diſtinctio facienda eſt inter jejnninm & abſtinen- iam R. Abſtinentia eſt, dum tantùam ab eſu carnis abſtinemus, ita, ut pluries in die refici poſſimus de cibis eſurialibus. Jejunium autem conſiſtit in unica, tantuùm ad ſatietatem refectione; & quidem in cibis- eſurialibus, niſi in carnibus diſpenſaretur. In qno di- ſpenſationis caſu quid de cœna, vel collatiuncnula te- nendum ſit, diſputant Theologi. Sed probabiliuùs- Wigandt cum aliis, tunc unicam tantum carnium re- fectionem licere. 4. Quinam obligantur ad abſtinentiam vel jejuninm? R. Ad abſtinentiam obligantur, qui primum ſeptenni- um, ad jejunium verò, qui vigeſimum primum ætatis annum compleverunt. 5 Frangitne jeinninm, qui ſæpius in die dèibit? R. Non frangit: ſola enim comeſtio prohibetur; meritum tamen jejuniii perdit, §. 8. De Sacramentis. 1. Quid eſt Saengmentum à R. Efſt ſi Nenum rei ſaera fvasHa*aan, bomines. S. Th. q. 60. a. 2. in c. 2. Conferuntne omniæ Sacramenta gratiam? R. Af- ſfirmo: quia ſunt ſigna practica gratiæ. 3. Quoruplicem gratiam conferunt ? R. Duplicem: unem omnibus Sacramentis communem, per quam- fumus formaliter amici DEI, & vocatur gratia habitua- i; ; alteram ſingulis Sacramentis propriam, quæ infe- rziùs referentur. 4. Quor ſant Sacramenta? R. Sunt ſeptem: Bapti- imde Confirmatio, Euchariſtia, Pœnitentia, Extrema uncie Ordo, Matrimonium. . Quot eonditiones requirnntur ad conftienendum Sa- sen, R, Tres. Prima, ut ſit ſignum, ſeu cæ- remonia externà. Secunda, ut illud ſignum à Chri- ſto Domino fuerit inſtitutumn: & quidem permanenter. Ter- 9 Oeet 1. In!. Al, arin, 3. n, 1066 in ſeife la ull, Ai ſoentut 39) E Dominum Cnbolica 10, Cua ut/ RS. mi u l, ln tinen Clione 4 ln kecle Chailiam luan, Minh u le hin c bur lelnnedie cl ehe nelaliu in i C voraniene tiig adn 19, ri, nortlte ey ien utn 64a1 Wi Utntin Ilenr ilen i in Dl 1d G, ben Seniu u⸗ 1 hun e 1t 4 die n 11 De nnen, A dut lts Drniedti,1 Aauktuu ſt ionn,4 , — den De Mat. Tonſ. & Quat. Min. 9 Tertia, ut adſit promiſſio grati?. Quæ igitur has, aut alterutram harum conditionum non habent, Sacramen- ta non ſunt. 6. sot reperiantur in quolibet rsente à R. Tria. I. Id, quod eſt Sacramentum tantùm. 2. Res tantùm. 3. Res & Sacramentum ſimul. pag. 310. 7. Pro quo ſunt inſtituta Sacramenta? R. Pro ſolis hominibus viatoribus: cuùm enim fint remedia ſalutis ebtinendæ, iis ſolùm deſervite debebant, qui eflent-. in via ad ſalutem. 8. Quid eſt eſſs viatorem. R. Viator eſt, qui non- dum pervenit ad patriam ſeu beatitudinem, ſed eſi in ſtatu tali, in quo poteſt & tenetur tendere ad illam, qui vocatur via, ſeu ſtatus viæ. 9. Quis fuit Aucter Sacrazenterum! R. Chriſtum-s Dominum Auctorem fuiſſe Sacramentorum confitetur- Catholica fides, & definit Conc. Trid. Seſl. . c. i. 10. Quando Chriſinzs Dominus hac Ssacramentaæ infti- zuit 5* R. Baptiimum inſtituit ante ſuam Paſſionem:„ dum in Jordane baptizatus eſt. Obligatio tamen u- tendi Baptiſmò fuit indicta poſt reſurrectionem ſuam, dum Matth. ult. dixit: Euntes erge, docete omnes gen- tes, baptianses eoo, Oc. Vide pag. 312. Confirma- tionem probabiliùs inſtituit in ultima Cœnz, ùrt ex tra- ditione Apoſtolorum docet Fabianus Papa: & patet ex uſu Eccleſiæ, quæ tunc ecjus materiam conſecrat. Eu- chariſtiam, cùͤm dixit in ult. Cœna: Accipite éò man- ducate, &c. Hoc fucite in meam commemorationem, Matth. ult. Pœnitentiam, cùm dixit Joan. 20. Je- eipite spgiritum banctam, guornm remaſeritis peceaztaæ;, &c. Extremam IInctionem probabiliùs inſtituit poſt Reſurrectionem ſuam unâ cum Sacramento Pœnitentiæ, cujus eſt conſummativum, cùm ſit inſtitutum contra⸗ reliquias peccatorum. Vid. pag. 461. Ordinem inſtituit in ult. Cœna, dum dixit: Hoc facite in menm commwe- morationem, Luc. 22. Matrimonium inſtituit, vel po- tiùs ad rationem Sacramenti elevavit, quando Matthe 19: dixit. Qæsad DElIs conjnnzxir, homo non ſepsret. Ut a 5 eſt 10 Cap. 1. G. 8. eſt in officium naturæ, inſtitutum eſt in paradiſo. Vid. Ppag. 506. II. Sacramenta nnde habent vim & effeaciam ſuam R. Ex pafſione & morte Chriſti Domini. Unde S. Auguſtinus dixit ea ex latere, & vulneribus Chriſti in Cruce pendentis fuxiſſe. I12. Car tantum ſeptem ſunt Sacramenta? R. Ob ſimilitudinem vitæ corporalis. Nam homo primò na- feitur; ſecundè augetur; tertiò nutritur; quartèò, ſi in morbum incidit, ſanatur; quintèò imbellicitas virium re- focillatur; ſextè Magiſtratüs auctoritate regitur; ſe- ptimò per legitimam fobolem propagatur. S. Th. 3. p. A. 65. 2. I. 13. Quenam eft diferentia inter hac ſeptem Sacra- wenta? R. Hæc intercedit differentia: quòd quædam conlerunt gratiam, & præterea imprimunt characterem, ideòque non poſſunt iterari. Quædam ſolùm confe- runt gratiam, & pluries ſuſcipi poſſunt. Differunt etiam, quèd quædam ex ſua inſtitutione conferunt primam gratiam, & juſtificant impium, ſeu per peccatum mortuum: ideéque vocantur Sacramen- ta mortuorum. Quædam ſunt inſtituta ad augmentum gratiæ, nimirum pro illis, qui jam vivunt per gratiatn Ideéqne appellantur Sacramenta vivorum. Vid. pag. 299. Item differunt, quòd alia ſint formata, alia informia, Vid. pag. 310. 14. Quz ergo ſunt Sacramenta mortuorum, & Jus Sivoerum: R. Sacramenta mortuorum ſunt Baptiſmus, & Pœnitentia: hæc enim ex ſua inſtitutione hominem per peccatum mortuum revocant ad vitam. Cætera- dicuntur Sacramenta vivorum, quia præſupponunt ho- minem jam ſpiritualiter vivere per gratiam. 15. Qze ſunt Secramentæ iterabili«z & initerabilia;, ſen imprimentiæz & non imprimentiæ eharacterem? R. Hec tria, Baptiſmus, Confirmatio, & Ordo impri- munt characterem: adeéque iterari non pofunt. Reli- Aua., quia chara derem non imprimunt, plufies itera- ri valent. 16. ℳ . — — a nlan, G Gen WE . el Keledanet i lite 1 m N A il 19 Llen Neume: cnnn et; Ktaum wo I hn in ſngiin in th de 19, Mre Gerten. elent eCn An u lo. h lt llen n ſrve Aeverann iuden m Nz 11. 49 l ſt, en lara uelen „ ecte⸗ 4 cdie, ſen, en! De AMat. Tonſ. & Quat. AMin. 11 16. Ax erge baptivaties, confirmatus, W ordinatne, It moriatar, & peſtea reſurgat, ſaltem tanc poteritne ternm bac saeramenta recitpene? R. Nec debet, nec poteſt: quia manet in illis character primùs, utpote⸗ indelebiliter impreſſus. 17. Unde deſamitnr dißerentia ſpecifca Saeramen. orums R. Ab effectibus primariis eorum, ſcilicet gra- tiis Sacramenfalibus, quas per ſe cauſant. Eaſdem ha- bes inſtà q. 46. 18. Eedemne eſt omninn Sacramentorum neceſſtass R. Negativè: Nam Baptiſmus omnibus ad ſalutem ne- ceſſarius eſt; Pœnitentia relapſis poſt Baptismuin in- Peccatum mortale; Euchariſtia ex præcepto uſum ratio- nis habentibus. Reliqua per ſe non ita neceſlaria ſunt ſingulis, quamvis Orde & Matrimonium neceſſaria ſint toti Eccleſiæ. 19. Effene eadem dignitas Ssaeramentorum? R. Non eſt cadem: ſed Euchariſtia eſt fmpliciter potiſſima & excellentiſſima: quia in ez ſubſtantialiter continetur. ipſe Chriſtus; in aliis autem Sacramentis continctur. ſolum quædam virtus inſtrumentalis participata à Chri- ſto. 20. Quid e, Baptiſmur? R. Phyſicè defnitur, quòd ſit aslntio corporis exterior facta ſab praſeripta Gerba- rum forma. Methaphiſicè verò, quòd ſit Sacramentnne regenerationis, ſeu Sacramentum Novæ Legis ad ſpi- m ritualem hominum regenerationem à Chriſto inſtitu⸗ tum. p. 312. le 21. Quid efg Confirmatio 7 R. Phyſicè deſinitur; quèàd ſit nndtio ehriſmatis in fronte Jacta baptixato ſab praſeripdæ Serberum forma. Methaphyſicè verd, quòa is bseramentnm Nove Legis à Chrifte inſtitntame ad ſpi- rritnalem hominum in ſide prozeſtandz sorroberatieneme ℳAG H pag. 8322. n de 22. Okid efe Eucharißia? R. Phyfſicè ſumpta ſunt. to, AC! ecies conſecrata ſus præſeripꝛe verborum Jormas, as m in veslrer continentes Chriſtum ad cæuſandam gratiam ci= mnun, us satvam. Methaphyſice verò cit zcramentat Nobe Tes 26 adin, u Minnen ſuriu, 12 Cap. 1. §. ². gis ad ſpiritzalem hominum nutritionem infitutnm. pag. 323˖ . . 23. Manetne panis & binum in boc Sacramento à R. Non: ſed convertitur in Corpus & Sanguinem Chriſt, zemanentibus ſolis Speciebus panis & vini. pag. 332. 24. Effene totus Chriſßtæs ſnb ſpeciebus paniz? R. Eft totus ſechndùm Divinitatem & Humanitatem, ſe ecundùm Carnem & Sanguinem. Quamvis enim for- maliter & ex vi verberum ſub ſpeciebus panis cônti- neatur Corpus Chriſti, concomitanter tamen etiam., Sanguis continetur. pag. 333. 25. galis adoratio debetnur huie zramento ? R. Eadem, quæ Chriſto Domino, ac æterno Deo, quem illic præſentem agnoſcimus. 26. Paſſuntne Laici ſimere boo bacxamentam ſub s- zraque ſpecie? R. Non; nec requiritur: fides enim- docet, ſub qualibet ſpecie totum Chriſtum contineri. 27. olim Fideles ſas utraqne ſpecie commnnicabant 3 Arss Gelaſius & Leo Poztißees ig pracipiebant: cur igi- zur nunc non licesz? R. Olim liberum erat ſub una- vel utraque ſpecie communicare; nunc autem rationa- bilibus ex cauſis Eccleſia (quam audire tenemur) u- nam tantùm Speriem dari præcipit. Dicti Pontifces- utramque Speciem præceperunt: quia dum obſerväſſent, quèòd aliqui cum Manichæis vinum creaturam malam exiſtimantes à vino abhorrerent, cosdem à veris Fide- libus per hoc dignoſcere voluerunt. At dum hæreſig- illa ceflavit, ritus unius ſpeciei in Eccieſia permanſit.. 28. Quid eft Pænitentisg? R. Phyſicè de finitur, quèd ſit extoerior pecestorum coufeſſo doloroſa ſub impenſa pra- ſeriptæ abſolutionit farma. Methaphyſicè verò, quòd ſit Sa- eramentunm Noba Legis inſtitutum ad remiſſionem peccate- rum peſt Baptiſmun, commißarum. 29. Quo: ſaut partes pænitentiæg? R. Tres ſunt par- tes eſſentiales: Contritio, Confeſſio, & Ablolutie- Satisfactio eſt pars tantùm integralis. pag- 368. 30. Gaer eff contritie? R. Eſt duplex: perfecta & impertecta, Perſecta eſt dolor de peccato commi’ „ ut fdlolult⸗ 9 Cne i⸗ conn 8 haſe Tbuim ,n ineiu tedkialen, K. 34. Lian. lgencr D um lumes: r gin, lbern bi torumn con ſlen iuch lii alen nhonit 6 31 tuun ſrn N Rnn 39. 4. Ie ten ane 4 4. — De Mat, Tonſ. & Quat. Min. 13 N Ü ut eſt offenſa DEI ſuper omnia dilecti, ſen ſummè boni. Imperfecta, quæ ad alterius differentiam attri- tio dicitur, eſt dolor ex motive ſupernaturali inferiori. Pag. 373. .. 31. Doleor gquaznde debet ezlici? R. Elici debet ſaltem ante abſolutionem Sacerdotis. 32. Confeſße quid eft?; R. Eſt legitima & ſacramen- salis accuſatio de peccatis propriis poſt Baptiſmum, ommiſſis ad eerum veniam virtute Clavium obtinen- düum coram Sacerdote facta. 33. LQus ſunt conditiones ſen qualitates bone Confes- Fenis à Primè debet eiſe fidelis ſen vera. 2. Inte- gra integritate formali. 32. Doloroſas. Et hæ ſunt eſſentiales, aliæ ſunt ad melius eſſe, quas vide pag. 38. 8 34. Eramen eonſcientia quomede faciendum? R. Ie Agendæ DEO gratiæ pro beneficiis acceptis, 2. Peten- dum lumen ad recognoſcenda ſua peccata. 2. Ipſa-⸗ ανh„hh peccata inquirenda quoad numerum & ſpeciem. 4 Dolor eliciendus de peccatis commiſſis, S. Propoſitun4 aciendum non peccandi de cætero. 35. Quando obligat praceptum confeſonis à Vide pag. 6. 766. Eſine obligatie etiam Senializ confitendi ? Non. eſt: quia non ſunt materia Confeſſionis neceſſaria, ſed libera. Propter ingentes tamen utilitates ſpiritualeæ eorum confeſſio meritò nſurpanda; maximè autem, ut ſaltem indirecte abſolvamur à mortalibus, ſi quorum obliti eſſemus. 37. Quid eßſt ſatisfactio ? R. Eſt poœrnitentia, quam unponit Confeffarius poreſtate Clavium. 38. Mine obligatie enm implere? R. Eſt omnino: cùm enim fit pars integralis, debet illam pœnitens poners, at Sacramentum adintegretur. 39. Ad quid ilta emponitur? R. Ad deletionem pœ næ temporalis, quæ remanet poſt remiſſionem culpæ & Uir Fan zternz. Vid. pag. 97. cr 40. Ggοα e E/treme NHaétiet Ra Phyſice obaluc, ir ſeyinen nne e . Ma tl. A quòd ſit unctio ſacri olet in quinque ſenſibus infirmi fa- öta ſub praſeripta erboruns ſorma, quòd ſit Sacramentum à Chriſto iuſtitutem ad alſzergen- das peccatorum religquias. 41. Car dicitur Extrema UInctio? R. Quia Chriſtia- nus in pluribus Sacramentis ungitur: uti in Baptiſime per chriſima in vertice, & per oleum ſacrum in ſcapu- lis ac pectore; in Confirmatione in fronte; in hoc Sa- cramento in quinque ſenſibus: deinde, quia exrreméô, ſocòô poſt omnia Sacramenta datur. 42. Quis eſt capax hbujus Sacramenti? R. Solus ho- mo baptiz atus, adultus, & periculosè infirmus. Poteſt tamen dari etiam pueris doli ac peccati capacibus“, Metaphyſiceé verò, 43. Ouid eff Ordo? R. Phyſicè definitur, quòd ſit. externa lacra cæremonia ſub præſcripta verborum for- ma, qu traditur poteſtas ſpirituale aliquod miniſte- rium cxercendi, ſimulque gratia ſanctifcans ad illud Metaphyſicè verò, quòèd ſit ſignæculum Juoddam, ſeu Sacramentum à Chriſto inſtitutum, 726 Hpiritualis poteæſtas traditur ordinato exercendi miniſte- rium Eceleſtaſticum, ſimaulzue gratia, & c. pag. 469. 44. Quid eſt Matrimonium ? R. Matrimonium, ut. eſt Sacramentum, phyſice definitur, quèd ſit mutuus- viri & mulieris conſenſus externus ad perpetuam vitæ ſocietatem. Metaphyſicè verò, quèd ſit Sacramentum Novæ Legis collativum gratiæ viro & mulieri legitimò conſenſu copulatis ad perpetuam vitæz ſocietatem. Si ſumitur ùt contraétus vel ùt vinculum, haber aliam-⸗ deknitionem pag. 505. 45. Luotunplex eſt effelta Plex? primarius & ſecunda zxité obeundum. Sageramentorum? R. Eſt du⸗ rius. Effectus primarius eſt gratia, ſecundarius eſt character, in illis ſcilicet Sa⸗= cramentis, à quibus imprimitur, uti eſt Baptilmus⸗, Confirmatio, & Ordo. 46. Dixißti ſaperins g. 3, primarium Sacramentorum eßfeltam, leilices gratiam, aliam eſſe cemmunens omnts gs Sacramentis s slist «nilibet rmnaDο prρ*oν+v o. 6 rann ietii ſ niu ſeceto ntum in Maiin Püni unummn Mtiinond po lanndin cn Duplcem: an h n , Me, ſlicet ſentd nonte Nauen E gut, Ponine nurt Ritanin zntun al e rne ded, nemi Mn necele N ie ſelui l, gol Unns ꝛn⸗ ltenie &) her necet 6 Auifel 49 un er, ten me nine atein 60. hen inh, ſ De Mat. Tonſ. & Quat. Min. 15 recenſe igitnr propriam cujusliber Sacramenti graztam? R. Baptiſinus cauſat gratiam regenerantem; Confirma- tio roborantem; Euchariſtia zutrientem ſeu cibantem 3 Pœnitentin ſznantem; Extrema IInctio alſtergentem Ie- liquias peccatorum. Ordo cauſat gratiam, quæ Mini- ſtrum idoneum facit ad peragenda ſacra officia in Ec- clea. Matrimonium cauſat gratiam, quâ conjugum animi uniuntur per amorem, & quâ juvantur ad onera Matrimonii portanda, & ad Eccleſiam Fidelium multi- in plicandum corporaliter & ſpiritualiter. 1A Eyplicatur autem ulteriùs Sacramenti cujuslibet ef- fe ctus. Pag. 398. 47. Quet ſant partes eſſzatiales Ssaeramentorum? R. Duæ, ſcilicet mareria, & forma, quarum alterd def- eciente nen conficitur Sacramentum. S. Th. 3. p. q. 60. 2,6. Eſt autem & itentio de eſſentia, ùt infrà q. 59. 48. Quid intelligitur nomine materiæ & forma? R. Nomine materiæ intelligitur materiale elementum, quod Miniſter adhibet in conſficiendo unoquoque Sacramen- to: ùt aqua in Baptiſmo. Unde dicit S. Aug. Accedis Serbum ad elementum, & ſit Sacramentum. Nominc formæ verò intelliguntur verba, quæ in uſu illius ele- menti à Miniſtris proferuptur. Nota zamen non efles neceſſe, ut ſit propriè elementum, ſed ſufficere, ur ſit quid ſenſu aliqué perceptibile, per formam determina= bile, quod impropriè poteſt dici elementum, licèt ſit. aliquis adtus, imò verba, ut patet in Sacramento Pœ-= nitentiæ & Matrimonii. Idem eſt de verbis, quæ non ſemper neceſlarid debent eile propriè dicta, ſed ſufficit efſe æquivalenter talia, v. g. nutus, ſigna, &c. 49. Quetuplex eſt materiæ Sacramenternm ? R. Et duplex, remota & proxima. Remota eſt illa res ſen- ſibilis, quæ ſuſcipienti per actionem Miniſtri applica- tur: proxima cft ipia 2ctio applicans. IIt in Baptiſine materia remota l aqua, prexima ablutio. . 50. Suntne omnes acramentorum materia &ρ Jorma ,em * Ehriſze geterminets? R. Non ſunt ſemper in indivis Gemne aug muum,ſf S Gns Anl 16 Cap. 17. §. 9. duo determinatæz, ſed in aliquibus hujuſmodi determi- natio facienda Eccleſiæ relicta eſt. pag. 296. 51. Qus matatio mæteriæ &g ſormæ inbalidat Sacra- menium? R. Eſſentialis ſeu ſubſtantialis, non verò ac- cidentalis. page 296. 52. Luando efz ſubſtantialis vel aecidentalis mutatio marteriæ?s R. Mutatio ſubſtantialis materiæ eit, ſi quis- pro materia adhibeat aliquid ſubſtantialiter diverſum accidentalis eſt, ſi ſalvà ſubftantiâ parumper alteretur. 53. Quando elt ſubſtantialis Sel accidentalis mutatie ma? R. Subſtantialis mutatio formæ eſt, ſi mutetur ſenſus verborum; accidentalis, ſi quid addatur, omit- tatur, vel verba mutentur, ſic tamen, ut ſenſus ver- borum non tollatur. pag. 297. 54. Quis miniſter Sacramentoruzæ? R. Solus homo viator fecundúùm legem Dei ordinariam eſt Miniſter Sa- cramentorum. S. Th. 3. p. q. 67. a. 3. & 7. Ratio eſt: quia Chriſtus inſtituens Sacramentum & eorum miniſteria committens ſolos viatores eſt allocutus. 55. Angelus vel Beatus poteſine eſſe minifter bacra- menzi? R. Angeli poſſunt de potentia & lege extra or- dinari4 Dei conficere & adminiſtrare Sacramenta. Ra- tio S. Th. quia ſicut Deus virtutem ſuam non alligavit Sacramentis, quin poſſit ſinè Sacramentis effectum Sa- cramentorum conferre, ita etiam virtutem ſuam non-- alligavit Eccleſiæ Miniſtris, quin etiam Angelis poſſit virtutem tribuere miniſtrandi in Sacramentis: ergo. Beatus etiam poſſet eſe Miniſter Sacramentorum in- teaflumpto corpore, extraordinarius tamen: quia licèt Chriſtus miniſtros inſtituens ſolos viatores fuerit allo- cutus, utpote quia eos ſolos habuit præſentes; atta- men nullam fecit reſtrictionem ad ſtatum viæ. 56. Us Minifter in ſuo miniſterio nen pecret, gnalis giſpoſitio in eo requiricur R. Ante Sacramenti confe- Gionem (ſi Euchariſtiam excipias) non eſt neceſſariò ræmittenda confefl'o, licet id ſit de conſilio, aut ſal- Sem debes cogteri, üi ſit in peccato. Vid. pag- 207. 57. Mi- — P Uuit nna? N. luen lliet,i . 4 8. Kus imele bo⸗ leſa Neyun/ hee nliͦ in 9 61n Au edlen i N br hoſte ſu, umel got 61 1. Munce in ho hl l t, die iſtl peemn De Mar. Tonſ. & Quat. Min 17 5,. Miniſter excommunicarus alidine con cir Sacra⸗ mentem R. Affirmo: fi ſit toleratus. Idem eſt de In- fdelibus hæreticis, malisque Miniſtris: quia charactez manet etiam in maximis peccatoribus. Vid. pag. 305. 58. Licetne à malis Miniſtris petere Sacramenta 1* R. Licet, ſi ſint ab Eccleſia tole rati. Vid. Ibid. 59. Ad Sacramenrum confciendum eſine necefarie intentio 7 R. Procul dubio eſt neceſfaria ſaltem virtua- lis: quia quæ ſunt præter intentionem, ſunt caſualia, quod non eſt dicendum de operatione Sacramentorum. Vide dicta de attentione & intentione, quotuplex utra- que ſit. pag. 265. de Horis canonicis, IUbi etiam di- citur differentia inter intentionem & attentionem, quòd nimirum intentio ſit actus voluntatis „attentio autem actus intellectùs. 60. Reguiriturne intentio etians in ſuſpiciente Saucræ- wentuem? Requiritur, & ſufficit, ſi ſit virtualis. In arvulis ſufficit fides & intentio Chriſti & Eccleſiæ. bia⸗ Pag. 304. ⸗ 5. Luot ſunt effciz Inftitie Chriftiene? Sunt duo declinare à malo, & facere bonum. NB. Plures quæſtiones, quæ hic de Sacramento pro- poſitæ ſunt, pertinent ad Materiam Subdiaconatus; at- tamen propter earum connexionem huc pohere viſum eſt. Nunc eas perlegens faciliùs recolet, dum àd Exa- men pro Subdiaconatu parari oportuerit. §. 9. De Gratis. I. Quid eft Cratiæ? R. Eſt qualitas ſupernatura lis- animæ infuſa, per quam reddimur grati & amirabiles Deo. Hæc definitio convenit gratiæ habituali, cujug“ alias definitiones, vide Pag. 298. Gratia actualis (ut Card. Gotti tom. 9. q. I. deſcribit) eſt donum actuale à Deo deſcendens, qué creatura rationalis adjuvatur ad omnes ſuas operationes perficiendas, maxime cas, quæ ejus vires excedunt, quæque ad ejus æternam ſalutena erdinem habent. „ 2. Qus⸗ 18 Cay. 1. §. 8. 2. Quotuplex eſt gratia? Eſt multiplex: & dividitur primò in gratiam inhærentem, & non inhærentem, Inhærens dicitur, quæ in nobis eſt; non inhærens“, quæ extra nos eſt, cujuſmodi eſt Incarnatio Verbi Dti. Iaſtitutio Sacramentorum, miracula, &c. 3. Gratis inharens quotuplex ℳ R. Eft duplex. Alia eſt gratia gratis data, alia gratia gratum faciens. 4. Lauenam eſt gratia egrats data, & gratia gratum elen:? R. Gratia gtatis data eſt illa, quæ primò & er ſe nobis datur ad aliorum ſalutem, & utilitatem?: ut eſt gratia ſanitatum, miraculorum, linguarum, &c, Gratia gratum faciens eſt illa, quæ nobis confertur 2d noſtram ſalutem, & utilitatem. S. Th. I. 2. q. 13. 2. 1. 5. uomodo dicitur gratia grats data, cum & natn- ra gralis detur à R. QuèòQd gratia ſpecialiùs ſibi nomen gratiæ vendicat, quia caret omni debiré, Eſt quippe- duplex debitum: anum ex merito proveniens, quod re- fertur ad perſonam meritoriè operantem; aliua eſt de- bitum ſecundùm conditionem naturæ. Natura igitur- carat quidem primố debité, non tamen ſecundé: gra- tia autem caret utrôque, S. Th. I. 2. q. 3. a⸗ I. , 6. Ergo ſaltem gratia gratum faciens, ktpote & gra-⸗ ds data, & utröqne debité carens, non bene contradi- iinguitur gratis gratls datæ R. Quèd gratia gratum fa- ciens addit aliquid ſupra rationem gratiæ gratis datæ, quod etiam ad rationem gratiæ pertinet; quia ſcil. ho- minem gratum facit Deo, & ideo gratia gratis data-, quæ hoc non facit, retinet ſibi nomen communc, aͤt⸗ Pars diviſionis. 8S. Th. loc. cit. 7. Gratia gratum faciens quotupler æft? R. klæc ite- rum eſt duplex: actualis & habitualis- 8. LQuod eſt diſerimen inter neramqne? R. Actualiæ gratia eſt illa, quæ nobis datur per modum auxilii trans- euntis, per quam præparamur, ut ex non dignis & ju- ſtis fiamus digni & juſti, Deéôque grati. Gratia verè habitualis eſt, quæ nobis datur per modum qualitatig per- ſitis Pſtix. j. Unil, 1 iſd Ain le lai klunaiſt gnel A. 13 01 u uiui e, puie iil en ee ſler n. 8. 1 &αn ſein, ſe V, m ken i i. rI dcheuli⸗ Mft iu, 1 ene i 6 un N n De Mat. Zonſ. & Quat. Min. 19 Permanentis, per quam actualiter fimus digni vitâ æten nâ;, & grati ipfi Deo, S. Th. I. 2. ꝗq.. 17 6 Gratia altnalis haberne Lebdi‿ſtonenm à R. Habet ⁸ ſubdviditur euim primè in gratiam eperantem & coopes rantem. Sccundè in gratiam prævententet, & ſulſoquen- cem. Tertiò in gratiam exziranten & aaſu vantenm. Quartè in gratiam ſaßßeienrem 87 WHicacew. 10. Qus eſt explicatie harum gratiarum “ R. Gratia zperanz ea dicitur, quæ intellectum aut volnntatem ad agendum applicat; zoeperans vetò, quæ cum illis po⸗ tentiis ad agendum applicatis produeit actionem, Go⸗ net tom. 4. diſp. 3. n. 15. Gratia Greerien- dicitur; quæ præyenit omnem nee= ſtram deliberationem, & bonum liberi arbitrii uſum, ſeu conſenſum, priofitate temporis vel naturæ. Idem, ibid. n. 22. Satſequens eſt, quæ aliaun gratiam vel operationem anteriorem ſupponit. ” Gratia excirens eſt, quâ Deus peccatorem vel juſtum à bono opere cefſantem, tanquam ſopore quêdam de- preſſum à ſomno vel peceati, vel negligentiæ bonorum operüm excitat; zaju vans veröô eſt, quæ nos adjuvat. 2d facicndum id; id quod excitati ſumus 4 Deo. Id. Gratia ſatſiciens eſt 3 quæ tribuit vim ſufſcientem in actu primo àd opcrandum ſeu conlentiendum; efeaz vVerò, quæ infallibiliter infert conſenſum;, & facit non ſolum, ut poſſimus velle & operari, ſed etiam;, ut de= Hacto velimus & operemur. Idem ib. n. 25. 11. Habitaabts Satta, g3eà ſanktefsnt antmäm, zomples Sitrne äunum taninn, Babiizn? R. In viatoribus com= plectitur vafios habitus ſupernaturales, qüi divinitus ſunt infuſi, ut habitum fidei, ſpei, charitatis, & grariæ juſti= Acantis, qui fidei habitüs non àmittitut amilis gtatide: 12. Mentiofit ſüperins praiie Primæ & ſecundeæ; As Jun id ſpeciè graiiz nietligents R. Cm in mate- tia Sacramentorum fir ſermo de prima & ſecundas= SPratia, intell gitur de prima & fſecund gratia= Babtuali „ quæ animæ inhæret per modum qualitat 20 Cap. 1. §. 9. permanentis, eâmque formaliter ſanctificat; non autem de actuali, quæ talem diſtinctionem non admittit. 13. Inrercediene aliqua differentie inter primam ο ſecundam gratiam? R. Nulla intercedit differentia: una enim & eadem eſt gratia, quæ modèò vocatur pri- ma, modò ſecunda: vocatur prime, quando homini; qui actu nullum gratiæ gradum habet, ſecundum men- ſuram ejusdem diſpoſitionis confertur, quia non ſuppo- nit aliam. Dicitur verò ſecunda, quando datur homi- ni jam in gratia exiſtenti, ſecundùm menſuram meriti, quia ſupponit primam, & aliò nomine nuncupatur aug- mentum. Queri hic poſſet, quæ Sacràmenta conferant gratiam primam vel ſecundam, ſcd ad hoc roſponſum eſt ſupraà de Sacramentis vivorum & mertuorum. 14. Sacramenta hanc gratiam canſantne ex opere eper rato, vel ex opere eperantis ?à R. Cauſant ex operen operato. Eſt de fide definitum in Conc. Trid. Sell. 2. pluribus Can. 15. Quid eſt eznſare gratiam ex opere oeperate W e epere operantis? K. Cauſare ex opere operantis eſt, independenter à Sacramento, per commenſurationem ad ſubjecti devotionem, ſeu diſpoſitionem. quæ dicitur opus operantis. Ex opere operato eſt præcisè ex ope- ratione Sacramenti per virturem ex Paſſione Chriſti jam operata ei communicatam. 16. Ejssdem ſpeciei Sactamentæz conferuntne ſemper ſubjectis æquzlem gratiam ? R. Si ſint etiam æqualiter- diſpofita ſubjecta, conſerunt æqualem gratiam? quia- habitis omnibus æqualibus non eſt zatio, eur non ſit. æqualis effectus. 17. Quid Gerè, ſi ſubjelta ſint inaqualiter diſpoſita? R- Tunc juxta menſuram diſpoſitionis majorem vel mino- gem cauſabunt gratiam. Patet ex Trid. Seſt, 6. c. 7. 18. Annen igitur tune exceſſus gratiæ conferetur es& epere operantis ? R. Nulli ratione: quia non confertur intuitu majoris honeſtatis in opere, ſed intuitu inſti⸗ tutienis Divinæ , volgntis poſità häc meliori qdiſpofitio. as ) entio 35 tatur caul 21, Den is cemn ie Poocuert e nuiam: krilitune Uiterdall 1 1n e, den in 1 taie nnin 11dn, unnin tun N eſt In ele 2,, l De Mat. Tonſ. & Quat. AMin. 21 ne tanquam conditione majorem gratiam conferre. Poteſt autem etiam intuitu meriti augmentum prepor- tionatum fieri. 19. LQuös pacté eperantur Sacramentæ tam admirabi- lem eſectum, nempe gratiam? R. Sicut duplex eſt ge- nus efficientis cauſæ, ſcilicet phyſicæ & moralis, ita duplex eft ſententia Authorum. Quidam tenent Sa- cramenta producere gratiam in genere cauſæ phyſicæ inſtrumentalis, alii in genere cauſæ moralis tantùm. 20. Explica, gqug ſie canſa phyfitca, gaz moralis? Re Cauſa efficiens pfiyſica eſt illa, quæ per ſuam virtutem s & realem influxum producit effectum. Moralis, quæ non attingit effectum ſuâ virtute & influxu, ſed movet cauſam phyſicam ad operandum, ratione cujus motionis operatio & effectus cauſæ phyficæ adſcribitur, & impu- tatur cauſæ morali moventi. 21. Luid ergo tenes de hue materizg? R. Sacramen- tà Novæ Legis non ſoluùm moraliter, ſed & phyficê in- Kirumentaliter eauſant gratiam. Ratio deſumitur ex dignitate & præeminentia Sacramentorum Novæ Legis Ppræ antiquis, quæ non cauſabant gratiam activè, ſed Deus ad præſentiam illorum. Dixi, inſtrumentaliter?: quia certum eſt, quòd ſolus Deus ſit cauſa principalis gratiæx. Nec implicat, quòd v. ge aqua in Baptiſmo produeat effectum ſibi non proportionatum, videlicet. gratiam: quia licèt res corporea non poſſit, ùt cauſa⸗ Principalis, attingere rem ſpiritualem, bene tamen- ut inſirumentum per Deum elcvatum: uti patet in igne infernali reſpectu ſpiritus damnati, quem torquet. 22. Gratiæz habitnalis in 7uoο abjectatur? R. Subje- Gtatur in ſubſtantia animæ „ quia eſt decor & ornatus“ totius animæ, non alicujus potentiæ. Eſtque S. D. q. 110. a. 4. Et dat rationem: quiz per gratiam regene- ramur in filios Dei; ſed generatio per prius termina- tur ad efſentiam, quàm ad potentias: ergo per priug eſt in eſſentia animæ, quàm in potentiis. 23 Qromodo hic decor &; eornazus efßeitur in anima? R. Nonnulli putant Fraizzm Produci à Deo per ſimpli- cem 22 Cap. 1. H. 9⸗ gem creationem méxque animæ tanquam ſubjecto uni- gi. Sed rectiùs ſentiung, qui docent gratiam educi de potentia animæ, non naturali, ſed obedientiali. Quiz gratia, cùm ſit qualitas ſupernaturalis, atque ideo acs gi ens, debet ſemper inhærere ſubjecto, & conſequen- ger recipere ſuum eſſe per actionem dependentem 4 Aubjecto Ergo per actionem e uctivam, non creativam 24 Diſtinguiturne gratia baßitualis à charizate? R. Probabiliùs diſtingui. Probat 3. D. q. 27. de verit. a. 2. dicens: Erge datio spiritüus Saucti præcedit chavitatem; Ecut cauſz efectum; ſed spiritas Sanctus datur ſecundum aliquod donum ſanm: erge aliquod denaem eſt in nobis , gueod praecedit charttatem, & hoc non vedetnr ſſe aliud, guam gratig; ergo gratia eßt aliud, gqudm haritas, 25. nfendunturne homini Berzutes ſupertaturat's cum giτâν ſenctißeente? R. Affirmo: quia gratia tanquam natura in ordine ſupernaturali exigit illas tanquam- Proprietates. „„ 26. Poteſine gratia ſtare ecum peccato mertali in eo- dem ſabjecto? R. Non poteſt, quod noſter Card. Gotti ſic probat: Eiſle ſanctum, & ſimul eſſe peccatorem ſunt duo incompoſſibilia, etiam de potentia Dei abſoluta: quia eſſe ſanctum, eſt eſſe objectum amoris, eſſe pec- atorem, eſt eſſe objectum cdii Dei: ergo gratia, quæ eſt perfecta ſanctitas, & peccatum, quod eſt ſumma- malitia, nequeunt, &S c. Ex incompoſſibilitate enim- Effectuum deducitur incompoſſibilitas formarum. 27. Ar dem peccatum remitteretur per ſolam condos warionem extrinſexam, nonne tune ſtare potertt gratts eum peccate? R. Tunc quidem ſtare pofle; ſed proba- bilius eſt peccatum remitti non poſſe per ſolam extrin= ſecam condonationem, absque ulla ſui intrinſeca mu- tatione, quod itidem Card. Gotti häc probat ratione: Quia homini exiſtenti in peccato mortali pecgçatum re- mittere, eſt, Deum diligere hominem, quem priùs- nen diligebat ſed oderat; atqui Deus non poteſt de movo diligere, quem priùs non diligebat, ſed oderat. Absque mutatione;, vel ipſus Dei, vel ipſins hominies . aum. — ngle n ele et, dr ſndis Nennli keleiz in 11chere Ameii nin, 3 le 1 1en narſeun NodR i lun, ſn 2, ges d De Mat. Tonſ. & Quat. AMin. 23 cümque mutatio ex parte Dei contingere nequeat, ne- ceiſe eſt, ut mutatio contingat ex parte hominis. 28. Voteſtzne homo mereri altert? R. Poteſt meritè congrui, non veré⁶ merité condigni. S. Th. I. 2. q. 114. 2. 6. NB. Ex hoc paragrapho de gratia ſufficit Tonſuran- di & Quatuer Minoriſtis communiora ſcire: quoad re- liqua eſt materia Subdiaconats; hic tamen eandem. materia m malui abſolvere, quam dividere. §. 10. De ckaractere. 1. Quit eſt effectus ſecundariug Sacramenterap, 7. k. Character, in illis nimirum Sacramentis, per quæ im=- primitur. 2. Qrid eft character? R. Eſt pozentia HZirienalit or⸗- dinata ad ea; quæz ſunt Divini cultüs, vid. p. 301. ubi etiam dicitur, per quot Sacramenta imprimatur chara- Ker; & an ſit perpetuus ac indelebilis; item quod ejug ſubje tum immediatum, ac quæ munera, Nota;,; Sacramentalia pertinere ad Materiam Subdige conatûs, ſed quia Sacramenta huc collocavi „ Sacrxa- mentalia quoque hic eisdem ſubjungam. Unde S. II. De Sacramemtalibus. 1. Diferuntne Sacramentalia & Sacramessa? Re Valde differunt. Nam I. Sacramenta ſunt ſigna rei ſa= cræ ſanctiſicantis hemincs 2 Chriſto inſtituta z Sacra=- mentalia verò ſunt actiones ſacræ, ſeu cæremoniz ab Eeclefia inſtitutæz, 2. Sacramentaz conferunt gratiam ex opere operato & ex ſe ipſis; hæe non ex ſe ipſis“ ſed mediatè, in quantum excitant pium motum volun- satis. 32. IIIa inſtituta ſunt ad remiſſionem mortalium hæc ad remiſſianem venialium. 4. IIla infallibiletn-2 conſequuntur effectum in non ponentibus obicem; hæc non ita infallibilem habent effectum, quia non eft cer- sum, ſemper Eccleſiam exaudiri à Deo. 2, Qenam ſapt bec Sacrameztatisg? R. Exprimää- tur hêc verfu; b 4 Oram, 24 Eap. 1. S. 12⸗ Orans, tinitus, edens, confeſſus, dans, benedicens. Explicationem habes pag. 371. Quæſtiones de Virtutibus, Peccatis, & Indulgentis prætereo; magis enim ad Materiam Subdiaconats per- tinent. Poterit igitur, ſi cui libuerit, easdem quoque ibidem revolvere. Hic adhuc reſtat quæſtiones de ipſo Ordine ipſi Examinando proprias refolvere. Veruùm priùs §. 12. De Prima Tonſura. I. Quid eſt prima Tonſiera? R. Eſt levis detenſio ca- pilorum ab Epiſcopo caremoniis Eccleſiaſticis facta, qied maſceius zyrocinié myfteriorum Dei initiatur. Vid. Tr. 15. Ex. I. pag. 465. 2. Cur primaz Tonſuræaæ Gocatur? Vid. Ib. pag. 464. 3. Quid ſieniſicat detenſie capillorum? R. Significat re- fum temporalium contemptum: quia temporalia, tan- quam cçapilli vanitas, ſunt à Clericis contemnenda. A. Eſine prima Tonſura Orde à Ibid. pag. 464. gF. Eſine ſaltem Sacramentum? Vid. Ibid, 6. Habesne Seram materiam & formam? V. Ib. p. 465. . Quare Tonſura fre ad modum Cerenz ? Vid. Ibid. 8. Qusd, A Tenſurandus eſſst Calvus? Vid. Ibid. 9. Quis eff ſubjectan capax primæ Tonſuræ? Vid. Ib. I0. Regeiritarne ad eam certa atas? Vid. Ibid. II. Regniricurne etiam nſus rationis? Vid. Ibid. 12. Deberze Tenſarandus eſs in gratia? Vid. Ibid. 13. Tenſurandus gualiten debet accedere ad Tonſu-= 14. Qiis ef Miniſter Ordinarius prime Tonſuræ? V. Ib. 15. Quis dicitur Epiſcopus preprius? Vid. S. ſeq. q. 21. 15. Quod eſz Ofßcium Tenſurzti ? Vid. Ibid. 17. OQuis eſt effeltus primæ Tenſuræ? Vid. Ibid. 18. Ouis ef ſinis prima Tonſura? Vid. Ibid. 19. Quæ eft obligatio Tenſuratz? Vid. Ibid. 20. Ogid eſ Clericus & Clericatus? Vid, Ib. pe 4670 91:1 Qr« / Gcftis Clerici? Vid. Ibid „ 21 Ee „ ung *„ ſcrunent 10 Heßf H l te Cuar 4 ut d , n comp 6 e, Uer nie Gan dl r 4 üti ul 4 1 6 De Mat. Tonſ. & Quat. AMis. 25 22. Cur ſaæperpzeklicenm vocatur 5 Vid. Ibid. 23. Lua ſunt Privilegiæ Clericorum? Vid. Ibid. 24.‧ Qite June Clericis prohibita? Vid. Ibid. Pag. 468. §. 13. De Ordine in genere. 1. Quid eltz Ordo? Vid. cit. Tr. I5. Ex. 2. pag. 469. 2 Quomodo effendes tres illas conditiones ad rarionens Sacramenti requiſitas, gquas ſupra §. 8. 7. S. Wgnſtib R. Primam de ſigno cxterno oſtendo in impoſitione⸗ manuum; ſecundam de inſtitutione in illis verbis Matth. 26. Hoc facite in meam commemorationem; tertiam ex Epiſt. I. ad Tim. Saämoneo te u? reſuſcites graziam, 7ue in te eſt per impoſitionem mannum mearum. 3⁹: Qüanao inſtitutus eſt Ordo? V. Ib. t ſuprà. p. 470. 4. Quot ſunt Ordines? Vid. lbid. 5S. Epiſcepazns efine ordo? R. Non eſt; ſed eſt tan- tům complementum majoris perfectionis Sacerdotii. 6. Cur plures inſtieuti ſant ordines Eceleſiæz? R. Ob tres rationes. I. ut Dei ſapientia magis commendetur. 2. ut pluribus remediis adjuvetur humana infirmitas. 3. Ut via proficiendi latius pateat. S. Th. in 4. diſt= gq. 2. J. I. 7. Qüotuplex ef Ordo? Vid. ùt ſupràâ pag. 470. Cur vocatur ſacer & non ſæcer, major & minor vid. ibid. 9. Suntne omnes Ordines Sacramenta? vid. ibid. pag. I. 710. Sae & quotnplex eſe materiæ & ferma Ordinis; Vid. ibid. II. Qualis reguiritur contaltus? Vid. ibid. 12. Reguiriturne, at utrague materia tangatur? R. Non requiritur: quia id nulla lex exigit. Sufficeret igi- tur unicéò etiam digitô (imè ſolê ungue) tangere: quia héc ipsò jam verificatur verus contacus. 13. Qzis eff effectus Ordinis? Vid. uͦt ſuprà p. 472, 14. Poteſtne Ordo conferre ebarakterem abſque es „ 7ri conferes gratiam? R. Quèd poſſit: quia poteſt Validè ſuſcipi in ſtatu peccati mortalis; hôc ipsò aue b 5 tem, tem, quèd validè ſuſcipitur, neceſſariò cauſat characte- rem; gratiam verò ſanctißcantem ob peceatum cauſare nequit. 15. Quod eſt ſuljeltum capaz Ordinis à Vid. ubi ſu- prà pag. 473 . 16. Hermaphroditus efine eapax Ordinis? Vid. ibid. 17. Quid Lgnifrrat DViæaconiſa, &c. Vid., ibid. 18. Qaa ſant requißia ad debité ſaſcipiendos Ordines? Vid. ibid. pag. 474. 19. Quotuplex ech Titalus, qus quis erdinars potefz? Vid. pag. 476. 20. Oulis eſt ordinzriaus Miniſter Ordinum? V. p. 477- 21. Quis dicendæs ef preprivs Epiſcopus, qui peſſir fubditos ordinare, vel dimißorias illis concedere, as ab zlieno ordinari peſſntà R. Quatuor modis quis poteſt dici Epiſcopus proprius, 1. Rätione Originie, id eſt, Diœcgeſis, in qua tempore nativitatis parentes Hxum habebant domicilium, 2. Ratione Domicilii, id eſt, Diœ- ceſis, in quo Ordinandus ſedem fixit animé ibi per- peruò manendi, perpetuitate ſaltem propoſfiti. 3. Ra- eione Benefcii, id eſt Diœceſis, in qua Ordinandus haber Eccleſiaſticum beneficium fibi collatum, & poſ- ſeſſum. 4. Ratione triennalis familiaritatis, id eſt, ꝗquande quis in familia feu ſervitie Epiſcopi pat trien- nium de ejus ſumptibys vivit. 22. Sede vacante guis concedit dimißsrias? R. Sede vacante Capitulum poteſt dare dimiſſorias in duobus caſibus. 1. Si annus ſit elapſus ab obitu Epifcopi. 2⸗ Si quis ſit arctatus ratione Beneficii, qued requireret Ordinem. 23. Religieſt quo zceipiunt dimißsrizas? R. Regula- zes exempti (uti ſunt Mendicantes) poſſunt accipere- à ſuis duntaxat Prælatis, & non ab Epiſcopis, Quia cùm ſint exempti, non ſunt illis ſubditi, Ita habetur ex privilegio Sixti V. & Clem. VIII. Aliter loquen- dum eft de Religiofis non exempris. 24. Ordinatzrze Salidè excommnnicatus, irregulsrit, Breisvs gecedens, eim Epiſcepns anze erdinatienem 7 2⸗ seſt6 15 gu larm t Eenrlln unin ini ſlleni uenn, . lii klcg Miaones gtit er ni lgconutut, tin hglin 8 ſur 668. Orn lſt ll ſunluu la, N N iot 0 tn, ſm , Ca ſtin ien Ed lr ⸗ Auanceh De Mat. Tonſ. & Qust. Min. 2 % eeftetur ſe talsz non Sede ordinare? R. Probabiliuùs validè ordinari: hanc euim proteſtationem ad terrorem facit. Epiſcopus; & in ipso actu erdinationis volantatem, ſ quam contrariam habuit, mutat, vultque illum jam. Præſentem ordinare. S 25. Qus ſant tempora ordinationis? R. Poteſt Epi- ſcopus Ordines Mioores conferre feriâ 6. proximâ Sab=- batis, quibus Majores conferuntur, vel in ipfſis Sab= batis, vel in quavis Dominica, vel feſto de præcepte totius anni, qué populus à laboribus ceflat, ü non fiat ordinatio generalis P omnibus, ſed tantùm pro uibusdam paucis. Ordines Majores ſolùm licitè con- ſer poffunt ſex Sabbatis, nimirum 4. Temporum, & ante Dominicam Paſſionis, & in Sabbato Sancto. 26. Quæ ſunt interftitia Ordinum? R. Trid. Seſſ. 27. de reform. Càp. I1. ſtatuit interſtitia, ſeu temperum in- aservalla unius anni inter inferioris, & ſuperioris Or⸗ dinis ſuſceptionem, niſi aliud Epiſcepo expedire magis videretzar, & niſi neceſſitas, aut Eceleſiæ utilitas ju- digiò Epiſcopi alud expoſcat. Uſus defacto obtinuit, ut Minores eòdem die conferantur, & in quibusdam locis ex rationabili canſa cum iiſdem eòdem die Sub- diaconatus, Quia hoc non repugnat Tridentino: hog enim ſolùm loquitur de duobus Ordinibus ſacris. §. 14. De Ordinibus Minoribus. Quot ſiut Ordines Minores, Vid, cit. Tract. Ex. 2, P. 478. Quare dicantur minores, & neon ſacri., ibid. Quod ſit ſubjectum capax Ordinum Minorum. ibid. Or- dinandus 3à quo debeat habere teſtimonium de moribus & vita. p. 479. Quæ ſit obligatio Ordinum Mino= rum, & quibus privilegiis Ordinatus gaudeat., ibid. Quid ſit prichus Ordo Minor, Oſtiariatus, & quæ ejus ma- teria, forma, ac officium, quandéve ſit inſtitutus. Pe 479. Quid ſit Lectoratus, & quod ejus officium, ma= teria item, & forma, ac quando fſit inſtitutus, p. 480. Quid ſit Exorciſtatus, & quæ ejus materia & formag mna ac quande facta inſtizutio, p. 481. Quid ſit Acolytha= ius eicl An 28 Cap: 2. S. 1. tus, item quæ ejus materia, forma, & officium, ac quando inſtitutus: & an Acolythus poſſit agere vices Subdiaconi, ac tangere vaſa ſacra. q. 482. C AP UT II. De Materia Subdiaconatús. Subdiaconandi, præter ea, quæ dicta ſunt de prima Tonſura, & 4. Minoribus, ſolent examinari ex mate- riis, uùt ſequuntur. S. I. De Eecleſia. 1. Luid eſz Eceltſiz? R. Eſt Secietas, ůͦt intus. p. 114. 2. Quotuplex eft Eceleſia? R. Eſt triplex: Militans, triumphans, & purgans, ùt pag. 115. 3. Q« eſt Eceleſiæ Militans ? R. Eſt illa, quæ ad- huc pugnat in terris adversùs ſalutis hoſtes, mundum, carnem, dæmonem, habétque mixtos malos bonis. 4. Quz eft Triumphans? R. Eſt cœtus beatorum, at- que etiam Angelorum in cælo cumfpace regnantium, & Dei faciem intuentium cum Iætitia. 5. Qua eſt Eccleſiæ Purgans 2 R. Per hanc intelligun- tzur illz animæ, quæ quidem ad cælos ſunt deſtinatæ, detinentur tamen in purgantibus flammis, donec ibi- dem purgentur. . 6. Fzitne ſemper ab initio mundi Eccleſia militani? R. Fuit & erit uſque ad finem mundi, ſed ſecundùm- diverſos ſtatus, præcepta, & ritus. . 7. Quot, & qui fuerunt ſtatns diverſi Eccle * mili- tantis à R. Tres: Primus vocabatur Legis naturæ. Se- cundus Legis ſcriptæz. Tertius Legis gratiæ, . 8. Quando, & quamdiz durirnnt hi ſarus? R. Pri= mus duravit ab Adam uſque ad Moyſen, ſerviens Dee per præcepta Legis naturæ. Secundus, Legis ſcriptæ, duravit à Moyſen uſque ad Chriſtum, vivens ſub præ- ceptis Legis Moyſaicæ. Tertius, Legis gratiæ, à Chri- ſto in perfectiori ſtatu fundatus, durabit uſque ad finem mundi. 9. Qis 1e1,”⁴ 8 e a e olen 1e ecent ic d 1o Alti e eti Man nd, Kl. 4 n lle I d Shre wre Nella 6ele, neefnn, ge tamen uin anhlie lbut Non e lunr lrhoan 4. ged uun Nee un cono⸗ e Ge lehe ſcam to 1 En De Mat. Tonſ. & Quat. Min. 2⁶ 9. Quid fecit Ceriſee ad fundandam Becle, Hanm in in meliori fiatzæ? R. Primèò, præcepta judicialia Veteris Legis abrogavit. 2. Similiter præcepta cæremonialia, tanquam figuras tantùm vitæz & Paſſionis ſuæ ſuſtulit. 3. Præcepta fidei aliqué modé auxit, quatenus plura diſtinctè & expreſsè credi voluit, quæ à Judæis impli⸗ citè & obſcurè credebantur, ut Myſterium Trinitatis“, &c. præcepta etiam moralia decalogi explicavit, & per⸗- fecit. 4. Præcepta ſacramentalia de novo inſtituit. 10. Quor ſunt notæ Vers Eceleſis? vid. pPag. [1I15. §. 2. De Fide Divina. I. Eſtne fdes Divina neceſſaria ad ſalutem ? R. In adultis eſt neceſſaria neceſſitate tam medii, quâm præ- cepti, Marth. ult. Qui non erediderit, condemnabirnr. Trid. Sefl. 7. cap. 8. Fides efft humane ſelutis initinn; Iine qua impohſibile eſt placere Deo, 2. Qzrid eſz, nec eſarinm neceſſieate medii & praæcepti? vid. Pag- 116. 3. Qaæ ſunt eredende neceſäriè neceſſitate medii, veibid. 4. Que ſant credenda neceſfrate præcoptii v. p. I170 S§. Eſine idem credere in DE UM, eredere DEO, ere- dere DEUIM vid. pag. 114. 6. Crevernnene Articuli FEidei ſeenndum ſucceſſonens tembporur à R. Non creverunt quantum ad ſubſtantiame ilhs bene tamen quantum ad explicationem. Quædam-9 enim axplicité cognita ſunt à poſterioribus, quæ à prie- ribus non cognoſcebantur. ,1u . 7. Quer ſakt Regala füälei 2 R. Sunt quinque. I. Ec- eclelia., 2. Concilium generale ſumptum cum Papa. 3.⸗ rtemlihtu Papa loquens ex cathedra. 4. Scriptura Sacra, 5. Tra- 8. Quiad eſt concilium? R. Eſt Congregatio homi=- EG* num FEecleſiaſticorum prudentum auctoritate Prælato- ardn li tum convocatorum, ad tractandum communi intentio=- Cihmi ne de rebus Eccleſiæ neceſſariis, & utilitatem ejus pu- ,L blicam concernentibus. 5 rnn , Caotnplez eßt Cencitinm ² Eſt duplex: Univert⸗ 6 30 Cay. 2. §. 2. le ſeu Generale, & Locale ſeu particulare: quod par“ ticulare aliud eſt Nationale, aliud Provinciale, aliud Diæceſanum ſeu Epiſcopale. 10. Quid eft Cencilium Generale ſeu Univerſale? R. Eſt, quod à Papa, vel ejus Legato cum omnibus (id eſt, totius orbis Chriſtiani) Epiſcopis conſtituitur.. Unde & Oecumenicum, id eſt, totius orbis Chriftiani, & Univerſale, ex parte convocatorum, appellatur.: quia ſcilicer, ut ſit legitimum, requiritur convocatie Epiſcoporum de jure vocandorum; quamvis neceſſe non ſit, ut omhes perſonaliter conveniant. II. Qaoer ſunt Concilia Generalia? R. Sunt plura, ùt videre eſt apud Authores, quatuor tamen ex eis Primatum obtinent, nimirum Nicenum, Conſtantino- politannm, Epheſinum, & Chalcedeonenſe, quæ ab Eccle- ſia Catholica tanquam quatuor Evangelia probata & recepta ſunt. Poſt horum tamen quatuor auctoritatem etiam reliqua Concilià Univerſalia auctoritatem ſuam habent, h moêdèò aucdtofitate Summi Pontificis convo- cata & confirmata fuerint; alioquin Concilia Univer- ſalia ſineè Summi Pontificis auctoritate congregata, non tam Concilia cenſenda ſunt, quâm conciliabula; ſeu amprobata conventicula. 12. Qkid eſt Tradirio7 R. Traditio eſt doctrina non ſcripta, ſed verbò, ſeu vivæ vocis oraculô tradita, ſive de aure in aurem propagata- 13. LQuoruptex efe Traditio? Ra Eſt triplex. Prima DPivina, quæ eſt immediatè à Chriſto, & ab eo Apo⸗ Kolis vivæ vocis oraculé tradita. Secunda eſt Apofto-⸗ lica, oftum habens ab Apoſtolis cum aſſiſtentia Spi= ritüs Sancti. Tertia eſt FEccleftaſticæz, quæ poſt tem= pora Apoſtolorum invaluit longé & antiquò Eecleſiæ uaſu, ab Eccleſiæ Prælatis introducta. 14. Sanine Traditioner admittendz? R. Affirmo: Nam Apoſtolus 2. Theſlſ. 2. elarè zit: Tenere Tra⸗ Nitiones, quas accepiſtit, Sve per ſermonem, ſive per Epts Goalam naſtram, ⸗ §. 3. 1l u tbu pe Cet eann, lari In A mnitn tolel el 95 e hme Enim ene Ro⸗ KH nlici elen Dlcaenn bellut⸗ 1 6 lAndltas 148 lin en . 1142 tollnt in ittribut inem in utonit 1 4 6 olt an ſdrn ng⸗ En De Maf. Tonſ. & Quat. Min. 31 §. 2‧ De Sanctiſima Trinitate, 1I. Quid eſst öancttiſßma Trinitas? R. Eſt unus Deus in tribus perſonis, Patre, Filio, & Spiritu Sandto. 2 LQaare Sankta Trinitas ſape etiam öumma Trinitas vocatur, nti etiazm in libro Decretaliun Tiexles 1. De Swmma Trinitate inſeribitur? R. Ideo, ut excludantur aliæ trinitates, quæ non ſunt ſummæ, qualis v. g, in gandela eſt ſplendor, ignis calor. 3. Eine qualibes Perſona DECIS R. Ita fides docet. 4. Ergone trei ſunt Dii ſienti tres Perſonæa ? R. Eſt tantùm anicus DEUS. 5§. Luare ergo non ſunt plures Dii, ſienti plurcs Per= ſonz? R. Quia in omnibus tribus Perſonis eſt tantum anica eſſentia & natura, quò multiplicatà DEus mul- diplicaretur. 6, Unde provenit ratio numeri plurium Perſonarnm is nnz eſſentia“ R. Provehit ex eo, quèòd DEOnon ſit deneganda maxima perfectio, cujuſmodi cſt fæ- cunditas, quâ ſimile producit ſibi ſimile, juxta illud Iſaiæ 66. Namquid ego, gui cateres parere facio, ſteri= lis ero? 7. In qus canveniunt & digerunt he Perſonæa? R. Con- veniunt in una natura ſeu eflentia, in omnibus abfolu= tis attributis, & in omni actione ad extra. Differunt autem in prædicatis relativis Paternitatis, Filiationis, Spirationis. 8. An & 4 guoο prodacuntur ha Perſonæa? R. Paterx. eſt ingenitus, & improductus; Filius à ſolo Patre pro⸗ ducitur per generationem. Spititus S. procedit ab utro- que tanquam uno principio per amorem. 9. Si tres Perſonz in operatione ad extra non diſr- runs, quare ſolus Pater in Bmbolo vocatur Creator cæli, & terrz? R. Aliqua opera per appropriationem attri⸗ buntur uni Perſonæ potiùs, quàm alteri. Opera ſcili⸗= cet, in quibus maximè potentia elucet, tribuuntur Pa- eri, quia eſt principium ſinè principio; in quibus e- lucet maxima ſapientia, Fribuuntur Filio, quia produ-= SeN 32 Cap. 2. H. 4. citur per intellectum; in quibns elucet DEl amor, tri- bununtur Spiritui Sancto, qui per amorem procedit. 10. Quare prima Perſona Pater potins, qun m Genitor, di- eitar? R. Quia ſecundùm Ariſt. I. . de an. denominatie Keri debet à perfectione & fine: jam verò generatio ſigni- ficat ùt in fieri, Paternitas autem complementum ge- nerationis. II. Cur ſols tertia Perſona voecatur Spiriene Santtnt, cùm & Pater, & Eilius ſine Spiritus, & ſimul ſint ſan- tι R. Spiritus Sanctus non ideo vocatur ſic, quia eſt ſubſtantia ſpiritualis & ſancta, hoc enim etiam reliquæ Perſonæ habent, ſed ideo, quia ſpeciali modé proce- dit per ſpirationens ſeu amorem. I2. Spentue omnes tres Perſona a«quales? R. Eſſe om- nino æquales, ita ut una non ſit perfectior alterà. Di- cit enim S. Athan. in Symbolo: Qualis Pater, talis Filius, talis piritas Sanctus. 5§. 4. De Incarnatione Parbi Divini. 1. Quid eft Tiscarnatio? R. Eſt unio Filii D EI, ſeu Verbi Divini, aut ſecundæ Trinitatis Perſonæ cum hu- manitate. Vel eſt aſſumptio humanitatis propriâ per- ſonalitate deſtitutæ ad unionem cum perſona Verbi. 2. Quid eft Chriſtus? Eſt Filius Dei incarnatus. 3. Lualem carnem acampſit Chrifins? R. Veram & propriam carnem. 4. Quomodo boc probas coutrasaturninum, qui dixæit chri- nm zzntum in carne umbratili apparueße 7 R. Lucæ ult. cùm Diſcipuli conturbati putabant ſe ſpiritum videre, & non verum corpus, Chriſtus palpandum ſe præhuit dicens: Palpace, & Sidete, quis ſpiriens carnem alſa non habet, ſiene me Gidetis habere. Item Iia. 50. dicitur: Corpas meum dedi peretientibns; corpus ve- rò umbratile ſeu phantaſticum percuti nequit. 5. Unde Chriſtus caurnem aſſmpſit? R- Ex MARIA Virgine. . 6. Unde boc eflendis contra Gneſticos, qus dixerunt Chri- Gsm nen eſſs nas & de Mariaz ſea per Mariam Pahene z? en in 1. tan, erſſut enn R De Materia Subdiaconatils. 33 Stn A Mamg . ſniatn nne unenen den nne item contra Valentinum, qui ſnxit Chriſtum de cala corpus attuliſs, & ſic nihil aßuempſeße de B. V. ſed por eam, quaſt per ſiſtalam tranſtiſſe? R. Apoſtolus dicit. ad Gal. 4. Miſit Deus Filiam ſunm Iabtun ex muliere, Et Matth. I. dicitur, quòd Iacol genzit Joſeph Geiraum Mariæ, de qua natns ef.]) EsI, qui vocatur cChriſtus Non autem ex ea factus, vel ex ea natus diceretur, ſi ſolùm per cam oſtenſus fuiſſet, vel per eam, ſicut per fiſtulam tranſiiſſet. Unde etiam ſpontè ruit error Ap- pellis de carne aérea à Chriſto ſibi contexta: cùm enim ſit natus ex Muliere, non carnem aeream „ ſed veram ſuſcepit. 4. Quot natura &s perſonæ Juns in Chriſto? R. Natu- æ£ duæ ſunt in Chriſto, humana & Divina: perſonz unica, Verbi nempe Divini. 5§. Quomodo probas Divinitatem Chrißi contra rinm; 7 Chriſtnm createram eſſe dixit? R. Probo cum S. Thæ 4. Cont. Gent. c. 7. Nihil ereztam Deus dici poteft ipſe autem ] EslUIS Chriſtus eft Serus DEUS. PDieim. enim I. Joan, ult. hic eſt verus DEUS & Sita aterna- Chriſtus ergo non eſz ereatura. ⁶ Quid tennerunt Semiariani de Chrißto? R. Homoion ſion, id eſt Patri ſimilem profitebantur, ſed Homooueſi- on, ſeu conſubſtantialem eſſe pernegabant. 7. Quomodo hie, error confutari poteæſt? R. S. Th. loc cit. ſic Conſubſtantialitatem bilii probat: Omn iz, qus ha- bet Pater, ſunnt Filti: dicit enen ipſe Filins Jeæn. 16. O- mnia, quz habet Pater, mea ſunt: & ſoan. 1I7. ad pa- nbn ei em loquens ait: Men omniz tua ſant, & zuz mes lee ſant. Eſt ergo endem eſentiæ & natura Datris E&& Filii. Sr n 8. Unde probatur aunitas perſonæ in Chriſgo contra Ne- Au MNe , . . . . ⸗ euee, en Korium, qui duas in Chrifto bppohktazſes ſen perſonas ad- ſtraxit? Probo verbis S. D. 4. cont. Gent. cap. 34. n en ul Manifelſtnm eſßt enim ( inquit) quèd aſcendere in cælzm Smf Chriſto homini congente, et videntibus spoftolis eleva- ls e ſt& - - Deſcendere autem de cælo Verko DET cone- Gxftn nmit, ſed Apeſtolus dicis ad Epheſ. 4. qus deſcendit, ipſe C ru 7. 34 Capy. 2. §. 4. eſt, & qui aſcendit: ipſa igitur endem eſt perſona illius bominis, quæ eft perſona verbi Dei. 9. Qvomodo rafellis errorem Euzychetis, qui dixit in Chriſto unam tantum eſe naturam peſt anionem, ſceil. Divinam, in quam caro in ipſo Inearnationis monenta converſaz eſt? R. Ex S. Th. loc. cit. cap. 35.⸗ Cum hea- mana natura erxr anma s corpore conftituatar, ſequi- rur, quèd vel animaæ vel corpus, aut utrumgue ante Incarnationem fuerit, quod patet eſſe falſam. 10. Qsor ſant in Chrißto voluntates? R. Duas eſſe, Divinam & humanam. II. Unde hboc probas contra Monothelitas? R. S. Th. 3. p. q. 18. a. I. probat ſic: Dominus dicit Luc. 22. Pater ſi Sis, eransfer calicem iſtum à me; verumtamen mon mea, ſed zua voluntas ſiat: ſuper quod Ambroſias dicit: Golantatem ſuam Chriſtns ad hominem retulit, Patris ad Divinitatem. 12. Habuitne Chriſtut animam rationalem, Sel Ver- Sam Divinnm fuit illi locs animæ? R. Nifi animam ra- tionalem habuiſſet, non fuiſſet verus & perfectus homo. 13. Eratne Incarnatio neceſſariz ad ſalvandoi hbomines 5 R. Simpliciter non fuit, ſed ſolùm ad ſatisfaciendum pro peccatis hominum. 14. Redemitne Chriſtus omnes homines ?à R. Rede- mit omnes, liberando ab impotentia ſalutis conſequen- dæ, non autem in actu ſecundo omnes juſtificando, vel ſalvando. 15. Cur non omnes redemit in actu ſecundo juſtifican- do &ò ſalando? R. Ex malitia ipſorum, nolentium præcepta ſequi, & adhibere media ad ſaluteim neceſſa- 1142—. 16, Si Adam non peceàſzee, eratne Chrifins venturns R. Defacto redemptie humani generis fuit inter prin- cipales fines Incarnationis. Quid autem futurum fuiſ⸗= ſet in illa hypotheſi, diſputant Theologi. 17. Dum Chrifas mertuns e, ubi fuit anima, coer- pus, & Divinitas? R. Anima deſcendit ad inferos, cor- NE tfeur 4 — ng hlen ln Hun Imun eniner a, n 1 ie, ctl l D MndeguN , Dani iiy r n n, e, fulln ms nult, indr, 1 W iallihelnden ſn ultinr me lase Paetulltnett nlo mner e n eul alti ſm, 1 el inn ufni hna ni Eeten l manen Nrant Lel . 414 ifi in ini De Materia Subdiaconatüs. 3 5 corpus manſit in ſepulchro, Divinitas fuit utrique uni- ta: quod enim ſemel aſſlumfit, non dimiſit. 18. Quomodo eigo facta eſßt reſurrectio Chriſti? R. Per reunionem animæ ad corpus, cum exitu de ſepulchro. 19, Qüibuns modis operatur Chriſtus ſalntenm generis hu- mant à R. Maximè Sacramentis, quæ inſtituit ad con- ferendam hominibus ſanctitatem. §. 5. De Gratia. Vid. cap. I. F. 9. . 6. De Sacramentis. Vid. Cap. T. §. 8. §. 7. De Sacramentalibus. Vid. ibid. S. 17. §. 8. De Cenſuris. Quid ſit Cenſura. Vid. Tract. 14. Ex I. Pag. 4020 Quot ſint Cenſuræ ſpecies, & quotuplex ſit, p 404. Quid ſit excommunicatio, & quotuplex. p. 405. Quis effectus majoris & minoris Excommunicationis. Ibid. Quænam excuſent ab Excommunicatione p. 408. Quo- modo & quando liceat communicare cum excommu- nicatis. p. 409. Qui ſint excommunicati non tolera- ti, p. 41I. Quis poſſit abſolvere ab excommunicatione pP. 413. Poſſitne abſolvi ab excommunicatione abſens, vel ignorans, aut exiſtens in peccato mortali. ibid. An verè abſolvatur, qui obliviſcens ſe excommunicatum confitetur. p. 417. Quid, & quotuplex ſit ſupenſio. P. 418. Quid ſit Interdictum. p. 421. Quotuplex ft, qui effectus ejus, ibid. Quid ſit Ceſſatio à Divinis- p. 423. §. 9. De Irregnlaritate. Quid, & quotnplex ſit Irregulariras. Vid. p. 424. Quid fit Irregularitas ex delicto. ibid. Quid ſit Irregu= laritas ex defeétu Sacramenti. p. 425. Quid ſir Irre- gularitas ex defectu corporis. p. 427. Quid Irregula- ritas ex defectu animæ. ibid. Quot ſint caſus, in qui⸗ bus occiſor vel mutilator Irregularitatem non incurrit. P- 428. An homicidium caſuale inducat Irregulari- „tatem, ibid. Quis poſſit diſpenſare in Irregularitati- bus. P. 430. c 2 §. 10.⸗ 36 Cap. 2.* §. 76. .10. De ultimo fine Hominis. I. Quis eſt finis nleimus Hominis? R. Eſt æterna bea- titudo: ad hanc homo creatus eſt ab eo, qui I. Tim. 2. Gule emnes homines ſalvos fieri, eäâmque homo tene- tur in omni actione ſua quærere. 2. Gunibus mediis homines beatitudinem obtinent? R. Ali qui ſolius Chriſti meritis, ut infantes baptizati; alii inſuper mediis bonis operibus, juxta Matth. 9. S⸗ Gis ad vitam ingredi, ſerva mandata. 3. Cur exigit DEllsS opera bona ad conſequendam bea- zitudinem? R. Quia conveniens eſt, ut creatura liber- tate prædita per proprias actiones ſe ad eam diſponat. 4. Poteſtine aliquod objectum creatum vel creabile ho- minem beare? R. Minimè: quia juxta S. Th. beatitu- do ell bonum totaliter quietans ſatians appetnuum, nimirum rationalem; hoc autem nulli objecto creato vel creabili convenire poteft. 5. Poteſine eadem volantas ſimul efßhcaciter appetere pluret ultimos fmnes totaæles, & adagnatos, ac ſimplici- er altimos? R. Non poteſt: quia quilibet iſtorum fi= nium eſſet ſimpliciter ultimus & totalis, ut ſupponitur, & non eſlet, Nam, üt ait S. Th. finis Empliciter ul- timus & totalis eſt, qui ita implet torum hominis ap- petitum, ut nihil exira ipſaum gepetendum relinquatur, autem voluntas ſimul efficaciter appeteret plutes fi- nes ultimos & totales, extra quemlibet aliquid appe- tibile reſtaret, nimirum alter finis. 6. In quo conſifit beatitudo formalis? R. Diſputant- Theologi quoad eſſentialem, aliis eam in ſola viſione- Dei, alii in ſolo amore, aliis in utroque conſtituenti- bus. Certum tamen eſt apud omnes, uuum ſinè al- tero dari non poſſe. 7. Debesne beatitnde eſſe perpetaa; R. Niſi ſit per- petua, non poteſt quietare & ſatiare appetitum ratio- nalem: & aliàs haberet aliquid mali admixtum, adeô= que non bearet. g. Eſine beatitudo aqualis in omnibus ? R. Eſſe in- æqualem pro inæqualirate meritorume 9. ER.- Ceirlli, lo G ler conn 1 G n on Aluem: n nnercit lat ſal, 4llitas, Perium Cellendi it penen lu henen A A l, G Uen d 1 Aun fvn! le, 112 7 H 1. 1. Volont ln un 4 En/ 15 20, ) gun Uet. whun 1 nann, 1 geig i 1 gun 35 Cun un , 444. De Materia Subdiaconatus. 37 9. Eſtue Giſto & amor DEI tora hominis beatitædot R. Præter hanc beatitudinem animæ datur alia acci= dentalis, nimirum beatitudo corporis. 10. Que eſt illa beatitudo corperis? R. Sunt quatuor dotes corporis glorioſi. II. Quwz ſunt illa dotes? R. Prima eff, Impaßibilitas, cuès corpus redditur inſenfibile ad omnem pœnam & dolozem: & correipondet virtuti patientiæ in hac vi- ta exercitæ. Altera eſt Clarizas, quâ corpus fulgebit, ſicut ſol, & correſpondet puritati vitæz. Tertia eſt Agilitas, qnâ corpus movebitur celebrrimè ſecunduùͤm placitum animæ: & cerreſpondet virtuti promptiſſimæ obedientiæ. Quarta eſt Sabtiliras, quàâ corpus pote- rit penetrare quæcunque alia corpora, ſicut radius ſo- lis penetrat corpora perlucida: & correſpondet jejunio, & aliis corporis mortificationibus. §. II. De Ackibus Humanis. I1. Ouid eſt Actus hümanus? R. Eſt altus Soluntatis liberæ ex deliberato jndicio honinis procedens. ut p. 24 2. Qaotuplex eßt genus actinnum ab homine elicitaæ- rum;? R. Eſt triplex: aliæ ſunt actiones dictæ anima- les, aliæ bhumauz, aliæ hominis. vid. p. 25. . 3. Ut hoc magls explices, dic, quid ſit voluntartnm R. Voluntarium eſt id, qaod eſt à principio intrinſece cum cognitione ſinis. vid. ibid. 4. Quomodo differunt voluntarium &s liberum?? Vid, pag. 26. 5. Quot ſunt cænſæ involuntarii? vid. pag 27. 6. Unde habetur bonitas el malitia actunm huma- norum? R. A ‚täus ſunt boni, qui ſunt conformes regulis morum, mali verò, qui ſunt difformes. vid, pag. 44. §. 12. De Peccatis. I. Luid eſe Peccatum 2, R. Eſt dictum factum, Sel con- cupitum contra legem aternam. Vid. Tract. 4. Ex 2. p. 55= 2. Quomodo peccatum difert à Sitio? Vid. ibid. 2. Quotuplia ſunt peccatæ? R. Sunt multiplia,. I. Aliud eſt originale, aliud perſonale, 2. Aliud eſt actuale, c 3 alind 38 Cap. 2 §. 73. 14⸗ aliud habitwale. 3. Aliud eſt commißienis, alind oemis- ſionis. 4. Aliud eſt mortale, aliud veniæle. 5. Aliud eft carnale, aliud ſpiritnale. 6. Alia ſunt, quæ commit- tuùntur in Deunm, alia in ſe ipſum, alia in proximum. c7. Aliud eſt peccatum cordis, aliud oris, aliud operis. Item peccata alia ſunt prepriæ, alia aæliena. Rurſum alia ſunt peccata in cælum clamantia, alia peccata in Spiritum enttam: quæ quid ſint, vide p. 56. & ſeq. 4. In quo diſert peccatzm mortale à veniali? vid. p. 74. 5. Qui ſunt efeltus peccati? vid. pag. 76. 6. Sweblzts rezta ciltpa zokliturne etiam reatus pœnæ? R. Quamvis reatus culpæ (quæ communiter macula- dicitur) ſimpliciter tolli poſſit remanente toté reatu pœnz, tamen in hac providentia reatu culpæ ſuhlatô tollitur quidem reatus peœnæ æternz, remanet tamen reatus pœnæ alicujus temporalis. 7. Quod ſunt peccata capitalia? R. Sunt ſeptem hac dictione comprechenſa SALIGIA. vid. p. 78. §. 13. De Iudulgentiis. 1. Quid ett Indulzgentiæ? vid. Tr. 14. Ex 3. p456. 2. Ouid eſt Theſanrns Eceleæſia ? vid. ibid. 3. Quis habet elavem hujus theſænri, ſez quis poteſt dare Indelgentiæs ? R. Papa, vel alius ex ejus ordina- tione. vid. p. 457. 4. OQuomodo hac pozeftas ez elavis regn’ cælorum? R. Quia removet pœnæ obligationem, quæ erat impe- dimentum ingrediendi regnum cœlorum. 5. Quoruplex efz Indutzentiz ? vid. pag. 457 „ 6. Indulgentia plenariz differtne a ubilæo? vid. ibid. „. Quz conditiones reqeiruntur in luerante Indulgen- rias? vid. pag. 459. 8. Reguiriturne intentio ad lucrandas ILadalgentias? rid. ibid. §. 14. De Legibus. 1. Quid eft Lex? R Eſt Ordinatio rationis ad bonum commune ab eo, qui eczran communitatis habet, promul- gata. vid. Tr. 6. Ex I. p. 96. . 2. QLu;= h Aaiu —. 2 n 3 Me 4 unnd Ne 3Gl dlex An Nllit. Negn end Fid 9 45 4 . 10, G lle kerbzitl unſeſl e conl ſumm, 1. lrtfef ib lo. Seus⸗ 4 l. 4 ℳ d Uut tlter lint uu non un den 1 ul alt d nol . 2 u hulah tuter 1 IIα. Ne, gier u Mu 1 ur 9 a SSõ uratn ,l De Materia Subdiaconatus. 29 2. Quotuplex eſt Lex ? vid. ibid. 3. Mine lex idem, quod præceptam vid. p. 9r.e 4. Quomodo diviſtio pracepti in afßfrmativum Es nee gZetivunm eſßt intelligenda? vid. ibid. 5*. LQuid eſte lex ezterna, quid natralis? Vid. p. 98. 6. Lex baumana obligatne in conſcientiæ? Vid. p. 102. Qeando lex hunszna oblägat à R. Quando eſt pro⸗ mulgata. . 8. Requiriturne ad obligationem legis ejnsdem promml- gatio? Vid. pag. 98. 9. Actns internt peſſenine præcipi lege bumanà Z Vid. pag. 101. 10. Quinam ſabjiciuntur legibus? Vid. pag. 103. II. Qua ratione quis 2 lege deobligari poteſt 2 R. Imà per Epikiam, quæ eſt emendatio legis, ubi deficit prepter univerſale. pag. 9.. 246 per contrariam conſuetudinem, quæ conſuetudo eſt jus quoddaæm moribus hominum con- Kitutum, quod pro lege ſxæſcipieur, cium deficit lex. bPag.- I05. 3ι ο per diſpenſationem, quæ eſt jaris communie relæxatio falta ab eo, qui haber poteßtatem relzkandis pag. I07. A7 per privilegium, quod eſt prigatæ lez Heciate aliquid indiulgens. pag. I11. §. 15. De Præceptis. 1. Quæ ſunt præcepta Decalogi? Vid. pag. 100. 2. Ad quam legem Gpeltant pracepta Decalogi 2 V. Ibe 3 suntne praceptaæ Decalogi diſpenſabilia? R. Simpli-=- citer ſunt indiſpenſabilia. S. Th. q. 100. a. 8. Ratio? quia non occufrit aliquis particularis caſus, in quo alicujus præcepti Decalogi obſervatie intentioni Legis- latori Deo contrariaretur. §. 16. De virtutibus in eommuni. I. Quid eſz Sirtus? R. Eſt bona qualitas mentis, gad recteé vivienr, quà nuklus mald ntitur, qJuam Deus im nobis ſinè nobis operætar. pag. 477. . 2. Quæ efz diviſßio virentis 2 R. Virtus dividitur in= Intellectnalem, Moralem, α Theologicam. pag. 50. Item virtutes aliæ ſunt acaaια, aliæ infeſe., pag. 51. 4 3 Qs 40 Cap. 2. S. 17. 3. Luc ſunt virtutum proprietates ?2 R. Potifſimæ ſunt duæ, ſcil. mediocritas & connexie. pag. 52. 4. Ounare virtntes dicuntur in medio conſiftere debe- re 2 R. Quia virtutes ita debent attingere ſuum obje- cGum, ut nec habcat exceſſum, neque defettum. S. 17. De virtutibus Theolegitis. 1. OQuot ſant Girtates Theolegicæ?? R. Sunt trese Fi- des, Spes, & Charitas. 2, Quid eſt Eides? Vid. pag. 112. 3. Qizotuplex eſt actus Fides? Vid. pag. 115. 4. Eſtine adt ſalietemn neceſſarium omnta credere, ges Wunt à Deo revelztaæ? R. Neceſſe eſt credere omnia fi- de implicitâ, non tamen fide explicitàâ. 5. Owid eſt credere Pde impliciza vel explicita? R. Cre- dere ſide explicitâ eſt, quando veritas aliqua fidei at- tingitur ſpecçiatim in ſe ipſa, v. g. quòd Deus ſit unus & trinus. Fide implicità credere eſt, quando credo aliquid üt implicité aut virtualiter contedtum in alio explicite credito. Sicut qui explicitèê profitetur ſe cre- dere, quidquid credit Eccleſia, implicite credit omnes ejus veritates. . 6. Quid neceſſzarium elt credere fde explicita ? R. Non omnes æqualiter teneri ad fidem explicitam, ſed Sacerdotes, Doctores, Superiores, Paſtores, &c. cuùm minoribus debeant myſteria fidei explicare, debent ha- bere majorem credendorum notitiam, & plura explici- 18 credere. 7. Credantne infantes baptizati? R. Quia in Bapti= ſine recipiunt fidem habitualem ſimul cum gratia ſan- ctificante, hâc fide credunt non actu, ſed habitu; ſi- cut habent animam rationalem, quâ ſunt rationales, licèt non ratiocinentur. 8. Quando obligat exterior confeſſio ſidei Vid. p. 118. 9. OQuæ ſunt vitiæ fidei & ejins confeſſioni oppeſitæ ² R. Sunt Infidelitas, Hæreſis, Apoſtaſia, Schiſma, Bla- Iphemia. . 10. Quid &s guetnplex eſt infdelitas? Vid. pag. 119. 11. Q“ ierati⸗ gui 19, 20. Vn. Rin hual nore culp Aler ſt n l 22. * 97 0, *X lemſna 1 u cCorhorilt 2. 16 Eenti: 6 ulen, 1. geu, le l. un Hulenne 2 Cun 8 We ühunen te tonele ) in De Materis Subdiaconatusss. 41 11I. Qus ſunt ſpccies inſidelitatis ? Vid. Ibid. 12. Qsid & guotuplexr eſßt hareſis 2 Vid. pag. 121. 13. Quid eſt Apoſtaſia 7r aρägπ ? Vid. Pag. 122. 14. Quid eft ochiſceg, & in quo ab hereſi diherr 2 Vid. Ibid. . 15. Quid eft hlaſzhemia 2 Vid. pag. 124. 16. Quid eft ſzes? Vid. pag. 125. 17. Quod objectum ſpei, & quotaplex 2 Vid. Ibid. I1S. Quæz ſunt pectata ſpei oppelita? R. Sunt hæc duo: Deſperatio & Praſumptio. pag. 126. 19. Quid eſt deſgeratio, quid præſuempiio? Vid. Pp. 127. 20. Timor eſtene ſpei eppeſitus? R. Minimè, præcipuè fi ſit filialis, eé enim homo convertitur in Deum ti- more culpæ & offenſæ., pag. 126. ubi dicitur, quotu- plex ſit timor. 21. Quid eſt charitas ? Vid. pag. 128. 22. Qualis amor eſt de ratione chariratis? V. p. 130. 23. Quit ſunt effectus charitatis ? R. Sunt hi duo: Eleemoſypna, & cerrectio fraternz. pag. 134. 24. Quotnplex elt sleemoſyna 2 R. Eſt duplex: una corporalis, altera ſpiritualis. vid. pag. 135. 25. Quortuplex eſt correctio ?2 Vid. pag. 136. 26. Ous ſunt Eitia charitati oppoſicæ ?2 R. Sunt ſe⸗ quentia: odinm, diſcerdia, contentio, ſcandalum, Tohiſma, duellum, bellum, rixa, ſedisio. pag. 138. 27. Ouid & quotnplex eſt ſeandalzm? Vid. pag. 1I41. eg. §. 18. De virtutibus Cardinalibus. I. Quot ſunt Girtutes Cardinales? R. Sunt quatuer: Prudentin, Juſtitia, Fortitudo, & Temperantia. 2. Quare vocantur cardinales? R. Ideo, quia, ut ait S. Th. de virtut. a. I. ſuper eas volvitur tota conditio- nis humanæ ratio, iisque velut cardinibus univerſa vi- tæ honeſtæ & politicæ ſerics, & moles ſubnixa eſt. 3. Cum Religio ſie pars potentialis juſtitie, dic ezizm de ilkla, quid ſie Religio? R. Eſt Girtus debienm culeum rribnens Deo, tanquam primo owninm prineipio, ſeu ſa= premo omnium Domino., pag. 247. e § 4.· Cr 42 Caß. 2 §. 19 4. Quoraplices ſunt aäctnt Religionis 2 K. Sunt dupli- ces: interni & externi. Interni ſunt Devotie, & Ora- io. Externi, Adoramo, Sacrifieium, Oblztio, DPecime, wotum, Jeramentem, Adjuratio Divino nominis, ejus-= que in landem aſſeemptio: quæ quid ſint, habes ibid. 5. Quid eſt latriæ, duliag, & byperduliz, ſecies nè wiirdam Adorationis? Vid. pag. 249. De ſuperſtitione, Idololatria, Divinatione, Vana- obſervantia, Magia, maleficio, veneficio, & philtro quæ ſunt vitia Religioni oppoſita, Vid. p. 275. & ſeq. Baptiſmus quid ſit. vid. Tract. 11. Ex. 5. pag. 312. Quan- do inſtitutus, quæ ejus materia proxima & remota. Ib. An, ſi quis intendens alium occidere eum aquæ ſub- mergat, cum intentione baptizandi, baptizet. Ibid. Qualis debeat eſie aqua: an roſacea, an humor fluens ex ligno, &c. ſit materia ſufficiens., pag. 313. Quæ ſorma, quis miniſter, pag. 314. Quæ neceſfſitas ba- ptiſmi. 315. Quid, ſi infans periclitaretur in pelle- ſecundina, quâ non poteſt exui, aut dum perfecta na- tivitas prolis expectari, vel dum periclitatur proles in utero, & obſtetrix manu poſſet attingere. pag. 316. Quid faciendum, ſi monſtrum fit baptizandum. p. 317. Quis effectus baptiſmi. pag. 318. An fi iterabilis“. pag. 320. Inter quos contrahatur cognatio ſpiritualis- ex baptiſmo. pag. 563. Quibus adde triplicem eflen baptilmum, Fluminis, Flaminis, & Sangninis. Bapti- mus Fluminis eſt, qui in aqua confertur. Flaminis- eſt deſiderium ſeu votum Baptiſmi Sacramentalis vel explicitum, vel implicitum, in contritione perfſecta- peccatorum, aut amore Dei ſuper omnia incluſum, Sanguinis eſt, martyrium ſupplens vicem baptiſmi, & ex ſpeciali privilegio delens omnia peccata. Includit. autem contritio perfecta aut amor Dei ſuper omnia votũ ſeu deſiderium baptiſmi ſacramentalis, quatenus hi actus ſunt virtualis voluntas adimplendi omnia præcepta Di- vi. adt⸗ . 1. Pol erdi mentia lummun cauſa nee ſene K⸗ s excom enz ſel, ekem 5,15 Aſt lein 44 I 4 der lis. terin den en chen aN biene onit l nanc De Materia Subdiacenatüs. 4³3 vina, inter quæ comprechenditur etiam ſuſceptio ba- ptiſini ſacramentalis. §. 20. De Horis Canonicis. Quid, & quot ſint Horæ Canonicæ. Vid. pag. 261 Quæ fit pars notabilis obligans ſub moxtali. pag. 262⸗ Quinam, & quotuplici titulé teneantur ad Horas. pag. 263. In materia reſtitutionis quid ſit hoc, pro rata: 'tem cui reſtituendum: aut quid, ſi beneſicium ſit qui- dem collatum, ſed nondum in poſleſſione. pag. 263. Eſtne eôdem modé Rata intelligenda pro Parocho & Beneficiato ſimplici. pag. 264. An profeſſi ad chorum deputati teneantur extra chorum ad Horas: item Reli- gioſi ejecti, ac Moniales. p. 265. An, & quæ intentio & attentio requiratur ad Horas, ac quotuplex utraque ſit, Ibid. An infirmus, cæcus, & ſurdus teneatur ad Horas. pag 267. Quæz ſint cauſæ excuſantes ab Ho- 1is, pag. 268. Quibus adde Matutinum dividi poſſe à Laudibus: cüm & antiquitus id in uſu fuerit. Item pervertere Horarum ordinem remotéô contemptu eſt ad ſummum veniale: quia eſt aliqua deordinatio; cum= cauſa nec eſt venialis, Item Dizconus in Horis præ- ſente Sacerdote (niſi de cjus licentia) ita & Sacer- cos excommunicatus Dominus vobiſcum, dicere non de- bent; ſed, Domine exaudi orationem measm. De temporibus Ordinationum, & interſtitiis habes- Cap. 1I. §. 13. q. 24. & ſeq. §. 21. De Subdiacenatu. Quid ſit Subdiaconatus. Vid. Tr. 15. Ex. 4. p. 483 Quod ejus officium, materia remota, & proxima. pag- 484. In qualis materiæ traditione imprimatur chara- cter. Ibid. Quomodo differat materia Subdiaconi à ma- teria Sacerdotis, cùm utrique detur calix & patena. Ib. An debeat calix cum patena eſſe conſecratus. Ibid. Quando Subdiaconatus ſit inftitutus. pag. 485. Quæ obligatio Subdiaconi. Ibid. Quod ſubjectum Subdia- conats. Ibid. Quæ veſtes Subdiaconi. Ibid. Subdia- euimu conandus cum qua diſpoſitione ac veſtef ad ordinatio- nem 44 Cap. 3. G. 1. nem accedere debeat. p. 486. An ordinandus neceſ ſariò calicem & patenam tangere debeat. Ibid. An Subdiaconus officium ſuum jejunus exercere, & an in- mortali cxiſtens priùs confiteri debeat. Ibid. CAPIH TI III. De Materia Diaconatůs. Quamyvis aliqui materiam Subdiaconandorum ac Dia- conandorum ſeparent, ita, ut quæſtiones de Ultimo fi- ne, de Actibus humanis, de Peccatis, de Legibus * Præceptis, de Gratia, Virtutibus, ac Baptiſmo ad ma- teriam Diaconatůús transferant, cum aliis tamen has- nunc ſpecificatas quæſtiones cum materia Subdiacona- tůs conjunxi. Hnde Diaconandus revideat hucusquen dicta pro Subdiaconandis, imò omnia, quæ de prima Tonſura, & 4. Minoribus dicta ſunt, eidem revidenda erunt. Cùm enim Ordo Major Minores in ſe eminen- ter contineat, ſuper Minoriſtas eminere debet ſcientià. Proinde quæ pauca pro Diacono reſtant, duobus para- graphis abſolventur, in quorum primo de Evangelii Ex- plicatione, quæ interdum Diacono incumbit, & ſimul de Sacra Scriptura, cujus auctoritate ad illud explican- dum ſæpe uti debet, aliqua reſolvenda erunt. S. 1. De Evangelii Explicatione. 1. Ouotuplex eft Evangelii (Sel Secræ Seriptere ſenſus? R. In generc eſt duplex: ſcilicet Hiſtorius ſeu Literalis, & Mſticus, ſeu piritualis. 2. Quid eſt ſenſus Literalis, & quid Myfticus² R. Senſus Eiteralis, ſeu Eiſtoricus eſt ille, qui proximé, ſeu immediatè ſignificatur per ipſa verba, ſive propriè, ſive metaphoricé, aut parabolicè ſumpta. Myſticus, ſeu Spiritaalis eſt, qui non ſignifcatur proximè per ipſa verba, ſed per ram figniſicatam ipfis verbis, S. Th. I. p. q. I. 2. 10. 3. Cam a nen: (viſe VI. 1bi engt, 7 anien nallacche muyt, . ſeperitur te ſenite dun er 2mbulite lle mm ſgnitcarnt lcarn ſe 4r 4g, Cnlteh ſeniherur likkniin Cnlki, lenſu abinie enun en NN, a dle, itn gle nn nlen nis ünn⸗ De M'ateria Diasconatüs. 45 3. Cam alicnjus ſænifßcationis memineris, dic, quo- nplex ſit in Evangeliz, vel Sacra öͦ ripenra ſcgnifecatio 2 R. eſt duplex: una verborum, quæ pertinet ad ſenſum literalem; alrera rerum, quæ pertinet ad ſenſum my-= ſticum. Nam & verba fignificant rem aliquam ſecun- dùm literam, & res ſignificata per verba iterum figni⸗ ficat rem aliam ſecundum myſterium. S. Th. loc, cit. 4. Sciſne aliquem texrum aſerre, in quo nterqne hie ſenſus inveniater? R. Adduco textum illum 1. Cor. I0. v. I. ubi Apoſtolus ait: Patres nofrri eomnes ſab nule Iuerunt, & omnes mare eranſiernnt: & omnes in Moy- Jſe baptizari ſant: &g omnes eandem eſcam ſperitalem manancaverunt: &s& omnes eundem porum ſpiritalen bi- bernnt. In his quippe, & ſequentibus verbis duplex reperitur ſenſus unus literalis, qui proxime immedia- tè ſignificatur per verba citata: filios nimirum IIraél“ dum cx Æ gypto egreſſi ſunt, tranſiviſſe mare rubrum 5 ambulàſſe ſub nube, comediſſe manna in deſerto, bi- biſſe aquam de petra. Alter eſt myſticus, qui non- ſignificatur proximè per verba citata, ſed per res ſigni- ficatas verbis citatis,. Nam per egreſſum filiorum Ifrael ex Ægypto per Moyſen ſignificatur egreſſus noſter cx ſervitute peccati per Chriſtum. Et per mare rubrum, ſignificatur baptiſmus: per manna Corpus Chriſti in⸗ Euchariſtia: per aquam ſanguis Chriſti: per petram Chriſtus. 5§5. Senſus wmyfticus haberne aliquam ſubdiviſtonem 2 R. Subdividitur trifariam: ſcilicet in ſenſum allogoricuem, anagogicum, & moralem ſeu ropologicim, juxta tripli- cem virtutem theologicam, fidem, ſpem, & charitatem. 6. Vellem mihi exponi ſingulorun ſenſizene erplicatio⸗ nem ² R. Senſus allegoricus reſpondet virtuti fdei, & tunc eſt, quando verba Scripturæ præter ſenſum litera- lem ſignificant aliquid, quod pertinet ad fidem, id eſt, ad Eccleſiam militantem, quæ ambulat per fidem, ten- dens ad viſionem. Anagogicus reſpondet virtuti ſpei, & tunc eſt, quane do verba Scripturæ præter ſenſum literalem ſgnincant. ali= 46 aliquid „ quod pertinet ad ſpem, hoc eſt, ad Eccleſiam triumphantem, vel vitam æternam, quam ſperamus. Moralis, ſeu tropologicus reſpondet charitati, & tunc eſt, quando verba Scripturæ præter ſenſum literalem.= ſigniſicant aliquid, quod pertinet ad charitatem, nimi- rum ad inſtructionem morum, & officia charitatis. 7. Quotuplex ergo eſt ſenſus Evangelii ſeun ſeriptura ſie bdiviſes? R. Eſt quadruplex: Literælis, Allegoricus, Anagogicus, & Moralis. Litera ſeu hiſtoria docet fa- Gum; Tropologia docet faciendum; Allegoria docet- credendum; Anagogia docet appetendum; juxta ver= ſum illum: Liteeræ geſta docet: quid credas, Allegoria: Moralis, gquid agas: què tendas, Anagogia. 9. Neſcis vocem aliquam aßignare, in qua bi Jaa- zzor ſen ſus offtendantur 2 R. Eſt vox, v. g. Jeruſæalem. Hæ enim vox literaliter ſignificat ipſam urbem realem Palæſtinæ; allegoricè ſignifcat Eccleſiam militantem; moraliter animam juſti; anagogice Eccleſiam triumphan- tem⸗. . 9. Okam dar Regurlan S. Aszg. de ztceptione borum euſanm ?à R. Hanc, quòd verba S. Scripturæ toties in ſenſu literali accipienda ſint, quoties ex eorum proprie- ſtate nullus ſenſus abſurdus ſequitur. 10. Deberne igitter quilibet locass Scripture hos qiea- zuor ſenſus habere? R. Non eſt neceſſe: aliquando enim exponitur unò tantùm ſenſi. S. Th. quodl. 7. 2. 15. 1I. Eſtne prater bos quatuor alius adhuc ſonſas K- Eſt accommodatitius; quò⁶ tamen pie & prudenter ſine ulla falſitate & abſurditate utendum eſt. IIIé uſus eſt Chriſtus, dum Matth. 15. illud lſaiæ: Populks Re labiis me honorat, cor auten: eorum longs ef a mé: quod intelligitur de Judæis, qui erant tempore Iſaiæ, aecommodavit Scribis & Phariſæis ſui temperis. 12. Die, quid nomine Sacræ Seripture intelligendum Vr ? R. Nomine Saeræ Scripturz intelliguntur Libri Ganonici tum Veteris, tum Nevi Teſtamenti, qui ſunt 1 xYelas — Elni in zan Di in n ſu cele (in 6 e Ei e ler U. 4 Manhe⸗ Nema, Teg aahu 1g,49,7. ten be o nentum iler, ). 4 lenotz, Konm, innt iliro nt lebe⸗ igto ene⸗ de nil, Ar t, E n1, „nlin her e eunnnr,i 4, le Neſtine . 4 6 fin 46 ni eun te e glen A De Materia Diaconatus, 47 relati in Canonem, ſeu catalogum Scripturæ, fan= quam Divini, ſeu à Deo inſpirati. 13. Oainam ſunt illi Libri 2 R. Cùm nomina illo- tum paſſim nota ſint, ſufſicit eosdem verſibus ſequen⸗ tibus deſcribere. Cum CGen it Exe, Levi, Nameri, Deuter, Joſaegue: Judic, Ruthy, Reguem, Paral, E ſa, Tobis, ac Judith, 2*α6 Hos Eſiber, Iob, bſal, Proß, Eccleſiaſtis adibit: Poſtea Cant, Sapiens ac Eecleſiaſticus ibit. Uaæ, jerem, Barnch, Ezech, Daniel comitatur? Oſe, Joël, Amos, Abdi, Jon poſtea fatur. Ut Miche Nahnmnm, ſic Hat Sophon aſſociavit Degeanm Zachar, Malach Machabeus amavit. Matthenm, Marcum, LPncam, oan, Aclta ſequuntur: Roma, Corinth, Gal, Ephes, Philip, Colos inde legunturæ 7Theß, Timo, Tir, Philemon Hebrais jungitur ipſis: Jacoboque Perrus, jecan, ac jad, & Apocalypſis. §. 2. De Diaconatu. Quid ſit Diaconatus, quédve Diaconi offcium vid bag. 487. An poſſit pyxidem Euchariſtiam continen- tem de loco in locum deferre, aut in neceſſitate Sacra-⸗ mentum Pœnitentiæ adminiſtrare, vel Matrimonio aſ⸗ ſiſtere. p. 48 8. Quæ ſit materia Diaconatus proxima & remota, & an hæc tantûm debeat eſſe Liber Evan= geliorum. p. 489. Quæ ſit forma ejus, & quando im- primatur character: quandéve ſit inſtitutus, & quæ ve⸗= ſtis illi propria. p. 490. Diaconandus cum qua diſpoſi= tione debeat ad ordinationem comparere. Ibid. Quæ obligatio Diaconi, & an in recitatione Breviarii poſſit dicere: Dominus vobiſeum. Ibid. CAPHT IV. De Ordine Presbyteratüs, ſen Sacerdotii. Materiæ, ex quibus Presbyterandi examinari ſolent. ſunt, quæ hic ſequuntur, & omnia, Puæ in præceden- 48 Cap. 4. F. 1. tibus dicta ſunt de prima Tonſura, Ordinibus in commu- ni, & in ſpecie de Quatuor Minoribus, de Sub-& Dia- conatu, ob rationem Cap. 3. de Diacono datam. Hinc Presbyterandus debet ſe præparare ad Examen- ex omnibus, quæ præcedentibus rribus capitibus præ- miſſa ſunt. S§. 1. De Materia, Forma, Poteſtate, efficio, &: Presb)terarus in genere. Quid ſit Presbyteratus. vid. p. 490. Quæ ſit pote- ſtas & officium Presbyteri, quæ materia & forma. p. 491. Quid, ſi Presbytero neo-ordinando non impo- nerentur manus, vel ſi calix, &c. non traderetur. p- 492. An hoſftia immediatè tangi debeat. ibid. Quid, ſi hoſtia & vinum ùt commixta in calice traderetur. p. 493. An calix cum patena conſecratus eſſe debeat. p. 484. Quid, ſi vino aqua admixta non eſſet. ibid. An ſatis effet, ſi unus traderet materiam, alter pronunciaret formam. ibid. Quando inſtitutus Presbyteratus, quæ ejus obligatio, quæ veſtis. ibid. Sacerdos celebratu- rus quomedo ducere debeat ſtolam. p. 494. Quod brachium priüs Albâ induendum. ibid. Præsbiterandus cum qua diſpoſitione debeat comparere ad ordinatio- nem. ibid. Quæ in co ætas requiratur. p. 474. Quam habeant veſtes Sacerdotis ſignihcationem. ibid. An- Sacerdoti in aliquo caſu celebrare liceat ſinè ſacris ve- Qſtibus. p. 496. An teneatur ante Miſlam dicere Matu- tinum. ibid. His adde illam obſervationem, quomodo Sacerdotes novi in ordinatione cum Epiſcopo celebrantes ſe gerere debeant. Nimirum ad vitanda pericula & perplexitates obſervent ſequentia. I. Intendant formam recitare co meliori modò, quò intendit & ſolet Ecclefſia. 2. Nul- I6 modé præveniant Epiſcopum in prelatione verborum- conſecrationis, ſed attendant, ut cum eo ſimul abſol- vant. 3. Habeant intentio nem, quòd velint conſe- crare eandem hoſtiam, fi fimul formam cum Epiſcopo, abſolvant, ſecus verò proferre ſolum materialiter. 5§. 2. E bd⸗ 4 Us Ekek 1 go eh Aalſe unn (umnin likie eſtn 1u in ſoln ne in ſ⸗ ur in (unr Lluncit: do u Lnguinen An ,, AnChn Ain hu⸗ aug er , er Fel ean Erlte tnit, in ſei lcan Aüin zy. De Materia Preibyteratiis. 49 G. 2. De Euchariſtis, t Sacramento, & ut Sacriſicio. Presbyterandus ſolet ſpecialiter examinari ex Tract, 12. de Euchariſtia, ùt Sacramentum, & àùt ſacrificium eſt. Tales quæſtiones ſunt: Quid ſit Euchariſtia, ùt Sacramentum. Vid. pag. 32 3= In quo eſſentialiter conſiſtat. pag. 224. An ſit unum Sacramentum vel plura. pag. 325. Quantùm, & quibus ſit neceſlaria ejus lumptio. Ib. Ubi & à quo inſtituta. pag. 326. Quæ ſit materia conſecrationis in Miſſa, qualis pa- nis, an ſolus triticeus, an ex hordeo, fſiligine, ſpelta, farre, an ſolus azymus, quale vinum. p. 327. & ſeq. Quare vino miſceatur parum aqnæ. p. 329. Quanta præſentia, & quantitas materiæ requiratur, & ſumciat ad conſecrationem. ibid. An aqua vino admixta immediaté convertatur in5 Sanguinem Ohriſti, p. 330. An poſſit una Species ſinè altera conſecrari, ibid. An Chriſtus ſit realiter præſens in Euchariſtia. p. 331 An in Euchariſtia ali quid manezt de pane & vinos &S quid illud. p. 332. Quid in Euchariſtia ex vi verborum conſecrationis; & quid per concomitantiam ſub quavis Specie ponatur, Pe 333. . . d„ ⸗ Quid de caſi, quo in Euchariſtia miraculosè apparet puer vel caro. p. 334. „Quræ ſit eſſentialis forma utriusque Speciei Conſe- crationis. p. 335. AIn verba formæ proferantur ſolùm hiſtoricè, & pro quo ſupponant. p. 336. & ſeq. An pfima forma habeat ſuum effectum ante alteram- P. 337. . . An liceat repetere verba formæ in eadem Miſſa, aut ſaltem ſupra aliam materiam ſeu hoſtiam. p. 337. & ſeq- Quis ſit effectus Euchariſtiæ Sacramenti. p. 238. An proſit aliis non ſumentibus. Ibid. Quotuplex ſit mandueatio, vel modus manducandi Euchariſtiam. p. 339. nlne 4 An 50 Cap. 4. S. 2. An Angeli manducent Euchariſtiam. p. 340. uæ diſpoſitio requiratur ex parte animæ, an ne- ceſſariò præmittenda confeſſio, ſi quis ſit in mortali. b. 340. Quid, ſi non ſit copia Confeſſarii. Ibid. Quantum peccatum ſit indigna ſumptio. p. 341. Euchariſtia eſtne peccatori publico vel occulto de- neganda. Ibid. Eſine danda non habentibus uſum rationis, aut ebrio moribundo. p. 342. & ſedq. Quæ diſpoſitio requiratur ex parte corporis, an ci- bus, aut pollutio, vel actio conjugalis prævia impediat ſumptionem. p. 343. An ſint caius, in quibus non jejuno liceat ſumere Euchariſtiam. p. 344. In qua ætate pueri obligentur ad Euchariſtiam. p. 345.: Quid de Communione Paſchali. Ibid. An liceat quotidie communicare, vel omnino à Com- munione ceſfſare. p. 349. An Chriſtus ſumpferit ſuum corpus, Judæ, p- 349. & ſeq. . uid, ſi Euchariſtia fuiſſet ſervata tempore mortis“ Chriſti, an in ea fuiſſet mortuus. p. 3502 Quis ſit miniſter Euchariſtiæ, an ſolus Sace etiam Diaconus. p. 350. uoties teneatur Sacerdos celebrare. P. 351. An Miſſa mali & boni Sacerdotis ſint ejusdem va- loris. p. 352. . . Quomodo Euchariſtia ſervanda ſit in Eccleſius, etiam Monfalium, & quid de lampade. p. 353 ½ * De Euchariſtia ar Sacrificio. & an dederit- rdos ,vel Quid ſit Sacrificium Miſſæ, & quande inſtitutum 497· 7 Quot ſint partes principales Miſſæ. Ibid. An Miſſa ſit verum Sacrificium. p. 354. An mors Chriſti in cruce. p. 35 5. Quomodo diſterant Sacxificium Crucis, Mifz, Ibid. Cænæ » & Quis I lth luaci li krinmn Alen Uwhet n gli inleen,: ln len ſende ldid n M un if Cono⸗ 1 Mn. An hol Conmmurie (ullid Cir Uln An ht M nmn d e An lee De Materia Preibyterati& 51 Quis ſit principalis offerens in Miſſa. p. 356. In qua actione eſſentialiter conſiſtat Sacrificium Miſſæ. Ibid. An ſit infiniti valoris. p. 357. An liceat pro una Miſſa plura ſtipendia accipere 358. . Pohter quid detur ſtipendium. Ibid. An quis poſſit partem ſtipendii dare alteri, ut Mis-= ſam legat, alterâ parte ſibi retentâ. Ibid. An liceat anticipatè dicere Miſſam pro ſtipendio fururo. Ibid. An Miſſa pro pluribus oblata æquè proſfit ſingulis „ qum ſi offerretur pro uno tantùm. p. Ibid. Quomodo, & pro quibus Sacerdos debeat applica⸗ re Miſlam. p. 360. An poſſit offerri pro Sanctis, aut damnâtis, vel ex- communicatis, ac infidelibus. p. 361. & ſeq. Qualis debeat eſſe intentio applicativa Sacrificii. p. 364. Quisnam ex Miſſa recipiat majorem utilitatem. p. 365 n Cujus auctoritate fiant reductiones Miſſarum. Ibid Miſſa quos habeat effectus ex opere operato. p. 366. An ſit utilius facere legi pro ſa Miſſas ante, vel poſt mortem. p. 367. Qué tempore liceat celebrare. p. 498. An liceat eidem Sacerdoti ſæpius in die celebrare“. Pe 499. G in loco Sacrificium ſit celebrandum. p. 501. An liceat celebrare in Eccleſiæ violata ſeu polluta; & in quibus caſibus illa violetur. Ibid. An licitum ſit Miſlam interrumpere, vel interpolare. . P 0, &εα ſeg“ —N 1 M Quanta ſit obligatio Sacerdotis circa verba Miſſæ, e ritus Canonis. p. 503⸗ His adde I., dum quis dimidiam partem Hoſtiarum, vel inter plures hoſtias ſex tantùm velit conſecrare „ ſi intentio feratur in dimidiam partem determinatam;, E vel in ſex determinatas & deſignatas Hoſtias, valida- w erit conſecratio; non erit autem, ſi ſeratur in illas GtOG w . 3 2 in⸗ 52 Cap. 4. §. 2. indeterminztatê; quia in priori caſu cum veritate po-= veſt per pronomen Eoc demonſftrari materia, non verè poteſt in caſu poſteriori. 2. Dum Sacerdos putans ſe unam Hoſtiam habere in manu, habeat duas vel tres ad invicem conjunctas, & proferat verba conſecrationis, fi habeat intentionem abſolutam conſecrandi id, quod manibus tenet, con- ſecrabit omnes, quia affectus conſecrationis ſequitur intenti nem, non verêô exiſtimationem conſecrantis“. Aliud foret, ſi intenderet tantùͤm unam, quam videt, conſecrare. 3. 31 Hoſtia una non confecrata immiſceretur plu- ribus Hoſtiis priùs conſectatis, in hoc caſu ſi Sacerdos tot haberet communicantes, ut binas Hoſtias cuilibet dando poſſet omnes diſtribuere, deberet ſic diſtribue- re, factà præmonitione, quèd licitum ſit duas ſimul ſumere, & ut non intendant abſolutè totum id ado- rare, ſed tantùm quod re ipsâ conſecratum eſt. Vel ſi Hoſtiæ non eonſeeratæ non eſſent nimis multæ, poſſet. Sacerdos celebrans casdem in Communione ſumere, ut etiam Hoſtiam non conſecratum fimul cum illis ſume- ret. Quodſi ncutrum fieri poſſet, tenent plures debe- re potiùs conſecrari illam unam non conſecratam Ho- Aiam ſub hac intentione: Polo conſocrare illam, qua non eßt conſecrara, quàm ut omnes aliæ jam certè con- ſecratæ ſub condltione conſecrarentur. 4. Quodſi Hoſtüs conſecratis plures eſſent immixtæ non conſecraræ, tunc neceſſe foret omnes ſub condi- tione conſecrare: quis ex una parte non poſſent ſinè magna incommoditate ſugulis communicantibus plures Kmul porrigi: & ex alera parte poſſet contingere, quòd aliqui ambas non conſecratas ſumerent, ſicque frau- darentur Sacramentô⁶, & adorarent Hoſtiam non con- ſecratam. 5. Dum in Miſia particulæ conſecrantur, non de- bent ſtatim reponi ad tabernaculum, neque debent po- pulo diſtribui ante communionem, niſi fortè ad dimit- tendum populum eſſet neceſſitas accelerandi Commu- nio⸗ — zoren he id ſenionl in beus 5 ln Ho 141 10 larumt muls 25 Crt hen cele e aun ſeſun Dentun 0 Tinden Nlee t ntn Quult hotenelg⸗ ſerien Mn⸗ lo⸗ Pude 1 De 3 de! DR 5 De 6 De 1De dde 9 De 10, D De Materia Presbyterats. 53 nionem populi: quia hæ minores Hoſtiæ ſimul cum majori ad idem Sacrificium pertinent, ac prainde de- bent ſimul eſſe cum eadem ſuper aram, quæ eſt pro- prius locus Sacrificii- 6. Si Sacerdos celebrans poſt ſumptam ablutionems aliquas Hoſtiæ conſecratæ particulas reperiat, peteſt cas jam non jejunus ſumere: quia totius Hoſtiæ & Ca-⸗ licis ſumptio cum ablutione ſubſequente cenſetur una moralis actio, pertinens ad ipſam communionem de- center peragendam, ac proinde ſatisſiet intentioni Ec- cleſiæ præcipientis jejunium, ſi ad integram ſumptionem cum jejunio accedatur, & talis ſumptio eſt comple- mentum Communionis. Tandem Presbyterando zevidendæ ſunt Rubricæ de Miſſis præſcriptæ, maximè quomodo defectibus, qui in ca contingere poſſunt, occurri debeat. Quodſi Sacerdos ſimul pro cura animarum ex- ponendus ſit, multa, quæ ad ejus ſcientiam & officium pertinent, hoc Compendium iubminiſtrabit. INDEX Manuductionis Examinandorum. CATPUT I. De Materia Tonſurandornm, & Quazuoy Minoribe initiandorum. H. I. De Chriſtiane, & ejus Signe pag. I. 2. De Symbolo Fidei. p. 3. – 32. De Eccleſia. p. 4. 4. De Oratione Dominica. 1bid. 5. De Salutatione Angelica. p. 5. 5. De Decem Præceptis. Ibid. 7 De Præceptis Eccleſiæ. p. 77 Z. De Sacramentis. P. 8. 9. De Gratia. p. 17. nuen IO, De Charactere. p. 23. . us melnt 4d 3 H. I1. 12. 13. 14. — 10, 11. 12⸗ 13. 14. 16⸗ 17. 18. 19. 20. 21. L. 2. §. 11- De Sacramentalibus, Ibid. De Prima Tonſura. p. 24. De Ordine in genere. p. 25⸗ De Ordinibus Minoribus. p. 27. C AP U T II,: De Materia Sabdiaconatiis. De Eccleſia, p. 28. De Fide Divina. p. 29. De Sanctiſſima Trinitate. p. 31. De Incarnarione Verbi Divini, p. 32. De Gratia. p. 35. De Sacramentis. Ibid. De Sacramentalibus. Ilbid. De Cenſuris, Ibid. De Irregularitate. p. Ibid. De ultimo fine Hominis. p. 36. De Actibus humanis. p. 37. De Peccatis. Tbid. De Indulgentiis., p. 38. De Legibus. Ibid.“ De Proceptis. p. 39. De Virtutibus in communi. Ibid. De Virtutibus Theologicis. p. 40. De Virtutibus Cardinalibus. p. 41. De Baptiſmo. p. 42. De Horis Canonicis. p. 43. De Subdiaconatu. p. Ibid. CAPUT III. De AMateria Diaconatüs. De Evangelii explicatione. p. 44 De Diaconatu. p. 47. CAPIT IV. De Ordine Preabyteratus. F. 1. De Materia, Forma, Potefſtate, Officio, &c. Presbyteratus in genere, p. 48⸗ De Euchariſtia, üt Sacramento, & ùt Sacrikcio- pag. 49. E R- Errata Corrigenda. Pagina 13. Linea 17. canſis. pag. I6. lin. 26. interpetratio. Pag. I8. lin. 1I3. locò, per ſe. Pag. 27. lin. 3. vel ut. pag. 30. lin. 4. fit. pag. 31. lin. 3. fornicandi. pag- 43. lin. 5. intendentia. pag. 54. lin. 26. ſit. Pag. 63. lin. 14. ſi quis. pag. 66. lin. 27. fi. pag. 70. lin. 5. ortus. pag. 73 lin. I4. qnod. Pag,. 85. lin. 24. loco, 18, pag. 96. lin. II. pofitiva. pag. 102. lin. 7. autem. pag. 112. Iin. 16. graruitum. pag. 1II8. lin. 29. confeſtionis. page I19. lin. 5. confeſſionis. pag. I45. lin. 6. I. deleatur. pag. I46. lin. 8. ſinem. bag. 183, lin. 28. &. Lege, caufis, 4, interpretatio. 1, peceatum. velut. l ſit. , fornicans. l. in] tendentias l. ſit. 5. 4 opus. O l. ſi. . ortas. ſ. quodſi. l. I7⸗ l. poſitiva. l. actum. 4. gratuitum. l. confeſſionis. , confeſſioni. l. finem. l. vel. ibid poſt vocem, tenetur: adde; in foro con ſozentis. Pag. 185. lin. 9. orum, Pag. 186. lin. 27. interpretur, pag. 187. lin. 2. metita, bag. 242. lin. I. ſit; Page 269. Un. 6. eo, L. illorum. l. interpretatur. l. merita. . ſi ſit. l. ca. Pag. 304. lin. 16. & 20. locò, Ratio e eadem, po- ne hanc cauſalem: quia quæ ſant præter intentio- nem ſunt caſaalia, hoc asiztem de actione circs * menta dici non debes. pag. 314. lin. 4. qoàâm, Pag. 368. lin. 8. aſſentiales Pag. 376. lin. 27, locèò q. 8. Pag. 386. lin. 4. paccatorum, Pag: 426. lin. 19. phereneticis, l. quâm. l. eſſentiales- l. q. G. l. peccatorum. 4, phreneticis. Pag. 461. bag⸗ 493. lin. 17. pag. 494 . lin. 7. pag. 499. lin. 10. eſſe, 1 8. conſtituentem, pag. 501. lin. 27. notaria, pag. 507. lin. 24. Sacramentum, pag. 487: lin. 1 ag. 593. in fig. Bapticent 15 6. in fig. Adepratur, pag. 573 lin. 26. vos; pag. 574. lin. 15. item lin. 21 Muturo, pag. 461. lin. 25.: reliquas, pag. 462. lin. I. quis miniſter, opairt. pag. 489. lin. 10. Ordinum, 1, reliquias. l. Sacramento- (rum. l. obligatio. l. ſtolam. I. eſſet. 4. conſiſtentem l. notoria. l. Sacramen- (torum. , Baprizent. l, Adoptatus. J. VaS. J. cohabitare- matuton e A 2 3 ℳ4 * „ vιäHιιιun e C α cq n RAam y Hi . tme .4 2d0 .- 1 8 4οα Mι „ . „ 6 A 12 c 1 Venegio Nahh * eAE o . 4 S/,ANn ℳ₰ 3. Ta A1 ? , Kn Wora 6 ͤX . P 1„ . . . 1 XX«α4- , . : — acns ι Vern Padc . 1 Ces 7X 7 WD tor 7 „ 7 atαοα caſe Prnis Nrarenkelz 1 Iazete⸗ ma nuuam es le La , paren kis £ omi ciclium 1 Ear e a 3 Prim. . . . . Giurn π⁰ιυα νιο „ S heret- com ieis in coundbne Hal rS bon Nanalo . , La WrrIsr, g. I E ar z g , & * V6Aa 4 . 4. „ er ma, m , D5 N c.4 ,5 A wr „ . 7 .⸗ , . 2 /. E nR 41. „ ef ZSL ℳ aukua⸗ 45 . . 7 „ ‚ 4 . 4 6 2* 4 1 2 1 —R ℳIE — NE a 4 . 4- . Yr T777 N. &C k r) 19 20 21 18 17 16 5 8 — . . 8 5 2 8 3£ 3 8 £ E TRIBUNAL= CONFESSARIORU= ORDINANDORUuIM Eximii Patris Magiſtri MARTINI WIGANDA Ordinis Prædicatorum, In BREVE COMPENDI Collectum . . Per P. PuM Füsi, Ejusdem Orck Lectorem. III In quo Uſitatiores Theologiæ moralis md riæ juxta probabiliora ac inconcuſſa E gelici & Quinti Eccleſiæ Doctoris D. THO AQIINATIS, Ord. Præd. dogmata brev & clarè pertractantur: Casusque plures – reſolvuntur. = Traditrque clarus & facilis modus pa di ſe ad Examen tum pro cura animarum, 4 pro prima Tonſura, ac ſingulis Ordinibus ſuſcipiend Accedunt Propoſitiones ab Alex. VII. & VII I f Innoc. XI. & XII. damnatæ. Item ſpecialis Manuductio Examinandorum a ☛ m auftario carundem materiar= EKNRGEKK nunnnnnennn 4 5 6 7 8 9 IIIN .ℳ₰ℳ2 Copyright 4/71999 VXMaster Gmbäa wwW. VXymaster. com TTTTN 1 2 3