Gg189
author: Frischmann, Procop andSchneider, Malachias

NIZ2c511852257

IIIIIIIIIIIIIIIIIII
innnnninn
IIIIIIIIEIEIII
0

8 Tübingen

( = H.
, ℳ., lBea.

endk. gi e= enrecfe, 7
Serad , ℳ

S S .

.

4
1 W

„₰

1(ele
p⸗

Ww,

.. N.
Marts 8o
errino

lole

1 Ma
ti Or
. .

Ang M. 1

Ulis,

QlIESTIONES
SELECTIORES

ACTIBuIS
HUMANIS,

In Celeberrimo Archi- Epiſcopal
Collegio Pragenſi ad S. Aaallertum

cvum veliquis ex Univerſa Scholaſtica
, Theologia annexis Theſibus. .—
Aizt, p R ESIDKE. inah
P. PHOCOPIO FRISCIHMANN,
Sacri Candidi, ac Exempti Ordinis
Præmonſtratenſis, Regiæ Eccleſiæ B. M. V.
Montis Sion Canonico Regulari, in Præfato Cele-

berrimo Archi. Epiſcopali Collegio 88. Theo-.
legiæ Profeſſore Ordinario, & Seniore. * 2

Solemni diſputationi Propoſitæ

F. MALACHIA ScCHMEIDER, Sacri, ac Exem.
pti Ordinis Ciſtercienſis, Ducalis Monaſterii
B. V. MARI6 de Waldſaſſio Profeſſo.
nnb M. Doc. XXI. Menſe Auguſto Die 21.
hbori; aute Meridiem conſaetir. S
Pragæ, Typis Woltſigangi Wickhart, Archi- Epiſeo-
Palis, & Inclytorum Regni Bohemiæ
Statuum Typographi.

*

HONORI

ET
VENERATIONI

REVERENDISSIMI,
PERILLUIS TRIS, ac AMPLIöSSIIl

DOMINI, DOMINI

GUILLELMI.

Sacri, & Exempti Ord. Ciſtercienſis
Præſulis Digniſſimi,

Celeberrimi, & Antiquiſſimi Monaſterii
B. V. MARI de EBRACO,

ABBATIS VIGILANTIISSiMI

Statuum Franconiæ

PRIMAͦTIS,
Per eandem Provinciam Ejusdem Sacri

Ordinis

VISITATORIS,
VICARII GENERALIS,

Plurimarùmque Abbatiarum
In Auſtria, Regno Bohemiæ, & Franconia

PATRIS IMMEDIATI,
Domini Domini
Mecœnatis, ac Patroni
ſui Gratioſiſſimi.

REVERENDISSIME,
PERILLIISTRIS,.,

40
AMPLISSIME
Domine Domine

Meccnas, ac Patrone
Gratioſiſſime.

Um poſt eluctata trienna-
lis Theoſophiæ meæ Schola-

Kicæ tentamina in publicam to-
Satæ Palladis deſcendo arenam, quid aliud
inter ſubtiliſſima per conflictum atrinque
diſcurrentium argumentorum certamina
inexpertus mihi ſpondeam bugil, quàm
Tuis ſul Gratioſiſſimis Auſpiciis Reve-
rendiſſime, Perilluſtris, ac Ampliſſime Do-
mine Domine Mecœnas Gratioſiſſime
nαειX ‿ victricem laurum ? Urtpote
qui Te Duce, ac Auſpice pro Theoſophia
wea, & Glorioſiſſimi Nominis Tui hono-
W r6

ze mea inchoo, & auſzicor pralla, ſub quo
auſpicatiſſimo Omine ſtare, minimè ca-
dere, pugnare ſtrenu, non expignari,
vincere denique, nullatenus vinci edo-
ceor: neque timore fatigatur, minus ar-
gumentantium telis concutitur animus,
dum ſaluberrimö eruditus Paternô conſi-
liò ad venerandam micantis ſcientiæ pu:
lentiam appellat 5 fortiſſimis ſiquidem
protegitur ſcutis, firmiſſimõôque defenai-
tur Clypeo. Felicitate proinde frontenz
Theoſophiæ meæ infegnio, dum eam non il-
le in Annalilbus Romæ Commemoratus, mi-
nüus fabuloſas Commentantis Aſfricæ ſuc-
collat Atlas, ſed ea, quæ in Te Reveren-
diſſime Præſul zanquam in humaniori,
veriorique Apolline coronata requieſcit Sa-
pientia, Quæ, uts univerſo ferme innotuit,
obſeura doctrinis illuminare conſuevit.
Non alid igitur, nisi in Te Mecœnas
Gratioſiſſime pro obtinendo victoriæ bra-
vio agonotheta Theologus defigo metam:
ſic enim juſſit Paterna Reverentia, ſic ſua-
t natura, quin imo cœlum ipſum mihi
Videtur impolaiſſe neceſſitatem, ut nulli
praterquam Tibi ſelectiores de Actibus Hua-
manis quæſtiones ciem univerſa annexa
Theotogia Socholaſtica devotiſſimè dicarem.
Paterna Reverentia, Superiores mei in-
quam id juſſerant: gqluia placuit. Natu-
ra commentabatur, utpote cum Præſul Re-
veren-

u
di
mu
uhti
nit
l
Detun
lef
ſuan
di)
ale,
laa,
nne,
tune,
OT
a ne
on
unte
beg
ne⸗
N
fem
il
Rmhr.
ume,
Mhey,

40,

She/

b g⸗
e A-
muri,
dh.
oA,-
mur,
opli⸗

opu⸗
ſen
finli⸗
ften
on d.
t, i
e ſit⸗
Veren⸗
muri,
it e⸗
notuit⸗
it.
eCs
14 rx.
ltin.
N.
n nili
4 uli

Melle

nnex
aren
ei ir
Nutl⸗
luke⸗
ſerel⸗

verendiffime in excellenti gradu Homo
Humanus ſis, nemini ad invidiam eas LTi-
bi inſeribere pozui, imo oportuit, Qui hu-
manitatem admirabili Tua, ac connatu-
rali affabilitate qua obvios quoſque at-
trahis) planè prepriam Tibi Feeciſſe, me-
ritò omnibus, quibus notus es, videri %
les. Teſtatur id toties iterata Celſiſſimi
Defuncti Principis Herbipolenſis apud
Te frequentia, quem agnata Tua agenai
Ruavitate, grataque morum varietate Ti-
bi penitus devinxiſti. Eloquuntur veri-
tfatem hane adverſarii ibi, quos non juris
gladiö, ut) poteras, ſed amicabili conven-
tzione, dicere volo, aſfabili Tua converſa-
tione, deviciſti, impoſterum jus pro Do-
mo Tua dicere nunquam renuentes; tan-
za nempe aſffabilitatis Tux eſt virtus, ut
non modò concordantes, verum &- diſcor-
dantes animos attrahere, & componere
quent. Depraædicant, inquam, id ipfſum ii
omnes, gaornm naturam velut magnes»
dum nulla vi, ſed tacito naturæ conſenſis
ferrum trahit, ità non terrore, ſed blan-
dé illicié, ac perennaturo affeccwcu Tui in
amorem traxiſti; quos inter licet me an-
numerare non præſumam, Hõ ta.
men aſfectu, debitaque gratitudine eam,
Teen in me pausis abhine annis oſtende-
4s, totus venerabundus conteſtor probatä,
expertiſſimamque Tuam aniat,
. affa-

R
4
4
3
.

aßfabilitatem. Cœlum deniqne Reve-
rendiſſime Præſul ad Te me direxit, ut
vel ipſe Dexteræ Divinæ Digitus mihi
indicaret, cujus ſub auſpiciis Theologiæ
meæ Scholaſticæ imponerem coronidem: Cu-
jus Vertici nimirum impoſuiſſet Abbatia-
lis Ebracenſis gloriæ Tiaram.
Quangquam autem non dedicatoriæ, ſed
panegyris ſtylus poſtulet effari merita, fie-
ri tamen id minimè potuit, quin culmen
ſublimium perfectionum Tuarum tenui
Kyli mei penicillo ſultèem adumbrarem.
Non indignaberis proinde Præſul Ampliſ-
ſime, ſi ſub modulo ſublimitatem ſapien-
tiæ Tuæ Lheologicæ, quam èà ſubtilis Do-
oris profundiſſimis ſententiis in Cænobio
Waldſaſſenſe laudabiliſſimè attigiſti, tan-
quam in nuce lLliadem conſtrinxero, eti-
amnum enim id eloquuntur parietes Wald-
ſaſſenſes, qui nimirum in hoc Theologiæ
decurſa omnis actio Tua ſanctitate con-
Bbicua, eruditione fæcunda, converſatione
germana, recta, & juſta, nullove navö
fuerit temerata. Angelicam praæſeferebat
modeſtiam, nihilque in Te vidit, neque
de Te audivit Walaſaſſtum, nist quod in-
tuentium mentes ſummam pracipitabat
in aamirationem. Unde ut Laurea Tri-
umphis Tuis aptaretur abtior, atque glo-
rioſaon, neckeſſum fuerat, ut univerſam
Theoſophiam Luam ſab außßiciis pientiſ-

me!
MN
tune
ſe
ℳ
hue
oa.
ltiir⸗
amn 4
s,
ulg
jelt⸗
ctm
hria,
ve
Berer
leutia⸗
erit
u jur
erer
vay
llrtit⸗
ein⸗
lenen
Cum,
gfi⸗
an
lalet
velur
minis
lathe

Reye-
vit, At

mihi

lagit

„Cu.
batie⸗

ℳ

; ſe.
lwmen⸗

tend
reren.

Amli.
ſapien⸗

D⸗

nobiua

tm
9, lll⸗

Ellegat

te .
ſatim
140
ſonlu
. ecke
MAd l⸗

jitcher

4
Veſmn
1,.

ſimæ memoriæ Reverendiſſimi, Perilluſtris,
ac Ampliſſimi D. D. Alberti Digniſſimi pro
tunc exiſtentis E'aldſaſſii Abbatis publi-
cæ diſutationi impavidus ingentis ſubti-
lium argumentorum ſtreporis exponeres:
neque defuit Glorioſis Triumphis Tuis co-
rona. Diſponentibus dehinc fatis limina
petiéras Pragenſia, juris utriuſque pruden-
tiam comprehenſurus Theologus profun-
dus, at ſie pro Deo, & populo, polo & po-
pulo ſupremam attingeres ſapientiam, ad-
Jecta ex merito epigraphe: ex utroque.
Launudatiſſimis enim Tuam ex utroque ſci-
entiam eloquiis omnes commendant illi;
qui vel ſemel in juris quæſtione apua Te
Reverendiſſime Præſulmerucre audire ſen-
tentiam » aaeo nempe, at famam ſuperet
eruditio Tua: & ſi alii deforent, Tu So-
lus juris utriuſque corpori grandem infun-
deres animam. Hinc Te Renuente licès
(nam honor etiam invitos comitatur:)
certatim pro Te certabant Dignitatum
efſicia, offciorumque Dignitates,; Directo-
rem etenim Cancellariæ Te ſieſpexit Ebra-
cum, utpote in concellandis actis, juriſque

Yuaſtionibus peritiſſiimum guris - Conſul-

tam. Ne verò cateræ nobikliſſima quali-
tates, ſcientiarümque Tuarum facultates
velut unio in concho laterent, Eximii No-
minis Meritiſſimus famoſam Sö. Theologiæ
Cathedram tum Ebracenſem, tum Brun-
bacenſem

bacenſem conſcendiſti Profeſſor Egregius,
quo in munere filios Tibi edacäſti, dum eos
Icientiam & prudentiam edocendo ſolidiſſi-
mä nutriviſti doctrinä; enim verò cui
enim uſui Theſaurus abſconditus à Aut
arcus nunqiam intenſus à In lucem pro-
deat abumbra, quem publicis curis delegit
DEIUIS. Et quia ſapientiam ſiné virtute,
nec virtutem ſinè ſapientia agnotas Tibi
ſorores diviſim menimè amaveras, idcirco
ſuſfragante virtute Prioratum Ebracen-
ſem itaà laudabiliter tenuiſti, ut nulla in-
ter eos, qui ſub uno Domino æualem ſer-
vitutis militiam bajulabant, apud Te
fuerit perſonarum acceptios arguebas, ob-
ſecrabas, inerepabas, optimè Gnarus mi-
ſcere temporibus tempora, terroribus blan-
dimenta, dirum Magiſtri, pium Patris
futuri offendebas aſfeltam , ſic nempe
magnalium Tuorum odore præſagiebas,
quam Perilluſtre Sydus Ebraci Futurus
eſſes, Quantùſque Legum Monaſticarum
Conſervator, ſacræ aſceſeos, avitæq; Re-
ligienis Propagator, bonarumque Litera-
rum & Paladiæ juventutis Meccœnas.
Unde quid mirum, quòd Te zer auſpica-
zi Eligentium Calculi unanimi ſerutinio
vivente adhbucdum, & ſupremos Abba-
tialis Dignitatis Reſignante Honores Reve-
rendiſſimo D. Paulo Anteceſſore Tuo Di-
gniſſimum ſuſpexerint? Quem =
⸗

ryent
y
n 1.
Uinn
and
as
Au
Tuar
nor,
hi e
e
41 Exe
ahieen
Ereler

repins,
Nun ot
iſ.
4 ℳ
Act
Po⸗
git
fute;
Tbi
geitco
ace⸗
Co 1.
lnſcr
ℳ 1e
l 4.
,blafr⸗
Puris
Nenpe
git
Fuuoru
A
lutert⸗
eclenis
in
Ntl
br
Reſe
no
/
ſ

lis Dignitatis Ebracenſis decernerent Suc-
ceſſorem? Ut ſic, in quo Cælum Eximium
ſuum aamiratum eſt Theologu m, populus
erpertus Clariſſimum Juris-peritum, etiam
klii in Te Venerandiſſimum ſuum expe-
rirentur, ac devenerarentur Patrem.
Ex quibus omnibus fieri non poteſt, ut
non perſaaſeſſimum mihi habeam Te Di-
vino potius ductu ac conſilio, gquàm hu-
manb quopiam inventé Abbatialis Paſto-
ralis Officii conſcendißſe ſublimitatem.
DQuid mirum inquam, quòd T'e Virtutum
Tuarum, dotumque (ſublimilbus duntaxat
aſtigiis dignarum) Celfßitudo in culmine
gnoris ac dignitatis collocärit Jupremo?
ſolö, ſaloque Franconicum emenſas es orbem.
ubique Gigantea ſignäſti veſtigia, dum
ad Vicarii Generalis, & Viſitatoris Sacræ,
ac Exemptæ familiæ Ciſtercienſis Gloriam,
apiccmque Primats Statuum in franconia
es elevatus, ſic nempe ſurſfragante Augu-
Kino: honorem non debuit ſequi vir-
tus, ſed ipſe virtutem. Ez congrutbat,
ut tot Pater honoris, Dignitatisque coru-
ſcares titulis, quot Mater delicioſis ſuam
exaltat puerperam ſymeteriis, dum plu-.
rimas antiquiſſimum Ebracum in Auſtria,
tum in inclyto Regno Bobemiæ, tum in
Franconia numerat devotas ſebi filias 5
gus am aham pra cateris hoc ſaculo exi-
KRimat, quaæ nimirum devolutis ci
ecu

ſeculorum luſtris publico cultui educavit
Nepotem (quem Lunato hodie poplite Pra-
gena ſuſpiceret Tripolis Diviniſſimum Pœ-
nitentiarium: Ejuſque ob meritum ſer-
vati confeſſionis ſigilli veneraretur incor-
ruptam linguuam) Monaſterium Nepo-
mucenum.
Gratulatur ſibi nunc Patria de Tanto
conſiliorum Capite, ſcientiarumque Pa-
nathenæo, ſapientiæ Amatore, ſapientum-
que Amore, atpote Cui non ſußficit ſcire
fermè omnia, ſed ut tota Domus Ebracen-
ſis, imo quid dico à Tota Franconia, ſci-
ret ſe ſeire, hic labor, hoc opus Tuum.
Duid dicam Reverendiſſime Præſul de
illis duabus & Sacræ Monaſticæ Ebracenſis
Protogonis tuis Novellis Palladis olivis,
quas annis öuperioribus in Bernardeo Pra-
genſi Collegio in centuplum olim facientes
Irultum plantäſti? Taceo de admirabili
metamorphoſi ſplendidiſſimaæ Aulæ Tuæ Her-

bipolenſis, quam ſtudiorum propagandorum

amore ductus in publicum ſcientiarum
convertiſti Athæneum, dum (ex aula tua

inquam herbipolenſi) Collegium Bernar-

deum Ciſtercienſe pro communi ſtudio to-
tius Vicariatus FHanconiæ erexiſti, ut in
eo ſelectus ac collectus Vicariatüs flos vir-
tzutum, ſcientiarumque ingentes protru-
deret Fructus: Nec Patrem Quaſtorem
quæſtoris tituls paſſus, ſed ut Rectoris no-
mine

, Mntn

mine

hoc:

tan
Ulua
N P
che
dnum
Ng

Mor
ere
S.

N
eh
imry,
nint 49
ſan
un
fihe
Urtun
n,
Proru
itio
tzue
ii,
ien

eesvit
tebya.
m De-

, ſer.

noor.

ſepo⸗

anto
la-
ntum.
t ide.
Hulep
, .
Fuun.
ſl
enſi
Nlivis,
PrA-
ciental
eMr.
Noruß
iatußß
No tu
NB.
.

1, Vir.
prot
Anie
i/.
iMt

mine intitularetur amäſti, quaſi jam ex
hoc innuere placuiſſet, ut æconomiam to-
zam in Studizg & Scholas Converteret.
IUInae ſi non majore, certè gtali jure lau-
datiſſimam illam Regis Siculi ſententiam,
gqua Patriarchæ fidenter juraverat: mul-
t6 chariores ſibi eſſe litteras, quàm Re-
gnum, Tibi approprias.
Neque neſcio: quanto in rei litterariæ
munuſcula etiam minima Tibi inſcripta
amore ferre conſueveris, dum Lſe in Ses
Rare non deſinis, quin potias publicis in
diſzutationibus Tuos non dediguaris clien-
ter ſapientiſſimé erudire argamenté. Ne-
que ſecialiori amore Tuo dignos ſe exi-
Niment, nis] qui ſe excehlentis ſtudii nove-
rint amatore.
„Jam verè ſi A ſolſequio argumentum
deſumptum probat: Rringitur hoc ſolis
fulgore, & dum ſol in idem lucis derèivat
virtutem, prabet ſe radiantis ſolis comi-
em, ſequitur ſolſequium ſolem, Principem
2Wrorum. Sotſequium ſiquidem in genti-
itio gno Luo pro Ginbolo amas, Tibi
vtique Reverendiſſime Præſul per excel-
lentiam ex triplici merito optimè conve-
niens, nam-

Conveniunt meritis Symłlola
ſæpe ſuis.

lſequium Te laudat; quia Tumine

—

de Lumine initium, ac afluentiam trahis

Sapientiæ Tuæ, in quod viciſſim magneti-

cæ acuùs infix Polo, aut potins ſolſequii
infixi ſoli inſt ar immobilem figis obtutum.
Heliotropium Te veneratur: quia ut oti-
osè luceas nunquam, ſolem Ciſtercii (Mel-
lifluum Doctorem noſtrum inquam) ve-
nerabundo ſemper defixus ſequeris animo,
Cui Te filiali obſtringis pietate, Quem
veneraris quotidièe ſtadioſa imitatione, 4
uo ipſa terra Ebracenſies bonum Chriſti
Paaſ odorem, dum primum Sac. Ordinis
Ciſtercienſis plantäſſet fliorem. Solſequium
denique Te dixerint omnes quia in de-

arandis profudioribus Jacra Teientis
wmyſteriis Clarô Solis Aquinatici nites Ra-

diô, dam ſinè verborum pondere nihbil pro-
fers unguam, nist quod ſpargat Angelica
ſeientiæ ſplendorem.
Sed quoniam laudum impatiens eſt Tua
Tibi innata Reverendiſſime Præſul mode-
ſtia, de muſivo fabrefacti pro Abbatia E.

bracenk opere quod erigis longe elegan-
tiſſimum, cujuüsque parietes ipſi vocaliſſi-

mos etiamnum agant vigilantiæ Tuæ ſten.
tores) aliis ominandum relinquo; ego im-

bellem calamum ſtringo, ubi aliunde ſum-

ma Dignitatis Claritas, incomparabilis in
Divinis, ac profanis laudata Sapientia, pro
nominis immortalitate explorata, ac inte-
gerrima morum Gravitas, pro exempla-
ri,

ii, nu
lari⸗
Peon

de.

M⸗
Gau⸗
14
a/
ln;
Cls4
ex
6.

mmle

M.

ſtrahi
ageti⸗
Mſegui
uluht.
utott.
(er.
1, U⸗
nimno,
QeN

.

fione, 4
Ci
Oralnis
Mvien
in de.

ſeuntu

erke.
ilyr.
ngelies

u
noce⸗
Alegan⸗
e A.
n.
ſanr.

il 5

p.

ri, publicaque vitaæ fanckimonia Pro ſingu-
Varis Comitatis Tuæ paſſin, decantste
Eminentia avidiſſimè, copioſiſſemégae ceis
Pro Laureola orbe arbitro digladiantur.
Mirari hoc licet, non loqui, nam defecit
dicenai facultas. Izerinm, in reverens de-
bitæ venerationis actus megs humanos cum
t annexa Theologia conflagro bolocau-
Rum; & ut ſub Faventiſſimis TPuis Auſpi-
ciis doctè reddam, quod triennali labore
cohegi, jube Domine Benedicere, i quæ
ex præſixo Tuis ſub auſpiciis Gol;n pdem,
lero conflictu, ea Glorioſiſſimi Nominis
Tui, ac Honorum Tuoruin Coloſſo, ali-
unde ſapientiſſimis andequaque illuſtri tro-

phais in Petennaturum appendam anathe-
ma.

Reverendiſſimæ, Per-
iüilluſtris, ac Ampliſſimæ
Dominationis Tuæ

Aumihiman, de Devotiſimas S
Eliens

F. MALACHIAS.

CENSIIRA

Reverendiſſimi Pragenſis
Archi- Epiſcopalis COcii.
Uæſtiones Selectiores de Aélibus
Hamanis revidi, cumque fi⸗
dem orthodoxam, probôsve mo-
res non offendant, imèò potius
claritate, ac ſoliditate doctrinæ
Sacram Theologiam illuſtrent,
prælò digniſſimas cenſeo. Pra-
gæ ad S. Benedictum in Hrad-
ſchino die 4. Maji 1722.
D. JoANNES MARIA ZIEGLER,
C. R. S. Pauli Barnabita
Conſiſtorialis Aſſeſſor.
è
CON-EDIZ UR FACULZAS
IMPRIMENDI.
JOANNES FRICK, Director &
Cancellarius, pro Reverendiſſimo
& Illuſtriſſimo Domino Vicario
Generali, & Officiali.

10
ſen

uneten cadi
Aagid hote
un, lind,

Flotatis

tr
kl; gii
Alu dr ga
vilmniaiun,

4
A
.

Cihu
ve ſe

Ne Mo⸗

Pors
NCrin?
Uſtrent,
Prr.
Prad-

ZizO
Patnabin

iſ. ſ. l.
EG
54

liſinno

ciri⸗

S53 1 ge 2.
DPe S e Ve :6 6 6 36 36 366 Pe

QUESTIONES
SELECIIORES
D E
ACTIBUS HUMANlIS.
QdꝰXSTI 0 I.
uiad ſit Voluntarium?

Allia voluntarium, ut patet ex ipſa
“ voce, à voluntate deducitur: hinc ut ob-
ſervat Zuarez bic Sect. 1. Quidquid ſub vo-
luntatem cadit, voluntarium dici boteſt. uia autem
aliquid poteſt cadere ſub voluntatem tanquam obje-
dtam illius, aliquid tanquam effobtus, ſeu adtus ipfſius
voöluntatis: Aliud eſt voluntarium objectivum, & eſt
id, quod voluntas ſuis actibus attingit permodum
objecdti; dicitůrque voluntarium ſolùm improprid:
quia id, quod permodum objeéti per actus volun-
tatis attingitur, potiùs dicendum eſt volitum, quàm
voluntarium. Aliud eſt voluntarium formaliter, vel ut
loquitur Suarez citatus principiativè ſeu cauſaliter, &
eſt id, quod eſt à voluntate tanquam à principio
ſeu cauſa, proceditque ab illa tanquam effeclus ſeu
actus, & dicitur voluntarium propriè, de quo ſolum
hic procedit quæſtio, ad quam ſit
Reſolutio. Voluntarium eſt: quod eſt à principio in-
trinſeco cum cognitioene finis, ùt colligitur ex D. Thoma 12.

quæſt.

S 2 S
Juæſt.ö. art. 1. & communiter ſentiunt Theologi conera Al-
mainum in ſuis moralibiis cap. I.
Probatur i. Quia hæc definitio voluntarii explicat
eſſentiam definiti per genus & differentiam: erge
eſt bonea. Ant. declaratur; nam primé dicitur: quôd
eſt àâ principio intrinſeco, per quod lieèt diverſificetar
à violento, quod eſt à principio extrinſeco, habet ta-
men rationem generis, in hoc enim voluntariumeon-
venit cum omnibus aliis operationibus, quæ quidem
ſunt à principio intrinſeco, ſed non cum cognitio-
ne finis, quales ſunt motus puré naturales, ut plan-
tarum vVegetatio, animalium nutritio, motus lapidis
deorſum, prima cognitio, qua homo apprehendit
finem & aliæ ſimiles actiones. 2 dé. Dicitur cum ce-
gnitione finis, quôêzd habet rationem differentiæ, nam
per hoc voluntarium differt ab omni eo, quod qui-
dem eſt à principie intzinſeco, voluntarium tamen
non elt.
Probatur 2. Cum P. Verano pic difßß. 9. Sect. 1. Vo-=
luntarium propriè dictum debet per eſſentiam ſuam
ſufficienter diſtingui, & differre à naturali & violen-
to: ergo debet definitio veluntarii, ut recta ſit &
bona, hanc differentiam exprimere. Atqui noſtra
definitio hoc ipſum facit, nam dicendo voluntarium
eſſe id, quod eſt à principio intrinſeco, ſuſſicienter
illud diſtinguit à violento, & dicendo id, quod eſt
cum cognitione finis, ſufficienter illud diſtinguit à
naturali: ergo allata deſinitio voluntarii eſt recta
& hona.
Probatur 2. IIIud eſt voluntarium proprie, quod
in ſua eſſentia importat proprium modum operandi
ipſius voluntatis, ſed modus operandi proprius vo-
luntatis in hoc conſiſtit, ut actus ipſius ſit à prin-
cipio intrinſeco cum cognitione finis: ergo volun-
tarium in ſua efſentia huncg modum operandi debet
impor-

Importa
guoc eſ
tſ bon,
Clintus,
ler Cpekat
Entum, 5
dnide i⸗
io date

Piie⸗
e
nah ,
on eſ i
nntore 6
bemn guoc
Uiizns eſt
doteſt hr
ari. Nen
lungti
i agni
der; po
Cnn uid
mne Volur
Aen s
ſeihai
lher, le⸗
etat,
nalii
mne⸗ ſemn ſe
m. N.
ntion U
kireclo e
derm a

icnnnt

ii expliea
m: ergo
lt: gu
erliftce tur
labetta⸗
zincneon⸗
e gvidemm
chitio⸗
GVgn⸗
oturſchiis
aport cheod
tur ℳ
entie, Nalnt

vod gi .

jumn tatnen

del. l. Vo⸗
Cthen ſuam
li & Noler⸗
1 lelte ltb
Nqri voſu
7oluntatlon
,ſuftcknne
gelal
Gllinrut 3
gri cl rin

n ohelulll
broptius .
lit
eteo
erand C

9 3 Peg-

importare: ergo definitio dicens voluntarium eſſe,

quod eſt à principio intrinſeco cum cognitionè finis,

eſt bona. Major eſt certa. Minor patet: tum quia
voluntas, utpote potentia vitalis ſolùm immanen-
ter operatur: tum quia nihil volitum, quin præco-
gnitum; & hinc operatio voluntatis circa id, quod
omnino ignoratur, voluntaria eſſe non poteſt, ut
magis patebit inferiùs: ergo.

Oppoſitorum Solutio.

iries brimo. Cum Almaino citato, Volumarium
eſt actio, quæ poſitis omnibus ad agendum requiſitis

poteſt ab hbomine ſieri & non feri: ergo voluntarium
non eſt id, quod eſt à principio intrinſeco cum co-

gnitione finis. Confirm. Voluntarium videtur eſſe
idem quod liberum: ergo ſi liberi conceptus defi-
nitivus eſt actio, quæ poſitis omnibus ad agendum
Poteſt ab homine fieri & non fieri, etiam erit volnn-
tarii. Reſp. N. aut. Quia ſi hæc definitin eſlet vo-
luntarii, eadem eſſet ratio voluntarii & ratio libe-
ri; atqui non eſt eadem ratio voluntarii & ratio li-
beri: Voluntarium enim latiùs patet quàm liberum.
Omne quidem liberum voluntarium eſt, non tamen
omne voluntarium eſt liberum: ſic enim amer bea-

tificus eſt perfeε voluntarius, & tamen nec quoad

ſpecificationem, nec quoad exercitium in beato eſt

liber, ſed neceſſarius. Item affe us noſtri indeli
berati, & motus primoò primi non fſunt liberi ſed

neceſſarii, & tamen ſunt voluntarii ſecundàùm com-
munem ſenſum Theologorum, ergo. Hinc ad Con-
Frm. N. ant. & ratio ilterior eſt: Quia ad volun-
rarium fufficit, ut ſit à voluntate, ſeu ab appetitu

directo & moto per cognitionem præviam finis. Ad

liberum autem requiritur inſuper, ut ſit à volun-
A 2 tate

—
. n0
tate ùt indifferente ad operandum, ve
, ,n Si voluntarium eſſet id eget 3 prin⸗
. ij oluntarium .
. . . i0, Olonev . “ eſt
rinſeco princip ntariu .
iio intrlaleo doe erge Pros, oaltione di-
incijpic, ineri ergo. Prob. min. Drinzipio
Fia ſumt voluntariæ, ir ne Rir ar re au lon
. . . roducantur: ergo. an.
intrinſeco, cùm non p 1 riæ: Vola
Dnlitgnen DEI ad extrà ſunt olunta v. 19. Sed
Pe im nos genuit verbo veritatis Jac. I. 80. Ter-
tariè enim nos g . eu immanentes: ergo. .
bæ non ſunt ab intrinſeco, ſeu im ii, ſed non ſunt à
3 Actus humani ſunt voluntarii z/ t. Quia omnes
Prine io intrinſeco: ergo. Ale 7* tan-
Dri cuz adeoque etiam humani il d Joann. 15.
. 2 U * 2
uain à principio effectivo, Remn ab objecto appeti-
dine me nihil pot ipi ivo, atqui tam 5
bili tanquam à principio ſunt tantbunprincipia ex-
1 ibile ſunt tantù pia c-
ile ſu . io
Qum appeti à princip
Juam obje ergo ac— humani non ſunt à ſam ell à
frinſeca Reſp D. maj. Omne voluntar lener C.
1 . 200 * * . . uiva
principio Intrinſsco vel realiter, vel c atqui non
Princ „ a, diſt. etiam min. õ
ealiter N. Mmaj. incipio intrinſeco rea!
ſemper alantärium eſt à principio i. ſiniliter
Grne n, Xι qquivalenter N. mir. Sees enim
ctiam 4 ½. r. prob. min. cum conſeꝗ. ealiter eſſe
ertam ge. . ntia realiter incauſata, r prin
ivinæ utpote e dalite men à -
dirin 4 rincipio intrinſeco, ſunt ta quiva-
nequeunt à p . er, in quantum X quiv
cipio intrinſeco rquiualenter: is à principio in⸗
z8ioni liter productis m
litionibus rea uſis, eoru
enſece àùt ſunt volitiones creatæ, ſerl C. maj. N.
trinſe te tionibus, Aliter cum alus. Re Pecr abin-
n, Piob primæ C. maj. diſt. prodacionem C. ne-
trinleco poſitivè & per realem cxtrinſeco,
vai e, hoc eſt, in quantum non nut enim vo.
ative, Sõ . fſicu
Hcut motus violenti N. min. & Conf. litiones

ſitiones
winſece
ratione⸗
ſo obe
ct d
Procockin
les
Ottinſeco
Uer imma
inmanent
lutet ad
Pio inrti
inmanen
lliopen,.
lnt voe
dionen
ibes o
Nul moc
Uune tanth
Uenlte pot
4Iſere
Volartar
olg enin
cp. 2
ſli
eNni ſolce
ipl 1
tg imper
e
80 N vol
4 r.

.
.

eipio intt
nſe

non de⸗

Uod ell ’
et à prin.
jum elt à
tiones i⸗-
prineſpio
geturco
. Volun-
1. 1. ded
do. Ier.
gon
Qnin opne
—
DVO tal-

oann. lj⸗

6o Pppell⸗
ineſa er⸗
princſolo
Nun di
relentet
. tqui N
leco rell
4 ſmillet
liones eniſt

tealiter ſ

cen Ptie⸗

W nin 1
lneſno ir⸗
s cvrle
lunt adi⸗
onech 0 e
exttileeh
t ebin ⸗
ues

litiones divinæ dicuntur vitales: quia ſunt ab in-
trinſeco negativè, ſeu non ab extrinſeco, licèt ope-
rationes vitales creatæ ſint ab intrinſeco poſitivè:
ſic ob eandem rationem dicuntur eſſe voluntariæ,
licèt ad voluntarium creatum requiratur, ut ſint
productive & poſitivè ab intrinſeco. Aliter denique
Reſp. Diſt. Maj. omne voluntarium eſt à principio
intrinſeco vel per immanentiam realis identitatis, vel
per immanentiam realis productionis C. tantùm per
immanentiam realis productionis N. maj. ex quibus
batet ad reliqua. Voluntarium enim eſt à princi-
pio intrinſeco, præſcindendo ab eo, quòd ab illo ſit
immanenter per identitatem, vel per realem produ-
ctionem. Proinde volitionibus divinis, licèt hæ non
ſint à voluntate divina immanenter per realem pro-
duétionem, utpote quod ſoluͤm competere poteſt
actibus procedentibus à voluntate creata, quibus
nullô modé eſſentialis, nec propria eſt aſſeitas, ſed
purè tantùm per realem identitatem, optime con-
venire poteſt ratio voluntareitatis.
Ad ſecundam Prob. Operationes DEl ad extra ſunt
voluntariæ denominativè C. formaliter & ratione
ſui N. maj. ſimiliter etiam explico textum Jacobi:
Sola enim volitio ſeu appetitio ùt notat Haunoldus
bic cap. 2. controv. l. n. 5j. formaliter & ratione
ſui eſt voluntaria. Proinde operationes DEI ad
extrà ſolùm voluntariæ ſunt denominativè, ſcilicet
ab ipſo actu voluntatis, vi cujus ponuntur. Inſtan-
tia eſſe poteſt in actionibus externis à voluntate cre-
ata imperatis v. g. in motu digitorum, vel manuum
&c. quæ voluntariæ tantùm ſunt denominativè &
ab actu voluntatis imperante.
Ad 3. prob. Con. Maj. diſt. min. Non ſunt à prin-
cipio intrinſeco adæquaté C. inadæquaté Neg. min.
& Conſeq. Sic etiam diſtinguo reliqua :ö. Nam ad
A 3 actum

actum humanum non tantùm concurrit DEIUIS &
objectum appetibile, ſed etiam voluntas, ſeu poten-

tia appetitiva. Ergo, licèét acdtus humanus non ſit

ab intrinſeco, in quantum procedit à DEO, & obje-
to appetibili, eſt tamen ab intrinfeco, in quantum
procedit à voluntate, ſeu potentia appetitiva, quod
eſſe ab intrinſeco ſufficit ad rationem voluntarii, in
actu humano. Et ratio eſt: Quia, in quolibet actu,
ratio voluntarii non deſumitur penès ordinem ad
DEIM, tanquam cauſam primam, aut objectum

appetibile tanquam principium mots, fſed penès
ordinem ad voluntatem, feu potentiam appetitivam:

ergo ſi hæe ſit principium effeéctivum intrinſecum
actus humani, habebit quoque rationem valuntarii.
Objic. 3tid. Dantur actus, qui ſunt ab intrinſeco
cum cognitione, & tamen non ſunt voluntarii: ergo
definitio data voluntarii non eſt bona. Ante prob.
primò: Primus actus intelleclús eſt ab intrinſeco cum
cognitione, imò eſt ipſa cognitio, & tamen non eſt
voluntarius, ùͤt omnes fatentur: ergo. Secundée
Actus voluntatis circa malum, àt nolitio, odium &c.
ſunt ab intrinſeco cum cognitione ſcilicet mali, ſed
talis actus non eſt voluntarius: ergo. Prob. min. Imd.
Objectum nolitionis, ſeu odii, quod eſt malum, non
eſt voluntarium: ergo neque ipfſe actus nolitionis,
ſeu odit.
Prob. minor. 2d. Quia illud dicitur voluntarium,
qued denominat objeétum volitum, atqui actus no-
Iitionis, ſeu odii, non denominant obje dum volitum,
ſed potiùs nolitum: ergo.
Tertié: Nam dolor & triſtitia demonam & dam-
natorum ſunt actus voluntatis cum cognitione, &
tamen non ſunt voluntarii: ergo. Prob. Ant. Quia
quod habet rationem pœnæ, non eſt voluntarium:
haæc enim elt contra voluntatem, ſed dolor & tri-
L ftitia

litia d
PGeN:
copſ. N
ene ſo
mus acos
tgo. De
Als ſetun
eni cum
lebent eſl
itioipla
ſttutlun
cinnden 4
cum ſubi
Hationen
inperio v
in. Hout
Uuntate im
Mtoptig in
1id mi
Prinem
dit 8 D
Vero fole
guoc Poon
ene et
ull Cr
int. 1ed
Doltvn
ſime
lto tgli⸗
tiis cOnfo
eidn leet
imnolenar
lo gean
Dotiös

t Duls E
ſeu polel-
us non lt
0, & obje⸗
nqpantum
teira, gaod
Untarii, in
ibet actu,
dinem ad
Iſeoim
ſed genis
hetüicmer
intrinlecumn
n voluntmi
b inttinleco
lntarii: eigo
Ant er
rioleco cun
wen non e
0. Ketutie
odiun e.
det ali,l
o nielti
malumm, ll
nolition⸗

oluntetien,
gi 10l.o⸗
Aum toliunn

, dam⸗
en ban

tione⸗ 4

ſtitia demonum & damnatorum habent rationem
pœnzæ: ergo. Reſp. Neg. ant. Ad primam prob. neg.
conſ. Nam actus voluntarius debet effective depen-
dere à voluntate, ſeu potentia appetitiva, ſed pri-
mus actus intellectus non ſic dependet, ùt patet:
ergo. Deinde falſum videtur, quòd actus intelle-
Stus ſecundum ſe fiat cum cognitione: Nam aliquid
fieri cum cognitione, importat hoc, ut id, quod fit,
debeat eſſe aliquid per cognitionem direétum, non
vero ipfa cognitio. Proinde nullus actus intellectũs
ſecundum ſe ſtat ſub definitione voluntarii. Dixi ſe-
cundum ſe: Quia aclus intellectůs, quoties ſumitur
cum ſubjeétione ad imperium voluntatis, participat
rationem voluntarii, ſicut v. g. actus externus ex
imperio voluntatis exercitus. Ad ſecundam prob. uneg.
min. Sicut enim volitio & amor boni procedit à vo-
luntate immanenter cum cognitione, & quidem ex
propria inclinatione illius, ſic pariter procedit no-
litie & odium mali contrarii: ergo ſi uni conve-

nit ratio voluntarii, conveniet & alteri. Ad prob.

primam min. nego, Quòôd malam, quod voluntas fu-
git & rejicit, propriè dicatur involuntarium, bene
veròô voluntariè rejectum, ſeu nolitum, ſicut bonum,
quod voluntas proſequitur, non dicitur voluntarium,
bene verô voluntarie proſecutum, ſeu volitum. Se-
cund, Cum P. Gormay bic Diſp. 1. Sect. 2. Tranſeat
ant. neg. conſ. KRatio eſt: Quia malum qua tale pro-
poſitum voluntati, quêdque voluntas fugit, eſt dif-
forme voluntati, & ab ea rejectum. At veròô no-
litio talis mali non eſt difformis voluntati, ſed po-
tiùs conformis voluntati, neque ab illa rejicitur,
ergo licet objectum nolitum, ſeu malum poſſit dici
involuntarium ſaltèm objectivum, non tamen noli-
tio, qua tale malum fugitur, erit involuntaria, ſed
Ppotiùs voluntaria, eo quaſi modo, quo homini in-
A 4 firmitas

2

—

263 8 82-

per quam infirmitas expellitur, ei involuntaria non
eſt, ſed potiùs voluntarig. Ad ſecundam Neg. maj.
Quia voluntarium non ſolùm eſt illud, quod deno-
minat objectum volitum, ſed etiam quod denomi-
nat nolitum: Cùm enim voluntas agat non tantùm
proſequendo, ſed etiam fugiendo objeétum, Volunta⸗
rium in comuni abſtrahit ab actu voluntatis elicito
proſecutionis & fugæ, & nihil aliud dicit, quàm eſſe
actum immediate procedentem à voluntate, à quo ob-
jectum denominari poſſit, vel volitum, ſi talis a ſus eſt
proſecutivus, vel nolitum, ſi talis actus eſt fugæ, Vel
odii.
Ad tertiam Prob. ant. neg. ant, prob. diſt. maj. Quod
habet rationem pornæ directé & propriè, non eſt
voluntarium Canc, ſolùm indireésté & conſecutivé
neg. ſimiliter diſt., min. neg. Conſ. Nam in dœmonibus
& damnatis dolor & triſtitia eſt propter pœnam il=
lis illatam, ſcilicèt privationem beatitudinis: Non
tamen & contrà propter dolorem & triſlitiam infer-
tur illis prædicta pœna: ergo dolor & triſtitia non
habent propriè & directè rationem pœnæ, ſed tan-
tàùm indireété & conſeçutive. Unde pœna aut in-
voluntarium, ſeu potiùs nolitum non eſt reſpecétu
actus doloris aut triſtitiz immediate à voluntate eli-
citi, ſed reſpectu objecti, de quo voluntas dolet &
triſtatur: quia actus illi doloris & triſtitiæ, veré
voluntarii ſunt, cùuùͤm verè ſint à voluntate, tan-
quam à principio intrinſeeo cum cognitione ma⸗=
li pœnalis.
Objic. quarté. Definitio voluntarii non convenit
ſoli voluntario: ergo non eſt bona. Prob. ant. Quia
hec convenit actui intellectus, quo aſſentimur con-
clufioni: hic enim utpote vitalis eſt ab intrinſeco,
atque procedit ex cognitione præmiſſarum, ſed ta-

lis

firmitas eſt involantaria, ſumptio verò medicinæ,

alenle

nes conet
bitüseh⸗
cvmnto
vn Tr
Pricrioio i
Ulil ertal
Ma Appre
men judie
1o. Relo,
lia allata
Poliet vo
funglite,
jerſatun ea
ns intee
lelter igen
ac enimn h.
10 ille (01
eeundn.
bitis Ptce⸗
2Aionizi
ub .
NN ſt 4 pri
Piire en
1tihiei
un coen
tr inſeco D
Nerſapponi
Potentiam
, dhgin⸗
Niimen
„„nz ztel
tiun ol
lantag er

meciene,
ntaria non
Nop. dj

od deno-⸗

denomi-

Dntantm
Volunta⸗
is elicito
Juimn cle
1 ⸗
isadluse
l fugr, il

„₰◻

/ Cbl

. non 4
hnleeutiye
Pmonibus
enalnil⸗
dis! Non
thacn inlet⸗
idirin 1n
*; l n.
Genn aut in⸗
Al helt

lis aſſenfus non eſt voluntarius, ùͤt communiter om-
nes concedunt: ergo. Secund: Actio effestiva ha-
bitůs eſt à principio intrinſeco, & poteſt procedere
à cognitione, & tamen non poteſt dici voluntaria:
ergo. Tertiè: Judicium intellestus itâà procedit à
principio intrinſeco cum prima apprehenſione, ut
nihil per tale judicium cognoſcatur, quod per pri-
mam apprehenſionem non fniſſet cognitum, quod
tamen judicium intellectus non eſt voluntarium: er-
go. Reſp. ad primum, neg. ant. prob. primæ neg. ant.
Quia allata definitio debet in hoc ſenſu intelligi: ut
ſcilicet voluntarium debeat eſſe actus, qui verſetur
formaliter circa illud ipſum objeéstum, circa quod
verſatur cognitio dirigens ipfum actum; atqui a-
us intellects aſſentiens concluſioni non habet for-
maliter idem objectum, quod cognitio præmiſſarum:
hæc enim habet connexionem duorum cum uno ter-
tio, ille connexionem duorum inter ſe: ergo. Ad
ſecundum: Neg. Conſ. Licèt enim actio effedtiva ha-
bitůs procedat à cçognitione, tamen non eſt idem
objecdtum, ſeu terminus cognitionis, qui eſt illius
actionis, ùt patet: ergo. Ad tertium rurſus neg. Conſ.
Ratio eſt: Quia ad actum voluntarium non ſufficit,
ut ſit à principio intrinſeco qualicunque cum co-

gnitione ejusdem objecti, ſed inſuper requiritur, ut

ſit à principio intrinſeco appetitivo, quod agit mo⸗-
tum à cognitione finis. A tali autem principio in-
trinſeco non eſt tale judicium intelle s, nec etiam
præſupponit primam apprehenſionem, quæ moveat
potentiam appetitivam ad agendum: ergo-
Obji. quinté. Si tradita definitio voluntarii eſſet ve-
ra, ſequeretur, quòôd etiam in brutis daretur volun-
tarium; atqui hoc non poteſt dici: ſiquidem volun-
tarium à voluntate eſt, in brutis autem non dafur
voluntas: ergo. Prob. maj. Quia etiam bruta eli-
ciunt

ciunt a dus, qui ſunt à principio intrinſeco eum
cognitione. Sic v. g. canis appetit offam, fugit fcu-
ticam: quia hanc apprehendit, ùt ſibi commodam:
illam ùt ſibi noxiam: ergo. Reſp. Diſt. maj. ſe-
queretur, quôd etiam in brutis daretur voluntarium
im perfeétum Conc. perfectum neg. maj: Prob. etiam
diſt., ant. Sunt à principio intrinſeco cum cognitio-
ne, hoc eſt ab appetitu ſenſitivo, & cum cognitio⸗
ne imperfeéta Conc. hoc eſt, ab appetitu rationali,
& cum cognitione perfecdta neg. ant. & conf. In.
voluntario duo confideranda ſunt, ratione cujus

habent rationem perfecti, vel imperfecti, ſcilicet

principium, à quo procedit, & cognitio, cum qua;
Vel, ùt alii dicunt, ex qua procedit. Si principium
voluntarii eſt voluntas propriè diéta, per quam in-
telligitur appetitus rationalis, ſoli naturæ intelle-
uali competens; itém fi cognitio finis eſt per-
fecta, per quam intelligitur cognitio intellectiva;
qua cognofſcitur, non tantùm res, quæ eſt finis, ſed-
etiam ratio finis, & habitudo ad media, & propor-
tio mediorum ad finem, eſt voluntarium perfectum.
Si verô eſt voluntas impropriè dicta, per quam in-
telligitur appetitus ſenſitivus, qui etiam communis
eſt naturæ irrationali. Itèm ſi cognitio fihis eſt
imperfecta, per quam intelligitur cognitio ſenſistva,
vel intelledtiva, quæ in ſola finis apprehenſione
conſiſtit, absque eo, quòd cognoſcatur ratio finis, &
Prædicla habitudo & proportio eſt voluntarium
imperfeltam. Ex quibus colligitur primé: quòd
noſtra definitio ſit voluntarii, prout illud abſtrahit
* voluntario perfecto & imperfetto: ſiquidem volun-
tarium perfeitum ſic definiri, deberet, quòôd ſit actus
procedens ab appetitu rationali cum cognitione perfecta
Fnis. Secunde, Quod ratio voluntarii creſcat, vel
minuatur juxta cognitionem magis, vel minùs per-

fectam:

ſe tarm
nis
Volonn
Ah
9,
leche pol
Uis, chm
tegnezt.
Contrahite
Doe none
Fimum
lantari,
Nomine
ſed ctiam
eet as
Ets ol
1e fnals
nlemn
elig copn
rhabet
lunlin N
non ſt v
6 in, i
Piti “
holintz 4
Dretatind 3
ker ent
G1I

„

nfeco cum
fuit ⸗
mmodaß
1 naf. ſe.
untarium
vob, etiam
cohpltio⸗
cognitio⸗
tationali,
corſ n
kone eie
i, lcllcet
o, Lun 91
principiun
1 gamn Ill⸗
x intelle⸗
is el per⸗
gtelleclita,
Kraor-
etielion⸗
ger glun .
. COhnnili
io/
trlin
iatio hblt,
volunmni
in,
Nid blicn

4
tore ſi
cteſeat,
4 1⸗
ninis ſe.

ſl . Cein .

. 82
fectam: Proinde in pueris, amentibus, etiam homi-
nibus Sanæ mentis, defedtu cognitionis perfectæ
veluntarium imperfectum reperitur. Sed contza
adhuc
Obj. ſexiò. Amor, quo DEUs ſe diligit, eſt per-
fectè voluntarius, licèt non ſit cum cognitione fi-

nis, cùm DEUS finem, ſeu cauſam finalem habere

nequeat: ergo. Secande: Peccatum ariginale, quôd
contrahitur à pueris, eſt perfecte voluntarium ſed
hoc non eſt à voluntatè puerorum: ergo. Reſp. ad
brimum neg. conſéq. Quia in definitione tradita vo-
Iluntarii, ùt bene notat Gonet bic art. 1. num. 2.
Nomine finis non tantùm intelligitur cauſz finalis,
ſed etiam objectum actâs voluntatis. Proinde li-
cèt aétus amoris, quo DEUS ſe ipſum diligit, non
fit à voluntate divina cum cognitione alicujus cau-
ſæ finalis; cùm, ob ſuam perfectionem, cauſam
ñinalem habere nequeat: quia tamen eſt cum pex-
fecta cognitione objecti, ſeu bonitatis divinæ, ad-
huc habebit rationem perfecté voluntarii. Ad ſe-
cundum Neg. min. Quia licèt peccatum Originale
non ſit voluntarium pueris per voluntatem pro-
Priam, eit tamen voluntarium per voluntatem ca-
pitis, ſeu primi Parentis, cujus voluntas fuit etiam
voluntas totius generis höumani, & omnium inter-
Pretativè & moraliter poſterorum, ùt communi-
ter docent Theologi cum D. Thom. 12. Juæſt. §.
art. I. in Q.

4

2 12 2 “*

QuESTrIO II.

An, voluntarium liberum in ratione
voluntarii ſit perſectius voluntario
neceſſario?

Icèt communior Theologorum conſenſus ſit: Vo-
luntarium aliud eſſe liberum, aliud neceſſarium,
liberum, quod ità eſt à voluntate, ut poſitis omni-
bus ad agendum requiſitis potuerit non eſſe neceſ-
ſarium, quod poſitis omnibus ad agendum requiſi-
tis, ità eſt à voluntate, ut non potuerit non eſſe,
non tamen exiguè diſconveniunt in aſſignando,
quodnam ex illis perfectius ſit. Sic Vaſquez bic
Diſp. 22. cap. 4. Cùm Salas Oviedo exceſſum per-
feélionis attribuit voluntario libero. Contrarium
tenent Suarez bic Diſp. 1. Sect. 3. num. 1I. Gonetus
bic Dib. 1I. art. 2. Gormaz bic Diz. 3. Seéz. r.
sum. 4 Cardinalis de Lugo & plures alii attri-
buentes exceſſum perfectionis, in ratione volunta-
rii voluntario neceſſario. Antequam ſtatuatur no-
ſtra reſolutio cum authoribus ſecundæ ſententiæ;
ſceiendum eſt: Ex duplici capite contingere poſſe,
quôd aliquis acdtas voluntarius ſit neceſſarius. Pri-
mô ex imperfectione cognitionis, & in advertentia
v. g. ad malitiam in objecto latentem, quo pacto
motus primo primi & indeliberati in homine ſunt
neceſſarii. Secandò Ex perfectione cognitionis, cla-
rè& repræſentantis bonitatem objecti, ſeu objectum
prout eſt in ſe, in quo nihil mali repræſentabile
eſt, quod poſſet voluntatem dimovere ab actu: quo
Pacto amor, quo DEIIS ſe ipſum amat, & beati
DELUM intuitivè viſum, dicitur neceſlarius, Jam

ſit

Reſo-

Reſo
eſt mag
duatez
MMg
ſiriham
beztifcam
conl
bet aſins
Kione co⸗
Ounm ad
eatibens
leca N
objectan
migtione
ſtat g
lfus ame
um ne
initum,
d ille
J e
Hub. An
1 6 Rn
ſhter
0hntri,
Reälitet V0
uoddarn
ludA
Mmre ſn
le ihſin D
1e, g
. hor in 19

atfiunt
ſrio

sſit: Vo⸗
ceſatinn,
s omni⸗
e decel⸗
nn edl.
it non elle,
lliorando,
2lgber NN
ellum hel⸗
onttäriumn
, Conetus
delt, 1
Alii atttl⸗
e 1Oludta⸗
htuatur to⸗
ſententin,
gele hole,
ſrius Mi⸗
ertentls
,ae n
nocine lun
nltoniten
een
rſentelle
DrCl: n
, ben

atias. /

a

Reſolutio. Acfus voluntatis ex perfectione cegnitioni;,
eſt magis perfectus in ratione voluntarii, qum liber. Ità

Suarez & alii ſuprà citati.

Probatur primò, Amor beatificus, quo beati neceſ-
ſariò amant DEIIM, utpote regulatus per viſionem
beatificam, quæ perfectior eſt, quàm quæcunque
alia cognitio viæ, eſt magis voluntarius, quàm qui
libet alius amor liber in via: ergo adlus ex perfe-
Rione cognitionis neceſſarius eſt magis voluntarius
quam actus liber. Conſeq. tenet ant. prob. Amor
beatificus, quo beati DEUIM amant, eſt ab intrin-
ſeca & vehementiſſima voluntatis inclinatione ad
objectum ſibi propoſitum apparens absque ulla
mixtione malitiæ undequaque bonum, ſed in hoc
ſtat quòd ſit magis voluntarius, quàm quivis alter
actus amoris viæ: ergo. Confirm. prims. DEUS ſe
ipſum neceſſariò amat cognoſcendo ſe, ùt/ bonum
infinitum, creaturas verô liberè diligit cognoſcen-
do illas, ùt bonum finitum; ſed amor, quo DEUSs
ſe ipſum diligit, eſt magis voluntarius, quàm amor
quo diligit creaturas: ergo. Major eſt certa, min.
Pprob. Amor, quo DEUs ſe ipſum dliligit neceſſa-
riò, eſt major in ratione amoris, quàm amor, quo
diligit creaturas: ergo ctiam eſt major in ratione
voluntarii. Prob. Conſ. Amor in ratione amoris eſt
realiter voluntarius; cùm amor nihil aliud ſit, quàm
quoddam pondus, & inclinatio voluntatis, juxta
illud S. Auguſtini in Confeſſ. amor meus, pondus meum,
amore feror, quocunque feror: ergo ſi amor DEl, quo
ſe ipſum diligit, eſt major in ratione amoris, amo-
re, quo diligit ereaturas, erit etiam major & per-
fectior in ratione voluntarii, V
Nec obſtat reſponſio Vasquezii dicentis: quòd ille
amor, quo DEs ſe ipſum diligit, ſit perfectior
amore, quo diligit creaturas, non in ratione volun-
tarii,

tarii, fedex parte objecti: quia ſcilicet BEUIS
amat ſe ipſum, ùt habet omnimodam rationem bo-⸗
ni, creaturas verò ùt aliquod bonum finitum & par-
ticulare. Nam contrà eſt: Quia perfectio amoris
deſumitur ab intrinſeca habitudine qua voluntas
fertur in objeſtum: ergo quò perfectius ſit obje-
Gum, eòô perfectior erit amor, in ratione amoris:
ergo etiam in-ratione voluntarii, cùm amor utpote
pondus & inclinatio voluntatis eflentialiter invol-
vat rationem voluntarii. Præterea quia volunta-
rium eſt, quod ett à principio intrinſeco cum co-
gnitione, non poteſt voluntarium liberum in DEO
excedere voluntarium neceſſarium, in ratione vo-
funtarii, nisi etiam excedat in eo, quod eſt eſſe à
principio intrinſeco cum cognitione; atqui abſur-

dum eſt aſſerere, quoòd amor creaturarum in DEO

ſit magis ab intrinſeco, aut ex perfectiori cognitio-
ne, quàm ſit amor, quo' DEUS ſe ipſum amat ne.
ceſſariò: ergo.
Confirm. ſecund. Voluntarium eſt, quod procedit
ex cognitiene finis: ergo ubi eſt perfectier cogni-
tio finis, quoque erit perfectius voluntarium; ſed
amor neceſſarius v. g. beatorum proc cedit ex perfe-
tiſſima cognitione: quia intuitiva ipfus finis, ſeu
DEI, amor viatorum liber procedit, ex cognitio-
ne imperfecta: quia abſtractiva, ergo amor neceſ-
ſarius beatorum eſt perſectior, in ratione volunta-
zii, quàm amor viatorum liber: ergo.
Nee rursus obſtat reſponſio Vas quezii dicenti: Quôd
perfeclio voluntarii, non deſumatur ex perfectione
cognitionis cujuscunque, ſed duntaxat cx perfectio-

ne illius cognitionis ‚ quæ eſt radix voluntarii, hæc

gutem, t ille loquitur, non eſt cognitio neceſſa-
ria, ſed indifferens, ſen apprchendens objectum
ſab indifferertia boni & mali.
Nam

Nummn on
Knkariie
Odn ſaler
llein
Anlaln⸗
S 1,
tone ine
lon ſien

Uenllio ins

Peledunn”

uN WNR
lemn ihre

end, dt
yhmtg
Loſupt,
lanium, l
Ulo fert
llun neeeſt
innis guin
De lendlit
iſhenltate
konell inr
Maben,
ſi⸗ corit
ſt eſen
len⸗ De
on Re,
Uponht el

n,

lunt ain

kllieet

cet Dels
tionenn de⸗
um pal⸗

fio amorS

4 Voluntis
ſit obſe⸗
e amoris:
hor btpote
ter invol
a NOonta-.
erd NN;
n tatiore ſ⸗
ol ei
Mtumn i 10
rl Chpntio⸗
Un amnt e⸗

.
ocl Torli
klicr cohni/
otariuini 1
elle⸗
elit exp 1
hfius Unis
coppitio⸗
or nert⸗
olumne⸗

es
den

gore

Nam contra eſt: Quia cognitio, quæ eſt radix vo-
Huntarii perfecti, eſt ſolùm cognitio finis perfeéta,
qua ſcilicet non apprehenditur res, quæ eſt finis,
fed etiam apprehenditur ratie & proportio ejus,
quod ordinatur ad finem, ùt dicit D. Thomas 1. 2.
47. 6. art. 32. in O. Atqui hæc cognitio præſcindit
à ratione indifferentiæ, üt conſideranti patet: erge
falſum videtur, quod radix voluntarii perfecti, ſit
cognitio indifferens. Secunde: Quia in tantum ad
perfectum voluntarium requiritur cognitio, in quan-
tum tollit ignorantiam finis, ſed ad tollendam ta-
lem ignorantiam, non requiritur cognitio indie-
rens, ut patet in BEO, & beatis: ergo.
Probatur ſecund: Ariſtoteles 3. Eeb. cap. I. docet
ex voluptate & delectatione metiendum eſſe volun-
tarium. Unde illud plus eſt voluntarium, quod
plus adfert voluptatis, & delectationis, ſed volunta-
rium neceſſarium plus adfert voluptatis & delecta-
tionis, quàm voluntarium liberum: quia hoc ſem-
per tendit in ebjectum, cum aliqua reſiſtentia, &
difficultate in ſuperando motivo oppeſite, quod

non eſt in voluntario neceſſario: ergo.

Probatur tertio: Veluntarium neceſſarium ex per-

feéta cognitione finis, eſt ità voluntarium, ut non

poſſit efſe non voluntarium: ergo eſt perfectius
libero. Prob. Conſ. Qui ità eſt rex, ut non poſſſit eſſe
non rex, perfetiùs eit rex, quàm qui ità eſt IeX„
ut poſſit eſſe non rex: ergo à pari.

Oppoſitorum Solutio.
Bj. Prinò: Ex D. Thom. bic art. a. in O. ubi
ait: quòd perfecta cognitio finis, ſequatur vo-
luntarium ſecundàùm perfectam rationem. Prout
ſcilicet apprehenſo fine poteſt deliberans de fine, &
de his,

„
de his, quæ ad finem ſunt, moveri in finem, vel
non moveri: ergo voluntarium perfedtum, ex D.
Thoma: eſt idem, ac liberum, conſequenter nec ne-
cefflarium. Sechhdo: Idem ad 3. docet, quòd illi
actüs labeant rationem voluntarii perfeétam, quos
conſequitur laus & vituperium. Sed tales ſunt a cus
liberi, cùm actus neceſlarius nullam mereatur lau-
dem, vel vituperium: ergo. Tertiò. S. Doctor in
multis locis aflefit actus notionales, in DEO, non
elle voluntarios: quia neceſſarii funt, ergo ratio
voiuntarii non habetur in adtibus neceflariis. Refp.
ad primam Neg. Conſ. & dico: quòôd D. Thom. in tex-
zu cit non excludat voluntarium necellarium, 4
perfecta ratione voluntarii; cùm alibi dividat vo-
luntarium, in necellarinm & liberum: ſed hic tan-
tüm comparat aétus humanos in genefe cum acti-
bus brutôêrum, &eillos dicit habere rationem per-
fe Qi voluntarii; iſkos verô rationem voluntarii im-

perfecti: non autem comparat actus humanos libe-

ros humanis neceſtariis, neque de hoc movet ullam
quæſtionem. Deinde quando ſubdit: prout ſtilicet
apprehenſo fine & . Solùm exempliſicat voluntarium
perfectum in eo, quod nobis eſt notius, ſcilicet in
adtu libero: non tamen negat voluntarium perfe-
Qum ſinè libertate; nec hoc affirmat eſſe perfeétius
in actibus liberis; quàâm neceſſariis. Sicut, ſi quis
dicat: animal differre à planta per ſenſationem, &
hoc exemplificaret per brutum, per hoc non ne-
garet hominem eſſe animal: nec per hoc affirmaret
perfe tiorermn rationem animalis reperiri in brutis,

quàm in homine. Ad ſecundum, Explico maj. cum

diſt. habent rationem voluntarii perfectam ctiam
Con. tantůùm Neg. maj. con. min. neg. conſ. Laus enim
& vituperium conſequitur voluntarium perfeétum,
tanquam proprietas ſecundo modo, quæ conzeni
011

ſli, ſed ne
ſ. ſunt
Ney a.
uuti mMaln
Et uet e
Ubi ulenand
ſenit, per lil
le, in flios
Thonas lepan
tonglidas,
Oli ſetund
wodd opera
Muntarium
Neceſſarimn.
confenit ore⸗
1ur i creztur⸗
noles operen
ttian ckeqtura
ehetſectior
1 tcione co
onis e
ncbuntun
tum Eigir
ditlan Nar
Uligis t
Rlone 0 4
mModed dern
giden ne

in nen, lel
ſedum, &.
lenter nec ud⸗
et, glo
ellellunm glos
ler lutt0s
fetetut lal⸗
6. deor 11
in D0, Jon
ilt, eld tato
Celletis, ep⸗
,Thomn E
veceſſtnin,
HP divtdat ſo⸗
ſec hle tal⸗
e olidn e.
ionen pek⸗
hluntarit c⸗
ainanos ie⸗
noret Gllam
p iu
t foluntatuin
15, ſelleetii
tarium helce
elle etlel
Gcit, dui
elaioren,
er hoc Non 1
ethoe Eomntt

1
gelt ſobruti⸗

ſoli, ſed non K“ 177 Ec.-
⸗. omni. Ad terti
diſt. & ſumit ibi . Ad tertium, Expl. 4
S n:. ip voluntarium pro nbere Cr. der
juxta phr ſin niſiter Dikſt. Conſ. Nam volu riutn
7 .— P 2 IIN ſeripturæ ſæpe acci . intäriutn
d gaer Jac. 1. Voluntarid genuit pitur pro libero,
i voluntariè accipij it nos verbé veritat'.
genuit, periberam & pro libero: quia DEUS nos
Der in kilios eran gratuitam largitionem ra⸗
Thomas negand optivos, qua ctiam uicbatut o.
. 0 ratio : .
tionalibus. nem voluntarii actibus no-
Obi. ſecund:
ο: Modus o .1; 2
modé o ji perandi liberè eſt i
ec eher Andi neceſſariô : ergo rfelrerſg tior
neceflarium re in ratione voluntacii guäm
convenit creat Ant. Modus operandi liberè
tur à teatura irtt kationali in quantum diſtingui⸗
modus oper raltenal ; non verò ſic conve it
etiarn er an i neceſſariò, cùm hic ſit vommunis
eſt perfrctin X* irrationali: ergo. Reſp. Diſt. .
perfecione c mod operandi neccflario , ex zn.
Tionis es cannionie⸗ Conc. ex perfectione co ni.
in quantuin diſti Conſ. Prob. Diſt. I. bart em ein
tum diſtinguit inguttur ſuſſicienter Con. in qua .
unncl n Se ur unicè neg. 1, part em ſicuce & 8
3 . . 2
ſtinguitur à crcakura in r tionalis non tantuùm Ai⸗
gnitionis, ratione n irrationali, ex perfectione co
Batione e ne modi operandi liberè, ſed ctiam
modus operandi perandi neceſſariô, qualis V K
& quidem per “ beati DEuNl in patria Amment
unc tanquam
operandi, per alteru 9 perfectiorem modum
randi minùs perfecium tanquam per modum ope
licèt ſuſſicienter diſtind :ergo creatura rationelis
per modum operandi ſbers. à creatura irrationali
tur unicè 1 lbcre, nou ta iſtingui
&. Inſtanti 2* men diſtingui⸗
ficienter diſti ta 1⸗ Zic h
er d . omo quà animal fuf-
iſtinguitur à lapide, at Ron uni imal ſaf.
8 icè, neque
magis

magis perfedtà, cùm tamen diſtinguatur & quidem mun nont
bagis perfecte per prædicatum rationalis: ergo. Da cognit
Deinde falſum eſt modum operandi neceſſarioò, ex Voniblg ea
Perfectione cognitionis eſſe communem creaturæ Uumnm,
irrationali: non minùs enim eft proprius hic mo- , emm:
dus operandi creaturæ rationali, quàm modus ope- gul ineline
randi liberè; ùt rurſus patet in amore beatifico, . Nn
qui (olùm convenit creaturæ rationali, nec ulli al- fine toze
teri creaturæ inferiori convenire poteſt: ergo per 1elltatut 0
talem modum operandi neceſſariò, etiam differt ab t1totd ſod
omni creatura inferiori. inclinadione
Obj. tertis, Voluntarium liberum eſt magis ab Ar nadn
intrinſeco, & ex perfectiori cognitione, quàm vo.p Uto ole
luntarium neceſſarium: ergo eſt magis perfectum in Ppen
in ratione voluntarii. Confrm. Voluntas ſie de- mgſe ib i
terminans ad voluntarium liberum, ſolum ſe de- ronfunckrs en
terminat à ſe ipſa, dum veròô ſe determinat ad vo⸗ tinigton
luntarium neceſſarium, non ſe determinat à ſe ipſa unn Eien
ſola, ſed etiam determinatur ab extrinſeco v. g. ab initenin
obje ſo, ſeu DEO intuitivè viſo: atqui actus pro- u
veniens à voluntate ſe determinante à ſe ipſa ſola Aihchel
eſt magis ab intrinſeco: ergo. Reſp. ad arg. diſft. Frintſei
ant. aliquod voluntarium liberum Con. omne vo- tip lme
luntarium liberum neg. ant. & conſ. Nam volun- S
tarium liberum circa objecta creata magis ab in- un ohent
trinſceco eſt, & ex perfectiori cognitione, quâm alia lemiuir
voluntaria neceſſaria, ex imperfectione cognitionis, linr deiſec
circa objecta creata, qualia hic ſunt, quæ rfeperiun- ben gi
tur in motibus primo primis &c. Ungde reſpecéti= len nn
ve ad iſta voluntaria, voluntarium liberum eſt per- ir otie
fectius in ratione voluntarii, & ex perfectiori co- Amnen

gnitione: quâm neceſſarium. Secus verôò dicen- in gan

dum eſt: ſi comparetur voluntarium liberum, cum rerſing
l.
voluntario, ad quod neceſſitatur voluntas;, ex per- u hi
fectione cognitionis, tunc enim voluntarium libe- u
rum

tur & guilen
Onalis: edd
neeelſari, 6l
Penn creztura
Oprins hieno⸗
mn Nodlse⸗
nore demihro,
i, ver 4.
Nel eg ſi
tiam äfkert i

nͤ el le

ne, Gln 7

ſuntss ſe d
lolͤn ſe ⸗
minat 4do.
inat leißl⸗
nleco de ge
ri Os i⸗
eſe h
h U 4
Cn. oNe n
. Mn aln⸗
1n D

rum non eſt tam ab intrinſeco, nec ex tam perfe-
Sta cognitione, quàm neceſſarium: ùt patet ex ra-
tionibus concluſionis: ergo neque perfectius vo-
luntariun. Confirm. Diſt. maj. Se determinat à ſe
ipſa, cum æquali inclinatione, zveg. absque *
quali inclinatione con. maj. ſimiliter diſt. min. neg.
conſ. Nam quando voluntas neceſſitatur ex perfe-
ctione cognitionis v. g. ad DEUM amandum, ne-
ceſſitatur ad id, ad quod ſua ſponte rapitur, atque
ex toto ſuo conatu totis viribus, & cum ſumma
inclinatione in illud tendit: quod non ità contin-
Lit in actu libero, ac proinde in eo caſu illa ope-
ratio voluntatis neceſſaria eſt magis ab intrinſeco,
quàm libera: ergo. Præterea, quia ille actus eſt
magis ab intrinſeco, qui immediatèe & intimiuͤs eſt
conjunctus cum principio vitali, ſed neceſlarius eſt
intimiùs conjunctus quàm liber: quia inter volun-
tatem & liberum, intermediat conſilium conſulta-
tio, intentio & ele dio: ergo.
Obj. quartò. Reſpedu potentiæ volitivæ perfe-

Rius eſt eſſe indifferens ad quamcunque actionem;

quâàm eſſe determinatum ad unam tantùm actionem:
ergo voluntarium perfeéctius eſt voluntarium libe-
rum: quia hoc voluntati indifferentiam permittit,
quàâm voluntarium neceſſiarium, quod ilflam non
permittit. Prob. anr. Reſpectu potentiæ loco mo-
tivæ perfectiùs eſt, eſſe indifferens ad quemcunque
locum, quàm eſſe determinatum ad unum tantùm
locum: ergo etiam perfectiùs eſt reſpectu poten-
tiæ volitivæ, eſſe indifferens ad hanc, vel illam
actionem, quàm eſlſe determinatum ad unam tan-
túm actionem, conſequenter habere voluntarium
neceſſarium. Reſp. Neg. ant. prob. neg. Conſ. Di-

Bar. eſt: quia per locum unum potentia locomo-
tiva nondum perfectè ſatiatur, præſerxtim ſi ille lo-

B 2 cus

S.3 20 3-
cus non ſit terminus ultimus, & ultima perfedtio,
quam appetit, & in quo ultimatè quieſcit: ſi enim
v. g. gravia, vel levia ſint in ſuo centro, in quo ul-
timate quieſcunt, perfectiùs eſt illis locum unum &
centrum poſſidere, & in eo quieſcere, quàm poſſe
ſe movere alio. Voluntarium autem neceſſarium,
ex perfectione cognitionis, eſt ultimus finis, & per-
fectio ultimata potentiæ volitiveæ; nimirum amor
beatificus, per quem voluntas perfecte ſatiatur &
beatificatur: ergo perfectiùs eſt reſpectu potentiæ
volitiveę, quam voluntarium liberum, quod ſe ha-
bet tantùm tanquam medium, ad voluntarium ne-
ceſſarium, ſeu amorem beatificum. Præterea eſſe
alligatum ad unum locum, eſt valde moleſtum po-
tentiæ locomotivæ, adeoque re ſpectu ipſius perfe-
ctiùs eſt, ſe poſſe alio movere. At veròô volunta-
rium neceſſarium, nimirum amor beatificus, ſum-
mam adfert potentiæ volitivæ voluptatem: ergo
reſpectu potentiæ volitivæ perfectiùs & meliùs eſt
voluntarinum neceſſarium, quàm liberum.
Obj. quint́. Voluntarium neceſſarium non vide-
tur dari, ſed tantàùm liberum: ergo nec poteſt di-
ci perfectius. Prob. Ant. Quia ſpontè & ſinè coa-
Gione agere non videtur eſſe aliud, quàm liberè age-
re, ſed hoc eſt voluntarium: ergo. Major videtur
ex 8, Auguſt. lib. 3. de libero arbitr. cap. 3. dicentis:
Quidquid fit, quando volumus, & non fit, quando nolu-
mus, liberum eſt: ergo. Reſp. Neg. ant. Quia hæc
doctrina damnata eſt in Concil. Trident. Seſj. 6.
Can. r. Et ratio eſt: Quia ſi voluntarium tantùm
liberum eſt, non eſt, quare belluis, pueris amenti-
bus negetur libertas: conſequenter ratio meriti &
demeriti. Rurſus ſequitur DElIM ſe ipfſum libe-
rè amare; amorem beatificum eſſe liberum, quod
nemo dicit. Et ratio eſt: quia illud eſt liberum,
quod

godd eſt
GONi9tn
agere in
i, leurt
ſein olontn
1, d i
d contta
1. litenn⸗
gerte
umn, guen
Fenam.
Kum zmen
o vller
olligimr
tune iud el
lun, ind
Center en
lnnter hti
Prehencirur
Utign; d
Knlnegen
ſen imng
do Aterun
rechenn jnt
ia zuit in
dn amd
lane
mnihivclun
lyem,
ltnn
Wntari lun i
On,
uicen t
ne caule;
Galam er

ima peſtio
eſcit: Nuun
, in glo l⸗
cum unund
gndin pi
jnecellarinn

fois, per⸗

imitun anort

Ge laiandn &
de Pentit
n goſ
untariumn
Pretetea tli
woleſtum o⸗
iplins perle⸗
16 volvnti⸗
lcus, iun .

dtem: erO

mebids e
N.
din non Litt⸗
nec dotel ⸗
& Ube
in libere ⸗
Mcr ten
, uul i
ant, Q N
tten. 6.
stium ntin
ers mmerlt,
glio meiit 4
blun li
berum; in
e libetuch⸗

o

quod eſt à voluntate indifferente ad agendum, vel
non agendum, id eſt, quæ tunc, dum agit, poteſt non
agere: atqui omne voluntarium non eſt hujusmo-
di, ùt patet: ergo. Prob. neg. maj. Nam ſpontè,
ſeu voluntariè agere, non eſt tantuͤm liberè age-
re, quod ipſum colligere eſt, ex ipſo textu S. Au-
guſt. contra nos citato: quando enim dixit. cit. S.
P. Liberum eſſe, quod ſi volumus eſt, ſi nolumus, non
eſt: aperté ſignificavit voluntatem tunc eſſe libe-
ram, quando eſt indifferens, ad volendum & no-
lendum. Hoc eſt, non præcisè, quia vult, nam
etiam amens, etiam puer vult, ſed quia tunc, quan-
do vult, poteſt non velle. Petes jam: Quotuplex ſit
voluntarium! Reſp. Voluntarium, ſi ſumatur propriè,
tunc aliud eſt perfectum, aliud imperfectum, aliud li-
berum, aliud neceſſarium: quorum explicatio ſuffi-
cienter ex prædictis patet. Si veròô voluntarium
ſumatur latiſſimè, prout etiam ſub hoc nomine com-
prehenditur volitum, ſeu purè denominative volun-
tarium; tunc prima illius diviſio eſt in directum,
& indirettum. Directum, quod quis vult ſeu media-
tè, ſeu immediatè: ut ſi quis vult ludere, luden-
do alterum decipere, vel ex luſu diteſcere. Indi-
vectam juxta S. Thom. hic q. 6. art. 3. Quod volun-
tas potuit impedire, & non impedivit, V. g. ſi videam
coœcum ambulare versùs foſſam, in quam caſurus

eſt, nisi moneam, ſi poſſim, & cadat, caſus ille eſt

mihi voluntarius indirecté, & mihi imputatur in
culpam, licèt illum non intenderem. Secunda in
voluntarium inſe, & in voluntarium in cauſa. Vo-
luntarium in ſe eſt objectum ratione ſui, & ſignatè
volitum. Voluntarium in cauſa eſt, quod non eſt
quidem ratione ſui, & ſignatè volitum, ſed ratio-
ne cauſæ; in quantum voluntas directe fertur in
cauſam, ex qua per ſe conſequitur talis effectus. Di-
B 3 citur

„ 8
citur per ſe, per quod non intelligimus tantuͤm con-=
nexionem metaphyſicam, aut phyſicam cauſæ cum
tali effectu, ſed etiam cauſam moralem, quæ mo⸗
ralem connexionem habet hic & nunc, in his cir-
cumſtantiis, cum tali effeétu. Sic v. g. Titius ſcit
ſe in ebrietate plexrumque occidere, & tamen ſe in-
ebriat: tali caſu, licet non feratur ſignate in ho-
micidium, adeoque homicidium illi in ſe non ſit vo-
luntarium; eſt tamen voluntarium, ùt effectus, in
cauſa morali diredte volita, ſcilicet in ebrietate.
Tertia , In voluntarium formaliter tale, & volunta-
rium interpretativò tale. Formaliter tale, eſt id, in
quod expreſse & explicité fertur voluntas. Iuter-
Pretativs tales eſt id, quod quis judicçatur velle pru-
denti alterius interpretatione, vel præſumptione.
Hoc autem voluntarium interpretativè poteſt eſſe;
vel abſoluts, vel canditionats. Abſolutè eſt, cùm quis,
ex certis ſignis, & indiciis, prudenter & abſolute
exiſtimat, hoc alterum acta velle: Ut ſi parens co⸗
ram filio potente contradicere, nec tamen contra-
dicente, contrahat nomine filii ſponſalia. Talis
contraéctus cenſetur filio eſſe voluntarius interpre-
tativè: quia prudenter præſumitur, quòd filius ab-=
ſolutè conſentiat: quia non contradicit, cùm tamen
poſſit, & deberet contradicere, ſi non conſentiret,
Conditionaté eſt: quando prudenter præſumitur,
quod alter hoc, vel illud vellet, ſi poneretur hæc;,
vel illa conditio: ſic ſi Religioſus ſubditus vellet
viſitare amicum, & non haberet aditum ad ſupe-
riorem, pro facultate petenda, tunc ſi prudenter
judicet, & præſumat ſuperiorem conſenſurum, ſi
facultatem peteret, & viſitet amicum: tali caſu hæc
licentia eſt ſuperiori voluntaria interpretativè, ſub
conditione, ſcilicet: ſi peteretur. Hæc tamen di-
ſtinctio, ùt bene docet Völker; cautè notanda e ſt.:

—

Nam ao!
da, imf
etiam vl
AN, glin
Prelare eff
ſoletum: p
ſalots oraſt
loolhie:
Dretationem
Eeheat ſim
oti: gia!
1dn conſe

Ai

6

(di
Ptam el
Qa Mem
luntario:
Elle D
eui, en
irhnuumg
19 lyide,
tentia
ntil, Net
ppetitum
lgrtenign,
ln hi
Atontra
folotetis,
troit ſn
K, guin

s tabtincob⸗
dam cault enn
em, qu m⸗
ine, in bis 4
Elunen lei⸗
anate in N,
ſe on l
lt hltin
et in enletnte.
le, E Wanr
ſale, eſ 1
luntas. tr
tur velleſl⸗
reſumprione
potelt ele,
el,cun guin
8 Alolati
1 darens .
tachen CObii⸗e
holalin
Crios intene
ud fliil⸗
lcl cintu
roncolette
ter rinlu,
povettn n
ſubcitn⸗ de

9 . 8
Nam abſoluta interpretatio poteſt excuſare 3 cul-

7

pa, iméô facere actionem non tantùm licitam ſed
. . — 2
etiam validam, non verò conditionata. Cujus ratio

eſt; quia voluntas purè conditionata, non poteſt

præſtare effectum ſe ipsà perfectiorem, ſcilicet ab=
ſolutum: poteſt autem abſoluta, & prudenter ab-
ſolutè præſumpta. Pzæterea inſuper notant Theo-
logi hic: quôd talis actio quæ conſequitur inter-
pretationem conditionatam, neque ſit, neque dici
debeat ſimpliciter voluntaria interpretativée Superi-
ori: quia reverà Superior non conſentit., ſed tan-
tàùm conſentiret, ſi facultas ab ipſo peteretur.

QuksSsTrIO III.
An ignorantia cauſet involun-
. tariunz-

Cte" eſt primd., Involuntarium generatim ſum-
ptum eſſe omne id, quod oppoônitur voluntavio.
Quia autem aliquid poteſt triplieiter opponi vo-
luntario: hinc etiam triplex eit involuntarium:
ſcilicet negatiyè, brivativè & contrariè. Involuntarium
negativé, eſt pura negatio voluntarii, & invenitur

in quocunque ſubjecto a dus voluntarii incapace,
v. g. lapide, ligno, &c. Involuntarium privativé, eſt

carentia voluntarii, in ſubjecto capaci adtůs volun-

tarii; licet talis carentia non ſit contra actualem

appetitum. & elicitam inclinationem ſubjedi. In-
voluntarium contraris & proprié ſumptum, de quo

ſolàùm hic procedit quæſtio, dicitur illud: quod

eſt contra poſitivum affedtum, ſeu actum elicitum
voluntatis. Affectus autem, cui involuntarium
contrariè ſumptum opponitur, duplex eſt: Abſolu-
64ℳ, qui recté explicatur per verbum nele, & cons-
B 4 ditio-

„663 24 g3
ditionahen, qui rectè explicatur per verbum nollem⸗
qui tamen, ùt notant Theologi: non eſt adtus ſub-
jectivè conditionatus, ſed objectivè. Ers ratio eſe
quia contrariè involuntarium eſt, quod eſt contra
poſitivum actum, à voluntate elicitum; fed actus
ſubjective conditionatus, non eſt actus pofitivus à
voluntate elicitus, ſed qui primô eliceretur, fſi po-
neretur conditio: ergo. Contrariè involuntarium,
alio nomine etiam dicitur noluntarium, vel invo-
luntarium poſitive. Negativè & privativé involun-
varium, aes voluntarium. Involuntarium tamen non
eſt Synonymum, cum neceſſario: Nam amor, quo
ſe DEUsS amat, neceſſarius eſt, & tamen volunta-
rius, nec cum violenzo, cùm violentum etiam con-
venire valeat rebus inanimatis, non tamen invo-
luntarium. Deinde quia involuntarium non eſt
neceffariò à principio extrinſeco: ſicut violentum,
cùm involuntarium pofſſit effe à voluntate, ex de-

fedu cognitionis, ùt inferiùs dicetur. Dividitur

autem involuntarium pro prié, in ſimpliciter & ſe-
cundum quid tale. Primum eſt; quod vel nihil ha-
bet admixtum de vofuntario, vel plùs habet de in-
voluntario, quàm voluntario. Secundum eſ: quod
plus habet de voluntario, quam involuntario.
Cenmam eſt ſecundé. Quòôd ignorantia, quæ hic ſa⸗

mitur latiùs etiam pro errore, inadvertentia, vel in-

conſiderantia, ſecundàùm Theologos ſit triplex: ſci-
licet antecedens, concomitans, conſequens. Antece-=
dens eſt: quæ ità antecedit, & cauſat actum vo-
luntatis, ut nullum actum voluntatis præſupponat,
per quem ſit directe, aut indirectè volita, ad hanc
autem ignorantiam, quæ etiam invincibili dicitur,

requiritur prævia fufficiens diligentia, ad vincen-

dam & deponendam talem ignorantiam, adhibita.
Itèm, ùt operans ſit ità quoad affectum conſtitutus,
aut

it nollet ſel
tadur ey ien
eN: .
dpengtne,
ntio poeell
ſekeum,
keelente &
lalſi e oee
keöle zuier,
Olan hrec
imptirnis e
ſuine ine
Cümſkantie
Poterat b
inlieen, /.
Cſecha, G
Len expreſt
Abet iuſie
Potel Etene
ſhin 8 G
dlis l, E
n netk e
Ckvn oſun
Dten ner
Akecte icl
n detai
eiet,
tans elle 1

tlen N .

Dfanten,
. leſlliid
ium Pohnt.
4 aPec⸗
ehi n

vetbumtmlem,
n eſt adnſch.

. Ei tatn 4,

guoc elt n
jtum; ſecilnt
us poftimn
iceretur, i
inroluptariun,
juin, rel ime
Patiyt ivolan⸗
kionm uwen non
Wam zmot, n0
tamen vojonnr.
uin etiann (l⸗
n tamen inid⸗
ariutn nel
cut violemum
uutate 4
tar, MMſar
ntinl 1
litiiſt n⸗
s labet tein⸗
rn
ſantario.
1 gud lelk⸗
genc ei.
Ettihlen
,uesn. A
uſet M ⸗
elgaun
ita, 40
5 dieitun
9 Ainon⸗
m, AWhbir

W “

„

ut nollet ſcienter operari id, quod hic & nunc ope-
ratur ex ignorantia; cujus aflectus evidens ſignum
ell: ſi poſt depoſitam ignorantiam doleat tam de
operatione, quàm de ignorantia, ex qua talis ope-
ratio proceſſit: fic ſi filius occidat Patrem, putans
eſſe feram, talis occiſio procedit ex ignorantia an-
tecedente & invincibili. Counſequens eſt, quæ ità eſt
cauſa, vel occaſio alieujus volitionis, ut ſimul ſit ef-
fectus alicujus alterius volitionis præviæ, per
quam hæc ignorantia fuit volita. Poteſt autem;,
imprimis efie volita diree; ſi videlicet homo po-
ſitivè impediat notitiam alicujus præcepti, aut cir-
cumſtantiæ in objeéte, per quam notitiam abſtereri
poterat ab operatione, juxta illud Pſalm. 3. Noluie
intelligere, us bene ageret; & hæc dicitur ignorantia
affeltata. Secundo indirectà, quando homo non qui-
dem expreſsé & pofitivè vult ignorare, non tamen
adhibet ſufficientem diligentiam ad ſcienda ea, quæ
poteſt & tenetur ſcire. Et bæc ignorantia dicituæ

fſupina & craſſa: Utraque hæc ignorantia damna-

bilis eſt, & imputatur in culbam. Concomizans eſt,
quæ merè per accidens, & impertinenter ſe habet ad
actum voluntatis: adeoque nec movet ad operati-
onem, nec ab ea removet, ſed homo tali ignorantia
affe tus, ità eſt quoad affectum diſpofitus, quod ta-
lem operationem exerceret, licét ignorantiam non
haberet. Sic, qui in venatione occidit vulpem, pu-
tans eſſe leporem: perinde occiſurus vulpem, fi
talem eſſe cognoviſſet, habet ignorantiam conco-
mitantem. De omni hac triplici ignorantia proce-
dit hic quæſtio: Proinde ſit
Reſolutio: Ignorantia antecedens cauſat involunta-
rium propriè, & fimpliciter tale. Ignorantia conſequenss
Kye affectata, ſive craſſaæa & Jupina non cauſat involun-
tarium ſimpliciter. Ged zantam ſecundum quid. Conco-
mitans

mitans ee cauſat voluntarium, ner inveluntariapz bpro-=
priè, ſed tantùm non voluntarium, Ità D. Thomas hic
6. art 8. in OQ. Suarez, & communiter Theo-
logi. Prob. reſol. 1. membram argumenté D. Thom,
cit. Simpliciter & propriè involuntarium eſt, quod
eſt contra poſitivum affe um, ſeu actum elicçitum
Voluntatis; atqui adtus procedens ex ignorantia an=-
tecedente, eſt contra poſitivum affectum voluntatis
operantis: ergo ignorantia antecedens cauſat in-
voluntarium proprié & ſimpliciter tale. Major
patet ex dictis, miner prob. Quia talis ignorans eſt
ità diſpoſitus & affectus, ut ſi haberet notitiam huic
ignorantiæ oppolitam v. ge ſi ſciret eſſe hominem,
quem inculpabiliters & ex ignorantia moraliter in-
vincibili, judicat eſſe cervum: nullo modo pone-
ret eam actionem occiſivam. Ergo. Prob. ſecund.
quod tollit ſimpliciter principium voluntarii, tol-
lit etiam ipſum voluntarium ſimpliciter: quia ſub-
latâ causâ ſimpliciter, tollitur effectus ſimpliciter 54
atqui ignorantia antecedens tollit ſimpliciter prin-
cipium voluntarii: ergo. Major & conſequentia te-
net. minors prob. Cognitio eſt principium ſimplici-
ter requiſitum ad rationem voluntarii: voluntarium
enim non tantùm exigit procedere à principio in-
trinſeco, ſed etiam à cognitione; ùt patet ex de-
finitione voluntarii q. 1. Et hac ſublata volunta-
rium dari nequit. Sed ignorantia antecedens tol-
lit ipſam cognitionem; ergo etiam tollit volunta-
rium ſimpliciter: conſequenter cauſat involunta-
rium ſimpliciter. Notant tamen hic Theologi,
ignorantiam antecedentem cauſare involuntarium
aliquando quoad ſubſtantiam, aliquando quoad cir-
cumſtantiam, aliquando quoad utrumques In ex-
emplo: ſi invincibiliter ignorans objectum viſum,
in quod contorquet jaculum, eſſe hominem, occi-
dat

Gdat howit
ſoplicite
ſed innine
ciſio el in
ſantim cle
jetuf, homm
gond ſ
Hob neſd
lovorantia .
ſhnhliciter
Uliter ſece
Perſe,
Uuntarig,
tium, it
ſutnnten 1
Demn polan
ſec afecks
dontta eli
l inrolun
a. Opete
Qdun Perg
elecum
dolet, 1
cienti ing
ſun, octie
illn Wora
dDVONtun
nonpe on
u i
ſatlne ro
dnodtend
Ile tenhtd in
ed unde
kocellt il

Mtciig el⸗
D. Thord bie
ntiter Theo-
nt0 D. Thon,
lum ell, glof
lum elicitin
morantis ⸗
n voluntatis
nt culſat in⸗
tlt. Mr
notuns elt
Noöian Vuis
elſe hominem,

moralitet .

0 nOd0 do⸗
. Ub. ſum.
olvahri, t⸗
iter golt lh
us Vntſcitet;
Gpleiet nir.
tſeluetiis 1
pium Unplei⸗
voluntatin
orlneſpi⸗ in⸗
t hatet e5 Ei

ore olnt⸗

Akecebelzfie
tollet an⸗
uſat lolur
n ſheobei
. wolontriun
nt, onlch
Ngoe⸗ In 4
eltum nn

⸗
nen,
Olun 8

dat hominem, homicidium quoad ſubſtantiam eſt
ſimpliciter involuntarium, ſi ſciens eſſe hominem;
ſed invincibiliter eſſe clericum, eum occidat, ea oc-
ciſio eſt involuntaria ſimpliciter, quoad circum-
ſtantiam clerici. Si utrumque invincibiliter igno-⸗
retur, homicidium eſt ſimpliciter involuntarium,
& quoad ſubſtantiam, & quoad circumſtantiam.
Prob. reſolutionis 2. membrum, quoad prim. partem:
Ignorantia conſequens, ſive affectatas ſive crafla eſt
ſimpliciter voluntaria cauſa effectůs per ſe, & mo⸗
raliter ſecum connexi; atqui cauſa alicujus effeclts
per ſe, & moraliter ſecum connexzi ſimpliciter vo-
luntaria, non cauſat effectum ſimpliciter involunta-
rium, ùt patet ex dictis: ergo. Prob. etiam qubas
ſecundam part. Quod fit contra aliquam inclinatio-=
nem voluntatis, eſt involuntarium ſecundùm quid:
ſed affeétus proveniens ex ignorantia conſequenti, fit
contra aliqualem inclinationem voluntatis: ergo
eſt involuntarius ſecundàùm quid: ergo & c. Minor.
prob. Operans cum tali ignorantia, ità eſt affectus,
dum operatur, ut ſi adeſſet ſcientia, non ponerst
effedtum: Unde illo poſitò, & adveniente ſcientia
dolet, & triſtatur, ùt patet: cùm quis neglecta ſuf-
ficienti inquiſitione & diligentia, putans occidere
feram, occidit amicum: ergo voluntas operans cum
illa ignorantia habet aliqualem inclinationem ad
oppoſitum: ergo. Ex quo inferunt Theologi;
nempe omne id, quod fit ex ignorantia conſequen-
ti, eſſe mixtum ex voluntario & involuntario.
Prob. reſolut. teriium membr. quoad primam part. De
gatione voluntarii eſts ut ſit cum cognitione illius,
in quod tendit: Nam repugnat, ut aliquis volunta-
rié tendat in illud, quod ipſi omnino ignotum eſt;
ſed quod eſt ex ignorantia concomitante, non ſis
procedit, ùt patet: Sic enim v. g. mors inimici tr⸗
3

cta à venatore, dum adhibita ſufficienti diligentiâ
putavit eſſe feram, omnino ignota eſt: ergo quod
eſt ex ignorantia concomitante, non eſt volunta-
rium. Prob. quoad ſecundam part. Ignorantia con-
comitans non cauſat aliquid, quod eſt repugnans
voluntati; atqui omne id, quod cauſat contrariè,
ſeu propriè involuntarium, cauſat aliquid repu-
gnans voluntati, ſeu contra elicitam inclinationem
voluntatis: ergo Minor eſt involuntarii propriè
talis deſinitio. Major patet: Quia operans ecx præ-
fata ignorantia ſic quoad affeéctum diſpoſitus eſt;,
ut eandem operationem exerceret, ſtante notitia
præſenti ignorantiæ directe oppoſita: ergo. Proba-
zur denique quoad zertiam part. Non voluntarium eſt
carentia voluntarii; atqui ſtante ignorantia con-
comitante, habetur carentia voluntarii: ergo ha-
betur non voluntarium.

Oppoſitorum Solutio.

Bi. primò contra primum membr. reſolutionis: Poteſt
contingere, ut aliquis paratus ad ob ſervandam
legem Eccleſiaſticam de jejunio invincibiliter igno-
ret, hodie eſfe diem jejunii, & comedat carnes; ac
deprehenſa poſtmodum hac præcisé materiali, &
inçulpabili transgreſſione jejunii non doleat, ſed
potiùs gaudeat gaudi ſpeculativé de transgreſſio-
ne ûùt purè materiali, & facia finé culpa formali,
quod gaudium in hac materia non eſt inhoneſtum.
Ex quo caſu, tale fit argumentum: In tali caſu eſt
ignorantia antecedens, & inculpabilis, & tamen
illa comeſtio carnium, ex hac ignorantia procedens,
non eſt ſimpliciter involuntaria: ergo non ſemper
ignorantia antecedens cauſat involuntarium ſimpli-
clter. Prob. ant. quoad ſecundam partem. Ad actio-
nem

dem indol
tuotiamn
Rantir, c
iſpleuk:4
Nmn cxrniumn
Aum: etgo,

niſo catu

neio carniu

Ckond ſubſka
Eſter iarolor
Uldire nen⸗
Wr ſodllan⸗
ſoa cireum

n eſ oo

tirlin atee
ronnegere,
doſ cepolan
Cneſſonis,
0conlerran
e iunſir
forhitet al
Eere eundes
yi ſuni
1tonen ,
Iu ilfert
1olandri,
n idtth
tamen tolln
olin,
boem oln
dauſit 2un
Onpimnodg.
Nin Kmn
imun rn

lienti lienti

le ene n.

n eſt volunn.
Nnorantia oo-
al pugnun
llt contrati,
anz
lhuic neyn
n Uelrationctn
luntri Proprie
openn el le⸗
Elhnuek,
, Hante Min
1
1,eig Mür
oluntstiumn 4
nonunti con.

10
luiork: Lotel
6 bletkanen
ncibiliter o⸗
ſedat meti
i mnriil,
on een,
&e tundel n
cule⸗ ſororld
welun
VN e
le, lamen
i⸗ goetlend

., don ſenne

nem involuntariam ſequitur poſt depulſam igno-
rantiam dolor, nisi mutentur fortè aliquæ circum-
ſtantiæ, ob quas incipiat poſlea placere, quod antè
diſplicuit; atqui in caſu poſito non ſequitur ad il-
lam carnium comeſtionem dolor, ſed potiùs gau-
dium: ergo. Reſp. cum Suarez bic Diſp. 12. ſect. 2.
Admiſſo caſu diſt. ant. formati argumenti: IIla co-
meſtio carnium, non eſt fimpliciter involuntaria
quoad ſubſtantiam comeſtionis con. non eſt fimpli-
citer involuntaria quoad circumſtantiam diei pro-
hibitæ neg. ant. & conſ. In caſu poſito non ignora-
tur ſubſtantia comeſtionis carnium, ſed ignoratur
ſola circumſtantia rei prohibitæ, & quoad hanc ſo-
lùm eſt comeſtio illa involuntaria, ſen contra poſi-
tivum affeétum comedentis ſic diſpoſiti, ut nollet
comedere, ſi ſciret eſſe diem jejunii; & licèt talis.
poſt depulſam ignorantiam, gaudeat de ſubſtantia
comeſtionis, ut poſita ex aliquo fine honeſto v. g.
ob conſervandam valetudinem: non tamen gaudet
de circumſtantia temporis prohibiti, & hoc con-
fermiter ad voluntatem ſuam, qua non vult come-
dere carnes tempeore prohibite.
Obj. ſecundé., Ideò ignorantia antecedens tolleret
rationem voluntarii, & cauſaret invefuntarium:
quia aufert cognitionem requifitam ad rationem
voluntarii. Sed hæc ratio nalla eſt: ergo. Prob.
min. Licèt hæc ignorantia auferat cognitionem, non
tamen toflit, quin actus ex hac ignorantia procedens
ſit à voluntate: ergo neque in tali actu tollit ra-
tionem voluntarii. Secundè. Ignorantia antecedens
cauſat actum voluntatis, ſi enim abeſſet ignorantia
omnimoda, non vellem id: ergo cauſat volunta-
rium & non involuntarium fimpliciter. Reſp. Ad
bPrimum con. maj. neg. min. Prob. diſt. ant. Non tol-
lit, quin actio ex ignorantia procedens ſit à volua-
tate,

tate, & juzta ejus inclinationem & affectum nezg.
contra ejus inclinationem & affeétum Con. ant. &
neg conſ. Ad rationem enim voluntarii non tan-
tum ſuſficit, ut quomodocunque ſit à voluntate;
ſed debet eſſe juxta affectum ipſius voluntatis. A-⸗
etio autem, quæ eſt à voluntate ex ignorantia ante=
ctedente, eſt contra affectum voluntatis: quia vo-
luntas häc ignorantiâ affecta, ità actu diſpoſita eſt;
ut ſtante cognitione oppoſita huic ignorantiæ, ta=
lem actionem non poneret, ſed potiùs oppoſitam,
quod colligere eſt à poſteriori ex dolore, qui ſe-
quitur ad ignorantiam depulſam, ùt patet in eo,
qui ex ignorantia antecedente occidit hominem:

ergo licét actio ex hac ighorantia procedens ſit à

voluntate, non tamen erit voluntaria. Ad ſecundum
diſt. ant. Caulat actum voluntatis, & voluntarium
reſpectu objecti cogniti. con. reſpecu objecti igno-
rati neg. ant. & conſ. Poteſt enim actio aliqua pro-
cedere ex ignorantia, quæ voluntaria eſt, non verò
ſecundàùm quod procedit ex ignorantia objecti, ſed
ſecundùm quod procedit ex cognitione objecti: ſe-
cundàùm quod enim procedit ex ignorantia objeci
involuntaria fimpliciter eſt, Sic ſi quis furetur tem
alienam, ſciens eſſe rem alienam, at invincibiliter
ignorans illam eſſe rem ſacram; Actio illa in ra-
tione furti eſt voluntaria: quia provenit à volun-
tate, ex cognitione repræſentante rem alienam, in
zatione ſacrilegii verò eſt involuntaria ſimpliciter:
quia ùût talis provenit ex ignorantia rei ſacræ, con=
lequenter actio proveniens ex ignorantia eſt ſolùm
voluntaria reſpectu objecti cogniti, non verò igno-
TatI.
Obj. tertiò, Si ignorantia antecedens cauſaret in-
voluntarium, deberet illud cauſare per aliquem in-
Asxum, cùm cauſare nil aliud ſit: quàâm inünet⸗
Eeile

elle in alivc⸗
Carentia e
um, re
Nollizietgo.
, all t o
o negue d
Folbotariumn e
Ulplieet: e
ir & dichl⸗
el. Giſ n
Rer incuxun
näiaunte
Diendo i
logvinur d
Plin t en
nnrauſz eſfei
ne ft perit
e notet b
üefert innd
noyens, dro
tiam, rll
lin t
enin Citnr
keanl
leet, lie
Ps wcladt
rlehh
Rin
ymlin
Hean
r ilie 03
te, gue telit
e ohego,
tqni ir uf
Moſlet Cäule

um (on. anS
intarii non tin
It à foluntat,
olntatis. 4
Onotantiz aute

lis: guin o.

Nn Elol el
iGnorurtie, N
in ophelien
Gore, gut⸗
it hatt nn
ccicit honniten
2 Prorelen 4
tin. 4, ſul
, olortumt
en obecti gro⸗
ioalqn pto⸗
tglnetnon ſer
Gta ohecl
tione eciik⸗
cnonintu Nen
s Oretuke
41 tireivllitt
Ctio ile innu⸗
Noroit wolur⸗
Ien Aenmm, 1
tatn hnpline
ir ilt, n⸗
orut el ſſin
ion erd looo

lens caulartt
er Aliguen 1

mn ets
Adu

„623 31 Ec
eſſe in aliud; Sed hoc non: ergo. Prob. min. Nulla
carentia poteſt aliquid cauſare per aliquem in flux-
um, ſed ignorantia nil aliud eſt, quàm carentia
notitiæ: ergo. Secundé. Ignorantia antecedens non
eſt cauſa, ut opus voluntati repugnet & diſpliceat:
ergo neque cauſat involuntarium, Probatur conſeq.
Voluntarium eſt id, quod voluntati repugnat, &&
diſplicet: ergo ſi non eſt cauſa illius repugnan-
tiæ & diſplicentiæ, nec erit cauſa involuntarii.
Reſp. diſt. maj. Si illud cauſaret ſtrictè & propriè
per influxum poſitivum Con. ſi laxè, & etiam per
influxum negativum neg. maj. ſimiliter diſz. reliqua.
Dicendo ignorantiam cauſare involuntarium, non
loquimur de cauſatione ſtricté & propriè tali, quæ
ſoluùm fit per infuxum poſitivum, qualis v. g. eſt
in cauſa efficiente. Sed de cauſatione laxè ſumpta,
quæ fit per influxum quendam negativnm, ùt opti-
mé notat P. Rhodes hic ſect. 1. g. 2. In quantum
videlicet ignorantia ſe habet tanquam aliquod re-
movens, prohibens, hoc eſt impediens eam noti-=
tiam, quæ ſi adelſet, talem operationem impediret.
Ad 2dum. neg. tonſ. Prob. etiam neg. conſ. Ignorantia
enim dicitur cauſare involuntarium: quia ſuò mo-
dé eſt cauſa operis, quod vojuntati repugnat &
diſplicet, licèt non ſit cauſa diſplicentiæ, ſeu cur
opus voluntati diſpliceat ? Hæc enim eſt, ut loqui-
tur Leffius hic dub. I. num. 47. vel conditio operis
naturd ſus repugnans voluntati, vel libertas voluntatis
bro arbitrio aliquid nolens.
Obj. quartô. Si ignorantia cauſaret involuntarium;
tunc illud cauſaret, ùt eſt conjundka eum volunta-
te, quæ taliter non operaretur, ſi haberet notitiam
de objeéto, adeoque cum voluntate conditionata;
atqui ùt conjuncta cum voluntate conditionata non
poſſet cauſare involuntarium: ergo. Prob. min.

Quia

2

Quis involuntarium eſt id, quod eſt contra elicitum
voluntatis actum: ergo. Reſp. diſt. maj. Cauſaret
involuntarium, àt conjuncta cum voluntate condi-
tionata tam ſubſective, quàm objectivè neg. maj.
tantùm objective conditionata, & ſubjectivè tamen
abſoluta con. maj. ſimiliter diſt. min. neg con. Dicimus
proinde, quod ignorantia antecedens cauſet involun-
tarium conjuncta cum voluntate ſubjegtivé abſo⸗
luta, & objectivè tantùm conditionata non operan-
di, ſi adeſſet notitia. Et ratio eſt: quia ſi operans
nec defactò habet ſubjedtivè abſolutum & exerci-
tum voluntatis adtum, non operandi ſub conditio-
ne notitiæ, neque unquam habuit cjusmodi propo-
ſitum actuale, quod nunc meraliter ſaltém perſeve-
ret, certum eſt talem operationem non elſſe hic
& nunc propriè, & contrariè involuntariam: quia
manifeſtè non eſt contra elicitum voluntatis actum,
üt bene lequitur proba objectionis, ſed tantùm eſ-
ſet, quæ futuritio pure conditionata nullum poteſt
præſtare effectum ablohitum: ergo ſolùm eſt invo-
Quntaria privative ſen non voluntaria hic & nunce
ac de præſenti in ſtatu abſoluto.
Obi. quims contra membrum ſecundum reſolutionis,
ejiäsque prim. partem: Illud non eſt vofuntarium, quod
non procedit ex cognitione; ſed actio procedens ex
ignorantia conſequente tam affectata, quàm craſſa
non procedit ex cognitione: ergo talis actio non
eſt voluntaria: ergo ignorantia conſequens cauſat
involuntarium fimpliciter. Secundè. Ignorantia an-
tecedens cauſat involuntarium ſimpliciter: quia re-
movet cognitionem: ergo & illa cauſat involunta-
tium ſimpliciter. Tertio. Qui dat eleemoſynam pau-
Peri ficto, lioèt dubitet, an ſit pauper? ſi tamen non
in quirat, illa datio eleemoſynæ non eſt voluntaria:
ergo talis ignorantia non caufat voluntarium. Ans.

Neb. Quf
ſwam kiem
luntrk N-
10o mn pro
0 pon
ſoluntaria dirt
Crignotantin
tntia Aiguoe
oln Mracoh
ta Nignon
Rionem ſeer
Talla, god
larig incire⸗
10 eg cal.
in oe conre
uens! god
Peditiram 0
uid ignorn
Cohlichet,d
Am wor⸗
Proeecenti
tiorat iib
(in
trſe nis
inefnxtinte
derd inor⸗
et adan
len, rpo
ur horiis e
n aun .
Lipontti
Juiptind eli
anct e. 4,

contra iſiun
.mej. Culitt
oluntate onl--
ectiye ney i
bjectivè tanet
Cn. Dicins
aulet involt⸗
bjeclire le⸗
1 non Opera-
guialloperan
en Aenelel⸗
i b corddo⸗
cſasnelli e
ſaltem pen ſere.
enn hon l e
hluntanum: gi
loctnisecklip
leitmin tl⸗
e ullon pots
) ſolin imo⸗
tari kie Eun

din in,
Ohunt tumnf
lio⸗ Purkus sS
ata, W n
30 tglsio
donleglen 4
8 gummdiu.
„
iin er: Alurli⸗
,llr ppnolunts⸗
uſua ſi
1 talnen ,.
Aalun

mmk

Pröb. Quia fictus pauper tenetur reſtituere eleemo-
ſynam Eleemoſynario: ergo ejus datio non fuit vo-
luntaria. Reſp. ad primum con: maj. diſt. min. Talis
actio non procedit ex cognitione directa & expli=
cita con. non procedit ex indirecta & implicita
meg. min. Diſt. etiam conſ. ergo talis actio non eſt
voluntaria directè con. indiredte aeg. cenſ. Operans
ex ignorantia aliquomodo volita, operatur ex igno-
rantia aliquomodo cognita ; quia nihil volitum,
quin præcognitum. Idcirco operans eg ignoran-
tia aliquomodo volita præcognovit aliquomodo a-
Rionem ſecuturam ex ipſa ignorantia, tanquam in
cauſa, quod ſufficit ad hoc, ut talis actio ſit volun-
taria indireéctε, vel interpretativè. Ad ſecundum pri-
mò neg. cauſalem ant. eſſe adæquatam, nam licèt
in hoc conveniant ignorantia antecedens, & conſe.
quens: quod utraque remeveat cognitionem im-
peditivam operationis, diſconveniunt tamen in hoc,
quòd ignorantia antecedens cauſans involuntarium
ſimpliciter, ſit, & debeat eſſe conjundla volitioni,
ſaltem moraliter perſeveranti, Onpoſiter „ actioni
procedenti ex ignorantia, quæ eſt obje Rivè condi-
tionata, fubjectivè abfoluta; ùt patet ex object. præa-
ced. Cùm de ratione involuntarii proprié & con-
Trariè talis ſit,; ut ſit contra exercitam voluntatis
inclinationem ſaltèm moraliter perfeverantem. At
verò ignorantia conſequens, ſeù volita nullum ha-
bet a dum voluntatis, etiam moraliter perſeveran-
tem, oppoſitum actioni poſitæ ex hac ignorantia;
quæ potiúùs eſt juxta ſubjectivè abfolutum volunta-
tis actum moraliter perſeverantem, quo volita eſt
ca ignorantia, & ſolùm eſſet contra voluntatis actum,
qui primòô eliceretur, ſi adeſſet oppoſita notitia. Se-
cundè, diſt. anx. Cauſat involuntarium: quia remo-
vet cognitionem inculpabiliter & involuntarie con.
G quia

quia removet quomodocunque neg. ant. ſimiliter
neg. conſeq. Hinc, quia ignorantia conſequens
removet cognitionem voluntariée, & culpabiliter,
cauſat voluntarium. Ait tertium, neg. ant. prob. diſt.
ant. Tenetur reſtituere ex defectu voluntarii in da-
tione eleemoſynæ neg. ex alio capite cenc. ant. &
neg. conſ. Non enim talis fictus mendicus tenetur
ad reſtitutionem eleemoſinæ, ex eo: quòd talis da-
tio illius eleemoſinæ, Eleemoſynario non ſit vo-
luntaria, ſed ex diſpoſitione juris poſitivi, hanc re-
ſtitutionem in pœnam taliter defraudantium præ-
cipientis.
Obj. ſextò, contraſecundam partem: Quod ſe habet
conſequenter, non poteſt ſe habere ùt cauſa, cùm
de ratione cauſæ ſit prioritas, ùͤt docent Philoſo-
phi: ergo ignorantia conſequens non poteſt eſſe
cauſa involuntarii ſecundùm quid. Secundé. Igno-
rantia affectata eſt conſequens, ſed hæc ignorantia
non cauſat involuntarium ſecundùm quid: quia eſt
expreſsè voluntaria propter ipſum effectum: ergo
ignorantia conſequens non cauſat involuntarium ſe-
cunduùm quid. Tertié. Ignorantia conſequens fa-
cit operationem voluntariam ſimpliciter: ergo nec
facit involuntariam ſecunduùm quid. Conſeq. patet.
quia nec ab cadem cauſa proficiſci nec in eodem
actu convenire queunt, quæ contraria ſunt: ergo.
Reſp. ad primum: diſt. ant. quod ſe habet conſequen-
ter;, non poteſt ſe habere ùt cauſa reſpeétu illius,
reſpeétu cujus ſe habet conſequenter con. reſpectu
illius, reſpectu cujus ſe non habet conſequenter ueg.
ant. & conſ. Duo enim in præſenti interveniunt
actus. Primus Eſt actus voluntatis, quo ſcire non
vult, qua die obliget v. g. præceptũ abſtinentiæ à car-
nibus, & reſpectu hujus ignorantia præfata eſt con-
ſequens & effectus in illo nihil cauſans, ſed ab illo
cau ſata.

Uaalata.
dis die prn
ſpebtu kin
ſec untaete
Uatobe folun
ſio won bete
41ſetunde
Untig alec⸗
talla talis es
bitnz guin
r, Cetedi
Prxſente
holta, ol
voluntzni,
Al in
e Men
Uutrim,
lone. Polu
uree un
Numn auſa;
0Nekori,
nottig di
Alng N
uniin ſenn
1n don Sint,
te Plus de n
n Glnd
becine (
ſe emnſtn
nut ab e
ttione,
Ulitee .
aiend
ſwcine
1,d

at. Uhilte,
tia conſegten
e cukpablilen
ant. ſrob,
untarii in .
e Anc. aut. 6
dicus tenetur
noc talis da⸗
Mnon It r0.
erizhane re⸗
Nartuum ire⸗

vod le Uadet
Or cala, en
rent hiob⸗
1on poteſt AN
lunls. ono.
Ec ignotautis
gicd: gdis 6
ſe Aatn: elg
lantarlumn .
conlequeni
jter: elgo
Colſeh iid
nec in eolen
n woot: eigt
het corſeqe
eſpebll lin
ter un iuſltil
nlglenter e;
nterrenlun
glo ſeire bl
rentir 3 c.

tauſata. Secund. altus, eſt v. g. ipſa comeſtio car-
nis die prohibita, ſubſequens actum primum, & re-
ſpectu hujus ignorantia non ſe habet conſequenter,
ſed antecedenter, & eſt aliquomodo cauſa illius in
ratione voluntarii: quia ſi hæc abeſſet, talis come-
ſtio non fieret: ergo.
Ad ſecundum con. maj. neg. min. Licèt enim igno-
rantia affectata ſit expreſsè voluntaria, quæ eſt
cauſa talis effectus v. g. comeſtionis carnis die pro-
hibita; quia tamen hunc effectum, qui ex illa ſequi-
tur, detectà ignorantiã voluntas non vellet, imô
præſente notitia prohibitionis, de illa comeſtione
poſita, doleret: habet aliquomodo rationem in-
voluntarii.
Ad tertium, Reſp. cum P. Leſſio cit. dubio z. neg.
tonſ. Hæc enim ignorantia & facit operationem vo-
luntariam, & involuntariam, ſed ſub diverſa ra-
tione. Voluntariam facit, in quanrum hæc volun-
taria eſt, oum qua talis operatio connectitur, tanquam
cum cauſa; Involuntariam: quia eſt cauſa talis
operationis, quæ detectâ ignorantiãs, & præſente
notitia diſpliceret voluntati, nee poneretur.
Ad prob. Nego voluntarium ſimpliciter, & involun-,
tarium ſecundàm quid eſſe contraria: ſicut contra-=
tia non funt, eſſe ſimpliciter nigrum, hoc eſt, habe-
re plus de nigredine, quàm de albedine, & eſſe al-
bum ſecundùm quid, hoôc eſt, habere minus de al-
bedine (hic enim ly ſmplicitexr, & ſecundum quid,
ſic explicant Theologi) ergo & procedere pote-
runt ab eadem cauſa, & convenire in eadem ope-
kationèe.
Objicies ſeptimèò conira tertium membrum reſolutionis:
Ut ignorantia conſequens cauſet involuntarium ſal-
tèm ſecundùm quid, fufficit, quòd voluntas ſit itâ
diſpoſita, ut operationem non poneret, ſi haberet
C 2 . ejus

ejus notitiam: ergo etiam, ut ignorantia conco-
mitans cauſet voluntarium ſaltèm ſecundùm quid,
ſufficit, quod voluntas ſit ità affecta: ut poneret
operationem, ſi haberet ſcientiam illius. Secundò.
Ignorantia concomitans, ùt patet ex dictis, habet
ſe per accidens reſpectu voluntatis: ergo nequit
cauſare non voluntarium in actu. Tertiò. Reſpectu
ſubjecti capacis non datur medium, inter formam
& privationem ſic equus v. g. eſt videns, vel coœ-
cus: ſed actus humanus eſt objectum capax, refpe-
ctu voluntarii, & involuntarii: ergo omnis actus
humanus debet eſſe voluntarius, vel involuntarius:
ergo actus ex ignorantia concomitante proveniens,
non poteſt eſſe non voluntarius. Reſp. ad primum,
neg. conſ. Diſparitas eſt ex P. Gonet hic art. 7. g. 4.
n. 139. Quia ad involuntarium ſecundum quid, non
requiritur cognitio: ſed ſufficit, quòd ſit contra
propenſionem voluntatis ipſius operantis. At veréô
ad voluntarium ſecundùm quid, ſaltèm requiritur
aliqualis cognitio operationis, quam omnem cùm
tollat ignorantia concomitans, actum voluntarium
ſecundùm quid cauſare nequit. Ad ſecundum diſt.
ant. habet ſe per accidens ad volendum agere con.
ad non volendum agere, vel ad non explicite volen-
dum cum hac circumſtantia neg. ant. diſt. etiam
conſ. nequit cauſare non voluntarium poſitivè, ſeu
quod eſt, contra actum elicitum voluntatis con. ne-
gativè, ſeu carentiam voluntarii neg. conſ. In tan-
tum autem ignorantia concomitans cau ſat non vo-
Iuntarium;, ſeu carentiam voluntarii: in quantum
tollit notitiam requiſitam ad explicité & actu vo-
lendam operationem talem, cum hac circumſtantia
Y. g. in quantum eſt occiſio inimici, quæ intenta erat
àt occiſio v. g. urſi: quem inimicum adeſſe ope-
rans non cognovit ratione ignorantiæ concomitan-
tis.

18. Ale
Gi adel
luntari 4.
nir .
unte gece
ſenlte voteſt
löm tatio
lubeun
ſitentis, el
Chjieie o
lantatk,
nit, guen
kantice cone
inis ir n
mitans gban
lbo etiam
in grelhl,
cict Ceſn n
eltt geitere
taneonitn
Minohn er
. 5 Coeet
allne, Negne
ault wlnt⸗
alnmmn, 4
A hkt
nlller iig
uts Nl8
hiniei D
u lcet iir
Gwilencun i
Nſto pr
a aAihit ſi⸗
ſittilin,

tuis, l

orantia coneo⸗
cunCün grl,
ut ponelet
ius, Gecunti.
Gictis, habet
eroo neuit
u. Relpecll.
inter ormamn
dens, Tel e⸗
cadas, 1ehe⸗
10 Oris a
jnrolontaris.
nte proſehienn
S. A ginm
ſe n m. ſ
unn guic, no
6c Ut contra
gtis, At verè
em vegpirir
omhneſn cön
Uoluntatin
ſeuunlin 9
Uin agere a
glette ſoer⸗
t, ij. eliam
poltiet⸗ ſel
Cttatkg eot
, tſe N r
cilit n
: I Ouutn
eEan ſo⸗
cäinmſtnt
Geiutentzei
.
n adeſe

“M
onconi
26 3

23 37 69.
tis. Ad tertium, con. maj. diſt. min. Actus humanus,
cui adeſt notitia, eſt ſubjectum capax reſpectu vo-
Juntarii & involuntarii con. cui deeſt notitia neg.
min. & conſ. Actui autem ex ignorantia concomi-
tante procedenti, deeſt notitia, proinde nec illi con-
venire poteſt ratio voluntarii, vel involuntarii, ſed
ſolùm ratio non voluntarii, ſic v. g. ligno: quia non
eſt ſubjectum capax viss, nequit convenire ratio
videntis, vel cœci, ſed ſolùm ratio non videntis.
Objicies ocaορ Aus, qui fit juxta propenſionem
voluntatis, eſt voluntarius, atqui v. g. occiſio ini-
mici, quem quis putavit eſſe feram conjundla igno-
rantiæ concomitanti, fit juxta propenſionem volun-
tatis, ut patet: ergo. Secundé. Ignorantia conco-
mitans quandoque facit actionem peccaminoſam:
ergo etiam voluntariam. Prob. ant. fit caſus: Ti-
tius ex culpabili negligentia putans eſſe feram oc-
cidit Cajum ſuum inimicum, quem etiam ſtante ſci-
entia occideret. Jam ſic: Hæc ignorantia eſt pu-
rè concomitans; atqui hæc facit actionem pecca-
minoſam: ergo. Teriiò. D. Thomas hic quæſt. 7r.
art. 4. docet ignorantiam concomitantem neque ac-
cuſare, neque excuſare à peccato: ergo nunquam
cauſat voluntarium, vel non voluntarium. Reſz.
ad primum, diſt. maj. Si propenſio voluntatis hic &
nunc influat in actum con, ſi non influat neg. maj.
ſimiliter diſt. min. neg. conſ. Propenſio autem volun-
tatis nullé modé influit hic & nunc in occiſionem
inimici conjunctam cum ignorantia concomitante:
quia licèt illa voluntas ſit parata & diſpoſita ad
occidendum inimicum, non tamen hic & nunc ta-
lis occiſio provenit ex illa, cùm ſufficiens diligen-

tia adhibita fuerit, nè homo interficeretur: Unde

materialiter prorſus ſe habet reſpectu illius ùt vo-
luntariæ, vel involuntariæ. Deinde ut propenſio
C 3 volun-

Voluntatis influat in actum, illum faciendo volun-

tarium debet adeſſe cognitio objecti, in caſu autem

noſtro non adeſt: ergo. Deinde
Obſervandum eſt pro pluribus aliis ſolvendis:
Quando dicimus ignorantiam concomitantem, nec
voluntarium, nee involuntarium cauſare: Loqui-
mur de ignorantia concomitante, quà præcisè tali.
Nam ùt docet Leſſius hic 4. 6. art. 8. dub. 4. Li-
cet ignorantia concomitans conjunéta cum antece-
dente involuntarium non cauſet, ſed ſolùm non vo-
luntarium ex eo: quôd effectus ex illa procedens
adhuc non ſit contra actum elicitum voluntatis, nec
detectàâ ignorantiã moveat operantem ad dolorem
& triſtitiam, licèt habeat ex defectu cognitionis ca-
rentiam voluntarii, conjunéta tamen cum ignoran-
tia conſequente cauſat voluntarium, cùm ut talis
ſit direéte vel indirecté volita, & ſit cauſa talis ef-
fectus hic & nunc ſub talibus circumſtantiis facti:
qualis cauſa non eſt ignorantia concomitans, cùm
etiam ea abſente, ſequeretur talis effectus. Hinc
ad ſecundum diſt. ant. ignorantia concomitans facit
actionem peccaminoſam, quà præcisè talis neg. ut
eſt ſimul conſequens con. ant. & neg. conſ. cum
maj. prob. Nam hoc ipſo, quòd ſit culpabilis, uͤt
innuit caſus objectionis, eſt aliquomodò ſaltèm in-
direcdte volita: ergo conſequens. Præterca, uͦt
bene notat Völkerus hic art. z. F. F. hujusmodi
oceiſio eſt ſufficienter ex eo peccaminoſa & volunta-
ria, quod Titius ſive formaliter, ſivè virtualiter &
æ quivalenter, ſic actu ſit diſpoſitus, ut hoſtem Cajum
occideret, ſi ſciret objeétum, quod putat eſſe feram,
eſſe re ipſa Cajum: ſic enim illa actio, licèt ab illo oc-
cidendi propoſito non ſit ſignatè imperata, eſt ta-
men imperata exercité & implicitè in hoc, vel ſi-

mili acu: Volo occidere Cajum, ubi „ & quando-

cunque

unque dote
itd illo
ſus gico⸗
rantian con
Iegle acul.
guo tmen i
1l anteceden
EX cicis
lente. Mien
loum Cneme
andt pane⸗
eenhlon
Catam, P.
eonkiteti!
peccatun,
tota Maliti
ecegtumn:
Atera glor
tefitrg
inen, de
es Culn mar
telztsi
ſriſtgien
EN
lt flit a
Wamz A
aGerdun
Oſßciumg.
abiliter
e ipnora
tentemm de
terdatur l
tiagil
atius lte
e teſtitun

faciendo olo⸗
i, in call uumn

aliis ſolrencit
Mmitantem, hel
lare, Loui⸗
prrciss tali
Wa Cum autece⸗
Ron voavo⸗
da Notecen
wlontztigte
ntem 20 Coloten
cotnition⸗ 645
en oumn rnorn
n, el u l
It calſs is 4.
nliatis kicti
onitns, elgn
eſeo⸗ Uin
ncomitans i
ist thlisg tiecn
lpabllss,
od ſaltem in
Preteres,
. Voſuennl
noli Efolne
enalte
telen Cſu
ar el⸗ ſetamn
liupiſon
D
in boe, 4
, 1

cunque potuero; atqui nunc poteſt: erge impli-
citèe illo caſu vult nunc occidere. Ad tertium. Rur-
ſus dico 5. Thomam nihil aliud velle: quàâm igno-
rantiam concomitantem per ſe, ùt concomitans eſt,
neque accuſare, neque excuſare à peccato, cum
quo tamen ſtat; quod poſſit excuſare à peccato, ùt
eſt antecedens, & accuſare ùt eſt conſequens.
Ex dictis colliges pro praxi pro ignorantia antece-
dente. Priw. Nemo tenetur confiteri adtum ma-
lum, quem commiſit, ignorans illius malitiam, eti-
amſi poſtea reſciat malum fuiſſe, & prohibitum. In
exemplo: puer neſcivit in pueritia aliquid eſſe pec-
catum, poſtea veròô id reſcivit, non tenetur illud
confiteri: cùm enim per ignorantiam non fuerit
peccatum, non eſt materia confeſſionis. Secundé Si
tota malitia actůs ignoratur, nullum committitur
peccatum: ſi verô una pars malitiæ cognoſcitur,
altera ignoratur, illius ſolům malitiæ ſpecies con-
trahitur, quæ cognolſcitur. In exemplo: occidiſti ho-
minem, quem neſciebas eſſe ſacerdotem: fornicatus
es cum muliere, quam neſciebas eſſe conjugatam,
reus es quidem homicidii, fornicationis, non autem
ſacrilegii, aut adulterii. Teriiò. Judex, conſiliarius,
medicus, qui in ſuo officio, ex ignorantia invinci-
bili fuit alteri cauſa damni, non peccat contra ju-
ſtitiam; adeoque non tenetur ad reſtitutionem. Sed
advertant iſti, quòd teneantur ea ſcire, quæ ad
officium ſuum rectè exercendum pertinent, nè cul-
pabiliter ignorent. Idem eſt de confeſſario, qui,
ex ignorantia invincibili, non inducit ſuum poœrni-
tentem de reſtitutione facienda, quòd videlige
teneatur locò ſui pœnitentis reſtituere.
ti probabiliter docent: quoòd non teneatur confeſ-
ſarius ad reſtituonem locò ſui pœnitentis, ſi illum
de reſtitutione facienda etiam deliberaté & adver-
C4 tenter

23 40 g8-
tenter non monuit. Katio eſt: tum quia confeſſa-
rius non tenetur ex juſtitia proſpicere bonis tem-
poralibus aliorum, ſed bono ſpirituali pœnitentis,
cujus cauſam agit, & non alterius. Tum quia
confeſſarius nullam actionem injuſtam exercet con-
tra tertium: adeoque illi reſtituere non tenetur.
Ità Baſſæus verbô confeſſarius n. r. Rexginaldus
lib. 2. un. 43. Diana part. z. tract. 2. reſolut. 1. &
alii. Omnes tamen docent, quòd confeſſarius non
monens ſuum pœnitentem, de reſtitutione facienda
tunc, quando debuit, peccet mortaliter contra cha-
ritatem. Quartò. Qui in judicio ex ignorantia in-
v ncibili dedit ſuffragium, quod re ipfſa eſt injuſtum,
licèt id faciat ex paſſione, contra perſonam con-
uie „ non tenetur ad reſtitutionem. Katie
Quia non peccavit contra juſtitiam, quòd ve-
10 oerit odium, aut alium pravum affectum con-
tra illam perſonam, peccavit tantùm contra chari⸗=
tatem: Violatio autem ſolius charitatis non in-
ducit obligationem reſtituendi. Unde ad ſummum
tenetur ex charitate provideres ut damnum reſar-=
ciatur, quod charitatis præceptum non obligat ſtan-
te gravi incommodo.
Colliges ſecundò pro ignorantia conſequente : Quôd
videlicet tale ſit opus ſecutum ex hac ignorantia,
qualis eſt ignorantia. Unde ſi ignorantia vincibi=
lis tantùm eſt mala venialiter, opus ex ea fecutum,
tantùm eſt malum venialiter. Ex culpa autem ve=
niali non oritur obligatio gravis ratione parvæ da-
mnificationis: Nam ſi à parte rei eſſet magna da-=
io⸗ quæ per parvas ſucceſſivè factas damni-
s, tantûùm venialiter peccaminoſas conti=

Liſſet, deinde tamen magnam ſummam totalem at-
eigiſſet, tunc reſtitutio ſub mortali eſſet facienda,
at patet eg damnata propoſit, Innocentii XI. n. 38.
2074

zon tenett
auod ablan
agne n
CAliet
ceet hac
lritte,
ls aectas.
MNotamunie
leſa non li
1 interaos
Reccaruſn
Oitante
us inten
Lon incurn
Utemn ex
lrnat ohli
tee onori
legult, ſec
1lo enterne
lltim; 44
tuenci, I
Donucine, .
di

net

Waun .
0. Th
nluen Th.
Uht . r
Uutem a

1 gguia cofeli⸗
ere bonis ten⸗
lli pornitentit
„ußm qlit
exetcet con⸗
hon tenetut.
Repinaldus
feſtlet,l.
glellatius aon
Kone Uieni
tet colttach,
ignorantir
aekinjultn,
erſonam con⸗
oten. Nls
n, guo le⸗
edum col⸗
ntka chari⸗
tis non in⸗
e ad ſommun
tanomn kelat⸗
vobligat Iu⸗

Mue Cul
1 norautla,
Unta nehi⸗
eNe ſecutui
lon uen d
vteut i
lragn ⸗
Gannt.
1 olss cobli⸗
, botaletn /
hlet laieli
uiil

£ 9
233 41 62.
non tenetur quis ſub pœna peccati mortalis reſtituere,
Aquod ablatum eſt per parva furta, quantumcunque ſit
magna ſunma totalis.
Colliges tertiò pro ignorantia concomitante: quòd vi-
delicet hæc excuſet ab excommunicatione, irregu-
laritate, & obligatione reſtituendi, etſi adſit pra-
vus affectus, circa id, quod operatur. Katio de
excommunicatione & irregularitate eſt: quia Ec-
eleſia non ligat, nec ligare poteſt propter actus me-
rè internos: nec propter externos, qui non ſunt
peccatum; atqui opus factum ex ignorantia con-
comitante, non t peccatum, licèt adjunctus affe-
Gus internus ſit peccatum: ergo taliter operans
non incurrit excommunicationem, aut irregulari-
tatem ex delicto. Quòôd autem non inducat & in-
currat obligationem reſtituendi, etiam patet: Quia
hæc Ron oritur ex ſolo affetu interno, qui nocere
nequit, ſed ex actione externa injuſta, cùm autem
actio externa non ſit peccatum, minus eſt contra

juſtitiam; adeoque non oritur indé obligatio reſti-

tuendi. Ità Sanchez lib. 9. de Matrim. D. 22. u. 26.
Bonacinna D. 2. de reſtit. in genere. 4. 1. punctéô 3. n. 2.
& alii.

QuxksrIO IV.

An metus cauſet involuntarium, vel
voluntarium ?
Crtum eſt primèé: Quod metus, ſeu timor juxta
D. Thomam hic 4. 4r. art. 2. in O. & com-
munem Theologorum ſent. definiatur: Qusd ſit fu-
ga imminentis mali. Proinde ea ſolùm ex metu fi-
unt, quæ fiunt, ut evitetur malum imminens. Hic
autem duplex cſt: Alius ger ſe, ſeu naturalis. 4

3 42 662.
per accidens, ſeu innaturalis, qui etiam dicitur cauſa-
li. Metus per ſe, & naturalis eſt, qui verſatur cir-
ca malum per ſe imminens, dicitur autem malum
per ſe imminens: quôòd fundatur in lege divina;
aut humana, quæ nonnullis actionibus, & omiſſio-
nibus prohibitis, annectit certas pœnas, ut homines
abſterreantur à ſimilibus actionibus, ſeu omiſſioni-
bus prohibitis: ſic lex divina annectit peccato
mortali infernum, lex humana furto furcam. Me-
tus per accidens eſt, qui verſatur circa malum per
accidens imminens, dicitur autem malum per acci-
dens imminens: quod fundatur inmero caſu & for-
tuito eventu. Tale malum v. g. eſt naviganti pe-
riculum mortis proveniens ex caſuali tempeſtate.
Certum eſt ſecunds: Quòd aliud ſit operari cum
metu, & aliud ſit operari ex metu. Operari ex
metu eſt, quando metus eſt cauſa operationis, &
de hoc metu procedit hic quæſtio. Operari cum
metu eſt, quando metus non eſt cauſa operationis;
ſed ſolàùm ſe habet concomitanter ad operationem,
ſic fur v. g. furatur cum metu patibuli, non tamen
furatur ex metu, quia metus patibuli non eſt cauſa
furti. Poteſt autem metus aliquando eſſe cauſa
adæquata operationis, & ità, ut ſecluſo metu talis
actio nequaquam fieret ex alio motivo, ùt patet
in navigante, qui in mortis periculo, merces in ma-
re projicit. Aliquando tantàùm cauſa inadæquata,
ſi nimirum præter metum adeſt aliud ſuſſiéiens mo-
tivum operandi, ex quo motivo adhuc ſequeretur
actio, etſi metus abeſlet: àt contingit in illo, qui
dete ſtatur peccatum ex metu gehennæ, etiam illud
deteſtaturus, etſi non eſſet gehenna: quia offenſa
DEI eſt. Metus ob malum per accidens imminens
conceptus, plerumque eſt cauſa adæquata operatio-
nis, appellatrque etiam violentus. Metus zutern
4

ob walur
tautam

Certur
Cloren t
luali, &
proercens,
Lerelltate:
que ablolu
inmercibus
lento d
Ais citen
Verd a
in becellt
uobus be
Abllinenti
tatur in in
iam cclfel
Wione Pee
Plocecens
ut Cantirg
Poteleng
Utli d
ſatet inon
lemnz.
Prorelens
ſac inee
enn Ner
guitar e
mi⸗ t
Peoratumn
Reſilee
ſirzineen
i ſee
lagten
unanie

n dieitut ſe⸗
zi verlatun ei⸗
Autem malun
lege dirin,
, & omiſſoo.
s,ut homines
en omillioni-
edit peccato
Utcim. Me⸗
A mdlum per
Aan ſelnci⸗
ed end Nir⸗
mnionti pe⸗
ltempelate
Ct opetani enn
1. Cyenri 6
chernions, ’
ODyetalt n
oennionis
4 Cfentionenn
blli vontuwin
wwnekeunt
ndo ele
lo metu tlls
o, dr hatet
nenesinm
1iprlegont,
(aſen.
lue erel
i nlo, gu
, Ctian llu
gli ohenli
ens immiten
ata n
n
Metu⸗/ 5

699 43 Be.

ob malum per ſe imminens conceptus ordinariè elſt
tantàm cauſa inadæquata operationis.
Certum eſt tertiò, Triplex eſſe diſcrimen inter a-
Gtionem procedentem ex metu violento ſeu inna-
turali, & metu naturali. Primum eſt: Quod actio
procedens, ex metu violento fundetur in fortuita
neceſſitate amittendi alterutrum ex duobus bonis,
quæ abſolutè potuiſſent ſimul haberi, ùt patet v.g.
in mercibus & vita: adeoque operans ex metu vio-
lento è duobus malis, minus eligit, cùm tamen in
aliis circumſtantiis, utrumque potuiſſet vitari. At
verô actio procedens ex metu naturali fundatur
in neceſſitate non fortuita amittendi alterutrum &
duobus bonis, quæ ſimul haberi non potuiſſent. Sie
abſtinentia à peccato ob metum gehennæ funda-
tatur in inevitabili neceſſitate amittendi, vel glo-
riam cœleſtem, vel deleétationem, quæ ſperatur eX
actione peccaminoſa. Secundum eſt: Quôd actio
procedens ex metu violento, ſit operanti damnoſa:
t contingit in ejectione mercium. Actio autem
procedens ex metu naturali, eſt per ſe lucroſa &
utilis ad promovendam felicitatem operantis: àt
patet in omiſſione peccati procedente ex metu ge-
hennæ. Tertium eſt: Quòd aétio ex metu violento
procedens conjungatur cum dolore, & triſtitia: ùt
patet in eo, qui projicit merces in mare. Actio-
nem verèò ex metu naturali procedentem potiùs ſe-
quitur ex natura rei, gaudium & tranquillitas ani-
mi: ùt patet in eo, qui es metu gehennæ vitat
peccatum. His ſuppoſitis ſit.
Reſolutio: Adlio ex quocunque metu proveniens eſt
ſimpliciter voluntaria. Attio ex metu naturali, ſeu
qui per legem juſtam intuſſus eſt, procedens eſt per
ſe loquendo „ nec quidem ſecundam quid invo-
Auntaria. Actio autem ex metis violento Eroteckn⸗
6

3 44 682-

eſt inveluntaria ſecunduùm quid. Reſolutio quo-
ad primam & tertiam partem, eſt D. Thomæ
zg. 2. quæſt. 6. artic. 6. & communiter omnium:
quoad ſecundam partem eſt P. Vaſquez, Eſparſæ
Amici &c.
Probatur jam reſolutio quoad primam partem. IIIa
actio, quæ procedit ab intrinſeco cum cognitione,
eſt ſimpliciter voluntaria; ſed actio proveniens ex
quocunque metu, procedit ab intrinſeco cum co-
gnitione; non enim metus in illa tollit rationem
actionis ab intrinſeco procedentis, & cognitionem:
ergo talis actio eſt ſimpliciter voluntaria, maj. eſt
defenitio, min. prob. quia talis actio ex metu pro-
veniens, eſt actus voluntatis elicitus, vel ab hoc im-
peratus, etiam procedit ex cognitione: quia oritur
ex cognitione mali imminentis. Sic enim merca-
tor navigans, ex cognitione mortis imminentis,
vult efficaciter projectionem mercium, & illas pro-
jicit in mare vi illius volitionis efficacis: ergo-.

Probatur ſecunde: Licèt ejectio mercium, quæ ex

metu fit, non ſit ſecundàùm ſe, & ſecluſis his cir-
cumſtantiis, ſimpliciter amabilis, hic & nunc tamen
proponitur ùt amabilis: quia proponitur tanquam
medium neceſſarium ad majus malum evitandum,
ſcilicet naufragium, & ad retinendum majus bo-
num, nempe vitam: ergo licèt non ſit voluntaria
ſpectata ſecundum ſe, eſt tamen, prout hic, & nunc
exiſtit, & eligitur à voluntate, ſimpliciter volunta-
ria. Probatur tertiè: Actio facta ex metu contra le-
gem DEI eſt ſimpliciter peccatum: ùt patet in ne-
gatione Petri, & in eo, qui metu mortis abnega-
ret fidem: ergo eſt ſimpliciter liberum: ergo &
voluntarium: cum liberum fundetur in voluntario.
Probatur reſolutio quoad ſecundam partem. Actio
ex metu naturali procedens, nullam cauſat triſti⸗
tiam,

tiam, ſed
Orn ſit a
ez dictis,
poſtimam v.
ognenco, ne
ſnpliter ve
leni coninge
poſeniend
Eoig per arci
ens aporhe
40nlguente
Vria ſecone
ml ezper
ne, aut habj
netioni, g
clumn ineffe⸗
ernenn pan⸗
ebeat Ceſice
lle Penienle

lhetureſ

emeil eaſt
s tiiti
ninif
ntttun gie
Mejez cont
1dd ed in
An
18 dlreum
Ueri lunt
1e efarum
oann
uſl eſt ege
ſeclienen
efienite
Mümn nolun

delolutio an⸗
eſt D. Ihon
ter omnlun:
Uez, Eſpalle

ztem. II
coonitione,
oreniens ex
teo eunn co⸗
t mionem
ungiiinen:
Uraria, beſ &
ex netl No⸗
,Tel ablvein⸗
net glirottt
ic eninn nertt⸗
is innllente,
n lo⸗
eſteni etgo
reiun, dle
ſeclels tis e
Euur tind
nitur tunguan
n erltancun,
un anſi do⸗
alt wOanari,
ze⸗ K nun
eirt Clur
netu ma d⸗
kurtin⸗
ori hegr
un: elpo
lr clummn
tem. 1
tallit ti⸗

. 2,
689 45 682-
tiam, ſed potiùs animi tranquilitatem, & gaudium,
cùm ſit actio lucroſa & boni promotiva; ut patet
ex dictis: ergo per ſe loquendo, non eſt contra
poſitivam voluntatis inclinationem: ergo per ſe
loquendo, nec eſt ſecundùm quid involuntaria, ſed
ſimpliciter voluntaria. Dixi per ſe: quia per acci-
dens contingere poteſt, ut adio ex metu naturali
proveniens, poſſit eſſe involantaria ſecundùm quid:
quia per accidens poteſt adtio ex tali metu proce-
dens apprehendi ab operante, ùt ſibi damnoſa, &
conſequenter eſſe contriſtativa: adeoque involun-
taria ſecundàùm quid. Vel etiam in caſu, quo ſi-
mul ex perverſitate voluntatis, vel nimia tentatio-
ne, aut habitu vitioſo cum voluntate efficaci ope⸗
rationis, quam extali metu facit, conjungat affe-
ctum inefficacem, quo vellet oppoſitum: ut, ſi quis
ex metu pornæ abſolutè nolit furari, & tamen fimul
habeat deſiderium furandi ſub conditione: ſi non
eſſet periculum incurrendæ poœnæ.
Probatur reſolutio quoad tertiam partem. Quia aélio
ex metu caſuali, & violento proveniens eſt cauſa-
tiva triſtitiæ & doloris, cum apprehendatur, t
diminutiva boni poſſeſli: non enim ſinè dolore di-
mittitur, quod cum amore poſſidetur, éſtque pro-
Pterea contra inclinationem actualem poſſidendi:
ergo eſt involuntaria ſecundùm quid: quia tamen
esſt juxta aliam inclinationem hic & nune „ & in
his circumſtantiis, prævalentem, ideo manet volun.
taria ſimpliciter. Probatur ſecundè, juxta commu-
ne effatum: Quæ ſcienter „ & effcater volumus 5
Plus volumus, quàm nolumus. Volitio enim tali
caſu eſt efficax, & nolitio ineſſicax: atqui v. g. pro-⸗
jectionem mercium ex periculo naufragii, ſcienter,
& efficaciter volumus: ergo illam magis volumus;-
quàâm nolumus: ergo actio proveniens ex metu vi⸗
olento

olento eſt magis voluntaria, quàm involuntaria:
ergo eſt voluntaria ſimpliciter, & involuntaria ſe-
cundùm quid. Prebatur tertis: Quia ex metu vio⸗
lento operans, itâà, v. g. projicit merces, ut vi præ-
ſentis volitionis, eas non projiceret, nisi projectio
mercium eſſet medium neceſſarium ad finem: vi⸗-
delicet ad conſervationem vitæ, tanquam majoris
beni, hic & nunc incompofſibilis cum minori bo-
no, quod operans negligit; atqui habere hujusmo-
di volitionem eſt aliquomodo; videlicet conditio-
naté & inefficaciter, nolle projectionem mercium!
ergo hæc aliquomodo, ſeu ſecundùm quid, eſt in-
voluntaria. Major eſt clara, & conſtat experientiã,
min. patet cx diéctis. Præterea actiones peccami-
noſæ, quæ ſic ex metu fiunt, non ſolent itâà magni⸗=
fieri, & apprehendi, ùt illa, quæ fiunt absque me-
tu, cenſenturque eſſe digna aliqua excuſatione: ergo
ſignum eſt, ea non eſſe omnimodè voluntaria: aliàs
exchſationem non mererentur.

Oppoſitorum Solutio.

iefe priméò. Ariſtoteles 3. Eth. cap. 1. loquens
de projectione mercium in mare urgente tem-
peſtate, expreſsè docet talem ejectionem mercium
non eſſe voluntariam: ergo aétio ex metu faéta non
eſt voluntaria. Prob. ant. Quia ibi ſic ait: Simpli-
citer enim nemo fortunas ſuas projicit ſpontè. Ergo jux-
ta Ariſt. talis projectio non eſt ſpontanea: ergo nee
ſimpliciter voluntaria. Reſp. Neg. ant. prob. explic.
cum diſt. ſimpliciter nemo fortunas ſuas ejicit
ſpontè, nulla facta ſuppoſitione alicujus mali im-
minentis con. facta tali ſuppoſitione neg. ant. & conſ.
Vel aliter diſt. ant. Nemo fortunas ſuas ejicit ſpon-
tè, id eſt, pura ſpontaneitate excludente omne in-
volun-

Voluntarium
(pontaneitzt
Miciter .
Sio mercium
lieh koe eſt,
Une ſt neys
lis gur ſotd
ſinſchlen ei
igtur au
S ſrilet, 43
erlicandi ſ
olurionem e
Ohi ſen
it zeuhut
t hice int
ſoſa: ego
to. egket
Orincigern
1 uninralig
GBtn 1 lerſ
Nolletien
miinhl
oneſio i
natcnen
lunnti
Nrid:
ili non 0
nelunt oble
Grlot cii
inegtelſo
AMclat e
onſenrin⸗
tanentt

n inwolonut:
involuntatak⸗
in ex metu ſio⸗
tees, ut i pre⸗
b nisj projellie
AA fnem: Vi⸗
Uaram majoris
en Ginori bo⸗
bere hojusmo⸗
ert conditio⸗
honein deniumt
Gümn gil, Ain.
pllitr espetieniin
liodes petemme
ſolent iti nigr⸗
funt lchre ne⸗
Ecuſatiger ein⸗
—

HW
Itio.
e ulgente ſeh⸗
geteiu

ſone
atet laa da
! in⸗
hntanen D
.m A
. aigz eſeit

fN

89 47 682.
voluntarium, etiam ſecundàùm quid con. majori
ſpontaneitate, qui eſt alter ſenſus voluntarii ſim-
pliciter neg. ant. diſt. etiam conſ. ergo talis proje-
ctio mercium non eſt ſpontanea & voluntaria ſim-
Pliciter, hoc eſt, purè voluntaria con. non eſt ſimpli-
citer, hoc eſt, magis voluntaria neg. conſ. Et quòd
hæc ſit mens ipfius Philoſophi, colligitur ex ver-
bis, quæ Iocô citato mox ſubdit: Sed omnes propter
ſuam ſalutem ejiciunt merces, modò ſint ſanæ mentis. Ta-
les igitur actus mixti quidam ſunt, iis autem NB. ma-
gis ſimiles, quos ſpontè homines agunt. Et ſic pariter
explicandi funt textus, qui ex D. Thoma contra re.
ſolutionem datain afferri poſſent.
Objic. ſecundo. Metus gravis v. g. mortis excu-
ſat à culpa transgreſſionem legis. Sic ex metu mor-
tis facta violatio jejunii Eceleſiaſtici, non elt cul-
poſa: ergo metus ſimpliciter tollit voluntariuim:
crgo. Secusde Profeſſio, Matrimonium, alii que
contractus ex metu in virum conſiantem cadente fa-
ti ſunt invalidi: ergo involuntarii. Reſp. ad pri-
mum neg. cenſ. Nam, quod ille metus in præſenti
excuſet à culpa, ſeu peccato, non eſt defe ſus vo-
luntarii ſimpliciter: nam talis violatio jejunii, ſeu
comeſtio abiolutè eligitur tanquam medium ad con-
ſervationem vitæ: ergo abſolute, & ſimpliciter eſt
voluntafia, ſicut ipſa electio; ſed defe tus obli-
gationis: in quantum ſcilicet leges humanæ in tali
caſu non obligant, quando citra grave malum non
poſſunt obſervari, quod tamen non currit reſpe-
Gu legis divinæ, & naturalis ſaltèm negativæ: nam
cransgreſſio illius etiam ex metu gravi facta non
excuſat à peccato. Hinc ſi mulier metu mortis
conſentiat in adulterium, mortaliter peccat, quam-
vis tamen cirçumſtantia metus peccatum diminuat.
4d

239 48 22-

Ad ſecundums, primé indiretté. Matrimonium elan-
deſtinum eſt invalidum, ubi publicatum eſt decre-
tum Tridentini: ergo talis contractus non eſt ſim⸗
pliciter voluntarius, quod eſt aperté falſum. Se-
cundò. Directe neg. conſ. Ratio eſt: Quia in talibus
contradtibus invaliditas non provenit ex defectu vo-
luntarii, ſed ex diſpoſitione juris poſitivi. Jus enim
tam canonicum, quàm civile propter ſpeciales ra-
tiones poteſt apponere contractibus conditiones
contra Rus irritantes & invalidantes, quam quoque
conditionem Eccleſia apponit matrimonio, & reli=
giolæ profeſſieni; ſi fiunt ex metu gravi & caden-
te in conſtantem virum. Deinde ſi prædicti con-
tradus eſſent ex defedu voluntarii à metu cauſa-
ti, tunc omnes cçontraétus ſacti ex metu efſent in-
validi; Quod tamen eſt falſum. Sic enim eontra-
Rus facli ex metu à cauſis naturalibus incuſſo ſunt
validi juxta omnes: v. g. ſi quis ducat meretri-
cem, ut ab ultimo ſupplieio liberetur, valet ma-
trimonium &. atqui in his caibus potell eſſe tantus
metus, quantus eſt,; dum injuſté incutituxr: erge
non invalidatur contractus ratione metús, & ex
defetu voluntarii, ſed ratione diſpoſitionis Juris:
quod actui facto ex metu injuſte incuſſo tollit va-
Jorem.
Objic. tertig. Gravis metus eauſat in astu ex ſe
proveniente involuntarium ſimpliciter: ergo non
aufat ſimplieiter voluntarium. Prob. ant. Dum
mercater metu naufragii projicit merces in mare;
tunc intervenit fimpliciter involuntarium: nimi⸗
rum neceſſitas eligendi ja turam vitæ, aut merci⸗
um: ergo cauſat ſimpliciter involuntariam. Reſß
neg. ant. prob. diſt. ant. Intervenit aliquid ſimpli⸗=
citer involuntarium: ſeilicet neceſſitas eligendi ja=
Quram vitæ; vel mereium, quæ eſt cauſa metús
(0R

.

6ℳn. gon el

onſ. Illg enn
Wr jaltuen,
non caudktur
ſit netum, G
Aalſet proſeci
ſelt amnola.
1, Utpote wmee
ir, imnd elt
Olln hac jahn
(erwatione
lji. i
Wetus v,
Te, Calaret
lablaret mir,
gui hoe von.
non pollet ean
Uenen non pr
Et Kfolitione
Aui dektann
Qin il voli
re iifianun
tur exemnore
ſete operatt
ineſſienei r.
mlun Ra
dnmda ddr
la noner;
trit Kuei
, 1

rimoniun cin
atum ell Eee⸗
los non ell Im⸗

lalſum,

Uia in talibor
ex Gefeclu o⸗
. Jus enin
j eriales ſ4⸗
8 cobditiones
cdan guoue
weri W⸗
1Ai kilen
1 grelli en
nl à mein ell⸗

s getu eleitii
ge eninn colltt
Aibus ielo ſn
Aus ueleit;⸗
etn, Mlet n
Nelele unids
icallo ollti⸗

elet in zdo 1
. elb 4
leiet: elh,
Ph
.
it pelcti .

663 49 6-

con. quæ eſt aliquid cauſatum à metu neg. ant. &
conſ. Illa enim necçeſſitas eligendi aut mercium, aut
vitæ jacturam, eſt quidem ſimpliciter involuntaria,
non cauſatur tamen à metu: ſe d antecedit & cau-
ſat metum, & metus ab illa neceſſitate induétus
cauſat projectionem mercium, quæ licèt ſecundùm
ſe ſit damnoſa, in his tamen circumſtantiis eſt bo-
na, utpote medium neceſſarium ad conſervationem
vitæ, imô eſt melior quàm conſervatio mercium:
quia hæc in his circumſtantiis eſt induéctiva mortis,
& à projiciente judicatur incompofſibilis cum con-
ſervatione vitæ.
Obiic. quartò contra tertiam partem reſolutionis. Si
metus v. g. mortis, in projectione mercium in ma-
re, cauſatet rationem involuntarii ſecundòm quid,
cauſaret mixtum ex voluntario, & involuntario, at-
qui hoc non: ergo. Prob. min. Quia tale mixtum
non poſſet cauſare, nisi cauſando volitionem inef-
ficacem non projiciendi merces, ſi periculum abeſ-
ſet, & volitionem efficacem projiciendi merces; at-
qui neutram volitionem cauſat: ergo. Prob. in.
Quia illa volitio inefficax potiùs provenit ex amo-
re divitiarum, quàm ex metu, ſimiliter efficax ori-
tur ex amore vitæ: ergo. Secundé. Poteſt aliquis
facere operationem ex metu absque aliquo actu
inefficaci v. g. ex metu feræ fugere bhic & nunc,
nullum actum eliciendo, quo extra illam circum-
ſtantiam non vellet fugere; atqui tali caſu fuga
illa non erit involuntaria ſecundùm quid: quia non
erit contra aliquem appetitum elicitum voluntatis:
ergo metus non cauſat involuntarium ſecunduͤmb
quid. Reſp. ad primum con. maj. neg. min. prob. diſt.
maj. non cauſaret illud mixtum, nisi cauſando vo-
litionem inefficacem & efficacem indirecte con. di-
rectè neg. maj. ſimiliter diſtinéta min. neg. conſ. Si
D enim

enim metus v. g. mortis abeſlet, nec haberetur à
mercatore, ob amorem vitæ, volitio efficax pro-
jiciendi merçes ad mare, vi cujus illa projectio eſt
voluntaria: nec haberetur nolitio illa inefficax, ſcu
conditionata ob amorem mercium, illas non pro-
jiciendi ad mare, ſi periculum abeſſet, ratione cujus
hæc projectio eſt involuntaria ſecunduùm quid: ergo.
Ad ſecundum dico: quòd ſolùm nôſtra reſolutio
procedat in caſu, quo metus movet voluntatem ad
eligendam aliquam actionem, quæ ſecundùm ſe in-
clinationi alicui elicitæ voluntatis contraria eſt:
qualis v. g. eſt ejectio mercium reſpectu mercato-
ris. Proinde concedere poſſumus totum argumen-
tum nullò modé militans contra nos.
Obiic. gquinto. Repugnat ut voluntas eadem habeat
inclinationes elicitas ſibi oppoſitas: ſcilicet amo-
rem mercium & volitionem illas projiciendi ad ma-
rec; atqui hoc ſequitur ex reſolutione noſtra: ergo
metus violentus facere nequit involuntarium ſe-
cundàùm quid. Secundo. Repugnat aliquam actio-
nem eſſe ſimul voluntariam, & involuntariam: er-
go etiam repugnat ut ex metu proveniat actio, quæ
ſit ſimpliciter voluntaria & involuntaria ſecundùm
quid. Reſp. ad primum diſt. maj. ut habeat inclina-
tiones ſibi oppoſitas reſpectu ejusdem obje ci con.
reſpectu diverſi neg. maj. ſimiliter diſt. min. neg⸗
conſ. Iſtæ enim præfatæ duæ inclinationes habent
objecta diverſa: nam objectum amoris ſunt mer-
ces, in quantum ſunt quædam bona propria. Af
veròô objectum volitionis projiciendi merces ad
mare, non ſunt merces ſub eadem ratione, ſed ſub
alia: ſcilicet in quantum ſunt impedimenta ad vi-
tandum naufragium, & conſervandam vitam. Ad
ſecundum, diſi. ant. Repugnat aliquam actionem eſſe
KAmul voluntariam, & involuntariam reſpectu eje⸗
em

lem alus
Quum teg
Aois de
Vehite oen
a, Auren
Ciunn guarun
Krureg, ell
Agram fere
ſonis mercin
Conditionatz
Titg dheſer.
tut keſpeſin
domorwis
comparetur
luntanin eſt
len eheitam
ltionenn po
Cudon Ouig,
Prenare gign
lunuti ſeur
2s chan
eal nuls z
nulen Moſel
te etul 1
in ind, 0
Wid .
ntanin ſeen
Non niceenr
Mle
N a
entari 4
it 8 60.
Lieet len
ſittultei
alieilan

nec ubetetur i
tio effcan .
la projellodh
lla ineffcan len
illas non n⸗
,tatione cul
n quid: erge
ra reſoluti“
olortiten al
cundön ſe in⸗
cortann elt:
ſpen nenen⸗
otum agonen⸗
6,
eaen habt
leilicet amo⸗
icrnliadn
nolta: ergo
luntarium ſ.
ligvan lo⸗
untatiach el⸗
enitaid g⸗
Karig leeunclin
habeat jnclina⸗
em obſebi Af.
if. nn

. ⸗
3 51 882⸗
dem actus voluntatis con. reſpeétu diverſorum a-
Kuum neg. ant. & conſ. Quando ex metu violento
aliquis operatur, quatuor actus communiter inter-
venire ſolent; ùt bene notat P. Labat. diſp. 2. de
actibus humanis dub. 7. Primus eſt amor v. g. mer-
cium, quatum projectio ex metu mortis aſſumitur.
Secundus eſt amor, ſeu volitio vitæ efficax, cujus
jacturam veretur. Tertius eſt volitio efficax amiſ-
ſionis mercium. Quartus eſt nolitio inefficax, &
conditionata projefctionis mercium, ſi periculum
vitæ abeſſet. Jam ſi projectio merdum compare-
tur reſpedu tertii acts, voluntaria eſt: quia eſt
conformis inclinationi elicitæ voluntatis. Si verò
comparetur reſpectu primi & quarti acétú⁴s, invo-
luntaria eſt ſecundùm quid: quia eſt contra aliqua-
lem elicitam voluntatis inclinationem. Præterea
rationem voluntarii ſimpliciter, & involuntarii ſe-
cundùm quid, reſpectu ejusdem actionis, non re-
pugnare dictum fuit fuperiùs.
Obiis. ſexio. Licèt aétio ex metu fadta eſſet invo-
luntaria ſecundàùm quid, juxta nos requireretur
actus voluntatis conditionatus, qui ſit nolitio inef-
ficax talis actionis v. g. talis actus, quo navigans
nollet projicere merces, ſi non adeſſet periculum
vitæ; atqui talis actus non requiritur: ergo. Prob,
min. prims, Quia juxta Qurielem hic dub. t. g. 2.
Hæc actio v. g. projectio mercium redditur invo-
luntaria ſecundàùm quid ab amore mercium: ergo
non videtur requiri talis actus voluntatis conditio-
natus. Secundo: Quia non poteſt explicari; utrum
ille adtus, à quo projectio mercium redditur invo-
luntaria, ſit conditionatus objectivè, utrum ſubje-
ivèe: ergo. Reſp. ad arg. neg. min, ad primam prob.
Licèt aliqui doceant hunc amorem mercium eſſe
virtualiter illum actum conditionatum. diſt. ans. red-
D 2 ditux

Atur involuntaria remoté tantùm & radicaliter
con. proximè & formaliter neg. ant. & conſ. Sicut
enim projectio mercium remotè tantùm & radica-
liter redditur voluntaria ſimpliciter per adum, quo
mercator vult vitare naufragium, formaliter veròô
& proximè per volitionem efficacem projiciendi
merces, à priori aétu cauſatam: ità amor mercium
poteſt quidem remoté & radicaliter reddere ean-
dem projectionem involuntariam fecunduͤm quid,
ſed non formaliter & proximè: ergo omnino po-
nendus eſt alius actus ortum habens ab amore mer-
cium, qui proximéè illam projektionem reddat in-
voluntariam ſecunduùͤm quid. Ad ſecundam prob. di-
co: actum illum eſſe conditionatum objectivè, ſub-
jectivé verô eſſle abſolutum, ex quo tamen non
ſequitur, ùt vult Curiel citatus, talem actionem
etiam eſſe abſolutè involuntariam, ſi ly abſolutè ſu-
matur pro perfeété & efficaciter Katio eſt: quia
licèt enim hic actus ſit ſubjeétivè abſolutus, adhuc
tamen eſt ine ficax, ùͤt diximus: effectus autem non
poteſt eſſe perfectior ſuà causà: ergo.
Objic. ſeptimò́. Obſervantia legis divinæ orta ex
metu inferni eſt purè voluntaria: erge metus non
cauſat involuntarium ſecundùm quid. Prob. ant.
Quia ſi hujusmodi obſervantia eſſet aliquomodo in-
voluntaria;, eſſet peccaminoſa, ſed hoc eſt contra
Concilium Trid. ſeſſ. 6. can. S. ergo. Reſp. diſt. con.-
Jeq. metus naturalis & juſtè incuſſus non cauſat
per ſe involuntarium ſecundùm quid con. metus in-
naturalis & violentus neg. conſ. Theologi autem lo-
quuntur de ſolo metu violento, quando dicunt à
metu cauſari involuntarium ſecundàùm quid. De-
inde dici poteſt: metum non ſemper cauſare in-
yoluntarium ſecundùm quid, ſed ſolùm quando
objectum eſt malum ſecundùm ſe ſumptum, & non
tantàùm

tantam 1

Projedlio
& nune i
utemn aoll
n Anand
ſed ablolur
Wam nolt
ci oljeſßi⸗
el her le bi
hendo 3 P
etiang kack⸗
ſecunddmn
Colegie
Perantis ey
Doltir,, X
Ctinun pon 6
in grans net
Grneliur
Getr Gdiet
Cligin
eronſer
Abimn eoceſ
tllehzei⸗
11, t an
tne ee n
Em Uante
d ia tad
eni, ſejun
ibiu
6 ne
eryadie
Jun ne be
Ptaparibe
5 ſlen,n
Vtibis.

& mdiclle
Ga In
ln & ale
racſun, Go
maliter vend
proſieieni
0r. mercium
ebere ean.
Cuhino po⸗
amote wer⸗
ein eddat in.
undenhb. 1.
bſelie, ſob.
10 tainen non
tlen akionen
atolteſi⸗
Natit l Gain
ſclotn, ah
Gos autenn uIl
O.
Gtrine otud
186 petun 8
id. Dl
boc elt
Gus non
an muliſ.
Dlri en .
unt kon
n gic.
, caulatt
olun gin⸗

hon
tumn,11

tantùm t hic & nunc conſideratum: ſicut v. g

. .
Projectio mercium eſt bona mercatori, ſolùm hig
& nunc ut medium ad conſervandam vitam, mala
autem abſtrahendo à ſimili circumſtantia. Cæte-
rùm quando objectum non eſt malum ſecundùm ſe,
ſed abſolutè bonum, voluntas non poteſt habere
actum nolitionis circa ipſum, & hoc reperitur in
caſu objectionis: quia obſervantia mandatorum DEf
eſt per ſe bona, & nullo modo mala, etiam abſtra⸗
hendo à periculo gehennæ, & ideo obſervantia hæc
etiam facta ex metu gehennæ non eſt involuntaria
ſecundàm quid. Ex dictis pro praxi
Colbigitar brimè: Metus gravis ſtante libertate o-=
Perantis excuſat ab obſervatione præcepti divini
poſitivi. Katio eſt: quia tale præceptum quâ po-
ſitivum non obligat pro ſemper: ergo in circumſtan-
tia gravis metůs non obligat: quia tunc obſervatie
legis redditur moraliter inpoſſibilis. Sic non ſem:
per obligat præceptum de integritate confeſſionis,
Colligitur ſecund: Quôd metus gravis à fortiori
excuſet ab obſervatione legis humanæ tam civilis,
quàm eccleſiaſticæ, quando illius violatio non ten-
dit directe in contemptum totius Religionis Catholi-
cæ, aut damnum boni communis. Katio eſt: quia
tunc recte præſumitur, quòd lex nolit obligare,
cum tanto damno ſinéè neceſſitate boni communis:
ſic in caſu prædicto excuſatur aliquis ab auditione
ſacri, jejunio cc.
Colligitur tertié: Quòd metus gravis non excuſet
ab oblervatione legis divinæ, & humanæ. Primo,
Si obſervatio reſpiciat directe bonum commune:
Juia tunc bonum commune tanquam majus debet

Ppræponi bono particulari. Hinc non licet ſimula-

re fidem, in caſibus per ſe, & directè fidem concer-
nentibus. Secand, Si metu in præcepto, vel lege

exprimatur: quia tunc præſumptio debet cedere
veritati. Hinc non excuſatur Carthuſianus ob me-
tum ab abſtinentia à carnibus. Tertio, Quando me-
tus incutitur eo fine, ut quid fiat in contemptum
legis: quia tunc etiam ratio boni communis exi-
it obſervantiam cum jactura boni particularis.
Colligitur quarts: Quòd gravis metus non excu-
ſet à peccato in his, quæ ſunt intrinſecè mala, ſeu
quæ cadunt ſub præceptum naturale negati vum. Ra-
tio eſt: Quia talia ex nullis circumſtantiis poſſunt
fieri bona, cùm non poſſint mutare ſuam naturam;
tum quia per hæc præcepta ſpectatur bonum totius
naturæ. Ungde nuſlus metus etiam mortis forni-
gantem excuſat à peccato, aut ficte conficientem
Sacramentum: quia tam fornicatio, quàâm ficta Sa-
cramentorum confectio eſt intrinſecè mala. Quare
ſi minetur alicui Sacerdoti hæreticus mortem nisi
omnem panem, qui apud forenſem piſtorem ven-
ditur, conſecret, non poteſt ſinè peccato proferendo
formam non habere intentionem conſecrandi. Ka-
tio eſt: quia proferre formam ſinè intentione con-
fecrandi, eſt fingere ſe diſpenſare merita Chriſti:
àùt docet Cardenas diſputat. 26. cap. 2. num. 20. at-
qui taliter fingere, eſt illudere Chriſto, illudere au-
tem Chriſto eſt intrinſece malum; ergo-

QukSTrIO V.

An concupiſcentia cauſet involun-
tarium?

vOncupiſeentia hic ex communi Theologorum ac-
cipitur pro qualibet paſſione, & motu appeti-
ts ſenfitivi, quæ ad bonum aliquod ſenſibile incli-

nat. Actio autem procçedens ex concapiſcentia à
a ſione

None -
Mcker 4
Piſcentir,
tatis iuin⸗
taliadoni .
teſent inoli
ti inelinat
ſetitls ſent
ſentiat donett
tl iolento
Poluntatis
od eperzt
dperans eun
tione; Opere
iii,
cebent cpprel
Oſenetio ex n
in t Einine
Kinhellchen
On drcup
Melan, lel
0llent ute
ſethen, 4
Gomn ln
n kerſe
an W
n leſen
it c1o
at na
hlig eſt
DPoted D
ſlunndi,
core⸗ ſeytie
iliter Alge

o gebet glen
Uſianus ob n.
6,Qlandone⸗
in contemptum
onmmhunnis e⸗
Uticularis
tis nonn el⸗
ceci mnala, lel
egttrun. Na-
ardis dollunt
om MMnnn)
uutbopumn Gli
m mortb ſoln
le confcehten
glin fcedr
inat, Cur
us noten nül
Nloten ver⸗
an Pbleene
Mſetald.
iNenichect
werit Uni
„ Wn. 41.5
lor lludene⸗

iio⸗

1.

eogorun 1
notdl gre
ſenlbie
ſertc
D An

. . „.
aétione procedente ex metu præſertim vielento tri-
pliciter differt. Prims: Quòd actio ex ſola concu-
piſcentia procedens non ſit contra actualem volun-
tatis inclinationem, & diſplicentiam cocëxiſtentem
tali actioni, & licèt quandéque in voluntate præ-
ceſſerit inelinatio in oppoſitum, illa tamen volun-
tatis inciinatio jam per paſſionem vehementem ap-
petits ſenſitivi eſt eliſa, ut voluntas ſuperata con⸗
ſentiat concupiſcentiæ. Actio autem ex ſolo me-
tu violente procedens eſt contra inclinationem
voluntatis, quà operans mallet non operari id „
quod operatur, ſi metus abeſſet. Secundo, Quôd
Operans cum concupiſcentia operetur cum delecta-
tione; operans verò ex metu violento operatur cum
triſtitia. Terei, Operatio ex concupiſcentia pro-
cedens, apprehenditur ùt promotiva alicujus boni:
operatio ex metu violento procedens, apprehendi-

tur ùt diminutiva alicujus boni poſſeſſi, & ſolàùm

ut impeditiva majoris mali. Hinc concupiſcens

aliquod bonum, tollerat libenter aliquod malum,

bono concupito annexum: metuens autemn aliquod
malum, deſerit libenter aliquod bonum. Concu-
Piſcentia autem dividitur in antecedentem, & con-
ſequentem. Antecedens eſt, quæ præcedit naturâ
asctum voluntatis, inclinando, & trahendo ad bo-
num ſenſibile. Conſequens eſt, quæ conſequitur

acum voluntatis. De prima procedit hic quæſtio,

non de ſecunda, de hac enim certum eſt juxta om-
nes: quod nec minuat, nec augeat voluntarium. Et
ratio ε manifeſia: quia concupiſcentia conſequens
quà talis eſt effectus voluntatis: ergo quà talis nec
poteſt augere, nec minuere voluntarium „ ſed eſt

ſolummodò ſignum magis, vel minùs voluntarii.

Conſequentia Patet: quia concupiſcentia non poteſt
aliter augere, vel minuere voluntarium, quàm mo-
D 4 vendo,

693 56 -
Vendo, vel removendo voluntatem, & conſequen-
ter aliquid cauſando in voluntate & mediante vo-
luntate etiam operationes ipſius; effectus autem
quaà efſectus nihil poteſt cauſare in fuo principio:
ergo, Jam ſit
Reſolutio: Concupiſcentia per ſe loquendo non cau-
ſat involuntarium ſimplicier; ſed potiùs cauſat & auget
voluntarium, licèt ſubinde per accidens cauſet involun-
zarium ſecundùm quid ex aliquo adjuncto, imò quandoque
minuit, imò etiam totam homini zollit libertatem, per
conſequens etiam minuit, & tollit rationem pectati. Ità
D. Thomas, Suarez, Eſparſa, & communiter alii.
Probatur reſolut. quoad primam partem, authoritate
D. Thomæ hic q. 6 ert.7 in O ubi elariſimè ait:
Dicendum, quòd onckpiſcentia non cauſat in voluntarium,
ſed magis facit aliquid voluntarium. Dicitur enim
aliquid vo'untarium ex eo, quòd voluntas in id fer-
tur, per concupiſcentiam voluntas inclinatur ad vo-
lendum id, quod concupiſcit: & ideo concupi-
ſcentia magis facit ad hoc, quòd aliquid ſit volun-
tarium, quàm quòd ſit involantarium: ergo, Au-
thoritaté Ariſtotelis 3. Eth. cap. 7, dicentis: ſi quis
jucunda, (ſeu de iis, quæ fiunt ex concupiſcentia)
violenta (hoc eſt involuntaria,) eſſe dixerit, ejus ſen-
zentia erit violenta; hoc eſt, ùt interpretatur Eſpar=
ſa cognitioni experimentali contraria.
Probatur ſecundo ratione. Concupiſcentia tanquam
paſto appetitůs concupiſcibilis ità inclinat, & exci-
tat voluntatem ad bonum ſenſibile, ut voluntas ar-
dentiùs illud appetat cum paſone, quâm appeteret
ſinè paſſone; àùt quotidianâ conſtat experientiâ v. g.
in vehementi amore;, odio &c. ergo concupiſcentia
per ſe non cauſat ſimpliciter involuntarium, & a-
Rionem voluntatis inclinationi contrariam, ſed po-
tiùs auget voluntarium; cum augeat voluntatis in-
elina-

clination
untatis
Dbuir i
Dalamn
vne eſl
cut dolor e

ens excot
guicem gue
lor et gele
lonum con-
ſeentia eſt
Mobatur
tia rekundi
ligvam ,
exconcupi
Pyalamnr, 4
henter tolle
Dbarar 4
lentus Winn
Drocdlens
tiye Aeujn
ſole concn
1l, don 49
Feonorina 43
Dehae
thoiinte
Con
ahutein
ocpor 0
lnczr
ulat,
ogen
labete 8
netur
1e inyolun

, corſelleh.

mediante ſo.

effeckus auten

ſno principhnl

Ulenco kor eil
lſit Galgs
alſet inylun.
ind gverlugu
beneten, e
oben ſettct. W
rpenuniter Ai
vem, Athotiit
tlartime dt:
ltifyylurtmnin
. Dieitur eni
untas in ifer
helioator AAn⸗
leo conehl⸗
iguil ſi nliu
: elgo⸗
entis: /1
onelpihjeniil
lperineſe /n
Ntetnat Eler

A
Tenrid ung
veſomn Ke⸗
,t rClNt
yertls
lin i,
neeebt ,

,

1

P63 57 Eehr
clinationem in bonum ſenſibile, & ſuperet illam vo-
luntatis inclinationem, quàâm forté priùs voluntas
habuis in contrarium.
Probatur tertio. Delectatio & complacentia ex a-
ctione eſt ſignum actionis ſimpliciter voluntariæ: ſi-
cut dolor eſt ſignum operationis involuntariæ, ſed
agens ex concupiſcentia, agit cum delestatione, &
quidem quô intenſior eſt concupiſcentia, côò inten-
ſior eſt deledtatio ex operatione, qua adipiſcimur
bonum concupitum: ergo actio facta ex concupi-
ſcentia eſt ſimpliciter voluntaria.
Probatur quartò“. Actio procedent ex concupiſcen-
tia refundit in ibſa media per ſe acerba & moleſta,
aliquam deleftabilitatem, & ſuavitutem: ergo aéctio
ex concupiſcentia eſt ſimpliciter voluntaria. Aut.
probatur, & patet in amaſio plurimas moleſtias li-
benter tollerante, ut amaſiæ gratiam acquirat.
Probatur denique quintò., Ideò precisé metus vio-
lentus minuit per ſe voluntarium: quia operatio
procedens ex tali metu, apprehenditur ùt dimina-
tiva alicujus boni poſſeſſi; atqui aclio procedens ex
ſola concupiſcentia abſente omni ignorantiâ & me-
tu, non apprehenditur ùt dimnutila, ſed potius ut
bprometiva alicujus boni: ergo.
Priobatur primò reſolutio quoad ſegundan' partem, au-
thoritate D. Thomæ, hic q. 9. art. z. in O. dicen-
tis: Concupiſcentia magis facit adhoc, quòd aliquid ſit
voluntarium, quàm quòd ſit involuntarium: ergo 8.
Doctor non excludit omnem omnino rationem in-
voluntarii ab adtu ex concupiſcentia facto.
Probatur ſecundè ratione. Subinde poteſt quis a-
Rionem facere ez concupiſcentia, & tamen ſimul
habere adjunétam aliam paſbonem, vi cujus incli-
netur voluntas in oppoſitum; atqui hoc eſt cauſa-

re involuntarium ſecundum quid per accidens ergo.
Minor

Minor patet: Quia talis actio eſt contra aliqualem
ſaltèm inefficacem inclinationem voluntatis: ergo
ſaltèm eſt involuntaria ſecundum quid, & quidem
per accidens: quia hæc involuntareitas actioni non
admiſcetur ex concupiſcentia ratione ſui, ſed ratio-
ne adjiunctæ alicujus paſſonis, quæ non habet ſe per ſe
ad concupiſcentjiam, ſed puré tantuùm per accidens;
ùt explicat Gohet bic n. 123. Major etiam patet in
eo, qui ex concupiſcentia afficitur mulieri, & ta-
men ob avaritiam in danda pecunia, & aliis donis
ſentit renitentiam, dolorem & triſtitiam.
Pkabatur tertiog, Quando aliquis operatur ex con-
cupiſcentia, ſeu ex paſſione, ſaltem hæ aliquando
concurrunt duæ cognitiones: Illud opus eſt mihi
bonum juxta ſenſum: quia bonum delectabile, &
eſt mihi malum, ſecundàm rationem: quia contra le-
gem DEI:; ergo hic operans poteſt habere duas in-
clinationes, ſeu affectus. Unum eficacem, ad bo-
num ſenſibile, quod amplectitur: & alterum inef-
Fcacem ad bonum honeſtum, quod rejicit, quod eſt
operationem fiexi cum aliqua renitentia, ſeu con-
tra aliquam inclinationem voluntatis, conſequenter
involuntarium ſecundàùm quid, ùt patet. Conſeg.
prob. ex Apoſt. ad Rom. z. in perſona heminis cum
concupiſcentia Iuctantis, ità loquente: Video aliam
legem in wembrez weis repugnantem legi mentis meæ, &
cabtiyantem me in lege peccati. Mente ſervio legi DEl,
carne autem legi pezxcati: ergo.
Probatur reſolutio quoad tertiam partem, primd fo:
Quod minuit principia proxima actůs liberi, mi-
nuit liberum què tale; acqui concupiſcentia ali-
quando eſt tam vehemens, ut minuat principia
proxima liberi: ſcilicet cognitionem & indifferen-
tiam judicii, ad actum liberum, prærequiſitam ex
dicendis: quia ità frequenter obfuſcat & obtene-
brat

Prat intel

trare non-
ſenſu a
da petitis
ſoteles 6,
ſienis ledia
ie: ergo.
ob. ſecut
itd vehemen
GHandam a
betationem
tali calu pe
Tationem I

6

irer yi
et, uog
lurtis el do
Nolunte n

am, ſ ſe

Kuln contta
Uis elcitan
beitircite,
doneupilcend
Peni N
tionit; t
Non poteſi
nls in ifla
Notzrij el
olintis Vi
tn hytan,
Mſ Epe
ſubjeco zi
Plius ſube

ontra ligulen
luntatis: ein
1, & qulten
45 ackioni non
i . ſed ruiij
habet ſe per 4
Per cidens,
in oter in
polieti, & ta⸗
Ais doni⸗
un.
opetatut enc
her Aiduant
gopus ell Gln
geſeltebile,
guin contua ⸗
abete Clas in⸗
iten, ad do⸗
altetumm if
reſſen, Gloll 4
tentia, beu ch
iis, conlezlens
t patet. f⸗
hda honiiß n
las 8
ente 11
zgi neu ee
tt ſrnli

:
en, m
0lis leti n⸗
elgſeenti 1
minut hrnohi
n alkee
tteglilte⸗

e, hee⸗

Uleat 1

brat intelle um, ut ſufficienter hic & nunc pene-
trare non poſſit motiva honeſta, retrahentia à con-
ſenſu illicito, & ſufficienter non advertat ad obje-
Ga vetitis oppoſita: ùt dat experientia. Et Ari-
ſloteles 6. Ethic. cap. y. docet dicens: concupi=
ſrentia delectationis ſæpe corrumpit & ſtimationem pruden-
tiæ: ergo.
Prob. ſecundò: Quia concupiſcentia, quandéque
ità vehemens eſt, ut ſæpe hominem redigat in
quandam amentiam. Etem prævenit omnem deli-
berationem: àt ſunt motus primô primi: ergo in
tali caſu penitùs tollit libertatem, in altero minuit
rationem liberi, conſequenter etiam peccati.

Oppoſitorum Solutio.
Bjicies prims contra prim. partem reſolutionis. Ex
eo, quòd concupiſcentia cauſet involuntarium. Vo-
luntas eſt domina appetitûs concupiſcibilis: ergo
voluntas patitur ab appetitu concupiſcibili violen-
tiam; ſi ſic perverſo ordine eam ſibi ſubjiciat, &
cam contra ejus inclinationem ex diétamine ratio-
nis elicitam in objectum delectabile trahat, ſed vi-
olentia cauſat involuntarium ſimpliciter: ergo &
concupiſcentia. Secundé. Concupiſcentia ſubinde
penitùs tollit libertatem, juxta tertiam partem reſo-
lutionis: ergo & voluntareitatem. Probatur conſ.-
Non poteſt tolli ſpecies, nisi etiam tollatur ge-
nus in illa incluſum; atqui liberum eſt ſpecies ve-
luntarii: ergo. Reſp. ad primum diſt. conſ. patitur
voluntas violentiam moralem & improprié dictam
con. phyſicam & propriè dictam neg. conſ. Violentia
phyſiea & propriè dicta eſt, ſi agens extrinſecum in
ſubjecto aliquid producat co renitente, & contra
ipſius ſubjecti exigentiam & appetitum, & talem
voluntas

voluntas violentiam non patitur ab appetitu ſenſi-

tivo: quia iſte nibil poteſt effectiv producere in
voluntate. Violentia moralis & impropriè dicta con-

ſiſtit præcisé in hoc, quòd agens à voluntate di-

ſtinétum nihil quidem in voluntate effectivè produ-
cat, ſed ſolùm eam vehementer inclinet ad aliquid
volendum, quod illa anté nolebat, & hanc violen-
tiam poteſt pati voluntas ab appetitu concupiſci-
bili, & fit, quando appetitus ſenſitivus, per ſenſum
internum, vivaciter & intensè, illi proponit bonum
ſenſibile, ejus delectationem; ex quo facilé move-
tur voluntas, ut ([ponté ſuccumbat concupiſcentiæ,
ſe ipſam determinando ad volendum, ſeu aman-
dum bonum ſenſibile, relicd6 bonéô honeſtò, quod
pro tunc in intelleéctu per paſſionem obſcurato val-
de obſcurè relucet. Ad ſecundum. Con. aut. diſt. conſ.
ergo concupiſcentia tollit voluntareitatem, quæ
fuiſſet realiter identificata cum ratione liberi con.
omnem omnino rationem voluntareitatis ueg. conſ.
Nam latiùs patet voluntarium, quâm liberum: fi-

quidem ctiam datur voluntarium neceſſarium, .

patet in amore beatifico: ùt dictum fuit ſuperis.
Ad prob. Cum P. Eſparſa diſt. maj. non poteſt
poſitivè tolli, hoc eſt, deſtrui, ſpecies, nisi ſimul tol-
latur genus in tali ſpecie incluſum, con. non poteſt
negativeé tolli, hoc eſt impediri, ſubdiſt. omnis ſpe-
cies, nisi etiam tollatur genus con. talis determi-
nata [pecies aeg. maj. diſt. etiam min. liberum eſt
ſpecies voluntarii etiam con. tantuùm neg. min. &
conſ. Cùm ratio liberi ſit differentia metaphyſica
afts voluntarii ei realiter identificata ex ſuppoſi⸗
to, quòd talis actus exiſtat, non poteſt talis actus
politive tolli, ſeu deſtrui, nisi ſimul deſtruatur ge-
nus illi realiter identificatum. At verò poteſt,
antequam talis actus in ſe exiſtat, ità impediri vo-
Iuntas,

lVatas, Ne
Ret eclus
nendo zln
ſe ſoren
N Lecung
A Murcen
Creſezt oppol
inuitur vole
luntariumm ne
es Atera
jieiez ſe
ne, & princi
ciplam intr,
ergo concn
tem ſinpliei
guig coneugi
Perturbat rati
n chun elt
klam a0 tatio⸗
ſginlen zafte
ſolunntl en
lun . töge
Ulolit gtione
i⸗ nt n,
Dlentig nin
em Ndure
utuii W
eltatem te
tans tum
lr choniti
eſt, ne r⸗
roomo;,
Eu tequir
onſtten .
elt enich “

appetitu eal.
e prodiueknn
Opn’ Gicit con.
voluntate dl
fechiys prodl
net 0 aligul
,hanc violen.
u concupiſci⸗
e,Per lenſum
oporitbonum
8 he wore⸗
conckgiſcentis
lum, ſen mnn
6 honelt, qun
n obleurato 1
Col ual,
tateitnen, e
gtiore beni

Areitalss es⸗

Uimn TPetum
Neteſirlun i,
un fuit linis
ncj. Non Cole
is; nul tol.
Cgt. Lon potel
Pit onos ſr
n. uls leem.
nit⸗ ſtemn
tan 4 695
entii nenpr,e
Gcnn aliie
otel ui
l Geluumnß
4 ver en

mgechit
inpedl
e

luntas, nè ponat talem actum, quem poſitura fu-
iſſet ſeclusé impedimentô, quin impediatur à po-
nendo actu voluntario neceſſario, vel non libero:
& ſic ponere genus cum differentia necefſlarit, quæ
eſt ſecunda differentia voluntarii ſupplens priorem.
Alii reſpondent aliter diſt. maj, ſi ſublata ſpecie non
creſcat oppolita con. ſecùs neg. ant. Nam quantùm
minuitur voluntarium liberum: tantùm creſcit vo-
funtarium neceſſarium in operatione, quæ eſt ſpe-
cies altera voluntarii.
Objicies ſecundéè. Voluntarium oritur ex cognitio-
ne, & principio intrinſeco, ſed & cognitio, & prin-
cipium intrinſecum minuitur per concupiſcentiam:
ergo concupiſcentia non cauſat voluntarium ſal-
tèm ſimpliciter. Prob. min. quoad primam partem:
quia concupiſcentia, & quævis paſſio antecedens
perturbat rationem: ùt patet experientiâ, & aliàs
jam diétum eſt: ergo minuit cognitionem neceſſa-
riam ad rationem voluntarii. Prob. etiam quoad
ſecundam partem. Quia paſſio concupiſcentiæ eſt
voluntati extrinſeca, illamque inducit ad conſen-
ſum, adeôque & conſenſus eſt ab extrinſeco: ergo
minuit rationem principii intrinſeci. Reſp. conc.
maj. neg. min. Ad prob. primæ partis diſt. conſ. Concu-
piſcentia minuit cognitionem neceſſariam ad ratio-
nem voluntarii ſimpliciter neg ad rationem vo-
luntarii liberi con. conſ Et ratio eſt: Quia ad li-
bertatem requiritur cognitio indifferens repræſen-
tans tum bonitatem „ tum malitiam objeéti; &
hanc cognitionem minuit concupiſcentia: quia im-
pedit, nè ratio conſideret attentè difficultatem 8&
incommoda, quæ inſunt objecto. Ad voluntarium
autem requiritur, & ſuſficit cognitio repræſentans
bonitatem objecti, & hanc auget concupiſcentia,
facit enim; ut homo totus ſit in conſideranda bo-
L nitate

Sg 62 E2⸗
nitate objecti concupiti, occultando interim ea, quæ
voluntatem poſſent retrahere ab amore objecti. Ad
prob. ſecundæ parii dico: Licèt concupiſcentia volun-
tati ſit extrinſeca, cùm reſideat in appetitu ſenſi-
tivo, operatio tamen, quæ fit ex concupiſcentia,
non fit omnino ab extrinſeco, nisi mediaté, imme-
diatê autem non fit, nisi à cognitione, & volunta-
te, licèt permodum conditionis præceſſerit concu-
pilcentia applicans intellectui, & voluntati cum
vehementia objectum concupiſcibile trahendo vo-
luntatem, ut tanto majori impetu moveatur ad
objectum proſequendum.
Objiicies tertis. Concupiſcentia, ùt docet D. Thom.
12. q. 43. art. 11. eſt caufa timoris: quia ex concupi-=
ſcentia alicujus boni movetur voluntas ad timendam ca-
rentiam illius. Sed timor ex dictis eſt cauſa involun-
tatii: ergo & concupiſcentia : quia quod eſt cau-
ſa cauſæ, eſt etiam cauſa cauſati. Secando. Quan-
do cxX cupiditate divitiarum eligitur navigatio ad
Indos, tunc talis navigatio fit ex concupiſcentia;
ſed ſi poſtea urgeat tempeſtas, diſplicet talis navi-
gatio: ergo tunc eſt involuntaria, conſequenter
concupiſcentia cauſat involuntarium. Reſp. Ad
primum diſt., maj. Concupiſcentia eſt cauſa timoris
ità, ut timor dependeat à priori, in ſua cauſalita-
te à concupiſcentia neg. ità, ut non pendeat in ſua
cauſalitate con. maj. con. min. neg. conſ. Nam cùm
dicitur: quòd cauſa cauſæ ſit cauſa cauſati: IIIud
axioma ſolùm verificatur, quando poſterior cauſa
pendet à priori in ſua caufſalitate. Timor autem
non dependet in ſua caufſalitate à concupiſcentia:
quia, tametſi hæc non eſſet, adbuc timor ex ſe eſ-
ſet ſu Gciens cauſa movendi voluntatem ad eledtio-
nem mediorum; proinde licèt timor, ſeu metus
poſſit eſſe cauſa involuutarii, non ſequitur hoc
ipſum

iplum de
nin. Dilp
es immine
neg l
cupiſcentin,
ſegyenter o0
ſe, non caul
titens ration
coneupilcem
ennle bate e
bities e
Kathoritate
gal he
minmn ſel
conelpiſer
timn ſeonnel
ſr imolnt⸗
Uetu non ſzeen
lenn ſeletin
ret adlente
do. deſ.
um Felle ere
Wione tr
Den inoſan
lynl
en miſei
lid gu
tir Aorzas
tei Vojunt
tpero Acio
Dehencitur
kitione,
ſeeſel
lneſinin
lanain
iiz

inteticntugue
dre objelin 4
ſcentia folnn.
ppetirn fi
neupilcentin,
ediate, imme.
& volunta⸗
llerit coneu⸗
Oloatadi Cudd
taede ⸗
oNe¹

ceth.Inn.
giiter Grlle⸗

Altitenlin 4

call ſrole⸗

,Owod e A;
Uirglot

gantt
1 mientio 4

itor une⸗
ebls,

chmliſtenti
ſgleetls ui
in, arſeen
um. gefn
cauli ien
in los aali
n Pencdent .
tſ. Wn
1 volerot
, IN uti
tnclſſent
e fn ge
eln 3 ge
tale .

bitu

ipſum de concupiſcentia. Ad ſecundum. Con. maj. diſt.
min. Diſplicet illa navigatio ex concupiſcentia neg.
ex imminente periculo ſubmerſionis con. min. &
neg. conſ. Quia illa diſplicentia non oritur ex con-
cupiſcentia, ſed ex metu mortis imminentis; con-
ſequenter concupiſcentia, quantum elt ex ſe, & per
ſe, non cauſat involuntarium, ſed tantùm per ac-
cidens ratione ſcilicet adjuncti metus: qui ſe ad
concupiſcentiam habet per accidens, ùt dicitur ſe-
cunda parte reſolutiouis.
Objicies quartò, contra ſecundam partem reſolutionis.
Authoritatem D. Thomæ, qui bic 4. 6. art. 2. ità di-
cit: quod per metum agitur, quodam modo eſt involun-
tarium, ſed quod per concupiſcentiam nullo modo: ergo
concupiſcentia nec per accidens cauſat involunta-
rium ſecundúm quid. Secandé. Metus per ſe cau-
ſat involuntarium ſecunduùm quid: quia operans ex
metu non faceret id abſente metu, quod facit præ-
ſente, ſed etiam operans ex concupiſcentia, non fa-
ceret abſente concupiſcentia, quod facit præſente:
ergo. Reſp. ad primum, Sandum Doctorem bic ſo-
lùm velle excludere rationem involuntarii ber ſe ab
actione ex concupiſcentia geſtæ, non vero ratio-
nem involuntarii per accidens: ùt patet ex ipſo S.
Doct. pro reſolutione citato. Ad ſecundum, neg. cau-
Jalem majoris eſſe adæquatam, ſed inſuper, quia illa
actio, quæ fit ex metu, apprehenditur ut diminu-
tiva alicujus boni, & fit cum triſtitia contra bræſen-
tem voluntatis inclinationem, ùt patuit ſuperiùs.
At vero actio, quæ fit ex concupiſcentia, potiùs ap-
prehenditur ùt promotiva alicujus boni, & fit cum
delectatione & jucunditate, neque etiam regulari-

ter per ſe eſt contra aliquam actualem voluntatis

inclinationem: ergo bper ſe non poteſt cauſare in-
voluntarium, ſed pure tantùm ber accidens, At pa⸗-
tet

tet fſuperiùs. Præterea hic obſervant eelosi
quandôque actlionem non procedere cx enen⸗
iſcentia, ſed etiam ſimul ex quodam metu c ju
Ne lis in gratiam Gmaſiæ tolleret quas-
den ims an eati et illam offendere omitten-
enr eſti ein ki inolellam; in hoc caſu, quid-
emacfton n hoc
6i eſt deleclationis in nujusihal diene negela
fundatur in concupiſcentia 5 quie id rmenn⸗
centia, id ſolum provenit & funda

QuxsTIO VI.
An violentia cauſet involunta-
rium ?

vi 4 iſtot.
prtum ſuppono violentiam, quæ, juxta Ari
C 3. Eth. cap. I. eſt à principio ext tinſeco, eſe ni
. C ariam inclinatio-
bil conferenes, hoc eit; per contrariam ind aii
. m ſive activam, five paſlivam, re ſiſtente balt:
zr interpretantur, cum D. Thoma communiter 5
ioni, 66 ſi s: à nu
ontrarié ſumentes:
am ly nihil, contrariè 2
ologi, etia dil, e ſumentes d gute
mediaté volunt
eato poſſe imme i inierf
ens aut- iti & materiali, & his
ntiæ ſenſitivæ, 3 2
bene autem pote ſenfirivre, de mhereriali G lis
. rimi eſt: qu
ianti voluntati. Katio p ſt. .
mediantibus, late agere, & ii
eatum poteſt immed! g
lum agens creatu . L erer de iſ
labi in voluntatem, ùt ſupponitur exn enli e
Angelis. Ratio ſecundi eſt: quia etian er te⸗
voluntate poſſunt potentiæ ſenſitivæ & ee⸗ le⸗
b exercitio ſui actus ab extrinſeco impediri:
patet. Sic enim licet voll ſlicaciſſime impe-
atet. Sic enim liceèt volantas e eianen⸗
. i i0
4 tiæ lo omotivæ v. g. ambula ,
er iemen ab ſt impediri per vincula, &
io boteſt im!
c tamen ab alio vine
e deingem. Eſt autem duplex violentia, R
allis ut . uan-
1 homam; A ia ſimpliciter talis, quæ tance Anori
inſeco poten
do effectus ab agente extri P lubrelus

inpreſſas 6
tem, euin⸗
tunln giͤ
4 ente cnhi
Iia heffere
ſoltenniamn, e
lunn putſenti
Obeſtio ge vie
n tl vioent
Relolutio⸗
ariun ſunhli
lon pers in 4
nas hie g,
1r henſer;
Mahun /,
lipio ertrinſe
eſtlzeen & 4
in Eed olnnis
ice eh l
Ueffbatignen .
euti Mopri
rdo ſſcente
npliter 4
ninx iex
lan ſen
,10. dicent
leytig dliguin
ltoſtennide
lio formatar
ins irratſon
im naturam
Akanlin
enngn
Ahe

lentiz D

y Delſt,
cx ſola conel⸗
n metu cobin.
e tolleret guu⸗
ndere omitten.
oe caſu, git
dione moelt
d verd Gilpli⸗
ur inmetll

N

wolunnt.

Uæ, N Sriet
t inbor ,
. auin rlratſ⸗
ahltnte in
commirlli⸗
Ummebles
Voluntät!
. neletiedi
ate agele,

ahen
6

ar ex matet

116
g eriecn lent
ein 8

. „ .
impreſſus eſt contra omnem, & efficacem volunta-
tem, ſeu inclinationem ipfſius patientis. Altera ſe-
cundùm quid tali, quæ tunc eſt, quando effectus ab
agente extrinſeco impreſſus patienti eſt ſolàùm con-
tra inefficacem illius voluntatem, & aliqualem di-
ſplicentiam, cum qua ſtat voluntas efficax & abſo-⸗
luta patiendi talem effecdtum. Hic autem procedit
quæſtio de violentia primo modé ſumpta, quæ eti-
am eſt violentia propriè dida. Proinde ſit
Reſolutio: Violentia propriè dicta, cauſat involun-
tarium ſimpliciter, ſed in actibus à voluntate imperatis
non verò in actibus à voluntate elicitis. Ità D. Tho-
mas hic q. 6. art. 4. &p. quem communiter ſequun-
tur Theologi.
Probatur prima pars. Omnis adtio, quæ eſt à prin-
cipio extrinſeco, contra voluntatis inclinationem
efficacem & abſolutam, eſt ſimpliciter involunta-
tia: ſed omnis actio, quæ eſt ex violentia propriè
dicta, eſt à principio extrinſeco, contra voluntatis
inclinationem: ergo omnis actio, quæ eſt ex vio-
lentia propriè dicta, eſt ſimpliciter involuntaria,
ergo violentia proprié dida cauſat involuntarium
ſimpliciter. Major patet ex dictis de involuntario,
minor patet ex definitione violentiæ : ergo.
Probatur ſecundò ex authoritate S. Thomæ 47. 6. art.
J. in O. dicentis: Sicut in rebus, quæ cognitione carent;
violentia aliquid facit contra nataram, itd in rebus co-
gnoſcentibus facit aliquid eſſe contra voluntatem. Ex
quo formatur tale argumentum: Sicut violentum in
rebus irrationalibus, opponitur ei, quod eſt ſecun-

dùm naturam: ità in homine opponitur ei, quod

eſt ſecundàm voluntatem & voluntarium, ſed vo-
Tuntario opponitur ſolùm involuntarium: ergo vi⸗=
Olentum eſt homini involuntarium: ergo, cùm vi⸗
olentia cauſet effectum violentum, cauſat involun=-
E tarium.

. S
tarium. Unge fit, ut ea, quæ aguntur, vel pati-
untur ab aliqua cauſa extrinſeca, voluntate repu-
gnante, & renitente, quantùm fieri poteſt & debet,
non imputentur, neque in culpam, neque ad merxi-
tum, quia ſcilicet eſt violentum, proinde nec vo-
luntarium. .
Probatur ſecunda pars reſolutionir. IIli a ſus poſſunt
per violentiam fieri ſimpliciter involuntarii, quoad
quos voluntas poteſt pati violentiam, ſed voluntas
quoad actus à ſe elicitos, non poteſt pati violenti-
am, ſed ſolùm quoad actus imperatos aliarum po.⸗
tentiarum ſenſitivarum: ergo fſoli actus à volun-
tate imperati, non autem ab eadem eliciti poſſunt
per violentiam fieri ſimpliciter involuntarii. Minor
Juoad prim. partem patet ex dictis, & ulterius ex D.
Thoma hic art. 4. Invitus nemo poteſt velle ali-
quid: quia non poteſt velle, nolens velle. Imô &
prob. tum quia omnis actus elicitus à voluntate, eſt
eſſentialiter voluntarius: Nam omnis actus elicitus
à voluntate, eſt à principio intrinſeco cum cogni-
tione, cùm voluntas ſit principium intrinſecum, &
ſinè cognitione prævia operari nequeat: ergo quo-
ad illos actus violentiam pati non poteſt, cùm vio-
lentia opponatur voluntario: tum quia omnis actus
à voluntate elicitus eſt ſecundùm ejus inclinatio-
nem, imé eſt ipſa illius actualis inclinatio: ergo.
Quoad ſecundam partem manifeſta eſt ex dictis, &
patet ab ipſa experientia: ergo.

Oppoſitorum Solutio.

Oÿ*² brimè conira primam partem. Ex eo, quòd ef⸗
fectus poſſit eſſe violentus, quin ſit involuntarius
Primo. Si quis neque volentem, neque nolentem
ſed permittentem trahat, motus ille erit riolenctus,

Hon tamen

Per caulat
guis, volun
idolo ete
ris ſon relt
Non auſat
hecret, non r
Mhor wob
Uidſeco cont
elltni Ciſent
Mrimitur
tzterids non
ralter potel
tanen don
elli peeret n
ornm en
60 iſare cot
Pell ſuppolti
nroluntarig:
ten: tnd
elal
1on eſe on
Glid wnitre⸗
ln r
ln (ſron
4
eſtri
C enezte
cando dolis
4t,don eon
Fkeriis l
ſeujus ile

untur, ſel et⸗
voluntate nl⸗
potelt & in
neque ad hri-
tolnde nec ſd⸗

a0us pofſut
Untarii, glio.
neled 1lantn
pati Nicent⸗
tos iatuin,
I aNus 1
n elietti pole
olontärii. NMut
E ulterised.
telt relle 1
elle, lnit
roluntate,
20us elicita
eo cunn cogl⸗
trialecucn,
eit: elg ⸗
teſt, cumn ie⸗
uizombis
ejus jnclivnd⸗
celionio uſg
ne eihiͤ

l.
4 1 6.
9 cvolurthit⸗
. wen

egbe lod
G.net Nioen,
leert n 4

non tamen involuntarius; ergo violentia non ſem-

per cauſat involuntarium. Secunde. Quando ali-
quis, voluntate ejus renitente, cogitur adolere thus
idolo, ejus voluntas patitur violentiam, licèt exte-
rius non reſiſlat tali violentiæ; atqui hæc violentia
non cauſat involuntarium, cùm talis mortaliter
peccet, non reſiſtendo exteriùs, ùt tenebatur: ergo.
Major prob. Quia ille effectus eſt à principio ex-
trinſeco contra inclinationem voluntatis, cum tali
cultui diſſentiat: ergo. Terzié. Dum puella op-
Primitur à juvene, renitente ejus voluntate, licèt
exteriùs non reliſtat, vel non reſiſtat, quantùm mo-
raliter poteſt, & debet. Violatio hæc eſt violenta,
& tamen non eſt involuntaria, cùm in tali caſu pu-
ella peccet mortaliter: ergo. Quarté. Paſſiones
Martyrum erant violentæ: quia erant ab extrinſe-
co illatæ contra naturalem inclinationem, quæ ap-
petit ſuppoſiti conſervationem, & tamen non erant
involuntariæ: quia non patiebantur contra volun-
tatem: ergo violentia non cauſat involuntarium.
Reſp. ad primum neg. ant. Et dico iſtum motum
non eſle propriè violentum homini quà homini:
quia non fit renitente voluntate, ſed ſolàùm eſt vio-
lentus corpori, in quantùm gravi;: Unde non eſt
mirùm, ſi non ſit propriè involuntarius. Ad ſe-
cundum neg. maj. prob. diſt. ant. Eſt contra inclina-
tionem voluntatis ratione volitionis, ſeu diſſenss
ſolùm inefficacis. con. ratione volitionis ſeu diſſen-
aus eſficacis neg. ant. & conſ. Cùm enim fidelis non
ſolùm teneatur, vi præcepti negativi de non ſacri-
ficando idolis, proinde obligantis ſemper pro ſem-
per, non conſentire interiùs adorationi factæ ido-
lo, ſed etiam omnibus modis, & quantum poteſt
exteriùs reſiſtere; ſi non reſiſtat exteriùs, volitio-
vi cujus diſſentit tali adorationi, videtur ſolàùm in-
E. 2 efficax.

.

* 2
efficax. Proinde adoratio idoli hoc caſu, non eſt
à violentia propriè dicta, de qua hic procedit quæ-
ſtio, ſed ſolùm à violentia ſecundùm quid, quæ
ſecundàùm P. Labat hic diſp. 3. dub. 6. mets cauſa-
litatem imitans, ſolùm cauſat effectum involunta-
rium ſecundum quid; adeoque adorationem idoli
facit voluntariam ſimpliciter ſaltèm indirectè, in
quantum omiſſio reſiſtentiæ eſt voluntaria, quam
ſequitur talis adoratio. Hinc etiam ad tertium,
diſt. ant. Violatio hæc eſt violenta ſecundùm quid
con. eſt violenta ſimpliciter & proprièé neg. ant. &
couſ. Cùm enim puella violentanti juveni non refi⸗
ſtat, quantùm hic & nunc moraliter poteſt, & de-
bet reſiſtere, licèt habeat aliquam inefficacem incli-
nationem, & diſplicentiam talis oppreſſionis, at-
tamen talis oppreſſio cenſetur ipfſi eſſe ſimpliciter
voluntaria, cùm efficaciter velit carentiam debitæ
& ponibilis reſiſtentiæ, quæ carentia eſt cauſa mo-
ralis per ſe connexa, cum tali oppreſſione, con-
ſequenter & peccaminoſa, licèt tamen ſit involun-
taria ſecundàm quid; cuùm tantùm antecedat vio-
lentia ſecundùm quid. Ad quartum, diſt. ant. qubad
primam partem. Erant violentæ reſpectu appetitus
ſenſitivi & naturalis con. reſpectu voluntatis deli-
beratæ neg. ant. Nam Martyres volebant has pal-
ſiones, & tormenta ſuſtinere, quatenus ſe ad illa
DEO offerebant voluntarié, & ad ea voluntas coo-
perabatur, malens illas pati, quàm veritatem nega-
re. Hinc tormenta non dicuntur voluntaria, qua-
tenus Martyres ſe habebant merè paſſivé: quia vo-
luntarium eſt, quod pendet à voluntate aliquomo-
do: ùt effectus à cauſa. Nec ſuſfſicit; quòd illis
placuerint permodum objecti, aliàâs enim tormen-
ta & paſſiones Martyrum eſſent etiam nobis vo-

luntariæ: quia etiam placent ſué modé noſtræ vo-
luntati.

luntati.
VOluntas
Volendo
Titatem
Iua irlin.
Sin ſ.
inpolontaria
l aſcenden
delgnds,
rpatet ene
lentiamn ſind
VOluntario,
altetiume
4 volontate
Ut. ſon.
polto. pel
lini lunt 3 ,
wentie part
port grunis
IUtelenmn h
rcſen inh
tortim er
Kraye,
lin, i 1
ihlls voont
18 no Are
untario
etr
tnlenn
ſie ſimit Pr
tti H
Kennndn
tie in

oe caſo, non
A oecit/
üm quid, gin
mnetis ol⸗
Oum involunti⸗
watonem 100l
en ilregt, n
Alnutia am
un Al 1liun,
n Konnkon qu⸗
optie
ti ieni Mit⸗
er potel, D i⸗
ethcacen i⸗
hopkelſonß⸗, 1
Ale Lnoleſt
renttam Gebits
1eſ cauds mo⸗
tellone, (0l⸗
gen lt inrdid
n Zutecedat 1
n E ant
volobtett,⸗
Olebaut HM

„ *
3 69 682.
luntati. Sed dicuntur voluntariæ: quia Martyrum
voluntas ad illas voluntariè cooperabatur v. g. non
volendo ſe ſubſtrabere, vel non volendo negare ve-

ritatem fidei, cùm ratione hujus habeant, quòd ſint

.

juxta inclinationem voluntatis.

Objicies ſecunde. Quæ à voluntate ſunt, non ſunt
involuntaria, ſed aliqua violenta ſunt à voluntate
v. g. aſcendere ad gradus cum gravi corpore: ergo-
Secundè. Quæ ſunt involuntaria, ſunt cum triſtitia,
ùt patet ex diéctis, ſed homo interdum patitur vio-
lentiam ſinè triſtitia: ergo datur violentia ſinè in-
voluntario. Reſp. ad primum Cum S. Thoma cit.
ad tertium, con. maj. diſt. min. Violenta ſimpliciter ſunt
à voluntate neg. violenta ſecundùm quid, con. min.
& neg. conſ. Diſtinétionis explicatio patet ex ſup-
poſito. Vel aliter diſt. min. aliqua violenta volun-
tati ſunt à voluntate neg. corpori, aut parti, vel
potentiæ particulari violenta con. Nam motus cor-
poris gravis ſurſum, eſt contra inclinationem na-
turalem ipſius corporis gravis, cùm ſecundùm na-
turalem inclinationem corporis gravis, ſit moveri
deorſum: ergo violentus eſt reſpectivè ad corpus
grave. Quia tamen hic motus gravis corporis ſur-
ſum, t ſupponitur, eſt ſecundàùm inclinationem
ipſius voluntatis, quæ vult talem motum, violen-
tus non eſt reſpectu voluntatis, proinde, utpote vo-
luntarius, ab illa eſſe poteſt. Et hæc ſolutio fun-
datur in D. Thoma, qui, præter ſenſum ſuperiùs
explicatum, adhuc in alio ſenſu ſumit violentum
fmpliciter, & ſecundàùm quid. Violentum ſimpli-
citer ſumit pro eo, quod eſt violentum toti, ſecun-
dùm principaliorem partem. Secundùm quid, quod
eſt violentum parti minùs principali, non tamen
toti ſecundùm partem principaliorem V. g. volun-
tatis. Et hine S. Dodtor hic art. g. ad tertium itàâ
E 3 loquitur:

loquitur: Dicendum, cum aliquis inflectit membra,
contra naturalem diſpaſitionem, hoc enim eſt violentum
ſecundùm quid, quantum ad membrum particulare, non
tamen ſimpliciter, quantùm ad hominem, & voluntatem.
Conſequenter licèt ergo, quæ violenta ſunt toti
v. g. homini ſecundàùm voluntatem, nec à volunta-
te eſſe poſſunt, nec voluntaria, poſſunt tamen eſſe
à voluntate & voluntaria, quæ parti ſolàm & qui-
dem minùs principali violenta ſunt. Hinc ad ſe-
cundum con. maj. diſt. min. Homo interdum patitur
violentiam ſimpliciter talem ſinè triſtitia neg. ſe-
cundùm quid, & reſpectivè talem con. min. ſimi-
liter diſt. conſ. Nam poteſt cadem actio, quam
homo abextrinſeco patitur v. g. inflexio membri
alicujus, contra naturalem d ſpoſitionem, eſſe vio-
lenta tali membro particulari, quin ſit violenta ho-
mini ſecundùͤm voluntatem, eò, quòd velit ea pati,
conſequenter nec cauſativa triſtitiæ.
Objicies tertis contra ſecundam partem. Actus impe-
ratus à voluntate eſt voluntarius; ſed repugnat
Voluntarium eſſe involuntarium: ergo etiam re-

pugnat, ôt actus à voluntate imperatus propter vi-

olentiam fit involuntarius. Secundò. Nullus actus
immanens, & ab intrinſeco principio procedens
poteſt eſſe violentus, ſed omnes actus imperati à
voluntate, ſunt adtus immanentes & vitales: erge
non poſſunt eſſe violenti, conſequenter nec ex vio-
lentia eſſe involuntarii. Tertiò. Nullus actus im-
peratus proprius voluntatis poteſt eſſe violentus:
& per violentiam involuntarius: ergo neque actus
imperatus alterius potentiæ à voluntate.
Reſp. ad primum diſt. maj. atus à voluntate ex-
ercité, & in actu ſecunde imperatus eſt voluntarius
con. in actu primo præciséè imperatus, ſeu à vo-
luntate imperabilis, quales ſunt adtus potentisrten
inte⸗

1. 2.2
lnietwrn

Popnat e
in lenſo eo
Tium en
eluils inp
lis tuno ſacj
ippvoluntariun
ejas omillion
le guidem:
le extridſece
ſonem terd
Dloluta
le fropre
Jum. At
11 polonte
oluntzri, el
A ſenngt
DMollus Actus
eigii ikien
em aWun
win. ,. ſn
Odſeom 1
605 E lcan .
1 bon erit
n rllos
Ulan ilori
uſig z30
ele noſenn
kentſ⸗ laber
ſtn ineſnn
Geliencom
Mn d.on
einan ni
abet
Rtunalen,

ifeſik fei,
in vigeri
fartiulart, n
& voluttattt
enta ſunt tot
ee 4 volunti.
nnt tamen eſt
ſolam & gui⸗
Pinc al ſe⸗
etdun ſatitut
Aig ter ⸗
1 or ir U⸗
em 201lo, din
infezio nienil
ſtionemm eleſt
lit Giolenti!
104d Velit ea
.
et. Mus img⸗
, led repag⸗
etgo etian
eratus gror
nd⸗ Nullos 8
nncipio mroe⸗
3 10es in⸗
tes E itleit
apentet ne
NullusaAn

1. 2
Ntel eſe W
8: ege lellen

.„ . 2
inferiorum seg. maj. con. min. diſt. etiam conf. re-
pugnat actum à voluntate exercitéè imperatum, &
in ſenſu compoſito actualis imperii eſſe involunta-
rium con. adtum imperabilem, & in ſenſu diviſo
actualis imperii neg. conſ. Violentia ſimpliciter ta-
Iis, tunc facit actum inferioris potentiæ ſimpliciter
inyoluntarium, quando voluntas abſolutè imperat
ejus omiſſionem; tunc enim talis actio imperabi-
lis quidem à voluntate, ſed hic & nunc ab agen-
te extrinſeco, v. g. violenta manũs motio ad occi-
ſionem tertii ab alio impreſfla, eſt contra actualem
& abſolutam inclinationem voluntatis, quod eſt eſ-
ſe propriè ſeu contrarie & ſimpliciter involunta-
rium. At verò operatio ùt actu exercitè impera-
ta à voluntate, ſeu in ſenſu compoſito imperii,
Voluntaria eſt, non violenta.
Ad ſecundum Reſp. brimo cum Durando diſt. maj.
nullus actus immanens eſt violentus reſpectu prin-
cipii elicientis con. reſpectu principii nolentis ta-
lem actum elici à potentia inferiori neg. maj. con.
min. diſt. ſimiliter conſ. ſie ſi homini nolenti aliquod
objedum obſcœnum videre, & ideo claudenti ocu-
los, diducantur per violentiam palpebræ, viſio ta-
lis non erit violenta potentiæ viſivæ, ſed voluntati,
quæ oculos voluit eſſe clauſos, & deſiderat caren-
tiam viſionis. Secunde Cum Medina aliter diſt. maj.
Nullus actus immanens potentiæ elicienti poteſt
eſſe violentus ſpectata incfinatione, quam talis po⸗
tentia habet ad ſuum objectum, & actum con. ſpe-
tata inclinatione, quam talis potentia habet ad
obediendum voluntati neg. maj. Nam juxta doctri-
nam D. Thomæ, & Theologorum: ſicut voluntas,
ex natura rei, eſt domina inferiorum potentiarum,
& habet appetitum innatum, & exigentiam con-
naturalem, ut id, quod Voluntas iis efficaciter &

63 72 662.
abſolute imperat, exequantur, imô nè impediatur
in dominio, gubernatione & imperio, reſpedtu po-
tentiarum inferiorum: ità hæ ipſæ potentiæ con-
naturaliter exigunt, & habent naturalem inclinati-
onem, ut ſubſint voluntati, eique pareant, & ſe-
cundùm illius imperium moveantur. Proinde ſi
motio, vel aétio aliqua fiat contra imperium ipfius
Voluntatis, in potentia inferiori v. g. viſio obſcœ-
ni objecti per violentam diductionem palpebra-
rum; licèt hæc immanens ſit & vitalis, tamen erit
violenta ipf etiam potentiæ viſivæ: quia erit con-
tra naturalem inclinationem potentiæ v. g. viſivæ
ad obediendum voluntati. Tertiò. Reſp. cum P.
Suarez adhuc aliter diſt. maj. Nullus actus imma-
nens eſt actus violentus, ùt eſt præcisè actus ho-
minis con. in quantùm debuit, & potuit eſſe adlus
humanus neg. Quando homo contra ſuam inclina-
tionem cogitur elicere actum immanentem, talis
actus deſinit eſſe actus humanus: quia homo non
operatur ùt homo: ergo talis actio eſt violenta &
involuntaria homini quà homini.
Ad tertium neg. conſ. Diſparitas eſt: quia omnis
a dus imperatus proprius voluntatis, eſt etiam actus
elicitus voluntatis: ergo ſicut ſecundùm dicta actus
elicitus voluntatis non poteſt eſſe violentus, ſic nec
actus imperatus proprius voluntatis; TLalis autem
actus non eſt à voluntate imperatus alterius poten-
tiæ inferioris. Ex quo patet reſolutionem ſolà⅛m
eſſe intelligendam de actibus imperatis, vel impe-
rabilibus potentiarum inferiorum, non veròô de acti-
bus imperatis propriis voluntatis-
Objicies quariò. Volustas poteſt pati violentiam
quoad actus elicitos voluntatis: ergo per violen-
tiam poſſunt ſimpliciter fieri involuntarii. Proba-
zur ant. primò. Actus internus peccaminoſos eſt actus
à volun⸗

hatn ant.

i voluntat
homini gn
teſt volun
Vvoluntatem
inelinunte 20
olo transfert
Poreſt pati vi
Poteſtyvolunt
ciendum
Potell ab ill
Ant, datet G
lua ordinate
neceſſitatur
tra naturalen
Patitur pioſe
Piiur tes,
at,
uiulanen
kur on tant
t, del er⸗
npenn, g
60 Delleer
nai inett
eſ oſlle er
bentiomiin
illius letern
Loncurlin
lgls ellt 3
Nationem N
deh. eg.
Nrd

1
Ke .

ne imhelun
io, elpelluſo⸗
potentie col⸗
Alemn inchinat⸗
Mezdt, & t⸗
1. Doindde!
npenon ſohu
N ohſe⸗
Nen Piehla⸗
ieltg mnenerit
1. Conent.
Ntir ⸗ rr
6, Belo. nn 3
us Ars inn
rcjse alis
ortlit elle N
ſuumn inelini
mentemn, 11,
via bomo pon
de ilenda d

eſ: Guin onn
izelt lanet
ndonn id 5
iclentub
38s Tali
tus Alrerius HM
eſolorioen 4
eriti⸗ 6 .

,gCeA
n; nor ſeo

1 blendin
en ſer woe

7

O

à voluntate elicitus; ſed talis actus eſt violentus
homini quà homini: ergo quoad actus elicitos po-
teſt voluntas violentari. Secundé. Poteſt DEUS
voluntatem creatam inclinatam ad inimici odium,
inclinare ad efficacem amorem illius, & cam de
odio transferre ad amorem: ergo ſaltèm à DEO
poteſt pati violentiam quoad actus elicitos. Tertiò.
Poteſt voluntas neceſſitari à DEO ad aliquem actum
eliciendum, ùt patet in amore beatifico: ergo
poteſt ab illo etiam violentari ad actus elicitos.
Ant. batet & prob. Primò. Quia voluntas ex natura
ſua ordinata eſt, ut operetur liberé: ergo dum
neceſſitatur circa aliquod objectum, movetur con-
tra naturalem ſuam inclinationem, & conſequenter
patitur violentiam. Secunds. Non ſolùm violentiam
patitur res, quando impeditur à proprio actu,
ſed etiam quando ab extrinſeco fit, ut majori pon-
dere tendat, quàm tenderet ſecundàùm propriam
inclinationem. Sic Corpus grave violentiam pa-
titur non tantùm, quando detinetur, nèé deſcen-
dat, ſed etiam quando deorſum jacitur majori
impetu, quàâm expoſtulet ejus gravitas, ſed quan-
do DEUs neceflitat voluntatem ad aliquem adum
majori impetu tendit in illum, quàm ejus natura
expoſtulet; ergo tunc voluntas violentiam patitur.
Probatur ant. Qaartô. Potelt DEUS voluntati ha-
benti omnia ad agendum requiſita, & poſt factam
illius determinationem ad amorem, ipſi denegare
concurſum generalem ad amorem, ſed denegatio
talis eſſet à principio extrinſeco, & contra incli-
nationem voluntatis: ergo violenta: ergo &c.
Reſp. neg. ant. Ad primam bprob. con. maj. diſt. min.
Eſt proprie violentus homini neg. impropriè con.
min. & neg. conſ. ut aliquid ſit proprié violentum,
debet eſſe à principio effectivo extrinſeco. Sern⸗⸗
4

dò debet eſſe contra affectum, & prædominantem,
voluntatis inclinationem: actus autem peccamino-
ſus, non eſt à principio extrinſeco, cùm ſit adtus
elicitus voluntatis, nec eſt contra efficacem & præ-
dominantem voluntatis inclinationem. Nam in pec-
cato inclinatio in bonum delectabile, prædominatur
inclinationi ad bonum honeſtum. Arlii aliter diſt.
min. Eſt violentus ſimpliciter neg. ant. eſt violen-
tus ſecundùm quid con, min. diſtinguunt enim du-
plicem in voluntate inclinationem. Unam, in
ordine ad bonum honeſtum, & rationi conſonum,
quod eſt objectum ejus partiale & inadæquatum,
quam vocant partialem. Alteram ad objectum ejus
adæquatum, quod eſt bonum in communi, prout
abſtrahit à bono vero, vel apparenti delectabili,
vel honeſto, quam vocant totalem. Et ſic adlus
peccaminoſus eſt contra primam inclinationem,
non verô contra ſecundam: Cùm enim nemo in-
tendens malum operetur, ille qui peccat intendit
aliquod bonum, ſaltèm apparens & deledlabile,
ſecundùm ſenfum. Proinde actus peccaminoſus eſt
ſimpliciter naturalis, licèt poſſit dici ſecundàm
quid violentus, in quantum eſt contra inclinationem
inadæquatam, quæ eſt in ordine ad bonum honeſtum.
Ad ſecundam prob. neg. conſ. Nam ſi DEUs ſic
voluntatem immutaret, etiam faceret, ut præce-
denti inclinationi ſuccedat alia nova, ità, ut pri-=
ma auferatur, & ſecunda maneat. Unde illud,
ad quod induceret voluntatem ‚ non eſſet contra⸗
rium inclinationi nunce exiſtenti, ſed illi ſolùm,
quæ priùs inerat voluntati, nunc veroô non eſt,
conſequenter nec eſt violenturn cùm illud debeat
effe contrarium inclinationi, quæ adu elt.
Ad tertiam prob. con. ant. neg. conſ. Quia aliud
eſt neceſſitatio, aliud violentatio: Hæc opponi-
J tur

tor VOunt
Unco. N.
pationem
bus bgen
golur, & nn
Iat prrteren
tim ſubjegli
Dationem.„
enim el,
Cinationem
inelinata e⸗
Idje tum iir
randum ſibe
Tentig: erg
ant. tMyſ. 3
appetitus rat
fionen mtio
mnſoni & ve
m, gvoc
Re, ſed d
wimn in al
Nentli, &
Friun
tnin nhſe
niti Ceort
Ias eNdo
Telis, ſed
vent Phijone
t ab extri
inn ineinat
411 guen,
mnohrie
enin pon
ſtire reti⸗
dprelent

4

tædomiunun,
emn peccano⸗
,cum ſtan
feacem re⸗
Mam in he
Predominatu
. eſt Violen⸗
auat enicn gu.
. Vum, in
tiont cOrdno,
Linadaguncun
d obſellun eſn
hnmihi, hlln
i Celechabii
. Et ſi 30in
nelinationem,
nim nend in⸗
eccat intendin
Ccledadle,
ectelninoſiit
diei ſeonotn
ra inchioni
vopum lnel
ſan Nl
enne

2 e.
tur voluntario, non illa, ùt patet in amore bea-
tifico. Nam neceſſitas tantùm importat determi-
nationem ad unum, itàâ, ut voluntas habitis omni-
bus ad agendum requiſitis, hoc unum facere co-
gatur, & non alterum. Violentia autem imoor-
tat præterea actionem agentis extrinſeci, refiſten-
tiam ſubjeéti intrinſeci, ejusque contrariam incli-
nationem. Ad primam prob. ant. yeg. conſ. falſum
enim eſt, quòôd operari neceſſariò, ſit contra in-
clinationem voluntatis: Nam voluntas non minuͤs
inclinata eſt ad operandum neceſſario, quando
objectum ſinè indiflerentia proponitur, quàm ad ope-
randum liberè, quando illi proponitur cum indiffe-
rentia: ergo neque violentum. Ad ſecundanm prob.
ant. tranſ. maj. neg. min. Cùm enim voluntas ſit
appetitus rationalis, ſequatrque duétum & cogni-
tionem rationis, eſt inclinata ex natura ſua, ut
majori & vehementiori impetu feratur in obje-
Rum, quod illi non repræſentatur, ut indiffe-
rens, ſed ùt continens omnem rationem boni,
quàm in aliud, quod illi proponitur cum indiffe.
rentia, & illi repra ſentatur, ùͤt bonum aliquod
finitum & particulare. Dixi trauſ. major. poteſi
enim ſimpliciter negari major: quia deſcenſus v. g.
lapidis deorſum majori impetu, quàm ejus gra-
Vitas expoſtulet, non eſt illi violentus, nec natu-
ralis, fed præternaturalis, ùͤt communiter do-
cent Philoſophi, & ratio eſt: quia talis motus licèt
ſit ab extrinſeco, non eſt tamen contra, fed præ-
ter inclinationem paſſi.
Ad quartam prob. diſt. conſeq eſſet illi violenta
impropriè con. proprie neg. conf. Ut enim ſit vio-
lentia propriè dicts, debet voluntas aliquid po-
ſitivé recipere contra ſuam inelinationem, quod
in præſenti non contingit. Alii ſimpliciter ran.
Cén/„

cenſ. Rationem dant: quia voluntati nulla fit vio-
lentia, fi non poſſit agere non habitis omnibus
ad agendum requiſitis, tunc enim agere eſt im-
polſlibile voluntati, potentia enim violentiam pati
nequit, nisi reſpectu aéctús poſſibilis: ergo illa ceſ-
ſatio voluntatis ab actu, dum denegatur concur-
ſus generalis, non erit violenta, cùm agere in
circumſtantia denegati concurss ſit impoſlibilis,
nec ceſſatio hæc eſt contra inclinationem voluntatis.
Objicies quint. DEUs poteſt ſe ſolo cauſare in
noſtra voluntate actum contrarium illi, quam vo-
luntas habet v. g. amorem, quando voluntas ha-
bet odium Petri, ità, ut, voluntas ſe habeat merè
paſſivé ad actum illum cauſatum à ſolo DEO:
ergo talis actus, quia eſſet à principio extrinſeco
contra inclinationem elicitam voluntatis, erit vio-
lentus: ergo voluntas poteſt pati violentiam. Se-
cunds DEUS poteſt voluntatem neceſſitare ad
a dum, ex quo ſequitur triſtitia: ergo ctiam po-
teſt voluntatem cogere ad actum, ex quo ſequatur
violentia. Nam triſtitia eſt violenta voluntati, &
contra ejus inclinationem: quia opponitur dele-
Gationi, quæ eſt juxta inclinationem illius. Con-
frm. Dolor eſt violentus appetitui ſenſitivo: ergo
etiam triſtitia voluntati.
Reſp. ad primum transmiſſo anteced. quia hoc multi
negant; net. conſ. quia reſolutio hic ſolùm proce-
dit quoad actus à voluntate elicitos, adus autem
talis à ſolo DEO productus non eſſet talis, ùt pa-
tet, & ratis eſt: quia omnis adus elicitus à vo-
luntate eſt ellentialiter vitalis, de ratione autem
sctüs vitalis eſt eſſe à principio vitali intrinſeco,
adeôque ut recipiatur in eodem principio, à quo
emanat: ergo. Ad ſecundum seg. conſ. quia tri-

ſtitia non eſt violenta voluntati, cùm prorenia
à prin-

principi
luontatin.
Alconven
gere, .
naturalem
Nitix contt
porius polon
lem dolor e
lenter ellen

Un,
4
Pe x gl
Pollt a
hhene hiin,
Düratn owil
lig Plan⸗
10enidſne,
Nolle dani
luntlis,
Per oltirn
kunte h
rid ilefect
Umſo l
ſonen ſe
gran
Eiraen
ſnt
d üm,
n nie
nee

nula ir.
Pbitis omunnd
gere el in
iolentiam il
etgo ila eel.
gtut concult⸗
un agere it
inpollbilis,
aoluntatis.
o allate in
u, Juun ſo⸗
9 VOluntes ⸗
ſe aben hent
vio extrinſen
ti, erit hio⸗
ſeptiam. &.
eſſitare 3
0 ctiann po⸗
uo ſeaturn
1eanntt
orirat eer
en Ulis .
eenlitio
rinrtli
ebin n⸗
08;, AAu 8
ſer als deßn
8 ſetns
. uine t
A nnſtn

63 77 S⸗
à principio intrinſeco ejusdem: tum quia eſt vo-
luntati naturale triſtari de ſubjeéto malo, ibique
diſconveniente, ſi objectum illud non poteſt fu-
gere. Proinde licèt objectum triſtitiæ ſit contra
naturalem inclinationem, non tamen eſt actus tri-
ſtitiæ contra illam: ergo non eſt violentus, ſed
potiùs voluntarius. Ad tertium neg. ant. quia iti-
dem dolor eſt actus elicitus à voluntate,; conſe-
quenter eflentialiter voluntarius.

QukSrIO VII.

Utrum aliquod voluntarium ſit poſ-
ſihile ſink omni actu?
Pe hac quæſtione aliter ſic proponi ſolita, an
poſſit dari pura omiſſio libera? reſolvenda
ſuppono primè. Non poſſe dari ullam culpabilem
puram omiſhonem, ſine omni actu intellectus:
quia voluntarium ùt ſic eſſentialiter eſt ab aliqua
cognitione, ùt patet ex definitione. Secundé. Non
poſſe dari voluntarium direéctam ſiné omni actu vo-
luntatis: quia voluntarium directum eſt, quod
per poſitivum influgum à voluntate depender.
Proinde ſolàùm procedere quæſtionem de volun-
tario indirecto, ſcilicet: an indiredle voluntaria
omiſſio ſit poſſibilis ſinè omni actu? Teriiè. Omiſ-
ſionem liberam non requirere actum voluntatis
tanquam aliquam ſui partem conſtitutivam &
eſſentialem. Proinde hic non quæri: an aétus
voluntatis puram omiſſionem liberam conſtituat?
ſed ſolùm, an voluntas ad ſuum libertatis exerci-
tium indigeat adtu voluntatis poſitivo, qui vel
ſit ſubſtratum omiſſionis liber?? vel forma ex-

trinſecè denominans omiſſionem liberam? aut, 1
néſi

2 .2 Dr. S
ſinè tali adtu vel antecedente, vel concomitante;,

omiſſio libera haberi quæat? Quariè. Denique ex
Philoſophia, dari à parte rei negationes activas

alicui enti poſitivo identiticatas. Quibus ſuppo-

ſitis ſit.
Reſolutio. Repugnat voluntarium ſinè omni adtu, ſen
ura omiſio voluntaria & libera, ſind omni poſitivo
poluntatis aitu. Ità D. Thomas in ſumma 12. qu.
ZI. art. I. in O Eſfſparſa. lib. 3. de act. hum. qu. I5..
art. 1 7. Gormaz. & plures Recentiores. Prob. autho⸗
ritate D. Thomæ cit. ubi ità loquitur: ſi in peccate
omiſſionis, conſiderentur cauſæ, vel occaſiones omittendis
Iir neceſiè eſt, in peccato omiſſionis oliguem adtum eſſe.
Et paulo intrà: ſi cauſa, vel occaſio omittendi ſub-
jaceat voluntati, omning habet rationem peccati, &
tunc ſimpliciter opertet, quòd iſta cauſa, in quantum
eſt voluntaria, habeat aliquem altum, ad minus inte-
riorem voluntatis: ergo.
Probatur ratione primò. Illa pura omiſſio libera
eſſet negatio omnis acts voluntatis poſitivi: ergo
repugnat pura omiſſio libera reſpedtu voluntatis.
Prob. conſ. Illa pura omiſſio deberet eſſe exerci-
tium voluntatis, ſed repugnat exercitium volun-
tatis, quod eſt negatio omnis acts poſitivi: ergo
ſi pura omiſſio eſt negatio omnis aétus poſitivi re-
ſpectu voluntatis repugnat. Prob. min. illa negatio
omnis actus, vel deberet eſſe negatio paſſiva, vel
ativa, ſed neutrum poteſt eſſe exercitium volun-=
tatis: ergo. Prob. min. non poteſt eſſe negatio paſ-
ſiva, cùm hoc exercitium voluntatis detur à parte
rci, non veréô datur à parte rei negatio paſſiva;
ùt communiter docetur in Philoſophia. Sed etiam
non poteſt eſfe negatio activa omnis omnino actus
poſitivi voluntatis: ergo. prob. min. quia negatio
a Riva cujuslibet adtus poſitivi voluntatis zaerri
catur

leatur:
compoll
Omis:
identife
Ditur ey
non ole
centr,
Mer uum,
Eegtenter n

Conſcerat,

lbere, Ne⸗
Operandt:
Did Dpenrer
ronporin
Poteſtuun
Ptonſne pot
1biteniſe
l aun a
Ihl aind
fun wlunt
Negatid ⸗
tis; cdin
in olunn
Dohtin, 13
luty ir
rrioden
luum “
R 8
Uolunts
Ueplonzt
e omni
lepponat d
ge,
eNelufum
URtrinleez

cntim ale,
Derige
lones adlinn
lbus ſuppo
kbas tupnt.

zri d,
mni poſemn
Nta 12 4.
Pum. N.⸗
. Dicb. altit⸗
ſin banl
ovts oni taid
niterti /.
n ltti, S
1, is utid-
A minm iltk⸗

nio bern
ſitir
6n vobvntin⸗
et ele eitni
itinm folot⸗
oltiri: eod
poltiti ſe⸗
s egto
h
Citnd vn
ſe reuto hin
benn! e
n Att
ombind en
qhii
aus 1
1 alt

63 79 .

ficatur alicui alteri acdui poſitive voluntatis in-

compoſſibili cum actu negato. Et ratio eſt: quia
omnis activa negatio, ſeu excluſio, vel omiſſio
identificatur realiter alicui enti poſitivo, ùt ſuppo-
nitur ex Philofophia; atqui hæc negatie Riva
non poteſt identificari voluntati ſecundùm ſe con-
ſideratæ, cùm hæc utpote indifferens, ad quem-
libet ſuum actum, cum eo compollibilis ſit; con-
ſequenter nullum adlive excludens. Nec voluntas
conſiderata, ut eſt proximè expedita ad volendum
libere. Nec ut habet debitum & obligationem
operandi: quia cum tali potentia proxima & de-
bito operandi poteſt re ipſa componi, & ſæpe
componitur, & cöexiſtit operatio præcepta. Nam
poteſt voluntas elicere actum, & ſæpe elicit, quem
pProximè poteſt, & tenetur elicere: ergo neceſſa-
riò identificatur alicui actui poſitivo incompolſſi-
bili, cum actu negato, excluſo, ſeu omiſſo, cùm
nihil aliud ſit excogitabile: ergo repugnat exerci-
tium voluntatis à parte rei exiſtens, quod eſlet
negatio activa omnis omnino adlüs poſitivi volun-
tatis; cùm in terminis inſuper implicet: ut detur
in voluntate aliquis actus poſitivus ſinè omni actu
poſitivo. Conſirm. Nec voluntas ſe ſola, nec vo⸗-
luntas ùt proxima potentia, nec uùt habens obli-
Sationem & debitum operandi; excludit ullum
ſuum actum quoad unionem, & cöeziſtentiam, ùt
pPatet ex dictis: ergo hoc præſtat aliquis actus
voluntatis incompoſſibilis cum adtu omiſſo: ergo
repugnat omiſſio, & czcluſio acts voluntatis,
ſine omni prorſus actu voluntatis, conſequenter
repugnat pura omiſſio libera & voluntaria.
Erobatur ſecundò. Eſſe aliquem actum voluntatis
excluſum & omiſſum, eſt quædam denominatio
extrinſeca ads omiffi & exsluſi; quia nihil ponit
in

Es3 8o Ekg.
in adu: ergo datur à parte rei aliqua forma de-
nominans extrinſecè talem actum omiſſum & ex-=-
cluſum. Conſ. patet inductione v. g. in denominatione
deæxtri & ſiniſtri, ubi forma extrinſecè denomi-
nans, eſt certus aliquis ſitus, vel ubicatio, quæ
dantur à parte rei. Iiem in denominatione cogniti
voliti, ubi forma extrinſecèe denominans, eſt ope-
ratio intelleétůs & voluntatis, quæ dantur à parte
rei. Subſum. atqui nec voluntas ſecundúm ſe, nec
potentia illius proxima, nec debitum operandi
talem actum, nec quidquam aliud præter actum
voluntatis incompaibilem cum adtu omiſſo, po-
teſt eſſe forma denominans actum omiſſum, & ex-
cluſum, ùt patet eàdictis: ergo neceflariô datur
in voluntate aliquis actus extrinſecé denominans
actam omiſſluam, & excluſum, qui cum illo eſt
incompollibilis: ergo repugnat pura omiſſio.
Probatur tertiç. Repugnat, ut negatio omnis
omnino act⁴s poſitivi, ſit vita in actu ſecundo;,
ſeu actus ſecundus vitæ, & actuale exercitium po-
tentiæ vitalis: ergo pura omiſſio quæ deberet eſſe
exercitium actuale voluntatis, & eſt negatio omnis
omnino adcts poſitivi juxta adverſarios, repugnat.
Prob. ant. quia adtu vivere, ſeu vita in acdtu ſe-
cundo, eſt actu agere & movere ſe ipſum ab in-
trinſeco: ergo vita in actu ſecundo elſſentialiter
involvit aliquem actum immanentem, adeoque po-
ſitivum: ergo implicat, ut negatio omnis omnino
acts poſitivi ſit vita in actu ſecundo.
Nec obſtat primò. Si Adverſarii dicant: quòd vo-
Iuntas per puram omiſſionem habeat exercitium
negativum, quod non debet eſſe vitale, nam con-
erà eſt quoad primum. Tum quia hæc verba ſunt
merè abuſivè prolata: tum quia exercitium nega-
tivum eſt negatio exercitii, ſicut vita privativa

eſt

*

l priva
loqueret
Và! ſie
verlarii,
tem Mabe
dum Iele
Et Cinde
Mm non 4
ton tantum
Ner ob
ele liut
ſen, ſenn v
qufa nulin
taltet,
tIum ſi 0
ker ine ⸗
lu Et n⸗
etoguiralen
oppolron
Nt iunum
dattacicde
i cone,e
fum ler
lite 1 ente
flonablltte
rtnaler,
uod darep
Pahen,
Winomn
olto Pep
Mnapoltto
Enltioden
Uhiſo, tr
luntate

va lotmale⸗
piſlum A⸗
enochinat
ecé Genon
icatio, qn
tione cognil
ns, eſt ope⸗
Utur 4 partt
bnn le, nec
n Operaodi
ce Gum
Nonild, d⸗
nilun, Ae
ecelarid n
e Genomaul
1um ilot
omiſio,
atio Om
u ſecun..o
gercitiucn o⸗

r Gebelettn

negntio e
11
nos tenle
Vitrit all
ſe n 4i
atitit

ad
0
ell, lenu .

oh

⸗
4

eſt privatio vitæ: ergo ſicut abuſivè, imoò peſſimè
loqueretur dicens: mortuum vivere vitâ privati-
và: ſic pariter indebité & abuſive loquuntur ad-
verſarii, dum dicunt: in pura omiſſione volunta-
tem habere exercitium negativum. Quoad ſecun-
dum refellitur hoc ipſum ex dictis, quòd implicet.
Et deinde voluntas, ſeu potentia libera tum agens,
tum non agens eſt vitalis: ergo etiam exercitium
non tantùm poſitivum, iſed etiam negativum debet
eſſe vitale.
Nec obſtat ſecundò, ſi dicant: Puram omiſſionem
eſſe aliquem actum non formaliter, ſed æuivalen-
ter, ſeu virtualiter & interpretativè. Nam contrà eſt:
quia nullum contradicdtorium eſt æquivalenter, vir-
tualiter, aut interpretative alterum contradicto-
rium ſibi oppoſitum. Sic mors non eſt æquivalen-
ter vita: tenebræ non poſſunt eſſe equivalenter
lux. Et vatio eſft: Tum quia ſi contradictorium eſ-
ſet æquivalenter, & virtualiter contradidorium ſi=
bi oppoſitum, eſſet eo ipso virtualiter chymera; ſi=
cut ſi unum contradidtorium formaliter continezet
contradictorium ſibi oppoſitum, eſſet chymera: tum
quia condictoria ſumméè ab invicem diſtant, & alte-
rum alteri opponitur quoad omnia prædicata, ùt
patet in ente & puro nihilo paſſivo, nec poteſt dici
rationabiliter: quòd purum paſlivum nihilum ſit
virtualiter, æquivalenter, interpretativè aliquod ens,
quod carentia viſionis ſit aliqua viſio: ergo.
Probatur quarté́. Voluntas eſt potentia rationalis,
quæ in omni ſuo exercitio movetur ab objecto pro-
Poſito per cognitionem; atqui moyeri ab objecto
propolito præter indifferentiam voluntatis, & co=-
ghitionem objeécti, dicit aliquid diſtinctum à puro
nihilo: ergo omne exercitium voluntatis, præter
voluntatem, objeétum & cognitionem'dicit aliquid
F diſtin-

.„
◻

vitales: ergo omiſſio non continetur in fine intrin-

diſtin cum à puro nihilo, adeôque à pura omiſſio-
ne, quæ eſt purum nihilum.
Nec obſtat. Si dicatur: quòd per puram omiſſio-
nem in voluntate ſit motio virtualis, eo modo,
quo dicitur, dari intentionem virtualem. Nam
ceontra eſt: quia argumentum intorquetur contra adver-
ſarios. Nam intentio virtualis eſt intentio actualis
perſeverans moraliter in aliquo e fectu: ergo etiam
pura omiſſio eſt aliquis actus poſitivus inferens ef-
fectum negativum, ſeu eſt actus poſitivus denomi-
nans alterum actum non elſle.
Probatur quints. Omne quod eſt liberum volun-
tati, aut eſt elicitivè liberum, id eſt, à voluntate
elicitum, aut imperative liberum, hoc eſt, à vo-
luntate imperatum, ſed pura omiſſio non eflet eli-
citive libera: coͤm nullus ſit adtus à voluntate eli-
cibilis, ſed potiùs negatio omnis adus, ſed neque
eſſet imperative libera: quia hoc ipſo jam fuppo-
neret actum poſitivum, ſcilicet imperantem: ergo.
Probatur ſextò. Nulla potentia poteſt immediatè
exercere aliquid non contentum in fine intrinſeco

adæquato talis potentiæ, ſed pura omiſſio non con-

tinetur in fine intrinſeco adæquato voluntatis: er-
go voluntas non poteſt exercere puram omiſſio-
nem: ergo reſpeétu voluntatis non datur. Prob.

maj. & min, per explicationem arg. Finis intrinſecus

adæquatus potentiæ vitalis eſt, ut ſe perficiat per
ſuos actus vitales verſantes circa objectum & mo-
tivum talis potentiæ: ergo finis intrinſecus adæ-
quatus voluntatis eſt, ut ſe perficiat per ſuos actus
vitales, quibus verſatur circa bonum, illud proſe-
quendo, & circa malum, illud fugiendo; ſed omiſ-
ſio pura non eſt adus vitalis proſequens bonum &
fugiens malum, imòô contrariè excludit tales actus

ſece

ſeco a.
ponitu
Vtalite
dere on

Pjieie
1rael
Gn, hi
ol hertan
Ppbe t,
Catt Nen
e inllee
GNeri
iin 16
Him ale
PrN onid
entun en
Rtentin
Zidltefo
Da gore
Dochr
alſabili
N dwi
mmi D
talemn om
un e
Gbc olt
ie nihilonn
nte
ere dch
od hi
dit⸗ el

ra ohihld⸗
m omiln.
,co moln
en. Nant
hltra adyer
lio ackuai
erdo etiam
igictend d⸗
us Cenohl⸗

etuin Wr⸗
, Vlunt
c ell, i⸗
non elet dl⸗
olunut el⸗
3 ad ſegle
ſoppo⸗
nen: elpo,
. omedet⸗
ſe iotrilſn

Go noNN.

ntatis: el⸗
omilio⸗
lt. i⸗
irtioſe
Aun En⸗
ilmm
erun A
ol⸗
1 Elonne
Finn d
4 dales N

nii⸗
ſyenn⸗
1

„ 6
ſeco adæquato voluntatis: ſed contradidtoriè op-
ponitur tali fini, & cuùm habeat pro fine adæquato
vitaliter agere, poſlet per talem omiſſionem exclu-
dere omnem actum vitalem.

Oppoſitorum Solutio.

Biicies primè. Suthoritatem S. Thom æ, qui con-
☛ tra reſolutionem neſtram videtur eſſe hic 1z.
art. 5, ubi ſic concludit: Verius dici poteſt, quod ali-
quod pectatum eſſe poſſi ſins omni altu. Secands hic
4. 6. axrt. 3. ad primam dicit: Quòôd voluntarium di-
catur non tantùm id, quod procedit à voluntate
dire cte, ſicut ab agente, ſed etiam id, quod eſt ab
ca indireéte, ſicut à non agente. Teretis Rurſus
locò citaté docet: quéòd, at emiſſo ſacri ſit voluntaria:
ſußiciat, quòd homo poſſit, & teneatur ſacnum audire;
& non andiat: ergo ex mente D. Thomæ dabilis eſt
pura omiſſio, libera & voluntaria. Reſp. ad mum
textun cum Salmanticenſibus, quôd D. Thomas hance
ſententiam, in allato, & aliis textibus, traditam
alibi reformaverit, ùt patet ex authoritate D. Tho-
mæ pro reſolutione adduéta. Secunde dico, quòd
S. Dodtor ſoluùm voluerit aſſerere; quod omiſſio
culpabilis dari queat ſne omni adctu poſitivo, qui
ſit de omiſſionis culpabilis eſſentia, non tamen ſiné
omni adtu, qui ſit cauſa, occaſio, aut conditio ad
talem omiſſionem culpabilem requiſita. Ad ſecun-
dum dico, quoôd S. Doctor hic non voluerit dicere:
quôd voluntarium indire dum procedat à volunta-
te nihil omnino agente: licèt enim procedat à vo-
luntate, tanquam non agente id, quod hic & nune
agere debebat, proccdit tamen ab ea, ùt agente id,
quod hic & nunc agere non debebat, quæ actio in-
debita eſt excluſiva actionis debitæ: ſic qui volun-
F 2 taxiè

tariè omittit ſacrum, ponit voluntariè aliquam
actionem, & cauſam excluſivam auditionis ſacri,
quam ponere non debebat. Ad tertium diſt. ant.
ut omilſſio ſacri ſit voluntaria, ſufſicit, quòd homo
poſſit, & teneatur ſacrum audire, & non audiat pri-
vativeè, hoc eſt, ponendo voluntariè aliquam actio-
nem & cauſam, quæ aliquomodo excludat auditi-=
onem ſacri con. fufficit, ut non audiat purè negs-
tive, hoc eſt, nullam prorſus ponendo actionem, &
cauſam voluntariè excluſivam auditionis ſacri neg.
ant. & conſ.
Objicies ſecundò. Omiſſio ſecundàùm ſuam eſſen-
tiam & rationem formalem nullum ineludit actum,
ſed eſt mera carentia & privatio adls: ergo da-
bilis eſt omiſſio ſins omni actu. Secandò. Qui vo-
luntariè dormit prævidens ſe neglecturum ſacrum

die feſlo, peccat omittendo ſacrum; ſed dormi-

endo nullum actum elicit: ergo tunc dabitur omiſ-
io libera ſinè omni actu. Tertid. Multa ſæpe vi=
demus & audimus, quæ nec gaudium, nec triſti⸗
tiam, ullümve alium voluntatis affectum, in nobis
excitant: ùt ſi quis audiat hanc propoſitionem:
bis tria ſunt ſex &c. ergo in tali caſu voluntas om-
nem ſuum actum liberè omittit. Quarté. Voluntas
poteſt liberé omittere aliquem aétum eliciendo;
quod eſt plùs: ergo etiam poteſt omittere nullum
actum eliciendo, quod eſt minùs. Reſp. ad pri-
mum neg. conſ. Nam plura requiruntur, ut aliquid
detur & ſit, quæ tamen non ſunt de illius eſſentia,
hoc patet v. g. in homine, qui non poteſt dari ſinè
quantitate, ubicatione, duratione, quæ tamen ad
ejus eſſentiam non pertinent. Hinc licèt omiſſio
ſecundùm ſuam eſſentiam ſpectata, mera carentia
acts ſit, in exercitio tamen libertatis poni nequit,

ſine omni adtu illius excluſivo. Ad ſecundam diſt.

conſ.

—

onſ. er
aAu ve
omni:
caſu pt⸗
ciutiis,
lie ſimu
Prficeb⸗
proptet
heriat, aut
ſori mot
propoltti
Vam pre
libert en
nem ad
a ument
1 glös
ns. ,
1e & ort
uri
Konrt
tumphen,
hil, ne
Agrid
epo ehn
ltonit
dlen
Vltilenn
Guam
in
4 1cert
Wan ſi
nle
Volunte-
Ctum

arie Agu
tionis luln
. n
guoc honm
aliat li⸗
am a0lio⸗
dat auditi⸗
Ple teg⸗
Oiodend,
dis Leli .

(ham el⸗
elucitadun,
l: eigh ⸗
,06. Cuiſ⸗
rum ſan
ſed cont.
birurom-
.
a ſepe ie
Rd u *
um, I ci
ohohtinen,
oluotci⸗
rto⸗ luluc⸗
lien
nn 6 Dl
giteei .V
„ P
oh te
Uun Aeih
orl an M
len
e e Go⸗
ſektonil

4

conſ. ergo tunc dabitur omiſſio libera ſinè omni
adu voluntatis ſomnum concomitante con. ſinè
omni adtu ſomnum antecedente neg. In tali enim
caſu præceſſit actus voluntatis tendens in ſomnum
diutiùs protrabendum, & indirectèé & interpreta-
tivèe ſimul in omiſſionem ſacri, cujus talis ſomnus
prævidebatur excluſivus. Ad tertium neg. conſeꝗ.
propter ly libere. Ut enim voluntas aliquid liberè
faciat, aut omittat, debent illi per intelleéctum pro-
poni motiva pro & contrà: Cum ergo in allata
propoſitione nullum ullius affectús eliciendi moti-
vum proponatur, indé voluntas nullum affectum
liberè elicit, ſed neceſſariò, ob defectum motivi om-
nem actum omittit. Ad quartum. Im primis retorꝗ.
argumentum: Intellectus poteſt intelligere, quod
eſt plàùs: ergo etiam poteſt comedere, quod eſt mi-
nùs. In forma neg. conſ. Sic enim plus eſt genera-
re & corrumpere, quàm purè corrumpere, quod
eſt minàs, & tamen agens naturale poteſt genera-
re & corrumpere, quod eſt plùs, & non puré cor-
rumpere, quod eſt minùs. Deinde cum omiſſio ſit
nihil, non poteſt dici reſpectu adtůs, poſitivè eſſe
aliquid minus: quia quod minus eſt, aliquid eſt:
ergo cùm omiſſio nihil ſit, non poteſt dici reſpeétu
ads eſſe quid minus. Denique dico, quòd plùs
ſit omittere, nullurmn a tum eliciendo, quàm ali-
quem actum eliciendo: cùm plus ſit potentiam
vitalem ſe poſſe cxercere per actum non vitalem,
quâm per a ktum vitalem.
Objicies Tertio, In ſlante præcepto dile dionis DEr,
& advertentia obligationis poteſt voluntas omnem
a dum ſuſpendere, quo vel adimpleat præceptums
vel impletionem impediat: quia etiam tunc manet
voluntas quoad exercitium libera quoad omnem

actum: erge dabilis eſt peccaminoſa omiſſio ſine
F 3 omnat

omni actu. Secundé. Poteſt DEUs denegare con-
curſum Petro ad omnes alios actus, præterquam
ad amorem Pauli, ſed in hoc caſu Petrus non ne-
ceſſitaretur ad amorem Pauli: ergo in tali caſu
poſſet Perrus amorem Pauli purè omittere, cùm
ex defeést concursûs nullum alium actum poſſet
producefe. Reſp. ad primum neg ant. Nam volun-
tae collective omnem ſuum actum ſuſpendendo,
libertatem non exercet, nec exercere poteſt: Tum
quia hoc ad libertatem non requiritur, ſed ſufficit,
quod poſſit omnem actum diviſivè ſuſpendere: Tum
quia repugnat, ut voluntas omnem actum ſuſpen-
dat: quia voluntas nullum actum ſuſpendere po-
teſt, nisl habeat actum volitionis, quo talem ſu-
ſpenſionem velit; ergo Ad ſecundum, diſt. maj.
Poteſt DEUsS denegare ſuum concurſum Petro de-
ſtruendo ſimul libertatem Petri con. conſervando
indemnem illius libertatem neg. maj. Libertas enim
dicit potentiam proximam ad duos actus incom-
poſlibiles: ergo requirit concurſum DEl ad quem-
libet ex illis duobus aétibus incomponibilibus. Hinc
ſi DEUs nollet, non nisi ad unicum actum concur-
rere: eo ipſo nollet Petrum eſſe liberum, in adu
primo proximo. Diſt. etiam min. Non neceſſita-
retur ad amorem bPauli ſpectando objectum ſecun-
dùm ſe con. ſpectando concurſum indifferentem
neg. min. & confſ. Non ergo erit liber in hoc caſu
ad amorem Pauli: quia deeſt concurſus indifferens
ad exercitium vitale oppoſitum.
Objicies quarté. Prohibeat DEUS Petro omnem
omnino actum pro aliquo inſtanti, tali caſu poteſt
Petrus liberé obſervare hoc præceptum: ergo po-
terit tunc habere puram omiſſionem liberam. Nam
præceptum hoc negativum liberum non poteſt ali-
ter impleri, nisi per omiſlionem omnis omninè
adctůs.

20s.
inſtant
ntatti
olare;
nn/
A ginm
Pletio pr:
creitiumm
Aam lid
glod Dd
ommnino
tI. Rat
Reoniu
cere vn
Tum I
ſertatio
ſabolto /
glaret ihe
Alteumn yeg
Cept, el
Neodne
Uwom v
ſecundun
a
tum eſlet
Polantats
Nadn
Juia N
Gnad
ſe iher⸗
1n000
Rehli⸗
omittit
omiſlio
c O

enegete ⸗
,Ppreteiin
trus nonk
in tali
Hittere, ell
duon pole
Wn volur⸗
chentendo,
e ſorl Nun
Ut, ſed ſlcet
entent lu
un ſier⸗
lulpenten ſp⸗
o talen l
n, .

m Vetio -

corlertang

ſbertäs eninn
QAus todolt⸗
NEl 24 4 8
bhbos
1um am⸗
erumn, 1
NWon tett i
elun ſalll⸗
liheenenn
N
tſs eten

lun nl
ali fote

n: etpo E

ſbetam. .

2lis. Secunds., Si præcipiat DEUS Petro, ut pre

inſtanti A eliciat aliquem indeterminatè actum vo-
luntatis: Hoc præceptum poterit Petrus liberé vi-
olare; atqui non aliter, qum omittendo omnem
omnino adtum liberum voluntatis: ergo. Reſp.
ad primum neg. ant. quia libera obſervatio, & im-
pletio præcepti eſt quoddam liberum voluntatis ex-
ercitium: adeoque requirit neceſſariò aliquem
actum liberum. Deinde neg. Simul ſuppoſitum:
quod DEUS pofſit ferre tale præceptum omnis
omnino acts prohibitivum liberé, pro tali inſtan-
ti. Ratio eſt: Tum quia hoc præceptum eſſet nu-
gatorium, utpote, ad quod ſubditus nec poſſet di-
cere volo, nec nolo; Conſequenter repugnans Dgo:
Tum quia vepugnat præceptum, cujus libera ob⸗
ſervatio repugnat: quia præceptum non datur nisi
ſubdito libero, quà tali; atqui in allato caſu repu-
gnaret libera præcepti obſervatio: ergo. Ad ſe-
cundum neg. mæj. Quia etiam libera transgreſſio præ-
cepti, eſt aliquod liberum voluntatis exercitium:
adeoque neceflario includens aliquem aétum poſi-
tivum vitalem. Cæterùm licèt hoc præceptum
ſecundum non pollet liberè violari, poſſet tamen
quoad modum liberé adimpleri: quia adhuc libe-

rum eſſet Petro huic præcepto ſatisfacere per actum

voluntatis intenſum, vel remiſſum. Proinde nece
repugnat hoc præceptum ſecundum, ſicut primum:
quia obſervatio primi, nec quoad ſubſtantiam, nee
quoad modum poſſet eſſe libera; ſecundi poſſet eſ-
ſe libera quoad modum, licèt violatio illius nullo
modo poſſet eſſe libera: proinde impoſſibilis.
Replicabis, Dum voluntas elicit actum remiſſum,
omittit liberé adtum intenſiorem: Conſequenter
omiſſio intenlioris ads eſt omittenti libera;, ſed
hæc omiſſio acts intenſioris nec identificatur actui
F 4 remiſſo⸗

remiſſo, nec ulli actui poſitivo: ergo. Minor patet:
quia gradus remiſſus non excludit pes ſe unionem
cum gradu intenſiore: Cùm gradus remiſſus ſit in
potentia ad intenſiorem: ergo. Reſp. neg. min. &
bprob. neg. Juppoſitum. Nam actus remiſſus per ſe
ipſum eſt excluſio aclus intenſioris, nec poteſt idem
actus voluntatis ex remiſſo fieri intenſior, nec li-
mul poſſunt componi in eodem ſuppoſito circa idem
actum actus intenſus & remiſſus, quod tamen ſup-
ponitur in prob. Et ratio eſt: quia intenſio actu-
um voluntatis, ſicut & intelleéts non fit, ſicut in-
tenſio aliarum qualitatum, per additionem grads
ad gradum, ſed quilibet actus voluntatis, ſicut &
intellectũs per ſe ipſum, & ex intrinſeco & eſſen-
tiali modo tendendi, eſt determinatæ intenſionis.
Hinc dum voluntas ex minús amante, fit magis
amans, non retinet priorem actum remiſſum, etiam
ſpecificative ſumptum, ſed ipſum abrumpit, & eli-
cit novum actum intenſiorem, id eſt, majori co-
natu, & modo ſibi eſſentiali in objectum tendente.
Et quando voluntas elicit liberé adum amoris in-
tenſum, ùt duo, co ipſo liberè omittit actum in-
tenſum, ùt tria, omiſſione non pura, ſed identifi-
cata adtui intenſo ùt duo: utpote ex ſuo intrinſe-
co & eſſentiali modo tendente in obje ctum incom-
poſſibile cum a cu intenſo, ùt tria. Idem cum pro-⸗
portione dicendum eſt, de actu efficaci, & inefſica-
ci, magis, vel minùs efficaci.
Objicies quints. In DEO datur pura omiſſio li-
bera: ergo & in nobis. Probatur ant. toti colle-
ctioni actuum divinorum defacto exiſtentium, vel
potuit DEUsS adhuc aliquem actum addere, vel
non potuit? ſi potuit: ergo defacto DEUs ali-
quem actum pure & libere omilit; ſi non potuit:
ergo coarctatur divina libertas ad certum & de-
terminatum

tetminat
e190.
in DEO
oMNiS 1
cata rohin
tatiye unie
inplicat i
ckui pohit
Ktnncs hie
Darte acid
Ant. Naw
eStra pro
nihnl Ain
corteſpon
ilens; e
exiſtentian
potelt Car,
dbſedi, a0
utis Drdb.
Colleione
Derderm
6a, 8 te
ohecprun
oruit Del
temn IN
li 0s,
Ohiicie
Untatiz,
ia utra
d ſci
cund nor
bohttirun
Eptam

teo. Mikkee:
peß le Ulmm
remilus Nn
l. teg nin
lemills per i
rehotelt icee
telot, tee
wlnc Glgem
gvot tamen lu.
i interlo M.
nonft lettin
Citoten als
ntats, lanl
jnlero & eler
te intenlors
lte, fi ugk
miln, etam
umpit, E eli⸗
, wajoni
Nm lenden

cn AAnoti

jittit adlunt⸗ .
t,, c itii
ex ſuo hunt.
bſeltun u⸗
ldenn ir
6 caeh ludei

as,
tun,

1

.
Rele,

terminatum numerum adtuum, quod diei nequit:
ergo. Reſp. bprims neg. ant. Quidquid enim datur
in DEO eſt realiter idenficatum DEO; adeoque
omnis libera omiſſio in DEO eſt realiter identifi-

cata voluntati divinæ, quæ eſt adius purus enti-

tativè unicus & identi ficatus eſſentiæ divinæ: ergo
implicat in DEO talis omiſſio pura, quæ nulli

actui poſitivo realiter, & entitativè ſit identi ficata.
Secandè diſt. ant. datur in DEO omillſio libera ex

parte actûs neg. ex parte objecti terminativi con.
ant. Nam poteſt DEUs liberè nihil omnino ad

extrà producere dicendo: volo me ſolùm eſſe, &

nihil aliud præter me. Cui actui libero nullum
correſpondet objestum creatum à parte rei ex-
iſtens; cùm per talem actum DEIIS excluderet
exiſtentiam omnium creaturarum. Conſequenter
poteſt dari reſpeétu DEl aliqua omifſio ex parte
objecti, ad quod terminatur aétus divinæ volun-
tatis. Prob. neg. ſuppoſitum, ſcilicet: quòd actus
divini ſint entitative multi, & faciant aliquam
collectionem: licèt unus idémque actus ſit multi-
plex terminativè, in quantuͤm multa habet obje-
Gta, & terminos. Deinde toti collectioni horum
objeétorum, ſeu terminorum defacto exiſtentium
potuit DEUs pro libitu addere plures, quod au-
tem non addiderit, nihil per hoc omilit es parte
ſui acts, ſed tantùm ex parte objecti.
Objicies ſextò́. Si non daretur pura omiſſio vo-
luntatia, tunc ſequeretur prime: quòd libertas con-
tradiétionis non differat à libertate contrarietatis:
quia utraque eſſer potentia ad duos actus poſiti-
vos, ſibi oppoſitòs incompoſſibiles: ergo. Se-
cande non poſſet dari diſcrimen inter præceptum
pofitivum, & negativum: quia utrumque præ-
ceptum præciperet aliquem acdtum poſitivum. Ter-
tiò.

tiò. Quòd non diſtingueretur peccatum commiſſio-
nis, & omiſſionis: cum utrumque ſaltèm pro

materiali importet aliquem actum poſitivum: ergo.

Reſp. negando omnes ſequelas. Nam primè inter

libertatem contrarietatis & contradictionis eſt hæc
differentia: quoôd libertas contraristatis ſit poten-
tia v. g. amandi, vel amorem directè omittendi
per odium ejusdem objecti. Libertas autem con-
tradiéctionis ſit potentia ad amandum, vel omit-
tendum amorem non directè per odium, ſed tan-
tùm indtrecte per diverſionem ab objedo, ad alia
diſparata, v. g. ad luſum, ſtudium, ſomnum &cc.
Proinde libertas contrarietatis ſolùm datur reſpe-
Stu talis objecti, quod & directè poteſt amari &
odio haberi. Libertas autem contradictionis da-
tur etiam reſpectu talis objecti, quod poteſt qui-
dem amari directe, non tamen odio haberi, licèt
poſlit non amari per diverſionem actualem volun-
tatis, ad alia objecta, cujusmodi objectum reſpe-
Gu viatorum eſt beatitudo. Secunde inter præce-
ptum affirmativum & negativum, elſt hoc diſcri-
men: quôd præceptum affirmativum diredtè obli-
get ad ponendum adctum certæ ſpeciei v. g. audi-
tionem ſacri; & ſimul indirectè obliget ad omit-
tendos omnes alios adtus, cum auditione ſacri in-
compoſſibiles v. g. ad omittendam voluntatem
ſtudendi, dormiendi tempore miſlæ. Præceptum
verò negativum obligat directé ad omittendum
adtum certæ ſpeciei, v. g. furti; indirecté ver
obligat ad ponendum aliquem actum cujuscunque
ſpeciei incompoſſibilem cum furto. Et ſic liceèt
utrumque præceptum præcipiat a dum poſitivum;,
non tamen eodem modo: quia affirmativum præ-
cipit adtum poſirivum direétè, negativum tantúm
indirxectée. Terzis inter peccatum commiſlionis &
omilſſionis,

emiſſion
cochdnil
Qvum,
ſlo acl
autem 0
matiyum
ſo 40
lus Cire
demn utrn
Vum
eodem n
dhick
diata ad
Ppure
amotem
laber b0
chn hube,
nam pote
Giara ad n
Voluntas
mod co
Aud e
Tere amo
len, gl
potells
kern D
Nluntan
omilho.
dendum
od
Mohinar
ttiam n
ahan.
conſ.
guo, d

tum ennniit.
gue ſaln ho
olttizun eg
Nann Frim
Cicllonis he
etati it o⸗
elt onittenl
tti Auen co⸗
An elonid⸗
un, Eel tar⸗
ſel⸗ 1 1
n, ſonmn E.
n datut ⸗
votell nati r
Ciclionis ⸗
s potell gl⸗
luberl, Meit
aleimn volun-
Aunn reſpe⸗
iatet blen
not lt⸗
n Eitelle t
Uiget 1ol⸗
niutenn

4.
Percehron

oemiſſionis, hanc do differentiam: quod pecoatum
commiſſionis, quod eſt contra præceptum nega-
tivum, ſit poſitio actůs direété prohibiti, & omiſ-
ſio actũs excluſrvi, indireste præcepti. Peccatum
autem omiſſionis, quod eſt contra præceptum affir-
mativum, eſt omiſſio actůs direété præcepti, & po-
ſitio adtůs indirecte prohibiti, qui eſt excluſivus
acts directè præcepti. Ex quo patet: quòd qui-
dem utrumque peccatum importet aétum poüiti-
vum & omiſſionem actůs poſitivi, ſed tamen non
eodem modo, & hinc fit, quòd inter ſe differant.
Objicies ſeptimò. Cum Isquierdo. Poteſtas imme-
diata ad omittendum, eſt poteſtas ad omittendum
purè: quia hæc eſt poteſtas ad non ponendum v. g.
amorem ſiné medio actu poſitivo; atqui Petrus
habet potellatem immediatam ad omittendum,
cùm habeat poteſtatem immediatam ad amandum:
nam poteſtas immediata libera debet eſſe imme-
diata ad utrumque oppoſitum: ergo. Conſirmatur.
Voluntas eo modo eſt neceſſitata ad unum extre-
mum contradistorium, quo modo nequit evitare
aliud: ergo ſi non eſſet immediaté potens omit-
tere amorem, eſſet immediatè neceſſitata ad ameo-
rem, quod eſt falſum. Reſp. ad argæm. diſt. maj.
poteſtas quocunque modo accepta con. poteſtas li-
bera neg. maj. Nam poteſtas libera importat vitale
voluntatis exercitium, quale eſſe nequit pura
omiſſio. Prob. adie&. diſt. Eſt poteſtas ad non po-
nendum amorem, finé afctu poſitivo medio ùͤt
quod conc. medio ùt quo, qui fit formæ inſtar de-
nominantis omiſſionem liberam, neg. maj. diſt.
etiam min. Petrus habet illam poteſtatem imme-
diatam, ſiné medio ùͤt quod conc. ùͤt quo neg. min.
& conſ. Immediationi enim non officit medium ut
quo, ùt patet in unione, actione, &c. Deinde
alti

63 92 682

alii admittentes voluntatis poteſtatem immedia-
tam ad ponendum amorem negant tamen volun-
tati immediatam ad purè omittendum. Rationem
diſparitatis dant: quia cum prima poteſtate adhuc
ſtat exercitium vitale voluntatis, non verô cum ſe-
cunda. Confirmationis diſt. conſ. ergo ſi voluntas
non eflet potens immediaté ùt quod, omittere
amorem, eſlet neceſſitata ad amorem conc. ſi non
eſfet potens ſine medio ùͤt quo, neg. conf. Quia
tunc ſolùm impotentia ad unum contradictorium
eſt neceiſitas ad alterum, quando illa potentia non
eſt ſimul potentia ad aliud extremum incompofli-
bile cum aftero contradistorio, atqui juxta
noſtram ſente voluntas habet potentiam ad
actum incom poſſ cum amore, qui adus ſe
habet ůût quo ad omilionem: ergo.
Objicies octavò. Poteſt voluntatt propoſitum pu⸗
rum bonum à cognitione abſtrahente à voluntate
non amari, atqui omilſlio hujus amoris eſlet im-
mediaté pura & libera: ergo. Minor. Prob. Quia
hæc omiſſio fundari nequit in actu poſitivo odii;
quia repugnat odium puri boni, ſed neque in alio
adlu poſitivo: ergo. Secunde. Omiſſio amoris, circa
bonum difficile, non fundatur in actu reffegxo vo-
lIuntatis volentis omittere amorem puri boni: quia
poteſt haberi amor boni, quin habeatur præco-
gnitio reflexa: an bonus ſit, vel non ſit amor, &
ejus omiſſio? neque fundari poteſt in alio actu po-
ſitivo: ergo tunc dabitur pura omiſſio. Reſp. ad
Primum conc. maſ. neg min. prob. diſt. maj. quia im-
plicat odium ſummi boni intuitivè viſi conc. ab-
ſtraétive cogniti neg. maj. Aliàs enim implicaret in
viatore odium DEI, quod eſt manifeſtè falfum.
Min. neg. tum quia voluntas citra odium DEI po-
teſt nolle elicere amorem DEI, qui eſt purum bo-
num „

Rtien

hum, &
1Qos den
Poielt
volitio en

Neh. Aht. 4
potelt eel
Omilionem
E lonate,
oppolto 8
lis, vel in
converſion
Alcitum,
Cutn amon
Ohicie
ſuſheit gari
ele AMuit⸗

(0 non 19

2Gns pohtir
Gun ſalkeir
Lellatem nor
1red erian
Deci
Cufnan,
hconti⸗
Pendet 1
Oniſhd d
NNN A
nds ler
rum m.
ona
atione ſn
ekitiam
atum n
8 ration

lis

latem Innel⸗
tamen Wn.

Um. Natün

vokellate achr
erò cum
0 ſi volunti
d, omitten:
1 Ane, ſi non
g cenſ n
utradioriun
lupotentum
um ineonſal⸗
„ul ſon
et vokentini
e, gli AAusl
.
gupoliun l⸗
ge 1 oluntaie
ons let in⸗
. nt. Cu
doſtke in
ſnegre in ii
motl eirt
. teſex i.
nnt Nrch⸗
ſ Wor
did roſe
lo Nh⸗
Ni n

len 1

33 93 662-.
num, & infinitum: ergo. Tum quia debet dari
actus denominans omiſſionem liberam, qualis elſle
poteſt diſplicentia voluntatis in mediis arduis, aut
volitio exercendi ſuam libertatem. Ad ſecundum
neg. ant. quoad ult. partem: Quia voluntas libera
poteſt excludere amorem boni difficilis, ſeu velle
omiſſionem talis amoris, non ſolùm actu reflexo
& ſignaté, ſed etiam exercité, vel actu directè
oppoſito & contrario, hoc eſt, odio boni diffici-
lis, vel indirecte & virtualiter oppoſito, hoc eſt,
converſione, ſeu diverſione ad aliud objedtum v. g.
illicitum, cujus proſecutio non eſt compoſſibilis
cum amore boni.
Objicies nonò. Ad hoc, ut omiſſio dicatur libera,
ſufficit dari cognitionem inditferentem & non ad-
eſſe aliquid, quod neceſſitet ad actum oppoſitum:
ergo non requiritur ad omiſſionem liberam aliquis
a dus poſitivus voluntatis. prob. ant. ad comitten-
dum ſufficit cognoſcere objectum, & babere po-
teſtatem non agendi,; & ponere commiſſionem:
ergo etiam ad omittendum liberé ſufficit cognitio
objecdti, poteſtas agendi; & poſitio omiſhionis.
Confrmatur. Tam actus, quàm negatio actũs eſt
ſub dominio voluntatis: atqui actus voluntatis non
pendet à voluntate mediante alio actu: ergo neque
omiſſio ſic pendet: ergo non eſt neceſſarius actus,
qui ſit direda, vel indirecta nolitio amoris, quod
nos aſſerimus. Keſp. ad argum. conformiter ad no-
ſtrum modum loquendi neg. ant. prob. neg. conſ.
diſparitas eſt: quia exercitium poſitivum eſt vitale
ratione ſui: ergo non eſt neceſſe ad hoc, ut ex-
ercitium illud dicatur vitale & liberum, adſtruere
actum medium; at verò omiſſio nequit dici vita-
lis ratione ſui: ergo debet rationem exercitii vi-
talis & liberi habere ab actu, qui ſit nolitio actus
oppoſiti,

94 S-

oppoſiti, ſive directa, ſive indirecta. Disxi indi-
reita: quia non eſt neceſte, ut voluntas dicat v. g.
nolo amare, ſed fatis eſt, ſi dicat v. g. volo ſtu-
dere, qui eſt adtus incompollibilis cum amore.
Cenfirm. diſt. major. Sunt fub dominio voluntatis
modé proportionaté adús poſitivi, vel omiſhonis
naturæ, conc., ſunt ſub dominio voluntatis eodem
modo neg. maj. & conf. Cùm enim omne negati-
vum fundetur in pofitivo, modus proportionatus
negationi eſt, ut per aliquod poſitivum ea infera-
tur; at verô poſitivum etſt capazx per ſe ſlare: ergo
poſitivum ſui actůs non habet necelſle fundari in
alio a du: ergo.
Objicies decimd. Omiſſio ſecundùm ſuam eſſentiam

ſpectata, eſt voluntaria & libera, quin includatur in

ipſius eſſentia aliquis aéfus poſitivus: ergo volun-
tas poteſt omittere ſiné omni actu. Secunds. Li-

bertas exercitii reſpicit eſſentialiter a dum, & omiſ-

ſionem illius: ergo etiam exercitium libertatis il-
lius poteſt haberi per a dum, vel per omiſſionem
actůs. Tertié. Omiſſio non egreditur à voluntate
ůt agente, ſed non agente: ergo ordo ad actum
aliquem non elt eſſentialis voluntati volenti omit-
tere. Prob. ant. Quia ſi non procederet à volun-
tate non agente, non eſſet omiſſio per ſe ipſam
voluntaria, quod eſt falſum. Confirmatur per omiſ-
ſionem non conſtituitur voluntas agens liberé, ſed
liberé non agens & non volens: ergo omiſſio non
egreditur à voluntate ùt agente & volente quem-
cunque actum: ſed ùͤt non volente & non agente.
Reſp. Ad primum diſt. ant. Omiſſio ſecundùm eſſen-
tiam ſuam ſpectata, eſt voluntaria & libera in ſe
neg. ant. denominativè ab actu tconc. ant. & neg.
conſ. In tantùm enim omillio libera dicitur & vo-=
luntaria: in quantùm actus poſitivus, per gnenn
2 talis

llis orni
ſecundum
dr proce
dmiſſione

ratamn r
timn /hbert
Cmillonen
lira ohit
clußrus co⸗
etiam air
ſbera ſeg.
Gitar V0
dederet,
ſ operatu
apente u
lilſum, g.
Pountri;
ilt Perom
lbert id
non corlin
Nrcepi,
Ohitie
Mulr el
Gl. ins
its
(iets ſh
Radmn
Ainm
ni neſi
10 fount,

ben;

m, Rc
Via ſen

late

3, D a-
ntas Clcarg.
9. v ſl
cum acnore
1o voluntati
elomilion’
tztis eodem
pe negati⸗
dpottionanns
n er inlera⸗
ſeharen etgo
ele iuntaitin

ſuam eltentin
Nincludetutt
. ergo wMl⸗
4. 1
Selurdi!
um, n
n libenn.
ent

Gute

er id
ur W
,Co a0 Nl
olerti oe
let à oln⸗
et ſe ilan
et neid⸗

α ==,

Ant
ere, 1
els Mhele,

. onilon
ee⸗

llene ale

w elli

0

n n
lbenn i 4

lt.
„ℳ
cter &⸗

euls

talis omiſſio habetur, voluntarius eſt & liber. Ad
ſecundum diſt ant. reſpicit actum & omiſſionem illius,
t procedentem voluntariè à voluntate con. reſpicit
omiſſionem illius ùͤt quocunque modo conſide-
ratam neg. ant. diſt. etiam conſ. ergo etiam exerci-
tium libertatis illius poteſt haberi per actum, vel
omiſſionem illius paſſivam ùt denominatam, ab
activa omiſſione, quæ eſt actus liber potitivus ex-
cluſivus conc. per omiſſionem purè paſſivam, vel
etiam activam, quæ non ſit voluntati formaliter
libera neg. conſ. Ad tertium diſt. aut. omiſſio egre-
ditur à voluntate ùt non agente actum, quem agere
deberet, quem tamen per alium actum excludit,
ſi operatur liberé conc. procedit à voluntate non
agente ullo modo neg. ant. & conſ. prob. neg. eſſe
falſum, quòd omiſſio non ſit per ſe & formaliter:
voluntaria, ût patet ex dictis. Confirm. etiam diſt.
ant. per omiſſionem non conſtituitur voluntas agens
liberé id, quod agere deberet ex præcepto conc.
non conſtituitur agens actum excluſivum aéts
præcepti, quem agere debuiſſet neg. ant. & conſ.
Objicies undecimo. Si non daretur pura omiſſio,
multæ eſſent ſequelæ inconvenientes: ergo. Prob.
ant. primé quia ſequeretur proceſſus infinitus in
actibus liberis: Quod prob. quia Petrus liberè eli-
ciens fubſtantiam amoris, omittit libere aliquem
gradum intenſionis, quem omittere debet per
alium actum, ſuper cujus inftenſione rurſus redi-
bit quæſtio, & ſic in infinitum. Prob. ſecundò quòd
in voluntate nulla poſſet dari ſimplex complacen-
tia libera; nam huic, cùm nullus contrarietur
actus, nequit per aliquem actum czcludi, neque
purè omitti: quod eſt inconveniens. Prob. tertio.
Quia ſequeretur, quòd DEUs non poſſet commu-
nicare Angelo vixtutem ad plures amores ſincate-
gorematice

. 2,
gerematicè infinitos pro eodem inſtanti. Nam
cùm non poſſet tot ponere, quin plures, deberet
aliquos puré omittere: ergo. Keſp. neg. ant. prob.
primæ neg. ſeq. ad bujus prob. dico, quôd cuùm qui-

libet a ds vitalis ſit per ſe ipſum certæ intenſionis,

ſit etiam per ſe ipſum excluſivus intenſionis ma-
joris liberèé: quia voluntas eadem determinatione,
qua determinat ſe ad ſubſtantiam, determinat
etiam ſe ad intenſionem actůs, adeoque non eſt
necefle recurrere ad tertium actum ſpecialem, &
ſic in infinitum. Ad ſecundum neg aut. cum adjeéta
probatione. Nam ſimplici complacentiæ opponitur
tum actus, quo dico efficaciter nolo ſimplicem
complacentiam, tum etiam quæcunque voluntaria

diverſio ad alia objecdta, per quæ impediri poteſt

& excludi à voluntate talis ſimplex complacentia:
ergo. Ad tertium neg. ſuppoſitum poſſe Angelo ta-
lem virtutem & potentiam communicçari, cum hæc
repugnet limitationi actůs creati impotentis ſimul
attendere ad infinita. Deinde Angelus poſſet actum
hunc direstum elicere, quo diceret: nolo alios
actus. Quo poſité redderetur voluntas incom-
poſſibilis cum ulteriori actu, ac proinde per eam
volitionem reliquos actus omitteret, adeôque non
puré.
Objicies duodecimò. Poteſt fundamentum dici re-
latum à termino, qui non eſt relatio: ergo etiam
omiſſio poteſt dici libera per aliquid, quod non
eſt formaliter liberum, adeoque ſinè omni adu.
Secunds amor denominatar liber ab extrinſeco:
ergo etiam omiſſio poteſt dici libera ab extrinſeco:
nempe à cognitione indifferente. Reſp. Ad primum
transmiſſ. ant. neg. conſ. Diſparitas eſt: quia deno-
minatio relati non etit vitalis, adeoque poteſt for-

maliter partialiter provenire ab extrinſeco nempe

à ter-

termino⸗
tis cummn ſi
atqdi non
lntrinſeco⸗
direcke op⸗
ſem cum 4

negznt lerm
nominantem
tuntönn condh
e d hoc, u
leat denomi
o. eg. an

cundé neg

—

Iis tangu
Pe tendent
ſine⸗ neguit
etoo negnit
llet /bertzs
ljiete 1
eſarh, or
tiarn deeſ
Viodis: 6
non 5,
Don egerce
ſeſ /.
i ſu
1 RR
t. R en
adaqunt
te labeat
kentiä pn
Peciri 3
18, Ja
agere lhe
hotelt lol

inſtanti. Nmn

plures, Entt
, eg, A,
uoc cun gll
r intenljoni,
tenſionis mr.

terminatione,

„ eterminat

N
koge don

ſeciaen, 4
an, Con A
entimopkeni
nolo ſiagſen
nque olnm
inhelilpot
ez collgbeeniu
ol ineht⸗
uar,cun
mntert ſl
oletadven

s Metic
t Mi⸗ le

ottss rnt⸗
ioce her
neigte
Gtann cite⸗
or en
1, d
ſns onni 41
terlen
rilerd⸗
4

64A1hian

3 termino. At verôò denominatio liberè omitten-
tis cùm ſit vitalis, debet provenire ab intrinſeco,
atqui non ſecundùm ipſam omiſſionem provenit ab
intrinſeco: ergo ſecundùm actum poſitivum, vel
directé oppoſitum, vel diſparatum incompofſibi-
lem cum actu omiſſo. Dixi tranſeat: quia multi
negant terminum etiam eflſe formam partialem de-
nominantem fundamentum in ratione relati; ſed
tantùm conditionem neceſſariò requiſitam in ordi-
ne ad hoc, ut relatio reſultata fundamento dare va-
leat denominationem prædictam. Ad ſecundum pri-
méô. neg. ant. Quia contrarium patebit inferiùs. Se-
cundò neg. conſ. Diſparitas eſt: Quia actus ille amo-=
ris tanquam vitalis, habet, quod requiritur, nem-
pe tendentiam vitalem. At verô omiſſio purè paſ-
ſiva, nequit habere tendentiam vitalem, ùt patet:
ergo nequit eſſe exercitium potentiæ vitalis liberæ,
licèt libertas ſumeretur ab extrinſeco.
Objicies 131ti6. Potentia viſiva, quæ eſt potentia ne-
ceſſaria, poteſt non ſolùm neceſſarioò videre, ſed
etiam neceſſariè non videre per puram carentiam
viſionis: ergo voluntas quæ eſt potentia libera po-
teſt non ſolùm ſe liberè exercere, ſed etiam liberè
non egercere, ac pure omittere ſuos actus vitales.
Reſp. diſt. aut. Potentia viſiva poteſt non videre,
ità ut purè ſe habeat paſſivè ad non videndum con.
ità ut ſe non puré paſſivè habeat ad videndum neg.

ant. & conſ. Potentia viſiva, quia habet pro fine

adæquato videre, poteſt ſolàùm viders ità, ut activè
ſe habeat ad videndum. At poteſt non videre po-
tentiâ purè paſſivàâ: quia poteſt ab extrinſeco im-
pediri à ſua viſione: ergo proportionaliter volun-
tas, quæ habet pro fine ſuo intrinſeco adæ quato

agere liberé, vitaliter & activè & determinativé;
. poteſt ſolùm ſe determinare ad vitaliter agendumz

& ad

G

383 98 882-
& ad omiſſiones non puras, ſed fundatas in actibus
vitalibus, ad puram autem omiſlionem actuum vi-
talium, utpote quæ non continetur in fine intrinſe-
co adæquato voluntatis poteſt ſolùm ab extrinſe-
co, adeôque non liberè determinari: ergo pura
omiſſio utpote ex determinatione extrinſeca non
poteſt eſſe libera.
Objiicies 14t6. Licèt omiſſio non contineatur in fi-
ne intrinſeco voluntatis, tamen voluntas poteſt
omittere omiſſione non pura: ergo etiam poteſt
omittere omiſſione pura. Secandé. Potentia agen-
di & non agendi, habet pro fine ſuo intrinſeco non
ſoluùm agere, ſed etiam non agere; ſed potentia li-
bera eſt potentia agendi & non agendi: ergo ha-
bet pro fine ſuo intrinſeco non ſolùm agere, ſed
etiam non agere, ac proinde etiam omiſſio conſiſtens
in non agere, continetur in fine intrinſeco potentiæ
liberæ. Reſp. ad primum neg. conſ. Diſparitas eſt:
Quia in tantùm voluntas omittit omiſſione non pu-

ra, in quantùm per actum aliquem poſitivum vo-

Iuntarium incompoſſibilem cum actu oppoſito cau-
ſat illius omiſſionem. Actus autem ille, cuùm ſit
actus voluntatis, eſt actus vitalis voluntatem perfi-
ciens, adeôque continetur in fine intrinſeco adæ-
quato voluntatis. At vero omiſſio pura non con-
tinetur in fine intrinſeco & adæquato voluntatis,
qui eſt vitaliter agere, & ſe per vitales actus perfice-

re. Ad ſecundum diſt. maj, potentia agendi & non

agendi habet pro fine non ſolàùm agere;, ſed etiam
non agere puréè neg. non agere omiſſione non pu-
ra, ſed fundata in aliquo actu poſitivo voluntatis
con. maj. ſimiliter diſt. min. neg. conſ. finis enim in-
trinſecus & adæquatus potentiæ vitalis liberæ eſſt
ſe perficere per ſuos aétus vitales: ergo omiſſio
roluntatis liberæz finem intrinſecum intrare nequita
nisi

.

iiſcorzun
depora on
poluigum
Objiciet
r ad 0, 9
tione honj,
lunntt, go
ſe Mquod o
40, & om
le polelt lide
dmdis omnin
d potel le
tatione don

tati er, n

neg. nſ. l,

Qeterminttio

ugnare poſu

Albue

guam

Aos in
on,
Ane.
em volu
decuncen
Etur ein⸗
is olitio
Pdm lin
reſcinden
odine 5
l⸗ elt,

latasinadia
n aduun
Ifine inttit⸗
ab extri
exgo l
trinſeca ot

eatur in f⸗
unnes hoteſt
etiamn dore
Oteotin dpen⸗
utriolecon

el dinn .

odi ei
an abere 4
nilo Corin
leo goteni
Imiaß
None vonpl⸗
olliſmn o⸗
onotn l⸗
, le, d
Ubtaten pel⸗
trinleob ed⸗
hura non c
D luatat
10s Pele⸗
gendl 1n

gete; 1 49
N⸗

5
iMien n 5
Bin nd
hinen 4
,slbere

nie conjundta cùm aétu vitali, quod dici nequit
de pura omiſſione, cùm hæc excludat omnem actum
poſitivum & vitalem voluntatis.
Objiicies irt. Voluntas poteſt ſe determinare libe-
rèe ad id, quod ab intelle n illi proponitur ſub ra-
tione boni, ſed potelt intellectus proponere vo⸗
fone n etnn, ſit nedue amare; neque odiſ-
3 jectum, includens bonum mixtum
malo, & omittere omnem actum: ergo voluntas
ſe poteſt liberé determinare ad puram omiſſionem
omnis omnino actůs. Reſp. diſt. maj. Voluntas ad
id poteſt ſe determinare, quod illi proponitur ſub
ratione boni determinatione repugnante ipſi volun-
tati neg. non zepugnante voluntati con. maj. & min
neg. conj. Ex dictis autem ſufficienter conſtat talem
determinationem ad puram omiſlionem liberam re-
pugnare voluntati.

QuksrIOoO VIII.
Duibus abtibus tam intelleltus,
quàm voluntas verſetur circa fi-
kem, & media?
Arios in præſenti intervenirte adtus docent The-
ologi, qui ab iisdem ſequenti explicantur or
dine. Primus Omnium eſt adtus intellectůs, qui .-
nem voluntati repræſentat, ùt bonum ſecundlen ſe.
Secundas Eſt adtus voluntatis, quo voluntas der.
ſatur circa finem cognitum, diciturque à Th dlo⸗
Eis volitio ſeu amor ſimplex, eoô quòd Habeat b.
jectum ſimplex, ſcilicet finem ſolirarie peclatu
reindende ab ejus præſentia, vel abſentia abha-
itudine & reſpectu ad media, & viciſſim . “R
Acus eſt, quo intellectus proponit finem dt poſh.

. 62 bilem

33 100 62.
bilem acquiſitu per habitudinem ad media. 9 .
tus Eſt intentio finis, ſeu actus, quo voluntas ten-
dit in finem. Quintus eſt conſilium, quod eſt qui-
dam diſcurſus rationis practicæ duos includens
actus, ſcilicet conſultationem, ſeu inquiſitionem, de
mediis neceſſariis, & utilibus ad finem conſequen-
dum, & judicium, ſeu ſententiam de mediorum ad
finem proportione, & convenientia in particulari.
Sextus eſt conſenſus voluntatis, quo ſcilicet volun-
tas ſibi complacet in mediis per conſilium, ut eſt
conſultatio, ſeu inquiſitio inventis. Septimus eſt
acdus electionis, quo voluntas directa per conſi-
lium, ùt eſt ſententia, ſeu judicium unum medium
eligit præ altero. Octavus eſt imperium rationis,
quo intellectus imperativè intimat voluntati medii
jam electi eſſe faciendam executionem, & exprimi-
tur per verbum modi imperativi v. g. fac hanc rem,

boc ſequere. Nonus eſt adtus ille, quo voluntas

potentias executivas applicat ad operandum & ex-
ecutionem mediorum, qui actus voluntatis dicitur
uſus activus, ipſa verò executio & operatio dicitur
uſus paſſtvus. Decimus eſt actus intellectůs, quo per
media jam obtentus finis repræſentatur voluntati,
ùt jam præ ſens & poſſeſſus. Undecimus tandem eſt
gaudium in voluntate, quo gaudet de fine poſſeſſo
& præſente, habétque pro objecto finem ùt jam præ⸗
ſentem & per media perfecté poſſeſſum, diciturque
à Theologis quies ſeu fruitio finis. Ex his jam eſt
Reſolutio. Intellectus tribus actibus verſatur circa
Ffenem. Primo actu, quo finem voluntati proponit, ut
bonum ſecundùm ſe, & eum movet ad volitionem ſimpli-
cem. Secundo, quo proponit finem voluntati, àt poſ-
Kibilem acquiſitu, & movet eam ad intentionem Finis.
Tert io, quo finem jam præſentem & poſſeſſum voluntati

repræſentat, eämque movet ad actum gandii, & duobus
altibus

7*

ANius circa
s verd cin
liione ſind
veroͤ ititen
ali. Re
elle ment
Merur u
aMiomna, nihi
ndd nuſhus
deſn habert
Precedat e⸗
Nero tendl
intentione,
cem diyerſt
Cedere acfn
finem uͤt bo
lto ſimnpken
Aulltu poſit
gle Aus rer
lelem glen
üleus w
Dahetn
1as exeat i
Priz itele
lulet &
Auebbiltene
Uignor
anteqaann
Tequiritin
„ intimat y.
ctom ci
intelletrs
al mn
ig elt in

10 voluntuer-
, groc eit
Guos inchie
ullitionen
en conlege
Ee neciotun:
in mtüenl
olelles dd⸗
cokblim, ii
. Sien
ſregt Krnl
m mhumnri
perun t
voluntat ie
en, & ei
far ulil
guo volund
ucum he
ntatis eitl
hendi leir
les, gro⸗
gtur olunehn
tuntent⸗
eſne polen
n dtfungtt
Erlisn
Gihm
hinnſi
Nttitn 6

„S33 101 E82.
actibus circa media, ſcilicet conſiliõs & imperiô. Volun-
zas verò circa finem verſatur tribus actibus, ſcilicet vo-
litione ſimplici, intentione finis, & fruitione, circa media
weréò itidem tribus, ſcilicet conſenſu, eleitione, & uſu
adivo. Reſolutio hæc ſecundúm totum videtur
eſſe ad mentem D. Thomæ.
Probatur quoad primam partem. Juxta receptiſſimum
axioma, nibil volitum, quin præcognitum: hoc eſt:

quòd nullus motus voluntatis in objectum ſeu fi-

nem haberi queat, nisi ejusdem objeéti ſeu finis

præcedat cognitio, ſed voluntas triplici motu di-

verſo tendit in finem, ſcilicet volitione ſimplici,
intentione, gaudio, ſeu fruitione: ergo hunc tripli-
cem diverſum motum voluntatis debet triplex præ-
cedere actus intellects, ſcilicet actus repræſentans
finem ùt bonum ſecundùͤm ſe, quem ſupponit vo-
litio ſimplex. Itèm actus repræſentans finem ùt ac-
quiſitu poſſibilem, quem ſupponit intentio, deni-
que actus repræſentans finem ùt poſſeſſum & præ-
ſentem, quem ſupponit gaudium, conſequenter in-
tellectus tribus actibus verſatur circa finem.
Probatur quoad ſecundam partem. Antequam volun-
tas exeat in conſenſum & electionem mediorum;,
pris intellectus per conſilium inquirit media, &
judicat & diſcernit de eorum convenientia & con-
ducibilitate ad finem, per quem actum voluntas di-
rigitur ad conſenſum & electionem mediorum, &
antequam voluntas exeat in uſum activum, priùs
requiritur imperium intellectůs, quo imperativè
intimat voluntati mediorum executionem, per quem
actum dirigitur voluntas ad uſum activum: ergo
intellectus his duobus actibus, ſcilicet conſiliò &
imperiò verſatur circa media. Confirm. ſpecialiter
quoad imperium rationt. Præter electionem ponen-
dus eſt in voluntate uſus activus diverſus actus ab
6 3 electi⸗

233 102 66 e
electione: ergo præter judicium practicum ante-
cedens electionem, ponendus eſt alius adtus diver-
ſus, quo voluntas dirigatur in uſu activo, ſed hie
eſt imperium rationis ſuperiùs explicatum: ergo.

Probatur quoad tertiam parten. Quia finis poteſt

eſſe obje tum voluntatis tripliciter: Prime Secun-
dum ſe præſcindendo ab abſentia & prælentia &.
& ſic eſt obje tum volitionis ſimplicis. Secunds ùt
eſt abſens & per media obtinibilis, & ſic eſt obje-
Rum intentionis. Tertiè, ùt eſt præſens & jam ob-
tentus, & ſic eſt objectum gaudit & fruitionis: er-
go prædictis tribus actibus voluntas verſatur circa
finem.
Probatur quead quartam partem. Quia voluntas ver-
ſans circa media, primèò in illis inventis complacet,
quod facit per conſenſum. Secundè Ad unum me-
dium præ altero ſe determinat, quod facit per ele-
ctionem. Tertiò Tandem ad poſitionem mediorum
potentias executivas applicat, quod facit per uſum
activum: ergo voluntas his tribus ackibus, ſcilicet
conſenſu, electione & uſu activo, verſatur circa
media.

Oppoſitorum Solutio.

Biie. prim. Cantra primam partem reſolutionis: Si
intelleétus prædictis tribus actibus verſaretur
circa finem, hoc ex eo ſequeretur, quia voluntas
nequit habere aliquem motum ſeu actum finè præ-
via cognitione, atqui voluntas poteſt habere mo-
tum ſinè prævia cognitione: ergo. Minor Prob. pri-
mé, quia poteſt continuari & perſeverare motus vo-
luntatis, absque eo, quod perſeveret cognitio in-
tellectůs: ergo etiam poteſt ſimpliciter eſſe motus
voluntatis absque cognitione. Secando. Quia 5. Die-
ny fius

nNylus
ſuptem
1em, 1
nen o

et
poligvam
amorem!
Platione,
Gbidqquan
16, Volu
libet cof
a in:
ſollit l
Utt intel
ax, it
te/ſecki
objechie
eſariar
Nehon
INta
as di
applient
hotel el
liei, ſr
gbiair
oet 1
RW
ſopita
noxe⸗
Patrix
Praſup
liett d
Verlari
nayent

prackbin ne⸗
jus aclus ier
Alivo, Al
atum: e
la fnis N
Dyims Sel
Ntelentia
8. Lecltc l
e
Aens Eme⸗
ktvitoniter
Felltnnen

ia voluntat
zntis nne
9 Ad un
od lacit
nemn MMeiis
Alacit en
Gibus
Vetſiui

nyſius Areopagita cap. 1. de myſtica Theologia docet
ſupremam unionem cum DEO, quæ fit per amo-
rem, eſſe interdum per ignorationem & ablatio-
nem omnium operationum ſensú⁴s & intellectús:
ergo. Tertis. Experientia dat in probis, quoòd,
poſtquam per contemplationem excitati ſunt ad
amorem DEI, amor perſeveret ceſſante contem-
platione, cùm in his intellectus non advertat ſe
quidquam ampliùs de DEO cogitare: ergo. Quar-
25, Voluntas poteſt intelleqtum applicare ad quod-
libet cogitandum, atqui hoc fieri non poreſt, nisi
ipſa in rem illam ante omnem illius cognitionem
poſſit ferri: ergo. Quinté. Voluntas poteſt velle,
ut intellectus nihil cogitet, &, ſi ſit voluntas effi.
cax, ità fiet: ergo tunc voluntas habebit velle in-
tellectu nihil cogitante. Sexté. Denique cognitio
objecti eſt ſolùm conditio ad actum voluntatis ne-
ceſſaria: ergo ſaltèm divinitus poteſt abeſſe.
Reſpon. C. maj. neg. min. Katio eſt: tum quia
juxta S. Thomam hic, voluntas movetur ad ſpeciem
actüs ab intelleétu, in quantum videlicet per actum
applicat ipſi voluntati objectum: ergo ſicut non
poteſt eſſe actus voluntatis, qui non ſit certæ ſpe-
ciei, ſic non poteſt eſſe ſinè intellecdtione. Tum
quia, ſi non requireretur cognitio intellectůs, non
poſſet reddi ratio: cur non poſſimus v. g. amare
DEUM, vel mereri, dum dormimus, & mens eſt
ſopita, neque, cur voluntas potiùs ad hoc objectum
moveatur, quàm ad aliud. Tum quia amor DEI
Patriæ, qui tamen perfectiſfſimus eſt, requirit &
præſupponit cognitionem: ergo etiam amor viæ,
licèt perfectus & intenſus. Canſeq. patet: quia Ad-
verſarii, inter quos eſt Gerſon eradt. 66. & D. Bo-
naventura eract. de myſtica Theologia. 4. ult. pro ra-
G tione

tione excludendi cognitionem reſpectu amoris, po-
nunt perfefctionem amoris: ergo.
Ad primam prob. min. neg. ant. Ratio eſt: Quia ejus-
dem rationis eſt actus voluntatis in primo inſtanti,
dum elicitaur, & reliquo tempore, dum continua-
tur: ergo ſi absque cognitione inchoari nequit,
nec poterit continuari. Deinde non magis actus
voluntatis dependet à voluntate influente, quàm
ab objecto cognito: ab illa enim dependet in ge-
nere cauſæ efficientis, ab hoc verò in genere cauſæ
quaſi formalis, cùm ab objeéto cognito trahat ſuam
ſpeciem; ſed actus voluntatis nec quidem uno mo-
mento exiſtere, aut continuari poteſt ſiné volunta-
te actu influente: ergo neque ſinè objecto actu co-
gnito: ergo ſinè cognitione intellectůs nequit con-
tinuari actus voluntatis. Ex quo tamen contra
communem Philoſophorum ſententiam non licet in-
ferre, quaſi talis cognitio per ſe & ratione ſui ſe
babeat ad actum voluntatis, tanquam aliqua ratio
ſpecificativa, nam ùt notat Suarez hic ſect. 4. u. y.
Cognitio confert quidem ad diverſitatem & ſpeci-
ficationem aétuum voluntatis, non tamen per ſe &
ratione ſui, adeéôque non ùt ratio diverſificans &
ſpecificans, ſed ùt conditio applicans diverſa obje-
Ga formalia etiam eidem objecto materiali, ùt pa-
tet, ſi v. g. concipiatur & repræſentetur voluntati
una eadem etiam res, jam ſub ratione boni hone-
ſti, jam ſub ratione boni delectabilis.
Ad ſecundam explico: S. Dionyſium cum diſtincti-
one & intellexit per ignorationem abſentiam omnis
cognitionis neg. & intellexit per ignorationem co-
gnitionem DEI, quæ habetur per negationem om-
nium perfectionum, quæ à nobis concipiuntur, &
eo modo, quo à nobis concipi poſſunt. Con. Nam
t bene notat Leſſius q. 6. de mot. vol. art. 1. dub. 4.
n. I8.

4. 18. D
Primè pe
Vibatum
eſſe poren
Glunti e
à 1obis,
ſint, ut
ſuantiam,
Ailicet es
ſec elle ge
cognition
jode dihi
hrc ſecn,
maxime
rem D0
tem 40
Al nia
feri neguit
anorenn oo
Pebet. Dein
telledlus re
epicn non
templator.
rapitur in
tin amote
enich 2wic
ludn
ditur u
intellecht
DtuN
41
nidl voln
rem ol
tiam 00
guit a

.

u zoit dr

.: Quiaeſi⸗
rimo inſtant;
m continua.
dari neguit,
nugßs Actus
ente, Gpinn
endet in d⸗
Keere calſ⸗
O trahar ſn
dem uron.
ſive volunn.
eclo Actuc
Negutt co.
nen vontti
on ſeetin.
one ſi ſ
iqa nti⸗
ſl nſ⸗
n hheer⸗
en hel ſet

erifcins E
erli ⸗
iall,dt hd.

Cr Wlontad

eMoni hone

An Ani
i N
tenco⸗
ſoen⸗ .
gbnnhe
CN
611
lilg

u. 18. Dupliciter DEUsS à nobis concipi poteſt.
Primò per affirmationes ſeu conceptus poſitivos di-
vinarum perfeétionum, ùt dum concipimus DEIIM
eſſe potentiſſimum, ſapientiſſimum, optimum &.
Secunds per negationes omnium perfectionum, quæ
à nobis, & eo modo, quo à nobis concipi poſ-
ſunt, ùt quando concipimus DEIM non eſſe ſub-
ſtantiam, non eſſe vitam, non eſle ſapientiam & c.
Scilicet eo modo, quo à nobis concipi poſſunt,
ſed eſſe quidquam omnibus his eminentius, & hane
cognitionem vocat S. Dionyſius ignorationem. Pro-
inde nihil aliud voluit dicere S. Pater, quàm quòd
hæc ſecunda cognitio, utpote ſublimior primâ,
maximée idonea ſit ad hoc; ut ſupremè per amo-
rem DFEO uniamur, licèt alteram ut minus ſubli-
mem ab hoc non rejiciat.
Ad tertiam neg. ant. cum illa experientia. Nam
fieri nequit, ut intellectu nihil cogitante voluntas
amorem continuet, ùt patet ex dictis ad primam
probat. Deinde licèt perſæpe fiat in probis, ut in-
tellectus non advertat ſe cogitare de DEO, hoc
enim non ideo fit, quia intelleétus adtu non con-
templatur DEUIM, ſed ideo: quia intellectus itàâ
rapitur in DEUM adu diredio, accedente præſer-
tim amore, ut ſe ſupra ipſum non reflectat, hæc
enim animadverſio, nihil aliud eſt, quàm reflexio
ſupra adtum direstum. Hinc ex eo potiùs colli-
itur ùt notat Leſſius cit. n. 15. obj. 4. quòd dum.
intellectus ſe non advertit & refleétit contemplari
DELIIM, eum attentiſſime contempletur.
Ad quartam C. maj. D. min. non poteſt hoc fieri,
nisi voluntas ante omnem cognitionem claram in
rem poſſit ferti conc, ante omnem cognitionem
etiam confuſam neg. min. & conſeq. Voluntas enim

nequit applicare intellectum ad rei alicujus cogni-
tionem;

L33 106 63⸗
tionem, nisi rem illam intelleétus ſaltèm aliquo=
modo & confusé priùs cognoſcat, ùt rectè docet
S. Auguſtinus Lib. zo. de Civitate DEI cap. 1. in=
quiens: qui amat ſcire, quod non ſcit, non amat in-

cognita, ſed rei cegnitæ ſcientiam, hoc eſt, claram co-
gnitionem rei anté confusè & imperfecté cognitæ.

Et hinc, quia intellectus plurima, imò omnia po-
teſt confusé cognoſcere, poteſt voluntas illum ap-
plicare;, ut quodvis ex illa multitudine cognoſcat
elaré & diſtinétè. Nec obſtat, ſi dicas: quòd hæc
reſponſio non currat quoad voluntatem applican-
tem intellectum quoad primam cognitionem: nam
Reſpondeo cum Suarez bic diſy 6. ſect. 4. Quòôd
hæc prima intellectús cognitio non ſit à voluntate
applicante, ſed vel ab Authore naturæ, vel ab
alia cauſa extrinſeca: ùt docet S. Thom. 1. parte
qu. S2. art. 4. ad tertium.
Ad quintam diſt. ant. voluntas poteſt velle, ut
intelleétus nil cogitet, & ſi ſit efficaz, hoc fiet
in illo inſtanti, in quo eſt talis volitio neg. in illo
inſtanti, in quo etiam non eſt talis volitio con.
ant. & neg. conſ. Nam voluntas, qua quis vult
nihil cogitare, non poteſt habere effectum ſuum
in illo inſtanti, in quo ipſa eſt volitio, ſed ſolùm
immediatè poſt illud inſtans, ſed tunc ſimul &
ipſa volitio ceſſabit. Si verò velit eodem inſtanti,
quo ipſa eſt, intellectum nihil cogitare, eſt ſibi
ipſi contraria & nullo modo ecſicax.
Ad ſextam denique diſt. ant. cognitio objecti eſt
tantùm conditio ad actum voluntatis neceſſaria
eſſentialiter con. accidentaliter, vel etiam ſolùm
connaturaliter neg. ant. & conſ. Ligeèt enim DEUS
fupplere poſſit defeétus conditionum accidentalium
& connaturalium, non tamen ſupplere poteſt de-
fe dus conditionum eſſentialium. Sic appllaiis
ocalis

—

locali
ſped
ſenti⸗
dum
Vert
tats:
In Dke
ita, u
togrin
O
telles
2d al
Volu
mo.
Min.
Rr ca⸗
llis
tauſa
luntat
l go
naf.
das
AAon
eech
gula
Ros
W
im

ſalten len⸗
Ut recke in
WC N
oß, amnit il.
1,olaram c0
e coonla

onmniz 0.

1s Ullun ap⸗
ne copadſet
38! Au N
tenn aphlan⸗
itionenn uun
t 9. Eil

t à voltetn

Urr, vel
M, h, N

velle, ut
boc fet
Colitio kot⸗
4 gig n
ectum kuud
Alin
e hon 4
En inlnt
e, 1
nielni
in eld
lennlin
Glat
ralis

107 883.
localis objedti virtute divinàâ ſuppleri poteſt re-
ſpectu viſionis ocularis, non tamen intima præ-
ſentia materiæ & formæ in ordine ad conſtituen-
dum compoſitum, utpote conditio eſſentialis, qua-
lis etiam eſt cognitio objecti reſpectu adts volun-
tatis: quod ex eo ſufficienter patet, quòd etiam
in DEO actus voluntatis ſupponat cognitionem
ità, ut DEUs nec ſe nec aliud amare poſſit nisi
cognitum.
Objicies ſecundò contra eandem, hi tres actus in-
tellectůs verſantes circa finem eſſent ad hoc, ut
ad actus voluntatis circa finem verſantes moveant
voluntatem, ſed non poteſt explicari, quomodo
moveant: ergo. Major patet ex ipſa concluſione.
Min. prob. quia non poteſt explicari, an moveant
ùt cauſa efficiens totalis volitionis, ùt docet Mar-
ſilius in z. qu. 16. art. 3, an veréô ſaltèm tanquam
cauſa partialis concurrendo effectivè unà cum vo-
luntate ad actus illius, ùt docet Cajetanus I. part.
qu. 8o. art. 2. vel alio modo: ergo. Relſp. Con.
maj. neg. min. ad prob. dico, quòd neque hi tres
actus inteflects, ſicut neque ulla alia cognitio ad
actum voluntatis præſuppoſita, moveant ad illum
effectivè totaliter, nec partialiter. Ratio eſt primô:
quia talis adtus voluntatis, ſeu volitio non eſſet
actus vitalis, quia non procederet à principio in-
trinfeco, ſicut habitus non eſt vitalis: quia fit
immediaté à ſolo adtu & non à potentia vitali;,
atqui omnis volitio eſt adtus vitalis: ergo. Se-
cundé: quia voluntas eſt quoddam pondus anim
in bonurn, proinde tendit in illud ſicut alia rerum
pondera tendunt in ſuum terminum, fed alia re-
rum pondera tendunt in ſuum terminum ſe ipfis,
ſiné alia caufa adjuvante, àùt patet v. g. in gravi-
tate:; ergo etiam voluntas in ſuum objectum. Te/-
tis:

633 108 62-.
zis: quia a Rus unius potentiæ non poteſt eſſe cauſa
effe iva actůs alterius potentiæ, cùm quælibet po-
tentia in ſe ipſa ſit perfecta & completa, vel certè
poteſt compleri perfectionibus intrinſecis, ut ſit
integrum ſuorum actuum principium effectivum:
ergo neque actus intellectůs poteſt eſſe cauſa effe-
Giva actus voluntatis. Proinde dico: quôd præ-
dicti actus, & quæcunque alia cognitio moveant
ſolàm voluntatem impropriè, vel ùt vult Leſſius
hic qu. 9. arte I. dub. 3. n. 11. mediatè, vel ùt Suarez
hic diſp. 6. ſect. 6. n. r. per accidens, in quantùm
ſcilicet applicat & proponit bonitatem obſecti,
quod movet, non quidem inſtar principii effectivi,
ſed inſtar finis. Ratione cujus tamen citati Docto-
res ſimiles actus intellectus ità honorare volunt,
quia illi actus ſe habent inſtar ſuadentis, cùm ſua-
ſio fiat proponendo bonitatem objesti, quòd ſe ha-
beant aliquomodo inſtar cauſæ in genere moris,
non autem in genere phyſico, ſed contra præ-
dicta.
Objicies tertis. Primé verbum divinum eſt pro-
ductivum Spiritůs Sancti, qui eſt amor: ergo
ſimiliter Verbum creatum, quod nil aliud eſt,
quâàm cognitio objecti, erit effectivum volitionis.
Secund idem non potelt eſſe principium activum
& paſſivum reſpectu ejusdem: ergo, càùm vo-
luntas ſit receptivum ſui acts, non poteſt eſſe
principium effectivum illius. Tertiè ſpecies cum
intellectu influit effective in cognitionem: ergo
etiam cognitio, cum voluntate influit effectivè in
volitionem. Quartè ſaltèm objectum cognitum
non movet voluntatem inſtar finis, ſed inſtar cauſæ
efficientis phyſicè cauſantis ipſam volitionem: ergo.
Prob. ant. ex AVerröe 12. Metaph. comment. 76. di-
cente:

——

cente
e

Verb
danc⸗
cun⸗
non e
cadem
illam
tum 5
4
datet
otel
deul
een
proct
poteſ
illamn
44¹
led⸗
edan
Ucd
ſc et
a
,
folant
Ile
on
44
Cun
ſlo,
E.
R
que
u⸗

tellelleui
urlibeiſd
ta, vel cen
cis, ut ſt
fectivum:
aula elle.
uod præ-
d oreant
lt Lelhtes

d Sere.

gintit
n obenl
tatihoch⸗
e volunt,
um u⸗
leu-
moris
tra Pre⸗

L R Po⸗
or: epe
oltonſs
1 AClrumn
n l⸗
Nel E
hteis n
Nen l
lie 11
e ale
geg⸗
. 6.
. ele

63 109 S62.
cente: appetibile ſeu bonum cognitum movere
appetitum effectivèe: ergo.
Reſp. Ad primum diſt. ant. Verbum divinum quàâ
verbum ſeu intellectio, eſt productivum Spiritůs
Sancti nego. quatenus eſt præditum voluntate fœ-
cunda con. ant. & neg. conſ. Aliàs enim Verbum
non eſſet unum principium cum Patre: quia non
cadem virtute produceret Spiritum Sanctum, qua
illum producit Pater, cùm bater producat Spiri-
tum Sanctum voluntate, non intellectione.
Ad ſecundum neg. ant. Nam illud falſum eſſe
patet in intellectu, qui eſt principium effeéctivum
intelletionis ſimul & receptivum, in ſenſibus: ſic
oculus viſionem efficit, & illam in ſe recipit, in
elementis: ſic aqua, dum ſe reducit ad frigus, illud
producit, & in ſe recipit: ergo etiam voluntas
poteſt eſſe principium effectivum ſui actus & etiam
illum in ſe recipere.
Ad tertium neg. conſ. diſp. eſt: quia ſpecies in in-
tellectu recepta agit vices objecti: ergo ſicut ob-
jectum cum intellectu influit in cognitionem juxta
illud M. Aug. ex objecto & intelleitu paritur notitia;,
ſic etiam ſpecies influere debet. At verô cognitio
ex parte voluntatis requiſita non agit vices ob⸗
jecti, ſed tantùm eſt applicatio objecti motivi, ad
voluntatem: ergo ad modum approximationis
nullo influxu phyſico etiam partiali tendit in vo-
litionem.
Ad quartum nego anteced. Ratio eſt: quia obje-
Sum cognitum vel ipſam volitionem caufaret ſe
ſolo, vel cum partiali concurſu effectivo volunta-
tis. Non primum: quia aliàs ſequeretur, volun-
tatem ſe habere meré paſſivè in omni volitione;,
quod eſt contra fidem. Non ſecundàm: quia ad
quamcunque realem efficientiam, proinde etiam
partia-

„.

633 110 62⸗

partialem requiritur exiſlentia phyſica cauſæ, ut
omnes melioris notæ tenent Philoſophi; atqui ob-
jectum ſæpe non exiſtit in rerum natura,; dum
voluntatem movet ad ſui appetitum, ut cùm in-
firmus appetit ſanitatem, indoctus doéctrinam &.
Sed ſolàùm in intelleéctu: ergo non movet inſtar
cauſæ efficientis, ſed purè inſtar finis, qui ad hoc,
ut moveat voluntatem ad ſuum actum, ſolùm exigit
exi ſtentiam intentionalem. Hinc prob. neg. ant.
Non enim Averrois doctrina, utpote communi
Theologorum contraria, ùt notat Leſſius, tantæ
eſt authoritatis, ut pertrahere valeat ad afſenſum,
præterquam quòd cam vix, vel ſaltèm futiliter
probet.
Objicies quartò contra ſecundam partem. Conſilium
non videtur eſſe actus intellectús, ſed voluntatis,
nam Damaſcenus Lib. z. de jde orthodoxa cap. 22.
Conſilium vocat appetitum. Secunde quia non po-
teſt explicari primo: quidnam ſit illud conſilium,
an ſcilicet conſiſtat in ſola inquiſitione mediorum,
an vero etiam in judicio & ſententia, tanquam
parte conſtitutiva. Secundée de quonam objeécto

& de quibusnam mediis illud ſit dabile: ergo in-

telle tus non videtur poſſe verſari conſilio circa
media. Reſp. ad primum neg. ant. Ratio eſt: quia
communiter homines cum Ariſtotele 3. Eth. cap. 2.
ſentiunt conſilium eſſe ratiocinationem intellects
circa agibile, quàm in voluntate conſequitur
electio: ergo. Quare Damaſcenus dum conſilium
vocat appetitum, ſolàùm voluit dicere, quòd con-
ſilium habeat ſibi adjunétum actum potentiæ appe-
titivæ, ſcilicet electionem, ac proinde ſit appe-
titus actualis confecutive, non veréô quod ſit pro-
priéè & formaliter actus appetitûs ſee voluntatis;,
üt ctiam explicat D. Thomas hec ars. I. ad nimcn

44 ſer
l. Valen
Pletè a
Vone,
lutione
tet ex
gul coni
ratio eſk e⸗
It adus in
daci finlt in
1at, ab iu
tlonem in
Cnſlium.
tellegs .
iilt
tb, ſe
Mer,
onllun,
ſone ſel
Duns condi
iuqrih
1On
Klogni
tonpero
ti
doncliͤ i
ehe tonſ.
goid
e190 ju
lunpt,
nlegente
commune
Rn
SFloe

CAule N
Atquich
Wra, Iln
t Cumn i-
rinam G⸗
et iuſtar
12d hoe,
im exigtt
ſeg. ent.
comdaul
, tanta

1AWeodon,

n Ket

Condlive
volunuti,
Lort
Hcalin,
tatun,
, unenn
en eh
ago .
Ilocin
e c..
nſegiet
rle
⸗
pd⸗
anrath

Ad ſecundum N. primam part. ant. & dico cum
P. Valentia diſpat. 2. qu. 9. pundto I. Conſilium com-
pleté acceptum non tantùm conlfiſtere in inquiſi-
tione, ſed etiam judicio, ſeu ſententia, vel reſo-
lutione tanquam parte conſtitui. Reſponſio pa-
tet ex Philoſopho 3. Eth. cap. 2. ubi dicit illum,
qui conſultat, videri quærere & reſolvere. Et
ratio eſt ex ipſa definitione conſilii, quòd ſcilicet
ſit adus intellectůs, quo ſuppoſita intentione effi-
caci finis inquirit media, caque inter ſe compa-

rat, ac judicat illorum convenientiam & propor⸗=

tionem in ordine ad finem: ergo. Ex quo patet
conſilium adæquaté ſumptum non eſſe adum in-
telleds ſimplicem, ſed compoſitum ex duobus
actibus, non quidem tanquam partibus permanen-
tibus, ſed tranſeuntibus & ſucceſſivis „ ſed
Dices: 8. Thomas hic dicit judicium eſſe poſt
conſilium, & ſæpe haberi conſilium ſinè conclu-
ſione, ſeu judicio: ergo judicium non poteſt eſſe
pars conſilii. Secands Conſilium eſt inquiſitio, ſed
inquiſitio ceſſat accedente judicio: ergo judicium
non eſt pars conſilii. Reſp. Ad primum diſt. ant.
& loquitur S. Thomas hic de conſilio adæquato &
completo ueg. ant. inadæquato & partiali con. ant.
diſt. etiam conſequens, ergo judicium non eſt pars
conſilii inadæ quatè ſumpti con. adæquatè ſumpti
geg. conſ. Ad ſecundum diſt. maj. Conſilium eſt in-
quiſitio etiam conc. tantùm neg maj. con. min iſt. conſ.
ergo judicium non eſt pars conlſilii inadæquatè
ſumpti eonc. adæquatè accepti neg. conſ. Nam etiam
accedente concluſione ceſſant Præmiſſæ: cùm juxta
communem Philoſophorum ſententiam in intel-
ledu plures actus ſimul ſtare nequeant; & tamen

Gyllogiſmus adæquate ſumptus non tantàm con-

ſiſtit

ſiſtit in concluſione, ſed etiam conſtituitur ex præ-
milſlis tanquam partibus: ergo à pari.
Secundam partem antecedentis etiam neg. & dico
conſilium ſolàùm dari de mediis, non verò de fine,
& quidem de mediis dubiis & alicujus momenti.
Ratio prims eſt ad mentem D. Thomæ: quia illud
cadit ſub conſilium tanquam objectum, quod ca-
dit in inquiſitionem, ſed ſolùm media non verô
finis cadit in inquilitionem: ergo. major eſt certa:
quia conſilium eſt inquiſitio. Minor patet: quia in
omni inquiſitione ſeu conſultatione rerum agenda-
rum neceſlariôò ſupponitur aliquis finis, à quo con-
fultatio tanquam à principio dependet, ſicut in
omni inquiſitione veritatis ſpeculativæ, neceſſariòô
ſupponuntur aliqua principia ſpeculativa, ex qui-
bus talis inquiſitio dependet: ergo ſicut ſub inqui-
ſitionem veritatis ſpeculativæ non cadunt princi-
pia ſpeculativa, cùm ſupponantur, ſic etiam ſub
inquiſitionem rerum agendarum non cadit finis:
ergo &c. Hinc Medicus (inſtantia eſt Philoſophi,
3. Eth. cap. 3.) ſolùm conſultat, quibus mediis in-
firmo ſit procuranda ſanitas, non veròô an ſit pro-
curanda ſanitas? Nec obſtat, ſi dicatur, quòd in-
terdum fiat conſultatio de fine v. g. utrùm pro
fine ſint habenda bona temporalia, vel æterna.
Nam diſt. aſſumpium, fit interdum conſultatio de
fine materialiter ſumpto conc. ſecùs neg. Dum enim
conſultatio fit de fine materialiter ſumpto, hoc
eſt, de rebus illis, in quibus ratio beatitudinis
conſtituenda ſit, beatitudo in communi ſupponitur
tanquam finis. Proinde res illæ, in quibus beati-
tudo quæritur, habent ſe permodum mediorum:
quia de illis fit inquiſitio propter rationem for-
malem beatitudinis, de quo plura infrà. Ratio
ſecundi eſt ipſa experientia: quia ab hac habemus,
quò

guöc ne
Vel arte
citaté,
riamn, 1
terag ho
pru a
unt ,ub e
ine gvia
ſolet mor
non ſolet
lalentia
bjice⸗
Us, non:
imperi
thorit, 5.
cit: woln
Ler eſl 16
lonimati,
Certd. Re
nand li
Reriinere
igihr ,
ſtlanna,
o
Reh. 41
Ndt
Iihpetiam
liter if.
Vemur
7chls ol
dire
mperiun
elt, gur
Bendum

tuitur arort⸗
i.
veo. 4 n
D .
yerô dehne
us momenl.
guia Ilve
, go 4.
ia pon Ver

in elt eitt:

utet: giin i
erw Perc⸗
an⸗
det lu

g. .
r,; petehlart

tira, 1 6
ut ſib ingi⸗
gunt oriucl.
eriam Iu
cadit finis:
Phlolopni,
medtis ln⸗
en ii e
ut, auf.
„ utrüm
re⸗ Alenn
onllni⸗ 3
gdan
ſompto, 3
o benind

,ſspoRN
niPoN.
n ,

quoòd nemo conlſultet de iis, ad quæ per naturam,
vél artem eſt determinatus, àt ait Philoſophus locô
citat. Sic ſcriptor perfecte callens artem ſcripto-
riam, non conſultat, quomodo ſingulas formet li-
teras, homo non conſultat quomodo per cibum ſum-
ptum alimentari debeat & c. ergo media, quæ ca-
dunt ſub conſilium, debent eſſe aliquomodo dubia.
Hinc quia de rebus nullius vere momenti, minimnè
ſolet moveri dubitatio, de bis conſilium inſtitui
non ſolet, neque ſub conſilium cadunt, ùt habet
Valentia cit. punéf. 2.
Objic. quints Imperium eſt ſolùm adus volunta-
tis, non autem intellectus: ergo intellectus nequit
imperiò verſari circa media. Anz. prob. primoé. Au-
thorit. S. Auguſtini lib. 8. Confeſſ. cap. 9. ubi ità di-
cit: voluntas eſt, quæ imperat & c. ergo. Secund.

Lex eſt acus ſolius voluntatis: ergo & imperium.

Tertiè. Ejusdem potentiæ eſt imperare, cujus eſt
dominari, ſed dominari ſolius eſt voluntatis: ergo.
Quarts. Sicut imperium externum pertinet ad per-
ſonam digniorem, ità imperium internum debet
Ppertinere ad potentiam digniorem; ſed voluntas eſt
dignior potentia, quàm intelledtus, cùm voluntas
ſit formaliter libera, intellectus fſolàm radicaliter:
ergo.
Reſp. ad argumentum diſt. ant. imperium motivum
& applicativum eſt ſolum adus voluntatis Con.
imperium intimativum & directivum Neg. ant. ſimi-
liter diſt. tonſeq. Licèt enim imperium, quo mo-
ventur & applicantur aliæ potentiæ ad executionem,
3ctus voluntatis ſit, imperium tamen intimativum;,
vel direétivum eſt actus intellectus, & ralio eſt: nam
imperium intimativum & directivum, nil aliud di-
cit, quàm ordinare cum intimatione quadam, quid
agendum, quid non, quod patet ex ipſo verbo im-
H perativi

S ee.
perativi modi, quo exprimitur hoc imperium, ſci-
licet: fac hoc, boc non fac & c. atqui ſic ordinare:
intimare, pertinet ad actum intelleéts: ergo. Itèm
imperium direétivum eſt actus prudentiæ juxta il-
lud Ariſtot. 6. Eth. cap. 1o. prudentiæ eſt imperare, opus
eſſe faciendum; ſed prudentia eſt virtus, quæ perti-
net ad intellectum, àt rurſus docet Ariſtoteles 6.
Eth. cap. 4. ergo hoc imperium eſt actus intelle-
tus. Ad primam prob. ant. explico Sanctum Augu-
ſtinum Voluntas eſt, quæ imperat purè movendo
& applicando Con. intimando & dirigendo Neg.
ant. & conſeq. Et ſic intelligendi ſunt etiam alii
88. PP. Ad ſecundam neg. ant. Lex enim duo di-
cit: ſcilicet volitionem efficacem obligandi fubdi-
tos, deinde etiam vim directivam & ordinativam, ac
proinde actum intellectůs, utpote cujus eſt ordi-
nare & dirigere: ergo lex non eſt actus ſolius vo-
luntatis. Ad tert iam Con. maj. diſt. min. dominari
movendo & applicando eſt ſolius voluntatis Con.
dominari intimando, dirigendo & ordinando Neg.
min. diſt. etiam conſeq. ergo imperare movendo &
applicando eſt ſolius voluntatis Con. imperare di-
rigendo, ordinando, intimando Neg. Conſeq. Nam
dominium non tantùm dicit vim efficacem moti-
vam ſpectantem ad voluntatem, ſed etiam vim di-
rectivam, intimativam, & ordinativam, ſed hæc vis

pertinet ad intelleéstum ùt patet; ergo dominium

non eſt actus ſolius voluntatis, ergo neque impe-
rium. Ad quartam Con. maj. neg. min. Cùm enim
voluntas ſit potentia cœca & fequatur ductum in-
tellectůs, illo præſtantior eſſe nequit.
Neque obſtat hoc, quòd voluntas ſit formaliter
libera, intellectus ſolàm radicaliter, nam præſtan-
tius videtur eſſe radicaliter liberum, quàm forma-

liter liberum, ſicut radicalis calor præſtantior eſt
quam

guan
Verd n
dit vol
tellechin
u ohtu
ppeetin
ſeet enim
tinrum, ir

unndam
titur
E gabern
RKatione
Objie,
tunc regt
alipum,
Ut rolunta
lentias 1
Conſlliö a⸗
Nlititur 1

uobus

md.
den dn
internos
tale inde
mur in 10
mun
Pproher
3us int
Periom
Curſs;
ſene⸗
e
ambo
ation
Kinten

inperim ſ⸗
iſ orünmnte,
6: ergo In
nlie ixtil⸗
inßerre h
6, gue penl
riſtote/ es 6
(us intele⸗
Atun Auen⸗
1e morent.
igendo M.
Un tinmn
erin did
PPgereilde
Crcinfenmt
ane eLon
llus li ij⸗
Gr Anintl
lnbti len
Altanho
Ie oenid
inpernrelk
Coſes. N
arenn Ml⸗
tun iin ,
ſel her is

. “
ociptun

100

. .
quàâm calor formalis: cùm hic ſit accidens, alter
vero ſubſtantia. Conſequenter ſi imperare conve-
nit voluntati, multò magis convenire debebit in-
tellectui utpote potentiæ præſtantiori. Neqke rur-
ſus obſtat, ſi dicatur: quoôd voluntas coammu niter
appelletur Regina potentiarum. Nam conira eſt:
ſicut enim voluntas dicitur Regina aliarum poten-
tiarum, in quantùm illas applicat ad operandum per
quandam motionem & impulfſum, ità intellectus di-
gitur ipfius voluntatis Rex, in quantùͤm eam dirigit
& gubernat, ut ordinatè applicet potentias ad ex-
ecutionem: ergo.
Obiic. ſextò. Si requiretur tale imperium rationis,
tunc requireretur, ut dirigat voluntatem ad uſum
activum, atqui hoc non: ergo. Prob min. ad hoc,
ut voluntas per uſum activum applicet reliquas po-
tentias ad executionem, ſufficit, ut ſolùm dirigatur
conſiliõ uſque eo continuato: ergo ad hoc non re-
quiritur tale imperium, conſequenter intellectus
duobus actibus non verſatur circa media. Confirm.
bprimò. Imperium, quod nos adſtruimus, videtur eſſe
idem cum conſilio: ergo. Confirm. ſecundé. AQus
internos, quos elicimus, experimur in nobis, ſed
tale imperium dirigens uſum adivum non experi-
mur in nobis: ergo. Confirm. tertis. Tale impe-
rium, cm ſit actus intelledus, deberet eſſe, vel
apprehenſio, vel judicium, vel diſcurſus, cùm alius
acus inte llects aſſignabilis non ſit, atqui tale im-
perium nec eſt apprehenſio, nec judicium, nec di-
ſcurſus: ergo tale imperium rationis non datur.
Reſp. ad argum. Con. maj. Neg. min, prob Neg. ant.
Quis eleétio & uſus ſunt actus diſtincti, licèt enim
ambo tendant in media, tendunt tamen ſub diver-
ſa rationc. Electio enim reſpicit medium in ordi-
ne intentionis, in quo eſt ultimum quid & effectus

finis; uſus verò in ordine executionis, in quo elt
primum & cauſa finis: ergo etiam requirunt a Aus
diſtinétos regulantes: ergo conſilium, quod regu-
lat ele dtionem, non poteſt regulare uſum, ſed hu-
jus actus regulativus eſt imperium. Deinde actus
judicii continuatus poſt eleétionem non proponit
voluntati aliud, quàâm ante, aliàs enim non eſſet idem
adus, ſed antea proponebat media eligenda, non
exequenda ſaltem proxime: ergo nec contiratus⸗
ergo requiritur imperium. Ad prima ,conferm.
Neg. ant. quia conſilium eſt tantùm intimatio in-
dicativa expreſſa per verbum modi indicativi v. g.

boc eſt bonum facere & . Imperium eſt intimatio

imperativa expreſſa per verbum modi imperativi

V. g. fac hoc, buc ſequere & c. Imperium eſt actus

prudentiæ, conſilium adæquatum eſt actus Eubu-
liæ & Syneſis. Denique conſilium vel eſt verum,
vel falſum, imperium nec eſt verum, nec falſum:
quia ad imperium, fac boc, nec potelſt reſponderi
concedo, nec nego, nec diſtinguv. Ad ſecundam diſt.
maj. aliquos actus internos experimur in nobis Con.
omnes a us internos experimur in nobis Neg. trans-
miſſa min. Neg. conſeq. Plurimi enim ſunt actus in-
terni, qui vix à mult⅛ͤm reflexivis viris obſervari
poſſunt per experientiam, quamvis colligi poſſint
per diſcurſum. Hinc D. Auguſtin. cit. ità de im-
perio loquitur: Imperat animus & movetur manus, 22
tanta eſt facilitas, ut vix à ſervitio diſcernatur imperium.
Ad tertiam Neg. maſ. cauſalem illius diſt. quia alius
actus intelleétůs ſpeculativi aſſignabilis non eſt Con.

intelle ts practici Neg. Licèt in intellectu ſpecu-⸗

lativo non inveniantur, nisi hi præcenſiti adtus, in
intellectu tamen practico ſunt alii actus illi proprii
contradiſtincti ab actibus intellects ſpeculativi, es,

quod ordinent ad aliquod opus, nec ſignificant ve-
rum,

kar we

Ones g
1eatio
muniter
licet inp
tamen i
Adeium,
liltem tee
Ohjiirie⸗
epugnare.
nein lup
Tntem:
guo hom
Pugnat,
inperet,
tior, non
eCa: er
Detium tar
11nd den
od Gei
Relon
Cun ego
Perium no
Cln zutenn
A Aads
rdd
Zeuflen
Uperore
Tioenn:
lrickeſt
nine, ſe
I0res
lteri d⸗
Rrell,

8, in gne
gvirund in
, gloc tenr⸗
um, ſed i⸗
heinde adhii
in oropolit
nellet iden
genl, kon
contlapard.
man enin
intientie⸗
ndicatieitd⸗
eſt intinnid
1i inpenlil
um el aln
Cls Bobli⸗
eſt verum,
ec alum:
leſpobeti
nulen ⸗
auobis
Ner. it.
Gt a0us ⸗
65 Ollerial
Meiſolit
i Eein⸗
n niuth
ttr inhene,
47 gi A
uelli
en
lpc⸗
Aleni

eten

rum, nec falſum formaliter, ſüntque tantàm orati-
ones quædam non enuntiativæ, quales ſunt inter-
rogatio, vocatio, deprecatio, imperium, ùͤt com-
muniter docent Dialectici. Ad minoren dico: quod,
licèt imperium non ſit formaliter judicium, in illo
tamen includatur aliquod virtuale & quivalens
judicium, huic judicio: boc tibi faciendum eſt: unde
altém reduétive ſpectare poteſt ad judicium.
Obiicies ſeptimò. Ex eo, quòd tale imperium videatur
vepugnare. Primo: quia Imperium requirit diſtinctio-
nem ſuppoſitorum inter imperantem & obtempe-
rantem: ergo etiam repugnat imperium rationis,
quo homo ſibi ipſi imperat: ergo. Secundé. Re-
pugnat, ut homo ſe ipfum oret: ergo & ut ſibi
imperet. Tertis. Licèt voluntas ſit potentia infe-
rior, non tamen eſt cognoſcitiva utpote potentia
coœca: ergo non poteſt cognoſcere imperium rati-
onis: ergo repugnat tale imperium. Quartô. Im-
peérium rationis etiam dirigit intentionem finis:
ergo ſaltém videtur repugnare imperium rationis,
quod dicimus ſolùm verſari circa media.
KReſpond. ad primam diſt. ant. imperium politi-
cum requirit diſtinctionem ſuppoſitorum Con. im-
perium monaſticum Neg. ant. & conſeq. Monalſti-
cum autem imperium, ab Ariſtotele appellarur;,
quo aliquis ſibi ipſi imperat; ad hoc autem ſufficit
diſtindio potentiarum in eodem ſuppoſito. Ad
ſecundum Neg. conſeq. Quia orare eſt inferioris ad
ſuperiorem, imperare vero eſt ſuperioris ad infe-
riorem: ergo intelledtus, cujus etiam adtus pro-
prius eſt oratio, quique eſt ſuprema potentia in ho-
mine, poteſt quidem per imperium potentias infe-
riores ſibi ſubjicere, non tamen ſubjici potentiæ
alteri per orationem. Secundo. Quia oratio ſem-
ber eſt ad alterum, nam qui orat, petit aliquid,
H 3 quod

quod dependet à voluntate alterius, ad quem ora-
tio dirigitur. At veròô imperium non ſemper eſt
ad alterum, ſed etiam in ordine ad exercitia poten-
tiarum, quæ ſubduntur intelledtui imperantis.
Dices: Imperium habet vim coërcitivam, ſed in-
tellectus non habet talem reſpectu aliarum poten-
tiarum in eodem homine: ergo neque illis intelle-
&Gtus poteſt imperare. Reſp. diſt. maj. Imperium
habet vim coërcitivam ſemper & ſolùm Neg. etiam
directivam Con. maj. con. min. Neg. conſeq. Inſtan-
tia eſt in lege, quæ licèt obliget ſubditos, & Legis-
latorem, ſubditos tamen obligat per vim coerciti-
vam, Legislatorem veròô tantùm per vim directivam.
Sic pariter imperium, quando illud eſt ad alios
habet vim coërcitivam, quando verôò eſt ejusdem,
ad ſe ipſum, habet tantùm vim directivam. Ad
tertium primò. Retorqueo argumentum: voluntas non
eſt cognoſcitiva: ergo neque cognoſcit conſilium,
neque quidquam aliud, conſequenter ad quid re-
ceptum omnibus hoc axioma: nihil volitum, quin
præcognitum Hinc Secundé. Con. ant. & prima Con.
Neg. ſecundam. Licèt enim voluntas non cognoſcat
tale imperium, cognoſcit tamen illud homo me-
diante intellectu, & deinde mediante voluntate ap-
plicat homo potentias executrices ad ponenda me-
dia: principium enim cognoſcitivum & volitivum
eſt ipſe homo, intellectus verò eſt principium, quo
homo intelligit, voluntas eſt principium, quo ho-
mo vult. Ad quartum dico etiam dari poſſe im-
perium circa finem intermedium, non in quantùm
habet rationem finis, ſed in quantùm halet ratio-
nem medii formaliter, & in quantom eſt materia-
liter & ſpecificative tantùm finis. Deinde ſecun-
dùm multos eit quæſtio de voce: an actus intelle-
Gs dirigens ad intentionem finis, debeat dici im-
. perium.

getium.
hrimd)
gue 20
manus
Cinioens
Iecls aut
lig ſi
gbitcatun
intelledhu
ciendarn
ſtio.
Objie.
ileantu
1 /e1. M,
gllem fi
ellncem
minatione
ſatig. 5
nem, dt
ſin
anrut e
Udo i
lint
benn argn
le tele,
War
N
finenn
nodi
Mm
Meram
alibu
circa
lienten

2 guindlt⸗
non lenputk
ereitia pont
perantis
lyamn, ſed in⸗
Arum potel⸗
ills intelle⸗
. Inperium
n Ney cWan
onſel⸗ lollzn.
1os, Elai⸗
Vim cetti⸗
in Eirecltun.,
el Ad
el eſsken,
Gimm. 4
lunras ſl
oNdlium,
6tum, günn
pin
on .ogroſt
d omo ne⸗
oluntate 4.
Otenga Ml⸗
Noltieum
ehlunn o
un, gid
, lt u
üguntin
Mai, .
Amen
leſe⸗.
inck⸗
Ne⸗
vean.

„

1

perium. Si enim, ut loquitur Valentia hic pands
Primé, imperium ſumitur laxé, ſcilicet pro quocun-
que actu intellects, ex quo aliquis alius actus hu-
manus conſequitur, utique & ille actus intelleétûs
dirigens ad intentionem finis dici poterit imperium.
ſecùs autem dicendum: ſi imperium ſumatur ſtri-
éctiùs, ſcilicet pro illo adtu humano, qui propriè ſi-
gnificatur per verbum modi imperativi, per quem
intellectus imperativè intimat jam eleéti medii fa-
ciendam exeçutionem, de quo hic procedit quæ-
ſtio.
Objic. Svòâ. Contra tertiam partem. Ex eo, quéd
videantur dari plures actus voluntatis eirca finem, quàns
tres. Primò. Quia voluntas etiam poteſt odiſſe ali-
quem finem per ſimplicem diſplicentiam, averſari
eundem per diſplicentiam efficacem, vel per abo-
minationem, denique habere triſtitiam de ejus præ-
ſentia. Secundé. Eleétio etiam verſatur circa fi-
nem, ùt patet ex illo Deuteron. 26. DEUIM elegi-
ſti, ut ſit tibi DElS: ergo plures actus voluntatis
dantur circa finem, quàm tres. Confirm. priméò. In-
tentio finis eſt idem cum electione mediorum: er-
go ſi intentio, etiam eledio verfatur circa finem.
Confirm. ſecundo. Media ſunt eligibilia propter fi-
nem, atqui juxta axioma : propter quod unum quod-
que tale, & illud magis tale: ergo ſi media ſunt eli⸗
gibilia propter finem, finis eſt magis eligibilis.
Reſp. ad primnm, diſt. ant. Voluntas poteſt odiſſe
finem quà talem ſeu quà bonum Neg. ant. ſi ejus-
modi finem apprehendat ùt ſbi malum Con. ant.

Nam nos hic cum Angelico Doctore tantom enu-⸗

meramus actus proſecutionis circa finem, omiſſis
actibus fugæ; tum quia actus fugæ non verſantur
circa finem quà talem; tum quia ca diviſio ſuffi-
cienter innoteſcit ex actibus proſecutionis, cùm
H 4 contrariaæ

120 SS .

eentraria juxta ſe poſita magis eluceſcant. Deinde
actus proſecutionis ſunt radizx actuum fugæ, ideo
enim homo aliquid fugit & odit aliquod malum;
quia amat aliquod bonum illi oppoſitum. Ad ſe-
cundum diſting ant. Electio etiam poteſt verſari cir-
ca finem formaliter ſumptum, feu circa finem in
communi Neg. ant. circa fivem materialiter ſum-
ptum, ſeu circa finem in particulari Con. ant. Ele-
Gio enim eſt de his, de quibus deliberamus & con-
ſultamus, ſed de fine in communi & formaliter ſum-
pto non deliberamus, nec conſulramus: quia bo-
num qua tale finè confultatione & deliberatione
appetimus. Quia autem ſæpe deliberari poteſt: an
in quodam particulari objecto re ipfa ſit ratio finis
formalis conſtituta: Idcirco de fine materialiter acce-
pto, ſive de ſubſtrato materiali finis poteſt eſſe de-
liberatio & electio: prout autem hoc in tali caſa
ſub deliberationem & electionem cadit, eſt finis
tantùm materialiter ſumptús, & ſe babet àt purum
medium ad finem formaliter ſumptum obtinendum.
Ideo enim hoc, vel illud bonum in particulari eli-
gimus pro fine: quia in tali bono ſperamus nos re-
cepturos illud bonum beatificum, quod ſinè deli-
beratione appetimus. Et bine uando D. Thom.
& Ariſtotel. docent: quòd intentio verſetur circa
finem, electio circa medta, intelligendi ſunt de fine
rigorosè & formaliter ſumpto. Ad confirm. brimam,
diſt. ant. ſi cognitio regulans intentionem fiuis pro-
ponat mul diſtiné & clare tam finem, quàm me-
dia conducentia ad finem, queod tamen rarô contin-
git Con. ſi, ut plerumque fit, proponat media tan-
tum confusè Neg. ant. & confeg. Reſolutio autem
noſtra de diſtinaione a duum procedit juxta id, quod
ordinarie contingit. à conſerm ſecundam Con. maj.
explic, min. cum diſtinct. & hoc axioma ſolùm valet,
quando

Juando
gue com
Patatio,
min. &⸗
ni, M
Int eloib
55 ioibil
Objities
let alkut .
finis vide⸗
ergo. prol
Rellatuar
frultid n
ſed ell ſe
ipſa non
iyn S,
elieitus gi
uale eſt r
te prelentt
Reais habe
le As,
citor 3
Atll hoe
Olig inten
WAdtd
M
tun ie
Peſn
Mn n
nomine
non

1

aß,

t. Nenle
fuge, n
uod malen,
n. .6*
yerſati cit.
ei fiemn in
aller ſum.
6 itt, Ple⸗
hus N CNd⸗
nditerun.
1e: gn .
Geltbenumne
ri potetin
ſt tatio htt
eeliteraclt⸗
tel elee.
iytati
,el ſinis
R poronm
oobevdun

3

colari
mus boi
o lel.
10 Nmn
lleut eNe
nt tn⸗
t. zintnn
büßid⸗
,AiNe.
corlin⸗
geli.
60 due
dnian

699 r121 E⸗
quando illud, in quo eſt comparatio, convenit utri-
que comparabilium Con, min. ſi id, in quo fit com-
paratio, non convenit utrique comparabilium Neg.
min. & conſ. Et hinc, quia eleclio non convenit fi-
ni, ùt patet ex dictis, non valet ex eo, quòd media
ſint eligibilia propter finem, quòd ipſe finis ſit ma-
Egis eligibilis.
Obiicies nond. Ex eo, qud videantar dari paucio-
yes actus voluntatis circa finem. Primo quia intentio
finis videtur effe actus intelledtús, nen voluntatis:
ergo. prob. ant. quia intentio finis in ſcripturis ap-
pellatur nomine oculi & lucis: ergo. Secand
fruitio non videtur efle adtus à voluntate elicitus,
ſed eſt folàm paſſio impreſſa voluntati ab objecto
ipſa non concurrente: ùt videtur docere Scotus
in 1. diſt. 1. qu. 2. ergo. ant. prob. adus à voluntate
elicitus dicit velle, ſed gaudium de re præſenti,
quale eſt fruitio, non dieit velle, ficut triſtitia de
re præſenti non dicit nolle, quod patet: quia in
beatis habetur nolitio peccati, non tainen triſtitia
de illis.
Reſp. Ad primum neg. ant. Tum, quia intentio
dicitur ab eo, quod eſt tendere in aliquem finem,
atqui hoc eſt proprium voluntatis: ergo. Tum
quia intendere v. g. Lucrum, fanitatem juxta com-
munem ufum loquendi, nil eſt aliud, quàm velle
hæc per aliqua media conſequi, atqui velle con-
ſequi eſt adtus voluntatis: ergo. Prob. expl. ant.
cum diſz. intentio appellatur nomine oculi & Lucis
præſuppoſitivè conc, formaliter neg. ant. & conſeꝗ.
Nam juxta D. Thom. hic Ju. 12. art. 1. Intentio
nomine oculi aut lucis metaphoricè appellatur,
non quòôd intentio finis ad intellectum pertineat;,
ſed quia cognitionem præſupponit. Ad ſecundum
neg. ant. quia fruitio eſt adus vitalis, hic autem
non

S 122 W☛

non poteft provenire à principio effective extrin-

ſeco, ùt patet, ergo. Deinde gaudium, ſeu fruitio
poteſt eſſe meritum vel demeritum, ùt ſi quis v. g.
habet gaudium, vel deledatur in virtute &c. atqui
meritum & demeritum fundantur in actionibus
liberis: ergo. Prob. primæ conc. maj. neg. min. cum
ſua prob. Nam S. Auguſtin. Lib. 14. de civitate Dei
cap 6, docet omnem motum voluntatis eſſe voli-
tionem, atqui gaudium de re præſenti eſt quidam
motus voluntatis, eſt enim quædam vitalis inhæ-
ſio in objecto cum quadam dulcedine: ergo. Si-
militer etiam triſtitia eſlt quoddam nolle, eſt enim
quædam vitalis fuga & averſio appetitus à malo
præſente, cum quadam amaritudine & afflictione:
ergo. Ex quo etiam patet, cur in beatis poſlit
eſſe nolitio peccati, non verèò triſlitia: quia vide-
licet triſtitia non eſt nolitio qualiscunque, ſed no-
litio cum amaritudine & afflidione, quæ ſtatui
beatifico repugnat.
Objicies decimèò contra quartam partem. Conſenſus
eſt actus ſolius potentiæ cognoſcitivæ; nam con-
ſentire eſt ſimul ſentire, ſed ſentire eſt actus po-
tentiæ cognoſcitivæ: ergo & conſentire. Secundò
quia confenſus non videtur eſſe adus diſtinctus ab
electione. Tertis quia confenfus eſt de fine, non
de mediis: ergo voluntas non verſatur tribus acti-
bus circa media.
Reſp Ad primum diſt. ant. Conſenſus permodum
ſententiæ ſeu judicii eſt adtus ſolius potentiæ co-
gnoſcitivæ conc conſenfus permodum complacen-
tiæx, ſeu approbationis neg. ant. Theologi autem
nomine conſenſus ufurpant pro ſignificanda appro-
batione & complacentia in mediis per conſilium
inventis, quæ haud dubiè pertinet ad voluntatem:
ergo. Eræterea judicium intelledus potis dicitur
aſlenſus;

Aſenſus
citur
tom p
A ſuun
ſtinchus
orlnane
continer
precise
necellarin
non Gilti
Ver die
dondacil
in horu
tamen
ſolam 4
erini,
ſumprus
Ueg. Nam
lbet acte
Dropobdte
roprie!
Rt. de
Vounta
ſliumn 4
conlente
A e W
Ohie
tellec
bus e
H,
tia! drge
Virtas 1
kelp
lectio

feirtent⸗
Im, ſeuintio
t ſ glnt
lte ag
0 aclionibu
teg: Mil. ℳ
(lvitute M
1s ele voli⸗
1el awdn
itals iohe⸗
einl N
olle, dtain
Etitcs 1 nd
afldine
beatis po
, gbin il⸗
le, les 1o,
gun ſatul

Cobleolos
mugn eone
P adus
e, Getalk
iralus
ſie, non
Cbigi,

venolt
lennt
onphren.
i A.
cinn⸗
llu
um
6 Aor
alus 1

aſſenſus, quàm conſenſus, & hinc intelledtus di-

citur aſſentiri, voluntas autem conſentire, in quan-
tùm per ſuum actum conformatur judicio rationis.
Ad ſecundum, diſt. aut. Conſenſus non eſt actus di-
ſtinctus ab electione in caſu extraordinario conc.
ordinario neg. ant. licèt ſubinde & extraordinariè
contingere poſſit, ut intellectus practicus unicum
præcisé medium inveniat ad finem conſequendum
neceſſarium, conſequenter in hoc caſu, conſenſus
non diſtinguatur realiter ab ipſa electione, ſecùs
verô dicendum, ſi plura fuerint media ad finem
conducibilia, quod ordinariè contingit, tunc enim
in horum quolibet voluntas ſibi complacet, unum
tamen præ alio eligit. Reſolutio autem noſtra
ſolùm de iis procedit, quæ ordinarié fiunt. Ad
tertium, diſt. ant. Conſenſus improprié & laxé
ſumptus eſt de fine conc. propriè & ſtricté ſumptus
neg. Nam primô Conſenſus ſumi poteſt pro quo-
libet actu voluntatis ab intelleétu aliquod bonum
propoſitum acceptante, ſed hic conſenſus eſt im-
propriè talis, & poteſt etiam eſſe, de fine, ùt pa-
tet. Secunds ſumitur pro illo actu voluntatis, quo
voluntas ſibi in mediis complacet, quæ per con-
ſilium definita & inventa ſunt, & hic dicitur
conſenſus antonomaſticè & proprié, & ſoluͤm
eſt de mediis ſicut definitio & inventio conſilii.
Objicies undecimò́. Electio videtur eſſe actus in-
tellectůs: ergo voluntas non verſatur tribus acti-
bus circa media. Prob. aut. primò juxta Ariſtot.
6. Eth. cap. z. electio eſt intellectus appetitivus;:
ergo. Probatur ſecunds electio eſt actas à pruden-
tia: ergo elſt actus intellectůs; cùm prudentia ſit
virtus intellectualis.
Reſp. Ad argum. negant. Ratio eſt: Tum quia
electio terminatur ad objectum voluntatis ſcili-
cet

cet ad bonum utile, nulla autem potentia po-
teſt exercere actus circa objectum alterius poten-⸗
tiæ, ùt patet. Tum quia electio eſt actus liberta-
tis, ſola enim libertas eſt vis electiva, ſed liber-
tas eſt ſolius voluntatis: ergo etiam eledctio eſt
a das ſolius voluntatis. Ad prob. primam explic. ant.
cum diſt. Electio eſt intellectus ſeu adtus intellects
præſuppoſitivè conc. formaliter neg. ant. & confeꝗ
Nam nihil aliud voluit Philofophus dicere, nisi
quòd electio ſit actus voluntatis neceſſariò præſup-
ponens actum intellectus, quod patet ex eodem
3. Eth. cap. 2. ubi ſic explicat eletionem: quòd fit
a Qus voluntatis præconſiliatus, hoc eſt, prælup-
ponens inquiſitionem, & conſilium intellectus circa
media eligenda. Ad brob. ſecundam, diſt. ant.
electio eſt actus à prudentia direcgtivé conc. elici-
tivè neg. ant. & conſeq: electio enim non eſt à pru-
dentia tanquam à cauſa effectiva, ſed tantùm tan-
quam à caufa regulativa, in quantùm electio, ut
recta ſit, exigit à prudentia regulari;, ut docet
D. Thom. 22. 44. 49.
Objicies duodecim. Electio eſt efficax volitio me-
diorum: ergo ſe ſola erit ſufficiens ad mediorum
executionem determinandam: ergo non erit opus
ufu activo realiter diſlindo ab electione: ergo.
Cenferm. Voluntas per ſolam electionem ſufficienter
applicat intelle dum ad eliciendum imperium ra-
tionis: ergo etiam per ſolam ele clionem ſuſſicien-
ter poterit applicare reliquas potentias ad exccu-
tionem & pofitionem mediorum.
Reſpond. ad argum. diſt. ant. Electio eſt eſſicax
volitio medionum, ſi ad eam ſequatur imperium
rationis, & uſus adivus applicativus potentiarum
executricum ceac. ſecùs neg. ant. & conſeq. Nam nisi
poſt electionem ſequatur imperium & uſus aeiirte,
clectto

tſedtio
loc eſt
aRiVs
diſlinch
Chltaten
Foluntns,
anda no
Gone, l
tate eligt
cxequim
Dices:
idem o
wedii:
cira ide
tate eune
tenglit in
rCinem
eit . 4.
guam habe
r Pertinen
Glirur d.
Orca ne⸗
dio erd
cgereſtio
eltioni,
Atenele
4”C
zr d
Peranc
cet int⸗
lienter
um.
randa
d ean
r

Potedin N⸗
etins ſolr
(us Ibert⸗
, lec ber
cleclio el
ee a,.
iutelelis
d llſil⸗
lcete, W
rio greln
et e⸗ ken
en MA
leckus eltd
„ h d
. elicl⸗
Ali pyu.
tun tan⸗
elo⸗ u
dr Core

voltio gie⸗
nelſorun
elit
ner elgd⸗
hemet
Nenunt⸗
nſilie⸗
1Ad.

S83 125 S89.-
ele tio non erit efficax: nam electionis effcacia in
hoc eſt, quôd vi illius ipſum imperium & ufſus
activus ſequatur. Talem autem uſum ab eleclione
diſtindum eſſe inde patet: quòôd ad novam diffi-
cultatem ſuperandam novo indigeat conatu & adu
voluntas, ſed in executione mediorum eſt ſupe-
randa nova difficultas, quæ non erat in ſola ete-
ctione, media enim frequenter cum magna facili-
tate eligimus, quæ poſtea cum ſumma difficultate
exeq uimur: ergo.
Dices: Eledtio & uſus activus verſantur circa
idem objedlum: fſcilicet circa bonitatem utilem
medii: ergo ſunt idem. Reſp. diſt. ant. verſantur
circa idem objeéctum, ſub diverſa tamen formali-
tate eonc. ſub eadem zeg. ant. & conſeg. Nam elecſtio
tendit in bonitatem utilem medii, t pertinet ad
ordinem intentionis, vel ùt loquitur 8. Thomas
cit. art. 4. ſub ratione proportionis & utilitatis,
quam habet ad finem. Uſus verô tendit in illam,
ùt pertinentem ad ordinem executionis, ſeu ùt lo-
quitur S. Thom. zat eſt à parte rei. Item: Ulſus eſt
circa media ùt conjuncta executioni exercitæ, ele-
Gio verô eſt circa medium ùt præſcindens, ab hoe
exercitio, & hinc quia uſus eſt eonjundtus, exe-
cutioni, ſeu operationi potentiæ executivæ, neon
autem ele tio; ſequitur neceflario illa eſſe diflincta.
Ad Confirm. neg. conſeg. diſparitas eſt: quia ma-
jor occurrit difficultas in exequendo, quàâm in im-
perando. Hinc licèt ſola electio ſufficienter appli-
cet intelledum ad imperandum, non tamen ſuffi⸗
cienter applicat potentias executrices ad exequen-
dum. Nam dum nova occurrit difficultas fupe-
randa, novo opus eſt voluntatis actu,; & conatu
ad eam ſuperandam, & licèt etiam in excutione

nova difficultas non occurreret, tamen adhuc ufus
actiyus

activus & electio erunt actus diſtincti realiter: quia

uſus ſupponit imperium rationis, non autem
electio.

QuESTIO IX.

An homini in ſtatu naturæ lapſæ
inſit libertas indißferentiæ?

Ecundàùm Theologos quatuor dantur libertatis
genera, ſcilicet libertas à miſeria, à peccaio, 4
coactione, à neceſſtate: Libertas à miſeria eſt Li-
bertas gloriæ; cùm cnim beatitudo ſit omnium
bonorum complexio, omnem excludit miſeriam.
Libertas à peccato eſt libertas gratiæ, utpote per
quam à peccati jugo immunes, excuſséque veluti
jugo, in via virtutis, liberi & expediti incedi-
mus, & DEO, qui vera libertas eſt, ſervimus.
Libertas à coaétione ell, quæ tunc contingit, cùm
aliquid fit ſiné violentia & vi extrinſecùs illatâ,
licèt fiat neceſſariò, nec in facientis poteſtate ſit,
ab illius exercitio cohibere, liberum hoc modo
idem eſt, quod voluntarium. Libertas à neceſſtate
quæ propriſſimè libertas dicitur, eſt, qua nimirum
quis fui juris conſtituitur, plenàmque habet ſuæ
voluntatis poteſtatem ac dominium, ità ut poſlſit
rem aliquam velle, vel nolle, ampleéti, vel re-
ſpuere, & vocatur libertas indifferentiæ, ſeu in-
determinationis, & communiter definitur: quòôd
ſit habiti omnibus ad agendum requiſitis poſſe agere,
vel non agere, ſeu quod frt potentia proxima ad
agere, vel non agere, vel potentia proxima ad actus in-
componibiles, vel denique potentia ſimultanea ad actus,
quorum ſimultas repagnat. Et de hac in præſenti eſt
uæſtio, quam poſt Ssimonem magum; Stoicos;
Mani⸗

Manich:
nelius
bus, 2
contra
Relo
Ale in
e/ e f
Alunbus
contta Nl
ſi ineſe
Mhenatenn
Innocen
Aaranir
Tenden
inite/
efta,4,
Cochrinz
glatn her
E rorich
berunn he
eſirt
di gei
un Ge
linh,
ſeneltz
cn Cer
Uihaberi
dn eſt t,
Pohar
ia pror
n hums
an pro
tati oner
Rirun

tealitigti
non Nin

1
4

Ar libettet⸗

4 Peucg!

ſera .
ſt onnun
it mierun.
ltpote hel
Cge elutl
Ii mnced.
ſeryimus.
it, ein
N Ulata,

telnet ,

for gol⸗
4 neteſtt.
rimirum
babet Iie
i Ar⸗
t.
14d N.
ud
Nee
ℳ,

i⸗

.

Manichæos, Calvinum, Lutherum, negavit Cor-
nelius Janſenius Epiſcopus Iprenſis cum ſequaci-
bus, aſſerens voluntatem neceſlitari per gratiam;
contra quos ſit.
Reſolutio. Voluntati bumanæ etiam boſt lapſum
Adeæ ineſt libertas indifferentieæ, ſeu indeterminationis:
eſt de fide definita à pluribus Pontificibus & in
pluribus Conciliis. Nam Pius V. & Gregor. XIII.
contra Michaelem Bajum definiverunt: Operibus uo-
ſtris ineſſe non tantùm libertatem à coactione, ſed etiam
libertatem indifferentie, & ſinè hac non eſſe peccatum.
Innocent. X. & Alexand. VII. tanquam hæreticam
damnârunt hanc Janſenii propoſitionem: Ad me-
rendum & demerendum in ſtatu naturæ lapſæ non re-
quiritur in homine libertas à necelſtate, ſed ſußkeit li-
bertas à coacfione: ſic pariter ante Janſeniam hæc
doctrina damnata fuit in pluribus Conciliis, tan-
quam hæretica, ſcilicet in Arauſicano, Senonenſi;
& noviſſime in Tridentino, Seſſ. 6. can. 5. Si quts
libernm bominis arbitrium poſt Adæ peccatum amiſſum
& exſtindtum eſſe dixerit, anathema ſit. Itèm can. 4.
Si quis dixerit liberum homini: arbitrum à DEO mo-
tum & excitatum, nil cooperari aſſentiendo DEO ex-
citanti, neque poſſe diſſentire, ſi velit, anathemæ ſit.
Revelata Oſeæ 24. Optio vobis datur eligite quod
blacet. Gen. 4. Subter te erit appetitus tuus, & tu do-
minaberis illius Eccleſ. 3r. Qui potuit transgredi,; &
non eſt transgreſſus facere mala, & non fecit.
Probatur primò. Libertas indifferentiæ eſt poten-
tia proxima ad agere, vel non agere, ſed volun-
tas humana in ſtatu naturæ lapſæ habet poten-
tiam proximam ad agere, vel non agere: ergo eſt
libera libertate indifferentiæ. Prob. min. ante ope.
rationem voluntatis ſæpiùs præcedit judicium di-
rectivum indifferens & proponens objectum;, ùt
non

—

non neceſſitans vel ad amorem, vel odium, ſive
ad volendum, ſive ad nolendum, vel etiam ùt
bonum mixtum, hoc eſt, ſecundùm quid bonum,
ſecundum quid malum v. g. bonum ſenſibile qui-
dem & delefdtabile, ſed malum morale & inducti-
vum gehennæ. Rem ſæpiùs intellectus comparat
bonitatem & malitiam. Itèm diverſas bonitates,
& inter ſe incompoſſibiles, antequam voluntas
exeat in adum, atqui judicium & actus ejusmodi

comparativus eſſet per ſe, & ex natura rei otioſus

&& ſuperfluus, (mvoluntas ad alterutrum extremo-
rum ſive ab objecto, ſive ex natura ſua, ſive
aliunde præcisé ante operationem eſſet determi-
nata & neceſſitata ad unum, ſeu ſi non elſſet pro-
ximè indifferens ad agere, vel non agere: ergo.
Probatur ſecund. Quia omnes judicant in ho-
mine quædam opera eſſe prudenter laudabilia:

quædam vituperabilia, & ideo mereri præmium,

vel pœnam, ſed laudabilitas, & vituperabilitas
ſupponit libertatem indifferentiæ: nam nemo pru-
denter laudatur, vel vituperatur de iis, quæ ne-
ceſſariò facit: ergo.
Probatur tertis. Quia omnis homo ſanæ mentis
experitur remorſum conſcientiæx, dum malé ope-
ratur: ergo judicat ſe obligari ad ſic non operan-
dum; atqui ſi neceſſitaretur ad ità operandum,
non poſſet id judicare nisi erroneè, cùm non de-
tur obligatio ad impoſſibile: ergo non neceſſita-
tur ad ità operandum: ergo ità operatur, ut po-
tuerit non ità operari: ergo operatur liberé li-
bertate indifferentiæ: ergo.
Prohatur quarts. Quia de multis a Ribus pruden-
ter à nobis fit conſultatio & deliberatio, ſed de
actibus neceſſariis, ſeu ine vitabilibus, qui in pote-
flate noſtra non ſunt; ut fiant, vel non fiant,
nulla;,

fulla, 1
§ geiih
ergo il
vole
divina,
ſec prae
tnifhont
Dyobate

t tot ſit

ehortatt
ſit hac,
Plura

l Knont
non facit
Nia ud
1 gund l
ini ineſſe
1e ejas el
Iuen, 6
Uid Rom
niſeretit,
, ne
dehh.
kentir,
non hen
ingefibe
E non ſ.
lpoſn
iun. hab
s, a

odion Ge
Vel eiam 1
guid boron
ſenſibile
& indact
CfP
honitates
voluntas
1 eckmodi
4 1coriol
Gin exttend⸗
Ure lin 1
let eetni
on elete⸗
gele: elgt

5

5

mnt in 1o
ucalila,
7rmiue,
pelebillas
end ſi⸗

i e N
ponen
conme⸗
ol ehr
0
Inn ,
tiren!

ler⸗
bun

4
„

S33 129 682.
nulla, nisi imprudenter, poteſt fieri conſultatio
& deliberatio: ergo in nobis dantur aéëtus liberi:
ergo libertas. .
Frobatur quinté. Evidens eſt dari præcepta tam
divina, quàm humana, affirmativa & negativa,
ſed præcepta non dantur reſpedtu actionum &
omiſſionum neceſſariarum, & inevitabilium: ergo.
Probatur denique ſext́. Quia non eſſet ratio: qua-
re tot ſint/ad virtutem ſtimuli & incitamenta, tot
dehortationes à malo, ſi homini poteſtas libera non
ſit hæc, vel illa amplectendi, de quibus videre eſt
plura apud F. Eſparſa hic 4. 12. ergo.

Oppoſitorum Solutio.

S primd. Si homini ineſſet libertas indiffe-
rentiæ, eſſet in hominis poteſtate facere, quod
vult, & non facere, quod non vult; atqui homo ſæ-
pe non facit, quod vult, & facit, quod non vult,
juxta illud Rom. g. Non quod volo bonum boc ago;,
ſed quod odi malum, boc facio: ergo. Secundò, Si ho-
mini ineſſet libertas indifferentiæ, eſffet in poteſta-
te cjus velle operari bonum, prout oportet ad ſa-
lutem, ſed hoc non eſt in hominis poreſtate juxta
illud Rom. 9. Non eſt vol entis, neque currentis, ſed
miſerentis. Itêm jJeretn. 10. v. 23. Non eſt hominiz, via
ejus, nec viri eſt, ut ambulet, & dirigat greſſus ſuos: ergo.
Reſp. diſt. maj. Si homini ineſſet libertas indiffe-
rentiæ, faceret actiones deliberatas, quas vult, &
non faceret, quas non vult con. faceret primos adtus
indeliberatos, & motus concupiſcentiæ, quos vult,
& non faceret, quos non vult zeg. maj. Allatus
Apoſtoli textus juxta S. Auguſtin. lib. 3. contra Ja⸗
lian. habet hunc ſenſum: non quos volo motus pri-

mos, ac indeliberatos, ad bonum licttum femper in
1 me

me experior, ſed quos odi, & nolo motus primos
concupiſcentiæ ad honum illicitum, hos ſentio. Alii
aliter con. maj. diſt. min. Homo ſæpe non facit,
quod vult tantùm inefficaciter, & facit, quod non
vult, etiam tantùm inefficaciter con. non facit, quod
vult efficaciter, & facit, quod non vult efficaciter
neg. min. & con. Ad ſecundum diſt. min. Velle, &
operari, prout oportet ad falutem, non eſt in ho-
minis poteſtate ſeclusô gratiæ divinæ adjutoriéò con.
cum tali adjutorio gratiæ divinæ neg. min. Hinc al-
lati textus ſolà⅛ͤm docent, quòôd homo ſeclusé mi-
ſericordis DEl ſupernaturali auxilié, non ſit ſuf-
ficiens velle currere & dirigere greſſus ſuos in viam
ſalutis æternæ.
Objicies ſecundè. Varia S. Auguſtini teſtimonia.
Primum deſumitur ex epiſt. 1o7. ad Vitalem: Liberum
arbitrium ad diligendum DEUIM primi peccati
granditate perdidimus. Secundum ex cap. 3. Enchy-
ridii. Liberô arbitrid malè utens homo, & ſe per-
dit & ipſum. Tertium, ex lib. de perfect. Juſt. cap. F.
Quia peccavit voluntas, ſecuta eſt peccatum pee-
candi pura neceſſitas. Denique in lib. operis im-
perfecti contra Julianum, impugnat accerrimè bi-
frontem indifferentiæ libertatem: ergo. Keſp. Hæc
teſtimonia explic. cum diſt. Et loquitur S. Auguſtin.
Liberum arbitrium per peccatum Adæ fuiſſe totali-
ter perditum & cxſlinétum etiam per ſubtracétio-=
nem virtutis naturalis neg. docet illud fuiſſe per-
ditum ſecundùm quid, ſeu debilitatum per ſubtra-
ctionem juſtitiæ originalis & gratiæ ſupernatura-
lis, ità ut ſinè gratia DElI non poſſit bene & me-
ritoriéè operari, & omnia peccata devitare con. Cùnm
enim Julianus & Pelagiani docerent: Voluntatem
hominis lapſi etiam ſeclusà DEI gratiâ eſſe à ſe
pronam & facilem ad benum, ſicut erat in ſtatu in⸗
nocentiæ.

focentis
cet vol⸗
cobcuß
Rabile
ſtunn
tin gtut
Ni, nisl
AIt, Pro⸗
Derditam
nom pr.
cöplem
gitia ori
Vel dem
ergo n0.
Authont,
Ir, 1,
ertoe,
glunari
Gtlt, len
Uaderher
ieſatde
Del,
Atifnm,
rile
irſi
Wer!
W
coſ
Inde 1
ipie
dro gen
ſponti
aliqni
tüm

notus irwe
5 ſenin Ni
e non
t, gvod n
n lacit,glil
.
teſſcacite

Velle,

1el in ho⸗
Petorid ene
t. ine i.
ſecloto n⸗
non lell⸗
luoznfam

leſtinonie
1, Libetun
ni geunti
5 Lich⸗
le ſet⸗
. ahe⸗
tumn ſet⸗
h deniſ .
Celrine e
eſy M
8 pllix
ſe al⸗
ſhndio⸗
4 ſile et.
del ſabegt⸗
TMota
en.
.C
lvatten
Ei
plun-
tic⸗

nocentix. Contra hos diſputans S. Auguſin. do-

cet voluntatem humanam poſt peccatum ratione

concupiſcentiæ magis eſſle pronam ad bonum dele-

Qabile ſecundùm ſenſum, quàâm ad bonum hone-

ſtum, nec poſſe illam ſuperare tentationes præſer-
tim graviores, & vitare peccata, ac meritorié ope-
rari, nisi per ſupernaturalem DEI gratiam adjuve-
tur. Proinde nullibi dicit liberum arbitrium eſſe
perditum, quoad innatam facultatem eligendi;
unum præ alio ex oppoſitis, ſed afſerit ſolàùm, quòd
complementum gratiæ ſupernaturalis nimirum ju-
ſlitia originalis & gratia ſit perdita.
Objiicies terti. Ad actum moralem meritorium,
vel demeritorium ſuffcit ſola libertas à coaclione:
ergo non requiritur libertas indifferentiæ. Ant. prob.
authorit. S. Thomæ, qui in 2. ſent. diſt. 40. 4. I.
art. 1. docet: actus humanos eſſe in genere moris
per hoc, quòd ſint voluntarii, atqui ad hoc; ut ſint
voluntarii, ſuſficit libercas à coactione: ergo Se-
cande, Idem S. Doctor in 2. diſt. 25.4. 7. art. 2. ad tum
habet hæc verba: di cendum, etéamſi libera arbitriam Chri-
ſti eſſet determinatum ad unum numero, ſi ut ad diligendum
DEIIM, quod non poteſt non facere, tamen per hoc non
amitteret libertatem, aut rationem laudis ſive meriti 5a
quia in illud non coaétè, ſed ſpontè tenderet, & ità eſſet
adas ſui dominus: ergo ſufficit ad adum moralem
libertas à coadtione.
Reſp. neg. ant. ad authorit. primam S. Thomæ di-
co: ſpontaneum, voluntarium, & liberum, ſub-
inde pro eodem accipi, & ſimul confundi tropicè
accipiendo genus pro [pecie,; & viciſſim ſpeciem
pro genere, & ſic S. Doctor in allato ſenſu accepit
ſpontaneum & liberum. Ad ſecundam reſpondent
aliqui Thomiſtæ, quod S. Thomas in præſenti: tan-
tùm dubitative, non vero allertive fuerit locutus-
1 2 Verùm

Verùm quidquid ſit, de hoc, dico: ſi S. Thomas
eo locô fortè ità ſenſit, eum hanc ſuam ſententiam
in pluribus locis reformâſſe, ùt præſertim apparet
in diſput. q. 29. art. 6. ad primum ubi ad eandem ob-
jectionem ſuam, quam ſolverat in libris ſententia-
rum ità refpondet, dicendum: quod licèt anima Chri-
ſti fuerit determinata ad unum ſecundum genus moris,
ſeilicet ad bonum: non tamen erat determinata ad unum
Kmpliciter, potuerat enim hoc, vel illud facere bonnm,
aut non facere. Ideo libertas in eo remanebat;, quæ re-
quiritur ad merendum, ubi, ùt patet, manifeſlè ad me-
ritum requirit libertatem contradictionis in Chriſto.
Objicies quartò. Juxta Ariſtotelem z. Eth. cap. 2.
ſteut ſe habent prinetpia ſpeculativa ad concluſiones, itd
ſe habet finis ad electiones; ſed concluſio neceſlariò
ſequitur ex præmilſlis: ergo & electio neceſſariô
ſequitur ex fine intento, conſequenter nulla electio
eſt libera libertate indifferenti?. Reſp. explic.
Ariſtotel. & dicit inter principia reſpectu conclu-
fionum, & inter finem reſpectu electionis eſſe om-
nimodam paritatem neg. aliqualem conc. maj. Nam
in hoc eſt paritas: quod ſicut intellecdus nullam
poteſt deducere concluſionem, nisi ex præmiſſis, &
præcognitis principiis; ità voluntas nullam poſſit
facere electionem mediorum, nisi fine præamato.
Diſparitas autem eſt in hoc: quòd præmiſſæ præ-
ſertim evidentes intellectum neceſſitent tam ad ſpe-
ciem, quàâm ad exercitium concluſionis: finis veròô
intentio non neceſſitet & determinatè ad hanc ſpe-
ciem, vel individuum electionis, quando intelle-
tus per conſilium plura adinvenit media, ad finem
conſequendum utilia.
Objicies quintò. Si nulla ſit indifferentia in moven-
te, nulla etiam indifferentia eſt in mobili, ſed in
intellectu movente, nulla eſt indifferentia: ergo
nee

nec in
Nedp.
nec e

non erl
lein
Mobile,
Nnoreat
morenti
moreatt
mopyentt
phantal
& mate
Lholcit
Voluntes
iplan et
ſeenco
inamanco
6 i
oluntats.
NONeaNNt
miktann
Wuntae
Cir
ktin e⸗
lnleguer
iciraren
N
lioktnte
quend
namn ſit
radlum
tantdn
mum:
bet libe
ceſſar;

N lene
ſentttünn
tim apne
Audem l.
ſententii.
mins Chi.
s Mri,
ie aAunun
7e berum,
t;, u4
fell adre⸗
8in Chle.
Eth tat.
lcſone, 1
neceliti⸗
neceliri
ſ clecho
, Aßle.
Coneſu⸗
ele omn⸗
nai. Nem
8 Döllan
llam t
prumni
nilege⸗
anil ſe⸗
Hnſs ſen⸗
Ahy⸗
Ilnen

noel⸗

☛

nec in voluntate mobili, & mota ab intelledtu.
Reſp. diſt. maj. Si in movente non elſt indifferentia,
nec ea erit in mobili, ſi illud ſit puré mobile, &
non etiam movens ſe ipſum con. ſi ſit mobile ſimul
& ſe ipſum movens neg. maj. con. min. neg. conſeq.
Moebile, quod ità movetur ab alio, ut tamen etiam
moveat ſe ipſum, non ſequitur omnes conditiones
moventis: Inſtantia eſt in intellectu, qui licèt
moveatur à phantaſia, non ſequitur tamen omnes
moventis phantaſiæ conditiones, & idcirco licèt
phantaſia intellectum moveat per mera ſingularia
& materialia objecta, intellectus tamen etiam co-
gnoſcit univerſalia & immaterialia. Cùm ergo
voluntas moveatur ab intelleétu itàâ, ut tamen ſe
ipſam etiam moveat, licèt intellectus in cogno-
ſcendo non ſit indifferens, poteſt tamen voluntas
in amando eſſe indifferens. Cujus ulterior ratio
eſt: Quia intelleétus non eſt adæquatum movens
voluntatis, jcùm voluntas etiam & principaliter
moveatur ab objeco, adeôque objedtum habens
mixtam cum bonitate malitiam, eſt indifferens, ut
voluntatem moveat, vel ad amorem, vel odium ſui.
Objicies ſexté. Qui neceſſarié vult finem, vult
etiam neceſſariò medium unicè requiſitum ad finem
conſequendum, ſed homo necefſlariò vult ſummam
felicitatem & ultimum finem: ergo etiam neceſſa-
riò vult medium unicè requiſitum ad ſummam fe-
licitatem; atqui ad ſummam felicitatem conſe-
quendam unicè neceſſarium eſt medium optimum
nam ſiné hoc homo non conſequeretur ultimum
gradum felicitatis: ergo homo neceſſariò vult non
tantùm ultimum finem, ſed etiam medium opti-
mum: ergo homo nec ad finem, nec ad media ha-
bet libertatem indifferentiæ Reſp. diſt. min homo

neceſſariò vult ſummam felicitatem objectivam con.
I 3 min,

Je
„699 134 682
min. ſummam felicitatem formalem, uneg. min. Vel
ſi objeclio ſupponat, pro beatitudine formali, ſub-
diſt. neceſſariò vult ſummam felicitatem, & beati-
tdinem formalem quoad ſpeciem con. ſummam
quoad intenſionem neg. Licèt enim homo natura-
liter, & neceſſariò deſideret cognoſcere, & amare
ſummum bonum, non tamen neceſſariò deſiderat
ſummum & intenſiſſimam cognitionem ſummi veri,
nec ſummum & intenſiſſimum amorem ſummi bo-
ni: hinc non omnes appetunt prima in cœlis ſub-
ſellia, nec mater filiorum Zebedæi pro utroque fi-
lio petiit, ſedem à dextris. Deinde dico, quòd
idem gradus beatitudinis formalis intenſus v. g. ut
odο poſſit obtineri per plura media, & diverſarum
virtutum merita: ergo licèt quis intenderet ſum-
mum beatificæ viſionis, & amoris gradum, adhuc
liber eſſet, ad hujus, vel illius medii electionem,
poſsétque deliberare, an illum gradum viſionis ſibi
procurare vellet;, vel v. g. in ſtatu religioſo, vel
militari!
Objicies ſeptinò. Aſtrologi ſæpe de futuris vera
prædicunt etiam de iis, quæ à libera hominum vo-
luntate dependent, ùt v. g. de bellis, & victoriis,
de quorundam exaltationibus, & de alierum de-
prelſionibus; ſed talia non poſſunt prædicere, nis
aſtra voluntatem neceſſitent ad ejusmodi operatio-=

nes: erge voluntas humana non eſt libera liberta-

te indifferentiæ ad tales operationes. Reſp. diſt.
maj. & tales prædictiones Aſtrologorum de futuris
ſunt veræ, reſpeétu eorum hominum, qui liberè
nolunt dominari ſuis paſſionibus, & eisdem reſi=
ſtere tran maj. reſpectu eorum, qui liberé ſuis paſ-
ſionibus dominantur & reſiſtunt neg. maj. Nam ùt
loquitur S. Thomas hic g. 1if. art. 4. ad 34. Cam
plures bominum ſequantur palſiones, qui ſunt motas abr-
. betins

Hetitts
ſa crle,
ſionibn
Prxdiet
tem in/
öberum:
l Are
netur all
Wonub
bjien
eodern
non fae
bertas
decund⸗
aere
poteſt
Relp, ad
neteſſri
iten non
lben,
inde N
Wen!
Nenie,
kobenn
Dollt
ſenger
Nta
Prober
apere,
late
enimn
aas,
Catur
pollt
tir.

er in l
ſorcnit ſe⸗

em, & bei

,. Cummat
O Naturà
,& amatt
dellgerat
Ummi veri,
umcni do.
1cels lub⸗
utlogle .
Gco, Ad
olus ſg⸗ 1

Giwetſatran.

leret un⸗
n, un
edhionen,
goſo⸗

9
foturis het

hMinun e
ieruiK .
Aeere
inenir
Nnſden
ge nn
1 lies
na⸗
4,00
⸗
ſtis

S3 135 -
betitis ſenfitivi, ad quos motus cooperari poſſunt corpo-
ra cœleſtia, pauci autem ſint ſapientes, qui ejusmodi paſ-
ſionibus reſiſtunt. Et ideo Aſtrologi in pluribus vera
Prædicere poſſunt, maximè in communi, non au-
tem in ſpeciali: quia nihil prohibet hominem per
liberum arbitrium paſſionibus reſiſtere. Unde &
ipſi Aſtrologi dicunt: quòd ſæpiùs homo domi-
netur aſtris, in quantùm fſcilicet dominatur ſuis
paſſionibus.
Objicies oKWv Implicat, ut idem manens idem
& eodem modo ſe habens in a du primo proximo
non faciat idem in actu ſecundo, ſed ſi daretur li-
bertas indifferentiæ, hoc poſſet contingere: ergo.
Secundé., Voluntas non poteſt ſimul agere & non
agere: ergo non eſt libera. Probatur ant. Non
poteſt ſimul ponere duo contradiétoria: ergo.
Reſp. ad primum diſt. maj. implicat reſpectu agentis
neceſſarii & carentis potentiâ electivâ, ùt manens
idem non faciat ſemper idem con. reſpectu agentis
liberi, & pollentis potentiâ electivâ neg. maj. Pro-
inde hoc oppoſitum eſt petitio principii: qui enim
aſſerit & probat in homine dari libertatem indiffe-
rentiæ, hoc ipſo probat, dari aliquod agens, quod
codem modo ſe habens in actu primo proximo
poſſit agere, vel non agere, adeôque poſſit non
ſemper facere idem: ergo dum adverſarii aſlumunt
contrarium, petunt principium, nisi id aliunde
probent. Ad ſecundum diſt. ant. non poteſt ſimul
agere, & non agere ſimultate potentiæ neg. ſimul-
tate aſtuum con. ſimiliter etiam diſtinguo prob. Cùm
enim libeztas fit potentia proxima & ſimultanea ad
actus, quorum ſimultas repugnat: Ut voluntas di-
catur libera, ſufficit, & ſolùm requiritur, ut illa
poſſit ſimul agere, & non agere ſimultate poten-
tix.
14 Objicies

X

Objicies noné. Quisquis id vult & agit, quod hie
& nunc videtur optimum; ſed quòd hoc, vel illud
videatur alicui magis, vel minùs bonum, non eſt
in hominis poteſtate: quia, ùt inquit Philoſophus,
quælis unusquisque eſt, talis fini videtur ei. Unde
iracundo bellum videtur melius quàm pax: é con-
tra manſueto videtur melior pax, quâm bellum.
Quòôd autem tales, vel alii ſimus, non pendet à no-
ſtra poteſtate, ſed provenit ab influxu cauſarum
particularium, quæ adfuerunt noſtræ generationi:
ergo homo non eſt indifferens ad volendum, vel
agendum. Reſp. neg. maj. ùt patebit ex dicendis.
Quando autem dicitur, quod tale cuivis appareat
objectum propoſitum, qualis ipſe vel à natura, vel
ab aſſuefactione eſt: non debet ità intelligi, quaſi
verô illud ſolàùm videatur homini bonum, & præ-
eligibile, ad quod vel à natura, vel ab habitu in-
clinatur, ſed ſolùm eſt ſenſus, quôd illud, ad quod
quis ex ſe propendet, ſoleat apparere ſimpliciter
melius, quàm ejus oppoſitum, quo tamen non ob-
ſtante adhuc oppoſitum apparet bonum, & ſecun-
dàùm quid melius, adeoque præferibile bono abſo-
lutè meliori. Cujus ratio alterier eſt: Quia incli-
natio naturalis, ſeu habitualis hominis non impe-
dit vim naturalem intellectůs, per quam is adver-
tere poteſt ad objecta ſibi propoſita, & conſequen-
ter ad rationes boni, vel mali, per quas unum ob-
jectum excedit alterum objectum, adeôque non
obſtante hujusmodi inclinatione, manet voluntas
libera ad unum alteri præferendum.
Obiicies decims, DEIIsS eſt veré liber, & tamen
non habet indifferentiam ad agendum, vel non

agendum, cùm DElIIS urpote immutabilis, quod

ſemel voluntate ſua ſtatuit retractare nequeat: er-
30 ſtat libertas ſinè tali indifflerentia. Secundé, Si
DEIS

1
4

DEUS i
gudd ſe
verit,
angeli,
ad illum.
ſec ſenel
N, Nn
lenel alie
tis, dolle
DEs di
non velle
Cteaturas
chariam
nen. ſen
honine
Ut, nu
ionorum
Iangamn P
lenſfolm
ſt wolanns
nldtemn,
oc tmen
Aiina cire
tumn
Prineſpii
Coltione
eIRArAN
PaRet v
ämorem
Chiee
Morjencl
Dotllit
Lare; er
Oppoſit
on pece

4

dei g
hoc,alad
P 5
um, non
Philolophn
ei,. Uod
r: e eo⸗
in bellum.
eudet 1no⸗
CANlaru
genetationi:
R
eodon,
ez Cielli⸗
vis aprurd
4
3 nature,t
ellei, gui
n, & Ple⸗
Habitu il⸗
,Mqro
mnplieſtet
4
N0. 00e

5

lſeſite
N .

bege n

t ſolnt

Eunc-
6nn
Neli,
l
S

X Kervo⸗
ln irel⸗
Non iNpt
Salen

DEUsS ideo dicatur velle liberé v. g. creaturas, eò
quòd ſe ad volitionem illarum liberè determina-
verit, ſequitur etiam amorem beatificum reſpeélu
angeli, vel hominis eſſe liberum, eò, quod ſe etiam
ad illum amorem propria libertate determinaverit,
ſed ſequela eſt falſa: ergo. Reſp. ad primum neg.
maj. Nam licèt DEIS, ſuppolſito hoc, quòd jam
ſemel aliquid voluerit, ratione ſuæ immutabilita-
tis, poſlea ampliùs non poſſit velle. Ut tamen
DEUS dicatur liberè velle, ſufficit, quòd abſolutè
non velle potuerit; ſicut utique ab æterno voluit
creaturas, cùm voluntas divina nullam habeat ne-
ceſſariam habitudinem ad creaturas. Ad ſecundum
neg. ſeq. Nam licèt amorem beatificum in angelo &
homine præceſſerit voluntas libera permodum me-
riti, in quantàùm ſimul fuit principium actuum me-
ritoriorum, quibus meretur amorem beatificum,
tanquam præmium, non tamen præceſſit amorem
beatificum permodum principii elicitivi, cùm hoc
ſit voluntas regulata cognitione determinata ad
amorem, & nullo modo cognitione indifferente,
quod tamen exigit libertas. Secùs eſt in volitione
divina circa creaturas: Nam hanc ſecundùm no-
ſtrum modum concipiendi præceſſit permodum
principii voluntas verè libera, utpote directa co-
gnitione indifferente & repræſentante bonitatem
creaturarum t non neceſſariò amandam, ex quo
patet volitionem divinam eſſe liberam, non verô
amorem beatificum reſpedtu beati.
Objiciet undecimò. Chriſtus adimplevit præceptum
moriendi liberé: quia meritorié, & tamen non

potuit illud non implere: quia non potuit pec-

cçare: ergo libertas non exigit indifferentiam ad
oppoſita. Secund́. Voluntas Chriſti fuit libera in

non peccando: cùm in non peccando meruerit, &
tamen

33 138 8e2-
tamen non habuit indifferentiam ad non peccan-
dum; cùm ratione unionis hypoſtaticæ fuerit im-
peccabilis: ergo. Reſpond. Ad primnum, neg. ant.
quoad ſecundam partem: quia præceptum moriendi
Chriſlo impoſitum non erat comminatorium cul-
pæ, & poœonæ, quod fſolom inferiorem obligat ſub
peccato, cùm illud reſpectu Chriſti repugnet,
utpote ſupponens in inferiore peccabilitatem pro-
ximam. Proinde illud poterat non implere absque
peccato, & mortem recuſare, conſequenter adim-
pletio illius à Chriſto facta veré fuit libera. Plura
vide ubi explicatur: quomodo ſtante præcepto mo.
riendi concilietur impeccabilitas cum libertate
Chriſti. Ad ſecundum neg. ant. ſi ly non peccare
ſumatur præcisé permodum negationis, cùm hæc
neceſſariô fuerit in Chriſto ratione unionis hypo-
ſtaticæ, quæ illum reddidit ab intrinſeco inpecca-
bilem. Licèt, ſi ly non peccare ſumatur poſitivè:
ſcilicet pro bene operari, Chriſtus in non peccando
fuerit liber: poterat enim hoc, vel illud bonum
operari, vel non operari: ergo.

Objicies duodecimo. Actus voluntarius, licèt ad

unum determinatus, eſt liber: ergo poteſt haberi
libertas ſinè indiflerentia. Prebatur ant. prin. Quo-
ties judicium rationis dirigit voluntatem, hæc li-
berè operatur, ſed ad actum voluntarium etiam
ad unum determinatum dirigit judicium rationis:
ergo. Secunde, quandocänque voluntas ſe ipſam
movet, libereé operatur; fed voluntas omni actu
voluntario ſe ipſam movet, utpote potentia vita-
lis: ergo. Reſp. neg. ant. prob. primæ diſt. maj. ſi
illud judicium rationis eſt indifferens conc. ſi non
ſit indifferens, & omnino determinatum neg. maj-
fimiliter diſt. min. neg. conſ. Nam, ut voluntas
liberé operetur, non fufficit, ut dirigatur quo-
cunque

tünque
indiſer
dertatis
eſſe neg
clinie
morest
Mnajl
as dicat
urle ihl
enim gae
requirit
bebeat
dione r⸗
Ohjii
Cdn a
non oro
Ve non⸗
tſtceus ten
atnor Fiat
ler: 0
eund,
landem,
ainor yia
creetetet
1 hente
aum
(ene, w
tund e
bonite
eſigent
en in
RO;
tatem
tiaſiten
Miinet

H wrpenn.
lor fleſtin
ℳ, teg i
m morien
torium el!
obligzr ſ
leponet,
titen pro⸗
ete abeqe
entet adlim⸗
heti klun
ruegond.
un WMeratt
lrim ſent
Ne, (ün ke
nnioni ⸗
ſeco iegt⸗
atur e
hon ſettn

Alud bumn

s, kuti
votel hlhel

Nim QC

n, kul⸗
tinen etlamn
n kutani⸗
ml
5 ovri 7
nti.
5
Ium
N
men
N ⸗.
46ce

33 139 ..

cúnque judicio rationis, ſed debet dirigi judicio

indifferenti, quod eſt prima & proxima radix li-
bertatis: ratione cujus etiam amor beatificus liber
eſſe nequit. Ad ſecundam prob. diſt. maj. Quando-
cunque ſe movet voluntas, liberé operatur, ſi ſe

moveat tam phyſicè, quàm moraliter conc. ſecùs

neg. maj. ſimiliter diſt. min. neg. conſ. ut enim volun-
tas dicatur liberé operari, non tantum ſufficit,
ut ſe ipſam moveat phyſicè ad operandum, aliàs

enim quodlibet vivens liberé operaretur, ſed adhuc

requiritur, ut ſe moraliter moveat, hoc eſt, ut

habeat dominium ſui actús, & agat ex delibera-

tione rationis, & electione voluntatis.
Objicies decimètertio. Amor beatificus eſt liber,
cùm adferat laudabilitatem ſuo agenti, ſed hic
non procedit à potentia indifferente ad poſſe agere,
vel non agere: ergo. Confirmatur prime Amor bea-
tificus tendit in idem objectum, in quod tendit
amor vialis, ſed amor vialis eſt laudabilis, & li-
ber: ergo etiam amor beatificus. Confirmatur ſe-
eunde, ſi amor beatificus non adferret amanti
laudem, careret aliqua perfeéstione, quàm habet
amor viæ, ſed hoc nequit dici, aliàs enim non
excederet amorem viæ: ergo. Reſp. Ad arg. neg.
J. parte, maj. diſt. ſecundam. Cù⅛m adferat laudabi-
litatem puré objeéctivam conc. formalem neg. maj.
cone, min. neg, conſeq. Laudabilitas formalis vel
tunc eſt, quando agens ex natura ſua formalem
bonitatem actůs eſſentialiter exigit, ratione cujus
exigentiæ actus ipfi perſonæ fribuitur, & in lau-
dem imputatur, qualiter etiam laudabiles ſunt
DRO actus DEI, vel tunc quando quidem boni-
tatem formalem adcts agens ex natura ſua eſſen-
tialiter non exigit, ſed eatn per jus ſuæ libertatis
obtinet. Qùm ergo beati nec liberè elicians illum
amorem

amorem, nec etiam natura beatorum eſlentialiter
illum exigat, conſequenter amor beatificus beatis
non adfert laudabilitatem formalem, ſed ſolùm
objectivam eò, quôd tendat in objectum bonum
& conſonum rationi, ratione cujus & ille ſit
actus conſentaneus naturæ rationali ùt rationali.
Ad confirmationem primam diſt. maj. tendit in idem
objectum eodem modo neg. diversõ modéô conc.
maj. & min. neg. conſ. Nam ad laudabilitatem for-
malem actůs non ſufficit, ut quomodocnque
tendat per illum agens, in idem objectum, ſed
inſuper requiritur, ut tendat ſaltêm liberè: cùm
ergo hoc deficiat in amore beatifico, laudabilita-
tem formalem adferre nequit, ſicut amor vialis.
Ad Confirmationem ſecundam diſt. maj. careret aliqua
perfectione non compenſata per aliam neg. com-
penſata conc. maj. ſimiliter diſt. min. neg. conſ. Nam
amor viæ non eſt poſleſſio hæreditatis propriæ
filiorum DEl, neque unit itâà perfeécté creaturam
rationalem cum DEO, ſicut amor batriæ, per
quam perfectionem amoris beatifici, non ſolùm
compenſatur, imò ſumméè exceditur perfeétio lau-
dabilitatis & meriti reperta in amore viali: ergo.

QukKSrIOo X.

Circa quæ bona libertas indifferen-
tiæ exerceri valeat?

Huljus quæ ſtionis, ſecundùm Theologos, iſte
eſt ſenſus an ſcilicet, ubi concurrunt plura
bona creata æqualia, vel etiam inæqualia, etiam ſi
int ùt talia cognita, & voluntati per intelleétum
propoſita, voluntas circa illa valeat ità exercere
libertatem indifferentiæ, ut minus bonum præ
majori,

ajori,
ſaleat!
bellarmi

Vaſquer
pollbie,
ichantis
pencum,
gat; ſec ſ
Cedet no
Motira in
bonum,
Mientius
mimg bon
quos ſit,
Reloln
ona hen
ſſehene⸗
in ,t zaſ⸗
hun eltel
eg d
1: Nalen
Mehetmn
eit Py
felere al
d Nr
Aalike
Droba
vonting,
oneſto,
lltatione
lud
eglenti
R Virg

n eletlier
tatifcu det
, led Won
ecum bopun
6 & ille
it rationel.
ult nigen
Nold ete,
ltaten dr⸗
oniotocine
Pecon, 1
ſbere oln
laudepliti
zmor ſillr
veret alihi,
, co.
9, Mn
proptis
eatutam
i. Vt
ade Odn
geliohu⸗
Uidlin tlyo

frn.

t⸗ N
n /in

ttlam

teler
tlent

majori, & unum æquale bonum præ altero eligere
valeat? negativam ſententiam cum Thomiſtis tenet
Bellarminus Lib. 3. de gratia & lib. arbitrio cap. 9.
Vaſquez. bic diſp. 42. cap. 2. docentes, eſſe im-
poſſibile, quôd ſtante judicio practico intellectus
dictantis bonum melius & convenientius eſſe eli-
gendum, voluntas minus bonum ,„ vel æquale eli-
gat, ſed ſi velit æquale, ut minus bonum eligere,
debet movere intelledum, ut novas rationes &
motiva inveniat, propter quæ id, quod minus
bonum, vel æquale videbatur, melius & conve-
nientius appareat: hinc ait Bellarminus loco cit:
minus bonum poſſe eligi, ſi judicatur majus, contra
quos ſit.
Reſolutio. Libertas indifferentiæ boteſt exerceri circa
bona inæqualia cognita àt talia, Rcut etiam æualia,
conſequenter poteſt voluntas minus bonum etiam cogni-
tum it tale eligere neglecto bono meliore, ſicut & anum
bonum æquale præ altero: ità Suarez diſp. S. de elect.
ſect. 4. P. de Rhodes diſp. 3. de act. hum. qu. 2 ſect. .
J. 2. Valentia Salas & plurimi recentiores.
Prohatur prima pars reſolutionis, authoritate S. Ber=
nardi de gratia & libero arbitrio, ubi expreſse
dicit: Tantam eſſe voluntatis libertatem, iid, ut, licèt
unquam ſine prævia ratione moveatur, poſſit tamen
ppetere aliquid contra conſilium & judicium rationis:
ergo ſtante judicio de meliori, poteſt voluntas
quodlibet eligere.
Probatur ſecundò ab experientia, quia frequenter
contingit, ut præferatur bonum delectabile bono
honeſto, licèt intellectus practicè judicet per con-
ſultationem, bonum honeſtum eſſe melius juxta
illud: video meliora, probéque, deteriora ſequor. Imò
frequentiſſimè fit, quòd eligatur uſus matrimonii
bræ virginitate, etiam ab iis, qui firmiter anet
unt

2£ *„
23 142 582⸗ R
dunt ex Apoſlolo, meliorem eſſe virginitatem,
quàm matrimonium, & quidem honeflè, ùt conſtat
ex codem Apoſtolo 1. Cor. 2. Nam qui ſtatuit in corde
ſuo frmus non habens neceſſtatem, poteſtatem autem
babens ſuæ woluntati,: &c. ergo ſimpliciter, imòô
etiam honellè poteſt eligi minùs bonum præ ma-
jori, ùt v. g. matrimonium præ virginitate.
Probatur tertio ratione. Minus bonum non eſt pu-
rum & ſummum malum, ut per ſe patet: ergo
voluntas nullam habet neceſſitatem ad illud re-
ſpuendum; ſimiliter majus bonum non eſt purum
& ſummum bonum. Nam hic de ſolis bonis li-
mitatis quæritur, quæ ſunt bona mixta cum ma-
lo: ergo voluntas non neceſſitatur ad illud am-
plectendum: ergo voluntas manet indifferens a
alterutrum ampletendum, vel non; ergo.

Probatur quartô. Libertas indifferentiæ in actu

primo proxiimno eſt potentia ſimultanea ad aétus
oppoſitos potens immediaté erumpere in alteru-
trum ex ejusmodi actibus oppoſitis: atqui electio
minoris boni etiam cogniti ut talis, & electio ma-
joris boni cogniti ùt talis;, ſunt a dus voluntatis
inter ſe oppoſiti: ergo libertas indifferentiæ poteſt
immediaté erumpere in alterutram electionem:
ergo potelſt exerceri circa bona inæqualia cognita
ùt talia. Confirmat. Voluntas divina poteſt eligere,
& defacto eligit minus bonum præ majori bono;
ergo & creata hoc poterit. Conſeq. patet, ant.
prob. Quia DEUS potuit meliorem & perfectiorem
mundum producere; idem dicendum eſt de Angelis
& hominibus: ergo.
Probatur ſecunda pars reſolutionis, primé ab expe⸗
rientias ſi homini famelico proponantur duo panes
quoad omnia pares hac conditione, ut ex illis non

nisi unum tollat, certè adhibita etiam delibera-
tione

ſone ple
tur ſecun
VOlontas
relicdon
dem ſe
alterurtu

gvel

inus bon
etgo. Drol
habentia
ſunt
tios libe
bona ſn
circa bo
ullo O
ſalſum el
Ner
olontasn
ſorl, ant⸗
lere dieg
Dnis 3
ontra
non dar
etiin p
lis ſbe
Eeber ih
d
Wum
Aoa
onun
Dem. .
leio
nee p
Ege,

143 S-

Virchttten, tione plena, unum præ alio eliget: ergo. Probaæ-
ele, Rent tur ſecundò. Inconveniens eſt juxta adverſarios, ut
ſunifninl voluntas neceſſitetur ad eligendum minus bonum
Gaten al relicto majori, atqui; ſi data optione duorum ejus-
leiter, in dem ſpeciei, & æqualium bonorum non poſſet
n pte nr alterutrum eligere neceſſitaretur ad carendum
riat. utroque bono, carere autem utroque bono, eſt
don el pu⸗ minus bonum, quàm habere alterutrum ex illis:
Et en ergo. Probatur tertiò. Omnia bona finita & limitata
Aod r⸗ habentia aliquem bonitatis defectum vel inter ſe
en elniur ſunt qualia, vel inæqualia; ſed juxta e.
is bunl⸗ rios libertas indifferentiæ non poteſt exerceri cine.
Ututn d bona finita limitata *qualia, nec inæqualia: ergo
ild r⸗ circa bona creata finita & limitata non poterit
üiftenl ullo modo exerceri libertas indifferentiæ, quod
“ falſum eſt. ⸗ . W
in A Nec obſtat, ſi dicant adverſarii: Quôd, licèt
111 Ais voluntas non poſſit eligere bonum minus præ ma-
aten⸗ jori, aut æquale præ quali, poſſet tamen ſuſpen-
ickebti⸗ dere electionem boni majoris, &½ per omiſſionem
Neäinne⸗ omnis electionis exercere ſuam libertatem. Nam
Cclleris contra eſt: Tum quia juxta reſolutionem ad qu. 7.
r e . non datur pura omiſſio libera, tum quia permiſſa
gre etiam pura omiſſione, ſic argumentor: ut volun-
e ni tas liberé poſſit ſuſpendere omnem electionem,
e debet illi proponi aliquod motivum ſuſpendendi,
ag & omittendi omnem elecionem. Jam ſic: vel mo-
Gn tivum illud fuſpendendi eſt majus, vel minus, vel
. X quale bonum cum motivo eligendi. Si majus
ſeſ e bonum: ergo voluntas neceſſitatur ad ſuſpenſio-
AA nem, ſi minus bonum eſt: ergo neceſſitabitur ad
e⸗ sledtionem majoris boni, ſi verò æquale eſt: ergo
31 4 nec poterit eligere nee ſuſpendere eledtionem:
en ergo.
tlli
,,ea⸗

263 144 Seg.
Oppoſitorum Solutio.

Otaze⸗ contra primam partem reſolutionis varias

authoritates, primò. 8. Auguſtinus de lib. arbit.

cap. 7. ubi docet, neminem poſle eligere non eſſe:

quia, inquit, eſſe, quantumvi, cum miſeria, melius eſt,

quàm nunquam eſſe. Itêm de moribus Eccleſ. docet:
hominem id, quod eſt melius, ſequi. Secundò. S. Da-
maſceni Lib. 2. de fide cap. 22. ubi dicit; electionem
gus judicium de meliori bono. Tertiò S. Ant. in dial:
de woluntate cap. 14. ubi dicit: omnem voluntat em
elicitivam babere quod, & cur; ſed ſi voluntas pro
ſua libertate poſſet eligere quodlibet, non haberet
qxod, & cur: ergo. Quarté. Ariſtot. 3. Eth. cap. 5.
ubi definiens eligibile dicit: id eſſe eligibile à vo-
lIuntate, quod ex conſaltatione cæteris bræfertur: ergo
eligibile non poteſt eſſe minus bonum: ergo. Reſp.
Ad primum quòd S. Auguſtinus ſoluùm loc. cit. lo-
quatur de voluntate rectè eligente, non autem
de voluntate quomodocúnque eligente. Hic autem
præſcinditur, an voluntas minus bonum eligendo
prudenter, rectè & bene faciat, nécne? Licèt
omnino, ut patet ex prob. ſecunda. Lalis electio
ſubinde etiam honeſta ſit, & eſſe poſſit. Ad ſe-
cundum dico S. Damaſcenum fuiſſe locutum ſecun-
dùm ordinarium operandi modum bominum, quo
plerumque eligunt, quod utilius & præſtantius eſt
ad finem conſequendum, non verô fimpliciter,
quaſi ad talem ele tionem voluntates bominum
neceſſitarentur. Ad tertium dico S. Anſelmum nihil
aliud voluiſſe dicere per Iy quod, & cur, quàm
quoôd omnis elecétio habere debeat qaod, hoc eſt,
objectum materiale, & cur, hoc eſt, objeétum

formale & motivum, non verô quòd objectum
ele ctionis

,

eledtion
guartum
cligi d
Prefert
neg, 4li
Prr it
jore,
letete,
Drecoon
Zritum:
ſoilicet:
Obiee
inncvali
VOlunta
bono; 3
nin giin
Num, pr
wajus bon
foluntas
6teo. Nob.
le: d
at de
Nponn
Teni.
Maſom
1onitun
Malam:
cah
efelit
1s D
Rep,
o thitn
ommn,
minonibe
ſecunas,

.
ianir
le e ant
hon elle
elius eſt
6. koeet:
nde⸗ dd⸗
3 Aleciruen
Aot. 1
0r MMietun
olunta e
aer
3MG
NillN
r .
in
n Men
Un eleentn
e liel
i Aeli
A.
n ſeonn⸗
fouch, 00.
hunrusl
. Nien

inmm.
4,

Un
5 V

283 145 62-

eledtionis debeat ſemper eſſe majus bonum. A4&

quartum explic. Ariſtotelem, dicit eligibile eſſe &
eligi ùt plurimum, quod cæteris ex conſultatione
præfertur con. quod ſemper id neceſſarioò contingat
neg. Aliaäs enim nullus eligere poſſet matrimonium,
præ virginitate, etiam præcognita, àt bono ma-
jore. Alii dicunt Ariſtotelem nihil aliud hic velle
aſſerere, nisi hoc, quòd nihil eligi queat, nisi
præcognitum: quia nihil volitum, quin præco-
gnitum: cùm antiqua Verſio habeat hæc verba,
ſcilicet: quòd ex conſilio præjudicatum eſt, eligibile eſt.
Obiicies ſecundé. Si voluntas poſſet circa bona
inæqualia exercere ſuam libertatem indifferentiæe,
voluntas poſſet eligere minus bonum, præ ma ori
bono; atqui hoc non poteſt voluntas: ergo. prob.
min. primò. Si voluntas poſſet eligere minus bo-
num, præ majori, eé ipsé repudiaret & fugeret
maſus bonum quà tale cognitum; atqui repugnat, ut
voluntas fugiat majus bonum cognitum quà tale:
ergo. Prob. min. Quia objectum fugæ eſt malum quâà
tale: ergo. Secundé. In majori bono ille exceſſus bo-
nitatis non habet admixtam aliquam malitiam: ergo
eſt purum bonum: ergo nec à voluntate repudiabile.
Tertio. Quia voluntas non poteſt velle aliquod
malum què malum; ſed ſi eligeret minus bonum
cognitum ùt tale relido majori vellet malum quà
malum: ergo. prob. min. ſicut tepbidum comparatum
ad calidum eſt quaſi frigidum ùt ait Ariſiot. 3. phyſ.
cap. I. ità etiam minus bonum comparatum ad ma-
jus bonum eſt quaſi malum: ergo.
Reſp. conc. maj. neg. min. prob. primæ neg. ſeq. maj.
Non enim repudiaret illud, in quantùm eſt majus
bonum, ſed in quantùm eit incompoſſibile cum
minori bono hic & nunc efficaciter amato & electo.
Secundé. diſting. ſeq. mej. Voluntas repudiaret & fu-
K geret

7

3 146 662-

geret majus bonum illud odiendo „ & deteſtando,
neg. fugeret illud, ſolùm non amando præcisè,
con. ſeq. ſimiliter diſt. min. neg. conſ. prob. diſt. ant.
objectum fugæ, quæ ſe habet permodum oditi, eſit
ſolum malum con, quæ ſe habet permodum non
amoris, & non electionis, eſt ſolum malum neg. ant.
& conſeq. ſicut enim volitio latiùs patet, quàm
amor: ſic etiam nolitio, ſeu fuga latius patet;
quâm odium, quod verſatur circa malum quà ta⸗
le. Deinde juxta adverſarios, voluntas poteſt eli-
gere majus bonum, præ minori bono, ùt bono: er-
go poteſt fugere bonum ut bonum; licèt non eò
ipsé id oderit. Secundæ prab. neg. ant. Nam qua-
liscunque exceſſus in bono finito & limitato, elt fi-
nitus & limitatus, adeéôque non eſt depuratus ab
omni malitia, ſeu defectu bonitatis, adeôque non
eſt purum & ſummum bonum, ad quod amandum
& eligendum poſſet voluntas neceſſitari. Tertiæ
prob, tranſeat maj. quæ aliàs negatur à pluribus,
WMratione: Quia voluntas poteſt ferri in puram
carentiam, ſeu non efle, uti fit, ſi unus alteri optet
mortem, aut annihilationem: ergo. Deinde;, ſi
DEIIS, ùt liberè potuit, noluiſſet nihil producçere
ad extra, voluiſſet purum nihilum, adeôque malum
phyſicum negativum, ſeu carentiam omnis bonita-
tis creatæ: ergo ctiam voluntas creata libera, quæ
eſt participatio libertatis divinæ poterit terminari
ad non eſſe paſſivum, ſeu malum. neg. min. prob.
neg. conſeq. Nam licèt intellectus cognoſcendo bo-
num minus, quàâ minus cognofcat quaſi malum,
voluntas tamen illud non amat quaſi malum, ſed
uùt eſt bonum: ſic licèt intellectus cognoſcat forni-
cationem ùt malam, in quantùàm ſcilicet induétivam
pœnæ æternæ: tamen illam voluntas non amat;

ut malam, ſed ùt eſt bonum deledtabile, reſpeétu
autem

zwtem
mN
Rinc e
telt a0

con, pe
borun,
mi,
n qud
compare
bonum;
luntate
bje
d, qua

cum ju

Poſtis
Fanda i,
7e litpi
Ciciom 1
lis hie 5
Ntlrirns
untas d
drmetn
negun
iß ni⸗
Uu 1
Contnei
deiſe
eine e
Uenc ze
Toen
ii rid
do
00 d
oppolt
am e

Getennco,
lo pung,
Al n
im ocite
DGum N
n hege al
t, ginn
ls palet,
n gdi ti⸗
oi l⸗

Dono .

ſcetmndh
Na M⸗
ro, A.
Ppuratu 3
feogbe on
man
„ Tani
plurbus,
in Pram
tend onen
inden.
Mrollees
gue ulunt
is boult⸗
Pernls
telolial
mit. N.
Nranbtr
1 uuli,
Aun,
nne

teigm

autem malitiæ fornicationi annexæ habet ſe per-

miſſivè & paſſive, non verô activè & electivè.
Hinc ctiam diſt. maj. argumenti; Voluntas non po-
teſt active & eleéctive velle malum, quà malum
con. permiſſivè ſcilicet non repudiando effcaciter
bonum, cui eſt annexum malum neg. maæj. ſimiliter
diſt. min. neg. conſeq. Deinde aliud eſt dicere ma-
lum quà malum, & aliud malum quaſi malum, ſeu
comparative vel negativè malum, boc eſt, minus
bonum; cùm enim hoc abſolutè bonum ſit, à vo-
luntate abſolutè etiam elſt eligibile.
Objicies tertiè. Voluntas non poteſi eligere nisi

id, quod intellectus per ultimum dictamen practi-

cum judicat omnibus penſatis eſſe faciendum v. g.
poſitis motivis pro ineundo matrimonio, & ſer-
vanda virginitate, ut voluntas eligat matrimonium,
vel virginitatem, debet intelleétus per ultimum ju.
dicium practicum concludere, quod omnibus pen-
ſatis hic & nunc ſit ineundum matrimonium, vel
vVirginitas ſervanda; ſed poſité héc judicid, vo-
luntas non poteſt eligere alterutrum, ſed pro quo
formatur judicium praécticum: ergo circa bona
inæqualia non habetur libertas indifferentiæ. Reſp.
neg. maj. Quia ſtante tali dictamine practico vo-
luntas adhuc eit formaliter libera: ergo poterit
contra illud dictamen, oppoſitum eligere, imò ſic
fieri ſolet juxta illud: video meliora; brobéque Syc.
Deinde ex opinione antecedentis ſequeretur, quòd
nemo peccet, nisi priùs incidat in hæreſim & er-

rorem contra fidem: quia nemo poſlet peccare;

nisi priùs formet judicium practicum, quod omni-
bus conſideratis hic & nunc ſit peccandum, ſed
hoc judicium eſt hæreticum: utpote eé diametro
oppoſitum huic dogmati fidei, quo credimus nun-
quam eſſe peccandum: ergo omnis peccans priùs
K 2 debexet

—

deberet incidere in hæreſim, antequam peccet, quod
eſt abſurdum.
Objiicies quartò. Voluntas nullum poteſt bonum
eligere, nisi intellectus priùs judicet eligendum:
ergo nullum poteſt bonum præeligere & eligere
præ alio, nisi intellectus judicet practicè eſſe præe-
ligendum; ſed non poteſt intelleétus minus bonum
cognitum ùt tale practicé judicare, eſſe præ bono
majori eligendum: ergo nec voluntas minus bo-
num præ majori poterit eligere. Reſp. primò neg.
conſ. Poteſt enim voluntas quodlibet bonum eli-
gere, quod ab intellectu illi proponitur t abſo-
Iutè eligibile, licèt etiam ſimul proponatur aliud
bonum majus magis eligibile, ſed minus bonum
proponitur illi, ut abſolute eligibile: ergo. Cu-
jus ratio ulterior eſt: Quia, quæ intrant actum pri-
mum libertatis „ non neceſſitant ad unum ex
oppoſitis: quia libertas eſt eſſentialiter ad plura
ad agere, vel non agere; atqui confilium, & judi-
cium practicum intellectůs de majori & minori bo-
no, intrat adum primum libertatis, ergo ad neu-
trum neceſſitat, ſed eſt vountati optio eligendi
unum præ alio; an autem hoc fiat ſemper lauda-
biliter & prudenter? hic non diſputamus, ſed ſo-
lùm de poſſibilitate inquirimus. Secundò diſt. bPri-
mum conſeq. ergo voluntas non poterit unum bo-
num præeligere, nisi intellectus practicè judicet
præeligendum vel propter intrinſecam bonitatem
objecti, vel propter motiva extrinſeca tranſeat:
quia & hoc nulla evincit ratio; propter ſolam in-
trinſecam bonitatem objecti neg. ſimiliter diſt. ſub-
ſumpt. neg. conſeq. Nam minus bonum eligendi præ
majori bono poteſt eſſe motivum extrinſecum, vV. g.
quod illud faciliùs, citiùs per pauciora obtinibile
ſit, dominium ſupra ſuos actus & ipſum lbertaris
Qnums

honum,

num.
Zumenti
eligere,
dum/
iaim
An nel
Ohitcier
eX More
Lere min
ar min,
Non; ſi
Eed neme
e!igeren
re boni
1, f,
ger ne
amnote
In dligen
legut ex⸗
Iuds, i
. Manro
ſenher e
lnci;
el indi
tſel. N
tadunn
Conttach
ſt, ey
Ucſeren
olun
lbrr ni
contnc
ltionen
Munäi.

Peettzan⸗

oteſt bonm
eligenenn
elten
eſſe grae⸗
lus honmn
Pre bono
Tüons do.
. pim i
hopun 4l⸗
tur Ea ⸗
Patur An
jivus bonmn
Ag l
u pri⸗
Inum
alg⸗
E ul⸗
uoubo⸗
wadter
o cligerl
nper unl
s, Eil⸗

N.

1 59

1unm /
gice n
mmiue
Miſe
nlunn
ſen D
ſecunnſ
10l

mlne⸗

33 149 82.
bonum, ut oſtendat ſe non neceſſitari ad majus bo-
num. Denique ſimpliciter poteſt negari major ar-
gumenti: quia falſum eſt, quòd voluntas non poſſit
eligere, nisi quòd intellectus judicat eſſe eligen-
dum: quia poteſt operari contra conſcientiam „&
judicium praéticum, etiam quo judicat, ego teneor,
eligere melius: ùt patet in peccante: ergo.
Objicies quints. Quidquid voluntas eligit, eligit
ex amore boni, ſed ex amore boni non poteſt eli-
gere minus bonum relicto majore: ergo. Proba-
zuar min, Minus bonum ità ſe habet ad majus bo-
num; ſicut decem v. g. aurei, ad viginti aureos;
ſed nemo ex amore pecuniæ poteſt decem aureos
eligere relictis viginti aureis: ergo neque ex amo-
re boni poteſt eligere bonum minus relicto majo-
ri. Confirmatur. Ex amore finis non poteſt aliquis
eligere medium minus atile relicto utiliori v. g.
ex amore ſanitatis non poteſt aliquis medicamen-
tum eligere minus utile, repudiato utiliori: erge
neque ex amore boni poteſt aliquis eligere bonum
minus, relicto majori. Reſp. ad argumenium cum
P. Mauro diſt. maj. quidquid voluntas eligit, eligit
ſemper ex amore abſtracti boni & univerſalis neg. Vel
abſtracti, vel contracti per differentias ſpecificas;
vel individuales con. maj. ſimiliter diſt. min. neg.
conſeq. Nam voluntas non ſolùm amat bonum ab-
ſtractum, puta, bonum ut ſic, ſed etiam bonum
contractum, per differentias boni, puta boni hone-
ſti, delectabilis, utilis, etiam deſcendendo uſque
ad differentias infimas, & individuales boni; licèt
ergo voluntas ex amore boni abſtracti non poſſit
eligere minus bonum, tamen ex amore boni ùt
contracti poteſt eligere minus bonum v. g. dele-
ktationem comedendi, relinquendo majus bonum
jejunii. Ad prob. tranſ. maj. diſt., min. Nemo ex
. K 3 amore

amore pecuniæ ùt ſic poteſt eligere decem aureos
relictis viginti con., ex amore pecuniæ ůt contra-
tæ ad differentias neg. min. & conſeq. Nam licèt
ex amore pecuniæ ùt ſic non poſſim eligere decem
reliétis viginti; aſt eg amore pecuniæ contractæ per
differentiam v. g. aureæ poſſum eli gere pecuniam
auream decem aureorum, relictâ argentea valoris
viginti aureorum: ergo à pari. Dixi tranſeat
maj. Quia bonum minus, in quo eſt ratio alliciens
ſpecie diverſa, quæ non eſt in bono majori, non
ſe habet ad bonum majus, ùt decem aurei ad vi-

ginti, nam in decem aureis non videtur eſſe diver-

ſa ratio alliciens, quâm in viginti, cum in viginti
contineantur decem. Deinde ſimpliciter poteſt ne-
gari minor argumenti: Cùm enim voluntas ex amo-
re boni eligens libera ſit, etiam minus bonum eli-
gere porerit, cùm &e illud abſoluté bonum ſit.
Confirmation. diſt. ant. ex amore finis non poſſum
eligere medium minus utile, in quo non appareat
ulla ratio alliciens, quæ non appareat in medio
utiliori con. in quo appareat aliqua ratio alliciens,
non aoparens in medio utihori seg. ant. ſimiliter
diſt. conſeq. Ex amore ſanitatis poſſum eligere me-
dicamentum minus utile, ſi appareat in eo aliqua
ratio alliciens, non apparens in medicamento uti-
liceri: puta, ſi medicamentum minus utile appa-
reat utiliori ſuavius, minoris pretii &c. ergo à pa-
ri. Alii ſimpliciter negant. ant. Sic enim multi ef-
fcaciter amant & volunt ſuam beatitudinem, &
pro medio potiùs eligunt ſtatum matrimonialem;,
militarem, quàm ſtatum virginalem aut religionem.
Denique aliter adhuc diſt. ant. ex amore finis ſum-
mè efficaci non poſſum eligere medium minus uti-
le con, ſecùs neg. ant. Amans enim finem amore
ſummè efficaci, vult finem aflequi optimõ modé, &
per

ger opt
bona:
qMiden
eligin
Ui
horum
chtrahat

num no
ered ve
Majori.
agis
Uum 1
a ſint
ta & in
illuc bo
pßs ne
IN- ,
oluntas
heo, 3
ſlieet
1Gond d
morer
lit
lunts 1
Honum;
D 2R
li RN
miet,
bonum
luntzg
Ou
Miris
i
uthorit
dRtam

ſecen ueot
t cont
Nam l.
ere geeen

tradtæ et

pecunian
ei valori
i nanſet
10 AMciens
aſoti, hon
Aleial⸗
r ele hher⸗
n in
potel
1s eX NN
Vrum el
onum ſt,
hoſun
apdarenn
i mnel’
N Alieir⸗
ſcilie
lgetenn⸗
eo 4lu
end ul⸗
ele e⸗
gn i.
ut 4
eten, 4
orilen,
poung
os ſun⸗
guds
en ℳ

er

„

per optima media, ac proinde non eligit minuͤs
bona: quia tamen potefſt dari amor finis efficax
quidem, ſed non ſummè, ideo poteſt ex tali amore
eligi medium minùs bonum omiſſo meliori.
Obiicies ſexts. Voluntas non poteſt velle unum
bonum præ alio, nisl unum bonum magis moveat
& trahat voluntatem, quàm alterum, ſed minus bo-

num non magis trahit voluntatem, quàm majus:

ergo voluntas non poteſt velle minus bonum præ
majori. Reſp. neg. maj. Licèt enim bonum majus
magis trahat voluntatem, quàm bonum minus, neu-
trum tamen voluntatem neceſſitat: cùm bona fini-
ta ſint & limitata, manétque voluntas adhuc libe-
ra & indifferens in actu primo proximo, ut eligat
illud bonum, quod minus trahit, vel illud, quod
magis trahit. Cujus rvatio alterior eſt: ex D. Tho-
ma in Diſput. de malo q. 6. art. unico in O. Quia
voluntas libera licèt moveatur, aut invitetur ab
objecto, atque ab eodem determinetur ad ſpeciem:
ſcilicet ut actus ſit hujus, vel illius ſpeciei, ad
actum tamen, & exercitium adctuale determinaturg
& movetur ſubjectivè, & ſic principaliter movetur
à ſe ipſa, utpote vitalis & libera: ergo licet vo-
Iuntas non ſit libera ad hoc, ùt actus tendens in

ponum A. ex motivo honeſto, non diſlinguatur ſpecie

ab a du tendente in bonum B. ex motivo deledtabi-
Ii, eſt tamen in poteſtate illius, ut ſe ipſam deter-
minet, & moveat ad adtum amoris tendentem in
bonum A. vel in bonum E. ergo etiam poterit vo-
Iuntas ſe ipſam movere, & determinare ad illud
bonum amandum, quod ſpectata ratione intrinſeca
minus trahit. L
Objiicies ſeptimò contra ſecundam partem reſolutionis
authorit. S. Thomæ, qui hic q. 13. art. 6. ad tertium,
totam rationem eligendi reducit ad conſideratio-

nem intellectůs, quo unum judicatur præeminere
alteri: ergo ſi duo bona apperent penitùs æqua-
lia, neutrum potcrit eligi; Itèm Ariſtotelz, qui 2.
de cæli docet ex ſententia antiquorum, brutum
famelicum ſe non determinaturum ad iſtum cibum
potiùs, quâàm ad alterum ex duobus æque illi pro-
poſitis: quia non eſt majer ratio, quare non mo-
veatur potiùs ad unum, quâm ad alterum: ergo
neque voluntas poterit ſe determinane ad unum
bonum, ex duobus æqualibus. Reſp. ad primum neg.
ant. Quia S. Doctor in loco citato ità loquitur:
Dicendum, quòd nihil prohibet, ſi aliqua duo æqualia
proponantur, ſecundum unam conſiderationem, quin circa
alterum conſideretur aliqua conditio, per quam emineat,
& ber quam magis flectitur voluntas in ibſum, quàm in
aliud: Ubi nihil probibet, non ſignificat idem, quod
ovortet, aut neceſsè eſt, ſed idem ſignificat, ac fieri
poteſt. Hinc S. Doctor non aſſerit neceſſariam eſſe
conſiderationem hujus præeminentiæ;, ſed ſolèm
docet eam poſſe intervenire; ſi nimirum homo
velit conſiderare aliqua motiva extrinſeca, & di-
ſtincta ab intrinſeca bonorum æqualium bonitate,
propter quæ motiva judicet expedire, ut & duobus
bonis qualibus eligatur potiùs unum, quàâm alte-

rum Ad ſecundum, neg. conſeq. Diſparitas eſt: quia

appetitus fenſitivus bruti, caret libertate & purè
determinatur ab objecto, non veroô voluntas, quæ
ſe ipſam determinat. Proinde ex duobus objectis
& æqualiter propoſitis bonis poteſt voluntas eli-
gere quodliber; ſicut ex duobus inæqualiter bonis
poteſt minus utile eligere: quia, etſi ex parte ipſo-
rum non ſit major ratio, ſed æ qqualis, vel minor,
ut eligat hoc & non illud, tamen ex parte ipfſius
voluntatis poteſt eſſe ratio, & motivum magis ma-

lendi unum, quâm alterum, quale v. g. eſſe poteſt
domi-

lomivio

ſ

S

operans
tà Ülud
Ohin
ex bouis
in meco
aſor tat
Cniſkram:
honi appt
Anteceder
& motiy
& motir
40 atgum
rationali
minare⸗
Agluli,
iunatus el
Cuxfimutien
wotirum
te ſan
in. Pin.
atid
er duob
glün
ſo adnn
Olotn
Wuwa
lbeng
Inlhuntt
IMal mo
lult, ſi
ergo ult
Per int
qlale
becli

Prerrirere
nitis u.
leli, Oin
, biutun
uum cibun
ili ro⸗
non no⸗
! ebe
AACN
prinnn
onim
lv eutit
1 gi tt
in eniſenn
Nn gno
,1 feti
n ele
ſolden
wond⸗
a,
honiue,
1 Ache
inle⸗
nn
em
N1s, 0
15 Geiß
nta 6.
7. Mn
enlt⸗
wibot,
in
gren
fſne
Comi⸗

V

dominium ſupra ſuos actus, bonum libertatis, quod
operans vult oſtendere; Denique ipſa voluntas, jux-
ta illud: Sic volo, ſic jubeo, ſtat pro ratione voluntas.
QObiicies offavé. Appetitus innatus ſe ad neutrum
ex bonis omnino æqualibus determinat; ſic terra
in medio poſita ideo ſtat immobilis: quia non eſt
major ratio, ut moveatur ad dezxtram, quàm ad
ſiniſtram: ergo etiam appetitus rationalis reſpectu
boni apprehenſi. Confirmatur. Appetitus rationalis
antecedenter ad electionem debet habere rationem
& motivum; ſed inter bona &qualia non eſt ratio
& motivum eligendi unum præ altero: ergo. Reſp.
ad argum. neg. conſeq. diſparitas eſt: Quia appetitus
rationalis eſt liber, adeéôque eſt potens ſe deter-
minare ad oppoſita, qualia etiam ſunt bona in-
æqualia, inter ſe incompoſſibilia: appetitus autem
innatus eſt neceſſarius, & ad unum determinatus.
Confirmationis diſt. maj. debet habere rationem, ε
motivum ſemper ex parte objeéti eligibilis neg. ex
parte ſaltèm ſubjecti eligentis con. maj. ſimiliter
diſt. min. zeg. conſeq. Ex parte ſubjeéti eligentis
ratio & motivum poteſt eſſe v. g. quòd melius ſit
ex duobus bonis æqualibus alterutrum eligere,
quàm utroque carere: quia tamen ſtante hoc mo-
tivo adhuc utrumque bonum apparet æquale, &
voluntas adhuc ad utrumque manet indifferens,
ultimata ratio eligendi unum præ alio eſt ipſa
libertas, & ſtat pro ratione voluntas, ſeu quia vult.
Inſtantia eſt in DEO, cujus voluntas ex unico for-=
mali motivo bonitatis ſuæ vult ad extra, quidquid
vult, ſive hoc; ſive illud etiam penituùs æquale:
ergo ultimata ratio volendi potiùs hoc, cùm ſem-
per ratio motiva volendi eadem ſit, quàm illud
Xquale non eſt ex parte objeéti voliti, ſed ex parte
ſubjecti, ſeu libertatis divinæ: quia vult; atqui
libertas

23 14 Eee⸗
libertas ereata eſt participatio libertatis divinæ:
ergo & illa erit ſibi ultimata ratio, & motivum
agendi, quamvis non unicum, cùm ex parte ob-
je i bonitatem ejus permodum motivi formalis
non excludat, ſicut DEUS.

Objicies nono., Juxta communem Philoſophorum

ſententiam DEUS determinat ad individium tam
cauſas neceſlarias, quàm liberas; atqui ſi volun-
tas poſlet ex bonis qualibus unum præ altero

eligere, poſſet quoque determinare ad individuum:

ergo non potelſt ex bonis æqualibus unum præ
alkero eligere. Reſp. con. maj. diſt., min. ſi volun-

tas ex duobus bonis æqualibus unum præ altero

ecligeret, poſſet determinare ad individium, ſi in-
tellectas unum individium ab altero prævié dis-
cernat con. ſi non diſcernat neg. min. & conſeq.
Cùm enim rerum exiſtentium per ſenſus cognita-
rüm intellectus habeat fſpecies proprias per fenfus
acquiſttas, potelſt hæc individua ab invicem dis-
cernere, & conſequenter poteſt volantas ad unum
ex his ſe determinare. Aliud eſt de individuis
poſſibilibus, quorum, cùm intelleétus nullas fſpecies
proprias habeat, non poterit unum ab altero dis-
cernere, nec voluntas poterit ſe ad unum ex his
determinare. Hinc ſi voluntas ſe debet determi-
nare ad media præciseè poſlibilia, cùm ex his in-
telkectus unum individium ab altero non diſcer-
nat, nec voluntas poterit ſe determinare ad unum
individauum, ex his poſfibilibus, ſed ſolummodò
ſe determinabit ad ſpeciem; ſi verô inter media
realiter exiſtentia voluntas unum eligat præ alio,„
cùm rerum hatum materialium exiſtentium intel-
Jedus ſupponatur habere proprias ſpecies per ſen=
ſus acquiſitas, poterit harum rerum unum indi-
viduum diſcernere ab altero, & conlſequenter de
teri

lerit 0
Alio.
Obji⸗
Fup, 4
Dis
diſtrens,
inri, 1
huntur e
UGd: q
2 intel
ponit in
3. tontra
a mol⸗
qum a]
ſegbitur
terminet
ptieſpi
terminare,
etermiat
Peipiun
Nan
detiat,
egech⸗
Kuclns
incickeren
Um nn
1en,
zd ad
Diee
Geterm
compet
Intra ve
decund
em m
im i

tatle bine:
& woinn
er pat ⸗
igi formil

lophorun
Uidium tam
Aeclun.
Oer de
diriclun:
Dau Ne
zr. Koluo.
Srr Nen
Cun, ir⸗
rrrie ⸗
Cgnir⸗
er lenls
tein is⸗
Aono
birtus
l ler
tero eis
numn e5 1
cetetni⸗
x il⸗
on ler⸗
Nend min
lomot
el nd-
t n⸗
c⸗
Ne
R .

„790⸗

rla“
et

4 „. 2,
terit voluntas tale individuum exiſtens eligere præ
alio.
Objicies decimòè. Speciale fundameneum adverſario-
rum. A principio indifferente non fequitur actio,
nisi ab alio determinetur; atqui voluntas eſt in-
differens, & in caſu noſtro à nullo potefſt deter-
minari, non enim ab objectis; quia hæc fuppo-
nuntur æqualia. Preinde non eſt potior ratio pro
uno: quàm pro altero ad determinandum, non
ab intellectu: quia hic utrumque objeétum pro-
ponit indifferenter: ergo. Confirmatur ex D. Thoma
3. contra Gentes cap. 2. Quod indifferenter ſe habet
ad multa, non magis unum eorum operatur;
quàâm aliud, unde à contingenti ad utrumque non
ſequitur aliquis effectus, nisi per aliquid quo de-
terminetur ad unum ergo. Reſp. Ad arg. diſt. maj.
à principio indifferente non potente ſe ipſum de-
terminare, non ſequitur aétio eon, potente ſe ipſum
determinare neg. maj. voluntas autem libera licèt
principium indifferens ſit, habet tamen virtutem
ſe ipfam determinandi, imèô ut ſalvetur ipus li-
bertas, nec ab alio determinari debet ad adlionem
& effectum. Ad Confirmationem ſimiliter dico: quòd
Sancéctus Doctor ſolùm fuerit locutus de principio
indifferenti, quod ſe ipſum determinandi virtu⸗
tem non habet, non veròô de principio indiffe-
renti, qued virtutem habet ſe ipſum determinandi
ad actionem & effectum, quale eſt noſtra voluntas
Dices voluntas non poteſt eſſe cauſa prima ſuæ
determinationis; quia ratio cauſæ primæ ſoli DEO
competit: ergo ratio determinandi non poteſt eſſo
intra voluntatem, ſed debet extra illam aſſignari.
Secundò. Voluntas antequam producat ſuam actio-
nem movetur ab ipſo objecto potiùs ad hanc,

quàm illam actionem eligendam: ergo voluntas ſe
ipſam

eg 156 862-
ipſam non determinat ad adctionem. Reſp. Ad pri-
mum neg. ant. Adhue enim optimé DEO competet
ratio cauſæ primæ, in quantùm DEIIS eſt caufſa
ipſius voluntatis, quæ etiam ipſam virtutem ſe
ipſam determinandi ab ipſo DEO communicatam
habet. Ad ſecundum neg. conſeq. Licèt enim obje=
Gum moveat voluntatem, non tamen illam ne-
ceſſitat: ergo ſtante etiam hac motione, voluntas
adhuc eſt libera, & indeterminata ad hanc, vel
illam actionem: ergo quod hanc actionem potiùᷣs

eligat, quàm alteram, hoc non habet ab objecto,

ſed ex propria determinatione: ergo voluntas ſe
ipſam determinat.
Obzjicies undecimòè. Factam electionem non poteſt
voluntas retractare, nisi ex novo motivo eliſivo
illius motivi, cui voluntas in hac eledtione adhæ-
ſerat: ergo nec voluntas poteſt facere electionem
unius ex duobus æqualibus, nisi adſit motivum
pro uno bono, eliſivum, motivi oppoliti allicien-
tis ad electionem alterius boni, atqui motivum
elilivum debet eſſe majus motivo elidendo: ergo
ſtantibus bonis & motivis æqualibus non poterit
voluntas determinare ad unum præ altero. Reſp.
rranſeat enth. Quia pro ratione & motivo poteſt

ſtare voluntas, ùt dictum ſuperiùs aeg. ſubſumpt.

Quia quodvis motivum proponens objectum ut
Prozimé eligibile eſt in actu primo ſufficienter eli-
ſivum alterius, licèt ſit entitativè æquale, aut
etiam minùs, quàm ſit motivum oppoſſtum, quod

deinde fit eliſivum alterius in actu ſecundò, ſi illi

voluntas cfficaciter adhæreat, & propter illud ob⸗=
je Rum eligat.

Quæ.

An i.

* 4
nitur
ſre le libt
mayi in Ii
Npeciet?
dentia?
Lororn
ſoldm ſ
43 volunt
labet po
Aate?,
Geclnnca a
igue itent
3 (e ag.
un 471.
Rola
eſertici
llen ir/
lerun G
Geciſen
ials &
ſen ad

0ui un
iir a/
ümat
iplicſiere
Uel forme
opinie

Reſb A.
60 conktt
1lSel an
Virtuten 5
nmunicatan
enim obje⸗
ilam ne⸗
luntes
Ctunt, W
lenn pin
) oluin

hon dotl
tiro eliio
ſone Ahe⸗
gerſiopen
wotirum
allicien⸗
DONu
do: elg
non Polee
eo. Reß⸗
Nio wrl
Pectn
zator
hlnle,
1
Mi

⸗

QuxsTrIO XI.
An libertas ſit intrinſeca altai bu-

mano liberè elicito?

Clrea hanc quæſtionem, quæ aliter ſic propo-
nitur: An idem numerò actus humanus polſit tran-
ſire de libero in neceſſariumé vel an diviſio actus bu-
mani in liberum & neceſſarlum ſit diviſio generis in ſuas
ſpecies? adeòque eſſentiali: an vero ſubje&ti in arci-
dentia ? adeôque accidentals, duplex eſt Theolo-
gorum ſententia; Prima docet, quod libertas aclus
ſolùm ſit denominatio extrinſeca proveniens actui
à voluntate elicitiva talis ads, quæ hic & nunc
habet poteſtatem non ponendi talem acdtum: Ita
Suarez, Vaſquez, Molina, Arriaga, & plures alii.
Secunda affirmat libertatem eſſe actui intrinſecam,
eique identificatam & eſſentialem; ità Fſparſa lib.
2. de act. hum. diſp. 14. Gormaz. diſp. 12. ſed. t.
num. 472. Hurtadus, cum quibus ſit.
Reſolutio. Libertas eſt adtui humano liberè elicite
eſſentialis & intrinſeca, proinde actus humanus liber de
libero in neceſſarium tranſire nequit,; ejusque divifio in
liberum & neceſſarium eſt eſſentializ. Probasny primd.
Specificus tendendi modus eſt cuilibet a dui eflen-
tialis & intrinſecus, atqui libertas adus ſecundi,
ſeu actůs humani liberè eliciti nihil eſt aliud, quàm
illius ſpecificus tendendi modus: ergo libertas eſt
actui humano liberè elicito eſſentialis & intrinſeca.
Major eſt certa, ſiquidem modus tendendi eſt ip-
ſiſſima cujuslibet acts entitas & eſſentia, & patet
inductione: ſic modus tendendi cum certitudine,
vel formidine eſt intrinſecus, & eſſentialis ſcientizæ
& opinioni, modus tendendi cum proſecutione eſt
intrin-

1 2 7
intrinſecus amori, tendendi permodum fugæ actui
odii: ergo. Minor etiam patet: Quia modus ten-
dendi actus libere cliciti eſſentialiter conſilſlit in

hoc, quôd unum ex duobus bonis limitatis inter

ſe oppoſitis effſicaciter proſequatur & acceptet;
alterum verò efficaciter repudiet, item quoôd uni
motivo eſhcaciter adhæreat, motivum verô oppoſi⸗
tum efficaciter elidat & fuperet, atqui hoc dicit
libertss in adtu ſecundo; cùm libertas in adtu pri-
mo dicat tantùm poſſe unum proſequi, & repu-
diare alterum: ergo. prob. maj. per actum liberè
elicitum potentia electiva, & libera in adiu primo,
reducitur in actum ſecundum; ſed potentia libera
in actu primo potuit unum bonum acceptare alte-
rum repudiare, uni motivo adhærere, alterum
elidere: ergo ut reducatur in actum ſecundum li-
bertatis, per adtum à ſe liberè elicitum, per illum
acceptat unum bonum repudiando alterum, adhæ-
ret uni motivo elidendo & ſuperando alterum:
ergo actus liberè elicitus ex ſuo ſpecifico modo
tendendi eſt proſecutivus unius boni ex oppolitis,
& alterius repudiativus. Confirmatur primo. Omne
exercitium libertatis, ſeu libertas in aétu ſecundo,
eſt quædam viétoria, per quam voluntas vincit
quodammodo ſe ipſam, ſeu reſiſtentiam in am-
plectendo altero ex bonis oppoſitis, quæ victoria
debet neceflario & eſſentialiter ineſſe actui victo-
rioſo liberè elicito, ab hac enim viétoria redditur
actus difficilis, atqui non poteſt hæc victoria in-
eſſe actui, nisi eſſentialiter tendat in objecta con-
traria, unum ampleétendo, & alterum reſpuendo:
ergo exercitium libertatis conſiſtit in ſpecifico mo-
do tendendi actůs liberè eliciti, qui nequit in actu
mutari: ergo. Confirmatur ſecundo. Libertas in actu
ſecundo nihil eſt aliud, quàm quædam electio, ſeu
efficax

Kcax a
notiwwr
E odje⸗
eledio
ratio ſp
objelhun
ſerunco
Miro.
Drobatu
VOunt⸗
tialiter
teſſarius
Mas
diſerun
hecet
Patet in
lberi &
tencengi⸗
Nam aEr
olurtis
ün de
am d
perimn
Gen ol
tendon.
tum moe
enter
rdp
u El
potent
Omittel
Dobea
dri lue
trin ſeoz
,

Um inreck
i motntt⸗
er colichn
mitatis ine
& acceptti
n gud u
40 oppol⸗
ni hoe dieit
in aGanti
i, E neyl⸗
2Qon Aten
1 0lin,
Ntenti en
Ceptate e
te, Aenni
vNRN1
,Per ilun
m ache⸗
Altetom:
6co mot
6me. ON.
Auſeeuttt
1tas Pinet
n in M.
1e fCorir
ei ie⸗
1 chin
Cora⸗
Nelan
urdl

ed⸗

ect

3 159 ee⸗

efficax acceptatio unius motivi & objecti propter
motivum, alterius verò motivi repudiatio e fficax,
& objecti propter motivum; atqui hujusmodi

electio, acceptatio & repudiatio eſt formaliiſſma

ratio ſpecificz, & modus intrinſecus tendendi in
cbjectum acküs liberéè eliciti: ergo libertas in adtu
ſecundo eſt intrinſecca & eſſentialis actui libereo
clicito. .
Probatur ſecandò tunc libertas eſt intrinſeca actui
à voluntate liberè elicito, quando hid ditlert eſſen-
tialiter ab adtu neceſlario, atqui actus liber & ne-
ceſſarius differunt eſſentialiter: ergo. Probatur min.
Adus qui differunt ex ipſo vitali modo tendendi
differunt eſlentialiter: nam vitalis modus tendendi
ſpectat ad ipſam eſſentiam actuum vitalium, oôͤt
patet in deſiderio & gaudio, ſed adtus voluntatis
liberi & neceſſarii differunt ex ipſo modo vitali
tendendi: ergo differunt eſſentialiter. Probatar wmin.
Nam actus liber habet modum tendendi, vi cujus
voluntas potens eum elicere, vel omittere, ſe
ipſam determinat ad illum eliciendum cum qua-
dam difficultate, & quodam conatu vitali, quem
experimur, & cum quadam vitali refiſtentia eun-
dem omittendi, & motivis allicientibus ad omit-
tendum. Econtra adus neceſſarius habet oppoſi-
tum modum tendendi, vi cujus voluntas antece-
denter determinata ad illum eliciendum in ipſum
erumpit ſinèe ulla difficultate & reſiſtentia, vi cu-
Jus reſiſtat inclinationi omittendi: cùm non habeat
potentiam proximam, adeéque nec inclinationem
omittendi: ergo.
Probatur vertiy. Aus liber de libero non poteſt
Heri ſucceſſive neceſſarius: ergo illi libertas eſt in-
trinſeca. Prob. aut. Actus, qui ſemel eſt opinati-
vus, nunquam poteſt ſucceſſivè fieri ſcientificus;
1tem

160 682 Zr-
itêm a dus amoris DEl non poteſt ſucceſſivè fieri
a Qus odii DEl: ergo etiam actus, qui ſemel eſt

liber, non poteſt ſucceſſivè fieri ſcientificus: quia
non poteſt mutare ſuum ſpecificum modum ten-

dendi in objedum, cùm nequeat mutare ſuam
eſſentiam: ergo etiam actus, qui ex ſuo ſpecifico
modo tendendi eſt liber, non poteſt ſucceſſivè fieri
neceſſarius, & deſinere eſſe liber.
Probatur denique quarté. Entitas acts ſecundi
liberè eliciti dicit ordinem tranſcendentalem &
reſpe um eſſentialem ad actum primum proximum
libertatis adeoque ad cognitionem indifferentem,
ſeu proponentem motiva oppoſita, pro & contra,
& ad concurſum DEI indifferentem: quia actus
primus proximus libertatis eſt quoddam aggrega-
tum ex entitate voluntatis, cognitione indiffe-
rente, quæ proponit objectum cum motivis oppo-
ſitis, & concurſu DEl indifferente: ergo non po-
teſt eadem entitas actůs humani, quæ priùs pro-
ceſſit ex cognitione & concurſu indifferente, ſucceſ-
ſu temporis procedere ex cognitione neceſſitante
ad unum: ergo. Ant. patet. Quia entitas actus ſe-
cundi liberè cliciti non poteſt procedere nisi à vo-
luntate proximè libera quà tali, adeôque ſupponit
& dicit reſpe dum ellentialem ad potentiam pro-
xime liberam quà talem; atqui potentia proximè
libera quà talis eſſentialiter includit cognitionem
& concurſum DEI indifferentem: ergo. Conſeꝗq.
probatur à pari: Quia ſicut effectus vitalis eſſentia-
liter dependens à principio vitali, non poteſt un-
quam produci à principio non vitali, ità effectus
& actus liber eſſentialiter dependens à principio
libero nunquam poteſt produci à principio neceſ-

ſario.
Oepo-

unt.

pkovr ken
ens, ſe
Neceſſariumn
Aos bom.
llertas
tikatiye
ja riatore
1Ros M
Iuenter
IIo., T9
bozdan
45 achibn
Ui proxjn
otutis lib
Pentirite
ee inc
1nd er
roduczn
1 39
Ubezt
Encon.
Nh. 4
Unhſtin
1 Are

eſarii

tum n
pr opte
ſuum

ſuccthie fetl
guiſot
plifolt di
modum 1e
utare ſin
ſo ſpeelfii
ctele fel

Cds Keugli
Nkenwien d
Un Pteginun
diftrunn,
gto nnn
: gliu ⸗
Cam gooretr.
one ireife⸗
tins opo⸗
o rol /o⸗
rins pio⸗
Kle, ver⸗
deceſſnun
ta 1eme⸗
ele dili 4
gre yyon

„S63 161 E9⸗
Oppoſitorum Solutio.

Oerzer Primd. In DEO idem entitativè actus vo-
luntatis denominatur liber & necellarius, liber
prout terminatur ad bonum limitatum & contin-
gens, neceſſarius, prout terminatur ad ſummum &
neceflarium bonum: ergo ſaltèm fucceſſive idem
a Qus humanus potelſt eſſe liber, & neceſſarius: ergo
libertas non eſt intrinſeca actui. Secundo. Idem en-
titative amor, quo homo diligit DEtIM, eſt liber

in viatore, & neceſſarius in comprehenſore: ergo

a Rus liber poteſt tranſire in neceflarium: conſe-
quenter libertas erit adtui extrinſeca & ſeparabi-
Iis. Tertid, Veritas eſt realiter ſeparabilis à qui-
busdam ſaltém actibus intelledús: ergo & libertas
ab actibus voluntatis. Quarté. Libertas adtůs pri-
mi proximi eft realiter ſeparabilis ab entitate vo-
luntatis liberæ: ergo etiam libertas actûs ſecundi
ab entitate volitionis liiberæ. Quinté. Voluntas eſt
de ſe indifferens ad agendum liberé, vei neceſlariô:
ergo etiam aétus voluntatis ſunt indifferentes, ut
producantur liberè, ſi voluntas habeat omnia requi-
ſta ad agendum liberé, neceflario verô ſi voluntas
habeat requiſita ad agendum, non autem ad omit-
tendum.
Reſp. ad primum neg. conſeq. Diſparitas eſt: Quia
ſmplicitati divinæz repugnat realis, & entitativa
atuum pluralitas, adcôque omnes actus divini tam
neceſſarii, quàm liberi identificantur ipfſi divinita-
ti. At verô in hominibus actus tam liberi, quàm
neceflarii funt accidentia realiter diſtincta non tan-
tùm ab anima, & potentia volitiva, ſed etiam inter
ſe propter ſpecificum diverſum modum tendendi
in ſuum ebje um. Ad ſecundum neg. ant. Nam ſi-
L out

3 162 662.
cut deſiderium tendens in bonum cognitum ut ab-
ſens ſpecie diſtinguitur à gaudio, quod tendit in
bonum præſens cognitum ut tale, & ſicut amor
tendens in DEUIM t cognitum cognitione naturali
eſt ſpecie diſtinctus amor, ab eo qui tendit in DEUIM
cognitum cognitione ſupernaturali, ità & actualis
amor tendens in DEUIM ut intuitive viſum præ-
ſentem & poſſeſſum, eſt ſpecie diſtinétus, utpote
amor gaudii, ab amore tendente in DEUN abſen-
tem, àt obſcurè cognitum per fidem, qui eſt amor
deſiderii. Ad tertium tranſ. ant. quod multi ne-
gant, neg. conſeq. Diſparitas eſt. Primò. Quia veritas
eſt relatio tantùm prædicamentalis aduum ad ob-
jectum, conſequenter ab actu ſeparabilis. Libertas
autem in actibus liberis elicitis eſt relatio tranſcen-
dentalis & eſſentialis: quia omnis actus liberè eli-
citus eſſentialiter connotat potentiam proximam
liberam ad actus oppoſitos. Secundé. Qhia veritas
eſt denominatio proveniens à ſic ſe habentia obje-
cti materialis, ſeu verificativi, non autem à modo
tendendi ſpecifico cognitionis veræ. At verôò li-
bertas eſt denominatio proveniens ex ſpecifico ten-

dendi modo in objedtum. Cùm ergo aliquarum co-

gnitionum objectum materiale ſit contingens, ità,
ut ſucceſlivè poſſit ſe aliter habere; licèt cognitio
retineat eandem repræſentationem, ſeu modum
tendendi, poterit uno inſtanti idem adus eſle ve-
rus & conformis ſuo objecto materiali, altero dif-
formis. Ad quartum neg. conſeq. Diſparitas eſt: quia

libertas adus primi proximi eſt quoddam aggre-

gatum ex pluribus realiter diſtinétis: nempe exen-
titate voluntatis, ex cognitione indifferente, & ex
decreto DElI, de præſtando concurſu ſimultaneo,
& indifferente, quæ ſunt realiter ab invicem ſepa-
rabilia. Libertas autem in adtu ſecundo non
tale

tle aagr
jealiter
ter inſep
nempe:
Præcise
& Rreh
jelbere,
o proxinn
no proxin
Teſpieitur
ſutio, ic
20s.
Objieie
rate, E
cutn amb
ſullo, au
o volel
Cione, gue⸗
io dr ibere
leteſanid
Pricd: e
leeskatian
Ur lbene
Ullez
n ibert
untad gi
ermi Wrd
ſecamn .
imperan
Autem in
intrinſteh
e libero
kus lie
Dicer
s cine

Cnitun it ⸗
nod tenlin
& eutznet
ione paturd
ſſt in DEN

1& e.

ſum ore.
us, Uulpore
IN Rn⸗
W Aman
0d wultite⸗
Qiafentt
Auun⸗
e. Lhens
lto traller
sEbere tl⸗
onen
En kri⸗
eetin ohſe⸗
3 NoNo
RNendl⸗
Pehte led⸗
Ovarumd
gers, ii
1 onlto
I InOoUNKH
le ⸗
. ero⸗ n⸗
eg
Glelig⸗
,6 4
nolrnted,
enn .
4
ale

tale aggregatum, ſed ſpecificus modus tendendi
realiter identificatus actui ſecundo, adeéôque reali-
ter inſeparabilis. Ad quintum neg. ſuppoſitum: quòd
nempe actus neceſſarius & actus liber reſpiciant
præcisé voluntatem, ùt eſt in adu primo remoto;
& ùt eſt de ſe indifferens ad operandum neceſſariò,
vel liberè, ſed reſpiciunt illam, ùt eſt in actu pri-
mo proximo. Cum ergo alia includat in actu pri-
mo proximo libero, & alia in neceſſario, aliter
reſpicitur ab actu ſecundo libero, & aliter à neceſ-
ſario, idque ex ſpecifico modo tendendi cujuslibet
actus.
Objicies ſecundò. Ambulatio, aut locutio delibe-
ratè, & liberè elicita ab homine eſt ejusdem ſpeciei,
cum ambulatione & locutione producta ab homine
ſtulto, aut lunatico, qui ex neceſlitate operatur:
Imô poteſt eadem ambulatio continuari ex coa-
ctione, quæ inchoata fuit ex libertate, ſed ambula-
tio ùt liberé inchoata & elicita eſt actus liber, ùt
neceſſariò continuata & producta, eſt adtus neceſ-
ſarius: ergo eadem ambulatio tranſit de libera in
neceſſariam. Reſp. con. maj. diſt. min. ambulatio
t liberé inchoata &c. eſt acdtus liber libertate ex-
trinſeca, & per denominationem purè extrinſecam
con. libertate intrinſeca, quam habent actus à vo-
luntate eliciti neg. min. & conſeq. Actus enim ex-
terni funt liberi per denominationem puréè extrin-
ſecam: quòôd nimirum ab aliquo actu voluntatis
imperante & liberè elicito ſint imperati. Actus
autem interni ſunt ex modo tendendi ſpecifico ab
intrinſeco liberi: ac proinde adtus liber externus
de libero tranſire poteſt in neceſſarium, non veròô
actus liber internus.
Dices: Poteſt actus internus liberè elicitus in ta-
libus circumſtantiis conſtitui, ut ſecundo inſtanti

33 164 G82.
ſuæ durationis non poſſit deſinere; ergo adus in⸗
ternus, qui primo inſtanti fuit liber, in ſecundo in-
ſtanti erit neceſſlarius. Secundé. Si quis injuriatus
per motum primô primum appetat vindictam, non
erit actus liber; atqui poteſt contingere, ut ſecu-
ta plena deliberatione perſeveret in eodem numero
actu vindickæ: ergo idem numero adlus internus
de neceſſario poteſt tranſire in hliberum: ergo eti-
am viciſſim. Reſp. ad primum diſt. conſeq. talis in
ſecundo inſtanti erit neceſſarius quoad durationem
rranſ. erit neceſſarius quoad ſpecifieum tendendi
modum nego conſeq. Hic autem tantum controver-
titur, utrum idem entitative adtus poſfit amittere
modum tendendi liberum, & aſſumere modum
tendendi neceſſarium. Dixi tranſeat: quia hæc du=
randi neceſſitas eſt tantàm ex fuppoſitione conſe-
quenti, non antecedenti, quæ non opponitur li=
bertati. Ad ſecundum neg. min. Nam appetitus vin-
dictæ procedens ex deliberatione rationis habet mo-
dum tendendi intrinſecum ſpecie diverſum, ab ap-
petitu vindictæ indeliberatæ, & ex motu prima
primô concepto: quia appetitus deliberatus debet
eſſe victorioſus & vincere motivum retrahens, &
potentiam talis vindicæ omiſſivam, in quæ acétus
indeliberatus non tendit.
Objiicies tertio. Actus liber voluntatis v. g. quo fe
voluntas determinat ad laborem propter illius ho-
neſtatem non eſt repudiativus motivi, quod volun-
tati proponitur pro omiſſione laboris: ergo liber-
tas non sonſiſtit in ſpecifico tendendi modo actus
liberé eliciti. Probatur ant. alius diſtinétus actus
voluntatis eſt repudiativus motivi, quod voluntati
proponitur pro otio, & alius diſtin dus actus eit⸗
quo voluntas ſe determinat ad laborem: ergo.
Keſp. ueg. utrumque ant. Quia voluntas liberè ope-
rans

kans te
cere,
eri
lariun
uniug,
nige e
1tolclia
lens &
Iepudi
Ohii
per ſe
licitir
lai en
tentia
etho i⸗
non hal
dam1
inamo
ler be
etd
Rac
tenn re
lho⸗ 1
tencl,
morit
Wr A
Frmeng
produt
tiam
tali zbe
Potenti
Acicden
Mmare,
m n

Ans lu⸗
econddin⸗
injarmn
am, non
ut ſeel⸗
nimmeto
internus
1 eti⸗
talis in
tationem
lenceno⸗
nnleet⸗
t awitete

e golen

bec A⸗
e conle⸗
iur I⸗
s Vin⸗
et no⸗
ahap⸗
Pricne⸗
8s dedet
hens, G
15

(00 ſe
1
Mosvo⸗
Ol olun⸗
io Ike.
,A
1 AM
utai
uich
tho
oee
1

rans tali modo non poſſet unum ſolum acdtum eli.-
cere, ſed ad minùs duos ſimul. Deinde licèt id
Rieri poſſet per duos actus, id tamen non eſt neceſ-
ſarium, ſed poteſt voluntas eodem actu & motiva
unius partis amplecti, & repudiare contraria. De-
nique etiam tunc, quando voluntas diſtindo adtu
repudiaret motiva contraria, adhuc actas ample-
ctens & proſecutivus virtualiter & implicitè ſaltèm
repudiaret motiva contraria.
Objicies qtar. A us v. g. amoris liberè elicitus
per fſe & eſſentialiter connotat ſolam potentiam
elicitivam fui, non autem potentiam omiſſivam
ſui: ergo per ſe & eſſentialiter non dependet à po-
tentia omiſſiva ſui, ſed à potentia elicitiva ſui:
ergo idem numerô actus eliceretur, licèt voluntas
non haberet potent'am proximam omittendi hunc
actum, ſed ſi voluntas non haberet potentiam pro-
Ximam omittendi hunc adum, iſte adtus amoris non
eſſet liber: ergo libertas eſt ſeparabilis ab hoc nu-
meré actu. Confirmatur primd. Ut voluntas cliciat
actum amoris fufficit motivum alliciens, non au-
tem requiritur motivum retrahens ab actu amoris:
ergo nec requiritur, & connotaätur potentia amit-
tendi. Probatur ant. ad eliciendum liberum actum
amoris, non poteſt requiri id, quod per ſe ordina-
tur ad impediendum actum amoris: ergo. Con-
Frmatur ſecund́. Si idem agens habens potentiam
Pproductivam caloris ſimul haberet annexam poten-
tiam produétivam frigoris, tunc reſpectu caloris à
tali agente producti purè per accidens ſe baberet
pPotentia productiva frigoris: ergo etiam amori per
accidens eſt, quòd procedat à voluntate potente
amare, vel non amare, vel à voluntate potente ſo-
làm amare.
I. 3 1 Reſpond.

3 166 K92-
Reſpond. Ad argumentum primò neg. ant. Quia actus
amoris liberè elicitus eſt eſſentialiter victorioſus, &
pugnando vincit non tantùm potentiam omiſſivam
ſui, ſed etiam motivum retrahens à tali actu, adeoô-
que non tantùm connotat potentiam elicitivam ſui,
ſed etiam potentiam impeditivam & omiſſivam ſui.
Secund́, Cum P. Gormaz hic Diſp. 12. Sect. 2. n. 48.
diſt. ant. Eſſentialiter connotat ſolam potentiam
elicitivam tanquam potentiam effectivam con. tan-
quam potentiam, quam egx ſuis intrinſecis vincit
neg. ant. ſimiliter diſt. conſeq. Nam adus liber non
ſolùm habet ex ſuis intrinſecis, quòd phyſicè pro-
ducatur à ſuis principiis effectivis, ſed etiam, quòd
ſit victoria comprincipiorum allicientium ad oppo-
ſitum. Ungde licèt ratione primæ formalitatis non
pendeat, neque connotet principia ad oppoſitum:
ratione tamen ſecundæ formalitatis illa connotat.
Confirm. primæ neg. ant. prob. diſt. aut. Non poteſt
requiri directè, & ùt influens con. indirectè tan-
quam impediens, retrahens, & conditio eſſentiali-
ter requiſita neg. ant. & conſeq. Acdus enim liber

electivus & victorioſus non poteſt dari, nisi princi-

pia & motiva allicientia ſequendo, retrahentia ve-
r, & quæ alliciunt ad oppoſitum relinquendo, in
quo ſtat dependentia indirecta actüs liberi & clecti-
vi à principiis retrahentibus, tanquam diſpoſitio-
nibus requiſitis ad ipſum. Quòèd autem adio in-
trinſecéè victrix difficultatum, non poſſit exiſtere,
nisi præexiſtentibus iis, quæ conantur impedire
exiſtentiam ejus, pluribus exemplis patet: ſic in-
gratitudo non poteſt exiſtere, nisi exiſtente bene-
ficio: quod tamen ex ſe non movet ad ingratitu-
dinem, ſed ab illa retrahit. Itèm tentatio demo-
nis ordinatur ad impediendam victoriam talis ten-
tationis; licèt ad illam eſſentialiter requiratur: ſi-
quidem

quiden
PMra
cunde
Vitori
eyſoe
Crdlyx
gll pote
AM Vet
ſus, wun
diſpara
odio,
1 , ne
quod
amoren
tfuſſro⸗
Ohiri,
Corioſo
intellecſi
ANmittit
Ronie
ecbeen
e 00
eſeit,
Uepuli
donſene
ant. 41
ſenlu
nebit
diſlent
alterut
ell vole
Va evich
ſenſus
karii,
Aerere

t. Cnlis
victorohn
n omilkin
iad, en
lcitivamn lu,
pilliram ſh.
.2 he S:
otentiem
n tot ⸗
olecis finet
Nus lber on
hingo⸗
Getiam,ld
umn Ad opr⸗
altatis non
opro ſtum!
Connolat,
von pote⸗ I
lelle tan⸗
chemriae⸗
enin iht
nis hiin⸗
tahentis ⸗
Uenc, 11
1ell⸗

lnſtir.

don⸗
St celet,
iſel
e: lil.
nlnu
ioder⸗
1 ltne

u
lüilen

⸗

683 167 689.
quidem victoria dari nequit ſine ea tentatione.
Plura vide apud Gormaz cit. n. 496. Confirm. ſe-
cundæ neg. conſeq. Diſparitas eſt: Quia licèt calor ſit
victorioſus & debellativus frigoris, non eſt tamen
ex ſuo eſſentiali conceptu debellativus potentiæ pro-
duétivæ frigoris, quia poteſt calor produci ab igne,
qui potentiam produéctivam frigoris non habet.
At verô adtus liber amoris eſt formaliter victorio-
ſus, tum reſpectu potentiæ elicitivæ odii, aut acts
diſparati, tum etiam motivorum occurrentium pro
odio, aut aéctu diſparato incompoſſibili cum amo-
re, nec poteſt amor libere produci à principio,
quod non habet ſimultaneam potentiam eliciendi
amorem & odium, aut ſaltem actus diſparatos ex-
eluſivos amoris.
Objicies quintò́. Si libertas conſiſteret in hoe vi-
ctorioſo tendendi modo, ſequeretur, quòd & actus
intellectůs eſſent formaliter liberi: ſed hoc nemo
admittit ergo. prob. ſeq. quia & illi habent hune
viorioſum modum tendendi in objedum: ergo.
prob. ant. Nam dum proponuntur intellectui mo-
tiva contraria pro aſſenſu & diſſenſu, ſi intellectus
eliciat aſſenſum, iſte eſt adhæſivus uni motivo, &ι
repudiativus alterius: ergo etiam eſt victorioſus,
conſequenter eſt liber. Reſp. neg. ſeq. prob. neg.
ant. Ad hujus probationem dico: ſi motiva pro afſ-
ſenſu & diſſenſu ſunt tantùm probabilia, tunc ma-
nebit intellecdtus indeterminatus inter aſſenſum &
diſſenſum, & utrumque ſuſpendet, donec voluntas
alterutrum imperet, & tunc victoria attribuenda
eſt voluntati. Si autem pro aſſenſu habeat moti-
va evidentia, pro diſſenſu tantùm probabilia, aſ-
ſenſus erit victorioſus, & repudiativus motivi con-
trarii, ità tamen ut non potuerit huic motivo non
adhærere, & alterum non potuerit non repudiare:
L 4 Voluntas

Voluntas autem ità amplectitur unum motivum,
ut potuerit non amplecti, ità repudiat motivum,
ut potuerit non repudiare: ergo.
Objicies ſextéô. Si voluntati proponatur motivum
pro proſecutione objeéti, ità, ut etiam voluntas
ex hoc motivo objeétum proſequatur; poteſt con-
tingere, ut voluntati pro oppoſito actu, aut omiſ-
ſione nullum omnino motivum proponatur. iIn
hoc calu proſecutio ell libera & tamen non eſt vi-=
Gorioſa: cùm non ſit repudiativa motivi contrarii:
cùm enim oro oppoſito nullum illi motivum pro⸗
ponatur, nullam poterit repudiare: ergo. Reſp.
neg. ant. quoad hoc, quod in hoc caſu proſecutio ob-
jecti eſſet libera. Nam 1i voluntati pro oppoſito
nullum omnino motivum proponatur, nec qui-
dem ipſum exgercitium libertatis, quod poteſt eſſe
motivum ſufficiens pro oppoſito. Tali caſu pro-
ſecutio voluntati non erit libera, ſed neceſſaria:
cùm defe cdtu coguitionis aliquorum motivorum
in oppoſitum voluntas per accidens non ſit indif-
ferens inter duo oppolſita, cùm illi per intelledum
nulla proponantur motiva pro oppoſito: cùm
ergo voluntas ferri non poſſit in incognitum erit
detezminata ad unum eztremum: ſi cnim proſe-
cutionem talem voluntas omitteret liberé, debe-
ret eò ipſo habere motivum omittendi, quod eſt
contra ſuppoſitum objectionis.

Objicies ſeptimé. Voluntati elicienti amorem, quo

amet Petrum per duo inſtantia, potell DEUS dare
pro primo inſtanti concurſum indifferentem, pro
ſecundo vero concurſum determinatum tantùm ad
amorem, ſed in illo caſu n inſtanti per-

ſeveraret idem amor, qui erat in primo inſtanti,
& in ſecundo inſtanti non eſſet liber: ergo actus

liber non videtur efle intrinſecè liber. Reſp. diſt.
maj.

Muj. N
tru
adivi
wah.

Geg
Poſunt.
lvllanti
minds
terit pe
pro in

inltant

dio
tor; r
edin
minar

gno
ro ind

. nlegt

AWnas
lje
Noer
Wllis
inde 4
peccan
tel e
Halur n
Per ad
ttinle
Peccan
lialiter
alllio
ni; de
iſehe
Uicelit

n Min,
1t motem,

Ir motlru

n volunt;
poteltcor⸗
antomll⸗
Nrot, In
don N Nr
contrarit
Ntluumglo⸗
etgd Neſ
,lſetted⸗
o opuln
ter u⸗
potel ele
lu gro⸗
reſſalia:
Ctiroton
ſa nlil⸗
nnellecte
1to: en
gitun eln
in nol⸗

got C

olen, I
Nα
len, 4
ntun

5

839 169 669
maj. Voluntati elicienti amorem,; quo amet Pe-
trum per duo inſtantia &c. ità, ut eodem amoré
indiviſibili amet Petrum pro ſecundo infſtanti ueg.
maj. pro primo inſtanti con. maj. ſimitkiter diſt. min.
neg. conſeq. Explico diſtinction. & ſolut, atgumenti:

Voluntas in inſtanti A. liberè amans Petrum, ſi in

inſlanti B. non habeat indifferentiam, & nihilo-
minus divinitùs confervet illum amorem, non po-
terit per illum denominari amans liberé Petrum
pro inſtanti B. ſed in inſtanti B. amans liberè pro
inſtanti A. ad eum modum, quo DEIIS dicitur
odio habere Petrum pro inſtanti, quo erat pecca-
tor; non veroô pro inſtanti, quo eſt juſtus. Adus
enim liber, cum ſit electivus, ſolú⅛m poteſt deno-
minare voluntatem amantem pro eo inſtanti, pro
quo denominat eligentem; cùm autem voluntas
pro inſtanti, pro quo eſt necellitata, non eligat;
conſequenter nequit o illo inſtanti denominari
amans per illum amorem.
Objiicies odavd. Si libertas eſſet adiui intrinſeca,
poſſet dari adus pecçccaminofſus eſlentialiter inevi-
tabilis absque auxilio gratiæ intrinſece, ac pro-
inde connexus cum ente ſupernaturali; arqui actus
peccaminoſus utpote intrinfece natufalis non po-
teſt connecti cum ente ſupernaturali: exgo. Pro-
batur maj. peccatum infidelitatis nequit evitari, nisi
per afdtum fidei pendentem ab auxilio gratiæ in-
trinſecé ſupernaturali, neque poteſt talis actus eile
peccaminoſus, quin fit liber: ergo I eflet eflen-
tialiter liber, eſſet inevitabilis eflentialiter, absque
auxilio gratiæ intrinſece ſupernaturali. Keſp. zeg.
maj. prob. diſt. ant. nequit evitari nisi per adtum
fidei vidoria ſalutati con. non ſalutari veg. ant. &
conſeg. Nam ùt loquitur hic Gormaz cit. peccatum
infidelitatis evitari poteſt per actum naturalem;,
quo

53 170 882-

quo homo naturaliter aſſentiretur rebus revelatis.
Homo enitn non ſolàm potelſt his aſſentiri per
actum ſupernsturalem, ſed etiam per actum na-
turalem: ùt patet in hæreticis adtu naturali cre-
dentibus Sanctiſſimæ Trinitatis myſterium. Hinc
in caſu hoc peccatum infidelitatis ex intrinſecis
ſuis ſolùm requirit principia per ſe neceſſaria ad
ipſius effedionem, & motiva in contrarium alli-
cientia, quibus reſiſtat, ſive hæc pertineant ad
lineam naturalem, ſive ad lineam ſupernaturalem,
adeoque conſlituentia voluntatem, non ſolùm in
ratione potentis evitare peccatum, ſed etiam, in
ratione potentis evitare peccatum per victoriam
ſalutarem.
Obiirties non. Actus internus voluntatis effcaci-
ter imperatus eſt neceſlarius; atqui idem numeréô
actus potuit eſſe liber, vel neceſſarius: ergo liber-
tas non eſt eſſentialis actui libero entitativé ſumpto.
Reſp. prims cum P. Suarez Lib. 12. de gratia cap. 11.
num. II. Haunoldo Lib. z. tract. 1. cap. 3. controverſ. 4.
J.2. n. 20 , neg. ant. Rationem dant primo, quia, ſi quis
emittat votum v. g. caſtitatis, per actum voti effi-
caciter ſibi imperat alios adtus non tantuͤm exter-

nos, ſed etiam internos, quibus hoc votum im-

pletur, atqui tales actus interni etiam efficaciter
imperati ſunt actus liberi: quia vovens poteſt vo-
tum ſuum liberé violare: ergo. Secunde quia
omnium virtutum ackus interni poſſunt ſaltèm à
charitate efficaciter imperari, ùt etiam fatentur
adverſarii; atqui omnium virtutum interni actus
ſunt intrinſecè liberi, utpote formaliter laudabiles
ac meritorii: ergo. Tertié quia ſi peccator in
mortis articulo conſtitutus, & confeſſariô deſtitu-
tus ſibi eſficaciter imperet ex motivo charitatis
ontritionem, & imperatum deinde eliciae⸗ be⸗
unc

hune
Aus
R we
tentio
rancdi
tani e
Clilega
dillind
deniq
aum
ergo a
ſupera
Aioqu
tus ſ
Rel⸗
nus ef
ſuam eli
. quo⸗
one con
We:
4orſe
eel
ſegten
enim
inlanti
holtd
ſanti
chleg
ho l.
toe en
Pro illo
tiam d
Juan h

bus teſthii.
Alentiiy
r Adu
turali re
um. Hn.
intripſecß
elariz ad
Atiun Ai⸗
igennt l
tvaturgen
On ni
A aim, i
et Nlboten

alis elhen⸗
genn onen
elo er
tiſelnptn
AA1.
pliſ,

n ot efi.
n extel⸗
okumn im.

eicee

dol 1
Ueetl 1
nt lin
ſernn.
n s
entol in
dele⸗
, her
W

hunc contritionis actum juſtificabitur: ergo talis
actus imperatus contritionis eſt formaliter liber,
& meritorius. Quartò: quia poteſt aliquis ex in-
tentione ebrietatis ſibi imperare volitionem fu-
randi rem DEO ſacram; atqui hæc volitio fu-

randi eſt formaliter peccaminoſa, & quidem ſa-

crilega: ergo eſt formaliter libera per libertatem
diſtinctam ab effectu & intentiene ebrietatis. Quini6
denique quia actus Religionis efficaciter imperans
actum ſpei Theologicæ, non attingit motivum ſpei:
ergo aétus ſpei efficaciter imperatus adhuc habet
ſuperandam propriam arduitatem & difficultatem,
alioquin non eſſet actus ſpei: ergo actus impera-
tus ſpei eſt victorioſus, conſequenter liber.
Reſp. ſecundò diſt. maj. Actus voluntatis inter-
nus efficaciter imperatus eſt neceſſarius quoad
ſuam eſſentiam & ſpecificum tendendi modum neg.
maj. quoad exiſtentiam, idque ſolùm ex ſuppofi-
tione conſequenti, non antecedenti con. maj. Quòôd

autem aliquis actus neceſſarius ſit ex ſuppoſitione

conſequenti, non ſequitur illum non eſle intrin-
ſecè liberum: cùm neceſſitas ex ſuppoſitione con-
ſequenti non tollat, nec lædat libertatem. Aliàs
enim quivis actus elicitus, dum elicitur eodem
inſtanti, non eſſet liber, & meritorius: quia, ſup-
poſitò, quòd fit eo inſtanti producstus, eodem in-
ſtanti non poteſt deſtrui, & ſic ex ſuppoſitione
conſequenti neceſſariò durat, & exiſtit: ſimiliter
ergo licèt actus voluntatis imperatus ex ſuppoſi-

tione conſequenti efficacis imperii neceſſario exiſtat

pro illo inſtanti, pro quo eſt imperatus, tamen
illo ipſo inſtanti liber formaliter eſt quoad eſſen-
tiam, & modum tendendi ſpecificum, acſi nun-
quam fuiſſet imperatus.

Reſp.

Keſp. tertiò aliter, diſt. maj. Actus eflicaciter im-
peratus eſt neceflarius extrinſeceè & tamen liber
intrinſecé con, eſt neceſſarius intrinſecè neg. maj.
Actus enim imperatus voluntatis non denominatur
neceſſarius ab intrinſeco & ſpecifico tendendi
modo, nec ab intrinſeco ordine ad ſua principia
tam eflectiva, quâm directiva, à quibus eſſentia-
liter dependet, videlicèt à voluntate, cognitione
& concurſu DEl indifferente, ſed denominatur
neceflarius ez ſola fuppoſitione actus imperantis,
quem actum imperantem entitas actus imperati
puré per accidens, & extrinſece tantùm connotat,
adeôque denominatio neceſſarii reſpectu adus im-
perati interni eſt purè extrinſeca, ſicut è contra
denominatio liberi, reſpectu acts externi imperati
eſt tantum extrinſeca; ſed
Dices: Actus externus efficaciter imperatus non
eſt intrinſecè liber: ergo nec actus voluntatis in-
ternus imperatus. Secundé. Actus efficaciter im-
perans alium actum internum fuperat per ſemet-
ipſum omnem prorſus difficultatem adus imperati,
& elidit omnia motiva retrahentia ab eliciende
adtu imperato: ergo actui imperato nihil ampluͤs
ſupereſt vincendum: ergo talis adtus imperatus
non eſt intrinſecé victorioſus: ergo nec liber.
Tertis., ſequitur, ſi tam actus imperans, quàm
imperatus eſt intrinſeee liber, poterit imperans
poni ſiné imperato, quod videtur repugnare: ergo.
Quartò. Actus imperans eſt pro priori ad impera-
tum & conneélitur eſſentialiter cum exiſlentia actus
imperati: ergo tollit indiflerentiam ad oppolſita &
Sonſequenter libertatem actus i nperati-
Reſp. Ad primum, neg. conſeg. Quia licèt adus
externus non eflet efficaciter imperatus, non eſſlet
fermaliter liber,; imo denominationem liberi non
poteſt

ſokelt
ſt ver
trinſe
2n
impen
omten
it uten
t. Lie
gala e
eſſie
ponat
Perati.
D vel
20um
ſine
ropo⸗
inpen
gexio n
Poren
Untats
1ade
Rrar
guia
ſe
ſent⸗
tem.
winn
tar in
gum
mitant
lang &
gun
Lexls,

o opr

olunt

Reniſer in⸗
tamen Wer
d neg
Venominnt
tenene
principi⸗
ellentia.
oglione
Nolnicurdt
npenntd,

6 inſea

ncond,
adlzin⸗
Ute chllt
iupenil

tus N
tatis in
Gter in⸗
ſenet⸗
Zinhen
helcien
Ui anpl
inpeli
Ne Mer
6, Juin
Uheimd
ne:eid
Aiher
uliad
und

poteſt aliunde accipere, nisi ab adctu imperante;
at vero aéctus intermus à voluntate elicitus eſt in-
trinſecèé & eſſentialiter liber inde pendenter ab ullo
actu imperante. Ad ſecundum neg. ant. Quia actus
imperans Religionis per ſe ſolam non fuperat
omnem difficultatam imperati actús ſidei, aut ſpei:
àt patet ex dictis in Reſp. 1. Ad tertium neg. ſequel.
ant. Licèt enim uterque adtus ſit formaliter liber;
quia verò imperans eſt ſupra imperatum reflezgus
& eſficax volitio illius. Idcirco ſi cognitio pro-=
ponat objestum tum actůs imperantis, tum im-
perati, voluntas neceſſitatur ad hoc disjunctive,
ut vel utrumque actum eliciat, vel ntrumque
actum omittat, & ideo imperans non poteſt poni
ſiné, imperato: quia autem poteſt dari cognitio
Proponens objedum adtüs imperati, poterit dari
imperatus ſiné imperante; & inter illos eſt con-
nexio non mutua. Ad quattnm neg. ant, qnoad
priorem partem. Quia licèt aftus imperans vo-
luntatis præcedat pro priori naturæ actus impe-
ratos aliarum potentiarum, non tamen actum im-
peratum ipſiusmet voluntatis. Ratio diſparitatis eſt:
quia aliæ potentiæ non ſunt formaliter liberæ, nec
ſe ipſas determinare poſſunt, ſed determinari in-
digent à voluntate pro priori per actum imperan-
tem. Voluntas autem eſt potentia ſe ipſam de-
terminans per ipſum adtum, & uterque actus orie
tur immediaté ab illa, adeôque tam imperans,
quàâm imperatus eliciuntur ſimul naturâ & conco-
mitanter: unde etiam impropriè dicuntur impe⸗
rans & imperatus: re ipſa enim non funt aliud,
quâm duo àactus liberi, unus directus, alter re-
Nexus. Reſp. ſecund diſt. ant. Actus imperans eſt
Pro prieri ad imperatum ex libera determinatione
voluntatis & ſuppoſitione conſequente gon. ex ſup-
H poſitione

poſitione antecedente & independenter à libertate
voluntatis neg. aut. & conſeq. Ratio eſt: quia prius-
quam voluntas eliciat adum imperantem eſt libera
vel ad eliciendum immediaté actum imperatum
ſinè imperante, vel ad eliciendum utrumque, vel
ad utrumque omittendum: ergo quôd hic & nunc
eligat, elicere utrumque unum dependenter ab
altero, hoc totum eſt ex ſuppoſitione conſequente,
adeôque liberé: ſicut licèt materia ſit pro priori
naturã ad formam & connedtatur in quorundam
ſententia ellentialiter cum exiſtentia formæ, quia
tamen DEIIS liber erat vel ad ponendam hane
formam ſinè materia, vel ad ponendam utramque,
vel ad utramque omittendam, ideo utriusque po⸗
ſitio eſt tantùm ſuppoſitio conſequens & libera.
Similiter licèt actio ſit prior effectu, ſaltèm ori-
gine, & connectatur eſſentialiter cum effectu, non
tollit tamen libertatem effectui ob eandem ratio-
nem. Ex quo etiam patet: quòd ſi in poteſtate
voluntatis eſſer habere prædeterminationem, vel
non babere, non tollendam fore libertatem adtui,
licèt prædeterminatio eſſet pro priori ad aduum &
eſſentialiter connexa cum actu.

QuksSTIO XII.

Luanam ſit prima ſou remota Re-
Cula actionum humanorum?

Uòôd aliqua Regula diretiva actuum humano-
rum neceſlariò aſſignari debeat, certum vi-
detur: quia, cùm actus humani aliquando boni ſint,

aliquando mali, ratio diverſitatis alia aſſignari ne-

quit; nisi, quia illi aliquando ſunt conformes re-

guülæ, aliquando difformes, üt bene notat PF. Rho-
es

es hic
pota Al
mota

oces
Lulam
cent ⸗
ne ſl
le detu
lis Prre
lendo, 10
ſione in
Mam inte
Relolu
Aunone
cl. i, ſen,
Nihmi
G,
eihian,
Mecciti ſen
Ueſl donſi
dinde
MorNter
Ee cum
morum:
nr o
Plunratis
mnaen
Nerd ed
y terti⸗
mparti
enſarz
Mum in
Conſegue
Kum ſe
Pparti

et ilente
bin in⸗
emn elt Ihen
impefatun
umgue, 7el
lie & nune
deuter ab
nſegnene,
Pto Prdi
Olotuntn
Ormmx,
enemn hin
N utnanete,
rinsgne po⸗
& en
ltem ol⸗
Feckl; N0s
n alo⸗
voteſere
en, VEel
n W,
ahm

moraliter boni &

des hic diſp. 1. q. 1. ſect. 1. Regula autem alia eſt ze-
mota alia proxima., Verùm, quænam res regula re-
mota ſit, variant Authores; alii cum Vasquez, de
Rhodes, Mlozianow'ski, & pluribus aliis primam re-
gulam putant eſſe naturam rationalem. Alii do=
cent eſſe legem æternam, prout ſumirur pro ratio=⸗
ne ſeu dictamine æterno divinæ ſapientiæ, dirigen-
te creaturas rationales ad finem ultimum, quædam
eis pra cipiendo, quædam permittendo, aut conſu-
lendo, nonnulla etiam prohibendo; & de hacç quæ-
ſtione in præ ſenti. Quid verò per Regulam proxi-

mam intelligatur, interirs dabitur.

Reſolutio. KRegula morum origine prima, adebque re-
ſolutione uliima, eſt ſola lex æterna. Ità Gonet de ma.
ral. in communi art. 2. F. 1. u. 29. Probatur Conclu-
ſio primò author. §. Auguſtlin. lib. 2. rontra Fauſtum
ap. 2z. ubi peccatum ſic definit: Didum, fadtam,
concupitum, contra legem æternam: ergo rationem
peccati, ſeu ads humani moraliter mali & inho-
neſti conſtituit in difformitate cum lege æterna,
adeôque per oppoſitum, rationem adtůs hamani
honeſti conſtituit in conformita-
te cum lege æterna, tanquam cum prima Regula
morum: ergo. Probatur ſecuuds authoritate S. Tho-
mæ hic, qu. 7i. art. 6. ità loquentis: Regula autem
voluntatis humanæ eſt duplex, una Propinqua &
homogenea, ipſa ſcilicet humana ratio: altera
verô eſt prima regula: ſcilicet lex æterna. Proha-
tur tertiò ratione: Lex æterna eſt lex prima utpote
imparticipata, & omnium ſuperior, adeéque eſt
menſura omnium aliarum legum: cùm enim pri-
mum in quovis genere ſit menſura reliquorum,
conſequenter etiam lex prima eſt menſura omnium
legum ſecundarum & Participatarum, ut proinde
lex participata tunc ſolum ſit juſta & legitima, ſi
cum

699 176 689
cum lege diéina concordet, injuſta ſi ab ea diſcor-
det; atqui omnis lex participata eſt aliqua regula
morum, cùm quævis leg habeat vim aliquam re-
gulandi ac dirigendi mores, ſeun adtiones Fuma-

nas: ergo lex prima, qualis eſt lex æterna, eſt

prima regula morum. Probatur quartô, IIla eſt pri-
ma regula morum, quæ non poteft regulari, pPer
aliam priorem regulam morum, ſed per eam re-
gulantur omnes reliquæ, atqui fola lez æterna
non poteſt regulari per aliam priorem, & per
ipſam regulantur, ac per ipſam, vim regulandi ac
obligandi participant omnes aliæ leges & regulæ
morum: ergo ſola lex ærterna eſt prima regula
morum, quæ;, quia omnes cæteræ leges ab illa
derivantur & originantur, dicitur origine prima,
quia verò etiam ultimatè in illam refolvuntur, di-=
citur reſolutione ultima. Probatur quinto: Prima
regula morum non eſt ipſa natura humana quâ ra-
tionalis: ergo lex æterna. Piobatur ant. nulla
creatura rationalis & intellectualis eſt per ſuam
eſſentiam impeccabilis, & indefecibilis à prima re-
gula morum; atqui eſfet per ſuam eſſentiam im-
peccabilis ſi eſſet prima regula morum: nam agens,
quod per fuam eſſentiam eſt prima regula morum,
eſt agens indefectibile à prima regula morum con-
ſequenter impeccabile. Er ratio eſt: quia eſſentiæ
rcrum ſutit immurabiles, & indefectibiles, ità ut
quod per ſuam eſſentiam eſt tale, ſemper ſit tale:
Gùm nihil poſſit deficere à ſua eſſentia: confequen-
ter, quod per ſuam eſſentiam eſt prima regula mo-
rum, non poteſt à prima regula morum deficere .
ergo prima regula morum non poteſt eſſe natura
humana etiam ut rationalis, ſed ſola ratio dire-
Rionis creaturæ rationalis in ultimum finem in

mente divina eziſtens, quæ eſt lex æterna. Pro-
batur

aur den
talis en

Acvi
tegula
mmenſur.
Pprimum
fon pote
Halionalie
le; nec

i
oe
ſiio nen
ſotam 1
cioniblt
illet ert
Gonocn l
nerdi
ed e
irſe gui⸗
enlirz
llike
N E nn
Plt donſd
Pad
Cttatum.
utimul
ne entitz
Rolktis
Ulllane
Oliicie
ſio noft

de d
afigta ni
1 4liguan:
ones Hun
terna,
Illa enri
onlart, pel
tinn le⸗

lei WeiN

ſeges
. Pyimi
01 9 i⸗
it. Nul 14
Per uam

Dic R⸗

Eorinn We.

ninaken-
bul horunn
hokün, n

aſentt

giig eleni

1
etess

W.
Plei

batur denique ſextò: Quælibet creatura rationalis quà
talis eſt ſubjectum regulabile per regulam rationis;
atqui ſubjeétum regulabile quà tale non ell prima
regula ſeu primum regulativum, ſicut ſubſectum
menſurabile quà tale non eſt prima menſura, ſeu
primum menſurativum: quia paſſivum qua tale
non poteſt eſſe primum adtivum: ergo creatura
rationalis, ſeu intelletualis quâà talis non poteſt eſ-
ſe, nec dicè prima regula mofum.

Oppoſitorum Solutio.
iicies primo. Ariſtoteles 106. Metaph. text. 4.
+☛ docet menſuram debere eſſe homogeneam cum
ſuo menſurato; vel menſurabili; item debere eſſe
notam, ſed lex æterna non eſt homogenea cum
actionibus noſtræ voluntatis; cùm ab illis infinité
diftet: ergo lex æterna non eſt regula & menfura
actionum humanarum. Reſpond. explic: maj. cum
diſt. menſura ſeu regula immediata & proxima
debet eſſe homogenea cum regulato & menſarato
tranſ, quia confrarium patet in Phyſicis, regula &
menſura remota & mediata Neg. maj. con. min. ſi-
militer diſt. conſeq. Regula enim & menſura proxis
ma & immediata actionum noſtræ voluntatis eſt
ipſa conſcientia, ſeu diétamen rationis pracicum,
quod diétamen utique eſt homogeneunr; utpote
creatum, cum actibus noſiræ voluntatis, ità tamen;
ut ſimul ſit conforme legi æternæ, quæ licèt ratio-
ne entitativæ infinitæ perfecttois diſtet infinite; à
noſtris viis & cogitationibus, objedlivè tammen non
diſtant: quia idem objetam fepræſentant; & in
idem objectum tendunt.
Objities ſetundo. Non poteſt expliéari: an reſo-
lutio noſtra intelligenda fit de æterna DEl lege na-
N turali;

S63 178 6-
turali, an alia? ergo. Probatur ant. Quia aliàs ſe-
quefetur primo, quôd omne peccatum ſit contra
lJegem DEI naturalem, fed ſequ. eſt inconveniens:
cùm dentur aliqua peccata, quæ tantùm ſint contra
legem poſitivam divinam, aut humanam: ergo. Se=
cundò. Quòd non poſita tali lege æterna & natu-⸗
rali,; ad quam ponendam DEUS non necefſſitaba-
tur: cùm quamlibet fuam legem DEUs liberè po-
nat, nihil eſſet formalitet honeſtum, aut inhone-
ſtum, quod rurſus eſt inconveniens: ergo. Reſp.
ad argument. neg. ant. noſtra enim reſolutio opti-
mè intelligitur de æterna DEl lege naturali, ſeu
in quantùm participabili in creatura rationaht, in
per ſe notis principiis practieis, & in neceflariis
univerſalibus ac immutabilibus dictaminibus divinæ
ſapientiæ, qualia ſunt: deelina à malo, & fac bo-
num: quod tibi non vis fieri; alteri nèé feceris
Sc. ab intellectu creato rationis uſum habente na-
turaliter cognoſcibilia,. Prob. primæ diſt. ſeq. maj.
ſequeretur, quòd omne peccatum ſit contra legem
naturalem mediatè ſeu ultimatè Conc. immediatè
Neg. ſequel. maj. & min. Nam actiones humanæ præ-
varicantes Legem poſitivam ſunt peccata non prœæ-
cisè ideo: quia ſunt contra legem pofitivam, ſed
etiam ex co: quia funt contra legem naturalem
diétantem obſervandas eſſe leges poſitivas etiam
humanas, quæ tanquam appendices legis naturalis,
ab ea totam ſuam vim obligandi habent. Hinc
qui agit contra legem poſitivam ; ideò ultimatè
peccat: quia operatur contra legem æternam na-
turalem, quæ præcipit obſervantiam & prohibet
transgreſſionem legis poſitivæ, & ſic adtus hone-
ſtus vel inhoneſtus ultimatè reſolvitur in naturalem
legem æternam DEI, cui ultimatè difformatur, aut

conformatur. Prob. ſecundeæ Con. ſequel. Nam hæc
conſo-

nlonat
zer legem
liberum
ham na
riis &
enkix
luncono⸗
WN: T.
duoc illie

teer cont

litis, qu⸗
Chjicies
Per ſe hor
honehlztis
lis ſoopor

onelizs

ræcivit n
leveſſatins
Miun D.
ens dduluin
IaIedlc
ne, 1
Guclam
olikin
on et oin
eb⸗ 4
Banta ſe
irhaneſis
inhaneſt
1 racſcali
3 Ney
3
las racie
Eim ſeilie
n ater

uli⸗ ſe⸗
mn Ur ant
noonrentei
ſint contii
1i cto,
na & natl⸗
necelltaba⸗
lbbert po⸗
An here⸗
etgo. deß⸗
ſolutioon⸗
Uorurl,l
Ukionklrid
in berelrit
pibus ftin
ns leterls
ubente a⸗

tta lepem

Gnnelid

Gnmnde d⸗
Ann boupls⸗
gtiran, E
n Detuti ent
lcs chu
einltich
Uoent.
d ufimd
1
1.
le ſchet
NM
uns Me
rbutnt,

„ℳ
1tn
RMR ſee

conſonat Apoſtolo dicenti: pecratum non cognovi nis
per legem: ergo à pari. Nego tamen DELIM efle
liberum ad ponendam vel non ponendam legem æter-
nam naturalem, tum quia hoc conſiſtit in neceſſa-
riis & immutabilibus dictaminibus practicis fapi-
entiæ divinæ, quæ primô in DEO eontinentur, ſe-
cundariò autem in naturali judicatorio rationis hu-
manæ: Tum quia DEUs non eſt liber ad hoc;
quod illi eſſentialiter eonvenit ; ſed DEO eſfentia-
liter convenit eſte primam regulam omnis hone-
ſtatis, quæ eſt le æterna & naturalis: ergo.
Obiicies tertis,. Quod multas actiones fupponit
per ſe honeſtas & inhoneſtas non eſt prima regula
honeſtatis, aut inhoneſtatis, ſed lex externa natura-
lis ſupponit multas actiones humanas eſle per ſe
honeſtas aut inhoneſtas, ideo enim lex naturalis
præcipit amorem DEI: quia eſt per ſe honeſtus &&
neceſſarius ad ultimum finem, & ideo prohibet
edium DEl: quia eſt per ſe inhoneſtum & abdu-
cens ab ultimo fine: ergo. Confirmatur juxta axio-
ma Theologicum; aliqua ſunt ideo mala: quia probhi-
bita, & aliquæ ideo ſant prohibita: quia mala: ergo
quædam aétiones humanæ ſunt malæ antecedenter
ad prohibitionem legis æternæ: ergo lex æterna
non eſt prima regula & menſura boni & mali.
Reſp. ad argument. diſt. maj. quod ſupponit multas
actiones per ſe formaliter & completè honeſtas aut
inhoneſtas, non eſt per ſe prima regula honelſtatis, aut
inhoneſtatis Con. quod ſupponit multas actiones per
ſe radicaliter & ineompletè honeſtas, aut inhone-
ſas Neg. maj. ſimiliter diſt. min. Neg. conſegq. Nam
lex æterna naturalis ſupponit tantùm actiones ali-
quas radicaliter honeſlas, vel inhoneſtas; in quan-
tùm ſeilicet exigunt præcipi aut prohibefi per le-
gem æternam, quæ poſtea evadunt formaliter &
M Z completé

„3 180 E82-
completè honeſtæ, aut inhoneſtæ, in quantùm per
legem DEI æternam naturalem præcipiuntur, aut
prohibentur, & tali legi præcipienti aut prohi-
benti ſunt conformes aut difformes. Confirm. ex-
plico ſecundam partem axiomatis cum diſt. aliqua
ideo funt prohibita: quia mala radicaliter, ſeu ex
natura rei exigentia prohiberi Con. quia ſunt ma-
la formaliter, & completéè ante prohibitionem legis
tternæ Neg. ſimiliter diſt. conſeq. & Neg. illat. fun⸗
datur hæc reſponſio rurſus in illo Apoſt. ad Rom.
7. v. 7. peccatum non cognovi, nisè per legem: Nam
concupiſcentiam neſciebam (videlicet eſſe malam)
nisi lex diceret, non concupiſcas: adeéôque bonitas
& malitia objectiva, ratione cujus aliquæ actiones
ex natura rei exigunt præcipi, aut prohiberi, eſt
bonitas & malitia tantùm radicalis. Catera au-
tem, quæ prohibentur per legem divinam non
æternam naturalem, ſed ſimpliciter divinam, aut
humanam poſitivam tantùm, antecedenter ad hanc
legem, non fſunt per ſe & ex natura rei radicali-
ter mala, cùm non per ſe exigant prohiberi, ſed
tantùm per accidens, in certis circum ſiantiis, & ſpe-
ato aliquo fine particulari extrinſeco legislatoris.
Obj. 4406. Prima regula morum non poteſt regulari

per aliam ſe priorem, nec poteſt reſolvi in aliam ra-

tionem magis ultimatam, atqui lex æterna natura-
lis reſolvitur in rationem magis ultimatam: ergo
non eſt prima regula. Prob. min. ſi quæratur, qua-
re lex naturalis prohibeat v. g. mendacium, re-
ſpondetur: quia mendacium eſt per ſe malum ra-
dicaliter: ergo. Reſponcd. diſt. maj. prima regula
non debet reſolvi in aliam rationem magis ulti-
matam, quæ ratio ſit regula & principium dire-
Gctivum Con. quæ ſit principium purè objeéctivum,
ſen objectum Neg. maj. diſt. etiam min. Lex æter-
na

da nat
tach,
porèe
Prine
natunu⸗
n !
on iplan
rigit r⸗
Glidem
Lultione,
Hartem G
electis
Hein vole
Uie rinei
EAn hon
ninm hſecl
Cbit zon
Uuni lartg e
unept an
,Clt

l

ſolete i
Pro Gſein
Ul pent
Uere ltemn
Nritlemn
nan t3
Peritt a
Uog
nun ib
, Chiie 4
iceo ſund
Iræ humn
honorr

ii citt

gunin ſer
piuntn, u
ti aut ⸗
Confin dA
iſ. Alr
lter, len el
is Cnt ma-
onenſegts
Nig la. W⸗
&
erlg N
eſe aln)
Göle ins
ſigur Ane
vohibell, 4
COatera dl⸗
viram Nol
inam, 4lt
er d bune
tadical⸗
ichetl, 81 „»
tip:Kie⸗
Sluotti
olepit 1
votellteguen
nalan ⸗
1tntin⸗

eminn
mmm: e
Urtrut,

. 2
S33 181 89-
na naturalis reſolvitur in rationem magis ultima-
tam, quæ ſit regula & principium directivum Neg.
puré objedlivum ſeu objectum, ſubdiſt. & in tale
Principium purè objectivum reſolvitur lex æterna
naturalis ab homine uͤt Theologo, vel Philoſopho
Con. ab homine ùt honeſte operante Neg. min. Nam
non ipſum, ſed intellectualis cognitio objecti di-
rigit & regulat voluntatem. Unde ctiam poſitis
quidem objectis, ſed non exiſtente intelle duali co-
gnitioneg, voluntas nec in unam „ nec in alteram
pPartem dirigitur, adeéque ſola dicdtamina practica
intellectůs habent rationem principii directivi re-
ſpedu voluntatis, objedtum autem non eſt forma-
liter principium directivum, ſed merè objectivum,
& dum homo reſolvit legem naturalem in princi-
pinm objectivum, facit hoc àùt Theologus, vel Philo-
ſophus, non ùt honeſte operans, nam ut honeſtè ope-
ranti ſatis eſt ſcire, quòd tale objectum aut actio ſit
Præcepta, aut conſulta per legem divinam, licèt non
ſciat, cur ſit præcepta aut conſulta. Inſtantia eſſe
poteſt: ſic homini quàâ fideli ſufſcit fidem ſuam re-
ſolvere in ſolam authoritatem DEI loquentis, &
pro ultimata ratione credendi aſſignare ſummam
DEI veritatem in cognoſcendo & dicendo, reſol-
vere autem ulteriùs utramque hanc veritatem, in
veritatem primam in eſſendo, aut in eſſentiam di-
vinam, tanquam veritatis divinæ radicem „ non
Pertinet ad hominem ùt fidelem, ſed ad hominem
ùt Theologum, ad quem pertinet radicem divino-
rum attributorum indagare.
Objic. quintò, Amare DEIM, honorare Parentes;
ideo ſunt actiones honeſtæ, quia conformantur na⸗
turæ humanæ ůt rationali , êcontra odiſſe DEUM,
inhonorare parentes, ideo ſunt adtiones inhoneſtæ:
quia difformantur naturæ humanæ, ùt rationali:
M 3 ergo

683 182 662-
ergo natura humana àùt rationalis eſt prima regufa
morum. Reſpond. diſt. ant. ſunt actiones hone-
ſtæ: quia conformantur naturæ humanæ tanquam
ſubjecto regulsbili & regulato per dictamen ſapi-
entiæ divinæ, ſeun legem æternam DEI Con. quia
conformantur naturæ humanæ tanquam menſuræ
ſeu normæ regulativæ Neg. ant. & conſeq. ſubje-⸗
Kum enim regulabile aut menſurabile quà tale non
poteſt eſſe prima regula, ſeu primum regulativum
aut menſuratiyum, cùm pafſſivum quà tale non
poſſit efſe primum astivum: Unde ſi quæratur,
quare amare DELCIM ſit conforme naturæ rationa-
li quàâ tali, debet ex parte principii regulativi hæe
ultimatiſfima ratio reddi: quia lex æterna DEI,
ſeu divina ſapientia dictat DEUM eſſe amandum.
Objic. ſexté. Illud non eſt prima regula honefta-
tis directiva, quo ignorato adhuc aliquæ actiones
poſſent fieri & intelligi formaliter honeſtæ, aut in-=
honeſtæ, atqui ignorata lege æterna naturali poſſet
adhuc Atheus facere actiones moraliter heneſlas
aut inhoneſtas, utpote cognoſcens & advertens il⸗
Ias ut convenientes, vel diſconvenientes naturæ ra⸗
tionalt: ergo. Reſpond. Neg. min. Suppoſſtum,
quòd Atheus poſſit legem naturalem ignorare,
quamvis enik DEIM. ignorantia culpabili & à
peccato non exculſante ignoraret, ſub ratione cauſæ
primæ & primi motoris, non tamen poteſt DEUM.
ignorare ſub ratione primæ legis naturalis, ſeu di⸗
Gaminis univerſalis neceſſiarii immutabilis dictan-⸗
tis quædam eſſe licita & illicita. Et hoc nune
omnes Theologi tenere debent poſt proferiptam
ab Alexandro VIII. propoſitionem, quâ admitte-
batur peccatum purè Philoſophicum , quod elſet
quidem contra naturam rationalem, non tamen
eſſet peceatum Theologicam:; ſeu offenſa DEl diſ⸗
ſolvens

4

ſolvede

DERXE
lem 2
pall,
DEl
po ſ
Ahionem
Natute
Ele gra
gkis hr⸗
cictat il
Aatio a
ege zte
conceptn
Mn ell n
Del ven
Rum: e
Oblpene n
lel⸗
nt,
hanar
Wüs d
Crdine
lunmot
ion
niet
Prltengg
ilietun.
Binlin
l
cedens
Tepnlans
conſeien
Juantur
e cjue

primuene
Giones M⸗
anz tangun
amen lis⸗
1 Con, Aui
m menlure
iſeß lice⸗
Intle ton
Ueghaigunn
1 Aerunn
aturt tlnr
rgnüih
Zietni e
ſe mudn
hllz hotefr
e ltione
le, aui Mu
tali pole
4 oriles,
Aetteni de
8s Mrnen
Supollun,
n gnonte,
digneir

HaIN

elde

„83 183 682

folvens amicitiam cum DEO, & trahens reatum
pœnæ æternæ, ex eo, quôd peccans adverteret ta-
lem actionem eſſe diſconvenientem naturæ ratio-
nali, non verò contra DEUM, eòô quòd ignoraret
DEIIM, aut tunc non cogitaret de DEO. Hine
ergo ſequitur, quòd eo ipſo dum quis advertit
actionem aliquam eſſe graviter diſconvenientem
natuzæ rationali, advertit etiam hanc eſſe illicitam,
& ſe graviter ad illam non ponendam obligari, &
quia hæc illicita formaliter non eſt, nisi quia eam
dictat illicitam & inboneſtam lex æterna, nec obli-
gatio ad illam non ponendam poſſit eſſe, nisi à
lege æterna, eo ipſo, tunc cognoſcitur DEUs ſub
conceptu legis æternæ obligantis. Unde peccatum
non eſt purè Philoſophicum, ſed eſt etiam offenſa
DEI pœni æterna dignum conſequenter Theolo-
gicum: ergo prima ultimata regula moralitatis
obligans nos in conſcientia non eſt natura rationa-
lis, ſed lex æterna.
Quares, quid ſie regula proxima morum, ſeu alctionum
bumanarum. Reſp. Regula proxima morum, quæ
aliàs etiam dicitur applicatio regulz remotæ in
ordine ad dirigendas actiones morales & mores
humanos, vocata ab omnibus Theologis conſcientia,
à S. Thom. hic 4. 19 art. ”. & aliis comuniter de-
finitur, quòd ſit dicamen ſeu judicium intelleſtus, quo
Jadicamus aliquid hic & nunc eſſe per legem licitum vel
illicitum, præceptum vel prohibitum, faciendum vel fu-
Siendum, aut quo judicamus, fuiſſe aliquid à nobis bene
vel malè faltum. Hæc in quantùm eſt dictamen præ-
cedens actionem faciendam, vel omittendam, & eſt
regulans & dirigens eleétionem voluntatis, dicitur
conſcientia antecedens, vel dictamen conſcientiæ, in
quantùm hæc conſequitur actionem jam faétam
de cujus bonitate vel malitia judicat, dicitur con-
M 4 ſcientia

ſcientia conſequens, ſeu teſtimonium eonſcientie, vel
ſi de malo eſt remorſus vel vermis conſcientiæ. Ex
quo conſtat conſcientiam primé modé ſumptam
eſſe dictamen ſeu judicium practicum, eò, quod
verſetur circa oraxim proponendo opus, & quo-
modo id fieri debeat, & ſecundé modò ſumptam
eſſe judicium ſpeculativum, eòô, quòd ſit in contem-
platione operis jam facti, an ſcilicet honeſtum ſit,
vel inhoneſtum? Differt autem conſcientia antece-
dens, de qua ſolûm hic quæſtio eſt, à Syntereſi, quòôd
hæc verſetur circa operationes in communi abſtra-⸗
hendo à circumſtantiis, illa vero verſetur circa
operationes particulares, in his circumſtantiis, po-
nendas, vel omittendas, vel ùt loquitur S. Thomas
12. q. 94. art. I., ad z. quòôd Synterefſis ſit habitus
continens prægçepta legis naturalis, quæ ſunt pri-
ma principia actionum humanarum, & ſe habeat
per ſua principia practica, veluti præmiſſæ in Syl=
lJogiſmo. Conſcientia vero habet ſe velut conclu-
ſio v g. in iſto Syllogiſmo: omne peccatum eſt
fugiendum, ſed perjurium eſt peccatum utpote à4
DEO prohibitum, & veracitati religionis, re && que
rationi repugnans: ergo hoc perjurium, de quo
nunc delibero, eſt fugiendum in quo ſy llogiſino
præmiſſæ ſunt actus ſyntereſeos, actus verô con-
cluſionis eſt a dus conſcientiæ: & hinc conſcien-

tia dicitur quaſi concludens fſcientia: quia diécta-

mina practica ſyntereſeos, & ſcientiam univerſalem
moralem concluſiyè applicat ad actiones particu⸗
lares.
Dividitar autem conſcientia primò in peram G&
erroneam; Vera ſeu recta eſt, quæ dictat opus li⸗
citum, aut illicitum eſſe;, quod re ipſa per legem
licitum, aut illicitum eſt. Econtra erronea eſl, quæ
dictat opus licitum, aut illicitum eſſe, quod re ipſa
Per

her lege
neam e.
biliter
egis ie
ſormari,
enlig dr
ente Oici
linis ac p
Pilis dici
tivis prol
pyeceptum

e praci

e; &

ttumn tant
unuantiam,

Mibitum

/W½ Gtare,

lb ai

D n& het

Dividitn

ſenm,

tar Nrice
Conlelentl
r 1e ich
Ultlone.
UIuc 6
ed.

Dr ſol

eo di.

a, intte
artim 4

ſtee el
6 fummen
,eo, glil

8, & glo⸗

ſumptam

contem⸗
nelun lt,
ntic anttee⸗
neeſiolth

moni .

let eie

ſtantis .
1r 5ITonn

lt kabltu
ſunt pl.

le habet

lr ingſl.
1 (Ooce
Ccaran e
N Upote
iglellai
n, Eegll
ſlogihne
er l:
4 gien⸗
in c.
Ues uiik⸗

a

ml
el e
1eht
lel 4
e

=

per legem tale non eſt. Hæc ſubdividitur in erro-
neam culpabiliter, & inculpabiliter erroneam; Calpa-
biliter erronea eſt dictamen formatum ex vincibili
legis ignorantia: Incalpabiliter erronea eſt, quæ
formatur ex ignorantia legis invincibili. Conſci-
entia autem vera & recta, in certam & probabilem.

Certa dicitur, quæ deducitur & formatur, ex mo-

tivis ac principiis certis, aut evidentibus: Proba-
bilis dicitur, quæ formatur ex opinione, ſeu mo-
tivis probabilibus. Opus verô licitum dividitur in
præcebtum ſuaſum & permiſſum. Quidquid enim à le-
e præcipitur, ſuadetur, aut permittitur licibum
eſt; & ſubdividitur in re ipſa licitum, & in ligçi-
tum tantùm apparenter, per errorem, aut igno-
rantiam, ſimiliter etiam opus illicitum, ſeu pro-
hibitum dividitur in re ipſa illicitum & in illigi.⸗
tum apparenter tantum, & ſubdividitur in illicitum
ſub gravi culpa & pœna, & in illicitum ſub levi cal-
Dividitar ulteriùs conſcientia in dubiam & ſcra-
buleſam, ubi notandum eſt: quoòd ſi dubium accipia.
tur ſtricté & proprié pro ſuſpenſione judicii, non ſit
conſcientia propriè dicta: Conſcientia enim pro⸗
prié dicta eſt judicium practicum, ut patet ex defi-

nitione. Dubium autem propriè dicdum non eſt

ullum judicium, ſed eſt ſuſpenſio omnis judicii:
ergo. Similiter ſi ſcrupulus accipiatur propriè
pro ſola apprchenſione & inani anxietate orta ex
illa apprehenſione non eſt conſcientia propriè: cum
ſola apprehenſio non ſit judicium practicum: ut
ergo diéta diviſio ſubſiſtat nomine conſcientiæ du-
biæ, intelligendum eſt judicium aliquod practicum
partim determinatum, partim indeterminatum, ſeu
disjunctivum ex motivis dubiis factum, & tale ju-
dicium pracçticum eſlet, ſi quis poſt conſiderata
motiya

683 186 62-
motiva dubia, quæ ad neutram contradicétionis par-
tem ſufſſicienter determinant intellectum, diceret,
ſive hæc adtio ſit licita, ſive illicita, eſt tamen hic
& nund facienda, ſimiliter nomine conſcientiæ ſcru-
puloſæ, intelligenda eſt ſuſpicio & judicium ex le-
viſſimis & ſæpe ridiculis motivis formatum & di-
ctans operationem aliquam eſſe præceptam, vel
prohibitam à DEO, & ſic habebitur judicium pra-
Gicum, de opere aliquo particulari hic & nunc
exercendo, aut omittendo, adeôque habebitur ratio
conſcientiæ.
Alia denique dicitur conſcientia laxa, quæ ſo-
làùm majora mertalia curat. Alia Phariſaica, quæ
magna parvi & parva magni facit. His ſuppoſitis,
apud omnes Theologos.
Certum eſt primèé: Quòôd nemo debeat fequi con-
ſcientiam laxam & Phariſaicam quà tales, imô nee
habere, ratio manifeſta eſt: quia inducunt in pec-
cata & grave diſcrimen ſalutis.
Certum eſt ſecunde: quòd nemo teneatur opera-
ri juxta confcientiam practicè dubiam, imò ſi juæg-=
ta illam operatur, peccat. Katio eſt prims: quia
opus ſic factum non eſt ex fide, feu ex conſcientia
dictante eſle licitum: ergo juxta Apoſtol. ad Rom.
14. eſt peccatum. Secund: quia qui exercet

operationem, de qua ſpeétatis omnibus dubitat;,

utrum ſit peccatum, interpretativè vult malitiam
peccati, de qua dubitat, eo ipſo enim æque vult
operationem ſive ſit peccatum, ſive non. Tertio:
qui ſe exponit proximo periculo peccandi, eo ipſo

. 4 .V

peccat; nam qui amat periculum, peribit Ecole⸗-

Riaſt. 3. atqui ſequens conſcientiam practicè du-
biam ecxponit ſe proximo periculo peccandi, reſol-
vendo ſe ſeilicet ad operationem, non curando;

utrùm licita, an illicita ſi? ergo peccat, & qui⸗
dem

derh
aut v
ſit pr
morta
liten.
Cern
guimn
eſle Pra
tiom ſu
depoſit
formare
ſequent
Conſcien
ſcientig
commmn
prudenti
neo betu⸗
is. Mun
len⸗ ell
perahion
iß. ſel
diis
ſeltmm
ln,
ſare ſan
M
Mraho⸗
kane p
llonis i
ſate
Ptucente
rids,
etrone

diiaen⸗
kum, Cran,

eſt taende

ſejenti ſen
feium ex
tum & G⸗
eptam, el
dieium prr⸗
Me K ume

beditur atſe

at . i⸗

gis Cppolln

tlegni Nr

es, Imd ne
nnt in ee⸗

r ddeld⸗
imd du⸗
in: n
ſetn
Nol 11RN.
i antet

dem juxta qualitatem dubii peccat aut mortaliter;
aut venialiter: nam ſi practicè dubitet, utrùm adtio
ſit prohibita ſub mortali? exercendo ipſam peccat
mortaliter, fi, utrùm ſub veniali? peccat venia-
liter.
Certum eſt tertis: Conſcientiam tam certam,
quàm probabilem obligare, fi didet aliquod opus
eſſe præceptum, aut prohibitum, ſi tamen contra-
rium ſit vere ac ſufficienter probabile, poterit quis
depoſita conſcientia probabili contrarium dictamen
formare, idque per ſe loquendo ſequi, ut esg quæſt.
ſequenti patebit, Natio manifeſta eſt: quia utraque hæe
conſcientia eſt prudens. Nec obſtat, quòd omnis con-
ſcientia prudens ſit moraliter certa & evidens, ut
communiter docent Theologi, cùm omnis aéctus
prudentiæ ſit evidens & certus: conſequenter
nec detur conſcientia prudens, & tantuùm prohabi=
lis. Nam diſt. aſſertum: omnis conſcientia pru-
dens eit moraliter certa & evidens de honeſtate
Operationis conc. objecti operabilis neg. ſimiliter
diſt. ſeq. Nam cuin confcientia prudente, quæ pro-
babilis dicitur, poteſt ſtare hæc formido: forte hoc-
objetum, quod hic & nunc prudenter judice eſſe
licitum, re ipſa non eſt licitum, licèt non poſlit
ſtare formido iſta, fortè hic & nunc me conforman-⸗
do meo dictamini prudentiæ & prudenter operande
operabor inhoneſté, adeôque nemo prugenter ope-
rans poteſt habere formidinem de honeſtate opera-
tionis ſuæ, licèt aliquando poſſit formidare de hone-
ſtate objecti operabilis, & ſic habere conſcientiam
prudentem & probabilem, ùt magis patebit inte⸗
riùs, Jam autem controverſia elt de conſcientia
erronga; de qua fit

S3 188 622-
QuksrIo XIII.

An teneamur ſequi conſcientiam er-
foneaäam?

Uxta omnes Theologos unanimis doctrina eſt:
quôd, ſi conſcientia eſt erronea vincibiliter ſeu
Sulpabiliter, teneatur homo adhibere diligentiam,
indagando ſcilicet notitiam legis, ex cujus culpabi-
li ignorantia procedit, ut eam deponat, quòd ſi
hoc non faciat, etiam illi obediendo non evitat cul-
pam. Procedit autem aſſertum de conſcientia di-

Gtante aliquid eſſe faciendum, quod tamen re ipſa

malum eſt. KRatio primæ partis eſt: quia ſi hujus-
modi conſcientiam homo voluntariè retineat, non
adhibendo debitum conatum eam deponendi, quid-
quid fecerit peccabit, agétque imprudenter, ſive
eliciat adtum tali dictamini erroneo conformem,
ſive difformẽ; ergo tenetur illam deponere. Prob. ſeq.
quoad primam partem: quia ſi homo eliciat actum tali
dictamini conformem, peccat. Tum quia actio con-
formis dictamini culpabili & peccaminoſo, non
poteſt eſſe non peccaminoſa, ſicut actio confor-
mis dicdamini recto eſt recta: Tum quia talis ad-
vertens ſuam ignorantiam culpabilem operatur
cum aliquali contemptu legis & legislatoris: quia
non curat legem illam reſcire, quam advertit ſe
culpabiliter ignorare, & contra quam bic & nunc
operatur ſequendo ductum conſcientiæ erroneæ.
Probatur ſeq. quad ſecundam partem, quia, qui omit-
tit v. g. mendacium ſtante conſcientia culpabiliter er-
ronea de obligatione mentiendi, non habet dicta-
men prudens omittendi mendacium: ergo bic &
nunc operatur finé omni conſcientia prudenti, at-

qut

.

R

gui orm
ſcienti

od

patet,
denter
ptum,
Ahrman
no ſecane
& ſecune
Tationen
Tandum,

u liber
dickamen
igentiat
cxlſima

læc cofſ⸗
oſuntari
Gionts 90
lon exenſe
ſeitne,
lent e⸗
e Gepon
Klentiaen
ſoln et⸗
leolliet
Nqlo ⸗
mtellel
Nem el
Inas e
obligar
teneris
1 19.
12, ,
lcum

I.

ame.

rinn ell:

bilitet ean
AGigentam,

s ellonl.
ut, il

oneritnen

ſäen .

e
nien teh

lt N
tineit

rnl,l
Alter, re
Moten,
uͤſt.
nun
1ocr
nolo⸗
fo Nr.

tis .

n deinlt
ntb⸗ ⸗
Arettlt
,hiebn
lir en
pauie
Aret
Aee
“ 1.

N

„ 2,
233 189 682.
qui omne quod fit ſinè dictamine prudentis con-
ſcientiæx, eſt peccatum juxta illud Apoſtolicum;
quod non eſt ex fide, peccatum eft: ergo. Major
Patet, nam cum conſcientia culpabiliter & impru-

denter affirmante mendacium eſſe à DEO præce-

Ptum, non poteſt ſimul ſtare conſcientia prudenter
affirmans mendacium eſſe prohibitum à DEO. Ka-
tio ſecandæ partis: quia homo debet ratione regi,
& ſecundùm illam operari: ergo ſi hic & nunc per
rationem judicat ſe teneri ad aliquid, v. g. ad fu-
randum, ut det eleemoſynam, vel ad mentiendum,
ut liberet innocentem, quamdiu non mutat hoe
dictamen rationis, neque ad mutandaum adhibet di-
ligentiam, temeréè illi reſiſtet, & actum malum à ſe
exiſtimatum proſequetur. Katio teriiæ bartis: quia
hæc conſcientia, cùm ſic vincibiliter erronea, eſt
voluntaria: ergo etiam malitia ipſius objecli, ſeu
actionis poſitæ ex tali conſcientia: ergo voluntas
non excuſatur à peccato, non obſtante etiam per-
plexitate, quam tunc habet homo „cuͤm hanc ha-
beat ex ſua negligentia, cùm illam teneatur & poſ-
ſet deponere, dammodo vellet: ergo ſequens con-
ſcientiam culpahiliter erroneam, non evitat culpam;
ſolùm ergo in præſenti adhuc reſtat reſolvendum
de obligatione conſcientiæ invincibiliter erroneæ;
in quo controvertunt Theologi, proinde fſit.
Keſolutio. Quisque tenetur ſequi conſcientiam
ineulpabiliter erroneam, ſi dictet aliquam actio-
nem eſſe prohibitam, aut Præceptam, v. g. exiſti-
mas ex conſcientia invincibiliter erronea te eſſe
obligatum ad furandum, ut des eleemoſynam,
teneris furari, alias peccabis ità D. Thom. 12.
74. 19. art. . Suarez hic diſp. 12. ſect. 4. Vaſquez
12. diſp. 9. cap. 2. n. 7. qui oppoſitum dicit hæte-
ticum. Sanchez lib. 1. decal. cap. 11. n. 2, qui eam di-
cit

„ De G£G
83 190 689.
cit eſſe de ſide. Auguſt: Lorenz traft. 1. Theol. ſect.
3. u. 39. & comuniter alii.

Probatur primò. ex illo Apoſtoli ad Rom. 149. qui

autem diſcernit (ſcilicet inter cibos, ſibi perſua-=
dendo aliquos præ aliis eſſe illicitos) ſi manduca-
verit damnatus eſt: quia non eſt ex fide, omne
autem, quod non eſt ex fide, peccatum eſt, id eſt;
juxta communem ſenſum Patrum, talis peccat:

quia, etsi defaéctô cibi lege Moſaica probibiti poſt

Chriſtum non ſint ampliùs immundi & vetiti, ta-

men non operatur ex fide, hoc eſt ex judicio con-
ſcientiæ, ſeu ex perſuaſione, quòd ſibi licita ſit
talis comeſtio: omnis autem actio, quæ non eſt
ex fide , hoc eſt, ex judicio conſcientiæ, pecca-
tum eſt: ergo.
Probatur ſecundò ratione, ſi quis ex ignorantia
invincibili, judicaret fe teneri mentiri ad ſalvan-
dam vitam, aut famam proximi, talis teneretur
mentiri; & non mentiendo peccaret: erge tenhe=
mur ſequi conſeientiam invincibiliter erroneam.
probatur ant. actus voluntatis ſpeceifieatur ab objecto⸗
non prout eſt in ſe; ſed prout eſt à ratione pro-
poſitum & judicatum; ſeu prout illud relucet in
proxima regula: ergo ſi intellectus per ignoran-
tiam invincibilem judicaret aliquod objeétum eſſe
honeſtum, quod revera heneſtum non eſt, aétus
amplectens hoc objectum erit bonus & honeſtus
actus verò reſpuens tale objectum erit malus &
inhoneſlus utpote difformis regulæ prozximæ mo-
xum & erit peccatum contra illam virtutem, ad
quam intellectus falsò judicat voluntatem obligari:
ergo ex ignorantia invincibili judicans ſe teneri
mentiri ad ſalvandam alterius vitam, mentiendo
honeſté operatur, & non mentiendo peccat: erge-

Confixm. ex F. Völker: ſi Titius non ſequatur hoc
dictamen

Sidamer
llantiis

ſnè pr

ſumul e
tiri, in
1. are, ſi
Dubenn
iltter ert
Kulariyws
VIrtute 8
ell pradh

ulleds

S

nlis,
malus,
potelt eſt

iir mnoll

bormatum
eas wolun,
Ium, ciz

Moltbitam
Tin Lore
det,
elronez i
n por⸗

(arcere Ge

tet ſe pen
R. ſie
1

i⸗
„inqpin
llam ellet
peccat

1, Ne ſg.

Vn 1s N
ſbi petun
manduca
ige, omne
s Peceit:
nüwmndo
etitl, U⸗
ulitocn⸗
Gbi keia
Oue t
iir, gecr
jonorunti
shal⸗
lenetellli
lo tene⸗
aiottach
Pebo⸗
hione ſi⸗
reltat
er ronn
ettn e
t in
goiin⸗ 4
ſenten,

Hlienit
lten

23 191 8.

dictamen v. g. ego tencor mentiri in his circum-
ſtantiis ad ſalvandam vitam alterius, operatur
ſiné prudenti diéctamine: quia non poteſt habere
mul dictamen contradictorium: non teneor men-
tiri, in his circumſtantiis, atqui operari delibe-
raté, ſiné prudenti didamine, eſt peccatum: ergo.
Probatur tertis, diéctamen conſcientiæ inculpa-
biliter errantis eſt actus prudentiæ; error enim ſpe-
eulativus, ſi eſt inculpahilis, non pugnat cum
virtute prudentiæ, atqui omnis adtus prudentiæ
eſt practicè verus; nam prudentia eſt virtus in
tellectus practici, adeôque ſicut actus virtutis mo-
ralis, ſeu voluntatis non poteſt eſſe moraliter
malus, ità actus virtutis intellectus praclici, non
Poteſt eſſe praéticè falſus: ergo dictamen conſcien-
tiæ inculpabiliter errantis eſt practicé verum, licèt
formatum ex occaſione principii ſpeculativi falſi;
ſed voluntas tenetur ſequi dictamen pradticè ve-
rum, dictans aliquod opus eſſe præceptum, aut
prohibitum: ergo. Adverte tamen hic cum Augu-
ſtino Lorenz cit: reſolutionem noſtram ſuppo-
nere, quòôd conſervetur libertas cum conſcientia
erronea invincibili, ità, ut actio, aut omiſſio ex
illa procedens ſit libera. Unde ſi quis v. g. in

carcere detentus, in quo non eſt ſacrum, puta-

ret ſe peccare, illud non audiendo, minimè pec-
caret: ſiquidem non datur peccatum ſinè liber-
tate, quæ in hoc caſu non daretur. L

Oppoſitorum Solutio.

¶'licies Primè. Si teneremur ſequi conſcientiarn
invincibiliter erroneam, tunc agere contra
illam eſſet peccçatum, atqui agere contra illam non
eſt peccatum: ergo. Probatur min. primè. ex S. Aur
Lulke⸗
—

₰ 2,
633 192 62-
guſt. lib. 22. contra Fauſtum cap. 27⁄¼. dicente: pec-
catum eſſe diéctum, factum, concupitum contra legem
DEI, atqui actio, aut omiſſio contta conſcien-
tiam erroneam, non elſt contra legem DEl;, ut
patet in omiſſione mendacii: ergo. Secundò ut ali-
qua actiò non ſit peccatum, ſed ſit actus bonus;
ſatis eſt, quod ſit conformis divinæ legi, atqui
coütra conſcientiam erroneè dicdantem v. g. obli-
gationem mentiendi agens dicendo veritatem, &
omittendo mendacium; ponit actionem confor-
mem legi divinæ prohibenti mendacium; ergo.
Reſp. ad argum. conc. maj. neg.: min. ad prob. primam
neg. min. Nam actio contra conſcientism ertoneam
eſt contra legem DEI præcipientem, ut nihil mali

comittatur, quod ùt tale judicatur & à ratione

proponitur. Ad ſecundum primoò neg, min. Quia
lex divina prohibet deliberaté operari, ſliné pru-
denti dictamine „ ùt oſtenſum eſt ex Apoſtolo ad
KRom. I4. atqui omittens tali caſu mendacium oße-
raretur ſinè prudenti diétamine; ùf patet ex dictis:
ergo poneret actionem difformem legi divinæ.
Secundò diſt. maj. ſatis eſt, quòd ſit conformis legi
divinæ formaliter, ſeu ùt applicatæ per proximam
tegulam morum cone. quòd ſit conformis legi di-
vinæ tantùm materialiter & puré ſecundùm ſe &
ſecluſa applicatione neg. maj. ſimiliter diſt. min. neg.
conſeq. Actiones humanæ tunc legi divinæ forma-
liter conformantur, cùm immediatè conformantur
regulæ proximæ morum;, ſeu prudenti conſcientiæ
dictamini, primam regulam applicanti & mani⸗
fe ſtanti.
Objiicies ſecund. IIIam conſcientiam tenemur ſe-
qui; quæ eſt proxima regula morum; atqui con-
ſcientia erronea non eſt proxima regaula morum:
ergo. Probat: min. Illa confſcientia eſt proxima ie⸗
gula

ula mo
morum.
10tenn
ſcordat
prohiben
gicium
e mentie
Iiux dicen
41 unen
non diſco⸗
Con, incul

ſt elt cu

terſeh
nobis ſien
ter jogican
robabii,
Perlatirus
Cinſtn.
klulntet Cen
Lon dognoe
ln ſen ci
uun Kſte
clinn g
Wnalri
itut Pree

d. dra

Onnt Drude
äm ciche
encecii
4 1 cen F
Chjteieg
ligtt
o neg⸗
gnort

licele dee⸗
contüken
tra eohlik⸗
em Dll,
Aanls t 1
us honds,
egi, atani
1. o ..
iutene d
emn cobtot⸗
Cium, e
Iuifen
mn eldſemn
Ut nbl nl
& 5 nin
.

poſeol⸗ 4
ciucn ohe⸗
eöets

ſ,
Ooſorniscl
pe rotfel
,mis Ee
ue nmi.
Cothontn

(OIO.

,t⸗

gula morum, quæ non diſcordat à prima regula
morum, ſeu lege divina, atqui conſcientia per er-
rorem dictans v. g. obligationem mentiendi, di-
ſcordat à prima regula morum, ſeu lege divina
prohibente mendacium: ergo. Confirm. hoc ju-
dicium etiam ex errore inculpabili procedens:
eſt mentiendum, diametraliter opponitur legi di-
vinæ dicenti: non eſt mentiendum: ergo. Reſpond.
ad argument. Con. maj. Neg. min. prob. diſt. maj. quæ
non diſcordat à prima regula morum culpabiliter
Con. inculpaâbiliter Neg maj diſt. etiam min. ſi er-
ror eſt culpabilis Con. ſi eſt inculpabilis Neg. min.
& conſeq. Nam lex divina eſt, & DELIS vult id à

nobis fieri, quod practicè, ſeu hic & nunc oruden-

ter judicamus eſſe faciendum, nobisque præceptumg,
ſive id judicemus ex certa ſcientia, we ex opinione
probabili, ſive ex errore inculpabili, qui utpote
ſpeculativus non pugnat cum virtute prudentiæ.
Confirm. diſting. ant. opponitur legi divinæ ma-
terialiter Con. formaliter Neg. ant. Ratio eſt: quia
non cognoſcitur ùt tale. Secundo aliter Nege ant.
quia lex divina ſolàm prohibet mendacium cogni⸗
tum & judicatum ùt tale, non prohibet autem men-
dacium, quod prudenter judicatur præceptum; at-
qui in caſu inculpabilis ignorantiæ prudenter ju-
dicatur præceptum mendacium, non prohibitum?:
ergo. Præterea lex divina præcipit, ut ſequamur
Omne prudens dictamen conſcientiæ; conſequenter
cùm dictamen conſcientiæ v. g. de obligatione
mendacii formatum, ex ignorantia invincibili, ſit
prudens, videtur eſſe conforme legi divinæ.
Obiicies tertio. Præceptum inferioris Prælati non
obligat, ſi hic præcipiat, quod ſuperior prohibet:
ergo neque conſcientia invincibiliter erronea erit
obligatoria, quando præcipit id, quod DEus oro-
N hibet

„833 194 E02.-
hibet. Reſpond. diſt. ant. ſi ſcitur id eſſe prohibitum
à ſuperiore Con. ſi invincibiliter ignoretur eſſe pro-=
hibitum, imô ſi firmiter judicetur, idem præcipi
à ſuperiore Neg. ant. D. Thomas hic q. 19. art. F.
ad ſecundum hujus ſolutionis dat inſtantiam? ſi ali=-
quis crederet, quòd præceptum Proconſulis ſit præ-
ceptum Imperatoris, contemnendo præceptum Pro-
conſulis, contemneret præceptum Imperatoris: er-
go à pari. Deinde negari potefſt ſappoſitum, quòd
in tali cafu, & pro tali eircumſtantia ſuperior, ſeu
DEUs prohibeat id, quod dicdtamen prudens di=
ctat eſie faciendum & à DEO præceptum. Deni-
que falſum etiam eſt, quod conſcientia præcipiat;
cùm hæc folùͤm applicet & manifeſtet præceptum
divinum, quod non obligat in actu ſecundo, nisi
ſufficienter cognitum : conſequenter nec obligat
invincibiliter ignoratum.
Objicies quartés. Conſcientia ſeu dictamen pra-=

Qicum invincibiliter falſum non proponit veram

honeſtatem objecti, quod præcipit: ergo voluntas
amplectens illud non evadet veré bona: ergo agens
contra illud non peccat: ergo neque tenetur illud
ſequi. Reſpond. primeé cum D. Anton. diſt. ant.
non proponit honeftatem objecti veram veritate
ſpeculativa Con. veritate practica Neg. ant. & con-
ſeq. Dictamen invincibiliter erroneum dictans v. g-
furtum eſſe præceptum, eſt ſpeculativè falſum ex
hoc: quòd honeſtatem veram attribuat furto, quæ
tamen illi à parte rei non competit, dixi honeſta-=
zem veram, ſi enim mendacio attribueret honeſta-
tem falſam aut impoſſibilem, tale dictamen hoe

ipſo non eſſet falſum & erroneum, adeôque volun-=

tas ex tali dictamine ſe determinans ad furandum
habet pro motivo veram honeſtatem, licèt falsò

greditam & applicatam. Eſt tamen hoc dictamen
practicè

ſraice
& nunc
& nun
jam hoe,/
ſiye Nlan
ſponloo,
amen or
Lon polſit
bent pod
verum, g
ſat, ſec
e & den
Aingo⸗
Mendagin
vitam Pi
cs pru
Rio & 1

tetur ell

inher hro,

Ut tr
tuti iehee
Relhong. 4
Dnelieun
ſtiliſran
uun donele
h ioh
Dradihnen
ner ſeg
1158: Tom
Precep'
lbente
lenti lic
Uuntia hab
ſe mentie

ele liun
eturcheſd⸗
idem ptnihl
9 h.
tiam? 1
lufss ſtore⸗
ceptum io⸗
etatoriz: el⸗
ſin l
luperiet er
prucen l.
ptum Uii⸗

ir rigin,

et gteceplui
ſeanco,
nre obli

zmen gil⸗
onit Veramn
1O Wlons
e1d Ren
Eetlt l
ton. N
eam leria
. Lat⸗
imn i⸗
6Ge glln
nr lutn
di 9
hvetel hucl⸗
GhmaN

„nr⸗
ooge ii
e eeR

prasticè verum, in quantùm dictat illa media hie
& nunc eſſe eligenda, quæ prudenter judicantur his
& nunc eſſe neceſſaria, aut utilia ad finem, ſive
jam hoc judicium prudentiale ſit ſpeculativè verum,
ſive falſum: Hæc communior eſt Theologorum re-
ſponſio. Quia tamen, ùt aliis veriùs videtur, di.
ctamen pracéticum prudentiale per ſe & quà tale
non poſſit eſſe ſpeculativè falſum, cùm non ha-
beat pro objecto ſpeculativè, ſed præcisè practicè
verum, quod tanquam regula proxima morum cau-
ſat, ſed ſolùm ſic falſum eſſe poteſt præſuppoſiti-
vé & denominativè ab aliquo prævio actu realiter
diſtinéto, quò operans inculpabiliter judicat v. g.
mendacium à DEO eſſe præceptum ad ſalvandam
vitam Patris, quem conſequitur primò ultimus
actus prudentialis, ſeu confcientia, v. g. honeitum

eſt hic & nunc ponere mendacium; quia mihi vi-

detur eſſe præceptum, & quia dictamen prudens
ſemper proponere debet honeſtatem practicè ve-
ram, ecô; quòd ſit actus prudentiæ, cui utpote vir-
tuti intellectuali non poteſt ſubeſſe falſum: hino
Reſpond. ſecund Neg. ſuppoſitum: quòd dictamen
Ppracticum quà tale poſſit eſſe falſum, conſequenter
dico: quòd dictamen practicum ex errore invin-
cibili formatum, v. g. de mentiendo, proponat ve-
ram honeſtatem & obligationem mentiendi: Tum
quia, in hoc caſu, licitum eſt mendacium, ſeu non
prohibitum vi particulæ exceptivæ reſtringentis
mnes leges, ſcilicet nisi invincibiliter ignorave-
ris: Tum quia pro tali caſu eſt præceptum hoc
Præcepftô divinòô univerſaliſſimê: quidquid agiss de-
liberatè, prudenter agas, ſeu ex fide, id eſt, ex pru-
denti dictamine, atqui ſuppoſita invincibili igno-
rantia habetur prudens dictamen, v. g. hic & nunc
ede mentiendum, neque poteſt haberi ſimul dicta-
N z men

men contradidtorium, non eſt hic & nunc menti-
endum: ergo bic & nunc ex vero illo præcepto
univerſali eſt obligatio mentiendi, & illud diéta-
men eſt practicèe verum, ſeu veram honeſtatem
proponens, imo & verum præceptum divinum ap-
plicans. Et ratio ulterier dari poteſt: quia aliàs
ignorantia invincibilis non excuſaret à peccato
formali, atqui ignorantia invincibilis etiam juris
naturæ in ſtatu naturæ lapſæ operantem excuſat à
peccato formali: nam contradidtorium hujus da-
mnavit Alexander VIII. S. Decembris Anné 1690.
ergo. .
Objiicies qaintò., Si ex conſcientia invincibiliter
erronea quis putaret, eſſe peccatum DEIUIM dilige-
re ſuper omnia, & hujusmodi actum eliceret, non
peccaret: ergo poteſt quis operari contra conſci-
entiam erroneam, quin peccet. Ant. patet: quia
amor DEI ſuper omnia nullum admittit peccatum.
Reſpondent aliqui negando poſſibile eſſe, ut quis
erroneè judicet eſſe peccatum diligere DEUM fu-
per omnia. Rationem dant ex co: quia amor DElI
ſuper omnia;, importat velle omnia, quæ DEUS
vult , peccatum importat non omnia velle, quæ
DEUS vult; cùm omne peccatum ſit contra vo-
luntatem DEI, atqui impollibile eſt, ut ille affe⸗
tus, qui eſt velle omnia, quæ DEUs vult, judi-
cetur eſſe aliquod velle, quod DEUs non vult,
cùm hoc involvat contradictionem: ergo. De-
inde etiam impoſſibile eſt, ut aliquis putans ſe
peccare amando DEUM ſuper omnia, eliciat actum
amoris DEI ſuper omnia: Nam velle peccare, eſt
velle id, quod putatur eſſe contra voluntatem DEI.
Amor autem conſiſlit in hoc, ut nohis pecearen
vel nihil velis, quod eſt contra voluntatem DEI,
At docet Vasquez, diſp. r9. ſnb finem. Alii reſnon.
⸗ en

lent con
lappolit
di Ramen
a Rum
eliclatur
nlvoſs,
obiedtum
Citeumſtan
Objicies
4dgere eſlet
Uter bonl
Dcb. mi,
biliter Pr

mentiri, e

loliſs ſag
Nencacinm
Nefun in n
corſenenter
Curfimemm.
bet lefege
kabtia imin
Aimn e
Keſtone 4.
Nn
tm in
duen e
uls tili
Propter i
er moti
Aum, K
Kricortin
i intrin
elmſtant
oratumn

Ee nne netti⸗
illo pruno
G illod ad.
n honellatn
Givinum a,.
(guii alit
t ¹ peccato
etian itis
ein eslat
um hojn
is Ailiy.
imrirebie
DEN lie⸗
Helieteh
outi cnſi⸗
Fhunri lli
peccalim.
le, nt gos
Dilt .
lamarll
nr D
4 ele⸗ u
Ir tia .
n il i
do Faln
elpo, 1.
ib in⸗

4
.
7

l, d .

dent concedendo ant. Neg. conſeq. Dicunt enim, G
ſuppoſita ignorantia invincibili formetur prudens
dictamen, v. g. hic & nunc eſt prohibitum elicere
actum amoris DEI, quo non obſtante, ſi tamen
eliciatur actus amoris DEI, hic actus erit pecca⸗
minoſus, non quidem ex objecto, aut tendentia in
objectum tale, ùt ſupponit argumentum, ſed ex
circumſtantia ſic moralizante, qui modus operan-
di eſt à lege divina probibitus.
Objiicies ſextò. Si contra conſcientiam erroneam
agere eſſet peccatum, tunc illi obedire eſſet mora-
liter bonum & honeſtum, atqui hoc non: ergo.
Prob. min. Sequeretur enim, quòd, ſi quis invinci-
biliter putaret mendacium eſſe honeſtum, ab illo
mentiri, eſſet adtus honeſtus & conſequenter vir-
tuoſus, ſed hoc non poteſt dici: ergo. Prob. min.
mendacium eſt intrinſecè malum ſed intrinſecè
malum in nalla circumſtantia eſt cohoneſtabile;
conſequenter neque poteſt eſſe virtuoſum : ergo.
Confirmatur. Bonum ex integra cauſa, malum ex quoli-
bet defecta, ſed mendacium factum etiam ex igno-
rantia invincibili deficit, ſcilicet quoad bonitatem
ſaltèm ex parte objecti, ſeu objectivam: ergo.

Keſpond. ad argum. Con. maj. Neg. min. prob. ſimie

liter Neg. min. Cuͤm enim agere ſecunduùm conſci-
entiam invincibiliter erroneam ſit adus honeſtus,
ùt patet ex rationibus concluſionis. Proinde ſi
quis exiſtimat invincibiliter mentiri eſſe honeſtum
propter ſalvandam vitam proximi, & mentiatur
ex motivo miſericordiæ , mendacium erit hone-
ſtum, & opus virtuoſum ſpectans ad virtutem mi-
ſericordiæ. Ad ulteriorem brob. Con. maj. diſting.
min. intrinſecè malum cognitum t tale in nulla
circumſtantia, eſt conhoneſtabile Con. invincibiliter
ignoratum ùt tale Neg. min. & conſeq. Confrw.
N 3 explico

33 198 EF.-
explico maj. enm diſt. bonum ex integra cauſa vel
vera, vel exiſtimata Con. ſemper vera Neg. diſting.
egtiam alteram partem. Malum ex quodlibet de-
fedu, ſi defetus ille ùt talis cognoſcatur Con. ſi
invincibiliter ignoretur Neg. ſimiliter diſt. min.
Neg. conſeq. Licèt enim mendacium in ſe malum
ſit & inhoneſtum, quia tamen hic & nunc omnis
ejus malttia invincibiliter ignoratur, imè putatur,
cognoſcitur, & prudenter judicatur eſſe bonum à
Titio, v. g. TLitius mentiendo malum non facit;,
ſed bonum, non tantùm excuſatur à culpa, ſed
etiam bene operatur. Ità Sanchez lib. 1. in decal.
cap. 11. n. 17. ſed
Objicies ſeptimo. Præcibuè ex eo, 7904d actus volunta-
tis illius, qui cum conſcientia invincibiliter erronea di-
&ante aliquod bonum & boneſtum. quud revera tale non
eſt, operatur, nmon videatur eſſe bonus: ergo. Primò
juxta D. Thom. t. 2. 4. 19. ar?. 6. bonum & malum, à
quo boni atem & malitiam deſumit actus voluntatis,
in hoc differunt, quòd ad malum ſufficiat, ut ſit ma-
lum vel in re, vel in apprebenlione, ad bonum autem,
ut ſit bonum in re & apprehenſione: ergo actus

tendens in objectum malum, licèt cognitum ut bo⸗

num, non videtur eſſe bonus. Secundò, ut actus ſit
bonus, debet tendere in objectum debitum, ſed
actus conformis conſcientiæ invincibiliter erro⸗
neæ non tendit in objectum debitam ſed indebi-
tum: erge. Tertis ut actus ſit bonus, debet eſſe
conformis rationi, ſeu proximæ regulæ recte, at-
qui conſcientia erronea non eſt regula recta, ergo
actus illi conformis non eſt bonus. Reſpond. Neg.
ant. Ad primum, cum F. Sanchez lib. 1. decal. eap. I1.
„. 7. diſt. ant. & loquitur hic D. Thomas de con-
ſcientia vincibiliter erronea Con. de invincibiliter

erronea Neg ant. & conſeg. Nam ſi homo vincihi⸗
S iter

—

llter erx
eſſe von

ratur, pi
quo fun⸗
taria: e
alt in co
cibiſi ope
transfance
tantum 4
lioet ie i⸗
do bonun
dum iſt.
Dectum
parenter
ſtniliter
ace vol
bonus &/
glocathr be
ron ſpee
Pürte ei, 4
tom. 41
laio ſpeen
licet tpim
ſenſait,
le, 40, od
N Wed
R dn
morali
ex errore
onus ſ
clier, li
eleemolt,
tiyum 3
Eng bo⸗
uanti

eri al el
. Ner li
14 ele
gvochibe 1

—

atur Cr

G. it
n le milum
auno onnnis
ind pulatut,
Ne borom!

n on Nen
,

. 4 cule 4

1 Wun
er mMutell
n ,
o. imt
Emalun,
Oluntatlen
ar
Dounn aulehh
giten i i
4, 1
Gebiuumn,
Ctüle eni⸗
1 mden⸗

liter erroneè judicet objectum à parte rei malum
eſſe bonum & & contra, & cum hoc judicio ope-
ratur, peccat, eòô, quòd error, ſeu ignorantia, in
quo fundatur tale judicium, ſit culpabilis & volun-
taria: ergo ad malum ſufficit malitia, aut in re,
aut in cognitione, dum homo ex ignorantia vin-
cibili operatur: ergo conſequenter, ut aliquid ſit
transfundens bonitatem in actum voluntatis, non
tantùm debet vincibiliter erroneè judicari bonum,
licèt re ipſa ſit malum, ſed debet eſſe utroque mo-
do bonum, ſcilicet in re & cognitione. Ad ſecun-
dum diſt. maj. ut actus ſit bonus, debet tendere in
objetum debitum, vel ùt tale à parte rei, vel ap-
parenter ſeu ut tale cognitum Con. ſecúùs Neg. maj.
ſimiliter diſt. min. Neg. conſeq. Nam ad hoc, ut
actus voluntatis in aliquod objectum tendens ſit
bonus & honeſtus, ſufficit, ut illud objectum co-
gnoſcatur ùͤt bonum honeſtum, nam actus volunta-
tis non ſpecificantur ab objecto, prout illud eſt à
parte rei, ſed prount illud eſt à ratione propoſi-
tum. Ad tertium Con. maj. diſt. min. non eſt recta
ratio ſpeculativè Con. practicè Neg. min. & conſeq.
Licèt enim judicium erroneum non ſit recta ratio
ſpeculativè, ſaltém denominativé & præſuppoſiti-
ve, eòô, quòôd non conformetur rei, quam enuntiat,
eſt tamen recta practicè, eò, quòd prudenter diri-
gat voluntatem, proponendo illi ea, quæ adhibita
morali diligentia judicat eſſe honeſta & bona, licèt
ex errore invincibili. Ut autem actus voluntatis ſit
bonus ſufficit, ut ſit conformis rectæ rationi pra-
Gicæ, licèt non ſpeculativæ: Patet hoc in datione
eleemoſinæ, quæ licet ſupponat judicium ſpecula-
tivum falſum v. g. Titius eſt pauper. Eſt tamen
actus bonus: quia conformatur actui prudentiali
regulanti dationem eleemoſynæ praéëticè vero ſci-
N 4. licet:

₰△ „ „
200 2 *
ſicet: honeſtum eſt dare eleemoſynam Titio, quia
mibi videtur pauper.
Obit ies o avo. Si quis occidat laicum putans per
errorem effſe Clericum, non peccat contra religio-
nem;, alioquin enim incurreret excommunicatio-
nem, quod tamen nullus concedit: ergo conſci-
entia erronea non obligat. Reſpondeo Neg. ant.
quoad primam partem: talis enim occiſor laici pu-
tais ber errorem occidere Clericum peccaret con-
tra Religionem, non tamen incurreret excommu-
nicationem contra occiſorem Clerici latam, eô, quòd
16 1 . i in re pſe
bæc non feratur, nisi in illos, qui in re ipfa occi-
qunt Clericum, non verô qui occidunt Laicum pu-

tatum Clericu!

— —
ſtra eſſet vera;, le-

,R c.
putaret ſe eſle Sacer-

S

dotem, & commiuniter pro fa 1 beretur, pni-
tentem validé pollet abſolvere, licét verus Sacer-
dos non eſſet: ſed hoc non: ergo. Confimatuy;
collatio beneficii fata ezcommuntfcato ett irrità per
textum in cape boſtulſtis de Clerico excommun. miniſt.
adeôque talis non eſſet verus Parochus, & tamen
hic poſſet veré abſolvere, ſi per communem erro-
rem putaretur verus Parochus: ergo etiam poſſet
yere abſolvere, qui ex erronga conſcientia, & per
communem errorem putaretur verus Sacerdos, li=-
cèt talis non ſit. Reſpondeo ad argumentum Neg-
ſeq. cum P. Sanchez lib. 3. de Matrim. diſp. 22. 2.
Quoties enim impedimentum eſt juris divini, ùt e
in prædiéto caſu, nunquam poteſt ſuppleri per
communem errorem. Confirm. Neg. conſeq. Diſpa-
ritas eſt: quia defedtus ordinis eſt impedimentum
de jure d'vino, quod Ecclelia, etiam ſi vellet non
poteſt ſupplere. At Veroò excommunicatio eſt im=
pedimentum de jure humano, quos Eccleſia ſuppiere
. po „

hoten, 8
nem, gu⸗
tar baro⸗
impedime
benefeiun
Gnchez
Amn in Pan
ſecalari, d
Djet. Vbi
ſit quidan
habitus,

efure

guod attit
jadicibus,
bent tame

tunc et, 9

1lonem

nlſa, ob

INochmuntc
Dicet. N
Pialnd de
tom per
dyillimeten
ſo enit re
zbente,
16 feſolur
ſhcem
no com
liam Fe
ommur.

Der kegi

qula ad
iis erro

Rtus ſei

n Tlheete

N pultans N
tra telſo
unicztio⸗
co coblel⸗
1 Ne oni.
t bici l⸗

ccalet dol⸗

ele etl⸗
U; Ehl⸗
rlis lel⸗
hifrnttc,
Aurtkaet
nur⸗ ninſͤ
K iamen
1

unen ellb.

eliamn , olt
tin, E hen
Grettod
mtit N

N. 11 11
Ar
Crinhd
ſperi ßr
ſt Ni
thecigtne

639 201 622*
poteſt, & defactò ſupplet conferendo jurisdictio-
nem, quando per communem errorem, quis puta-
tur Parochus, cùm tamen non ſit; cùm habuerit
impedimentum excommunicationis ad obtinendum
beneficium Parochiale. Et hæc doctrina juxta P.
Sanchez cit. diſp. 22. n. F. & alios vera eſt non ſo-⸗
lùm in Parocho, & Judice Eccleſiaſtico, ſed etiam
ſæculari, ùt colligunt ex lege Barbarius ff. de offcio
Pret. Ubi decernitur, valida fuiſſe omnia, quæ geſ-
ſit quidam Prætor ex communi errore pro tali
habitus, qui tamen verus non erat, utpote ſervus
de jure civili pro tali munere incapax ex regal.
quod attinet. 32, ff. de regul. Juris. Itèm in illis etiam
judicibus, qui carent legitimò́ & veré titulè, ha-
bent tamen titulum putativum & coloratum, qui
tunc eſt, quando legitimus ſuperior contulit juris-
dicdionem, vel dignitatem: Collatio tamen fuit
nulla, ob aliquod impedimentum occultum v. g.
cxcommunicçationem &c.
Dices. Hæc doctrina non eſt vera in Judice, aut
Prælato non habente titulum coloratum ſive colla-
tum per legitimum ſuperiorem, licèt communiter
cxiſtimetur verus judex, vel Prælatus: ergo neque
ſic erit vera in udice vel Prælato talem titulum
habente. Reſpondet primé, Diana parte z. zrad.
16 reſolut. 43,., Neg ant. Dicens hanc opinionem eſſe
ſufficienter probabilem & utilem confeſſariis & bo-
no communi, conſequenter ſecundùm hanc ſenten-
tiam Fccleſia dat jurisdicdionem, quando adeſt
communis error etiam ſinè titulo colorato, id eſt
per legitimum ſuperiorem collato. Reſpond. ſe-
cund Con. aut. Neg. conſeq. Diſparitas eſt ex dictis:
quia ad hoc, ut geſta valeant, non ſufficit commu-⸗
nis error, ſed requiritur etiam titulus ſaltèm colo-
ratus ſeu præſumptus, quo caret ille, qui non au-
thoritate

23 202 89-
thoritate ſuperioris, ſed ipſe ſe ipſum intruſit in
dignitatem, aut officium, vel etiam quando collatio
illi fuit ſaésta à ſuperiore, qui etiam ad ſuam di-
gnitatem non habuit titulum coloratum, ità ex L.
Barbarius cit. cum multis probat P. Sanchez lib. 32.
de Masrim. diſp. 22. n. 49. Unde ut valida ſint ge-
ſta alicujus Judicis putativi, quatuor adeſſe debent
conditiones. Primò, ut habeat titulum putativum
& coloratum. Secundè, ut communi errore pute-
tur legitimus ſuperior. Tertio, ut talem titulum
putativum obtineat ab eo; qui poterat illum con-
ferre, licèt defa invalidè collatus ſit: ut tenet
Barboſæ de poteſtat. Parochi eap. I7. n. 33. Aliter enim
non haberet ille titulus colorem, quo verus poſlſet
videri. Qyare, ut Judex non ſit incapax officii
de jure naturali, aut divine, ſiquidem tale impe-
dimentum non poteſt ſuppleri per jus humanum ex
regula 118. de regul. Jur. Hinc eſt, ut non valeant
geſta per Jjudicem rationis uſu carentem, licèt com-
muni errore putetur ſanæ mentis, neque manet
abſolutus, qui putat ſe habere veram contritionem,
aut attritionem, cùm tamen eam non habeat, ne-
que qui abſolvitur ab eo, qui putatur verus Sacer-
dos, cùm tamen non ſit &c.
Obiicies decimò. Si conſcientia invincibiliter er-
ronea eſſet obligatoria, deberet poſſe aſſignari qua-
litas peccati illius, qui contra ipſam operatur.
Itéêm ſecaundè, etiam deberet poſſe aſſignari, quale
peceatum comittat ille; qui aliquam actionem
operatur, quam propter ignorantiam judicat eſſe
illicitam, non diſtinguendo utrùm venialiter, vel
mortaliter, ſed tantùm malum in genere, ſed nec
unum, nec alterum aſſigaari nequit: ergo. Reſp.
eon. maj. neg. min. & dico ad primum: operantem
contra conſcientiam invincibiliter erroneam, com-
mittere

mittere p
& ſpeeien

Per Cicke
Poditur,
aſfechumn 9
goc lbie
cit quantu
Cbjeum 4
opetantem
Ceitate 0
care ſolur
litie in
Petleca
ib.2.
care mort
Uleriorie
cllo pecca
Uigetut ,.
liltein in 00
Drarioris de
Peccae d
AWrertetet
htenum
1et morteli
ienie,
INeRet
Nr
Gienai
nem do
aliz⸗ ler
& Man
Tathenta
tiones,
elm tar
Dreheng

4 4

ſum ünitin
Ouandooltin
n a ſuan t⸗
Um, iti eil
uuchez r3
ic lint ge⸗
lele debent
n Poutun
ertote pale⸗
talemn tiullun
et Ulun e⸗
ſit: Alent
g Alre uin
ferl nllt
neapas olſtel
ile inpe⸗
umanuNe
von valennt
loit on⸗
eae Nenett
Grtithaben,
bebent, ⸗
ells Nel⸗

elliet e⸗
urrich⸗

ernut⸗

ppt,

n Annn
n lrt/
eeniltel, 4
etgh. 6
. et
⸗
An
itts

33 203 602-
mittere pecçeatum talis malitiæ, quoad gravitatem
& ſpeciem, qualis gravitatis aut ſpeciei malitia
per dictamen conſcientiæ erroneæ voluntati pro-
ponitur. Katio eſt: quia talis cenſetur habere
affe tum ad gravitatem, & ſpeciem illius peccati;
quod ſibi erroneè proponitur, quandoquidem fa-
cit quantùm in ipſo eſt, contra præceptum &
objedtum oppoſitæ virtutis. Ad ſecundum dico,
operantem cum judicio generali & confuſo de illi=
ceitate a dionis Navarrus & Valentia putant pee-
care ſolùm venialiter, eò, quòd apprehenſio ma-
litiæ in genere ſit apprehenſio malitiæ adhuc im-
perfecta in genere mali. Alii verò cum Bonacinna
diſp. 2. de peccat. qu. 4. pundt. 6. a. 22. putant pec-
care mortaliter ex eo, quòôd taliter operans, finè
ulteriori examine malitiæ, temerè ſe exponat peri-
culo peccandi mortaliter. Mihi tamen quoad hoc
videtur advertendum ad duo. Primum: An operans
ſaltèm in confuſo fit ſuſpicatus periculum aliquod
gravioris peccati. Secundum: An ſoleat frequenter
peccare mortaliter, fueritque ità affectus, ut, licèt
adverteret gravitatem peccati,; nihilominus opus
intentum perficeret, & tunc talis omnino pecca-
ret mortaliter: ſi verò operans ſit timoratæ con-
ſcientiæ, nec ipſi ſuſpicio gravioris offenſæ in
mentem venit, talis non eſſet condemnandus pec-
cati mortalis. Et etiam praxis quotidiana au-
diendi confeſſiones ſimplicium cogit ſequi opinio-
nem docentem tantùm venialiter peccare: quia
aliàs fere omnia peccata ruſticorum, mulierum:
& aliarum perſonarum idiotarum, præſertim ju⸗
ramenta per DEUM, verba obſcœna;, impreca-
tiones, mendacia &c. oporteret judicare mortalia,
cùm tamen ùt plurimùm talia committentes ap-
prehendant tantùm mala eſſe non cognofſcentes
neque

33 204 8682.
neque potentes diſtinguere eſſe venialia, vel
mortalia.
Bre vis diſeuſſio eorum, quæ in materia de conſtientia
tanquam pro praxi ſervientia à Theologis attinguntur.
Pro conſcientia erronea, quæritur primè: An ſit gra-
vius peccatum agere contra conſcientiam vincibi-
liter erroneam, vel eam ſequi? Reſp. hoc debere
colligi ex materia, circà quam verſatur conſcien-
tia erronea. Hinc gravius ſubinde eſt operari con-
trà, quàm ipſam ſequi: àùt ſi quis putet, ſe hic
& nunc teneri ad mendacium ſub mortali, ad grave
damnum innocentis vitandum, talis ſequendo con-
ſcientiam peccaret venialiter ratione mendacii, non
ſequendo peccaret mortaliter contra charitatem:
& ſubinde gravius eſt eam ſequi, ut ſi quis vin-
eibiliter putet ſe ſub veniali obligatum eſſe ad fu-
randum ſummam notabilem pro ſublevanda pau-
perum miſeria; eo enim caſu peccabit mortaliter
ſequendo conſcientiam, & ſolùm peccabit venia-
liter operando contra illam.
Quæritur ſecunds: Quomodo Confefſſarius ſe ge=
rere debeat ergà pœnitentem conſcientiâ erroneâ
laborantem? Reſpond. Si conſcientia pœnitentis eſt
vincibilis & graviter culpabilis, tenctur illam
amovere Gonfeſſarius. Ratio eſt: quia talis pœni-
tens non eflet redtè diſpoſitus ad ſuſcipiendum Sa=
cramentum pœnitentiæ, ipfiusque Confeſſio eſſet
ſacrilega, ſiquidem talis non poſſet habere dolo-
rem efficacem de peccato, quod actu committit:
tum illam ignorantiam ſuſtinendo, tum cum illa
operando, ſi autem ignorantia eft inculpabilis, ſer-=
vandæ ſunt ſequentes regulæ. .
Regula prima: Si pœnitens dubitet prudenter ſeu
ſerupulose angatur, & interroget Confeſſarium:
an, & quale iit peccatum, vel an ad aliquid, &
quomodo

guomoè'
Veritaten
Rionem,
Reenlu
liter ali
pollt neh
lem, aut n
medii! tal
V offeii
ablolrere.
tiva prop

concepiſſe

titea prar
thalitet,
non cſpe
lerhale eſt
Reodet
ertone gin
ile crod

tantünn vei

eritatem.

Dodor,
Deccato
Poenitent,
. Kegula
Cem,
Dgard
confeſſ
tentem
ic, que
Permitt
ut ſeie
line, ſi
tiam

Teniihn de

e nſin
attngunn
An lit ra
n Hinetbi.
ſoe bebete
1 Colſtien⸗
Npenetidn⸗
net, le he
ul, 10 mne
eegtenben⸗
endri,bon
4 Chuntten
1l gnd in⸗
ele ⸗
eunci ll⸗
1morller
,bit ena

lnsſe g⸗
eutii clove
Evitenti'
enetur lan
a1s het⸗
gendunde⸗
riehi⸗ 8
abert ar⸗
Conmin
tu unl
Apliß

N
eter
lellm,

,4.
M,
nnid

quomodo obligetur? tunc Confeſſarius tenetur ei
veritatem apperire: quia aliâs omittendo inſtru-
Rionem, errorem tacité approbaret.
Regula ſecunda: Si pœnitens ignoret invincibi-
liter aliquid tale, quod validæ abſolutioni obeſſe
poſſet v. g. ignoret requiri dolorem ſupernatura-
lem, aut non ſciat neceſſaria ad ſalutem neceſſitate
medii: tali caſu tenetur Confeſſarius ſub mortali
vi officii pœnitentem inſtruere, neque poteſt eum
abſolvere, quousque illum diſponat doloris mo-
tiva proponendo, & talem dolorem pœnitentem
concepiſſe prudenter credat, eumque ſufficienter
circa prædicdta myſteria inſtruat, aliàs peccabit le-
thaliter. Ratio eſt: quia adminiſtrare Sacramentum
non diſpoſito ſufficienter, ad illud recipiendum,
lethale eſt.
Regala tertia? Si pœnitens ſive ex conſcientia
erfonea vincibili vel invincibili judicat peccatum
eſſe, quod non eſt, aut mortale eſſe, quod eſt
tantùm veniale, tenetur Confeſſarius illum docere
veritatem. Katio eſt: quia Confeſſarius utpote
Doctor, Judex, & Medicus tenetur pœnitentem à
peccato liberare, & magnum damnum, quod aliàs
Pœnitenti immineret, avertere.
Regula quarta: Si pœnitens judicat aliquid eſſe
licitum, quod tamen in ſe eſt grave peccatum,
obligatur Confeſſarius eum monere etiam quoad
actus præteritos, v. g. de uſuris acquiſitis, vel
confeſſionibus malè peractis, ſi prævideat poœni-
tentem ablatàâ ignorantiâà non difficulter relidurum
id, quod eſt peccatum. Aſt verô, quia præſtat
permittere pœnitentem peccare materialiter, quàm
ut ſciens peccatum, denuô peccet formaliter:
hinc, ſi confeſſarius prævideat non relicturum, vel
etiam licèt ſperet à pœnitente inſtructionem fuſci-
piendam;

piendam, ſi tamen advertat medium eſſe difcilli-=
mum ; ùt ſi ſcandalum, aut infamia indée prævi-
deatur ſecutura, docet Tamburinus: quoòd Con-
feſſarias non teneatur ponitentem monere. Hinc
ſi v. g. Petrus duxit in uxorem conſanguineam
ſuam, & perſeverat ex errore invincibili in bona
fide Matrimonii, ſi judicet Conkfeſſarius, quòd
fada admonitione nen deſeret patatitiam conju-
gem, aut ſi deſereret, judicet tamen indè oritu-
ram infamiam gravem, ſcandala & inéommoda
propter proles ſam ſuſceptas, non tenebitur Con-
feſſatius poœnitentem monere, quod etiam docet
Oviede de conſcientia tract. . Contro verſ. 2. pancto 3.
„. 25. & plures alii apud illum citati. Quod ipſum
varii apud Stephanum à S. Paulo tract. 1. diſp. 1. dub.
4. n. 30. tacito nomine cxtendunt ad ſimile Matri-
monium contrahendum, ipſo tamen verius & con-
trarium docente ex eo; quòd in hoc caſu adhuo
res lit in integre ſlatu, neque pœnitens infamiæ;
gravis damni, candali, aut incommodi reſpe u
prolium excuſationem allegare poteſt, prout po-
telt in priori. Ità Franciſcus Ponæ ſpei traft. 2.
de ack. hun. diſp. 6. dub. 3. n. 36. & 37.
Quæritur tertis: Quanta requiratur diligentia ad
removendam ignorantiam, ut ea culpabilis non
ſit? Reſp. cum communi Doctorum ſententia ſuſfi⸗
cit moralis, id eſt; ſufficit tantùm adhibere ſtudii
& inquiſitionis, quanhtùm conſideratis negotiis
perſonæ, temporis circumſtantiis recta ratio re-
quirit, & praudentis viri judicium ſufficere dictat;
ſic v. g. ignorat aliquis: an in hebdomada occur=
rant feſta, vel jejunia, & ob id curat intereſſe die
dominico concioni, in qua Parochus ea ſolet pro⸗
mulgare, & per oblivionem Parochus non pro--
mulgat fella, vel jejunia occurrentia, vel ſi fortè
non

N

non inter
goi deſe
promulg
excuſatu
Faliter
contulit
Waonm

Aterum,

facert,
cibill omt

lentem
Qdo, Rer

Donacinn
Proximue
non pecc⸗
B y ,
hin nonß
Peerutſryn
koltrarig d
4ontta Nud
eſirmatirt,

lormitet

Tepul
1 ſpecnl
dudd NW
Whori
tnimn
ſitio in
uniyert
and lioe⸗
quendo
liceat,
motiyun
Urſus

n ele iall⸗

1 inde Nn.

go e

opere H
Gſanoninezn

bPili n bont
rins, Cot
tan eolſl⸗
indt or⸗
t incommott
enebieurr⸗
Rcetim e
x uh -
Qod n
Aedn
mile Matli⸗-
usc con⸗
ar achue
inlaanie,

hed

W 0⸗
. to 3

hei rah

temiua
luilſe ,en
gteninl
lbitenkucn

lts eb⸗
eCa MMo
UErer
Ommhie,

*

£ 2,
3 207 69.
non interfuit, rogat tum eos, qui interfuerunt,
qui teſtantur Parochum nulla felta, aut jejunia
promulgäſſe, talis jejunia, aut feſta non fervans
excuſatur à culpa: quia moralem diligentiam mo-
ralirer adhiberi ſolitam ad ecam rem ſciendam

contulit.

Qsæritur quarts? An privatus tencatur monere
alterum, quem videt ex ignorantia invincibili malè
facere, v. g. videat Clericum, ex oblivione invin-
cibili omittere horas canonicas, aut alium come-
dentem carnes die Veneris absque aliorum ſcan-
dalo. Reſp. cum Oviedo, Franciſco Bonæ ſpei,
Bonacinna citatis, & aliis negativò. Ratio eſt: quia
proximus faciens aliquid ex ignorantia invincibili
non peccat; ergo correctio pro tunc non urget.
Pro conſcientia dubia quæritur quintò: An, ſi adhi-
bita moraliter poſſibili diligentia remaneat dubium
ſpeculativum, ſi tamen formetur conſcientia practicè
contraria de honeſtate operationis, licitum fit
contra illud dubium ſpeculativum operari? Reſp.
affirmativè. Ratio eſt: quia tunc quis operatur con-
formiter dictamini prudentiæ, quæ eſt proxima
regula morum. Hoc tamen bic bene anotandum
eſt, quòd tunc ſolùm ſit licitum operari cum du-
bio ſpeculativo, ſi judicium practicum addat ali-
quod novum motivum, ſive illud ſit ratio, ſive
authoritas, ſive titulus poſſeſſionis &c. motivo
enim novo non interveniente, eadem erit diſpo-
ſitio intellects ſpeculativi, & practici, dictaminis
univerſalis & particularis v. g. dubitas ſpeculativè:
an liceat iter agere die feſtivo? etiam per ſe lo-
quendo practicé dubitabis: an tibi hoc die feſtive
liceat, unde, ut tibi ſit licitum, requiritur novum
motivum v. g. neceſſitas itineris. Quia autem
rurſus certum eſt, ex ſuprà dictis: quod non
liccat

683 208 6-
liceat operari cum dubio practico, ſeu juxta con-
ſcientiam practicè dubiam, ſed ut operatio fiat
honeſta, illa deponenda ſit, & ad unum reſol⸗=
vendum, eò: quòd intellectus, ut recté opere-
tur, debeat determinaté judicare hic & nunc id
ſibi licere. Hinc jam
Quætitur ſex?: Quænam ſint regulæ pro praxi
ad deponendam conſcientiam dubiam? Reſp. ſe-
uentes eſſe:
Regula prima eſt, ut occurrente dubio ſeu Juris⸗
ſeu facti, adhibeatur diligentia tunc moraliter
poſſibilis & ſufficiens juxta materiæ gravitatem
& facultatem operantis in iis loci, temporis & c.
circumſtantiis, ut dubium evincatur per aliquam
certitudinem praéticam: indeterminatio enim ju-
dicii evincitur per judicium determinatum.
Secunda eſt: ut, ſi duæ leges ſibi contrariæ
occurrant, ità, ut utraque ſervari non poſſit, ob⸗
ſervetur illa, quæ reſpectivè eſt majoris momenti:
ſic major eſt lex de cavendis damnis ſpirirualibus
quàm temporalibus, lJex divina, quàâm humana;
jex naturalis, quàm poſitiva; & ex legibus natu-
ralibus negativa, quàm affirmativa.
Tertia eſt: quòd etiam deponi polſit conſcientia
dubia per titulum poſſeſonis, hoc enn: inſpicienda
eſt poſſeſſio, pro qua parte liet, cilicet: an pro
libertate, aut innocentia operantis, an Pro debitos
aut legis obligatione? pon enim proßter dua
debet quis jure ſuo ac poſſeſſione ſpoliari: ſiqui-
dem in tali caſu, & dabio melior eſt canditio ofl en-
tis juxta Keg. Juri: 67. in 6. quæ regula valet non
tantùm in foro cxterno; ſed etiam interno: cùm
forum internum ſemper conſormari poſlit foro ex-
ternos quando illud non innititur falſlæ prælum-

ptioni, non tantùm in materia juſtitiæ, ſed ctiam

xi ei
Hium 3

aliarum

arum vin
tlaratio fv
invincibili
etiam locn

ons
Purte ſet .

(o ea pars
nuneſent in

uam ab altenn
oſet, Ut ſe

verlt ken
tur ſgene
AAlbium

Püran iber
e l l in
and ſherler
u lng
Me,

,,
liin in

un Aihitze

Mum Nior
In idene

ihtoſſt

ſun ſbemmn

int, ſ ro

Aun ced
Rerden

M, de

. Itèm infe

tenetur 0
tate ſube
hon debe
bditis
. M. I. 3I.

ſell ſetneon⸗
1t opeliin
4 unußn Mi
ecke 0Nn

„

5 0 N. !

bio ſeahutb⸗
dnc Moltt
gallalt⸗
tenhols be⸗
rſet Adun
lto erin ,
atum⸗
Ntali?
volit, ob⸗
mohegti
erontod⸗
N
ſeabrs uml⸗

ſt ſeenti
. olczieſed
1 5t0
8

e
W R

te Non,
olel
ie
c/M

9
el

4

. & nune

wana

699 209 662.
aliarum virtutum. Katio eſt: quiæ hæc juris de-
claratio fundatur in præſuppoſita tunc ignoranria
invincibili, quæ in materiis aliarum virtutum
etiam locum habet.
Quarta eſt: ſi de hoc ipſo dubites, pro qua
parte ſlet poſſeſſio, tunc meritò cenſeri poteſt,
quôd ea pars ſit in poſſeſſione, quæ onus probandi
transfert in alium, illa autem transfert, contra
quam ab altera parte agitur: ſic, dum libertas dubium
movet, ut ſe ab obligatione legis eximat, præſu-
metur legem elſle in poſſeſſione, & vice verſa, dum
lex dubium movet, ut libertatem hie & nunc re-
ſtringat, libertas cenſebitur eſſe in poſſeſſione juxta
Reg. Jur. II. in 6. càm partium jura ſint obſcura ree

Potins favendum, quàm ackori: ille vero reus cenſe-

tur, contra quem agitur, quod, ut clariùs patcat;
hinc. J
Colligitar primo, qui poſt ſufficientem diligen-
tiam adhibitam, dubitat; an ſit dies jejunii, an
votum, vel juramentum emiſerit? non tenetur vo-
tum implere, vel jejunare. Katio eſt: quia cüùm
obligatio ſit dubia, dubitans manet in poſſeſſione
ſuæ libertatis, & fadtum in dubio non præſumi-
tur, ſed probari debet, ùt colligitur ex L. in bello.
F. facteæ. ff. de captivit. Econtra, ſi quis dubitat, an
votum certéô emiſſum impleverit, an v. g. veſperas

perſolverit? &c. tenetur perſolvere. Katio

quia, cùm certa ſit obligatio, dubia verò perio-
lutio, lex ſeu præceptum manet in poſleſſione.
Itéêm inferior dubitans: an ſuperior jullè imperet,
tenetur obedire: quia polſleſſio non ſlat pro liber-
tate ſubditi, ſed pro authoritate ſuperioris, qui
non debet ſua poteſtate privari propter dubia
ſubditis occurrentia. Ita blatel. barte z. cap. 2.
J. 3. n. J31. Quòôd ſi vero dubitatur de jurisdictione
&£ PO=

„S933 210 E6⸗
& poteſtate Prælati, judicandum eſſe in favorem
ſubditorum, docet Joannes à 8. Thoma de actibes
bum. diſp. 12. art. 4. n. 37. Quia in tali dubio ſupe-
rior eſt qauſi pars litigans, at ex parte ſubdito-
rum antecedenter ad legis obligationem militat
libertatis poſſeſſio, quà ſpoliari non debent ex ju-
risdictione dubia.
Colligitur ſecundò: qui certus eſt ſe emiſiſſe vo-⸗
tum religionis, fed dubitat invincibiliter, an in-
tenderit ſirictiorem, vel laxiorem, poteſt ingredi,
quam vult; quia poſſeſſio ſtat pro libertate quoad
electionem. Item vovit quis abſtinere à copula,
dubitat verè an ab omni, an ab illicita tantàùm
voverit abſtinere, tenetur tantùm vi voti abſti⸗
nere ab illicita, non autem licita, ſcilicet matri-
moniali: quia pro hac parte libertas eſt in poſ⸗=
ſeſſione.
Colligitur tertiò: ſi quis ſciat legem eſſe poſitam⸗
dubitat autem, an ſit recepta, vel abrogata, vel
an ab ea eximatur, tenetur lege. Katio eſt: quia
poſſeſſio ſtat pro lege. Itèm ſi cras ſit jejunium,
& poſt examen dubitas, an ſit 12. noétis hora; potes
carnes comedere: quia libertas eſt in poſſeſſione.
Contrà verô, ſi hodie ſit jejunium, & dubitas, an
ſit 12. noctis, non licet: quia præceptum eſt in
poſſeſſione. .
Colligitur quartòs: dubitans, an 21. annum ætatis
explérit, eſt obligatus abſtinere à ſacris ordinibus
ſuſcipiendis, non tamen obligatur ad jejunium:
quia ibi lex, hic verô libertas eſt in poſſeſſione.
Ità Laymannus lib. 1. tract. 1. cap. : g. 4. qui etiam
ibidem n. 36. probabiliter affirmat ſacerdotem du-
bitantem, an poſt mediam noctem aliquid cibi,
vel potůûs ſumpſerit, die ſequenti ex ſola devo-

tione ſacrificare poſſe, licet aliis contradicentibus
eè:

68: qud
ſt in pol
Pro (e

tenkatur
ded; ten
ſim, Led

vendo eam
Emniumn.

Polola eſt
prohibente
s, ſemp

ſoc enim

Varam, le
lenetor ſee
Contemner
Puloſa non
konlojeytix⸗
tlenſio E
unn e
Norir hie
megläſi
tonn t
Sſertio
rnt, n
R WNN
Un o
4 eruprlis
los agere
ſemn
CTüpulum
elle ſen
rologor
Polcere

eſe in utten
homa l Elas
li Cubio ir⸗
varte ſheit⸗
pnem Milin
lebent es/⸗

elile ro⸗
er, An⸗
Porch gtet,
ſbettate in
hete ilii
licin nnin
G1 M⸗
ſollcet Unſ
3 el in

le volun,
eena, l
n eſ n
N peamum
botm fons
n Oaſlon
ubitu, 4
epuun A
cnon
1 nte⸗
l inn,

gne⸗

4

e 211 SS⸗
eò: quòd lex de ſacrificando à naturaliter jejuno
ſit in poſſeſſione.
Pro Conſcientia ſerupuleſa quæritur ſeptimo: an quis
teneatur ſequi ſententiam ſcrupuloſam? Reſpon-
deo; nemo tenetur ſequi conſcientiam ſcrupulo-
ſam, ſed poteſt imoô tenetur interdum contem-
nendo eam, contra ipſam operari. Ità communis
omnium. Et ratio eſt primo: quia conſcientia ſcru-
puloſa eſt vana & inanis de lege præcipiente, aut
prohihente ſuſpicio nixa leviſſimis, & ſæepe ridicu-
lis, ſemper autem imprudentibus motivis (per

Boc ecnim diſtinguitur à conſcientia probabili) atqui
vanam, levem & imprudentem ſuſpicionem nemo

tenetur ſequi, ſed poteſt & ſæpe tenetur illam
contemnere: ergo. Secundo: quia conſcientia ſcru=⸗
puloſa non eſt vera conſcientia, ſed ſolùm umbra
conſcientiæ: cùm nen ſit judicium ſaltèm per-
fectum, àt dicit de Rhodes, ſed ſolùm fortis ap-

prehenſio & formido peccati, vel ſi eſt judicium,
eſt ſolùm ſpeculativum, cum quo poteſt ſtare ve-

rum & rectum judicium pradicum de honeſtate
actionis hic & nunc egxercendæ: ergo. Confirma-

tur: quia ſcrupuli ſæpe mentem turbant, functio-

nes bonas etiam præceptas impediunt, ſæpiùs in

deſperationem, aut etiam infamiæ periculum in-

ducunt, valetudini obfunt, atqui his tenetur ſcru-
puloſus mederi, nullum autem remedium oportu-
nius jugta omnes Theologos & aſcetas eſt, quàm
ſerupulis reſiſtere, iflêsque contemnere, & contra
illos agere: ergo. Pro quo *
Obſervandum, quòd, ut quis licité agat contra
ſcrupulum, debeat ſaltêm probabiliter cognoſcere;
ſe eſſe ſcrupuloſum, poteſt autem, ut ex communi
Theologorum notat Platelius hic cap. 2. J. 4. hoc
cognoſcere. Prims, ſi deprehendat ſe hærere in
Ä2 Prax! 9

„S3 212 SczS
praxi, & frequenter angi in rebus ſatis certis, in
quibus videt communiter viros doctos, & timo-
ratos nullam apprehendere culpam, aut ipfemet
ex principiis generalibus ſatis perſpicit ibi nil eſle
mali. Secundo, ſi difficulter acquieſcat prudentuùm
conſilio & judicio. Tertis, ſi poſtquam plures
conſuluit, iisdem aut majoribus angaſtiis impli-
cetur, aut ſi ſit nimius in ſuis reflexionibus, ut
ſi v. g. poſtquam judicavit aliquid eſſe probabile
& in praxi tutum, adhuc angatur timens, nè
fortè non habeat judicium pracdticum ſatis firmum
& certum. Quaris, denique ſi judicetur ſcrupu-
loſus à prudenti Confeſſario. Sed jam
Quæritur octavé. Quid obſervare debeat Confeſ-
ſarius ad cognoſcendum aliquem eſſe ſcrupuloſum?

Reſpond. ſequentia: Primo ſi deprehendat illum in

una materia v. g. confeſſionis, aut pluribus crebrô,

& ſinè fundamento, atque ratione dubitare, an pec-
cet, vel peccaverit, ubi nullum ſubeſt periculum.

Secundé ſi occurrente alicujus præcepti executione,
v. g. recitatione horarum, Sacramentorum admi-
nifſlratione &c. ità turbetur anxietatibus, ut penè
reddatur ineptus, & amenti ſimilis. Teriis ſi
actiones exequendas ob inſtantem ſerupulum mo-
dò intermittat, modò reſumat. Quartò ſi peccata
jam ante per abſolutionem remiſſa, itidem in con-
feſſionibus frivolé repetat, quali antè non fatis ex-
poſuiſſet, aut non ſufficienter doluiſſet. Quints ſi
extraordinariâ cautelâ, motibus ridiculis peccata &£
imperfectiones fugiat v. g. concutiendo caput, ſu⸗
ſpirando cœlum, quaſi in extaſi aſpiciendo, frontem
ſignando, pedibus terram quatiendo &c. Sextô ſi
videt illum triſtem, atra bile infeétum, & vehe-
mentibus imaginationibus impugnatum.

Queritur

Queri
Reſpong
corporit
cholicz,
145, ino

i loſheie

& mnluſhcn

ud qnis
aielcit
iyninſeto
ſs. dert

ſio divin⸗
umiligtie
Hoc tamer
ntura ſen
dere poſit
Nrarart, co
ſentigt, A

Un Amtun

etcuttand
Oni Panin
nontthen,
Cnllsc⸗
ubenn,
71ocari
uts zer
WNN ro
Deccati
liciunt,
Aerir
tupulos
ſat elſel
in lerupa
latur in
1,& n 0

ſatis ti,ir
los, Ai.
Alt igtet
it ibi ale
t prugentin
Ollan glute;
ilis inl.
onibrs, ut
Norble
1 inels,
brs imun
icetur htig⸗

zu
kebeit Cnſdl

ſerupulolun. .

endit Iluntn
bns ctelre,
lare, 40 hel⸗
jetitllon.
eecean,
Wro. adre
is. Vent
upnlun n.
un Ae
füen hiar⸗
Gon libck⸗
ile. Vnn
Geuls pan

(ſa aoh
enlo hn 6

eoloei
Gom, n
tum.

cil

Queritur non. Quænam ſint cauſæ ſcrupulorum
Reſpond. cauſæ ab intrinſeco ſunt primò ex parte
corporis eſt complexio timida, ſuſpicax, & melan-
cholica. Secundò ex parte animæ: Judicii imbecilli-
tas, inconſtantia mentis, ignorantia, acumen inge⸗
nii ſufficiens ad excogitandas rationes dubitandi,
& inſuſficiens ad eas ſolvendas, occulta ſuperbia;
quâ quis proprio judicio nimium fidit, nec ac-
quieſcit alieno, nimius timor peccandi. Cauſæ ab
extrinſeeo ſunt primè converſatio cum ſcrupulo-
ſis. Secunde ſuggeſtio demonis. Tertiò permiſ-
ſio divina in pœnam peccatorum præteritorum ad
humiliationem, patientiam, aliôsque bonos fines.
Hoc tamen bic notant Theologi: quoòd ſcrupulos ex
natura ſeu diſpoſitione corporis ortos, quis colli-
gere poſſit: ſi in omni actione anguſtiari, caput
gravari, cor premi, ſubito horrore membra concuti

ſentiat. A dœmone verô, ſi quieto in aliis, in re-

bus duntaxat ſanctiſſimis, v. g. dum celebrat, in-
tercurrant ſerupuli, ſi in una tantùm ſpecie pec-
cati plurimùm turbetur, neque alia tantopere ex-
horreſcat, ſed ad alia peccata quaſi impellatur, ſi
ſcrupulis de conſtantia animi in bono incepto de-
turbetur, & præ nimia mentis fatigatione ſenſim
avocari à bono incipit, ſi quaſi per vim à² ſpe ſa-
Iutis æternæ ſe repelli ſentit. A DEO verò im-
milh ſcrupuli diu durare non ſolent, odium omnis
pPeccati ſecum trahunt, ad ſui fiduciam & amorem
alliciunt.
Quæritur decimo. Quænam remedia fſint contra
ſcrupulos? Reſpondeo ſequentia; Primò, ut ſe agno-
ſcat eſſe ſcrupuloſum. Secunde, ut ſibi perſuadeat
in ſcrupulis nullam eſſe ſanctitatem. Tertiò, ut ſe-
quatur in omnibus conſilium directoris probi, do-
Ri, & non ſcrupuloſi, quem non facile mutet, nec
3 alios

P
833 214 662.-
alios conſulat ſuper dubiis ab eo reſolutis, neque
tamen ità pendeat à directoris conſilio, ut quoad
ſingula ipſum adeat, ſed paulatim aſſueſcat forman-
dæ per ſe ipſum conſcientiæ ex principiis genera-
libus ab ipſo, aut aliunde acceptis, certus, ſe ad
plus non teneri, licèt rudis ſit. Quarté, ubi judi-
caverit ſe opus malum egiſſe, credat ſe materiali-
ter, non formaliter defectu plenæ libertatis pec-
caſſe, & nisi deſuper jurare poſſit, non credat ſe
mortaliter peccâſſe. Quinié ſcrupulos ſolo actu
voluntatis, & nullo exteriore v. g. frontem con-
trahendo, humeros attollendo, oculos claudendo;
pedtus percutiendo, os contrahendo & c. contem-
nat. Sextés normam aliorum proborum virorum
ſectetur. Septim, laxiores ſequatur ſententias⸗
Octav, Occupationibus honeſtis mentem à cogi⸗
tationibus ſcrupuloſis avertat. Nons, Melancho-
liam medicinâ purget, & indulgeat moderatæ fe-
creationi. Decimò, ſciat illam regulam: certus de

obligatione, & dubitans de ſatis factione, teneri ſatis-

faeere, non habere locum apud ſcorupuloſos, De-
nique ſentiat de Domino in bonitate, neque exiſti-
met illum legislatorem tam durum eſſe, ut homi⸗-
ni bonæ voluntatis peccata adſcribat, pœnam de-
cernat, & ſuis præceptis velit facere ſtultum.
Queritur ultimo. Quid obſervare debeat Confeſ⸗
ſarius ad medendum ſcrupuloſis? Reſpond. ſe-
quentes regulas. Prima, moneat pœnitentem te-
neri deponere ſcrupulos juxta dicta remedia Q. 9⸗
Secunda, moneat ipſum, néè ſe in examine vel fa-
, vel faciendæ operationis detineat, ſed ſi pri-
mo aſpeétu advertat non eſſe illicitam, dicat ei eſ-
ſe, vel fuiſſe licitam: cùm peccata mortalia de ſe
itäà ſint manifeſta, ut primo aſpectu præcipué à
timoratis cognoſci pollint, ita Caſtxopal le⸗ 1.
4

„

8*

ed
teri dob
negge i
main col
Verhe C0.
tila peee
te ſerupi

(Honis et
eccata
. dice
conditione
conkelſione

capiendi

imponetu

Gidorum
lolo, & 1
Nente cayt/
cunciz ler⸗
nz geh
Uin einſe
am umunt
ettat, 64,
dernle
eAne

5,
unfeſaning

MMateria,

pulis ſimn

Conlellzit
oll: hine

uni ſint:
t bond

ſoluteg enne
Glio, gnt
eleat foimi⸗
piis genen
ertis, ( 1

4, ubi jul

nutetill⸗
Nettais Nee⸗
hon Ctet
1os do l
torten e⸗
0 cutelen
Ee aieh⸗
runm fünin
r lelteuts
Nten à 00);
. ſlelncto⸗
Ogerate ſe⸗
as ett 6
telei lar⸗
oſos D⸗
eqbe e

833 215 EE.⸗
diſt. 4. puno 2. . 3. Tertiæg, non permittat confi-
teri dubia, aut repetere confeſſiones præteritas,
neque importunitati confitentis, hanc fore ulti-
mam confeſſionem de præteritis, conſentiat ità Sa.
V'erbe Confeſſ. n. 49. nisi jurare poſſit, ſe nunquam
talia peccata fuiſſe confeſſum, imò attenta quali-

tate ſcrupuloſi non eſt admittenda repetitio con-

feſſionis, etiami jurare velit ſe non, aut non ritè
peccata confeſſum fuiſſe, ità Joannes Sancius diſʒ. 41.
n. g. dicens univerſim talem eſſe ſcrupuloſorum
onditionem. Quarta, non admittat etiam per
confeſſionem de ſcrupulis colloquia etiam grati4
capiendi conſilium, alioquin nunquam ſcrupulis
imponetur finis. Quinta, Confeſſarius non det
dictorum ſuorum ratienes etiam roganti ſcrupu-
loſo, & ſi dicere fas eſt, dicat eum eſſe fatuum, ac
mente captum; ut tali reſponſo confuſus, vere-
cundiæ vexatio det ei intellectum, ità Rodriq.
tom. 3. guæſt. regul. q. 66. art. 2. prope finem. Alio-
quin ex iplis rationtbus majorem ad ſcrupulizan-
dum ſumunt occaſionem, ità Bonacin. diſp 3. de
beccat. 4. 4. punk’t. 8. n. 32. Sexta;, Confeſſarius au-
dader in ſe ſuſcipiat ſcrupulorum periculum, ſpon-
deaâtque ſe pro illis redditurum eſſe rationem in
die judicii. Septima, auditis ſcrupulis interroget
Confeſſarius: an pœnitens paratus ſit recipere ab-
ſolutionem Sacramentalem cum ſola ſcrupulorum
materia, ſi recuſat & timet, ſed voluerit cum ſcru-
pulis ſimul aliam præbere materiam, eum ſinè
abſolutione dimittat ad Sacram Synaxim. Octava,
Confeſſarius attendat mores & qualitates ſcrupu-
loſi: hinc alios reprehendat, alios exterreat, re-
pellat, jubeâtque ſibi obedire: cùͤm nimis impor-
tuni ſint: alios verò conſoletur & exhortetur;, ut
ſint ibonò animéô, non nimis puſillanimes, ſed in

°4 infi⸗

6299 216 K⸗

infinitam bonitatem DEl confidant, quæ non vult
mortem peccatoris, nec delectatur in ejus perdi-
tione: Cùm omnibus agat reſoluté & claré, non
dubiée & obſcurè, nè augeat ſcrupulos, dum vult
ſanare. Nam juzxta cujusdam Poëtæ dictum: daæ-
biam ſalutem qui dat affliétis, negat. Denique Con-
feſſarius nunquam de ſalute ſcrupuloſi deſperet, ſed
curam ejus in omni patientia proſequatur, non
tantùm pre'didtis regulis, ſed etiam fuis precibus
& aliis remediis & conſiliis, quæ Spiritus Sanétus
ſuggeſſerit, eundem juvet. Ità KRoſſel de ſerupul.
coufß cap. 14. Vlatelius citatus, Auguſt. Lorenz tratct. 1.
Theol. diſp 3g de conſcientia ſerup.
Adnotant tamen hic communiter Theologi, ut
Centeflarias prudenter diſtinguat inter conſcien-
tiach ſetupaloſam, & inter teneram & prudenter
timoratam, quæ cx amore DEI & virtute fugit
etiam umbram peceati. Diſtinguitur autem facilé
ex eo; quôd ſcrupuloſa ſit perturbata, inquieta;
ſuperba, pertinax teſte Caramuele: Limorata ve-
rô tranquilla, tractabilis, obediens, humilis. Pro
timorato tali in ſua conſcientia rurfus docent The-
ologi, ſi inquam talis in externa non, aut rar0
labatur, & interim de internis angitur v. g. an con-
ſenſerit cogitationi venereæ &c. ſecuré poſſit, &
ex prudentis Confeſſarii conſilio debeat judicare ſe
iis non conſenſiſſe: quia non eſt morale, ut, qui
esz amore DEl nunquam labitur in externa & ue
ipſi libera, ùt ſunt aſpectus, taéctus impudici &c.
internis conſentiat: cuùm enim talem amor & ti-
mor DEI præſervet à majori delectatione morta-
li, etiam indubiè præſervabit à minori, ùt docet
Platel. cap. 2. in fine.

QuIXS11ο

An li
5

11 ae
119 Au
4 t. 6. à
aſguez.
lerè omn
kerè omt
e ac in
moltum
liani Dil
roprium
cere inter
bram prob⸗
im keſdech
Ianquamn de
Drimd:
wid
Wotir 1
2leögne
tate Partis
Fumn adelt
Reennde
tur Uled.
Non tant
comhant
Tans Corn
Tertid
aliuc int
trinſecun

, gut tonit

in ejis i
& chie,n
los, n
gichum: 4
Demue oy.
leheret ſec
Cuumt, mon
ſuis Nltälgis
irtns Anlin
Nll Aſen
mren ,,1

Theoloi,
er oleiel
Eimuet
iimnee uft
zuten lall⸗
1, ingtienn .
Gnor K⸗
Mumiu. 83
uCcorutlte
vor, zut 1I
urrg inch
ante ſoll,
Hent len
notge An
slyhtl ,
ln n
tiobe i

1, 1e

orl,

IeIN

QuxEsrIO XIV.

An licilum ſit ſequi ſententiam pro-
babilem relieta probabiliori?

IN hac celebri controverſia pro affirmativa parte
17/9 Authores celebres adducit Eſparſa hic q. 22.
art. 6. affirmant eandem Suarez dſp. 12. ſect. 6.
Vaſquez, Valentia, Sanchez, de Khodes, & alti
ferè omnes poſtremi hujus ſæculi Authores, hoc eſt,
ferè omnes, qui hac dere egerunt diligenter, debi-
te ac in propriis terminis, contra quam tamen
multàùm cum fſuis ſtomachatur Gonet hic in pecu-
liari Diſſertatione Theologica, quam dicit ſuum
Pproprium partum, licét non ſatis videatur diſpi-
cere inter probabilitatem tenuem, ſeu potiùs um-
bram probabilitatis, & inter probabilitatem ſoli-
dam reſpectu ſolidioris. Qui pro affirmativa ſtant,
tanquam certum tenent.
Primòè: Quòôd ſententia verè & propriè probabi-
lis nihil aliud ſit, quàm opinio, ſeu aſſenſus nitens
motivo magni quidem momenti, fallibili tamen,
adeôque fundante aliqualem formidinem de veri-
tate partis oppoſitæ, pro qua tamen nullum moti-
vum adeſt convincens.
Secund: Quod motivum magni momenti dica-
tur illud, cui prudenter, & absque temeritate ali-

quis aſſentiri valet, quod tamen cenſiderari debet

non tantàͤm abſolute, & ſecundùm ſe, ſed etiam
comparativé, ad motivum partis oppolitæ gene-
rans formidinem.
Tertis: Quòôd ejusmodi motivum ſit duplex,
aliud intrinſecum, ſeu à ratione petitum, aliud ex-
trinſecum ſeu petitum ab autheritate. Ex quo fit,

t

s, 3 218 SS=⸗
ut aliquando ex opinionibus oppoſitis una ſit &
intrinſecè & extrinſece probabilior, aliquando au-
tem, ut una ſit probabilior intrinſecè, non tamen
extrinfecè, & viciffim. .
Quartè, quòd omnis opinio verè & propriè pro=
babilis ſit ſimul tuta: nam omnis opinio verè pro-
babilis eſt prudens: ergo eſt virtuoſa, ſed omne
virtuoſum eſt tutum: ergo. Ex alio tamen re-
ſpectu opinio eſt tutior, ex alio probabilior: Tu-
tior eſt, quæ magis removet à periculo peccati;
non folùm formalis, ſed etiam materialis, Proba-
bilior eſt, quæ videtur magis accedere acd verita-
tem: Unde fieri poteſt, ut aliqua opinio fſit tutior;
& tamen minùs probabilis, ùt patet in fententia
D. Bonaventuræ docentis lapſum in peccatum mor-
tale, teneri ſlatim ſub præcepto ad confeſlionem, ſi
adlit confeſſarius: Quæ ſine dubio tutior eſt, li-
cèt communiter cenſeatur minùs probabilis.
Quintò, quòd opinie alia ſit ſpeculativè proba⸗=
Pilis, alia practicè. Speculativè probabilis eſt, quæ
nititur motivo ſpeculativè probabili, boc eſi, tali;
quod ſe ſolo conſideratum habet apparentiam ve-
ri, & t tale aptum eſt moverc ad aſſenſum cum
formidine tamen non attentis circumſtantiis. Pra-
Gticè probabilis eſt, quæ nititur motivo tali, quod
hic & nunc conſideratis omnibus circum ſtantiis
apparet verum, aptumque eſt movere ad aflenſum,
atque penfatis aliis motivis ſive intrinſecis, ſive
extrinſecis: puta tali lege, contractu, vel conven-
tione, declaratione, vel damnatione pontificia:
ſcandalé, periculô, damnéô tertii, ac aliis rationum
momentis, practicari valet; quia præter has cir=-
cumſtantias particulares, quas conſiderare ſolet

prudentia, poteſt formari hoc prudens dictamen
practicum⸗

radicur

Operatio
Sexis
uiye pro
V. g ſpel
Neptilnun
in nomine
gudcd hac
nem, gu⸗
tamen pr.
Cipientis

i homin

deptim
Opinioni⸗
tate zie
Telggente
Pralippol

0 elncein

(pentiam
Enper ſecn
Ktand dar
Aeos in
tenii, :
Prktere, e
Pbitor ni
n to a
leſiin,
ſin d 4

lalißn, 6
ii,
(ore iein
Medtorbrd
ſe habet.
5
Dobatn
Uuuenten

olttis wtt E
n Aigunhn.

ſet, tn

Eproprerd
Hirig ele
0h, Ed once
io unen E⸗
Lbebliote r⸗
totio venii,
erills, Mr.
Pere Kii⸗
inio ittulgt,
et in Enenig
Peetatun m.
nleſſovenn 1
tor elh l
Nili.
rr grobe⸗
el, gue
e Gei

tentrn E.

enamn cumn
ſautiis⸗ Pir⸗
o tiie lo⸗
Gteunkutis
Allkelin,
nirſteg,
4, cant⸗
le ſonifet
is ie
1rtet ui⸗
lerat 5

lens Gihe

e

praticum, & ultimò directivum operationis: hae
operatio mihi bic & nunc elſt licita.
Sexis. quod poſſit aliqua opinio eſſe ſpecula-
tivè probabilis, quin ſit praéticè probabilis; ſic
v. g. ſpeculativèe probabilis eſt ſententia dicens ad
Baptiſmum ſufficere hanc formam: ego te baptizo
in nomine Genitoris, Geniti & Spirati, ex eo,
quoòd hæc habeat æ qquivalenter eandem ſigni ficatio⸗
nem, quam habet forma communiter uſa, non
tamen practicè propter circumſtantiam legis præ-
cipientis Baptiſmum cum hac forma: ego te baptizo
in nomine Patris &c.
Septime denique, quòd, quando probabilitas
opinionis non eſt immediatè de honeſtate, aut licei-
tate actionis, ſed de aliqua conditione actionis
reddente eam utilem, vel nogiam v. g. de aliquo
præſuppoſito pertinente ad valorem Sacramenti;
ad efficaciam, aut inefficaciam medicinæ, ad jus
litigantium &c. probabilior & tutior ſententia
ſemper ſequenda ſit. Hine ſacerdos in admini-
ſtrando Sacramenta, Judex in ſententiando, Me-
dicus in medendo &c. cùm in his præjudicium
tertii, & alia gravia mala emergere poſſint, &
præterea certa lex exſtet, ſententia tutior & pro-
babilior minùs probabili, & tutæ præferenda eft.
Jam ergo cum his ſit
Reſolutio, licitum eſt, per ſe loquendo, ſequi ſenten-
tiam verò ac proprie probabilem, aut tatam relicta pro-
babiliori & tutiori: Ità ſuperiùs citati Authores.
Dixi, per ſe loquendo, hoc eſt, ſpectata præcisè ra-
tione liciti in operatione: quia in valore Sacra-
mentorum Judice, Medicõò, damné tertii aliter res
ſc habet, üt paulô antè diéctum.
Probatur prims cum Eſparza cit: qu. 22. Qui agièe
rudenter, agit licit? & honeſlè, atqui ſequens
opinionem

63 220 62-
epinionem verè probabilem & tutam relicta pro-
babiliore & tutiore agit prudenter: ergo agit licitè
& honeſtè. Major eit certa: quia omnis actio hu-
mana juxta diéctamen prudens conſcientiæ elicita
eſt honeſta, quod patet ex Apoſt. Rom. 17. Omne
quod non eſt ex ſide, peccatum eſt: ergo écontra.
Min. probatur, ille agit prudenter, qui aſſentitur
motivo magni momenti, ſeu tali, cui prudenter
ſeu ſinè temeritate poteſt aſſentiri, atqui ſequens
opinionem verè probabilem aſſentitur motivo ma-
gni momenti, ſeu tali, cui prudenter & ſiné te-
meritate potelſt aſſentiri: ergo. Confirmatur; quia
poteſt contingere, ut opinio probabilior re ipfa
ſit falſa,; cùm conſtet complures olim probabi-
liores nunc cenſeri improbabiles, aut falſas, uͤt
ſententia docens ſolemnitatem votorum Religio-
ſorum eſſe juris divini, non Eccleſiaſltici, & eſſe
de eſſentia ſtatůs Religioſi, olim erat communiſſima,
& videbatur probabilior, nunc eſt falſa ex Bulla
Sreg. XIII. aſcendente Domino: ergo opinio probabi-=
lior non eſt regula certa, neque 'neceſſaria actionis
humanæ.
Probatur ſecundò: humana voluntas ex natura
ſna habet libertatem, non tantàm phyſicam, ſed
etiam moralem, hoc eſt, jus exercendi ſuam li-
bertatem, ſeu poteſtatem licitè agendi vel omit-
tendi quodlibet ,nisi lege, aut præceptéô reſtrin-
gatur. Nam omne illud licitum eſt, quod non
eſt contra ullam legem: cùm illicitum, ſeu pecca-
eum ſit, quod eſt contra legem, proinde leges
ſfunt quædam reſtrictiones libertatis humanæ, &
quædam hujus juris certi exceptiones; atqui re-
Urictio juris certi non obligat, nisi fit ſaltem
Aqué certa, ac ipſum jus reſtrictum: nam nemo
zeneeny admittere incertas certi Juris reſtrictiones
exceptiones;

1 65 i⸗

uls Ntrſtn
i olun

aleptiones
certuð

certum: e

gem reltt
obligatur
gem eilleent

iet in polle

terit eam lici

bet tamcin

Morals, glel
(ciplentis &

ut leg len

une lelo

Insrerentn
eſtensconin
füinin i

033

Nlhil N 1D

Eeps nun

eqdens .
babien
botell liei
ate haber
Conſtrmat
nenn nul⸗
obliontio
qu habe
ſegenl
dlatur,
10 hatet
guomoge
ere neg

vientir elti

n. 5, On
roo cortt,
l Mentimut
li prllenet
gli ſeluen
1r motiron⸗
nter Eſel⸗
enun li
blior t ie
Olin Publde
Alt alas,
U Relged⸗
i, &d
nmuniimz,
a er bolla
gohrobah⸗
Unatianis

38 er Utu
tam, 1
li un ,
d Aolt⸗
ctotd cene
l, got 1
Ple n
panle 6
Humun?
; gi
el NY.

. 221 82-

exceptiones; debilius enim non elidit fortius, adeôque
incertum non elidit, & ex poſleſſione deturbat jus
certum: ergo quamdiu non eſt certum exiſtere le-
gem reſtrictivam libertatis, tamdiu voluntas non
obligatur tali lege, licèt probabilius ſit talem le-
gem exiſtere, quàâm non exiſtere, conſequenter ma-
net in poſleſſione ſuæ libertatis, ac proinde po-
terit eam licité exercere. Confirmatur. Homo qui-
libet tamdiu manet in poſſeflione ſuæ libertatis
moralis, quamdiu poſt ſufficientem indaginem le-
gis, non habet certitudinem legis reſtringentis
excipientis & limitantis libertatem moralem, ùt
patet Leg. idem LPomponius p. ſff. de rei vendicatione,
nemo poſſeſſione bonorum excutitur propter alte-
rius prætenſum & incertum jus; ſed quilibet homo
ſequens opinionem verè probabilem, hoc ipfſo poſt
ſuflicientem indaginem non habet certitudinem
talis legis: nam opinio verè & fſuſbcienter pro-
babilis præſupponit debitam diligentiam & invol-
vit ſolidum fundamentum, adeôque contra quod
nihil eſt convincens, quale utique eſſet certitudo
legis reſtringentis, ſi adeſſet: ergo quilibet homo
ſequens opinionem ſibi ſufficienter & verè pro-
babilem, manet in poſſeſſione ſuæ libertatis, hoc eſt,
poteſt licité ponere actionem, pro cujus hone-
ſtate habet opinionem fufficienter probabilem.
Confirmatur ſecundò. Ante ſuſſicientem promulgatio-
nem nulla lex obligat in adtu ſecundo, ſiquidem
obligatio legis fupponit notitiam legis in ſubdito,
quæ haberi nequit ſinè promulgatione, atqui lex
ſequendi opinionem probabiliorem & tutiorem, ſ1
datur, non eſt ſufſicienter promulgata: ergo. Mi-
nor patet: tum quia promulgationem hujus legis
quomodo, per quem, & à quo factum eſt, oſten-
dere nequeunt adverſarii: tum quia lex tamdiu
non

S63 222 662.
non eſt Iufficienter promulgata, quam diu creditut
probabiliter non exiſtere: ergo.
Probatur tertid: qui ſequitur opinionem ſufficien-
ter probabilem, ſi errat in lege dictante proba-
biliorem ſequendam, inculpabiliter errat, ſed is,
qui es incuipabili etrore operatur; non peccat:
ergo qui ſequitur ſuſſicienter probabilem opinio-
nem, etiam reliéta probabilioti non peccat: ergo
eſt licitum ſequi ſententiam probabilem relicta
brobabiliori. Major batet: ſi enim culpabiliter er-
raret, hoc ipſo non haberet opinionem ſufficien-
ter probabilem, cùm ad hanc requiratur, ut ad-
hibita Iufficienti diligentia nec lex contraria repe-
riri queat, nec aliquid convincens contra catn
adeſſe pro exiſtentia legis. Minor etiam patet: quia
qui ex errore, & in culpabili ignorantia operatur, S
judicat hanc ſuam actionem in his circum ſtantiis
ſibi eſſe licitam, habet prudens dictamen con-
ſcientiæx „ juxta quod operatur, aliàâs enim talis
error non excuſaret à peccato formali, quod ta-
men definitum eſt ab Alexandro VIII: ergo. Con-
ſirmatur. Actio, quæ procedit ex errore, nunquam
eſt peccatum, nisl error ipfe ſit peccatum, ut pa-
tet, ex dictis, de ignorantia conſequente, quæ
ſola facit voluntarium, non verô ignorantia præ-
cedens, repugnat autem peccatum, quod non eſt
voluntarium; atqui adio illius, qui ſequitur opi-

nionem ſufficienter probabilem, non procedit ex

errore, qui ſit peccatum: nam hoc ipſo non
fuiſſet adhibita ſufficiens diligentia, nec bona fides
interveniret: ergo.
Probatur quarté: nulla lex juſta, & à ſapiente
Legislatore lata prohibet abſolutè, & univerſaliter
uſum opinionis probabilis ac tutæ in concurſu
probabilioris ac tutioris: ergo talis ufus non eſt
univer⸗

tiyerlal
ecedens:

gem, qu
ſora ince
COHItIa 1.

ilu otv

E blolut

iatz in c

tet pet ſe
tum quis

ons
iins perpl

ten rudio
JNEdat
dar et oec

ormalitet
lnchi, 41

jorem
cho. unftn

E edi l

lue 3 nge
rgo non
lin Cvini
ar. N,
Na d K
lon

Nunichinni

lencas eſſ

D. Obaty
er Doded
guenein
enter eo
8d
norius

mdiutelut

nenn uſtit⸗
nnte rolr⸗
Nat, ſed in
non gecert:
en opin⸗
ec etdo
lern teen
eblliettt⸗
tut, N
ntratin le⸗
conttiin
,hulet i
Operatlh,
cumlantis
nen ol⸗
lin tals
aad l⸗
idd. Cl⸗
Nondnnn
tum M ,u⸗
lenke,
rtii s⸗
vol 1N 4

univerſaliter ac abſolute prohibitus. Probatur an-
secedens: nullus ſapiens Legislator poteſt ferre le-
gem, quæ Reipublieæ humanæ per ſe adferret ma-
jera incommoda, quàm commoda, cùm hac ſint
contra rationem Legis juxta illud 12. zabularum:
ſalus populi lex ſuprema eſto. Atqui lex univerfaliter
& abſolutè prohibens uſum opinionis probabilis as
tutæ in concurſu probabilioris ac tutioris, adfer-
ret per ſe majora incommoda, quàm commoda:
tum quia imponeret hominibus jugum graviſſimum

& onus importabile: tum quia redderet conſcien-

tias perplexifſimas, cùm dificillimum ſit non tan-
tùm rudioribus, ſed etiam viris doctis diſcernere,
quænam opinio ſit probabilior: tum quia talis lex
daret occaſionem frequentiſſimé peccandi etiam
formaliter, quia plurimi homines hac lege ad-
ſtricti, aut negligerent culpabiliter inveſtigare
majorem prohabilitatem opinionum, aut depre-
henſam non ſequerentur, utpote nimis rigidam:
erxgo. Confirmatur. ſententia docens per ſe licitum
eſle ſequi ſententiam probabilem relicta probabi⸗
liore, magis conformatur legi divinæ & humanæ:
ergo non videtur exſtare aliqua lex prohibens
uſum opinionis veré probabilis relicdta probabi-

liore. Prob. ant. de divina, quia divina lex beni-

Ena eſt & levis, junta illud Matth. 11. jugum meuns
ſuave eſt, & onus meum leve; de humana etiam con-
ſtat: quia lege benignus ff. de legihus, & cap. ſin. de
trans afftionibus affirmatur in rebus humanis præfe-
rendas eſſe opiniones benigniores: ergo.
Probatur quint, ſi eſſet lex pro ſequenda ſem-⸗
per probabillore & tutiore ſententia, vel opinione,
ſe queretur primò, quôd malè, vel ſaltèm minùs pru⸗
denter egiſſent ſummi bontifices, ùt Alexander III.
Honorius II. Coleſtinus II. Clemens II. diſben⸗
an90

ſando in caſibus contra tutiorem & probabiliorem
Theologorum ſententiam, fſcilicet in ſolemni voto
caſtitatis cum Monachis, ut Matrimenium con-
traherent, item in primo gradu affinitatis reétæ
lineæ, ex eo, quôd 8. Thomas ſecunda ſecundæ 4.55.
art. II. & D. Bonaventura in 4. diſt. 38. art. 2. qu. 3-
& alii celeberrimi Theologi id temporis judicave-
rint ſolvi & relazgari non poſſe, nec non, quôd
propter tam inſignes Doctores tunc temporis ſen-
tentia negans fuerit probabilior & tutior. Secundé
quòed ſubditus ſequens ſententiam minùs probabi-
lem & tutam fui ſuperioris, relicta opinione pro-
pria probabiliore & tutiore, imprudenter & illi-
cité ageret, conſequenter, ſi res præcepta 9ppareret
ſubdito veré probabiliter licita, probabiliùs tamen
illicita, teneretur non obedire ſuo ſuperiori, quod
videtur manifeſteè labefactare obedientiam à probis
ſubditis exerceri ſolitam.
Neque obſtat, ſi dicant: ut ſubditus quærat ratio-
nes, ex quibus res pracepta appareat probabiliùs

licita: nam ſupponimus, quòd ſubditus adhibuerit
omnem debitam inquiſitionem veritatis, & tamen
res præcepta non appareat ei probabiliùs licita,
quamvis apparcat veré & ſolidè probabiliter licita.

Terti, quòd ſequens boni amici conſilium, re-
lid& conſilié propriõ & meliori illicité & impru-
denter ageret. Quartè, quôd in Sacramento poœ-

nitentiæ eliciens attritionem, omiſſa contritione
quantumvis tutiore, peccaret, quod videtur eſſle

contra Trident: ergo.
Probatur ſexts, licitum eſt ſequi viam ſalutis
tutam reliéta tutiore v. g. ſtatum ſæcularem præ

Religioſo ſtlatu; atqui opinio verè probabilis in

materia morum, eſt via ſalutis tuta, ergo licitum

eſt illam eligere & ſequi in concurſu tutioris
proba-

pobabilie
lu. 23. ge
lenetur me
tit. 3. Cf
conſli ,
gel in 4, 4
Conupiſcen
ſemper mot
Dricmam ah
quamvis p

llia tame

Alteram ma
tpd. Cur
1Ose Po
Vig certz
leitum, g
ve omni⸗ .
oo erlamn
llem omiſ

d. (nft

Eendi, gui
lentiendo:
legoitur i
guare 1,
leium non
Drohatur 4
elt Keli
a mirce
eritentn
nihil keit.
ia conlli
teptum d
la, non
Ber ſe Dat
yitangi

hrobllen

ſolemmimt
nopiumn r⸗
nitatis teit
uunde /0
A .2, Gs,
ullcane.
noa, luil
whots ⸗

6or. Rin

ns gotti⸗
iicr ⸗
entet Ell⸗
1 Auent
btliüs tnen
pro

rat tut⸗
Mols
3 Aineit
6, Etunet
hilis leis⸗
lilrerleiin
un Ie⸗
Lioh⸗
pmena ⸗
1. aniime
Eeln
in 1
Nlluen 4
nbe
n

60 7
. eſg &
W

probabilioris. Probatur major authorit. S. Thom.
qu. 23. de verit. art. 8. ubi dicit: bomo non ſemper
tenetur meliora proſequi. Item S. Antonini parte 1.
tit. 3. cap. 10. H. 10. dicentis: eligere viam tutiorem
conſilii eſt, non præcepti. Denique S. Bonaventuræ;
qui in 4. diſt. 21. art. 2. qu. 3. quærens, an qui
concupiſcentiæ explendæ gratiãâ cum uxore coit,
ſemper mortaliter peccet, duas adducit ſententiasz
primam affirmativam, & alteram negativam, &
quamvis primam dicat probabiliorem & tutiorem,
quia tamen in praxi nimis dura videtur, cenſet
alteram magis eſſe præferendam. Minor patet ex dictis:
ergo. Conſirmatur prims; quia juxta adverfarios ple-
rôsque poteſt quilibet ſequi probabiliorem, omiſsaâ
viâ certâ v. g. quando probabilius eſt eſſe opus
licitum, quâm illicitum, poteſt quilibet illud face-
re omiſsâ viâ certâ, quæ eſt abſtinere ab opere:
ergo etiam poteſt quilibet ſequi opinionem proba-
bilem omiſſa probabiliore, eſt enim par utrobique
ratio. Confirmatur ſecundo: Nemo poteſt repre-
hendi, qui ſequitur ſententiam verèé probabilem in
ſentiendo; ergo neque reprehendi valet, qui eam
ſequitur in operando: non enim apparet ratio„
quare id, quod absque culpa poſſum judicare eſſe
licitum, non poſſim absque culpa facere.
Probatur ſeptimo, ex ea ratione, quilibet obliga-
retur ſequi ſententiam probabiliorem pro lege, re-
licta minùs probabili, quæ favet libertati, ſcilicet,
ut evitentur peccata materialia, atqui hæc ratio
nihil facit: ergo. Minor prob., tum quia aliàs om-
nia conſilia Evangelica deberent cadere ſub præ-
ceptum, cùm hæc etiam valeant ad peccata evitan-
da, non tantùm formalia, ſed etiam materialia, ùt
per ſe patet: Tum quia nulla videtur eſſe obliga-
tio vitandi omnia peccata purè materialia: Tum
quia

quia humanæ fragilitati & naturali multorum con.
ditioni ob hebetudinem intellectús eſt ſaltem mo=

raliter impoſſibile vitare omnes transgreſſiones ma-

teriales: Tum quia talem obligationem non dari
evidenter evincit error & ignorantia invincibilis:
Tum quia, ſi hæc obligatio eſſet, neé liceret ſe-
qui opinionem, quæ favet libertati; etiam pro-
babiliſſimam, etiam moraliter, imè phyſicèé cer-
tam: quia his omnibus adhuc ſfmpliciter potefft
ſubeſſe falſum;, & re ipſa dari lex, & per conſe-
quens transgreſſio materialis, atqui ſequela eſt fal-
ſa etiam juxta adverfarios: ergo.
Probatur denique octavs; Ideo quis tenetur ſequi
ſententiam probabiliorem, omiſſa minùs probabi-
lIi: quia hæc magis accedit ad veritatem, quàm mi-
nùs probabilis, atqui ex hac ratione non tenemur
illam ſequi: Nam ſæpe, ùt ait Philoſophus: falſa
ſunt probabiliora veris: ergo. Confrrmatar primè
juxta ipſos adverſarios tenemur ſequi fententiam
probabiliorem, fed quèd liceat ſequi fententiam
minùs probabilem relida probabiliori, ℳ ſententiæ
probabilior: tum quia habet pro ſe plures, & gra-
viſſimos Authores: tum etiam quia videtur habere
proſe firmiora argumenta & fundamenta, quam
oppoſita: ergo vel ex hoc ipſo adverſarii tenen-
tur noſtram ſequi & tenere fententiam. Confirma-
tur ſecundè, quia ipſi adverſarii plerasque ſenten-
tias ſequuntur, quarum oppoſitas alii probabilio-
res judicant, ſed hi relicta propfia opinione pro-
babiliore non malè agerent, ſi ſententiam ipſorum
adverſariorum ſequerentur, ùt ipſi judicare debent,
ergo nec male agerent adverſarii, ſi relicta ſuàâ
noſtram ſequerentur ſententiam. Plures rationes
vide apud Auguſtin. Lorenz de conſcientia brobabili
trac. 1. diſp. 2. ſeſt. 6. Honoratum Fabri, Eſpar-
ſam,

im, &
wobabili⸗

‚V
Oxerl.
Ante omhia
umnemn alian
tentia prod
iiſt indabit⸗
Alla: ert
ug haryii
det gof
uiremenz,
lu, gur in
imn, 1ento
hen , eni,
Nerta; tigd
Aone
deſt lbele
lebſentſam
Aud inn
ne Ndre
aind
Iptumn eſ
& nine
nit Opetal
ſekzdhn
1 probebl
intut ſar
. pas
degde
quôd

.

muftolalt.

el ſalttnts
Nelloteit
jem non In
inviacibils
Neret i
eiamn pro⸗
Unlee eet⸗
letter Nd
der .olle⸗
gueln elſ⸗

eteiet ei

ſnis Urrbll⸗

n guin ni.

Non teneNI

hu⸗ s
i,
ſetentiacn
ſetantnicn
leenie
les, ⸗
eetur birl

is
nenta,

elati teven⸗
h. Cußn⸗
sſe Kürr⸗
Zi ptodn
n in
Aatum

len

ſam, & in noviſſimé & concinnè editis legitimi
probabiliſſimi vindiciis Eximii P. Wölcker.
Oppoſitorum Solutio.
Biiciet pris. Varias Authoritates pro ſententia
adverlariorum. Eceleſiaſt. 32%. v. 20. dicitur:
Ante omnia o†era verbum verax præcedat te, & ante
omnem altam confilium ſtabile. Sed opinio, ſeu ſen⸗
tentia probabilis non eſt verbum verax: quia non
éſt indůbitata, nec conſilium ſtabile, cùm poſſit eſſe
falſa: ergo. Secundè ad Ephel. 4. dicitur: non Ri⸗
inus parvuli Rucknantes, & non circumferamur omns
vento doòcrinæ, in nequitia bominum, in aftutia, ad
cCircumventioném erroris, ſed penderé ab opiniani-
bus, quæ indies novæ excitantur, eſt circumferri
emni vento doctrinæ: ergo. Tertiò. cap. Si quis
autem de peœnit. diſt. z. cx Auguſt. habetur tene cer-=

tam, dimitte incertum: Sed fententia probabilis eit

incerta: ergo.
KReſpondeo ad brimum prim: etiam ſententia
probabilior non eſt verbum verax: quia ei po-
teſt ſubeſſe falſum: ergo nec licitum erit ſequi
ſententiam probabiliorem. Secundè, dico textum
nil aliud innuere, quàm quôd nihil inconſide-
raté & præcipitanter agendum ſit, ſed adhibita
cautione & conüilié, vel propriô, vel alienõé, quòd
aptum eſt fundare prudens judicium practicum hic
& nunc eſſe licitum operari, quod totum cönve-
nit peranti ſecundùm ſententiam probabilem. Ad
ſecundum dico S. Paulum non loqui de doctrinis ve-
rèe probabilibus, ſed de falſis ac pravis, quæ adver-=

ſantur ſacris dogmatibus in Sacra Scriptura expreſ⸗

ſis, neque ex hoc ipfo aliquam dorinam efie fal-
. —ð .— 2„ . .
lam, quòd novaà ſit, cúm etiam lex Evangelits ali⸗
b 2

quando fuerit nova, ſed quia nova eſt, & antiquæ
in S. Scriptura expreſſæ contraria: ratione cujus
etiam hæretici novatores dicuntur. Ad tertium „
ex hoc textu S. Auguſtini pro noſtra reſolutione
ſubſumo, ſed in concurſu minùús probabilis faven-
tis libertati, & probabilioris pro lege reſtrictiva
libertatis, poſſeſſio meæ libertatis elft certs, lex
autem reſtrictiva illius incerta: ergo poſſum tene-
re libertatem certam, dimiſla lege incerta: ergo
poſſum tenere ſententiam minùs probabilem fa-
ventem libertati relicta ſententia probabihore fa-
vVente legi. Secund. Dico hanc authoritatem D.
Auguſtini ſe non extendere ad noſtram reſolutio-
nem: quia tantùm in hoc capite 8. Doctor loquitur
de eo, qui differt pœnitentiam uſque ad extremum
vitæ, cujus ſalvatio dubia eſt, & incerta, quia in-
certum eſt, & dubium, an talis verè pœniteat, uͤt
loquitur S. Antoninus parte I. tit. 3. Cap. 10. JH. 10.
Objiicies ſecund. Inter 61. propoſitiones ab In-
nocentio XI. damnatas numeréô tertiò, hæc poni-
tur: Dum probabilitate ſive intrinſeca, ſtve extrinſeca,
quantumvis tenui, modò à finibus probabilitatis non ex-
eatur, confiſi aliquid agimus, ſemper prudenter agimus,
ſed omnis opinio probabilis reſpectu probabilioris
habet tantuùm tenuem probabilitatem: ergo non elſt
licitum cam ſequi. Confirmatur, opinio probabilis
in concurſu probabilioris fit improbabilis, ſed non
licet ſequi ſententiam improbabilem: ergo.
Reſpond, ad argumentum Con. maj. diſt. min. ha-
bet tenuem probabilitatem abſolutè & ſimpliciter
talem Neg. reſpectivè talem Con. min. & Neg. éon-
ſeq: Licèt enim opinio minùús probabilis compara-
ta ad probabiliorem habeat minorem probabilitatem⸗
adeôque reſpectivè tenuem, non tamen babet pro-

babilitatem ſimpliciter, & abſolutè tenuem, D
ulf⸗

luch ient

tatis Ch

patata
Vtpoke!
Inäinitz,
lam achu
mento ma
titi potelt

Nroinde

ſolaäm co
Vlulculis
taſus pro
dabllioris
noe calil
manere ye
Fyumzi
lolats,

r, mit.

ls ineone
Krund
Ret tamn
ter direre
oris proh
omnis E ſ
Idun Aeit
et omdis
Ddteſ ner
nit, won
adrerari
non eg 1
net ſegni

kaliter ce

ege con

l, Emine
rationtuins

AN i,

telolute
,

„p.
,bilis Ath

e eltrichin
celt, ex
Mun tete⸗
etta:
Pbrduenn l⸗
ikiton ,
Goriunn.
n eldlin⸗
ocorlwünt
0 exttennn
, Oli .
enitenn 1
Io. ſele
nes 2bl⸗
we pni .
e dwitſelen
ſtcti mik⸗
lutg aiins
o tel
lam
1¹ b 8
. 1n
Llng⸗

639 229 52=
ufficientem: ſicut v. g. ſanctitas creata humani-
tatis Chriſti non eſt ſimpliciter tenuis, licèt com.-
parata ad increatam ſanctitatem Verbi ſit tenuis,
utpote finita infinité exceſſa à ſanctitate Verbi
infinita, nam nos per opinionem minus probabi⸗
lem adhuc intelligimus hanc, quæ innititur funda-
mento magni momenti, cui ſinè temeritate aſſen-
tiri poteſt, & nihil habet contra ſe convincens.
Proinde practicabilem: damnatio autem Pontificis
ſolàm collimat fupra opinionem talem, quæ le-
viuſculis nititur fundamentis facilè ſolubilibus, &
cujus probabilitas per fundamenta opinionis pro-
babilioris contrariæ eliditur, vel dubia redditur:
hoc caſu enim & nos dicimus talem opinionem nec
manere verè probabtlem, nec praéticabilem. Con-
Ermationi diſt. maj. fit im probabilis ſimpliciter &
abſolutè, ſeu carens omni probabilitate Neg. re-=
ſpective & ſecundùm quid, ſeu negativè tranſ. maj.
Con. min. & Neg. conſeq. Sententia minùs probabi-
lis in concurſu probabilioris fieret ſolùm reſpectivè
& ſecundàm quid improbabilis, in quantùm non
eſſet tam probabilis, ac eſt probabilior, conſequen-
ter diceret carentiam alicujus, ſcilicet illius ma-
joris probabilitatis, non tamen diceret carentiam
omnis & ſufficientis probabilitatis, ſicut minùs ca-
lidum dicit carentiam majoris, non tamen ſimplici-
ter omnis caloris. Dixi zranſeat, quia ſimpliciter
poteſt negari major. Nam comparativus ſuppo-
nit, non deſtruit poſitivum; ſcilicet juxta ipſos
adverſarios: nam opinio tuta in concurſu tutioris
non eo ipſo evadit intuta & periculoſa, imôò nec lice-
ret ſequi opinionem probabiliſſimam, imò nec mo-
raliter certam pro libertate; quia tutior eſt pro
lege contra libertatem.
v 3 Objicies

E63 230 GeF.

Objicies tertis. Juxta regulam Juris ex capite ad
audientiam: In dubio tutior parg eſt eligenda. Et in
cap. Juvenis, de ſponſalibus dicitur in his, quæ du-
biæ ſunt, quod certius exiſtimamus, tenere dehemus, at-
qui dubium eſt, an liceat ſequi opinionem proba-
bilem faventem libertati relicta probabiliore, quæ
favet legi, cùm id multi negent, non eſt antem du-
bium ſequi opinionem probabiliorem relicta minus
probabili, cùm id omnes affirment; ergo in hoc
dubio tutior ſententia eſt eligenda.
Reſpond. primoé. Neg. min. Quia ſententia affir-
mans, licitum eſſe ſequi ſententiam minùs proba-
bilem relicta probabiliori, non eſt dubia, ſed pro-
babilior,; quàm opoofſita. Deinde licèt certum ſit,
quôd mihi liceat ſequi ſententiam prohabiliorem
non eſt tamen certum, quòd tenear eam ſequi: cùm
non habeatur certitudo de exiſtentia, promulgatio-
ne ſufficiente talis legis reſtringentis, ſed potius
adeſt carentia certitudinis. Secunde diço, illa ca-
pita Juris eſſe intelligenda de dubio propriè dicto;
q ando nimirum homo eſt ità conſtitutus, ut nu’=
lum formare poſſit judicium prudens de honeſtate
acttonis eoô, quòd ſit deſtitutus omni prudenti m o-
tivo: Non autem intelligenda ſunt de ſenten ia
probabili, quæ nititur motivo magni momenti, i-
cèt habeat carentiam certitudinis. Et hinc expl.
mai cum diſt. & hi textus intelligendi ſunt de du-
bio proprie dicto Con, de ſententia verè probabili
Neg. ſimiliter diſt. min. Neg conſeg. Tertié expl.
aliter majis cam diſt. & hæ regulæ ſemper babent vim
præcepti Neg. habent ſolàùm vim conſilii Con maj.
Nam regulz Jutis non ſemper habent vim præce⸗-
pti, ſed etiam çonſilii. Vim præcepti habent, quan-
do ex una parte certa eſt exiſtentia legis, ejusque
poſſeſſio aut præſumptio, ex altera veròô parte in⸗
certaà

letta S
bitem,
ſtringer
non ext
ſum, 4.
certx le
Aolſtj
& incert⸗
ſamptio
furis reg
Uncde in
dubium
lione, n
Lontingi
Die,
Kerce, 9
non tanto⸗

etce igen
don geher

eſcei

Neg an.
Auando l
m tſ ge
Cnel,
llitg, H.
64 Obol
RNren
annis .
alterin, .
de præc
Ohiiei
ententi⸗
rumpit n
deg illioi⸗

entum

er t ad
zenledin
is, gle⸗
Gebenn d
nem prohr
iliore, gi
alenn.
ich winis
eido ane

Nenti A
ben eimn
e cettinih
obabilioen
omulont
ſe goriu
, ſaa a.
Nie co⸗
AN⸗
e orelede
Adenti 6
e ſenten 4
vomnerth 1.
ive
1 nh
JTelſiͤ e
Ce
in ic⸗
bectpu
91s, 4

3
ze

,

33 231 82-
certa & dubia poſſeſſio libertatis: ut v. g. ſi du-
bitem, utrùm non aliqua certa communi lege ad-
ſtringar, vel utrùm aliqua certa communis lex ſe
non extendat ad hunc, yvel illum particularem ca-

ſum, ad has, vel illas circumſtantias, vel utrùm

certæ legi & obligationi ſatisfecerim. Vim ſolius
conſilii habent, quando eſt certa poſſeſſio libertatis,
& incerta ac dubia exiſtentia, poſſeſſio, aut præ-
ſumptio legis, Tunc enim prævalet illa notiſſima
Juris regula: in dubio melior eſt conditio poſſidentiz.
Unde in dubio tutior pars ſolùm eligenda eſt, ſi
dubium eſt verum & propriè tale, & lex in poſleſ-
ſione, non autem ſi in poſſeſſione eſt libertas, ùt
contingit in caſu noſtræ reſolutionis. Sed
Dices, hæc regula Juris: in dubio tutior pars eſt eli-
genda, Solùm videtur habere vim præcepti, &
non tantùm conſilii: ergo. Prob. ant. quia ly eli-
genda idem ſignificat, quod debet eligi, atqui ver-
bum debet, juxta cap. ſæpe audivi f. de officio
Præſidis, importat neceſſitatem: ergo. Reſpond.
Neg. ant. prob. diſt. min,, & hoc ſolùm verum eſt,
quando ſubjecta materia eſt neceſlitativa, & ſer-
mo eſt de præcepto, ùt habetur in dicécto cap.
Concedo, quando ſubjedta materia non eſt neceſſi-
tativa, & ſermo eſt de conſilio Neg. min. & con-
ſeꝗ Qod enim ly debet non ſemper ſignificet ne-
ceſſitatem præcepti, patet ex illo dicto Chriſti, o.
annis 13. ad ſuos diſcipulos: Erz vos debetis alter
alterius lavare pedes, & tamen lotio pedum non eſt
de præcepto. .
Objiicies quartò. Sententia affirmans, licitum uſum
ſententiæ probabilis relicta probabiliore, prims cor-
rumpit morum puritatem, utpote omnes ferè actio-
nes illicitas reddens licitas. Secunde éſtque com-
mentum diaboli inventum ad enervandam vim le-

* 4 gum,

R e,
6893 232 E82-
zum, t dicit Antonius Merenda. Tertiè inducit
caſiſtas, ad excogitandas novas opiniones, omnia
ferè probabilia reddentes. Qaarto tollit inquiſi-
tionem veritatis: Cur enim deberet inquiri veri-
tas? ſi ad honeſté operandum ſufficit probabilitas:
ergo.

.

Reſpond ad primum Neg. ant. quia morum pu-
ritas non corrumpitur per actiones honeſtas, quæ
formantur ſuxta dictsmen prudentiæ, ex occalione
quidem opinionis ſußcienter probabilis, funda-
tum tamen immediate in illo certo principio, li-
bertas non tenetur ſequi incertas certi Juris exce-
ptiones. Ad ſecundum, quod éſt cenſura Meren-
dæ, dico, ſi hic loquitur de ſententia vere & ſuf⸗
fcienter, licèt minùs probabili, videat Merenda, nè
diabolus majus intereſſe habeat, ex ſua ſententia
tantis rigoribus, ſcrupulis, obnoxia, quæ jugum Chri-
ſti ſuave, facit onus importabile. Ad tertium Neg.
ant. licét veràùm ſit, Caſiſtas multas opiniones no-
Vas tenuiter probabiles invenire, adeoque impra-
Gticabiles & in praxi illicitas, non tamen ad hoc
inducuntur vi noſtræ reſolutionis, hæc enim adhuc
exigit probabilitatem opinionis veram & ſuffici-
entem innixam fundamento magni momenti, neque
quæ habet contrà aliquid convincens. Ad quartum
Neg. ant. non enim juxta noſtram ſententiam paſ-
ſim licitum eſt ſequi ſententiam probabilem, ſed
ſolàm tunc, quando poſt ſufficientem inquiſitio-
nem & indaginem veritatis, non poteſt haberi cer-
titudo de exiſtentia & obligatione legis, adeôque
in illo tantùm caſu, in quo habetur certa liberta-
tis poſſeſſio, incerta verò reſtrictio & exceptio li-
bertatis, ſeu incerta ſeu dubia poſſeſſio legis re-
ſtringentis libertatem: ergo non tollit, ſed potis
exigit inquiſitionem libertatis. Sed

Dirces,

Dices
elle cer
lex eſt
quiſitio
erpo gl
libertas

Fata: gil
notat ca
ergo Re
Wokalis
ſecundöm
hollte eo
rehtia le⸗
Va kegis
dlenter
llens prol
gatione le⸗
gbando had
flentin
eallat.
Adni cet
ſelione,
llt ezen
ey icſis⸗
ie, t
Lerütuli
Certitudo
ertas elt
Ohiiie
pecczt
Vente D
t, erge

633 233 B2-

Tuti it Dices, libertas moralis & illius poſſeſſio nequit
ones dn eſſe certior, quàm ſit carentia legis, atqui quando
ollit in lex eſt dubia & incerta etiam poſt ſufficientem in-
inghinin quiſitionem veritatis, non eſt certa carentia legis:
robabilts ergo quando lex eſt dubia & incerta, non eſt certa
libertas moralis & illius poſſeſſio: ergo. Major
porun h⸗ patet: quia libertas moralis, ejusque poſſeſſio con-
reſts, le notat carentiam legis utpote reſtrictivæ illius:
otrilte ergo. Reſpond. prim diſt. maj. poſſeſſio libertatis
, imir. moralis nequit eſſe certior, quàâm carentia legis
inczi, ſecundum ſe neg. carentia legis ùt ſufficienter pro-
eits. poſitæ conc. maj. diſt. etiam min. non eſt certa ca-

rentia legis ſecundàm ſe conc. non eſt certa caren-
tia legis, ùt ſufficienter propoſitæ neg. min. &

ſNertlot eonſeꝗ. Cùm enim repugnet, ut, quando lex ſuffi⸗
ſuleneni cienter Ppromulgatur & Proponitur, habeatur ſuffi-
ihuml⸗ ciens probabilitas de non exiſtentia, aut promul-
mun Nr gatione legis; conſequenter eo ipſo certum eſt, ut,
niesto⸗ quando habetur ſuſficiens probabilitas de non ex-
inhte⸗ iſtentia &α privatione legis ſuſficiente, lex vel non
e üle exiſtat, vel ſaltèm non ſit ſufficienter propoſita,
Ne b atcqui certum eſt, quòd libertas moralis ſit in poſ-
ſeſſione, quando certum eſt, aut non dari legem,
a aut eam non eſſe ſufficienter propoſitam, ut patet
ge ex dictis: ergo. Reſpond. ſecundò neg. maj. nam ad
44,. hoe, ut poſſeſſio libertatis ſit certa, ſufficit, ut
tunmnn poſt ſufficientem inquiſitionem habeatur carentia
e certitudinis de exiſtentia legis, licèt non habeatur
n ennn certitudo carentiæ legis, cùm nemo teneatur ad in-
nblee certas certi juris reſtrictiones.
es, 11 Objicies quinto. Qui ſe exponit periculo errandi
* peccat, ſed qui ſequitur opinionem minùús proba-
eee

8 bilem faventem libertati relicta probabiliore fa-
eſio⸗ vente legi exponit ſe periculo errandi: ergo pec-
in e⸗ cat, ergo nec licité eam ſequitur. Confirmatur pri-
, mô „

£ 2
„283 234 882.
mé ; error vincibilis, à peccato non excuſat, ſed
ſequens opinionem minus probabilem, ſi eam con-
tingat re ipſa eſſe falſlam, habet errorem vincibi-
lem: quia poterat hunc errorem præcavere ad-
hærendo ſententiæ probabiliori, quæ omnino vera
eſt, ſi oppoſita eſt falſa: ergo. Confirmatur ſecundé,
cum Gonet. in manuali Thom. tract. 3. cap. zI. ſe-
quens ſententiam probabiliorem habet ſoluùm in-
vincibilem errorem, & conſequenter non peccat:
quia is facit totum, quod poteſt, ſed ſequens ſen-
tentiam minùs probabilem relicta probabiliori;
non facit totum, quod poteſt ad veritatem attin-
gendam, cùm potiùs ſpernat & fugiat ſententiam
probabiliorem, quam judicat magis accedere ad
Veritatem: ergo ſequens ſententiam minus proba-
bilem habet errorem vincibilem: ergo &c.
Reſpond. Ad argumentum primò indirelts, etiam
qui ſequitur opinionem probabiliorem exponit ſe
periculo errandi, & cuùm hæc poſſit eſſe, & ſæpe
ſit falſa juxta Ariſtotelem, & experientiam, falſa
ſuat ſæpe probabiliora veris. Secands diſt. maj. Qui ſe
temerè & proximo exponit periculo erraadi, pec-
cat con. qui ſe exponit prudenter & remoto neg. maj.
diſt. etiam min qui ſequitur opinionem prob bilem
exponit ſe periculo proximo & certo errandi &
ſormaliter geg. tantùm remoto & materialiter con.
min. & neg. conſeq. Et ratio utriusque eſt: tum
quia, qui ſequitur opinionem minus probabilem,
poteſt formare judicium practicè certum, & evi-
dens, licitum eſſe ſibi operari, ut probant ratio-
nes ſuprâà allatæ, ſtante autem tali judicio non eſt
periculum formaliter errandi & peccandi, cùm
nullum adſit dubium de operatione hac licité ope-
tanda: tum quia, licèt opinio minus probabilis
poſſit

hofſit
tamen
Dieg
probal
ait in
negolz
a
committ
naxigant
i parn
gele
hem mit
heculzt
ſoon in⸗
gui ſe
Pponat

Hex m

entig

Ctranct Pe⸗
6 gie
Clam d
Wuc zud
ene
Prackies⸗
lone dre
Dtineipis
kioze, el
tonis
oriyis
Et ie ſo
Dentz ur
44 Cen

vinibis

gatio N

Ult Eel
ſenmn.
n Nti.
aete
pnino ven
, ſeunnl

G.u. lt.

ſolben in⸗
n e
gueti le⸗
Obelon,
ten alld⸗

enumim

eettete
nds tohe
,
G, kli
ont ſ.
Elee
, i⸗
c. Oe

kauli ſee⸗

000 1e

jnb i

Nanit
ellie eu.
zuulen
eſ⸗
N,
Nont al⸗
ionne⸗
ncl,
leie
ole,

„9 237 682⸗
poſſit quandéque fallere, puta materialiter, non
tamen plerúmque fallit, ſed contraâ
Dices; Ex dictis, qui ſequitur ſententiam minús
probabilem, poteſt quandoque falli: ergo talis
agit imprudenter, ſic imprudenter ageret, qui ſua
negotia committeret Procuratori infideli, Reſpond.
Neg. conſeq. Nam ſicut non agit imprudenter, qui
committit negotia ſua nautæz plerumque feliciter
naviganti, licèt interdum poſſit aliter accidere:
ità pariter in noſtro caſu.
Reſpond. tertiò aliter diſt. qui ſequitur opinio=-
nem minus probabilem, exponit ſe periculo errandi
ſpeculativè con. pratticè neg. maj. Pro hujus me-
liori intelligentia notari poteſt primé, quòôd; licet,
qui ſequitur opinionem vere probabilem, ſe ex-
pPonat remoto periculo errandi ſpeculativè, quan-
do ex motivo tali format judicium abſolutum de
carentia legis, nulli tamen ſe egponit periculo
errandi per judicium modale ſub modo probabilita-⸗
zis: quia modale eſt verum, licçèt falſum fſit judi-
cium abſolutum. Secandé licèt quis, dum format
illud judicium abſolutum v. g. non datur lex, re
ipſa erret caſu,; quo lex datur, non errat tamen
practicé:; quia ultimum judicium practicum, occa-
ſione præviæ opinionis prohabilis formatum, ex
principiis: Nemo tenetur ad incertas certi juris reſtri-
Giones, eſt certum & evidens de honeſtate opera-
tionis à tali ſubje do in his circumſtantiis, ex his
motivis hic & nunc in hoc individuo, ponendæ.
Et hic ſcopulus eſt, in quem communiter argu-
menta adverſariorum impingere ſolent.
Ad Confirmationem primam Reſp. diſt. maj, Error
vincibilis morsliter, & ad quem vincendum eſtobli-
atio & eſt culpabilis, non excuſat à peccato con.
metaphyſicé, aut phyſicè tantum vincibilis, & ad
quem

quem vincendum non eſt obligatio, & eſt incul-
pabilis neg. maj. diſt. min. neg. conſeq. Hoc argu-
mentum videtur laborare malâ intelligentiâ erro-
ris vincibilis & culpabilis: nam hic non dicitur ille,
qui quacunque potentia phyſica, aut metaphy ſica
poteſt vinci; ſed qui humana & potentia morali
vinci poteſt & debet, ſeu qui adhibita ſufficienti
diligentia in inquirenda veritate, ad quam quis
tenetur, vinci poteſt: talis autem error non repe-
ritur in ſequente opinionem ſufficienter probabi-
lem: ergo. Præterea, quamdiu ab Eccleſia tolle-
ratur noſtra ſententia, ſequendo illam, non eſt
periculum ullum peccandi mortaliter teſte S. Tho-
ma qu. 9. aft. I. dicente: illud quod vergit ad
commune periculum, non eſt ab EKccleſia ſuſtinendum,
ſed Eccleſia ſuſtinet noſtram ſententiam: ergo ſe-
quens illam non exponit ſe periculo peccandi
mortaliter. Ad Confirmationem ſecundam Reſpond.
prime, ex hoc argumento ſequi, nec licere ſe qui
ſententiam probabiliorem; quia adhuc talis non
facit totum, quod poteſt, quia adhuc poteſt ha-
bere probabiliorem & probabiliſſimam, donec at-
tingat certam, aut certe ſequi tutiorem, quod docuit
Janſenius ab Alexandro VIII. cenſurãâ fulminatus.
Secunds neg. cauſalem majoris, ſed ideo: quia facit,
quod debet, hinc minorem diſt. ſequens ſententiam
mines probabilem relicta probaliori, non facit
totum, quod poteſt, & non debet con. quod po-
teſt & debet neg. min. & conſeq. Nam qui adhibita
ſufficienti diligentia pervenire nequit in cognitio-
nem de exiſtentia legis, & qui habet ſufficientem
probabilitatem de non exiſtentia legis, jam fecit,
quod debuit ad veritatem attingendam, & eſt cer-
rus de poſſeſſione ſuæ libertatis moralis, imòô eſt
certus practicè de formali, licèt non ſit certus de
mate⸗-

R
Rů
R

naterie
errat 1
argume
dilem,
attinge
cbm ce⸗
ſila ſa
matetial
tatenn w
fallumm!
Chie
dentis e
negotiis
ſRlis en
tuta, e
Lotlo 2
ſiel, “

Umplechzt

iye &

tenletut
ler ig.
Ulharit
nocet e
luß, D
Prorant
finis der
Cenn,
Dtodt
Dda exi
hon z
quiret
rum 4
adeo
ſive fe
conſej

& Aierl
Hoe i⸗
gentii tn
bicitur iie
hetohyle
ltia monl
ſoſhcient
vin gri
non ltſt⸗
er proleli⸗
lela ule⸗
N, ol
eledl
d reteiti
1 eoo 1
pellalti
ehotl,
ele ſeui
s W
Noclbr.
loteeſ
o Cocvl
lrinass
lilei⸗

ſin ſecl
ℳ%0
En
5
6, 5
. nds 6
Nate⸗

S 237 ⸗
materiali honeſtate operationis: ergo ſi errat,
errat ſolùm inculpabiliter. Neque verum dicitar in
argumento, quòôd ſequens ſententiam minùòs proba-
bilem, ſpernat & fugiat veritatem: ſiquidem hanc
attingere poteſt etiam opinione minùs probabili,
cùm certum ſit etiam juxta adverſarios, quôd
falſa ſæpiùs ſint probabiliora veris; & quèd à
materiali errore quis non liberetur per probabili-
tatem majorem etiam maximam; cùm omnibus his
falſum ſubeſſe poſſit.
Objicies ſextò, In negotio magni momenti pru-
dentis eſt ſequi tutiora, hinc etiam negotiator in
negotiis v. g. mercaturæ, militiæ, ſi, ſpretis con-
ſiliis tutioribus, amplectaur ambigua minusque
tuta, eenſetur imprudens: ergo à fortiori in ne-
gotio æternæ ſalutis. Reſpond. primò, neg. aut.
prob. diſt. negotiator in negotiis ſæcularibus, ſi
ampleclatur minùs tuta, cenſetur imprudens ne-
gativè & comparativè, id eſt minùs prudens con.
cenſetur imprudens abſolutè & poſitivè neg. ſimi-
liter diſt. conſequens. Reſpond. ſecundéò neg. conſeq.
diſparitatis ratio eſt: quia in negotiis ſæcularibus
nocet error materialis, non verô in negotio ſa-
lutis, ùt patet in hæreſi materiali & invincibili
ignorantia. Et ratio ualterior eſt: quia aſſecutio
finis per negotium mercaturæ v. g. vel militiæ in-
tenti, dependet à poſitione & efficacia medii,
prout eſt in re independenter à communi huma-
na exiſtimatione. Quare, ſi miles, aut mercator
non adhibeat media ex ſe proportionata, non ac-
quiret intentum, nec ſatis eſt ſola prudens medio-
rum applicatio, nisi media in ſe ſint eſficacia & apta,
adeoque in his error æque nocet ſive ſit materialis,
ſive formalis; in rebus vero ſalutis, ſen ad forum
conſcientiæ ſpectantibus finis aſſecutio ex judicio

& pru-⸗

23 238 662
& prudenti exillimatione operantis dependet, quams
vis interdum à parte rei ſic ſe non habeat.
Objicies ſeptimò. Ut aliquis honeſté operetur, ad
hoc requirit certitudinem, ſaltèm moralem de ho=
neſtate operationis, atqui qui operatur ſecundùm

ſententiam minůs probabilem, non habet talem

certitadinem de honeſtate operationis: ergo non
operatur honéeſte ſeu licité. Probatur min. Operans
non habet certitudinem moralem de hone ſtate ope-
rationis, cui talis operatio magis apparet illicita;
quach licita, atqui hoc contingit reſpectu illius;
qui operatur ſecundúm ſententiam minùs proba-
bilem, cùm hic habeat majofa argumenta & mo-=
tiva pro exiſtentia legis talem actionem prohiben-
tis, quàm pro liceitate operationis: ergo. Cônfir-
matur; ex principiis tantùm probabilibus & in-
Sertis non poteſt deduci judicium practicè certum
de honeſtate operationis, cùm ultimum judicium
practicum non poſſit eiſe certius principiis, in qui-
bus fundatur; atqui ultimum judicium practicum
nititur principiis tantm probabilibus: ergo.
Reſpond. Ad argumentum Con. maj. neg. min. probe

diſt. operäns non habet moralem certitudinem de

honeſtate operationis, cui talis operatio practicè
& reflexè per ultimum dictamen conſcientiæ ap-
paret magis illicita, quàâm licita, con, cui tantùm
ſpeculative per directam cognitionem ante ulti-
mum dictameh conſcientiæ apparet magis illicita:
quàm licita neg. ſimiliter diſt. min. neg. conſeqentiam
licet enim homo in concurſu ſententiæ minùs pro=
babilis cum probabiliore, habeat hoc prævium jus
dieium direétum & ſpeculativum probabilius, pro=
babile eſt hanc operationem eſſe illicitam, vel ſußitien-
ser probabile eſt eſſe lititam. Hoc tamen non eſt
judicium ultimum pfacticum directivum operatio-
n1 „

N, t
ANpe
hon ob

tentiam

eſt, ut
prucentia
Operationt:
& nune
Ointis o
Pradtice

cpta, 27
n tene⸗

Gionem,
Airee a
Don tame
cepta &
Probabifitr

nertz, aliz

Ppobadiite

uhltas
mibu N
hiio r
Premiſſe
Uotürn ve⸗
Als reſe
ntionemn

Eum, d

didamen
UK patet
moraliten

KHine Co
on pote
ate c

299 239 S⸗

ddar nis, ut vi hujus mox profiliret in operationem,
ei, ſed ut poſt deprehenſam ſufficientem probabilitatem
ckeil,, non obſtante majiori probabilitate, ſecundùm ſen-

enken entiam probabilem prudenter operetur, neceſſe
eſt, ut formet ſibi reflexum judicium & dicdamen

ſenar pruden tiale practicè certum & evidens de honeſtate
aom Yerarionis: ex aliis motivis, in partieulari hie
ee nune occurrentibus „ v g. ſic diſcurrendo:
“ omnis operatio eſt mihi bic & nunc abſolute &
““ practice licita 5 adeòque honeſta, nisi ſit cextè ex-
n in; cepta, adeôque certò & evidenter illicita, cùm
R non tenear acceptare incertam certi juris reſtri=
itn. ctionem, ſed hæc actio, quamvis ſpeculativè
tii. dire ctè appareat probabiliùs illicita, quàm licita;,
uf non tamen eſt cert & evidenter per legem ex-
Bn cepta & illicita, cùm lex non obſtante majere
* probabilitate, quam pro ſe habet, adhuc maneat
* incerta, aliàs enim hoc ipſo non haberetur ſuſſiciens
en probabilitas contra legem, & etiam major pro-
znch⸗ babilitas eit obnoxia falſitati: ergo hæc aftio eſt
bicin mihi abſoluté & practicè licita. Quem diſcurſum
id. 4 obinio probabilis non intrat in redio permodum
nin hun præmiſſæ, & minus permodum concluſſionis, ſed
ene tantùm permodum objecti & occaſionis. Nam alii
)fnili actus reflexi moraliter certi & evidentes habent
ie 4)⸗ rationem præmiſſarum, in quibus immediatè fun-
ue datur, & ex quibus immediatè infertur ultimum
ire . dictamen conſcientiæ practiceè certum & evidens „
Uiei ùt patet in præfato diſcurſu, in quo major eſt
Nibeni moraliter certa, minor evidens, ac proinde con-
holsge⸗ oluſio ex illis deducta practicè ſeu moraliter certa.
iun Hinc Confirm. diſt. maj. ex probabilibus & incertis
ls non poteſt deduci judicium practicé certum imme-
diate con. maj. remotè & præſuppoſtivè neg. maj.
1 ſimiliter diſt., min. nititur principiis tantum proba-
tb⸗ bilibus

6

bilibus remotè con., proxime neg. min. & conſeq
Proximè immediate enim nititur his principiis
certis & evidentibus v. g. nemo tenetur acceptare
incertas certi juris reſtrictiones, nemo excutitur
ex poſleſſione certi juris per incertas exceptiones
quantumcünque probabiles. Quilibet prudenter
& licitè utitur ſibi certo priùs jure, quamdiu
æquali certitudine & evidentia non conſtat, ſe
tali jure eſſe privatum: ex quibus per diſcurſum
deducitur.
Objicies octavo. Qui habet dubium praécticum,
quòd aliqua actio ſit illicita, peccat, ſi cum tali
dubio operetur: quia talis ſe committit periculo
peccandi, utpote magis amans commodum tem-
porale, quàâm propriam ſalutem: ergo etiam ope=
rans, qui operatur juxta opinionem minùs proba-
bilem de operatione licita, ſi concurrat opinio ſi⸗
mul probabilior pro lege dictans, quòd talis ope-
ratio ſit illicita, peccat. Conſequentia patet: quia
in concurſu opinionis probabilioris & probabilis
de honeltate operationis, videtur ſequi dubium
practicum, in operante, àt vult Thyrſus Conſalez:
ergo. Confirmatur prin cum eodem, quando con-
currunt tales opiniones in operante, ſemper ade ſt
dubium ſpeculativum: ergo etiam pra Ricum: quia
hoc ex illo ſequitur. Confirmatur ſecundé, dum au-
thores inter ſe diſconveniunt de re, an ſit licita;
an contra legem, nullus poteſt ſibi eſſe certé con-
ſcius, quòd nihil mali agat: hæc enim diſconve-

nientia cauſat formidinem: ergo dubium pradli-

cum. Confirmatur tertis, operans ſecundum opi-
nionem probabilem, quæ dicit operationem eſſe li-
citam in concurſu probabilioris dicentis operatio-
nem eſſe illicitam, æquivalenter dicit: volo hanc

actionem ponere, ſive bona ſit, ſive mala: ergo
talis

—

alis or
curſo⸗
radie
Relp
90 gu
lemn eo
Drobabili
Deccat, in
& diar
neſtate
formare
objed.
Verſatii,
babllem,
lie a0
proxlmna
Aüm ein
Certumn K
nobebiſs,
um K.
und Oreal
Ddb. Ne .
Qum l
ie hoe he
ie aſene
0Peradteſe
Gurlup
Clum dete
Tatio hie
Vis eſt m
Aubium
ell poſſle

1
Pecoat
n boter

Ruſ
1 accen
excutie
Ceptionen
Prugenet
Oumgiu
culnn

Gulien,
6 cv 1l
tit Piel⸗
odon d⸗
etincno⸗

opirid
is he⸗

et: guls
Mion⸗
oNt:
unlo c⸗
npe 1
um: gl

—

Inn .
Cun⸗

4 Wa,
ſ ett
Elene⸗
Fum M'
nlint⸗
ohen
“S
ll
440
lis

talis operatur cum dabio pradtico: ergo in con-
curin ſimilium opinionum ſemper adelt dubium
pPracticum.
Reſpond. ad argumentum Con. ant. diſt. conſeq. er-
90 qui operatur juxta opinionem minâs probabi-
lem de operatione licita, ſi ſimul concurrat oninio
Pprobabilior dictans, quèd talis operatio ſit illicita,

. – . . 4. . . .1 .
peccat, U priüs non formet ſibi judicium reflexum

& dictamen practicum certum & evidens, de ho-
neſtate talis operationis Con. ſi former, & prout
formare poteſt, ùt patuit in ſolution. ptæcedentis

object. Neg. conſeq. In hoc ergo hallucinantur ad-

Verſarii, quòd putent ipſam opinionem minos pro-⸗
babilem, à nobis poni permodum didaninis pra-
Ctici ,adebôque illam afſſignari pro immediata &
Pfoxima regula adlionis honeſtæ, ſed falluntur:
cùm enim omne dictamen prudens ſit judicium
certum & moraliter evidens, idcirco nec opinio
probabilis, nec probabilior poſſunt eſte formaliter
ipſum dictamen pracdticum prudentiæ, ſed tantùm
ſunt occaſio formandi tale practicum dictame
Prob. Neg. ant. dubium enim practicum propriè di-
ctum eſt quæ dam fluctuatio & ſuſpenſio ſudi i
de hac operatione in ſingulari & his cirenmſtan.
tiis: sitne licita, an non?; hoc autem non aſt in
operante ſecundum ſententiam probabilem ingone
curſu probabilioris, ſed potiùs habet hoc ggi.
cium determinatum, certum & evidens “ l⸗
ratio hic &&£ nunc in his circum ſtantiis ex bis moti⸗
vis eſt mihi Licita. Alii diſting. ant. videtu ſeauj
dubium practicum neceſſariè Neg., contj eqal
ſeu poſſe ſequi Con. In hoc tamen caſt Ii za e
rante ſequatur dubium Practicum haui dubtie ii⸗
né peccato ſecundàm aliquam ſentontiam ererf
non poterit, nisi dubium deponat. Conhzn on

Prima

primeæ tranſeat ant. Negat enim hoc S. Antoninus, ſi
ſumatur dubium ſpeculativum propriè, ſimiliter
ùt eſt fluduatio quædam intellectûs, & ſuſpenſio
aſſensůs: Et hinc doccet ſolum in caſu objectionis
adeſſe dubium impropriè dictum, prout ſumitur
pro ſcrupulo, vel formidine. Diſt. conſeq. etiam
adeſt dubium practicum, ſi nulla adſit nova ra-
tio, & motivum formandi judicium certum, de li-
ceitate actionis in particulari, in his circumſtantiis
Con. ſi adſit Neg. conſeq. ſimiliter diſt. caaſalem. Li-
cèt enim admittatur per ſe loquendo, ex dubio ſpe-
culativo ſequi dubium practicum, ot vult Sanchez;
non tamen hoc fit, ſi in particulari adeſt aliquod
novum motivum, cauſa rationabilis, vel circum-
ſtantia, quæ in communi non aderat, puta v. g. in
dubio melior eſt conditio poſſidentis, non teneor
admittere incertas certi juris reſtrictiones, &c.
tunc enim etiam ſtante dubio ſpeculativo nihil
prohibet formare judicium certum certitudine
pradlica de honeſtate operationis hujus hic & nunc.
Confrmationi ſecundæ diſt. ant. nullus poteſt ſbi el⸗
ſe certô conſcius, quòd nihil mali agat materiali-
ter Con. formaliter Neg. ſimiliter diſt. cauſalem &
Neg. conſeq. Non enim exſtat obligatio, ut ſemper
in omnibus habeamus certitudinem, quòôd non pec-
cetur materialiter: tum quia id impoſſibile eſt
ſaltèm moraliter, DEUsS autem impoſſibilia non
præcipit ſecundùm fidem: tum quia aliàs nulla da-
retur ignorantia invincibilis excuſans à peccato
formali, quod falſum eſt: tum quia neque polſſet
quis ſequi ſententiam probabiliſſimam faventem li⸗
bertati, quod damnatum eſt ab Alexandro VIII.
cum nec ſic habeatur certitudo, quòd non pecceé-
tur materialiter: quia & illa eſt obnoxia falſirati.

Confirmationi tertiæ diſt. ant. ſi operans non Hime

I1

bi pr
ant. 6
cund
relic⸗
do t
1,
ninus
Antequs
ludiciun
gentiale
his cire
ſen Cond
E nune
quia ſun
Utpote .
glia foe
e: go

lom nin

u ohete
Petatioris

—

ſtopenn
d dorme
2Aionen
riis,
non pone
Obiitie
ed E
lieet ſe
atſale
litas eſt
tqui ho⸗
eritas .
8 Proba⸗

dlrlit 1
E ſue
objeclri
vut funiu.
ſer etin
1t nora td⸗
kum, leli.
arſawtiis
U.

10
lſdn,
bio ſe⸗
ult Ghocke,
Eel mnl
1dcnn⸗
3
Urn l
,on in
Hones, i
lrtito nlit
ceitlline
„ W
WCW
(N

goc en e⸗

Nat
ie
tio, bt SNk

e ſege et

3.
ofcle

.
Nrſa de⸗
distl

ſbi prudens dictamen practicum Coen. ſecuͤs Neg.
ant. & conſeq. Licèt enim prudenter operans ſe-
cundàùm opinionem probahilem faventem libertati,
relicta probabiliori favente legi, priùs formet hæc
duo judicia ſpeculativa, & de actione in communi
v. g. Prebabilius eſt hanc actionem eſle licitam,
minuús probabile eſt non eſſe licitam, quia tamen,
antequam procedit ad operationem, ſibi format
judicium novum, ſive dictamen practicum pru-⸗
dentiale directivum operationis in ſingulari, & in
his circumſtantiis, ſive prudentem conſcientiam,
ſeu concludentem ſcientiam v. g. hæc operatio hic
& nunc eſt mihi licita, v. g. ex hoc principio:
quia ſum in poſſeſſione meæ libertatis: quia lex
utpote probabilis non eſt ſufficienter promulgata:
quia fides docet invincibilem ignorantiam excuſa-
re: Ego autem poſt adhibitam diligentiam non
poſſum vincere hanc ignorantiam legis &c. nulĺ
modé operatur in dubio practico, de honeſtate
Operationis in ſingulari, utpote certus de illa: com
ſit operans ex fide. Proinde ſtante hoc dictamine;
nec formaliter, nec æquivalenter dicit, volo hanc
actionem ponere, ſive ſit licita, ſive non, ſed po-
tiùs, ſi ſcirem hanc adtionem eſſe illicitam , illam
non ponerem.
Objieies nond. Chriſtus dixit: Ego ſum veritas, non
verô dixit: ege ſum probabilitas: ergo nunquam

licèt ſequi opinionem minàs probabilem: quia

opinie minàùs probabilis non eſt veritas. Proh.
canſalis conſeq. ſi opinio minùs probabilis eſſet ve-
titas, eſſet minor veritas, quàm opinio probabilior,
atqui hoc non poteſt dici: ergo. Probatur minor;
veritas conſiſtit in indiviſibili: ergo non poteſt
dari opinio minús probabilis, quæ ſit minor veri-
tas probabilieore.
2 Reſpond.

₰

„639 244 682.
Reſpond. Neg. conſeq. utpote malè illatam ex
dido Chriſti: ſicut etiam per adverſarios, dum
Chriſtus ſe dixit oſtiam, non autem feneſtram,
malè inferetur: ergo nunquam licet intrare per
feneſtram. Deinde Chriſtus etiam non dixit: Ego
ſum major, aut maxima probabilitas: ergo nun-
quam licet ſequi ſententiam probabiliorem, quod eſt
contra adverſarios, neque probabiliſſimam, quod
eſt damnatum ab Alexandro VIII: Prob. Neg. min.
hujus prob. diſt. ant. Veritas ſpeculativa tranf. veri-
tas practica & moralis Neg. ant. ſimiliter diſt. con-
ſeq. & Neg. conſeq. Praética enim veritas habet
quandam latitudinem, eò quòd non ſpectetur pro-
ut res ità ſe habet, vel non habet à parte rei, ut
per ipſam propoſitionem enuntiatur, ſed ex di-
verſis motivis probabilibus, quæ cum plura eſſe
poſſint, vel pauciora, inducere poſſunt majorem,
vel minorem probabilitatem. Ideirco Db. di-
cunt unam opinionem elſe alterà veriorem, non
veritate ſpeculativa à parte rei, ſed praéticâ, pro-
ut ſcilicet eſt in apprehenſione & exiſtimatione.
Objicies decimò. Si eſſet licitum ſequi opinionem
minùs probabilem, poſſet infidelis, duus opinio-
ne minùs probabili, excuſari ab infidelitate, atqui
non poteſt excuſari, juxta Innocentium IX. dam-
nantem, hanc propoſitionum numeré quartam: ab
infidelitate excuſabitur infidelis ductus opinione
minùs probabili: ergo. Confirmatur. Licet in ma-
teria morum ſequi ſententiam minùs probabilem:
ergo etiam in materia fidei.
Reſp. ad argument. diſt. ſequel. maj. Si licitum eſ⸗
ſet ſequi ſententiam minuùs probabilem, quacunque
etiam tenui probabilite,; idque in omni mate-
ria „ tunc infidelis duétus opinione mins proba-

bili, exeuſaretur ab infidelitate. Con. ſi licitum Al⸗
ſet

t ſee
babiler
Qata
hoſſtun
oppinie
lolido
ſuſfojen
Conſrm.
denas in
babilitas
invineibi
Vverò ap
circa obj
len incen
lantem,
Vincibii

bires prar
bbeje mi
Ettitlinen
Ica mide

Urcn
MWere
Uitudinen
inim
in necelt
dr80.
DPini
tüm un⸗
hes eſle
Uuna fihe
Probsbil
motip 0
es cat

um hahe

iltat
ſarios, in
ſeneltun
iutrare
dixit, Dge
elg Hun⸗
ngoleſt
run, N
b. Ne, te

anſ Vell⸗

geeinl d.

Alteteh
cd.
, ſe en ſ
n ,Ma dl

zjoleſnmn

9 M d-

Ntenmn, Nonl

Wien lo⸗

neüte
ioyinmnen
uas cind⸗
Selicte, ℳ
lun .

. ,Itv
,m. Od.
len ge,

11 ne g.

en gel⸗

e

63 245 6223.
fot ſequi ſententiam minùs, ſufficienter tamen pro.
babilem, idque præcisè in materia morum, & ſpe-
ctata præcise honeſtate operationis Neg. ſeq. & ſup-
boſitum, quòd infidelis poſſit pro ſua ſecta habere
oppinionem ſufficienter probabilem, ſeu talem, quæ
ſolidò nititur fundamenté, contra quam ctiam poſt
ſufficientem diligentiam nihil convincens adlit.
Confirm. Neg. conſeq. Diſparitas eſt primo, ex P. Car-
denas in criſi Theol. diſſert. . cap. 2. n. 6. Quia pro-
babilitas in materiis moralibus includit ignorantiam
invincibilem, adeôque excuſantem, probabilitas
verò apparens, quæ datur in intellectu infidelis,
circa objecta fidei Catholicæ includit ignorantiam,
ſeu incertitudinem vincibilem, adeôque non excu-
ſantem. Et ratio eſt: quia tunc datur ignorantia
vincibilis, quando oritur dubitatio, vel formido
eirca præceptum, circa quod poteſt, & tenetur ad-
hibere majorem diligentiam, ut perveniatur ad
certitudinem, ſed infidelis habens probabilitatem,
circa myfſteria fidei, dubitat, aut faltèm formidat
circa ejusmodi myſteria, & poteſt, & tenetur ad-

hibere majorem diligentiam, ut perveniat ad cer-

titudinem, quam infallibiliter aſſequetur, ſi ſincerô
animé quærat veritatem : quia DEUsS non deficit
in neceſſariis, & facienti, quod elſt ex ſe, non deeſt:
ergo. Diſparitas eſt ſecund: quia licèt tantùm una
Opinio ex contradictoriis pollit eſſe vera, ſicut tan-
tàùm una eſt vera fides, tamen poſſunt duæ opinio-
nes eſſe verè & evidenter probabiles, cùm econtra
una fides tantùm ſit verè evidenter credibilis ac
Pprobabilis: quia debet habere certa & evidentia
motiva credibilitatis. Unde hoc ipſo, quod alicui
fides catholica appareat probabilior, debet oppoſi-
tam habere ſuſpectum de improbabilitate, nec pro-
inde poterit ipſi ulteriùs adbærere. Aſt ſi una

Q3 opinio

„33 246 662-
opinio apparet probabilior, non ideo oppoſita
amittit ſuam probabilitatem, aut fit de improba-
bilitate ſuſpedta, ùt patet ex dicdlis. Hinc ter-
ti: quia qualiscunque demum ſit probabilitas in-
fidelis, ſemper tamen adeſt aliquid convincens, ſci-
licet, quòd vera religio ſit evidenter credibilis, &
omnis alia ſecta ſit evidenter incredibilis: conſe-
quenter opinio aliqua dari nequit, quæ pro aliqua
feda eſſet ſufficienter probabilis, quod non eſt in
materia morum. Quartè denique: quia certum eſt
juxta Decretum Innocentii XI. damnantis propoſi-
tionem n. 4. Ab infidelitate excaſabitur infidelis non
cvedens dudus opinione minus prebabili, infidelem ab
infidelitate non excuſari per opinionem minùs pro⸗
babilem: non autem habetur certitudo ex aliquo
decreto Pontificio in morahibus non excuſari ali-
quem per ſufficientem probabilitatem, imô potiùs
contrarium eruitur ex ſententia damnata ab Alex-
andro VIII. u. 3. non licet ſequi opinionem; vel inter
robabiles probabiliſſemam: ergo.
Nec obſtat tamen, ſi inferas : ergo non dabitur
ullus materialis hæreticus: Nam diſt. ilat: non
dabitur vi probabilitate oppoſitæ Con. vi ignoran-
ziæ antetedentis & incalpabilis Neg- Nam interdum
contingit, quòd alicui educato inter infideles per
aliquod tempus vitæ nulla dubitatio, vel formido
occurrat de falſitate ſuæ ſectæ, neque cogitatio de
obligatione veritatis inquirendæ: ergo poteſt con-
tingere;, ut aliquis vi ignorantiæ inculpabilis ex-
cuſetur ab infidelitate, non verô vi minoris proba-
bilitatis. Dizi autem per aliquod tempus vitæ: quia
ſecundàm communem Theologorum fententiam
nequit fieri, ut aliquis compos rationis per totum

tempus ſuæ vitæ ſit inculpabiliter infidelis: quia
. DEUS

rIIS

eſt, non
Obiie
ſtineri
illo au.
ſiui,
lo axio⸗
etò in le
Tbeol. Ma
ergo. (
latis tol
nec aliar
ioni hat
ſetirts:
bertate
Peccaret,
Ao.
Reſpona

ſeg. unt. n

Natez. tom.
ANidat

habere lyen

gtunj, ſa
e
Uiftcun.
1). 6. 9
in. Min
ue
dabio o
llinc ſe
ertatiz
dubinm

Pr Udens
llem ſi

eo
ge inpen.
Hino t
hilitzs ir
ncens, ſol⸗
Adbbilis, &
cohle⸗
to igt
oon An
lacettun 4
tis nanl⸗

nücelen 3

iols .

0 es Aan

coluti A⸗
ind /otig
1 5 Alex⸗

1 Ml iner

6. Mu:

n
Ni .

iles 1
No
l lon 1.
ortund e

oreſtn⸗

lparie⸗
rolis e
viei
ſentenin

„, 3
is b 1

lels⸗
1 Als

DEHS in neceſſariis non defcit, & facienti quod ex ſe
eſt, non deeſt.
Obiicies zmd. Reſolutio noſtra, ſi eſſet vera, ſa-
ſtineri poſſet ex eo, quia fundatur ſpecialiter in
illo axiomate Juris: In dubio melior eſt conditio poſ-
ſdenes, atqui hoc non: ergo. Prob. min. Quia
hoc axioma ſolúm valet in materia juſtitiæ, non
verô in foro conſcientiæ, ùt vult Baronius 1. parte
Theol. Mor contra Caramuelem diſp. 2. ſect. F. art. 2.
ergo. Confirmatar primò, quia alias poſſeſſio liber-
tatis tolleret omne dubium, conſcquenter locum
nec aliquando haberet axioma juris de ſequen da ta-
tiori parte in dubio practico: ergo. Confirmatur
ſecandè: quia, ſi, dum dubia eſt lex, ſtaret pro li-
bertate poſſeſſio, operans in dubio practico non
Peccareta atqui operans in dubio practico peccat:
ergo.
Reſpond. Ad argumentum con. maj. neg. min. prob.
neg: ant. utpote confictum & falſum: ut patet ex
Suarez tom. . in 3. parte diſp. 40. ſect. r. ubi de illo
axiomate juris dicit: quòd aliqui dicant hoc ſolùm
babere locum in materia juſtitiæ, non verò aliarum vir-
tatum, falſum eſt, & rationem dat: quia non minàs
vitandum eft peccatam in materia juſtitiæ. qudm aliarum
virtutum: Aliam addit Hurtadus tom. 1. reſol. Moral⸗
cap. 6. Quia alids jus dubium vinceret jus certum.
Quod dici nequit, ùt dictum ſuperiàùͤs. Ad Con-
Frm. primam neg. ſeq. Nam primô nos dicimus,
quòd, ſive quis ſit in poſſeſſione, ſive non ſit, in
dubio practico, teneatur ſequi, qued tutiùs eſt.-
Hinc ſecundô aſflerimus ſolùm, quòd poſſeſſio li-
bertatis ſufficiat, ut dubitans ſpeculativè, poſſit
dubium practicè deponere, formando ſibi ex ee
pPrudens dictamen . G& ſequi partem minùs proba-
bilem ſuæ libertati faventem. Ità Sanchez lib. 3.

4 de

„33 248 6-

de Matrim. diſp. a7. Ad Confirm. ſecundam diſt.
maj. operans Iin dubio praélico non peccaret con-
tra legem dubiam con. contra legem certam neg.
maj. diſt. etiam min. operans in dubio practico
peccat contra legem dubiam neg. contra aliam le-
gem certam con. min. & neg. conſeq; Nam qui vult
operari in dubio practico, hunc urget præceptum
naturale certum ſequendi tutiorem partem; néè
quis ſe committat periculo proximo peccandi, cui
ſe committere manifeſte eſt peccatum, non qui-
dem contra legem particularem, de qua nunc du-
bitatur, ſed contra certam legem naturalem: quid
uid hamano more agts, brudenter aga,, contentam
in illo Apoſt. ad Kom. 14. omue, quod non ex fide eſt,
beccatam eſt. Sed
Objiicies duodecimò. Innocentius III. in cap. inqui-
ſitionis de ſententia excommunicationis ad quæſtio-
nem: Utrüum conjunx, paſt matrimonium bona fide con-
tractam, dubitans de inpedimentò matzimonii impedia-
tur ab ilias uſu! Reſpondet: Càm conſcientia pulſat
animum ex credalitate probabili & diſereta, debitum
quidem reddere peteſt, ſed non poſtalare: ergo poſ-
feſſio libertatis non ſuſſicit ad dubium ſpeculati-
vam practicè deponendum, ortum ex contrarie-
tate opinionum.
Reſpondeo primò cum P. Sanchez lib. 2. de Matrim.
diſp. 21. n. 53. ad fnem. P. Auguſt. Lorenz bic diſp. 4.
ſeit. 9. zu. 142. Quôd reſolutio Pontificis ſolum
procedat de non petendo debito, ſi conjung non-
dum adhibuit ſufficientem diligentiam ad indagan-
dam veritatem: ſi autem hæc ſuflſicienter adhibita
eſt, debitum non tantùm reddere, ſed etiam pe-

tere poteſt, Rationem hujus dant cit: Doci: quia

poſleſſor bonæ fidei, qualis etiam in præſenti ſup-
ponitur conjux;, utpote bona fide contrahens, ſi
dubitaret

Aübitat
mine,
tum
poteſt
ceitate,
Reße
x Nis n
uat a
conjux,
en pr.
Drobabi
Gekecu
lune non
ebitum
omhiſſam
jadioinn
l, it,
eclatiy
kccee,
emn coch
Manet en

ADndia N

Pparet,
donlee
lentid
lſiie
Minds
tem ber
Cnegere
Amiti:
Eniſen
er heyal

ta de

ſutlail.
eccaltd
Certat,
o pralin
1 4lian le⸗

n ui

Preeptun

rteen; de

eecrnde

,colſtnen

Or A1 At

can ingn
1.
Illlio⸗
guerli
6 ſc⸗ N-
iiugelit
niu zuſi
. el Mr⸗
ſyecvlal⸗

rr

=

—

Coltellie⸗

eet aNi
etiam 1⸗

Do O

lent/,

Ne

33 249 662.
dubitaret rem eſſe alienam, & fado ſufficienti exa.
mine, dubium vincere non poteſt, poteſt non tan-
tùm rem retinere, ſed illa uti; tunc enim ſibi
poteſt formare dictamen practicum prudens de li-
ceitate, ùt patet: ergo.
Reſpond. ſecundè cum aliis; quòd Pontifex „ IUt
ex his verbis texts eſt colligere: cum conſcientia
fulſat animum & . ſolùm voluerit dicere, quod
conjux, quæ ſibi format conſcientiam, ſeu dida-
men praéticum tum ex credulitate ſeu opinione
probabili ſpeculativa de impedimento „ tum ex
defectu motivi pro parte oppolſita v. g. mihi bic &
nune non licet petere debitum, quòd non poſſit petere
debitum. Rationem dat ipſe Pontifex locò citatô
omiſſàm ab objiciente: quia aliàs ageret contra,
judicium conſcientiæ, quod certiſſimè ilſicitum
eſt, ùt patet ex illo Apoſtoli: qubd non eſt ex fide,
beccatum eſt. Marito autem poſſit, imò debeat
reddere, ex ratione, néè ſcilicet Peccet contra le-
gem conjugii, & jus mariti, in cujus poſſeſſione
manet etiam ſtante hoc dubio ſpeculativo, quæ
omnia vera ſunt, nihil tamen faciunt contra nos,
minùs pro adverfariis aliquid evincunt. Hinc non
apparet, quomodo ex hac reſolutione Pontificis
conſequentiam in objectione poſitam bonâ con-
ſcientiâ inferre potuerint.
Objicies deeimotertis. Si liceret ſequi ſententiam
minùs, ſed tamen ſuffſicienter probabilem faven-
tem libertati, Adamus in Paradiſo potuiſſet licitè
comedere pomum vetitum, ſed hoc non poteſt
admitti: ergo. Probatur maj. ſeq. Adamus potuiſſet
ſequi ſententiam probabilem hanc, ſcilicet. Qudd
lex pœnalis non obliget in conſcientia, ſed lex Adamo
lata de non comedendo pomo vetito, eſt lex poe-
nalis, ut patet Geneſ. 2. in quocunque die comeder
ex

4
250 -⸗
ex eo, morte moriers: ergo potuiſlet licitè comediſſe
pomum vetitum: ergo &c.
Reſpond. neg. ſequel. maj. ejsque ſuppoſitum du-
bplex. Primoe, quod illa lex Adamo lata ſit merè
pœnalis, ſicut ſunt plures leges humanæ, quæ
juxta veriorem ſententiam non obligant in con-
ſcientia, ſeu ſub culpa ad actum, ſed ſolùm ad
adtum, vel ad pœnam, ſi infligatur, ùt docet
Leſſias & alii, licèt fuerit comminatione pœnæ
armata, ut in bac providentia habent omnes leges di-
vinæ. Secunde, quod Protoparentes ante lapſum, ſeu
in ſtatu innocentiæ habuerint tantùm opinionem in
kac præſertim materia maximi momenti, utpote ex
qua pendebat totius generis humani ſalus & per-
ditio, ſed ex revelatione DElI tam certam noti⸗
tiam legis divinæ efum pomi prohibentis, ſub
culpa & morte tam corporis, quàm animæ ha-
buerunt, ut plures Patres &r Theologi cenſeant;,
quôd in peccato Protoparentum præter malitiam
ſuperbiæ, inobedientiæ, etiam fuerit tormalis ma-
litia inſidelitatis. Conſequenter hæc objectio ex
Patadiſo deſumpta nihil evincit.
Objicies deeimoquarié. Si liceret fequi ſententiam
minus probabilem, etiam liceret Judici in ferenda
ſestentia,; Medico in præſcribenda medicina, Mi-=
niltro Sacramentorum in conferendis Sacramentis
ſequi ſententiam minùs probabilem, relicta pro-
babiliore & tutiore, ſed hoc non licet: ergo.
Reſpond. prims diſt. maj. ſi liceret ſequi in omni-
bus caſibus, etiam quando agitur de valore actio-
nis, qui non dependet à judicio noſtro quamvis
prudenti, ſed aliunde, ſcilicet, vel ab inſtitutione
Chriſti, ſicut valor Sacramentorum, vel à natura
phyſica, ùt valor medicamenti. Itêm quando ex-

ſlat certa lex prohibens talem uſum, aut pactum

præ&Gαꝶ*

jrecar
hire p
tentia
babili
lle hon
prohibe
erui por
Annò6
neg. con
mento
bilitaten
jus cert
doteſt,
bis caltd
giee pte
Hon liee⸗
bentii I.
ilen be⸗
ing Juli
ninde pren
Woeteten
lore Si
dulo kat
tra reye⸗
trinlecd

RNN

haber
hon ſe
tam:
non in
exX eo
poteltz

tiam m
veli.

a ſt m
n, (
Et in con⸗
(olün 1
it Cbeek
ione ſalt
nelee i⸗
laplun, eu
Pniennin
t, ungeß
los A pel⸗
etuun nll⸗
henti, 1
ine br.
erlant,
naltim
ls n⸗
Nhebioer

Prteninn
A in kernd
eicvnn 1.
Gutwens
elcald⸗
: elah
ſaloten,
ro u
inlttund⸗
ne en

lcde.

833 2 51 He2-
præcavens damnum proximi, quod ex tali uſu eve-
nire poſſet, ac proinde in iis caſibus, quando ſen-
tentia probabilior & tutior eſt ſolùm practicè pro-
babilis con. ſi ſolùm liceret ſequi, quando agitur
de boneſtate actionis, itèm ſeclus pacté, aut lege
prohibente talem uſum, quæ prohibitio ſufficienter
erui poteſt, ex ſententiis ab Innocentio XI. damnatis
Annòô 5679. ſecundâ Martii. Neg. maj. ſimiliter diſt. min.
neg. conſeq. Nam ſententia favens caſibus in argu-
mento poſitis, licèt ſpeculativam quandam proba-
bilitatem haberet de liceitate, neque tamen vi hu-
jus certum aliquod dictamen practicum formari
poteſt, de actione hic & nunc licita; proinde in
his calibus nulla datur opinio ſufficienter & pra-
Sticè probabilis. Et ratio eſt: quia certum eſt hos
non licere quoad praxim, tum ex decreto Inno-
centii XI. damnantis has propoſitiones: Non eſt
ilicitam in bacramentis conferendis ſequi opinionem bro-
babilem de valore Sacramenti. Item: probabiliter ex-
iſtimo Judicem boße judicare, juxta opinionem etiam
minàs probabilem. Tum ex vatione primo: quia, ſi
teneretur ſententia minùs tuta & probabilis de va.
lore Sacramenti, exponeretur Sacramentum peri-
culo rationabili fruſtrationis, quod eſt per ſe con-
tra reverentiam Sacramento debitam, adeôque in-
trinſece malum. Secnudò: quia Judex & Medicus,
ùt docet Eſparſa hic lib. 3. de actib. hum. qu. 13.
habet quoddam pactum & obligationem certam
non ſequendi ſententiam mins probabilem & tu-
tam: quia agitur de damno proximi, ad quod ſibi
non inferendum proximus habet jus certum, quod
ex eo colligere eit: tum quia nullus judex accipit
poteſtatem à populo judicandi ſecundùm ſenten-
tiam minús probabiſem, cùm nemo præſumatur
ità velle damnari, tum quia nullus Medicus ſol-
vitur

vitur ab infirmo, ut ſibi det medicamenta minùs
probabilia, aut minùs tuta, quando habet tuta &
pProbabiliora. Totum autem ſe habet aliter in caſu
noſttæ reſolutionis.
Reſpondeo ſecundò negando paritatem, diſparitas
eſt: quia in caſibus in argumento poſitis, dum
quis ſequitur ſententiam minùs probabilem, per
hanc non impeditur mors innocentis, aut infirmi,
& nullitas Sacramenti; proinde ſemper damni-
ficatur proximus. At vero dum quis ſequitur
ſententiam minùs, ſed tamen ſufficienter & pra-
KRice probabilem de honeſtate operationis, verè im-
peditur peccatum, t ſatis jam dictum eſt, proinde
nullum nocumentum imminet ſequenti: ergo.
Objicies decimoquinté. Si licet ſequi ſententiam
minùs probabilem relicta probabiliori, ſequitur
prins: quôd quis poſſet ſuam propriam opinionem
Probabiliorem delſerere, & juxta aliorum opinio-
nem minuùs probabilem operari, ſed hoc non poteſt
dici: ergo. Probatur min. quia talis agendo contra
propriam opinionem, sgeret contra propriam
conicientiam, ſed hoc non licet: ergo. Confirma-
tur, qui agit contra propriam opinionem proba-
biliorem, vel illam retinet, vel deſerit, ſi retinet:
ergo habet duos aſſenſus contradictorièe oppoſitos:
nam judicat aliquid ſbi licere & non licere. di
delerit: ergo agit contra propriam conſcientiam:
ergo. Sequitar ſecunde: quôd quilibet conſcientia-
rum director poſſet reſpondere contradictoria v. g.
uni pœnitenti affirmare id,; quod negat alteri,
atqui hoc rurſus dici nequit: quta alias in materia
morum nil eſſet ſtabile & conſians, quod elt in-
conveniens: ergo. Reſp. ad primum con. maj neg-
mein. prob. neg. maj. Neam ut bene notat Rhodes
hic ga. 2. Ject. 2. J. 2. aliud eſt agere contra pro-
priam

hiam (
Agere
contra
qu
titan,
ltolum;
opinion⸗
Gicium
gligmid
cumlſlan
mentit
talis op.
ſeg. Nar
Priam,
le d. ha
les heon

liam, N,.

igie,

d Utrun

Uncher ta

liRone
Rodier
U poi
Ariro che
n N
Jr M
Wnd
dle N
li &
nem elſe
tentiam.
guenter

in mater

Uerlarii,

men riuns
babet rd
Aliter nilr

6, 5,i
ſtis, Nn
blem, pet
n nfimi,
net Amt.
i ſeglitt
ente zn⸗
tisrin⸗
el ſrtin⸗
i a.
ſantentlnn
, ſehnißi
Opinoneni
Opli⸗
von fotel
d (JNX
o. CMfſe
ven gor⸗
reiiel
onſe
ſoen.
lckenem:
conſärnte
Aidetuſ⸗
let⸗

. 269 253 Geg

briam opinionem, aliud contra propriam conſcientiam.
Agere contra propriam conſcientiam, eſt agere
contra proprium dictamen prudentiale practicum,
quo quis judicat banc actionem bic & nunc eſſe illi-
citam, & hoc haud dubiéè illicitum eſt juxta Apo-
ſtolum; quod non eſt ex fide, &-. Agere contra

opinionem propriam, eſt agere folùm contra ju-

dicium ſpeculativum, quo quis probabiliter judicat
aliquid eſſe illicitum, hic & nunc tamen in his cir-
cumſtantiis, ob hæc, vel illa motiva magni mo-
menti judicat eſſe licitum, & hoc licitum eſt, quia
talis operatio ex fde eſt. Confirm. neg. primam ron-
ſeq. Nam talis, qui retinet etiam opinionem pro-
Ppriam, non habet hæc duo judicia contradicétoria
V. g. bæc acfio eſt licita,; bæc actio non eſt licita
ſed hæc duo judicia modalia, actionem hanc eſſe Ii-
citam, eſt probabile, hanc allionem non eſſe licitam eſt
Probabile, quæ contradictoria non ſunt; utpote
cùm utrumque ſit affirmativum. Et ratio eſt ex
Sanchez cap. 9. n. 12. ſicut enim ſinè ulla contra-
dictone duæ ſententiæ oppoſitæ ſunt probabiles
Ppropter diverſa motiva & rationes, ità etiam ni-
hil prohibet ex iisdem motivis ab intellectu ſpecu-
lativo cognoſci & judicari probabiles. Ad ſecun-
dum Neg. maj. Nam doctus conſcientiarum dire-
Gor pœnitenti de liceitate actionis quærenti re-
ſpondebit; propter has, vel illas rationes, proba-
bile eſt hanc adtionem eſſe illicitam, & propter
hæc & alia motiva rurfſus probabile eſt hanc adtio-
nem eſſe licitam, poteſt autem ſequi utramque ſen-
tentiam, & hoc dicet ſemper & ſingulis, conſe-
quenter nulla ſequitur inſtabilitas & inconſtantia
in materia morum, ut nobis appingere volunt ad-
verſarii. Itàâ citat., de Rhodes
Objicies

Objicies 16t. Si liceret ſequi ſententiam minuús
probabilem reliésta probabiliori, multo magis lice-
ret ſequi quamcunque cx duabus ſententiis æque
Probabilibus, ſed hoc admitti nequit: ergo. Pro-
batur min. Si hoc admitteretur: tunc poſſet quis in-
ter duas leges copalative & fzimultanes obligantes,
licitè alterutram transgredi; ſed hoc admitti ne-
quit: ergo. Sequel. prob. Si ſint in urbe duo pu-
blica horologia, quorum utrumque regulariter in-
Cedit, ità tamen, ut nunc unum, nunc alterum præ-
cedat: hoc poſito, ſi circa dimidium noctis ſab-
bathinæ unum ex his horologiis ſonet duodeci-
mam, licebit mihi ſtatim comedere carnes, quia
hoc horologium ſe habet, inſtar ſententiæ probabi-
Iis, adeoque illi me potero conformare, poſt car-
nes verò comeſtas, ſi ſonet duodecimam in altero,
potero probabiliter judicare, me adhuc elle jeju.
num, adeôque mihi licitum futurum manè Sacrum
celebrare, aut communicare, atqui in tali caſu vio-
larem alterutram ex duabus legibus Eccleſiaſticis,
vel de non commedendo carnes die Sabbathi, vel de
non communicando die dominico à non jejuno
naturaliter: ergo. Confirmatur. Unica via eſt, quæ
dacit ad vitam; ergo non poſlum pro libitu ſequi
quamlibet ex opinionibus æque probabilibus.
Reſpondeo Neg. min. ſi enim per ſe loquendo &
ſpectata præcisé honeſlate operationis licet ſequi
quamcunque opinionem fſufficienter, ctiam minùs
probabilem, quare non æque fufficienter tamen
probabilem. Prob. Neg. ſeq. maj. hujus bprobationis
rurſus Neg. maj. Ratio eſt: ex P. Haunoldo hic
lib. 2. ract. 1. cap. 4. Conerov. 3. u. 259. quia opi-
nionem probabilem ſemel acceptatam non licet de-
ſerere & adhærere oppolitæ in fraudem certæ le-
gis, neque prudentis eſt mutare conſilium in cer-
tum

lum e
prob⸗
Mee
men
neor.
Alr ca
ologi
ſte edl
Eeccleln
Dratur
ente
horolo
carhes
hu ſe⸗
1ta no.
Giei ei
omel
eſ cert,

Dun non

bettate
Fiacn,
A de
don i
Fltam
ickum
lam ey
Col
ſus t
habil
vel 1
litet
hoc 4
Ulud
boſitie

tin niels
ntiis ei
g0. R
t gllis i⸗
ligautet,
nitti ne⸗
(o P⸗
atiter i⸗
ctoſa pi⸗
(lolett⸗
tes glil
eohme
on
inalero,
.lſe ſeſl.
Gerum
a io⸗
licis,
ce
Dn ieon⸗
n leglt
enn
an l
n Clons

let lani⸗

etatßi

vol
nin

863 255 og-

tum certæ legis præjudicium. Hinc licèt ſequens
probabilitatem primi horologii poſlſim licité illi
me conformare carnes comedendo, poſiquam ta-
men me ſemel ad carnivorium reſolvi, eo ipfo te-
neor me reſolvere ad omittendum altera die Sacrum,
aut communionem, nec poſſum ampliùs ſequi ho-
rologii alterius probabilitatem: quia hoc manife-
ſtè cederet in præjudicium alterius Legis, cùm lex
Eccleſiaſtica præcipiens communicaturo, aut cele-
braturo jejunium, ſit certa & evidens & conſe-
quenter in ſua poſſeſſione: Utrùm autem primi

horologii probabilitatem ſequens & inculpabiliter
carnes comedens, ſit tamen re ipſa naturaliter ad-

huc jejunus? eſt incertum & conſequenter liber-
tas non eſt in poſſeſmſione, ſed lex. Deinde poteſt
dici cum Suarezio in caſu poſito non licere illam
comeſtionem carniam: quia tung lex abſtinendi
eſt certa, lapſum autem jam eſſe tempus ſabbathi-
num non eſt gertum: ergo poſleſſio non ſtat prO
libertate ſed lege. Ad Confirm. dico, per unicam
wiam, intelligi unicam fidem, quam ſinguli ean-

dem habere debent, qui volunt ad vitam ingredi;,

non autem actiones noſtras, & modos „quibus ad
vitam æ&ternam ingredimur: quomodo enim aliàs
diétum fuiſſet Sap. 19,7 Juſtam deduxit per vias rectas.
Jam ex dictis pro praxi.
Colligitur primè, quòd poſſit ſimul formari aſſen-
ſus etiam praéticus, oppoſitas ſententias eſſe pro-
babiles. Ratio eſt: quia neuter aſſenſus affirmat:
vel negat abſolute veritatem, ſed tantùm probabi-
liter, unde judicium, quod affirmat probabiliter
hoc eſſe verum, non contradicit judicio neganti

illud etiam probabiliter: ſicut de modalibus pro-
poſitionibus dici ſolet apud Philoſophos.

Colligitur
α

S633 256 E82-
Colligitur ſecund, uſum ſententiæ certò & ſuſki-
cienter probabilis, etiam elſlſe licitum in articulo
mortis. Ratio eſt: quia articulus mortis ex licito
non facit illicitum, & Iſi ſententia ſemel fuit pru.
dens ſecura & remota à¾ periculo peccandi, erit
etiam talis in periculo mortis. Hinc Clericus, qui
ſententiam probabilem ſecutus, non reſtituit, quæ
de proventibus Eccleſiaſlicis ſibi fuerunt ſuperflua,
ſed in profanos uſus expendit, non eſt cogendus
ad reſtitutionem, nec mercator ad reſcindendos
contracdtus probabiliter licitos.
Colligitur tertio, quòd conſultus poſſit reſpondere
non tantùm ſecundàm propriam, ſed etiam ſecundùm
alienam ſetentiam verè practice & fufficienter pro-
babilem. Katio eſt: quia, quod quis licitè poteſt
ſequi, hoc etiam licite ſuadet alteri: ſi tamen

conſultans exgreſsè de propria ſententia conſulti,

vel probabiliori interroget, teneretur juxta pro-
priam mentem & probabiliorem ſententiam re-
ſpondere: quia aliàs mentiretur.
Colligitur quariòô, quòd Confeſſarius interrogatus
ſpecialiter ab homine illiterato: an teneatur v. g. obli⸗
gatione jejunandi, vel reſlituendi? &c. tencatur
faltéêm manifeſlare aliorum opinionem deobligan-
tem à jejunio, à reſtitutione, ſi quæ ſufficienter
probabilis adeſt. Ratio eſt primè: quia aliàs non
reſponderet juxta mentem interrogantis, nam
ejusmodi homines, dum interrogant; an tenean-
tur reſtituere, vel jejunare? interrogant virtuali-
ter, an aliqua ratione ab obligatione poſſint libe-
rari? ſecundo, quia rudis homo, dum à Confeſſario
ipſi innuitur obligaio, exiſtimat id, quod ipſi
dicitur, tanquam certum, & ſic conj ceretur poœs-
nitens in periculum formaliter peccandi, ſi exiſti⸗=
mans» ſe lege jejunii obligatum, non jejuneret.
Colligit ur

Ce
ſolv
ei
..
tue⸗
Hili
ler
ltion
ſalbte
clit d
le,
in c
ſodne
Ny⸗
oe
e
bert⸗
ntentio
n ani
in,
leigu
iones
leh⸗ 1
1Ontta
Coli
un
WN
tarac-
opinie

SEK.
Nanetle
ex
fuit n
g, t
lcus, Oi
it, e
petkot⸗
0ed

indentos

ſiertee
ſekunann
Ntet io⸗
ite polel
/tanel
onli
14 ,l0⸗
n le⸗

enohh
(g⸗
. tenenldl
leopſoer⸗
Keente!
Aiis kl
) m
n len
1 Gitctt,

Colligitur quints, quòd Confeſſarius teneatur ab-
ſolvere pœnitentem de cætero bene diſpoſitum,
qui ſequitur ſententiam ſufficienter probabilem
v. g. quòd in certo caſu non ſit obligatio reſti-
tuendi, contrariam ſententiæ Confeſſarii proba-
biliori. KRatio eſt: quia eo caſu pœnitens ſufficien-
ter diſpoſitus facta confeſſione habet jus ad abſo-
lutionem, neque enim ſequela contrariæ opinionis
ſufficienter probabilis, utpote culꝑâ vacans impe-
dit debitam diſpoſitionem, ſed
Petes: An liceat pœnitenti currere de Confeſſario
in confeſſarium? donec aliquem inveniat, qui re-
ſpondet ſecundàm ejus placitum? Reſpondeo cum
Navarro in Manuali cap. 17. n. 13. Non licere, ſi
hoc faciat non ex affectu inquirendæ veritatis, ſed
ex affectu impunè indulgendi propriæ voluntati &
libertati: licere verô, quando fit recta inveſtigandi
intentione, an ea opinio Gbi favens ſit probabilis;
cum animo firmo nihil mali operandi, ſed id ſo-
lùm, quod ſibi licet, inveniendi. Katio eſt: quia
unicuique jus eſt, jus ſaum protegendi & ad id
tationes quærendi. Ità Sanchez in Decalogo lib. 1.
cap. I. Buſenbaum lib. 1. tract. I. cap. 2. n. 4. & alii
contra Navarrum.
Colligitur ſexté, quòd „ quando in civitate ſunt
plura horologia,; quæ ſolent bene incedere, lici-
tum ſit quodlibet ſequi, in ordine ad penſum ho-
farum jejunium naturale &. quia ſingula fundant
opinionem probabilem, ſed
Petes, an v. g. die Jovis „ dum ſonat duodecima
noétis, an, inquam;, dum eſt ictus v. g. tertius;
vel quartus, adhuc poſſet quis comedere carnes,
vel bibere vitrellum vini,; & mane celebrare! Re-
ſpondeo negativé, ratio eſt: quia horologium, dum
R. incipit

incipit ſonare, non indieat horam elabendam, ſed
elapſam, ità communiter Moraliſtæ.
Quæres, an Advocatus poſſit ſuſcipere cauſam
dubiam ſui clientis, & ipſam ſecundum opinio-
nem probabilem tueri abſque peccato? Reſpondeo
affirmativè ità Sbogar Theologiæ radic. tract. 137. de
probabil. cap. 2. u. 47. Ratio eſt: tum quia Advo-
catus in cauſa dubia defendens jus ſui clientis juxta
opinionem ſufficienter probabilem, quæ ſimul ni-
titur ſundamento magni momenti, procedit ſe-
cundàùm di Ramen rectæ rationis: ergo ſuſeipiendo
cauſam dubiam ſui clientis, eâmque tuendo ſecun-=
dùm ſententiam ſufficienter prohabilem non pec-
cat: tum quia munus Advocati non eſt cauſam
decidere, ſed ſolùm cam Judici proponere, qui
attendere debet, ad eam recté definiendam, né
incidat in damnationem propoſitionis 26. ab Alex-=
andro VII. proſcriptz. Tum quia ſubinde con-
tingit, ut à principio opinio appareat aliqualiter

probabilis, & ſucceſſu temporis indagando ratio-

nes fiat probabilior: ergo. Communiter tamen
annotant Theologi cum D. Thom. 22. 4. 77. art. 3. ut
Advocatus ſi opinionem omnino improbabilem in-
veniat pro cauſa ſui clientis, nequaquam illam
ſuſcipiat, ſed clientem de iniquitate cauſæ cauté
admoneat, eique perſuadeat, ut deſerat, ac com-
poſitionem cum ſuo adverſario ineat citra dam-
num ſui proximi: nam ſi pertinaciter hujusmodi
cauſam tueretur cum ſuper fluis expenſis ſui clien-
tis, tunc reſtituere illas teneretur utpote pravus
defenſor exroris, & injuſtæ litis. Et hæc de pro-
babilitate.

QuxXsTIO

X.

guoc
& co
kenti
llbere
idar
conko
verO
Norun
Uatumn
riis
hadenr
leirr
Jddd
2ion
litiam
elt he
i
gud
je ſu
Ollate
Verò
ab 60
mpa

1

Opine
Ponce
y.
Cro.
ſeser
Git le⸗
pech
. ſan⸗
NAK⸗
allen

Wd⸗
mnen

Henfr⸗
I n
la
⸗
aln⸗
Gonal
i ge⸗

t Nne
Ge

2 G 7
Quksro XV.
Duoanam ſit abtionum humana-
rum moralium altimatum prineipium
obiectium moralitatis
NOmine actionum moralium, licèt hæ à more
etymologiam nominis trahere videantur, eoô
quòôd per ipſarum exercitium acquiri ſoleat mos;
& confuetude exercendi ſimiles actiones, in præ-
fenti intelligimus actus illos, qui fiunt à ſubjecto
liberè operante, & attendente ad regulam rationis
dictantis tales actus eſſe licitos, vel illicitos, cui ſi
conformantur, dicuntur aétus moraliter boni, ſi

verô difformantur dicuntur adus moraliter mali.

Horum moralitatis regulam remotam, ſeu ulti⸗

matum principium direéctivum aſſignavimus ſupe-

riũs Quæſt. 12, legem æternam DEI, à qua ultima-
té habent, quod formaliter honeſtæ, vel inhoneſtæ;
licitæ, vel illicitæ ſint: hie autem aſſignandum eſt,
quodnam ſit principium ultimatum objectivum
actionum humanarum, à quo bonitatem, vel ma-
litiam deſumant, ſeu quænam fit ultimata ratio,
eur heæc vel illa actio ſit ohjectaum hujus, vel illius

legis æternæ, vel cur aliqua actio per ſe exigat

Præcipi, aut prohiberi per legem æternam, pro
guo .
Suppeno primè. Omnia media quà talia participa-
re ſuam bonitatem à fine, & eſſe eatenus bona;
quatenus conducunt ad conſecutionem finis, mala
verò quatenus conſecutionem finis impegiunt;, S&
ab ee abducunt, cùm eadem ſit menfura recti, &
obliqui, & malum non poſſit cognoſci, nisi per
comparationem ad bonum, quo privat; Proinde
K 2 umn

ES33 260 6.
cum in linea boni moralis, & honeſti finis hominis
ſimpliciter ültimatus nempe beatitudo obſediva fit
eſſentialiter bona & honeſta; imo ipfſiſſima prima
bonitas moralis, & prima heneſtas objectiva, id-
circo omnia reliqua, per quæ homo ad DEIUbI qu
ultimam finem accedit, eique adhæret ſunt bona,
& honeſta per hanc ipſam habitudinem ad finem ul-
timum. Hla verô ſunt mala & inhoneſla, per quæ
homo ab hoc fine recedit, & avertitur, ſuntque eò
magis, vel minùs bona, quò magis per ea accedi-
tur, & eò magis, vel minùs mala, quò magis vel
minùs ab hoc ultimo fine receditur, quæ verò per
ſe non conducunt, nec abducunt à fine ultimo, ea
per ſe nec ſunt bona, nec per ſe mala, ſed indiffe-
rentia.
Suppono ſecundò: Quod finis obtinendus cum qui-
busdam mediis connectatur determinaté, & abſolute;
cum quibusdam verô vagè, indeterminatè ex hypothe-
f..: ſic qui Pragäâ vult pervenire Romam ei abſolu-
tèe, & determinatè neceflarium eſt, ut localiter mo-
veatur, non eſt tamen abſolutè & determinaté ne-
ceſſarium, ut moveatur velociter, vel lentè, curru,
vel equô, vel pedibus. Similiter ad con ſecutio-
nem finis ſimpliciter ultimi abſolutè, & ex ipſamet
finis hujus natura determinatè eſt neceſſarium, ut
cognoſcatur, & ametur ſuper omnia; ut colatur;,
& per conſequens non contemnatur; aut inhono-
retur, non eſt tamen abſolutè, & determinatè neceſ-
farium ex ipſa hujus finis natura, ut DEUS his de-
terminatè actibus colatur, quæ determinatio non
habetur ex ipſa hujus finis natura, ſed aliunde.
Suppens tertis. Mediorum ex ſe abſolutè, & de-
terminaté non neceſſariorum determinationem ul-
timatè provenire, & pertinere ad aliquam volun-
tatem, cùm ſola voluntas ſit potentia electiva in-

ter

ter
inc
ter

e
m
ſu⸗
Drin
jegul
ſabe
cise
ſpoll
rum
ſupp⸗
1.
maye
eleſi
ſ⸗ G
len ,
ntig
im
ſer ſe
nenm,
Ha h
Loru
Veide
i
Vatu
ad h
d
Ergo
ſoſut.
Uultim
lita,
ſtaten

Mwins
lt
1tn
4, 1
181
bona,
n U⸗
er u
ne
ctil⸗
inne
fali le⸗

N
Hohe⸗
e
Ulola⸗
d⸗
e e⸗

e (vtn 5

leenro⸗
putt
Un, N
gobtur;
Ihnd⸗
e nece⸗

Ne

to
vnde⸗
u

rd

M⸗
4
RN
er

S 261 geg-
ter plura media abſolutè poſſibilia, & ad invicem
incompoſſibilia; quòd, ſi autem plures volunta-
tes inter ſe ſubordinatæ eadem media poſſint eli-
gere, determinatio primò & per ſe ſpectat ad pri-
mam & ſupremam voluntatem, cui cætera ſunt
ſubordinata, & tenetur ſe illi conformare tanquam
primæ regulæ, cum primum in unoqnoque genere ſit
regula & menſura cæterorum. Proinde ad voluntares
ſubordinatas pertinet mediorum determninatio præ-
cisè quoad ea, quæ ipſorum arbitrio, ac liberæ di-
ſpoſitioni reliquit, prima autem voluntas reliqua-
rum eſt Domina, eâsque ſuaâ fapientiâ dirigens, his
ſuppoſitis jam ſit.
Reſolutio: Objedta creata;, adebque & actiones hu-
manæ , quæ per ſe ſunt media abſolutè, & determinaté
neceſſaria ad conſecutionem finis ultimi exigentis, ea per
ſe, & intrinſecò, habent ultimate Jſuam bonitatem mora-
lem objectivam à ſolo fine ultimo. Secund. Ae ver
omnia illa objecta, quæ per ſe impediun: conſecutionem
ultimi finis, & hominem ejus poſſeſſione privant, Junt
per ſe, & intrinſecè mala, ber banc ipſam ineptitudi-=
nem, & repugnan: iam cum ultimo fine, tanquam cum bri-
ma bonitate morali objeſtiva. Ità communior Theolo-
gorum.
Probatur reſolutionis prima pars: Omnia media par-
ticipant aliquomodo ſuam bonitatem objectivam à
fine, ità, ut bonitas mediorum aliquomodo reſol.-
vatur in habitudinem, ſeu aptitudinem mediorum
ad finem, & in naturam finis exigentis aliquò mo-
dé⁶ determinaté, aut indeterminatè talia media:
Ergo illa objecta creata, quæ per ſe ſunt media ab⸗
ſfolutè, & determinatè neceſſaria, & determinatè ab
ultimo fine, qui eſſentialiter eſt prima bonitas, exi-
gita, participant ultimatè, & determinaté ſuam bo-
nitatem moralem objectivam ab ultimo fine „ tan-

K 3 quam

Auam à prima bonitate morali objeétiva, proinde
ad hanc quæſtionem cur v. g, amare DEIIM ſuper
omnia ſit per ſe, & intrinſecòà bonum morale objectivum?
nulla alterior ratio aſſignari poteſt præter hane, quia
amare DEIUM fuper omnia per ſe, & intrinſecè
exigitur à fine ultimo, éſtque medium abſolute &
determinatè neceſſlarium ad conſecutionem ultimi
finis. Confirmatur prinò: nullum obje ſtum creatum
habet ullam bonitatem obſeétivam, nisi participa-
tam à DEO tanquam à prima bonitate: ergo nec
illa objeéta creata quæ per ſe ſunt media abſolu-
té, & determinatè neceſſaria ad conſeçutionem ul-
timi finis, habent moralem bonitatem objectivam,
nisi participatam à prima morali bonitate objecéti-
Va, nempe ab ultimo fine, ex natura ſüua determi-
nate exigente talia media. Cousſirmatur ſocundè:
quidquid per ſe, & neceſlario congfutt primæ ve-=-
xitati eſt per ſe, & neceſſario verum: Ergo quid-
quid per ſe, & neceflario congruit Zrimæ bonitati,
eſt per ſe, & neceſſario bonum.
Probatur ſecunda pars primè. Omne malum eſt pri⸗
vatio alicujus boni: ergo quod per ſe repugnat
ultimo fini, & per ſe ſummô boné privat, eſt per
ſe intrinſecè malum propter hanc repugnantiam
cum ultimo fine. Vrobatur ſecundé. Quidquid per
ſe repugnat primæ veritati, eſt per ſe, & intrin-
ſecè falſum:; ergo quidquid per ſe & intrinſecè re-
pugnat primæ bonitati, erit per ſe & intrinſecè
malum; Hinc ad hanc quæſtionem, caur odium DEI
ſit fer ſe & intrinſecè malum, non poteſt alia alter
rior ratio aſſignari, præter hanc: quia per ſe re-
pugnat primæ bonitati odi haberi, cum haceſ=
ſentialiter cxigat amari; ergo.

Opbe-

Hie
Nti
intel
ſunt
conl.
ſed
tura
ratar
tellen
finis
ati
DE
gli in
let i⸗
condd
Confn
die
ſa
bile
don
mol
Re
hon
alian
malu
ter n
aliam
eſſet
lopt

I

elfn!
e,Yn
tialec
lute &
ultian
ertumn
nicige⸗

1ho Ne⸗

etercl
uudt:

ne Ne⸗

lſl⸗
ltati;

—

633 2623 6%2¾
Oppoſitorum Solutio.

Bjicies primè., Ideo amare DEUM eſt ultimatè
bonum, quia per ſe eſt conſonum, & conve-
niens naturæ intelleétuali, ideo odiſſe DEUM eſt
ultimatè malum, quia per ſe eſt diſſonum naturæ
intellectuali: ergo illa, quæ per ſe, && intrinſecè
ſunt bona, aut mala non ſunt talia per neceſſariam
conſonantiam, aut diſſonantiam cum ultimo fine,
ſed per conſonantiam, aut diſſonantiam cum na-
tura intellectuali. Reſp. Neg. ant. ſi enim quæ-
ratur cur amare DEUM ſit conſonum naturæ in-
tellectuali, reſponſio ultimata eſt, quia DEUsS quà
finis ultimus per ſe, ac neceſſariò exigit amari à
natura intellectuali.
Objicies ſecundé, Si per impoſſibile non daretur
DEUS, non daretur ſimpliciter finis ultimus; At-
qui in hac impoſſibili hypotheſi adhuc homicidium
eſſet intrinſecè malum: ergo illius malitia non
conſiſtit in intrinfſeca repugnantia cum ultimo fine.
Confirmatur primo. DEO non exiſtente adhuc ratio
diéctaret aliqua obſecta eſſe honeſta, aliqua inhone-
ſta: ergo. Confirmatur ſecundé. DEO per impoſ-
ſibile non exiſtente, adhuc abſurdum eſſet dicere:
non eſt majus malum occidere Parentem, quàm
muſcam: ergo.
Reſp. diſt. min. in hac Chymerica hypotheſi DEI
non exiſtentis, conſtanter retenta, & non eliſa per
aliam Hypotheſim Chymericam, homicidium eſſet
malum neg. ſi hæc Chymerica hypotheſis conſtan-
ter non reſervetur, & teneatur, ſed elidatur per
aliam Hypotheſim Chymericam, homicidium non
eſſet malum præſertim Theologicum, quamvis Phi-
loſophicum aut Politicum, adhuc peccatum eſſet
R 4 con.

3 264 82-
eon. min. ſi hæc Chymerica Hypotheſis (non datur
DEUS) conſtanter teneatur cum omnibus legitimis
aut neceſſariis conſequentiis, tunc neceſſariò ſequi-
tur, nullam dari creaturam, nullum finem, nullum
intermedium, nullum intermedium bonum ad eum
adducens, aut malum ab eo abducens, adeoôque nec
daretur bonum nec malum, quia nihil eſt bonum
aut malum nisi finis fit aut medium ad finem con-
ducens, aut ab eo abducens, Si autem hæc Chyme-
rica Hypothefi conſtanter non teneatur quoad om-
nes legitimas, & neceſſarias conſequentias, ſed eli-
datur per aliam Chymericam Hypotheſim: Tali ni-
mirum caſu adhuc dari rempublicam ordinatam
ad tranquillam, & ſocialem vitam, in tali caſu v. g.
homicidium eſſet quidem intrinſecè malum purè
politicè, ſeu Philoſophicè, utpote per ſe repu-
gnans fini Politico, tranquillæ, & ſociali vitæ, non
eſſet autem malum Theologice, quia per malum
Theologicum communiter intelligitur illud, quod
eſt contra DEUM, conſideratum fub aliqua for-
malitate Divina, qualiter eſt DEUS conſideratus
ſub formalitate finis ultimi, ſive in naturali, ſive in
ſupernaturali ordine, quia conſideratio finis ulti-
mi, & legis æternæ in ordine naturali ſpectat ad
Theologiam naturalem, ſeu per principia natura-
lia cognoſcitivam; in ordine autem ſupernaturali
ad Theologiam ſupernaturalem, ſeu principiis Divi-
nitùs revelatis innixam; quod, ſi quis faciat quæ-
ſtionem de nomine: quod peccatum Philoſophicum
ſit contra DEUIM in ordine naturali conſideratum,
tune etiam in tali hypotheſi nec daretur peccatum
Philoſophicum in hoc ultimo ſenſu, ſed vocandum
eſſet peccatum innominatum, aut anonymum: ex
diétis etiam patet Reſponſio ad Confirmationes.
Ohbijicies

lulr
s
gullen
Aleun
ne he

onun

col⸗
hne⸗
don⸗
d eli⸗
Uill⸗
otamn
1 5
un
ltpy⸗
1, 01
/RH
gnol
or⸗
etatus
ſyeit
6 t.
at 10
atua⸗
nuul
6Dor⸗
1 .
hhien
eratm

Objicies tertio. Si quæratur, cur mendacium per
ſe repugnet fini ultimo, quæſitus debet aliam ulte-
riorem rationem aſlignare: ergo repugnantia in-
trinſeca cum fine ultimo non eſt ultima ratio ma-
litiæ in iis, quæ dicuntur per ſe, & intrinſecè mala.

Reſp. diſt. ant. quæſitus debet aſſignare ulteriorem

rationem ſui aſſerti, quòd affirmet mendacium per
ſe repugnare ultimo fini con. debet aſſignare ulte-
riorem rationem malitiæ in mendacio repertæ zeg.
ant. Si enim conſtet mendacium per ſe repugnare
fini ultimo, eò ipſo conſtat illud eſſe per ſe ma-
lum, nec poteſt procedi ad ulterius reſolutorium
malitiæ, ſicuti ſi conſtet aliquod obje dum eſſe à
DEO revelatum, qui nec fallere, nec falli poteſt,
e ipſo conſtat tale objectum eſſe firmiſſimè cre-
dibile fide divina, nec poteſt ulterius procedi ad
reſolutorium fidei divinæ. Licèt, ſi dubitetur,
utrum DEUs talem rem revelaverit, recurri debeat
ad ſigna Credibilitatis, quæ ſunt tantàùm quædam
præambula requiſita ad formandum judicium Cre-
dibilitatis, & ad acquirendam notitiam revelatio-
nis, non ſunt autem motivum & reſolutorium
fidei divinæ. Similiter ſi dubitetur, an menda-
cium per ſe repugnet fini ultimo? dehet recurri
ad diſcurſum, & rationes, quibus probetur hæc
repugnantia; hac enim deprehenſa nulla ulterior
atio aſſignari debet, aut poteſt malitiæ in men-
dacio. Proinde objedtio confundit rationem no-
titiæ de repusnantia mendacii cum fine ultimo, &
rationem malitiæ; iſta pertinet ad quæſtionem, an
mendacium ſit intrinſecè malum, illa pertinet ad quæ-
ſtionem, aunde innoteſcat mendacium repugnare ulti-
mo ſini.
Objicies quarté. Si illorum quæ ſunt intrinſeeè
mala, malitia deſumeretur ex intrinſeca repugnantia
cum

883 266 689
cum fine ultimo, ſequeretur nullam v. g. furti
malitiam contrahere, qui furaretur, nil omnino
cogitando de ultimo fine & repugnantia intrinſeca,
quam habet fúrtum cum ultimo fine; atqui hæc
ſequela eſt falſa: ergo. Sequela Majoris probatur:
nullum objectum refundit ſuam moralitatem in
Actum, nisi talis moralitas præcognoſcatur: atqui
fur nihil omnino cogitat de ultimo fine, ejúsque
intrinſeca repugnantia cum furto, nec cognoſcit
malitiam furti: ergo. Reſp. neg. ſequelam maj. ad
ejus probationem diſt. miv. fur nihik omnino cogitat
de ultimo fine, nec malitiam objeétivam furti
præcognoſcit cognitione reſolvente illam in primum
principium objectivum Moralitatis, quæ reſolutio
pertinet ad ſolùm Theologum, aut Philoſophum
con. non cognoſcit talem malitiam cognitione re-
ſolvente illam in primum principium direétivum
nempe in legem prohibitivam furti, quæ reſolu-
tio ſpectat ad hominem ùt moraliter operantem
neg. min. & conſeq. Nam jam ſæpius dictum fuit
Quæſt. zz. reſolvere Quæſtionem de principio ob-
jedtivo moralitatis ſolùm ſpectare ad hominem uͤt
Theo logum.
Objicies quintè. Multi dantur actus fſeu media ad
conſequendum finem ultimum tamen conducentia;,
cum quibus tamen finis ultimus detezminatè non
connectitur ex ſola natura ſuæ infinitæ bonitatis;
fed ex libera determinatione divinæ voluntatis, ut
patet veg. in circumciſione, eſu carnium; fed talia
media non habent ſuam bonitatem objectivam ex
fine ultimo: ergo. Reſp. Con. maj. diſt. min. ſod
talia media non habent ſuam bonitatem objecti-
vam à fine ultimo immediatè con. mediante libera
voluntate divina neg. min. & conſeq. Talia enim
media habent ſuam bonitatem objeclivam à fine
ultimo

—

ulti

Qd
ſol⸗
boni
Rele
Cutn
cone
Aute
aon
le i
Itnd
di
Ddn
tione
tane,
Volei
Velle
der
obſe
Re
Dall
Kemn
volun
voloun
Velle
luts

inle
uihe
ten in
atgli

isgne

doleit
(la!
ti
linn
eſolotis
ſopkun
one te⸗
Mirum
lolu
zutenh
on
o d⸗
inen d

nelin 4
centii 7
te von
aunds,
ncil
Eel l
hen 4
it 4
hek
16 4
ne
Ao

ultimo mediante libera voluntate divina, ità ut
hæc bonitas mediorum ultimaté reſolvatur in vo-
luntatem DEl volentis nos uti talibus mediis ad
finem obtinendnm. Proinde talia objecta ſecun-
dùm ſe indifferentia, & indeterminata evadunt
ultimaté bona per legem DEI poſitivam determi-
naté præcipientem uſum talium mediorum, mala
verô ultimate evadunt per legem DEI poſitivam
determinaté prohibentem uſum talium mediorum.
Quèòd ſi autem lex divina quædam permittat, &
ſola lez humana prohibeat, aut præcipiat, eorum
bonitas aut malitia in legem humanam reſolvitur.
Reſp. patet in exemplo. Si enim quæratur, cur Cir-
cumciſio in lege veteri fuerit bona, & honeſta,
conducens ad finem ultimum conſequendum, non
autem in lege nova: nulla alia ratio ultimata
aſſignari poteſt, præter liberam DEl voluntatem,
quæ in lege veteri circumciſionem præcepit, in
lege autem nova prohibuit. Similiter etiam diſcur⸗
rendum eſt de aliis. Sed
Dices: DEUs liberé multa vult, quæ hominibus
non licet velle, & procurare, vult enim damna-
tionem peccatorum, mortes parentum &c. quam
tamen non licet nobis velle & procurare; ſimiliter
voluit mortem Chriſti,; quam tamen non licuit
velle & procurare Judæis: ergo voluntas DEl li-
bera, non eſt ultimata ratio moralitatis,; quoad
objecdta indifferentia.
Reſpondetur aliud eſſe DElLlM aliquid velle, aliud
DEUM velle, ut nos homines velimus, & procu-
gemus aliquid, aliud item elt DEIIM aliquid velle
voluntate beneglaciti, aliud DEUM aliquid velle
voluntate ſigsi, aliud denique eſt DELIM aliquid
velle voluntate antecedente, aliud conſequente; vo-
luntas igituxr DEl libera; catenus eſt principium
OI-

33 268 S8-

moralitatis objedivæ comparativè ad adus huma-
nos;, eorumque objeéta ſecundùm ſe indifferentia,
in quantum vult nos aliquid velle, idque volun-
tate ſigni, & antecedente, talia autem non ſunt
ca, quæ adducuntur in objectione.
Objicies ſextò. Si finis ultimus eſſet principium
ultimatum obſe Rivum moralitatis, deberet etiam
poſſe aſſignari principium objectivum immedia-
tum, & progimum, à quo aétus humani imme-
diatè deſumant ſuam ſpeciem bonitatis, aut ma-
litiæ moralis: ſed hoc aſſignabile non eſt: ergo.
Reſp. neg. min. nam à S. Thoma hic quæſt. 19. art. 1.
Suarez diſp. 4. ſect. I. aſſignatur duplex objectum;,
ſcilicet primarium & ſecundarium. Primarium autem
appellatur id, in quod actus bumanus principali-
ter tendit, & hoc etiam antonomaſticè, & ſinè
addito dicitur objettam, ac refundit primam, ſeu
ſubſtantialem ſpeciem moralitatis in actum. Obje-
Rum veroô ſecundarium vocantur circumſtantiæ, ſeu
accidentia aliqua aut ipfſius objecti primarii, aut
perſonæ operantis, aut aéctionis, quas circumſtan-
tias actus humanus etiam attingit; & penes eas de-
ſumit ſpeciem moralitatis quaſi accidentalem. Unde
ſi quis furetur mille, hujus a us primarium ob⸗
jedum eſt res, ſeu pecunia aliena: quantitas au-
tem tam exceſſivaâ eſt circumffantia aggravans; &
adaugens malitiam furti, ſeu addens quandam
quaſi accidentalem ſpeciem incrementi malitiæ. Ra-
tio autem aſſerti eſt: quia adtus humani deſumunt
ſpeciem bonitatis vel malitiæ moralis per ordinem
ad objectum, ſicut motus per ordinem ad termi-
num, juxta illud Oſeæ 9. Faéëti ſunt abominabiles,
ſicut ea quæ dilexerunt; atqui habent objectum du-
plex primarium: & ſecundarium ergo deſumunt

ſpeciem ab utroque: ergo &c. ſecunds in hbomine
bonitas

voni⸗
ſubd
uita
ralt
ab
ſtan
ſorm
hum
obje⸗
Zepr
li ſit
1b ol
con
ot d
odiut
obſec
helm.
Deinge
malitian
Human
bonus
Lere
At a
tis el
Perm
nati-
7. 4.
ad h
ſatis
oltu
ſum.
injul
ſed ſ
Votiy

n⸗
fekt,
Ne
on n

eſpiun
etian
Velhe⸗
iome⸗
zut m⸗
. l⸗
6 Gl.
edln
abten
ehel⸗
As
1, kn
Obje⸗
ſel
nc⸗
ensde⸗
n. Uute
m .
11s ⸗
Gnin
Ue

elunmn

ien
0 tent
,
n?
1
e
Gnas

663 269 S62.

bonitas naturalis non deſumitur tantàm à forma
ſubſtantiali, ſed etiam ab accidentibus, à quan-
titate, qualitatibus & c. ergo etiam bonitas mo-
ralis, & oppoſita malitia non deſumitur tantùm
ab objecto primario habente ſe inſtar formæ fub-
ſtantialis, ſed etiam à ſecundario habente ſe inſtar
formæ accidentalis. Hic tamen à Theologis:
Primè notanda veniunt duo: imprims quod adus
humanus ſumat ſuam bonitatem aut malitiam ab
objecto, àt eſt in mente: bonus quidem ab objecto
repræſentato ùt honeſté & convenienter amabili,
ſi ſit adius proſecutionis, ſi autem ſit actus fugæ
ab objecto repreſentato ùt convenienter odibili,
econtra verô actus malus ab objecto repræfentato
àt diſconvenienter amabili, vel odibili. Et hine
odium peccati eſt actus bonus, licèt verſetur circa
objectum peſlſimum, êcontra odium DEl eſt actus
peilimus licèt verſetur circa objeéstum optimum.
Deinde magnum eſſe diſcçrimen inter bonitatem, &
malitiam objectivam in ordine ad actum voluntatis
humanæ, ut enim actus voluntatis ſit formaliter
bonus, & honeſtus, debet objedli bonitatem attin-
gere, tanquam objectum formale, ſeu motivum,
ut autem ſit formaliter malus, & inhoneſtus, ſa-
tis eſt, ut malitiam objeéti præcognitam attingat
permodum objeéti materialis, & præcisè termi-
nativi: ità obſervat S. Thomas hic quæſt. 19. art.
Z. ad tertium; & docet Philoſophus in z. Eth. c. 4.
ad hoc, ut homo evadat juſtus formaliter, non
ſatis eſſe, ut velit jaſtum, ſed etiam opus eſſe, ut
juſtum velit jaſté, ſeu ideo, quia eſt formaliter ju-
ſtum, ècontra autem, ut homo evadat formaliter
injuſtus, non eſſe opus, ut injuſtum velit injuſtè,
ſed ſatis eſſe, ut velit injuſtum, ſive jam velit ex
motivo honeſto, vel inheneſte. Et hinc ſive quis
furetur

furetur ex motivo dandi eleemoſynam, five ex
motivo ſe inebriandi, in utroque eſt formaliter in-
jurioſus, & fur.
Secundé objecta ſecundaria, ſeu circumſtantias
acdtuum humanorum efle ſeptem hoc verſu recen-
ſitas: Quis, quid, ubi, quibus auxiliis, cur, qusomodos

quando. Explicationem autem ſingularum eſſe ta-

lem: per Iy quis ſignificatur qualitas, ſeu conditio
perſonæ operantis: puta; ſi ſit Clericus, aut Lai=
eus, celebs, aut conjugatus Ec. per quid; aut
etiam circa quid ſigni ficatur eonditio aliqua objecti
Primarii, puta quantitas, qualitas, aut etiam

illius effeétus. Per abi ſignificatur locus in quo

operatio exercetür: puta templum forum &c. per
7 quibus auxiliés ſignificantur inſtrumenta actionis;
F. g. laqueus, gladius, venenum reſpectu homi-
cid. Per cur ſignificatur finis extrinſecus, qui
etiam vocatur finis operantis, eò, quòd operans
ſibi illum ſuo arbitratu præſtituat, adeôque di-
ſtinctus eit à fine intrinſeco, qui dicitur finis ope-
ris, & eſt idem cum objecto primario: ſi v. g. Pha=
riſæus det Eleemoſynam propter vanam gloriam.
Fer quando lignifſicatur tempus in quo exercetur
actio, puta nocturnum, aut diurnum, item mora
temporis, qua durat actio. Hæ tamen circumſtan-
tiæ, ad hoc ut aliquid moralitatis transfondant in
actum debent eſſe præcognita, alias enim non ca-
derent ſub voluntatem; adeéôque nec acdtum mora-⸗
lizarent.
Tertiè. Quod finis extrinſecus operantis ſit præ-
cipua circumſtantiarum, imò non pura circumſtan-

tia, ſed ſimul cauſa finalis, ut notat S. Thomas hie

quæſt. g. Art. 4. Suarez Diſp. 6. Sett. 2. numero I5.
Ratio eſt: quia finis eit præcipuum motivum vo-⸗
luntatis: Unde dixit Ariſtoteles in 7. Eth. cap. 2e
6onſen⸗

cont
guis

ell
mil
eſg⸗
lcet
cipal
Mali
tiai,
nalit
atie

ſua
tiæ 5
liem
ajus
uine
zat ine
Col
enſe
deſn
fni;
Vult

Aus

0We⸗
ſatis
aute
ſpar
ut ſi
mexc
gupl
nim

aſtun

leex
Auns
lamin
recene
omec;
le ti.
nditio
KLii⸗
4, MM
tlimn
1
A⸗ Ne
ioniez
lomi⸗
aut
enaſs
e ll⸗
Re⸗
1 . Aun⸗
Olotlame

5
eyeteeiut

ten n0

uole⸗
chrl
don e
n Nole
1

1

0

Nuntti

oN

S. 6,
cenfentiente S. Thoma hic quæſt. 15. Art. 6. Cum
quis furatur adulterandi causàâ, magis adulterum
quàm furem eſſe, cujus ratio ulterior eſt: quia id
magis tale eſt, propter quod unumquodque tale
eſt, ut ait Ariſt. in lib. Poſt. cap. 2. Atqui huic ho-
mini furtum voluntarium eſt propter adulterium:
ergo adulterium eſt magis voluntarium: Cæterùm
licèt talis finis in operantis intentione ſimul prin-
cipale objectum ſit, ideôque actui interno ſpeciem
malitiæ addat, eſt tamen accidens, ſeu Circumſtan-
tia ipſius peccati furti, quod propriam ſubſtantialem
malitiam ab objecto ſuo, ſcilicet rei alienæ contre=
ctatione deſumit, & ad adulterium accidentaliter
& præcisé ex operantis arbitratu, non ex natura
ſua refertur. Sunt tamen adhuc aliæ circumſtan-
tiæ mutantes ſpeciem, ſeu addentes novam ſpe-
ciem moralitatis, ùt circumſtantia guis, quid V. g⸗
Cajus fornicatur cum perſona ſacra, aut conſan-
guinea, additur fornicationi nova ſpecies ſacrilegii,
aut inceſtůs &c. ex dictis:
Colligitur primo. Quòôd univerſim electio medii
ex ſe mali ad finem malum ab utroque malitiam
deſumat, adeoôque duplicem ſpecie, ſi medium &
finis habeant malitias ſpecie diverſas, ùt cum quis
vult furari ad fornicandum. Ratio eſt: quia ipſe
actus eſt volitio efficax duorum malorum, unius ut

objecti formalis, alterius ut objecti materialis, quod

ſatis eſt, ut utriuſque malitiam acquirat, quod ſi
autem habeant malitias ejusdem rationis, vel di-
ſparatas v. g. per ordinem ad diverſas perſonas,
ut ſi quis incendat domum Petri, ad comburendas
merces Pauli, in illa contentas, electio contrahet
duplicem numeré malitiam injuſtitiæ: reſpicit
enim diverſas damnificationes, quæ proinde non
poſſunt coaleſcere in unam, ùt coaleſeerent, ſi per-
tinerent

tinerent ad eandem perſonam, ùt ſi quis incende-
rxet domum Petri ad comburendas merces Petri.
Colligitur ſecundò. Electionem medii habentis ho-
neſtatem ab honeſtate finis diverſam, eique non
ſubordinatam, nullam participare bonitatem ab
honellate medii, quando appetitur præcisè ut me-
dium, & nullé modéô propter honeſtatem ſibi pro-
priam. Hinc actus quo eligitur v g. jejunium
præcisè ad ſedandam libidinem, tantùm partici-
pat honeſtatem caſtitatis, non temperantiæ: actus
enim non accipit honeſtatem ab objeco, nisi ap-
petatur expreſsé propter illum, ùt contingit, cùm
eligitur ab aliquo eleemoſyna ad placendum DEO,
cui ſcit placere honeſtatem Eleemoſynæ, quo caſu
eleemoſyna amatur formalites ùt honeſta, licèt non
ibi ſiſtendo. Unde eſt quidem proprium honeſta-
ti poſſe amari propter ſe inſtar finis, non ſic ta-
men, ut non poſlit etiam inſtar medii amari pro-
pter aliud.

QusTrIo XVI.
Utrum detur abtus bhumanus in-
aiſfferens?
Uia indubitatum eſt apud omnes, quòd poſ-
Qlint exerceri ab homine aliqui actus non hu-
mani, ſeu absque advertentia, & deliberatione
rationis, qui nec moraliter boni ſunt, nec mali,
adeôque indiferentes, v. g. ſi quis in delibe raté
mordeat ungues &c. proinde de his præſens quæ-
ſtio non eſt, ſed ſolàm movetur quæſtio de actibus
proprie humanis, & morahbus, ſeu qui fiunt
cum deliberatione „& advertentia rationis, utrum

ſeilicet ejusmodi moralis,„ ac humanus actus in-
differens⸗

liller
Valea
Ultru
aleg
temu⸗
Hima,
ritſen
ſelunla
diſſeren
Tari,
acus
honitat

matio,

quoadl
malitie
enti 9
Procecht
lunoſe
lan W
lpeciem
RRai
kenten,
docet
ltem
lirmin
Wert
lpecie
Nayen
el
dim
dipic
5 Au
cap. 2
e⸗ tma

3hetn
eptise
Ole
lten 4
Ut me⸗
bipo⸗
inlum
punthl
1 a0
il /⸗
l,tn
1 Ro.
o A
cet non
Ponell⸗
Het-⸗
1o⸗

differens, ſive qui nec bonus, nec malus ſit, dari
valeat. Quæ aliis terminis ſic ſolet proponi:
Utrum diviſio actùs bhumani in bonum, & honeſtum ſit
adequata? Itêm utrum aliquis altus humanus ſive in-
ternus, ſive externus dari poſſit, qui neque ex objecto
primario, ſeu ex fine intrinſeco operis, nec ex fine ex-
trinſeco operanti, aut alla alia circumſtantiæ & objecto
ſecundario ſit honeſtus, aut inhoneſtus; cùm enim in-
differentia adtus humani poſſit dupliciter conſide-
rari, vel quoad ſpeciem, vel quoad individuum,
actus indifferens quoad ſpeciem eſt, qui nullam
bonitatem, aut malitiam ſumit ex objecto pri-
mario, & fine intrinſeco operis. Acus indifferens
quoad individuum eſt: qui nullam bonitatem, aut
malitiam moralem deſumit ex fine extrinſeco,
alilsque circumſtantiis; hinc tam de actu indiffe-
renti quoad ſpeciem, quàm quoad individuum
procedit præſens quæſtio, circa quam quatuor
famoſæ Theologorum ſunt opiniones: Prima negat
dari ullum adctum indifferentem, neque quoad
ſpeciem, neque quoad individuum. Ità Cardinalis
Palavicinus. Secunda aſſerit dari actum indiffe-
rentem in individuo, non tamen in ſpecie. Tertia
docet dari actum indifferentem in ſpecie,; non
autem in individuo. Ità D. Thomas, Suarez, Bel-
larminus, & plures recentiores. Quarta denique
aſſerit dari actum indifferentem non tantùm quoad
ſpeciem, ſed etiam quoad individunm ità D. Bo-
naventura, Scotus, Leſſius. Cum quibus ſit.
Reſolutio: dantur actus humani non tantuùm ſecun-
dum ſpeciem moralem indifferentes, ſed etiam quoad in-
dividuum. Probatur reſolutionis prima pars, Auth.
S. Auguſtini lib. ſecundò de ſermone Domini in monte
cap. 29. Sant quædam facta media, quæ poſſunt boné,
vel malb animé fieri, de quibus remerarium eſt judi-
8 garxe.

N

S
care. Itèm Auth. D. Hieronymi Epiſt. 89. ità ſori⸗=
bentis: bonum eſt continentia, malum eſt lusuria;
inter utrumque indifferens ambulare. Item Auth.
8. Thomæ bic quæſt. 18. art. 8S in. Q. ubi ità loqui-
tur: Adtus omnis habet ſpetiem ab objecto relate ad
principium actuum bumanorum: quod eſt ratio. Unde
ſi objectum acts incladat aliquid conveniens ordini ra-
tionis, erit aâtus bonus ſecundum ſuam ſpeciem, ſicut dare
eleemoſinam indigenti; ſi autem includat aliquid re-
bugnans rationi, erit attus malus ſecundum ſpeciem, àt
furari, & tollere aliena. Contingit autem, quòd ali-
quod objeétum non includat aliquod pertinens ad ordi-
nem rationis, ſicut levare feſtucam de terra, ire ad
campum &c. & talis actus ſecundum ſpeciem ſuam ſunt
indifferentes.
Probatur ſecundò ratiene. Quædam objecla prima-
ria ſpecificativa aduum humanorum in genere
entis nullam ſecundùm ſe præcisé conſiderata, ſe-
clusisque omnibus circumſtantiis, & fine extrin-
ſeco, habent moralitatem objedtivam boenitatis;
vel malitiæ, illa nimirum, quæ nec præcipiuntur;,
nec conſuluntur, nec prohibentur, ſed puré per-
mittuntur, vel à lege divina, vel humana: ergo
tali caſu objecta ſecundùm ſe nullam poflſunt in-
fundere moralitatem in actus, quibus eliguntur,
aut repudiantur, adeôque per ſe non poſſunt ſpe-
cificare actum humanum in genere moris: ergo
actus verſantes circa talia objecta nec funt mora-
liter boni, nec moraliter mali, in quantùm præ-
cisé comparantur ad talia objecta, & ſecluſo omni
reſpectu ad circumſtantias objecti, finémque ex-
trinſecum operantis; atqui adtus humani, qui nec
ſunt boni, nec mali ex obje do primario, & ſpe-
cificativo eorundem in genere entis vocantur in-
differentes ſecunduùm ſpeciem in genere moris: ese⸗
on=

Co
ſtati
licut
gwi
d e
qui
ſeevn
jedtum
tales
keltue⸗:
nec m

4 fſaenod

bent,
honell
lrunti
huma
bus
mMann
gldcl 1
ſeciem
Us dete

NNW
bon,
Do
iate
Datur
inmed
noſe.
kalis.
num.
VII.
Prope
DeEr
cn,

Klen
ung,
4 ſogt⸗
lan 4
. Uc⸗
i ⸗
ut daft
did e
lieh,
Aud l⸗
Sli⸗
1 i 4
an t

6
e
, E⸗
Strla⸗
latis,
untar,
4
e W⸗
1a! el
OHunt in⸗

9

,. tu
ſolnat, H

lintſhe⸗
18: e
vnt on
thn 5
Jolontl
1 gin
, &

7

cnt
nh⸗

N.

„ 69 275 SB⸗
Confermatur primo. Actus humani ſpeciem mora-
litatis deſumunt ab objeéto primario, adeôque
ſicut actas illi dicuntur boni ſecundùm ſpeciem,
qui tendunt in primarium objectum de ſe bonum,
& ε contrario illi ſecundàm ſpeciem cenſentur mali;
qui tendunt in objectum de ſe malum, ità illi erunt
ſecundùm ſpeciem indifferentes, qui habent ob-
jectum ex ſe indifferens ad bonum & malum; atqui
tales adus plures ſunt, nam ambulare, levare
feſtucam &c. ex obfecto non habent bonitatem,
nec malitiam, ſed ad utrumque ſe indifferenter ha-
bent, unde etiam poflunt ex bono fine extrinſeco
honeſtari, & ex malo vitiari: ergo. Confirmatur
ſecundè. Comuniter dicitur, quod ſint aliqui actus
humani boni, quia præcepti, ùt abſtinere à carni-
bus die veneris; alii verò mali, quia prohibiti, ut
manducare carnes die veneris: ergo ſignum eſt;
quòd iſli actus ſint indifferentes ſecundùm ſuam
ſpeciem, & quòd poſſint ex adjunctis circumſtan-
tiis determinari ad bonum, vel ad malum; ſi enim
ſecundùm ſuam ſpeciem eſſent determinatè boni-
vel mali, dicerentur à contrario præcepti, quia
boni, vel prohibiti, quia mali: ergo.
Probatur ſecunda pars Reſolutionis primèꝑ. Autho-
ritate Concilii Conſtantienſis ſeſtone 17. ubi dam-
natur art. 16. Joannis Huſs, qui talis eſt: Diviſis
immediata humanorum operum eſt, quod ſint vel vir-
zuoſa;, vel vitioſa &c. Atqui ſi nullus daretur mo-
ralis, & humanus in individuo indifferens inter bo-
num, & malum, illa diviſio eſſet immediata, quòd
aſſleruit Huſs: ergo. Item Authoritate Alexandri
VIII. Annô 1690. die §. Septembris damnantis hanc
propoſitionem: Omnis hbumana akctio deliberata eſi
DEI dilectio, aut mundi, ſi DEI; Charitas Patris eſt;,
ſi mundi concapiſcentia carns, boc eſt mala eſt:
L S 2 erge

. .
ergo inter actiones bonas, ſeu meritorias & pec-
caminoſas dabitur actus in individuo indifferens.
Neque dicas. Similes actiones, non eſſe adtiones
humanas, ſed tantùm hominis. Nam contrà eſt;
quia Concilium Conſtantienſe explicitè loquitur de
humanis operibus, non autem de operibus homi-
nis: Alexander autem VIII. explicité nominat
actionem humanam deliberatam, non autem ponit
actionem hominis; item Authoritate ſandti Gre-
gorii bomilid 27. in Evangelia, ubi loquens de di-
lecçtione proximorum, quæ procedit non ex Cha-
ritate, ſed ex affedu cognationis, & carnis, ex
una parte negat talem dilectionem eſſe actum vir-
tutis, ex altera vero affirmat malam non efſe, nec
ei ſacra eloquia contradicere: ergo ſequitur eſſe
indifferentem, cum nec bona, nec mala ſit.
Probatur ſecundò ratione. Si non daretur adtus in-
differens in individuo, hoc eſſet ideo, quia actio-
nibus noſtris tenemur tendere ad DEUM tanquam
ad finem ultimum ſupernaturalem; ſed hoc nihil
facit: ergo. Probatur min. quia hæc lex ratione
cujus habemus, quòd teneamur noſtris actionibus
tendere in DEUM tanquam in finem ſupernatura-
lIem, eſt ſolùm lex poſitiva, & affirmativa, non
verô negativa; atqui lex affirmativa per hoc di-

ſtinguituz à negativa, quod hæc obliget ſemper,

& pro ſemper, illa verò ſemper, ſed non pro
ſemper: ergo non tenemur ſemper, & omnibus

noſtris actionibus tendere ad ultimum finem, etiam

deliberatè agentes: quia etiam deliberaté agens

non teneor ſemper elicere amorem DEI, ſed poſ-

ſum deliberatè omittere, quia lex amandi DEUIM
eſt affirmativa: ergo à pari. Confirmatur. Nullum
datur praceptum nos obligans ad omnes noſtras
actiones deliberatas referendas ad ultimum finem:
ergo

erg
nec
tale
con
G
herle
ſor⸗
cipere
uamer
keeit.
non p
mur,
lant,
Torion
talis
Doß
commo
Imaſa; e
ſhega
NtN
(K:
Ohos
eltbe
nliſe⸗
Drol
doonn
W
eſ de
iſen
eſt o
mié
Part
IIlan
imper
s ne

vntrd el,
glitur e
1s homi⸗
Nominat
n honit
Gi Gr⸗
s Ee ei⸗
der⸗
ll,
Aunn il⸗
ele, ee
tur d
1t
ls i⸗
⸗
quam
ibil
mone
Nortos
etnatunt⸗
li, l
t loe di⸗
4 ſenpet,
ſon
Onrlns
em, alu
ettte 11
l llß,
cik
nei.

00

ergo poterit dari adtio in individuo indifferens quæ
nec ſit bona, nec mala. Probatur ant. prim quia
tale præceptum eſſet naturæ humanæ graviſſimum
contra illud Matthæi 11. Jagum meum ſuave eſt,
& onus meum leve. Secundè licèt DEUsS habeat
perfetiſſimum Dominium noſtrarum actionum, &
ſi præcipere vellet, pro poteſtate Dominii ſui præ-
cipere poſſet omnes actus noſtros ad ſe referri, id
tamen pro fragilitate, & imbecillitate noſtra non
fecit, nec id præcipere conveniens erat. Tertis
non poteſt aſſignari, à qua virtute ad id obligare-
mur, non ex præcepto Charitatis, ùt aliqui vo-
lunt, quia illud affirmativum eſt, & non obliga-⸗
torium pro ſemper, neque ab ulla alia lege: ergo
talis lex non datur.
Probatur tertid, Appetitus commodi, & fuga in
commodi naturalis non eſt in individuo bona, aut
mala; ergo eſt actus indifferens. Probatur ant. non
ſpedat ad ullam virtutem moralem: ergo non eſt
moraliter bona: nec eſt ulli virtuti morali oppo-
ſita: ergo nec moraliter mala: ergo naturalis ali-
cujus commodi appetitus etiam deliberatus aut
deliberata incommodi naturalis fuga eſt moraliter
ndifferens: exgo.
Prohatur quartò. Deliberata nolitio exequendi
bonum aliquod v. g. Paupertatem, aut obedien-
tiam eſt adtus moralis in individuo; atqui ille nee
eſt bonus, nec malus: ergo eſt in individuo in-
differens. Prima pars min. probatur. Quia nolitio
eſt omiſſio majoris boni, nec eſt laude, nec præ-
mié digna: ergo non eſt moraliter bona. Secunda
pars min. etiam probatur. Scilicet non eſſe malum.
IIla nolitio non eſt mala, cujus objectum non eſt
imperatum, ſeu ſub præcepto; atqui objectum hu-
jus nolitionis non eſt imperatum, nec ſub præ-
8 3 cepto:

ecepto: ergo illa nolitio non eſt mala. Probatur mis.
quod eſt merum conſilium non eſt ſub præcepto;
atqui conſilia Evangelica ſunt mera conſilia: ergo
non ſunt imperata, nec ſub præcepto.

Oppoſitorum Solutio.

Oieie primòé. Si daretur actus indifferens in
ſpecie, tunc inter bonitatem & malitiam da-
retur medium; atqui hoc non datur: ergo. Pro-

batur min. Inter privativè oppoſita non datur me-

dium; ſed bonitas & malitia ex objecto ſunt pri-
vativè oppoſita: ergo inter illa non datur medium,
ſcilicet indifferentia ex objecto; Reſpond. con. maj.
neg. min. probationi dſt maj. inter privative op-

poſita non datur medium in principio ſuſceptivo,

ſive in ſubjecto apto con. quando ſubjectum non
eſt aptum aeg. maj. ſimiliter diſt. min. & neg. conſ.
Nam licèt cæcitas, & viſus ſibi opponantur pri-
vative, tamen murus utpote ſubjectum Cæ&ε citatiss
vel viſionis incapaz, & ineptum, nec videns,
nec cæcus dicitur: ſic etiam, quia non omnis actus
moralis eſt principium ſubjectivum, & ſubjectum
capax Bonitatis, aut malitiæ ex objecto deſumptæ,
ſed ille ſolum, qui habet objectum honeſtum, aut
turpe; unde actus neuter aut indifferens, non eſt
ſu jectum aptum bonitatis, vel malitiæ ex objecto,
quamvis ex circumſtantiis & fine extrinſeco bonus
fieri poſſit, aut malus. Si inferas: ergo actus in-
differens non eſt moralis, quia non eſt capax fun-
dare rectitudinem virtutis, vel difformitatem vitii:
naâm contra : quia ad actum moralem ſufſicit,
quèòd pofſſit fundare rectitudinem virtutis, vel
difformitatem vitii ex circumſtantiis, actus autem
ex oby ecto indifferens eſt aptitudinaliter bohus, e
mWalus

mal
tdu
del
1
hon
cimi
finen
cise
bile
aliuc
amor
Objes
per
Zenti
,
venjen
ſprin
eAumm
No
guod
Wde
gue
Cci
dod
gade
Ap
Ven
ven
lare
lito
tur
hon
ſiye

Ncii⸗
rrcen
la: a

teng in
nr⸗
. .
nr ⸗
n .
medium,
t⸗
line o⸗
eplin
MN
cutſ.
t Nti
⸗
itens,
is ans
bjeclun
unpte,
l,
n
.borut
dis
gult⸗
en Nil

»S33 279 682-

malus per ordinem ad circumſtantias, ſeu in quan-
tam referibilis eft ad finem honeſtum, vel inho-
neſtum extrinſecum: ergo.
Dices: Actus eò ipséò, quòd ſit referibilis in
honeſtum finem eſt honeſtus; ſed actus, quem di-
cimus indifferentem, eſt referibilis ad honeſtum
finem: ergo eſt honeſtus, & non erit indifferens.
Reſp. neg. maj. aliquid enim non dicitur ideò præ-
cisé bonum honeſtum, quia eſt utile, & referi-
bile ad honeſtum finem, ſed quia, licèt propter
aliud non amaretur, ſed propter ſe præcisè adhuc
amor ille honeſtus eſſet. Deinde actus, qui ex
objecto eſt bonus, eſt referibilis in honeſtum finem
per ſe & proximè, actus verô ex objecto indiffe-
renti remotè tantùm, & per accidens.
Obiicies ſecunde. Omne objectum, vel eſt con-
veniens naturæ rationali, vel non conveniens:
ſi primum? actus eſt bonus. Si ſecundum? actus
eſt malus: ergo nullus datur indifferens quoad ob-
jectum. Reſpond. Iy conveniens eſſe æquivocum;,
poteſt enim accipi, vel poſitivè, id eſt pro eo;
quod ratio approbat præ oppoſito, vel negativè,
id eſt pro eo, quod ratio non improbat, licèt ne-
que approbet, ſimiliter ly zon conveniens poteſt
accipi vel poſitivè, id eſt pro eo, quod ratio re-
probat præ oppoſito, vel negativè, id eſt pro eo;
quod ratio non approbat, licèt neque reprobet.
Si primé modéô accipiatur ly conveniens, & diſcon-
veniens, tunc nego omne objectum elle vel con-
vVeniens, vel non conveniens rationi, nam ambu-
lare nec approbatur à ratione poſitivè præ oppo-
ſito, nec reprobatur. Si ſecundéô modé accipia-
tur, tunc nego objectum eo ipſo eſſe bonum, &
honeſtum, quòôd negativèe ſit conveniens rationi;
ſive quòôd non reprobetur à ratione; aliud nam-
8 4 que

que eſt eſſe Præcis licitum „ aliud eſſe ſimul
honeſtum. Ad eſſe præcisè licitum ſufficit non
diſplicere rationi, ſed eſſe honeſtum inſuper re-
quirit, ut placeat naturæ rationali, & rectæ ra-
tioni, & evadat materia laudis.
Objicies tertio. DEUs ordinando hominem ad fi-
nem ultimum, nihil fruſtraneum inſtituit ad finis
conſecutionem; Atqui obſeda ex ſe indifferentia
eſſent fruſtranea, nam nibil conducerent ad finis
conſecutionem: ergo talia objecta non dantur: er-
go neque actus indifferentes quoad ſpeciem. Reſp.
neg. min. quia talia objecta indifferentia, licèt hic
& nunc nihil in genere moris actu conducerent,
poſſent tamen conducere per appoſitionem finis
extrinſeci, aut alterius circumſtantiæ ad finem ul-
timum: ergo non ſunt fruſtranea, tunc enim ſo-
lùm eſſent fruſtranea, ſi ipſorum electio, aut repu-
diatio in nullis omnino circum ſtantiis conducere
poſſent ad finem ultimum. Deinde talia objecta
non eſſent fruſtranea, quia poſſent ordinari ad fi-
nem naturalem, & ad ſublevandam aliquam indi-
gentiam naturæ.
Objicies quartò., Objectum actuum voluntatis ne-
ceſſariò eſt bonum, vel ergo eſt bonum honeſtum,
vel utile, vel delectabile; ſi honeſtum eſt? hoc ipſo
eſt bonum morale, ſi dele ctabile? & non honeſtum,
hoc ipſo eſt malum, ſi utile, aut ſiſtit in ipſo tan-
quam fine, & ſic eſt malum, quia perverſitas eſt frui
utendiz juxta Axioma Auguſtinianum, aut refertur
in aliquem finem, & ſi referatur ad finem debitum
eſt actus bonus, ſi ad indebitum eſt malus: ergo.
Reſp. cum diſt. neceſſariò eſt bhonum vel Phyſicè,
vel moraliter con., ſemper bonum moraliter neg-
Objectum indifferens (quod nec eſt præceptum,
nec conſultum, neque prohibitum, ſed puré per-
miſſum

—

miſſa
tia,
circ

hon

le,
cat
1o;
malun
potel
it
tiam,
Die
jel en
Vel p
pract
Ne aun
objech
tum?
Rbonn
Poneſin
lum
eon.
Z
vel n
Nam
At e
oppe
qui⸗
tant
Qun
tant
bon
Hne

ue

fon
pett
eden

1
fu⸗
etertin
A bni
t .
eſ⸗
ſcuki
Geent,
is
gen ⸗

nin ſ0.

keyl⸗
uere
Ah⸗
M⸗

te ke.

nellon
eio⸗
ellun
ſen⸗
4 5 ii
leſenng

Cebiton
ege
5

miſſum à lege) eſt honeſtum, non actu, ſed poten-
tiâ, quia poteſt honeſtari ex fine extrinſeco, Vel ex

circumſtantiis adjunétis, cum hoc autem, quod ſit

honeſtum in potentia, poteſt eſſe actu, vel deleéctabi-
le, vel utile, ità tamen ut delectabilitas non exclu-
dat honeſtatem, quam poteſt habere ex fine adjun-
cto; nec utilitas ſit determinata ad bonum, vel
malum, ſed indifferens ad utrumque, in quantùm
poteſt vel ad bonum, vel ad malum finem referri;
& ità habere determinatam bonitatem, aut mali-
tiam.
Dices: Omne objecdtum in rerum natura exiſtens
vel eſt præceptum, vel conſultum, vel prohibitam,
vel puré à lege permiſſum; Atqui omne à lege
præceptum conſultum permiſſum eſt licitum, om-
ne autem prohibitum eſt illicitum: ergo omne
objectum à parte rei exiſtens eſt licitum vel illici-
tum: Atqui omne objedtum licitum eſt honeſtum,
& bonum, omne autem illicitum eſt malum, & in-
honeſtum: ergo omne objectum eſt bonum vel ma-
lum: ergo nullum indifferens: ergo &c. Reſp.
con. primé Syllogiſmé diſt. ſubſumptum: omne obje-
Stum licitum eſt bonum, & honeſtum, vel poſitive,

val negativè con. ſemper politivè neg. ſubſumptum.

Nam objectam ideo licitum, quia eſt præceptum,
aut conſultum, eſt bonum honelſtum politivè, pro-
ut nimirum bonum malo, & honeſtum inhoneſto
opponitur. Objedtum autem ideo præcisé licitum,
quia eſt purè permiſſum eſt bonum, & boneſtum
tantùm negativè, ſeu non malum, adeôque obje-
ctum tantùm permiſſive licitum opponitur malo
tantùm diſparatè, potéſtque evadere aut poſitivè
bonum, aut poſitivè malum ex circumſtantiis, &
fine extrinſeco, his autem ſecluſis neque eſt dignum
laude, nec vituperié;, nec pœnæ obnoxium, aut
meri-⸗

„ 8
263 282 83.
meritorium præmii, adeôque in genere moris in-
differens.
Objicies quintò. Obje dum, quod primam & fub-
ſtantialem moralitatis ſpeciem dat actui humano,
eſt primarium ſpecificativum actůs moralis; Atqui
finis extrinſecus, & circumſtantiæ dant primam
& ſubſtantialem moralitatis ſpeciem illi actui, qui
ecam non habet ex fine ſuo intrinſeco: ergo finis
extrinſecus & circumſtantia ſunt objectum prima-
rium talis adtus moralis: ergo nullus datur actus
humanus, & deliberatus, qui ſit indifferens ex ob-
jecto ſuo primario. Reſp. diſt. maj. objectum quod
primam & fubſtantielem moralitatis ſpeciem dat
actui, eſt primarium ſpecificativum in linea & ordine
morali con. eſt ſimul ſemper etiam primarium, in
linea, & ordine Phyſico & intentionali zeg. maj.
con. min. ſimiliter diſt. conſ. ergo finis extrinſecus;
& circumſtantiæ ſunt tali caſu objectum prima-
rium in linea, & ordine morali con., ſimul etiam
in ordine Phyſico & in linea entis neg. conſ. & ſi=
militer diſt. ilatum. Præſens quæſtio de hoc pro-
cedit, utrum omne objectum primario ſpeeificans
a dam humanum in ordine Phyſico, ſemper ſimul.
ſpecificet eundem actum in ordine morali, utrum
v. g. vinum lege permiſſum ſicut in genere Phyli-
co bibitionem ſpecificat, & diſtinguit ab omni alia
bibitione v. g. aquæ, neceſſariò fimul fpecificet
eandem bibitionem in genere morali, ipsamque
conſtituat honeſtam, aut inhoneſtam præſcinden-
do à fine extrinſeco, & omnibus cæteris cireum-⸗
ſtantiis.
Objicies ſexto. Contra ſecundam partem concluſionu:
ab Authoritate ſeripturæz, quia Chriſlus dicit, 4ai
non eſt mecum contra me eſt, qui autem agit actum

indifferentem non eſt cum Chriſto: ergo. Serundè
quia

]

gula
anir
nat
refe
cens
ſire
Iente
tes v
gue
gol
ladif
Rel
We
Zitar
ſer Pt
ne,
loltus,
labencl
liabolt
win.
natan-
er
cite
decuy
tiatip
N
DhI
que

erer
de⸗
niti
judi
diͤr
beam
lnn

Wtl⸗

K.
numan,
1 4t

Dklmnn

i, gi
do fni⸗
tim.

ut 1nn

es.

ngnel
gen
Kortie⸗
funt,
leels,
Nima⸗
ctiam

El.

Ne W⸗
deincem
Unl
utun

quia jubemur lege divina DEIIM diligere ex tot
animo; atqui non jubemur intenſivè omnem co-
natum adhibendo: ergo extenſivé omnes acus
referendo ad DEUN. Tertis quia Apoſtolus di-
cens: quilibet recepit prout geſſit, ſive bonum,
ſive malum non videtur agnoſcere aétus indiffe-
rentes: ergo. Quarié quia tales actus indifferen-
tes videntur eſſe juxta S. Gregorium otιο, adeoô-
que mali. Quinté quia S. Pater Bernardus ait:
quod in via DEl non progredi (hoc verò fit per a tus
indifferentes) ſit regredi, quod eſt malum: ergo.
Reſp. ad primum Explic. ſeripturam, & intelligi-
tuc ipſum actuale exercitium operandi zeg. intelli-
gitur ipſe ſtatus quaſi habitualis con. ſenſus igitur
ſcripturæ eſt, non quéôd omnis actio humana ſit bo-
na, vel mala, ſed quòd homo in ſtatu habituali ſit
juſtus, aut peccator, adeôque, qui ſecum non eſt
habendo gratiam, ſit contra ſe, quia eſt mancipium
diaboli; quod & nos dicimus. Ad ſecundum diſt.
mwin. non jubemur intenſivè omnem abſoluté co-
natum adhibendo con. omnem reſpedtivè zneg. min.
& conſ. Omnem conatum, quem reſpe du DEI &
circa DEIIM poſſumus habere, debemus elicere.
Secunds debemus ex omnibus viribus DEUM appre-
tiative ſaltèm diligere, non pro omni tempore,
aut omni actione, ſed pro eo tempore, quo amor
DEI præceptus eſt; omnes vires noſtras, omném-
que conatum ad diligendum DEIIM debemus ex-
erere. Ad tertium dico: Apoſtolum ſolum loqui
de actibus, qui ſub judicium præmiativum, vel pu-
nitivum cadunt, adeôque, quod omnis homo tale
judicium ſubibit, eò, quod non omnes adtus homi-
nis poſſint eſſe indifferentes, cùm multos actus de-
beamus elicere ex præcepto, quos non eliciendo,
ſumus hoc ipſo mali. Ad quartum dico illos s
eſle

eſſe otioſos, qui carent juſta neceſſitate, vel pia
utilitate,; quando hæc adeſſe debet, quia verò hæe
non ſemper debet adeſſe; ideô dari poſſunt adus
indifferentes, qui non ſint otioſi. Ad quintum di-
co 8. Bernardum ſolùm aſſerere, quod Religioſus
non tendens ad perfectionem per opera ſibi præſcri-
pta in Religione, regrediatur deficiendo paulatim
ad negligentias majores, quæ ſimul ſumptæ poſ-
ſunt in Religioſo conſtituere peccata contra ten-
dentiam ad perfectionem, non negat autem gene-
raliter actus indifferentes. Vel etiam ſecundùàm alios
dici poteſt S. Bernardum hic loqui aſceticè, non ve-
10 Theologicé.
Objicies ſeptimè, Quia S. Auguſtinus lib. ſecundo de
beccats, & meritis cap. primo, negat poſſe volunta-
tem conſiſtere in medio, ut neque ſit bona, neque
mala; item ait cavendum eſſe, nè cum Philoſophis
faciamus aliqua media: ergo. Secandé quia no-
ſtra ſententia videtur coincidere cum damnata ut
Innocentio XI. ergo. Reſp. ad primum S. Auguſti-
num ſolum aſſerere, quòd voluntas ſpectata quoad
ſtatum habitualem nequeat conſiſtere in medio, hoc
eſt, ut nec ſit juſta, nec injuſta, non loquitur au-
tem de voluntate quoad actum. Altera S. Augu-
ſlini Authoritas, loquitur in circumſtantia, ubi ur-
get præceptum, non verô aliàs, ſiquidem alioquin
non poſſet ſalvari doctrina S. Auguſt. aſſerentis cæ-
remonias legis veteris tempore medio neque bo-
nas, neque malas fuiſſe. Ad ſecundum Reſp. pro-
poſitiones damnatas ſolùm convincere, quògd illicitæ
ſint actiones, ubi finis naturalis alicujus actionis
ſecluditur poſitivè, & intenditur ſola voluptas; non
veréô ſi operans præcise negativè ſe habeat, feili-
cet operationem ſuam non referendo ad ultimum
finem; & hinc haud dubiè optimè ab Innocentio XI.
L damnata

mr
lere
tum
lam
Cun
tura
tione
guem
cxeloe
kentun
6
guitun

teygarn

dent
tur al
Cutam
us
ure:
ut, gu
endd
homo
iar⸗
verd
re D
Konlie
dete
N
The
erge
tual
lem
tur
viti.
Ril

nr i
tun d
bo
teſeri⸗
uletin
ſol.
n el⸗
gene⸗
lnaor

lon ſe⸗

ltlo
volunti⸗
egue
no⸗
ta ut
kolli
Ard
6o de
tut A⸗
,Al⸗
Ubiul⸗
ſocnen
ti ⸗
e
ſo. M
Ullen
lio⸗
16
4AA
CNN

.
233 285 Sa95.
damnata eſt hæc propoſitio numerô odtava, eome-
dere, & bibere propter ſolam voluptatem non eſt pecca-
tam &c. Itèm numeré nona: Opus conjugii ob ſo-
lam voluptatem exercitum omni penitus caret culpa & c.
Cum utraque hæc actio mala ſit: quia ipſamet na-
tura comeſtioni finem propoſuit ſcilicet alimenta-
tionem animalis, conjugio prolis generationem,
quem finem ſi operans poſitivè ab utraque actione
excludat, peccat contra naturam, & finem ab ea in-
tentum.
Objicies o&c. Si dantur actus indifferentes ſe-
quitur, quod, cûm bruta omni actu naturâ ſuâ
tendant in ultimum finem, bruta magis lau-
dent DEUM, quàm homo. Secund?, quòd den-
tur aliqui actus, quorum DEUsS non habet majorem
curam, quam de adctibus brutorum, quia ambo
actus pertinent ſolùm ad providentiam ordinis na-
turæ: ergo. Reſp. ad primum diſt. ſequelam. Sequi-
tur, quòd magis laudent extenſivè ly magis acci-
piendo con. accipiendo ly magis pro melias neg. quia
homo glorificat DEUM formaliter, & obje Kivè, ſe
ipſum movendo ad glorificandum DEUM; bruta
verò objectivè tantùm. Ad ſecundum Reſp. habe-
re DELIM de his actibus providentiam Majorem
conſiderando, an non à natura actüs indifferentis
deflectant ad bonum, vel malum, quod ſecus eſt
circa actus brutorum.
Objicies nong. Omnia opera hominis juſti ſunt
Theologicè bona: ergo opera injuſti ſunt mala:
ergo ſicut non datur medium quoad ſtatum habi-
tualem voluntatis, ſic neque quoad ſtatum adtua-
lem. Confirmatur. Voluntas de ſe bona contamina-
tur quolibet opere malo ergo etiam opus bonum
vitiatur ex ſtatu malo peccatoris. Reſp. diſt. ant.
ſi illa referat ad DEUN con. ſechs neg. ans. & -

militer

2983 286 S9=
militer diſt. conſ. & nego conſ. Deinde zrauſ. ant.
neg. conſ. Diſparitas dari poteſt, quia per primam
ſummé commendatur DEI milericordia, at verò
per alterum ſummus DEl rigor extollitur, quod eſt
contra omnes Theologos, & 88. Patres aflerentes

magis pronum eſſe DEUM ad miſerendum, quim

puniendum.
Ad Confermationem neg. conſ. Diſparitas eſt: quia
speris mali cauſa eſt voluntas libera, à qua proce-
dit, & in qua recipitur, adeôque omnino ab adiu
vitiatur; At verô ſtatus habitualis malus, non eſt
cauſa operis boni: ergo neque politivé tale opus
bonum vitiatur à tali ſtatu habituali.
Obiicies decimò. Datur præceptum referendi om-
nes noſtras actiones ad ultimum finem: ergo. Pro-
batur ant. primòè. Quia hoc præceptum videtur con-
gruere perfectifſſimo Dominio DEl. Secundo quia
aliàs eſſet nobis permiſſa prodigalitas tot actionum
ſinè fructu. Tertié, quia ſicuti nihil poteſt fieri
ſiné influxu cauſæ primæ, ſic neque ſiné influxu
ultimi finis. Qauartò quia, ut ſaltèm ſpectemus ho=

neſtatem rationis, videtur hoc exigere diſtinctio ho-

minis à brutis quoad operationem. Keſp. neg. ant⸗
Ad probationem priman neg: ant. quia obligatio hoc
Dominium recognofcendi eſt affirmativa, adeôque
non obligans ſemper pro ſemper. A4 ſecundum
neg. ſequel. quia ſi non eſt prodigalitas moderata
donatio fadla alteri, cur ſit transmiſſio aliquarum
actionum ſinè fine poſitive bono. Ad tertium, diſt.
ant. neque poteſt aliquid fieri ſinè finis ultimi in-
fluxu, ſi ſit actio per ſe conducens ad ultimum fi⸗
nem con. ſecùs neg. Secands neg. paritatem. Di-
Sparitas eſt, quia ſublato influxu cauſæ primæ, ca-
rent cauſæ ſecundæ virtute ad agendum, ablato

Verô influxu finis ultimi, non tollitur agentibus
mora-

wora
is eſ⸗
mæ?
Crea
At v.
finis

peccat

ſinche⸗
Conkort
etiam e
non co
teouli
fant ſin
gaia ſi

Proſerl
on e
nt, ſe

Meer
16 bon .

(odes

cnd
N
flaxe 1

pledti

Pracel

Mrs
Cork
Prope
Prine
ad
tem
Ut in

,

giott

3

4

. Glin

ant
1proet⸗
3D ad
nonel
e ou

nlion⸗
do. M⸗
ur con⸗
, gi
onu
feri
Guxu
Rbe
fonn⸗
es Ct
lio hoe
leoge
Oulin
ORetan
cberc
let,
mi

.
1

un

ere

moralibus vis agendi moraliter. Secundè, Diſpaxri-
tas eſt: quia ablato immediato influzu cauſæ pri-
mæ aufertur perfectifſimum ejusdem Dominium in
Oreaturas, ut docent Philoſophi contra Durandum:
At veroô ablato influxu finis ultimi, nulla perfectio
finis ultimi aufertur, ùt patet tunc, dum homo
peccat venialiter. Ad quartum dico: ad hanc di-
ſtinéctionem ſuffcere, quòd ſaltem debeat homo
conformare ſuas actiones rationi permittenti. Item
etiam ex eo, quòd operetur liberè, quod bratis
non convenit. Denique quoòd opera fſua rationis
regulâ metiatur, antequam illa ezerceat, ut ſcilicet
fiant ſine aliquo exceſſu, & temporis diſpendio,
quia ſic evaderent otioſa, quia modus à ratione
Præſcriptus in exercitio actuum indifferentium,
non efficit, ut ſint opera honeſta, licèt mala non
ſint, ſed remaneant in ſua indifferentia.
Dices: de lege naturæ eſt, ut amplectamur no-
bis bona, atqui tale bonum eſt referre omnes
actiones noſtras ad DEUIM: ergo. Secundé Prin-

cipe dignum eſt ſolùm operari digna principatu:

ergo & heminis eſt ſemper referre omnia ad ulti-
mum finem. Reſpond. diſt. maj. de lege naturæ
laxe ſumpta etiam pro Conſilio eſt ſemper am-
plecti bonum conc. de lege ſtridè diéta, ſeu de
Præcepto hoc eſt neg. maj. & conſeq. de lege ergo
naturæ hoc eſt, non obligantis, ſed permodum
Conſilii aut ſuaſionis bonum ſolummodòè nobis
Proponentis. Ad ſecundum neg. ant. quia etiam
Principi congruunt aliqui adtus indifferentes, v. g.
ad levem naturæ recreationem, & commodita-
tem, qui aftus tunc non carebunt omni utilitate,
ut in otioſos degenerent.
Objicies undecimò. Rationem S. Thomæ: rationis
sſt, actus ordinare in finem; ergo ſi intenditur finis
bonus

bonus eſt adio bona, ſi malus mala. Reſp. conc.
totum, ſed dico, quod detur etiam finis indifferens,
ſeu bonus negative, & malus negativè, ad quem
ſi adum ſuum referat ratio, habetur actus in-
differens.
Dices: indifferens res non poteſt finalizare:
ergo nulla ſolutio. Probatur ant. indifferens ùt tale
nequit habere rationem bonf convenientis: neque
mali diſconvenientis, quòd ſolet finalizare: ergo.
Refſp. diſt. ant. res indifferens, & non habens ratio-
nem boni vel mali tranſcendentalis nequit finali-
Zare con. res indifferens & non habens rationem
boni aut mali poſitivè talis nequit finalizare neg.
ant. & conſeq. argumenti, & probationis.
Objicies duodecimo cum Patre V'ölcker ex Pallavi-
cino. Omnis actus deliberatus in individuo ſpe-
Gatus, ſeu cum circumſtantiis, vel eſt juxta, vel
non eſt juxta prudens diétamen; atqui omnis actus
deliberatus, qui eſt juxta prudens dictamen con-
ſciertiæ eſt honeſtus, quia honeſtum eſt id, quod
eſt conforme rationi. Omnis qui non eſt juxta
prudens dictamen eſt inhoneſtus, juxta illud,
quòd non eſt ex fide, peccatum eſt: ergo omnis actus
in individuo ſpectatus eſt vel honeſtus vel inho-
neſtus: ergo nullus datur indiffetens. Confirmatur.
Operatio in individuo ſpectata;, vel elicitur à vo-
luntate directa hoc judicio, operatio bæc eſt illi-
cita, & tunc actio eſt mala, vel directa hoc judi-
cio ſaltem virtuali, hæc actio eſt licita, quod ju-
dicium ſequitur voluntas ſaltèm virtualis: non
facerem , ſi hæc actio eſſet illicita, atqui vo-=
luntas talis eſt bona poſitivè, quia involvit adum
obedientiæ: ergo. Confirmatur ſecundé. Qui elicit
adum indifferentem ex fine bono, facit acdtum
lonum: ergo etiam opera facta, quia licent ſunt
ona.

hon.

mer
bor
eſt
dor
bor
tion
Min.
ſtus,
ſtus
libet
ltiye
dativ
kente
nega

Dein

Uloch i

ittent

Mam. D
at 3
illleit⸗
bitual!
Aligre
elis
ſi eſ
Le.
quèd
hon
tet!
lt a
Nacep
Mece
1

nlere,
luns,
A
us In

— —

lizate:
bt tale
heqle
eigo.
tati.
t ful.
tlonen

e x

NAA .

Aro e.
Na;
Saus
1con⸗
goc
Rſbte
14 a,
Pisabr
el no⸗
ftnul.
Uti
el
loeſol⸗
cir
4lsi u
zol
t
ein
a⸗

6 2989 See=
bona. Probatur conſ. quia agere ſecundàm dida-
men prudens, & ùt licitum, eſt ratio Generica
boni: ergo. Reſpond. diſt. min. atqui actus, qui
eſt juxta dictamen prudens, eſt adtus honeſtus, &
Ohus pro rata illa ùt dictamen didtat a Rum eſſe
bonum, adeéôque honeſtate, & bonitate propor-
tionata dictamini cone., ultra hanc menſuram neg.
min. diſz. etiam conſeq. ergo omnis adtus eſt hone-
ſtus, vel poſitivè, vel negativè, ſeu non inhone-
ſtus con. ſemper polſitivè neg. conſ, nam non quod-
libet dictamen didat actionem eſſe honeſtam po-
ſitivè, ſed etiam aliquod dictat eſſe honeitlam ne-
gativè, quale eſt dictamen regulans actum indiffe-
entem: ergo etiam ille actus regulatus eſt ſolàm
negativé honeſtus & bonus, adeôque indifferens,
Deinde dicdtum Apolſtoli ad hoc ſolùm ſervit, quòd
id, quòôd fit contra conſcientiam, ſit peccatum,
quod lubens concedo, malè autem hie infertur,
quòd ſemper id, quod eſt juxta conſcientiam Per-
mittentem ſit bonum poſitivè. Ad Confirmationem pri-
mam. Reſp. quoad majorem, quòd non ſit neceſſe, ut
adft actus talis: nollem facere, ſi adio hæc eflet
illicita; ſed ſatis eſt, quod voluntas talis ſit ha-
bitualiter, qualis volitio habitualis non facit adum
aliquem eſſe actum obedientiæ. Deinde iſta habi-
tualis volitio non dicit nolo facere hanc actionem,
ſi eſt prohibita, ſed tantùm dicit nollem facere
S&c. proinde ſolum concipitur ex parte operantis,
quèd iſte actus eſſet, jam autem actus;, qui eſlet,
non poteſt immutare operationem, quæ eſt, uat pa-
tet: ergo. Secund trans. maj. neg. min. quia ut
ſit actus obedientiæ, ſatis non eſt, advertere ad
præceptum, ſed oportet operari ideo, quiaeſt
Præceptus, ſicuti inobedientia vera & perfeta non
eſt, agere actum Pprohibitum; qui eſt prohibitus,
T

ſed

ſed quia eſt prohibitus, atqui operans adtum in-
differentem non dicit ſe operari talem actum, quia
licitus eft: ſeu ſic, ut liceitas ſit motivum (ut
vult argumentum) nam etiam aliàs operans adum
malum ſemper deberet illum operari, quia eſt
malus & prohibitus, quod falſum eſt, càùm non
quilibet adus malus ſit inobedientia formalis, ſed
operatur actum, qui licitus eſt: ergo non elicit
acnm obedientiæ. Ad Confirmationem ſecundam.
neg. ſuppoſitum conſ. quòd adus indifferens debeat
elici, ideo, quia licet; ſi verò conſequens loqua-
tur laxé de actu, qui licet, neg. conſ. Diſparitas
eſt: quia cum media ſpecificentur à fine, actus in-
differens elicitus propter finem bonum, eèò ipsô
ſortiri debet bonitatem à fine bone; at veròô ratio
liciti, neque eſt finis operationis, neque operatio
eſt medium ad illam: ergo operatio non ſpecifi-
catur à ratione liciti. Ad probationem reſpondet
Maſtrius, quod ratio liciti ſit ratiò magis gene-
rica, quàm ratio boni honeſti, & quod is, qui
agit ex caulſa liciti, revereatur ultimum finem, re-
verentia quadam negativa, non verò poſitivàâ,
atque ex hoc poteſt ad Confirmationem primam, &
ſecundam alia reſponſio formari.
Objicies decimotertiò à pari. Non dantur actus ſu⸗
pernaturales indifferentes in individuo: ergo ne-
que naturales. Secundò, non dantur habitus indif-
ferentes, nam juxta Ariſtotelem omnes habitus
voluntatis vel benè, vel malèé afficiunt ſubjectum:
ergo neque actus. Tertié, non datur linea mathe-
matica indifferens ad rectitudinem, & obliquitatem:
ergo à pari. Quartè, non datur individuum ca-
rens omni quantitate, vel qualitate: ergo nee
actus carens omni malitia, vel bonitate. Keſp.
tranſmiſſa ant. geg. conſ. Diſparitss eſt: Jai cùᷣm
uper⸗

———.,.——————

—

—

ſi
rit
ſn⸗

lt⸗
,
n 1
AA
nin el
n non
, 1
elcit
enn.
ebeat
bogne⸗
16

6 in⸗
did
nti⸗
herel
euf⸗
ucet
Ede.
enn ſe⸗
num

Nil.
bien
Am
tatch⸗
N A
lhet⸗

.

8

659 291 66.

ſipernaturale ſit id, quod eſt ordinis Divini, debet
eſſe perfectivum, adeêque bonum; ſecùs vero eſt
de acibus naturalibus. Dixi eranſ. ant. quia il-
lud aliqui negant, eò quod dicant aétionem con-
ſervativam quantitatis ſine omni ſubjecto, neque
eſſe moraliter bonam, neque malam Ad ſecundum
tranſ. aut. neg. conſ. EO, quòd habitus ſoluùm fint cir-
ca objecta habentia difficultatem, qualia objecta,
non ſunt objeéta actuum indifferentium. Dixi
tranſ. ant., quia multi admittunt habitus indiffe-
rentes; quoòd vero Ariſtoteles talium habituum
non fecerit mentionem, inde eſt, quia non ità ſer-
viunt ad Poltticam conſiderationem, & moralem.
Ad tertium, neg. conſ. quia obliquitas nihil eſt aliud,
quam caârentia reétitudinis; Atqui inter reétitudi-
nem, & carentiam illius nequit dari medium re-
ſpedu ſubjecti apti, quod eſt linea: ergo. At ve-
rô licèt bonitas, & malitia ſibi opponantur priva-

tivè, hoc tantuùm fit reſpectu ſubjecti apti, ſeu ta-
lis adůs, cui debebatur ipſa honeſtas, cùm autem
adtui indifferenti non debeatur ipſa honeſtas, ſi
quidem objeétum ipfſius non præcipitur, nec pro-

hibetur, ſed purè permittitur, ignum eſt, quod

in genere moris dari poſſit adus medius inter a dum
honeſtum, & inhoneſkum. Secunde, quia bonitas

& malitia opponuntur ſibi ſelùm ratione tertii,
nempe legis, quam reſpiciunt, quæ ſi non exiſtat,
mulla habetur oppoſitio; At verô inter curvitatem,
& obliquitatem non eft puré oppoſitio ratione
tertii, ſed abſoluta: ergo. Ad quartum, neg. couſ.

Diſparitas eſt: quia ſimilia individua ordinantur à

natura vel ad operandum, vel ad ornatum univer-
ſi, adeoque à natura, quæ nihil facit fruſtra, me-
ritô dantur accidentia individuis exiſtentibus pro
fine naturæ obtinendo; At verò non habent omnes
T 2 astus

63 292 6S⸗

actus finem à lege præfixum, qui ſit bonus poſiti-
vé, neque etiam agens tenetur ex intentione ſua
omnes aétus ordinare ad finem honcflum: ergo
mirum non eſt, quòd poſſint dari aliqui actus in
individuo indifferentes.
Objicies decimoquartò. Omnis acjus intellects vel
eſt verus, vel falſus: ergo etiam omnis actus, vel
eſt bonus, vel malus: ergo nullus datur indiffe-
rens. Reſp. tranf. ant. quia dantur apprehenſio-
nes, quæ nec veræ nec falſæ ſunt: Et ſicut Oratio
deprecativa, imperativa, optativa, nec veræ ſunt,
nec falſæ, ità nec actus intellectüs per tales Oratio-
nes ſighificati, & explicati, neg. conſ. Diſparitas eſt:
quia ſi detur affirmativus actus neque verus, neque
falſus, ſequitur objectam neque eſſe, neque non eſ-
ſe, quod eſt impoſſibile; At verô poteſt fieri, ut
non detur lex ſive præcipiens, ſive prohibens: er-
go. Secund: quia actus fünt veri, vel falſi per
conformitatem, aut difformitatem cum ob ecto. &
ſi obje dum exiſtat ùͤt actus enunciat, eſt adlus ve-
rus, ſi non exiſlat àt adtus enuntiat, eſt adus fal-
ſus, inter exiſtere autem, & non exiſtere nullum
datur medium, cum ſint contradiétoria: ergo ne-
que inter veritatem, & falſitatem in actibus judi-
cativis. Actus vero dicuntur boni, ſi conſormen-
tur legi poſitive prohibenti, vel præcipienti, mali
verò ii legi difformentur, lex autem cùm ſit ali-
quid dependens à libera legislatoris voluntate, ſi
nulla lex talem acdtum præcipiens, aut prohibens
exiſtat, neque per conſequens talis actus erit bonus
vel malus, ſed indifferens.
Objiicies decimoquinto. Omnis adlio humana debet
eſſe propter aliquem finem, vel mediatè, vel im-
mediate, à quo ſpecificatur: ergo vel intendit fi-
nem utilem, vel delectabilem;, vel honeſtum; ſi
honeſlum?

tif

ri
cipt
r

Ie⸗
l.
llan
one⸗
nl.
hen⸗
nili
Ui⸗
bens
vonis

—

honeſtum? adtus bonus; ſi verò delectabile, erit
actus malus, cùm tale bonum ſit malum, & ſaltèm
non per ſe appetibile: ergo. Confirmatur. Actus
indifferentes ſunt actus permiſſi ob commoditatem
naturæ; Atqui tales actus ſunt boni politive, quia
ſunt conformes reétæ rationi, com hominis etiam,
Üt eſt rationis particeps, ſit conſulere parti ſenſiti-
væ, & vVegetativæ: ergo. Reſp. Retorquendo ar-
Sumentum totum: ad actus indifferentes in ſpecie.
Reſp. Secundò dicendo: quod detur bonum hone-
ſtum tum poſitivè, tum negativè, adeôque actus
etiam boni tum polſitivè, tum negativè; quod at-
tinet bonum dele Rabile dico: illud non eſle appe-
tibile per ſe cum poſitiva excluſione finis natura-
lis, bene verò alids. ℳd Confirmationem Reſp. neg.
min. & cauſalem diſt. ſunt conformes rectæ ratio-
ni permittenti con. præcipienti wel prohibenti. neg.
conformitas autem prima ſolàùm facit bonitatem
negativam.
Objicies decimoſextò. Artifex, quotiescunque ope-
ratur ùt artifex tenetur operari ſecundùm regulas
artis, & hoc ipſo, quòd non operetur juxta illas
elicit actum difformem: ergo. Idem eſt de ho-
mine, quòd teneatur operari juxta rationem bene.
Reſp. primo ſolùm ſequi, quòd ſicuti Artifeæ nihil
contrarium ſuæ arti, ſic & homo nihil agere de-
beat contrarium rationi. Reſp, Secundo neg. conſ.
Diſparitas eſt: quia ars conſiſtit in regulis exiſten-
tihus in mente artificis, adeéque ſi operatur ùt ar⸗
tifex, debet operari ſecundum regulas, quia habet
regulam, cui opus conformare debet; Homo au-
tem moraliter operans non habet ſemper neceſſa-
riò regulam, ſeu legem vel prohibentem, vel præ-

cipientem, cui actionem ſuam conformare tene-

tur: ergo.
T 3 Objicies

Sa 294 Pi⸗ B

Objicies decimoſeptimé. Quod eſt indifferens ad ra-
tionale, vel irrationale; eſt ſolùm aliquid generi-

cum, & non ſpecificum, aut individuale: ergo

etiam quod eſt indifferens ad bonum & malum, non
eſt aliquid individuale. Reſp. diſt. conſ. quod eſt
indifferens indifferentia ſapiente communitatem ad
inferiora non eſt aliquid individuale con. quod eſt
indifferens indifferentiâ reſpectivâà ad legem neg.

conſ. Nos veròô hic loquimur de indifferentia ſecun-

de modéô ſumpta, nam adtus indifferens ôͤt talis
nequit ampliùs eſſe bonus, vel malus, animal ve-
rò ut indifferens poteſt eſſe rationale; vel irratie=-
nale.

QuS”TIO XVII.

Utrum in eodem altu humano poſ-

ſint eſſe plures moralitates?

N duphici ſenſu hæc quæſtio intelligi poteſt. Pri-
mô, utrum in eodem acétu humano poſſint eſſe
plures moralitates ejusdem rationis, v. g. plures
bonitates, vel plures malitiæ; in hoc ſenſu affir-
mativa eſt communis, ſic enim certum eſt Adulte-
rium habere duplicem malitiam, unam oppoſitam
temperantiæ, alteram juſtitiæ, & dationem Elee-
moſynæ ex motivo Charitatis habere duplicem bo-
nitatem, miſericordiæ, & Charitatis, & duplex me-
ritum, & ratio præterea eſt: quia moralitas non
tantùrm cauſatur ab objeéto, quod in adtu non po-
teſt eſſe, nisi unicum, ſed cauſatur etiam à circum-
ſtantiis, præſertim à fine extrinſeco; Atqui poteſt
unus idémque adtus habere plures fines bonos, vel
malos: ergo & plures bonitates, vel malitias,
licèt bonitatem, vel malitiam objectivam, non pel-

1t

gen

6090

go

An.
genie
eg d
n, nol
ocd el
enn 20
od elt

n ſet
ſeel.
r talt
lte⸗
lentis⸗

3 295 59-

ſit habere nisi unicam. Secandé, poteft intelligi
in hoc ſenſu: utrum idem actus humanus poſſit
habere plures moralitates diverſæ rationis, hoc eſt,
utrum idem actus humanus poſſit eſſe ſimul mo-
raliter bonus, & malus v. g. bonus ex objecto ſe-
cundúm ſe bono, & ſimul malus ex fine extrinſeco
aut circumſtantia mala, vel è contra. Affirmati-
vam tenent Salas tractatu . Diſp. 3. numero 124.
Grannadus tract. 9. Diſput. 3. De Lugo tract. de Peæ-
nitentia Diſp. Ir. Sedt. 9. Contrariam ſententiam
Verò docent Suarez, Vaſquez, de Rhodes Diſput. 4.
de affibus humanis quæſt. unica, ſectione z & ple-
rumque recentiores, juxta quos ante Reſolutionem.
Certum eſt prim: Quod eligere medium ſecun-
dùm ſe licitum proprer finem illicitum, cogni-
tum àt talem, ſit penitùs, & totaliter contra pru-
dentiam, & rectam rationem, adeôque contra le-
gem Divinam, idem eſt de electione medii illiciti
cogniti ùt talis propter finem licitum, Ratio eſt
quia quod DEUS vult conjungi, non licet homini
ſeparare, juxta illud Matthæi 9. Qued DEIIS con-
jJunxit, homo non ſeparet: ergo é contra, quod DEus
vult non conjungi non licet homini conjungere;

Atqui DEus vult non conjungi ea, quorum unum

vult, & alterum non vult amari à nobis: ergo
non licet ea nobis conjungere amando. Atqui ea
quæ ſunt illicita & inhoneſta vult non amari à no-
Pis, quæ autem ſunt licita, & honeſta, vult amari
à nobis: ergo. Ratio eſt ſecundo juxta receptum
a b omnibus axioma: non licet facere malum, ut eve-
niat bonum, itém non licet bonum facere mal; At-
qui eligens malum medium Ppropter finem bonum
facit malum, ut eveniat bonum: ergo. Dizi illi-
citumn cognitum àt tale, tum ad præoccupandas ob⸗
jectiones, quæ fieri poſſunt ex caſu ignorantiæ in-
T 4 vincibilis;

S33 296 62²
vincibilis, tum nèé opus ſit hanc reduplicationem
ſæpius reépetere.
Certam eſt ſecund’. Quôd implicet prohiberi di-
recte unum prædicatum actús humani, quin reipſa
ſaltèm inditeéte prohibeatur alterum prædicatum,
aut realiter identificatum, aut neceſſario connexum
cum prædicato directe prohibito; ratio eſt: quia,
qui tenetur vitare unum, tenetur reipſa vitare al-
terum, aut realiter identificatum, aut neceſſariò
connexum cum priore: ergo legislator præcipi-
ens unum prædicatum actůs humani, aut prohibens
indirecte pracipit aut prohibet alterum prædica-
tum, aut vealiter identificatum, aut neceſſariò con-
nezum. Jam ſit:
KReſolutio: non toteſt idem actus humanus eſſe mo-
raliter bonus ex objecto ſecunam ſe bono, & ſimul mo-
raliter malus, ex fine extrinſeco, aut circumſtantia ma-
la, aut contra. Ità præcitati Authores.
Probatur primo, Authoritate ſcripturæ Matthæi 6.
Si oculus (id eſt: intentio bona) nequam fuerit, to-
zum Corpus tunm (id eiſt: actiones omnes inde ſe-
cutæ) tenebroſum erit. Itèm hoc etiam ſatis apertè
deducitur ex eo, quod dicit Chriſtus Mathæi 6. vi-
dete, néè juſtitiam veſtram faciatis coram homi-
nibus, ut videamini ab eis, alioquin mercedem
non habebitis: ſi enim ex vana gloria fieret actus
bonus, & ſic actui habenti bonitatem adjungere-
ur malitia, textus iſte non ſubſiſteret, nam illi
actui bono deberetur præmium & merces: ergo.
Huc etiam facit Doctrina Chriſti, ſecundùm quam
nemo poteſt ſimul duobus Dominis oppoſita man-
dantibus ſervire, quæ Doctrina etiam non ſublſi⸗
ſteret, ſi idem actns bonus,; ſimal eſſet malus,
tunc enim per illum eundem ſerviretur DEO, &
Diabolo. Accedit etiam Authoritas S. Auguſtini
lib.

ʒ

–W

tel
ter
vel
ai,
Dy

iis

pri
ſit

8
Uden

berli⸗
Telotn
gtum,
exun
guin
e dl.
larid
cipi⸗
bens
a.
Con.
⸗

e⸗
M⸗

——

633 297 889-
lib. contra mendsçium Cap. 1r. dicçentis: nil poſſe dici
abſurdius, quam opus aliquod eſſe ſimaul juſtum,
& injuſtum: ergo.
Probatur ſecundò ratione. Ut aliquid ſit ſimplici-
ter malum ſufficit unicus defectus, ad bonum au-
temm requiritur, ut omnes circum ſtantiæ ſint bonæ,
Vel certè, ut nulla ſit mala: bonum enim ex integra“
cauſa, malum ex quolibet defedta „ juxta axioma

Dyoniſii commune omnibus Theologis, quod ab
.. . . . . —
iis ſic ſolet explicari, ut actus aliquis, vel effedtus

ſit bonus, integrum complegum cauſarum, ſeu
principiorum debet eſſe bonum, ut autem a dus
ſit malus, ſufficit, ut vel unum Pprincipium ſit
malum, ſeu defectuoſum; atqui 19 01
rantis eſt malus, actus ex tali fine factus habe
circumſtantiam malam, & defectum: ergo eſt
ſimpliciter malus.
Conſi matur. Im poſſibile eſt, ut aliquis adlus ha-
beat omnem perfectionem debitam & aliquam non
habeat: ergo etiam ut aliquis actus ſit ſimul bo-
nus, & etiam malus.
Probatur tertio., Electio medii ſecundùm ſe liciti,
Ppropter finem illicitum, aut viciſſim, eſt totaliter
difformis dictamini prudentiæx, & legi divinæ,
atqui ompnis actus humanus totaliter difformis
dictamini prudentiæ, & legi divinæ eſt totaliter
malus: ergo eleéctio medii fecundùm ſe liciti, &
boni propter finem illicitum, & malum eſt tota-
liter mala: ergo repugnat adtus humanus partim
bonus, partim malus in genere moris.
Probatur quartò. Implicat ut ex duobus prædica-
tis realiter identificatis in aliquo, aut ſaltèm ne-
ceſſaris connexis, unum ſit prohibitum, adeéôque
malum, quin etiam alterum zeipſa indire Aé ſal-
tem ſit prohibitum & malum; atqui illud prædi-
catum

4
1

catum reſpe tivum, quô actus humanus in indi-
viduo confideratus reſpicit obje dum, elt realiter
identificatum, aut neceſſariò connexum cum præ-
dicato reſpestivo, qu idem actus reſpicit finem
extrinſeeum, aut circumſtantias: ergo implicat ut
idem adtus humanus ſit prohibitus, & malus, qua-
tenus reſpicit objectum, & non ſit reipſa prohi-
bitus, & malus, quatenus reſpicit finem extrin-
ſecum, & circumſtantias, aut viciſſim: ergo.

Oppoſitorum Solutio.

Bjiicies primo. Sicut Chriſtus Matthæi 6. dicit ſi
oculus tuus nequam fuerit, totum Corpus
tuum tenebroſum erit, ità verſu immediaté præ-
cedente ait: ſi oculus tuus ſimplex fuerit, totum
corpus tuum lucidum erit: ergo ſicut intentio
mala reddit electionem malum, ità ècontra eleclio
bona reddit electionem bonam: ergo. Reſpond.
Chriſtum eo loco reprchendiſſe hyppocritas, qui-
bus nihil deerat, ut illorum actiones eſſent bomæ
zæter bonam intentionem: inde tamen non ſe-
quitur, quòd intentio bona poſſfit honeſtare actio-
nes malas: quia hic tantùm fermo erat de actio=
Hibus ex ſe bonis.
Objicies ſecundéò. S. Thomas ſecunda ſecundæ quæſt.
F. art. k. in CQ. dicit. Redditio æqualis, habet redti-
tudinem juſtitiæ qualitercanque, ſive boné, ſive maléò
anim fiat: ergo. Reſpond. S. Doctorem hic nihil
aliud velle dicere, quàm, quòd in tali redditione

non ſit rectitudo juſtitiæ formalis, ſcilicet in eſſe

virtutis, ſed ſolum materialis, & quantùm ad
fubſtantiam.
Objicies rertiü. Dum quis urgente præcepto elce-
moſynæ Pauperi fubvenit ob vanam Gloriam,
. implet

ill⸗
lellte
mn.
t finen
cat u
. lli⸗
obi⸗
Kttin⸗

ſ

lps

r.
totun
Antio
Gio
Ond.
gi.
ore
oa l⸗
ANio⸗
ACo⸗

impliet Prerteptum, atgoi præceptum de actu bono

non poteſt impleri, nisi per actum bonum: ergo
talis adtus eſt bonus; ſed etiam fimul eſſet malus,
ob finem vanæ Gloriæ: ergo. Reſpond. diſt. min.
præceptum de eliciendo actu, moraliter, & for-

maliter bono non poteſt impleri, nisi per actum

moraliter, & formaliter bonum con. præceptum de
eliciendo actu tantùm materialiter, & Phyſicè bono
neg. min, ſimiliter diſt. conſeq. Quædam præcepta
ſolùm præc cipiunt aétum externum, adeôque ſo-
lam materialem ,„ & hylicam bonitatem, & hæc
præcepta impleri Dor ſſunt per ſolùm adum exter-
num materialiter & Phyſicèe bonum, quædam au-
tem præcepta directe præcipiunt adum internum,
ejúsque bonitatem moralem, & formalem hone-
ſtatem, qualia ſunt præcepta Fidei, Spei, Chari-
tatis, * hæc præcepta impleri non poſſunt, nisi
per actum moraliter, & formaliter bonum.
Objicies quarts. Quamvis homo laberans ex po-
dagra non Ppoſſit dici ſanus ſimpliciter, poteſt ta-
men dici ſanus ſecundùm quid, ſi habeat ſanos
oculos: ergo & adtus humanus potelt ſecundum
quid eſſe bonus, & ſecunduùm quid malus. Reſp.
neg. conſeq. Diſparitæs eſt primè: quia ſanitas corpo-
alis reperitur in fubjedto realiter diviſibili, & in
Ntis fubjecti partibus, adeoque poſſunt una,
Ve R s partes ejusdem ſubjecti habere ſanita-
tem, eliqua autem non habere, & ſic idem cor-
pus dici fanum quoad aliquas partes, quoad alias
autem non. At veroô bonitas ſeu honeſtas, vel in-
honeſtas recipitur in ſubjeéto, hoc eſt, in actu in-
divibili realitor, qui actus hoc ipſo, quod rea-
liter indiviſibilis ſit; non poteſt ſimul eile ſub
forma, & ſub privatione talis formæ. Diſpatitas
eſt ſecundâ. Quia bonitas & honeſtas actuum huma-
norum,

33 300
norum, eſlſentialiter dependet 3 dictamine pru-
dentiæ, ita, ut non poſlit ab objedto ſecundͤm ſe
bono devenire in actum, nisi prucentis dictet, ex
nulla parte, adeéôque ex nulla circumſtantia, i intet
quas elt etiam finis extrinſecus, adeſſe defectum:
bonam enim ex integra cæluſa &c. Atqui non potelſt pru-
dentia dicdtare, quod ex nulla parte adſit defectus,
ſi adlit malus finis extrinſecus, & conſequenter
non poteſt actus ex tali malo fine procedens con-
formari dictamini prudentiæ, adeéôque nec eſfle
bonus.
Objiicies quintò. Virtus intelleétualis poteſt con-
currere effective ad actum malum v. g. habitus
ſcientiæ ad ſpeculationem ob malum finem; ergo
& virtus moralis. Reſp. neg. conſeq. Diſparitas eſt:
quia virtus intellectualis non hsbet pro objedto bo.
num morale, ſed verum, ideéôque non inclinat ad
bonum, neque dat Iuis actibus bonitatem;, ſed ve-
ritatem, unde non eſt opus, ut actus procedens à
virtute intelle Quali ſit bonus ùt ab ipſa procedens;
&, ſi ille aliunde malus eſt, non ſequitur, quod
ex objecto, aut Principio eli ciente ſit bonus; at
verô virtus moralis, cum habeat pro objeéto bo-
num, actus ab ea procedens debet eſſe bonus.
Objicies ſextò., Poteſt unus, idémque acétus ha-
bere duo motiva particularia v. g. poteſt quis dare
eleemo ſynam, & quia honeſtum eſt ſubvenire pau-
peri, & quia inde ſperat vnam gloriam: ergo
tali caſu propter unum motivum potelt eſſe adctus
ſecundúm quid bonus, & Frabter⸗ alterum motivum
ſecundùm quid malus. p. diſt. ant. poteſt quis
imprudenter habere duon molira particularia unum
bonum, alterum malum conc. prudenter neg. ant.
& dico tali calu actum eleemofynæ futurum tan-
tùͤam malum, ſi ſpectetur in individuo; & prout
cſt

3
onu
dent
&n
com
elle
4
peral
inpe
ergo
E
llen
ig⸗
rarl
lo⸗
al
ler!
lns,
n
mala
ſeg.
ſier
non
bon
Van
C

639 301 689

eſt à parte rei, & null modéô futurum moraliter
bonum, quia malum ex quolibet defectu, & pru-
dentia non poteſt dictare dationem eleemofſynæ hic
& nunc, & omnibas conſideratis eſſe honeſtam,
cùm honeſtas objectiva eleemoſynæ cognoſcatur
eſſe vitiata per finem malum vanæ Gloriæ.
Objicies ſeptimò. Acus intrinſecè malus poteſt im-
perari ab aliquo actu bono, ſed talis adtus qud
imperatus erit bonus, qui imperatus erit malus:
ergo idem actus poteſt reduplicativè eſſe bonus;
& ſimul ſpecificativè eſſe malus, minor probatar.
Mendacium, & homicidium ſunt intrinſecè mala.
Atqui mendacium, & homicidium poſſunt impe-
rari ab intentione boni finis v. g. promovendi DEI
gloriam: ergo. Reſp. diſt. min. actus intrinſecè
malus poteſt imperari ab adtu bono, ſi invincibili-
ter ignoretur elle malus conc. actus intrinſece ma-
lIus, & ut talis cognitus neg. min. Ad probationem
diſs. min. mendacium & homicidium cognitum ut
malum poteſt imperari ex cognitione boni finis
neg. ſi ignoretur eſſe malum con. min & neg. Conſeq.
Objicies ocavο Confeſſio Saeramentalis poteſt
fieri ez motivo vanæ gloriæ; atqui talis confeſſio
non eſt ſacrilega, & invalida: ergo adhuc eſt
bona; atqui etiam ſimul eflet mala, quia motivum
vanæ Gloriæ etiam refundit aliquam malitiam in
actum Pœnitentiæ: ergo. Reſp. Primo diſt. min.
Confeſſio Sacramentalis ſecundùm actus externes
& per ſe ſenſibiles poteſt fieri ex vana eloria con.
quoad aéctus puré internos, & ſecundùtn ſe inſen-
ſibiles neg. min. actus enim interni, quà præcisèe
tales non poſſunt eſſe medium ad affequendum
ſinem vanæ gloriæ, cùm non videantur ab homi-

nibus, à quibus ſperatur vana gloria; adeòque
licet actus ponitentiæ cxterni, & per ſe ſenſibiles
poſſint

S33 302 E2-
poſſint eſſe aliquomodo venialiter mali ex inten-
tione vanæ gloriæ, ſi tamen actus interni;, nimi-=
rum dolor, & propoſitum ſint ſupernaturales,
adeéque boni, Sacramentum erit validum; nee
tali caſu erit unus idémque actus ſimul bonus, &
malus. Reſpond. Secunde Gonfeſſio Sacramentalis
(idem eſt de converſione ad fidem & c.) dupliciter
poteſt fieri ex motivo, & malo fine. Prime, ut
ejusmodi motivum habeat ſe permodum motivi
potitivi formaliter, & directè influentis in actum
poœnitentiæ. Secundè ut ſe habeat perinodum puræ
occaſionis, aut permodum motivi negativi, non

influendo poſitive in ipſum actum Poœnitentiæx,

ſed purè, ùt dicunt, removendo prohibens, ſeu
impedimentum aliquod extrinſecum poœnitentiæ:
ità, ut ipſe actus pœnitentiæ non attingat intrin⸗
ſecè, & per ſe ipſum tale motivum, ſed tantùm
aliquis alius actus realiter diſtinétus, & actum Pœni-
tentiæ antecedens; proinde ſi vana gloria eſt mo-
tivum polſitivum confeſſionis vel pœnitentiæ talis
confeſſio erit ſacrilega, & tantùm mala, ſi autem
eſt præcisé occalio, vel motivum extrinſecum,
confeſſio erit bona & honeila tantum, licèt a us
præcedens ſit malus venialiter. Deinde hoc argu-
mentum ſupponit, quêd finis malus imperare poſ⸗
ſit actum ſupernaturalem, quòd eſt falſum, quia
aliàs poſſet ſe quis determinare ad actum ſuper-⸗
naturalem ſine gratia: quia finis malus imperans
v. g. pœnitentiam eſſet vana gloria, ad quam non
eſt neceſſaria gratia, ſed hæc eſlet ipſa determina-
tio ad Pœnitentiam, quæ eſt adus ſupernaturalis:
ergo poſlet haberi determinatio ad actum ſuperna-
turalem ſiné gratia, quod implicat.
Obiicies non. Eadem paſlio Chriſti, at cauſata
à Crucikixoribus erat mala; & ùt recepta in Chei-
O2

9
0 ;

ſeſt

nu

lab

, i⸗
kturlan⸗

n, 1
D
enkals
licite:
1, It
notiri
1Gunn
Put

(o

tle,

3 ſel
eltie,
hltit⸗
Utunt
i⸗
no⸗
gllis
Uen
Cul,
40n
gl⸗
l
el⸗
claot
N
e⸗
lit

14

ll⸗

io⸗

893 303 Bge-

ſto, erat bona: ergo. Confrrmatur. Idem actus po-
teſt eſſe bonus reſpectu unius operantis, & malus
reſpectu alterius operantis, ergo etiam poteſt eſſe
bonus & malus reſpeétu ejusdem operantis. Reſp.
diſt. ant. eadem paſſio Chriſti ùt objectum reſpectu
diverſorum hominum, & actuum erat bona &
mala con. reſpectu ejusdem hominis, & reſpectu
ejusdem a Qs neg. ant. & conſeq. Deinde concluſio
intelligenda eſl de eodem adu humano, & morali;
objectio autem ponit tantummodo idem objectum,
de quo ſinè dubio poſſunt dari diverſi acdtus, unus
bonus, & alter malus. Ad Confirmationem neg.
conſeq. Diſparitas eſt: quia idem adus poteſt eſſe
prohibitus uni, non autem alteri, reſpectu ejus-
dem autem unus, idémque adus non poteſt eſſe
prohibitus & ſimul non prohibitus.
Objicies decimé. Electio boni medii propter bo-
num finem v. g. eleemoſyna propter pœnitentiam
habet duas ſpecies in genere moris; ergo & electio
boni medii, propter malum finem poteſt habere
duas ſpecies, bonitatis unum, alteram malitiæ.
Reſpond. neg. conſeq. Diſparitas eſt: quia in caſu
antecedentis electio terminatur immediate ad ipſam
honeſtatem eleemoſynæ, cui non repugnat ordi-
nari ùt medium ad Pœnitentiam; In conſequente
autem non terminatur clectio ad ipſam honeſta-
tem moralem Eleemoſynæ, quia bono honeſto
diſconvenit eſſe medium utile ad malum finem .
nam eò ipſo, quod Eleemoſyna dirigatur ad ma-
lum finem, jam non eſt conſona;, ſed diſſona ra-
tioni.
Quæres: An pecgatum ſit levius, ſi fiat ex inten-
tione boni finis, quàm ſi fiat ad malum finem
v. g. an peccatum ſtupri factum ob carnalem de-
lectationem LErayius lit, quam factum ad hune
finem,

33 304 G2=
finem, ut ex ipfius pretio poſſint ali inopes.
Reſpond. levius elle peccatum factum ex intentione
boni, quam mali finis. Ratio eſt: tum quia actus
ey ſolo objecto malus eſt minus diſſentaneus rectæ
rationi, quàm adus tam ex fine, quam ex objecto
malus; tum quia peccatum graviùs eſt, quo pejor
eſt finis: ergo levius eſt, quo melior eſt finis:
tum quia peccatum levius eſt, quo minuͤs eſt vo-
luntarium, peccatum autem faéctum ex intentione
boni finis, eſt minus voluntarium; quàch pecca-
tum, quôd appetitur propter ſe: ergo. Hinc
Colligitur primè. Quod levius ſit furtum aut for-
nicatio propter bonum finem, quam propter tur-
pem iplius delectationem, non tamen hoc ſenſu,
quaſi bonitas intenti finis ità minuat malitiam;
ut eam de mortali venialem efficiat, ſed quia mi-
nuitur voluntarium, quatenus peccatum non ex-
petitur propter ſe, ſed propter alind. Hinc
Colligitar ſecundé. Peccatum v. g. luxuriæ fadum
ob alium finem malum, v. g. furtum, minui in
malitia luxuriæ, minuitur enim ratio voluntarii,
ità ut delinquens non cenſeatur ità luxurio ſus, acſi
peccaret ex ſola libidine turpi, ratione tamen alte-
rius circumſtantiæ ſcilicet furti, quæ novam actui
malitiam communicçat;, peccatum augetur.

QuESsSrIO XVIII.

» A
Utrum idem numerb albtus boſſit eX
. , 2 . 5 riſ,
bono fieri malus, & viciſſims
Ertum eſt apud omnes Theolegos eundem nu-
meréô actum extrinſecum poſſe ex bono fieri
malum, tum ob mutatam intentionem, ut ſi quis

ambulationem externam bone fine inchoatam con-
tinuet

ſauet

l
doche
inche
uju
mora
ptoye
lade
in ha⸗
plexe
EClal
EKe
Keie
eünde
ſire it
dam
honos
nalos
loltie
tetno
uatn
s l
ono
huma
ſao ir
3s
tx u
ergo
pote
Viciß
intti
aruy
donel
Umm

e,
tendes
8 ele
obſe
peſot
bis
ellvo⸗
ntione
ſecen⸗
Ut ſet.
et tot⸗
ſenlu,
fliam,
la ni⸗
Nn eh⸗
dom
in
Gtarit⸗
iihell
Ale⸗
Aul

tinuet ob malum finem; tum ob mutatam legem
aut advertentiam legis, ut ſi quis die veneris
comeſtiohem Carnium ex invincibili ignorantia
inchoatam continuet ſubvenienhte adverte ntia; ratio
hujius eſt, quia actus externi ſunt boni vel mali
moraliter per ſolam denominationem extrinſecam
provenientem ab adtu intrinſeco imperante. Pro-
inde quæſtio procedit de ſolo adtu interno. Porrô
in hac controverſia de actu interno voluntatis tri-
plex eſt Theologorum ſententia, prima eſt Cajetani
& Vaſquez citantis pro ſe ſanéctum Bonaventuram
& Scotum, actus internos voluntatis eſſe tantům
accidentallter bonos; aut malos, adeôque poſſe
eundem numer actum ihtrinſecum de bono tran-
ſire in malum;, & vicilfim. Secunda eſt quorun-
dam Thomiftarum docentium omnes quidem actus
bonos eſſe ellentialitet bonos,„ non tamen omnes
maloôs eſſe eſſentialiter; & immutabiliter malos.

Tertia eſt fecentiorum aſſerentium omnes actus

internos humanos tam bonos, quàm malos eſſe Per
ſuam eſſentiam & immutabiliter tales, cum qui-
Bus lit
KReſolutio. Nullus actus bumanus internus bot ex
bono fieri malus, & viciſſim. Probatur omnis actus
humanus internus, ſi ſit honeſtus, eſt honeſtus ex
ſuo intrinſeco & eſſentiali modo tendendi; & omnis
actus humanus internus inhoneſtus eſt inhoneſtus
ex ſuo intrinſeco, & eſſentiali modo tendendi:
ergo idem numeré actus humatus internus non
poteſt ſucceſſive de hioneſtò fieri inhoneſtus „ &
vicifſim, cùm nullus actus poſſit mutare ſuam
intrinſecum, & eſſentialem modum tendendi. LPro-
batur hoc ipſum: omnis aétus internus humanus, &
honeſtus per ſuum intrinſecum, & eflentialem mo-
dum tendendi liberè, conformatur dictamini pru-
U denti,

683 306 2.
denti, & eligit ex hoc motivo, quia omnibus
conſideratis eſt honeſtum. Proinde ideo eſt ho-=
neſtus, quia aut implicité, aut explicité dicit: vole
boc, quia omnibus conſideratis vides eſſe licitum, &
honeſtum. Omnis autem actus internus inhoneſtus
per ſuum eſſentialem modum tendendi liberé re-
ſiſtit obligationi per dictamen prudens Conſcientiæ
propoſitæ, & ideo eſt inhoneſtus, quia ſaltem
dicit: Volo boc, quamvis ſciam eſſe brobibitum: aut
nolo boc, quamvis ſciam eſſe præceptum. Atqui non
poteſt actus jam hoc, jam illud ex allatis oppo-
ſitis ſucceſſivè dicere: ergo nec poteſt mutare mo-=
dum ſuum intrinſecum, & eſſentialem tendendi.
Confirmatur. Quoties mutatur objectum formale
motivum, ſpecificativum actus, toties entitativé
mutatur actus voluntatis; ſed quoties actus vo-
luntatis tranſit de bono in malum, toties muta-
tur objectum ſpecificativum adtus voluntatis: ergo.
Min. probatur. Objectum ſpecificativum acts boni,
eſt objectam honeſtum dired movens volunta=
tem ad ſui proſecutionem, objectum ſpecificati=
vum acdůs mali eſt bonum ſenſibile habens con-
junétam inboneſtatem, ſeu difformitatem cum re-
gulis rationis, quod ratione ſuæ delectabilitatis
directè, ratione veròô inhoneſtatis tantùm indirecte
fit volitum; ſed iſta ſunt objecta formaliter di-
verſa, utpote in ipſa virtute, & efficacia movendi
inter ſe differentia, quorum unum eſt intrinſecè
referibile; alterum verò irreferibile in DEUM:

erge.

0
intel
mas
intell
lter⸗
tatis
kon,
aus
mele
30n
Tant.
in⸗
ſit,
ſolis
miiti
N
Ns
Lider
ſint .
ſpeci
ſee ſ⸗
Wina
0
in
in
Man
lis,
Talis
dent⸗
oteſ
nba

te n
n, 6
oneltas
1e le⸗
lentlæ
ſaltemn
al
li not
oppo⸗
le h⸗
endi.
Ounel
ntiis
s 10⸗
Muli?⸗
epo.
honi,
onta⸗
hrai⸗
s COl⸗
cun 1e⸗
Piligrin
hlieeck
ler.
went
gnrinbes

Deun

7

693 307 822-

Oppoſitorum Solutio.
H prin., Eo medo ſunt actus voluntatis
— moraliter boni, vel mali, quo modo adctus
intellectis ſunt veri, vel falſi, ut docet S. Tho-
mas hic quæſt. 19. art. z. in Q. Atqui aliqui ads
intelledts funt tantùm aeccidentalèter, & mutabi-
liter veri vel falſ: ergo etiam aliqui actus volun-
tatis funt tantùm accidentalter, & mutabiliter
boni, vel mali. Refſp. diſt. maj. eodem modo
actus voluntatis ſunt boni vel mali, ſiout actus
intelleétús veri vel faki, eodem inquam modo
adæquato neg. maj. eodem modo inadæ quato con. maj.
tvans- Win. neg. conſ. proportio actuum veluntatis;
& intellets quoad præſens pun dum in hoc con-
fſtit, quod ſicut veritas, & fallitas conveniunt
folis acdtibus judicativis inteflectûs, ità bonitas &
malitia conveniat ſoelis actibus voluntatis Hliberæ,
& deliberatæ, differentia autem eſt in hoc, quod
qRus voluntatis fint beni, vel mali per ſuum ſpe-
cificum tendendi modum; actus vero intellects
ſint veri;, vel faſſi, non ex modo tendendi eorum
ſpeciſico, ſed per folam ſic habentiam, vel non
fſic ſe habentiam objecli materialis, & puré ter-
minativi. Multi tamen zeg. ant. min. ſimpliciter
Objicies ſecundé. Non poteſt eadem res eſſe ſimul
in dauplici ſpecie eſſentiali, licèt poſſit eſſe ſimul
in duplici ſpecie aceidentali; ſed idem actus hu-
manus poteſt eſſe in duplici ſpecie malitiæ mora-
lis, àùt patet in furto ſacrilego: ergo matitia mo-
ralis non eſt ſpecies eſſentialis, ſed tantum acci-
dentalis in adu morali. Reſpond. diſt. min. non
poteſt eſſe in duplici ſpecie eſſentiali infima trans.
ſubalterna neg. min. ſpecies autem furti eſt ſubal-
U12 terna,

„S3 308 62-
terna, quia poteſt prædicari de pluribus furtis
ſpecie differentibus, nempe de furtis ſacrilegis, &
non ſacrilegis. Species itèm ſacrilegii eſt ſubal-
terna, quia poteſt prædicari de pluribus ſacrile-
giis ſpecie differentibus, nempe de furto, ſacri-
legio, & Confeſſione ſacrilega. Præterea quamvis
adtus poſſet eſſe in duplici ſpecie eſſentiali inadæ-
quata intrinſeca, ſi particulares illæ ſpeciei difſe-
rentiæ eſſent aut ſubordinatæ, aut diſparatæ, non
poteſt tamen aétus eſſe in duplici ſpecie eſſentiali
inadæquata, ſi partiales ſpecici differentiæ ſint
ſibi oppoſit?, & ſui excluſivæ.
Objicies tertié́., Idem numeré actus eſt indifferens,
ut ſit meritorius, vel non, præmii, vel poœnæ; ſic
idem actus elicitus ab Angelo viatore eſt merito-
rius „& continuatus in comprebhenſione non eſt:
ergo idem numerò actus eſt indifferens, ut ſit
bonus, & honeſtus, vel malus, & inhoneſtus. Reſp.
tranſ. ant. neg. conſ. Diſparitas eſt: quia ad actum
meritorium præmii non fufficit ſola bhoneſtas, ſed
requiritur inſuper præter alia ſtatus viæ, qui, cùm
non conſtituat formaliter ipſum modum tendendi
actus interni, ſed tantù⅛ͤm extrinſecè connotetur
ab co, idcirco poteſt variari ſtatus viæ remanente
codem modo tendendi acts interni, adeôque po-
teſt idem numeré actus honeſtus, qui fuit merito-
rius, deſinere eſſe meritorius ob mutatum ſtatum
viæ.
Objicies quartò́., Poteſt DEUS prohibere Petro
perſeverantiam in aliquo actu honeſto, non tamen
externo, ſed tantùm interno; Atqui tali caſu Pe-
trus, ſi perſeveraret contra præceptum in eodem
numeré adctu interno, idem numeré actus internus
de honeſto fieret inhoneſtus: ergo. Reſp. con-

maj. neg. ſubbeſuaum min. nempe quòd Petrus tale
præceptum

rec
dem
petle
nu5
tis
bebat
ſtos,
ogni
Merxo
Ptam
ſec te
talem
lent
Petto
impo
nuan
et h.
loch .
lbile
UWN 3
l
mod
malun
ergo
nas.
malis
iret
logo
niale
Dti
Nis
on⸗

—

ej

8tis
ezin
lbl
lactle.
ſaetl.
lamdis
nade⸗
Ciſk⸗
no
entiull
1 ſot

ſttens,
; ſc
etito⸗
n el:
t ſt
gelh.
Qom
, Ed
1 Gin
Pteto
nenlte
le o⸗
etio⸗
Cnrun

beio

tan

l le⸗
Oben
tern
.

60.

n

5 309 69-⸗

præceptum poſſit transgredi perſeverande in eo-
dem numerô aétu interno, quòd autem non poſſit
perſeverare idem numeréô actus voluntatis inter-
nus » Katio eſt: quia iſte actus internus volunta-
tis ante cognitam prohibitionem Præcepti exer-
cebatur ex hoc motivo formali, quòd eſſet hone-
ſtus, & ex nullo capite prohibitus; Atqui ſtante
cognitione præcepti non poteſt exerceri idem nu-
meréô actus internus, quia non poteſt tale præce-
Ptum liberè violari perſeverando in eodem actu;
ſed tantàͤm poteſt liberè obſervari,; abrumpendo
talem actum per alium actum liberum diſparatum,
ſicut juxta ipſos adverſarios, ſi DEUS praæciperet
Petro abrumpere adtum amoris DElI ſuper omnia,
impoſſibile foret hoc Præceptum violare conti-
nuando cundem actum amoris divini, cùm impli-
cet DEIM amando ſuper omnia peccare, & ali-
quod præceptum divinum violare, ſed tantúm poſ-
ſibile foret tale præceptum obſervare abrumpen-
do adum amoris divini, per aliquem alium libe-
rum actum diſparatum.
Objicies quintòè. Licet omnis actus bonus ex ſuo
modo intrinſeco ſit bonus, non tamen omnis actus
malus ex ſuo modo tendendi intrinſeco eſt malus:
ergo ſaltém poteſt idem actus ex malo fieri bo-
nus. Probatur ant. non omnis actus malus eſt for=-
malis contemptus præcepti, aliàs enim nullum
daretur peccatum veniale, cùm ex communi Theo.
logorum, peccatum, quod ex ſuo genere eſt ve-
niale, ſi includat formalem contemptum præce-
Pti, per hoc ipſum evadit mortale; Atqui ſi om-
nis actus malus ex ſuo intrinſeco tendendi mo-
do reſiſteret obligationi Præcepti, omnis actus ma-
lus eſſet formaliter contemptus præcepti: ergo.
U 3 Reſp.

Reſp. ueg. anut. ad cujus probationem diſßt. min. 11
emnis adtus malus ex ſuo intrinſeco tendendi mo-
do reſiſteret præcepto explicitè illud vilipenden-
do, omnis actus malus eſlet formalis contemptus
præcepti con. ſi reſiſteret abſque explicita & ex-
preſſa vilipenſione præcepti neg. min. & conſ. ſi-
eut enim poteſt quis reſiſtere alterius petitioni,
etiamſi non dicat explicitè, vilipendo tuam peti-
tionem, imèò licet dicat revereor quidem tuam pe-
titionem, ſed nolo facere, quod petis, ità poteſt
quis reſiſlere præcepto, etiamſi non dicat expli⸗
cité, vilipendo hoc præceptum, imd poteſt di-
cere revereor hoc preceptum, ſed nolo facere,
quod præcipit, adeôque poteſt dari transgreſſio
præcepti abſque formali, & explicito contemptu
Præcepti.
Obiicies ſextò. Solus DEls eſt eſſentialiter bo-
nus: ergo nullus actus humanus eſt eſſentialiter
bonus. Reſp. diſt. ant. Solus DEls eſt efentiali-
ter bonus in omni genere, & tanquam ens ùt quod
cos. Solus DEUs eſt eſſentialiter bonus in aliquo
tantùm genere, & tanquam ens ùt quo zeg. ant. &
conf. Nam entia Creata, quæ ultimatè perficiunt;
& determinant ſua objecta, ſunt per eſſentiam ſuam
perfecta ùt quo; hinc ſimiliter recitudo eſt per
eſſentiam recta às quo, ſic etiam actus humani bo-
ni cum ſint entia ùt quo ultimatè perficientia vo-
Iuntatem; ipſúmque hominem moraliter bonum
conſtituentia, ſunt boni ùt quo.
Objieies ſeptimè eum Medina. Ex concluſione no-
ſtira ſequeretur, quòd ille actus ſolùm eſlet hone-

ſtus, qui tendit in objectum ex hoc motivo; quia

eſt honeſtus; atqui hoc non: ergo. Prob. min.
quia, qui amat DEUM, & non ex motivo hoc,

quia eit honeſtlum, adhuc ponit actum honeſtum;,
& bonum?

——

E dor
elt, d
Tar
Conßt
klicer
ut

Clia

ippar
inhon
neſtus
natur
Rel
Auc
ellt ey
Zuſte:
nellat
jullitia
e, „e
ſum,
lonun

WNt

2nn
honel
Mam
ad mo
osel
dus
ſiel⸗
vieu
bi⸗
tegr⸗
ſit 1
e
lar
kohi

ecen

emptut
E er⸗
. ſ⸗

tioni,

1 heti⸗
n pe⸗
hotelt
A A⸗
ele,
teſho

tendrtu

, ho⸗
aliter
tuli.
Koc

icd

—

—-—

16t. K
eiunt,
1 ſuum
bet
l o⸗
lia do⸗

borun

hoce⸗

,4

6,

e,

K,
un:

& bonum: ergo ad ponendum adtum bonum ſatis
eſt, quòd ponatur actus de ſe honeſtus, quin pona-
tur ex motivo honeſtatis, ſeu quia honeſtus eſt.
Confirmat. primò. Quia aliàs ruſtici, feré nunquam
elicerent actus honeſtos, cùm ſuper honeſtate
actuum non reflectant: ergo. Confirmat. ſecund.
Quia actus eſt inhoneſtus præcisé per hoc, quòôd
appareat inhoneſtus, licèt non ponatur ex motivo
inhoneſtatis: ergo etiam adtus honeſtus erit ho-
neſtus præciséè, quia apparet talis, licét non po-
natur ex motivo honeſtatis.
Reſp. ad argumentum primò. Aliud eſſe ponere
acktum honeſtum, aliud ponere actum honeſtè, ſi-
cut ex Phil. 2. Eth. 4. Aliad eſt operari jaæſtum, aliud

juſts: Operari honeſtè eſt operari ex motivo ho-

neſlatis, ſicut operari juſtè, eſt operari ex motivo
juſtitiæ; proinde ad hoc, ut quis operetur hone-
ſtè, non ſatis eſt, quod ponat actum de ſe hone-
ſtum, nisi illum ponat ex motivo honeſtatis, quia
bonum ex integra cauſa. Hinc diſt. ant. prob. quia

amat DEUM & non ex motivo honeſtatis ponit

actum honeſtum honeſtè, neg honeſtum, ſed non
honeſté Cou. ant. & neg. conſeq. Ad Confrm. pri-
mam dico. Quamvis rultici non advertant ſignatè
ad motivum acéctûs boni, exercitè tamen ex motivo
honeſtatis operantur: ſi enim interrogetur ruſti-
cus, quare ſolvat v. g. debifum. Reſpondebit: quia
ſic ſatisſit obligationi, quod honeſtum eſt, & decet
virum probum. Ad Confirmat. ſecundam diſpar eſt.
Quia malum ex ſingulis defectibus, bonum ex in-
tegra cauſa; unde multò minůs requiritur, ut actus
ſit inhoneſtus, quàm honeſtus. Ex dictis.
Coligitar priḿ. Quôd actus inhoneſti, aliquande

ſint inhoneſti ex hoc, quôd proſequantur objectum

Prohibitum, quia prohibitum, & cum formali con-
U 4 . temptu

S63 3u2 Se3.
temptu legis prohibentis, & in hoc caſu non du-
bitatur inhoneſtatem eſſe eſſentialem; aliquando
verô inhoneſti, quia tendunt in objectum, quod pro-
hibitum eſt, licèt non, quia prohibum eſt, & in hoc
caſu etiam eſt eſſentialis inhoneſtas ratione præla-⸗
tionis liberæ boni delectabilis bono honeſto con-
tranitendo poſitivèé obligationi, & allicientiæ,
quam habet voluntas ad proſequendam honeſta-
tem, quæ habetur in obediendo legi. ut docet Vi-=
va part. 2. diſp. 7. de Moral. Q. 2. u. 5.
Colligitur ſecundò. Qod etiam actus indifferens
in individuo, ſit pariter eſſentialiter indifferens,
nec poſſit evadere honeſtus, vel inhoneſtus, & ratio
eſ: ſi enim actus honeſti vel inhoneſti, ſunt eſſen-
tialiter tales, ſemper ſunt tales, conſequenter non
poſſunt priùs eſſe indifferentes, & deinde evadere
honeſti vel inhoneſti, ità Viva cit.

QuxsTIO XIX.

An altus externi habeant propriam
bonitatem moralem, vel malitiam ſu-

peradditam bonitati, & mali-
tiæ altus interni?

Omine actuum externorum intelliguntur bic
omnes actus, qui non ſunt à voluntate Pro-
ducti, & eliciti, ſed tantùm imperati, eliciti verô
ab alia potentia v. g. ab intellecta, appetitu ſenli-
tivo, potentia viſiva, locomativa &c. de his in
præſenti quæritur, an habeant formalem, & pro-
priam bonitatem, vel malitiam, adeôque diſlinctam
ab actibus internis, an verò habeant ſolùm bonita-
tem denominativam, ab extrinſece provenicnte
4

iern
N

abe-

4“”“

mmO!

ten
gui

ſed

Pypr,
genen
nalit
1,G
Auth
conde
utali
dat
tame
utf.
fah,
vſih
Heritu

ig
u
penſa
1
talis
Uido
gui⸗
tia
bet
4 49
ham
801
rel

l⸗
gun
Won
inbo⸗
Ptel⸗

) COle

kutie,
nelt⸗

et

fetens

ktent,
C
Lelen⸗
tet non
erabele

e

ab actibus internis v. g. An qui actu ipſo dat elee-
moiynam, plàs, & aliquid novi ponat de bonita-
te morali in ordine ad plus præmii promerendum,
quâm is, qui habet quidem voluntatem efficacem,
ſed ex defectu pecuniæ non poteſt ponerc actum ex-
ternum.
Reſolatio, Aslus externus non babet formalem, &
propriam bonitatem, vel malitiam moralem, ſed tantaàm
denominati vam, ac proinde nihil ſuperaddit bonitatis, vel
malitiæ actui intrinſeco. Ità S. Thomas quæſt. 20. art.
7. & ſequente. Suarez Diſp. 1o. Seit. 4. probatur primò.
Auth. Voluntas eſt: quæ aut remuneratur pro bono, aut
condemnatur pro mala, opera autem ſunt teſtimonia ve-
ritatis Chryſ. hom. 19. in Matthæum. Si cui non contin-
gat voluntas concumbendi cum conjuge aliena, planum
zamen aliqnuomodo ſit, id eum cupere, & ſi pateſtas de-
tur fadturum eſſe, non minus reus eſt, quam ſi in ipſo
facto debrehenderetur. Auguſt. Lib. 1. de lib. arb. caß.
tertio. Ubi aliquid datur, & ubi nil datur, diſferene
meritum eſſe non poteſt,- ſi æqualis utrinque voluntas
babeatur, Richard. de S. Vict. lib. 2. de Sacram.

ag. 14. cap. 6. Exteriora noſtra Domino quantum-

cunque parva ſaficiunt, cor namque, non ſubſtantiam
bpenſat. Greg. beom. quinta in Evang.
Probatur ſecundò ratione, bonitas, & malitia mo-
ralis fundatur in libertate, hinc in brutis, amen-
tibus, puegis, nulla eſt bonitas, & malitia moralis,
quia nulla libertas: ergo major bonitas vel mali-
tia fundatur in majori libertate; nam ſicut ſe ha-
bet ſimpliciter ad ſimpliciter, ſic magis ad magis;
Atqui actus externus per ſe non auget libertatem .
nam hæc tota eſt in actu interno voluntatis: er-
go neque auget bonitatem, vel malitiam, meritum
vel demeritum,
Probatur

Probatur tevtis. Omnis adiuus bonus, vel malus
moraliter debet eſſe actus humanus (nam bonum,
& malum morale funt differentiæ actus humani,
differentia autem non datur ſinè ſuo genere) actus
autem humanus debet efſle liber, aut ſaltem volun-
tarius; ſed adtus externi non ſunt formaliter li-
beri, vel voluntarii, fed tantùm denominativè ab
actibus internis, à quibus imperantur: ergo neque
formaliter, & ſe iplis, & propriè funt actus humani:
ergo neque boni, & mali: ergo nec dant bonita-
tem, nee malitiam actui interno: quia nemo dat:
qued non habet.
Prohbatur quartò. Actus externus manens in ſe om-
nino idern, fit malus, vel non malus, item magise
& minùàs malus per ſelam mutationem atus inter-
ni: idem etiam furtum factum ex intenfiore vo-
untate eſt majus pegcatum, & cadein ambulatio
imperata à voluntaté fornicandi eſt mala, impe-
rata à voluntate ſe recreandi, non eſt mala; & ſi
vobuntas ſit æqualis v. g. furandi in duobus, five
Cktus externus accedat, ſive non, æquale peccatum
eſt; & quantumcünque adtus exterior videatur eſ=
ſe bonus & conformis rationi, ſi tamen impere-
tur ab adtu interno malo, non eſt bonus formali-
ter moraliter: ergo ſignum eſt, eſſe bonum mo-
raliter per ſolam denominationem extrinſecam ab
actu interno.
Conſermatur primé. Qui emittit ſagittam elicie
aum malum non ſimpliciter ratione ſagittationis,
ſed ratione cædis, ad quam ſagittatio tendit; At-
qui ſagittatio eſlt mala coram DEO, ſive cædes ſe-
quatur, ſive non: ergo. Confirmatur ſecundé. is qui
die non prohibito carnibus vefcitur, eòé, quod
rephtet eſſe diem prohibitum, æqualiter peccat, aeſi
carnes manducaſſet die verè prohibito; Atqui non
ex

un

aſſe
ab

Fn
dat
amn
erg

inte

Aols
onn
Umall,
) ads
volun⸗
ter li.
e
nege
nani:
nite⸗
t,

n⸗
gi
inlel.
e ⸗
liti⸗
e⸗

ex eo, quòd violaverit præceptum effeétivè, ſed
affectivè: erge tota ratio actionis malæ ſumitur
ab affectu interno, non verò effectu externo. Con.
Firmatur tertiè. Quia aliâs ſequeretur, quoôd ille, qui
dat eleemoſynam per famulum, ſi iſte defraudet,
amittat partem ſui meriti, quòôd nemo dizxerit:
ergo.

Oppoſitorum Solutio.

Biicies primè. Juxta 8. Auguſt, actus externus
reddit hominem miſeriorem, quàm ſolus aſtus
internus: uti habet 8. Augufſt. lib. 13. de Trinitaté
cap. F. ubi dicit: wala voluntate, vel Jola quisque mi-
ſer eficitur, ſed miſerior poteſtate, qua malæ volunsatis
de ſideriuna impletur: ergo actus externus auget ma-
litiam. Secand actiones externæ per ſe prohiben-
tur præcepto decalogi, diſtincto à præcepto pro-
hibente acdtus internos: ut patet in 6. 9. g%. & ro.
ergo habent malitias diverſas. Tertie quia afctio.
nes externæ per ſe ſunt difformes naturæ rationa-
li: ergo habent malitiam ſpecialem. Quarté, ſ1
adtus externus non eit formaliter malus, non te-
neremur illum confiteti (quod eſt fallſum) cùm
ſolùm teneamur confiteri id quod eſt formaliter
malum: ergo. Quints. Quia ſi opus externum
nil addit bonitatis, fruſtra fuadentur opera exter-
na, & Sexts neque eflet al opus externum neceſ-
ſaria gratia [pecialis, quod eit falſum. Septemò.
Quia tali modo opus externum, neque addit ali-=
quid ſatisfactionis, ſuprà internum, quod elt fal-
ſum, neque akarve requlreretur ad indulgentias
opus externe eſt falſum, neque ad obti-
tyrii conduceret opus ex-
falſum eſt: ergo.

Spcgame ianir
nhendam laur.

tzrxnunmn
Euinen! „

Reſp. Expl. ant. reddit hominem miſcriorem
occaſionaliter, quatenus dat occaſionem, ut homo
frequentiùs, diutiùs velit malum con. ant. reddit
hominem mileriorem formaliter neg. ant. & conſ.

Nam communiter, dum adctus externus accedit, in-

ternus ſolet eſſe intenſior, diutiàùs durare occaſio-
ne ipſius experimentalis deguſtationis actús exter-
ni, quæ deinde etiam occaſio eſt, quòd per actus
internos valde intenſos, generetur in homine ve-
hementior inclinatio ad idem objectum, ùt patet
ex ipſa experientia. Ad ſecundum neg. conſ. nul-
libi enim prohibetur actus externus ex ſe, ſed ut
eonjunctus cum interno, & proccdens ab illo, un-
de ſimul prohibetur internus, quia externus non
poteſt elſe malus ſinè interno. In alio autem præ-
cepto puta 7. & 1o. prohibetur actus interior, qui
poteſt eſſe malus ſiné externo, non tamen viciſſim.
Deinde licèt in 6. & 7. præcepto implicité, &
virtualiter ſimul prohibeantur actus interni, tamen
propter ignorantiam hominum, qui putare potu-
iſſent actum internum uſurpandi aliena, & retinen-
di, non eſſe ſecundàùm ſe malam diſtinéctim hæc
prohibentur 6. & 7z. præcepto. Ad tertium diſt.
ant., ſunt per ſe difformes objeétivè, con. formali-
ter neg. ant. & conſ. Ad quartum neg. ſequel. cum
ſua caaſali, quia tenemur etiam confiteri, quod
eſt malum denominativè „ & conſtituit cum malo
formali unum totum; Atqui ſic ſe habet adtus
externus cum interno: ergo. Deinde adeſt obli-
gatio externam actionem confitendi, ut intentio
& conſcientia pœnitentis meliùs cognoſcatur, item
congruentior pœnitentia imponi poſſit; Denique,
ut confeſſarios polfit intelligere obligationem, quæ
ex peccato in pœnitentem refultat, vel cenſuram,
quam contrahit, vel medicinam, quâ indiget. d
ITnintum

eint
quit
tern⸗
une
ops
lacto
Cia
in pri
nalita
tum
berta
brete
penſe
exigi
malit
aus
deloc
zug
intert
e,
abol
iden
auge
abnd
dlus
te,
pert
V08
dett
elt
cen
ictn
1n0

quintum neg. ant. quia volitio efficax interna ne-
quit perſuaderi, quin ſimul perſuadeatur opus ex-
ternum, in quod illa neceſſario prodit, nisi ali-
unde per accidens impediatur. Accedit, quòd
opus externum roboret internum; quòd ſit fatis.⸗
factorium, & his ſimilia. Ad ſexium neg. ſequel.
Quia requiritur talis gratia ratione perſeverantiæ
in prima voluntate, aut alia de novo. Ad ſeptimum
neg. Paritatem, quia in acdlu externo eſt ſpecialis poœ-
nalitas, quam ſequitur ſatisfactio; at verô meri-
tum debet habere laudabilitatem, quæ ſequitur li-
bertatem, quæ propria eſt ſolius actûs interni.
Præterea quia ſatisfactio eſt poſitio exigiti in com-
penſationem; Atqui poteſt in compenſationem
exigi actus Externus: ergo. At vero bonitas, &
malitia ſumuntur à motivo; non habet autem
actus externus & internus diſtinta motiva: ergo.
Reſpondent alii ſecundè dicendo: quod actio exter-
na augeat ſatisfactionem derivativé, fſcilicet ab adtu
interno. Ad ocνoaνο⅓ Reſp. argumentum ſolùm proba-
re, quòôd opus externum ſerviat inſtar conditionis
ab obtinendam laureolam Martyrii, & indulgentias,
idem eſt quoad cenſuras, non vero, quòd formaliter
augeant meritum, hoc tamen non obſtante non
abnuo, quod is, qui re ipſa ſuſtinet martyrium;
pluùs mercatur, quàâm qui ſolàm vult illud ſuffer-
re, co quod martyrium patiens habeat occaſionem
perſeverandi in prima voluntate, & eliciendi no-
vos, & intenlſiores actus, quibus talis magis me-
retur.
Objicies ſecundò. Peccatum executioni mandatum
eſt majoris pœnæ meritorium, ſic enim meretur
cenſuram: ergo eſt magis demeritorium, quàm
actus internus: ergo &c. Confirmatur. Durante
uno adtu interno multiplicato actu externo, mul-
tiplicantur

tiplicatur numericé malitia, ſic & multiplicatur
formaliter. Keſp. diſt. ant. in foro externo, & apud
homines attendentes ſolùm utilitatem, aut nocu-
mentum externum con. in foro interno, & apud
DEIIMA attendentem rationem malitiæ formaliter
ſpectatæ neg. ant. & cenſeg. Nam homines ſolùm vi=
dent ea, quæ parent, DEUs autem intuetur cor,
ac idee homines judicant ac puniunt ea, quæ ex-
teriùs fiunt, non quidem, ob corum merita, cùm
eorum bonitatem non cognoſcant, ſed utilitatem,
& nocumentum, quæ afferunt, & ex ſolis operibus
externis accipiunt; & non ex puris effeétibus in-=
ternis, quos ſolus DELIS intuetur, & judicat. Alii
Reſpondent, quòd cenſura nen incurratur, nisi
adſit actus internus, quod ex hoc apparet, quòôd
actio externa non ſuperaddat bonitatem, vel ma-
litiam in ſe formaliter ſtlantem, ſed derivatam ab
actu interno, unde & pœna imponitur actui ex-
terno prout habenti malitiam derivatam. Cæte-
rùm dicendum eſt, quod pro ſolo adlu externo
poſſit quidem DEIIs deſtinare aliquod maium per-
petiendum;, utpote abſolutus Dominus, licèt illud
malum non ſit habiturum formalitstew pœnæ:
quia hoc ſupponit culpam, culpa autem liberum-
Ad Confirmationem dico, non multiplicari cenfſuram
neque peccatum ob multiplicatum puré actum ex-
ternum, ſed ſemper multiplicari debet actus in-
ternus; licèt non Phyſicè, ſaltèm moraliter.
Objicies iertis. Gloſſam ad Exod. Cap. zo. ubi di-=
citur, qui opus adjicit voluntati, iniquitatem addit
iniquitati: ergo. Reſp. id verum eſſe hoc ſenſu,
ꝗquòd ſicuti dum forma quæ dicitur advenire mate riæ,
dicitur ſubſtantia advenire fubſtantiæ, licèt ambæ
ſint una ſubſtantia tetalis, ità & hic dicitur in-
iquitas

tiplicantur cenſuræ, & peccata: ergo ſicut mul-

wi
for

qui
4
Ch

1X⸗
etge
lon/
fort
ut⸗
exte
oll
0
mer
terr
C
(Xte
ti VIN.
utel
3de
(
tate

ünl
pſicate
apel
noch⸗
4pul
alilet
Yl⸗
Cor,
dex⸗
cn
Aemn,
lus
ie
A
ot
mi⸗
n4b
er⸗
A⸗
ent
el⸗
d
vne,
rucn
Han

e

7

699 319 9⸗

iquitas addi iniquitati, quia materiali additur
formale. Vel Reſp. ſecunds iniquitatem addi ini-
quitati extenſivé con. intenſivè neg. ant. & conſeg.
Objicies quartè. DEUs in Relpiciendo merita
Chriſti non attendit ad ſolum adum internumz ſed
externum: ergo actus externus addit bonitatem:
ergo actus externus habet bonitatem. Reſp. diſt.
conſeq. habet bonitatem derivatam conc. bonitatem
formalem neg, Voluit autem DElUS pro noſtra fa-
Ilute etiam reſpicere bonitatem derivatam operis
externi, quia voluit à Chriſto ſatisfactionem pro
noſtris peccatis.
Objicies quint. Actus imperatus habet diſtis tum
meritum ab actu imperante: ergo etiam actus ex-
ternus reſpectu interni. Reſp. zraus. ant. neg. conſ.
Qhia meritum ſimul ſumitur à motivo, atqui adlus
cxternus, & internus non habent diſtin dum mo-
tivum, ſecùs ac actus imperans, & imperatus, ut
patebit Conſideranti actum Charitatis imperatumi
à pœnitentia: ergo.
Objicies ſexte. Si actus externus non addit boni-
tatem interno, ſequitur voluntatem dandi elee-
moſynam infinitam habere meritum infinitum,
ſicuti dans eleemoſynam infinitam, & volens eli-
cere actus amoris omnium ſanctorum erga DEUM
habere meritum æquale, ac omnes ſancéti, quod
eſt abſurdum. Reſp. Primo cum voluntas dandi
eleemoſynam infinitam Cathegorematicè ſit de ob-
jesto impoflibili Phyſicè, dandi vero eleemoſynam
infinitam ſyncathegorematicè, uti & eliciendi omnes
aétus amoris Chriſti, & ſandorum, qui inclu⸗
dunt aliquos adlus perfediſſimos, ſit de objedlo
moraliter impofſibili, in quale objectum non ten-
uit actus efficax, ſicuti vol ntas effcax adeſlet, ſü
hæe domnia opere præftarentur; hine ſisuti volun-

.„ 8..5
„23 320 E2-
cas efficax, & inefficax non ſunt paris meriti; ſid
neque ilti actus. Secand Reſp. voluntatem illam
dandi Eleemoſynam infinitam non habere meritum
infinitum, eò, quod ſit de objecto confusè cogni-
to, ac proinde nequit habere tantum meritum»
ac quando eſt cognitio diſtin tim procedens; quæ
adeſt; quando voluntas procedit in opus, ſicuti
enim opus procedit diſtinétim, ſic & cognitio;
atque voluntas debet procedere diſlinétim: ergo-
Sed contra primam Reſponſionem.
Dices prims. Hæc reſponſio fundatur in eo,
quòd in ſimplici complacentia non habeat locum
argumentum, ut ejus meritum creſcat pro rata
objecti; atqui hoc eſt falſum: ergo. Probatur min.
ſimplex complacentia de dandis pauperi duobus
aureis eſt melior, & magis meritoria, quàm de
dando tantùm uno Aureo: ergo. Reſp. diſt. min.
atqui hoc eſt falſum quoad exceſſum finitum cone.
infinitum neg. Nam voluntates inefficaces circa
objedtum finitum fieti poſſunt efficaces, nunquam
Vero efficax fieri poteſt voluntas complacentiæ circa
objedtum infinitum.
Dices ſecund. Ergo ſaltèm voluntas amandi
DEIUIM eô modô, quo beata virgo & omnes ſancti
DEUM amant æquabit omnium metita, cum obje-
Qum ſit finitum, & ſimpliciter poſſibile. Reſp.
neg. illat. Licèt enim hæc merita ſint objectum fini⸗
tum & ſimpliciter poſlibile, includunt tamen plu-
res actus perfectiſſimos, quibus videtur impoſſibile
ſaltèm moraliter & quari in efficacia deſiderium bene
operandi, unde illud deſiderium non compara-
tur ad illa merita; ſicuti actus internus ad exter-
num, cui ex ſe adæ quari poteſt. Sed habet ſe
actus ad objectum adeo eminens, & quaſi immen-
ſum; ut ei adæquarfi non poſſit. SS
Objicies

Obj
ſind⸗

conve
litas

Iation

tum e⸗
modur
illad e
ſequinn

zide

dem D
labilit

ui

ſon. mmi
dem
augere
tmn I
extorn⸗
Nritas
Dügare
,
quoc
tun a9
nuls
Occid
onff
terni
prids
Maru
aRu
lont⸗
Micie
form
ladio
rma

60
n ils

eritun

cogni⸗
ritum;
lu
ſicutl
nitlo,
elg⸗

n eo,
oeun
f 1at
ſin⸗,
guobus
in de
1 ir⸗
Anr
circa
dcein
Ldltet

1nettd

8 ſnct
nobje⸗
geli.
in ſoi⸗
e n⸗
ſuli
m bene
mpil⸗
Leutel⸗
bet 17

nm⸗

ieu

Objicies ſeptimo. Meritum & laudabilitas ſunt di=
ſlincta, meritum enim importat obſequium, vel
convenientiam operis in bonis altérius, laudabi-
litas autem importat convenientiam cum dictamine
rationalis ſuppoſiti operantis. Unde ſic: meri-
tum eſt obſequium cedens in honorem, aut com-
modum publicum DEI, vel reipublicæ valentis
illud compenſare; atqui actio exterior auget ob-
ſequium DEI, quia actio exterior conducit ma-
ximè ad excitandamn in aliis cognitionem, & lau-
dem DEI: ergo meritum augetur, etſi non lau-
dabilitas per adtum externum. Reſp. diſt. min.
Atqui actio exterior auget ratione ads interni
con. min. ſecùs neg. min nam ſi quis nollet lau-
dem DEI, & poneret actionem externam, non
augeret per hoc formaliter obſequium, ſed tan-
tùm materialiter: ergo præciſa poſitio actionis
externæ non auget obſequium, ſed tota illius di-
gnitas ſtat in actu interno volendi per hoc pro-
pagare Gloriam DEI.
Objicies octavò. Ibi reſidet ptincipalics malitia,
quod principaliter prohibetur: atqui ſic prohibe-
tur actus externus principaliter, nam actus inter⸗
nus prohibetur ratione actüs ezterni; ſic voluntas
occidendi eſt prohibita ratione homicidii &. ergo.
Confirmatur primo. Moralitas, & malitia actůs in-
terni cauſatur ab objecto, ſeu actu externo: ergo
priùs eſt in actu externo, quam interno. Confir-
matur ſecundée. Si formaliter malitia ponatur in

adtu interno, ſequitur, quòd homicidium, & vo-

Tuntas fint duo peccata formaliter; nam tum ho-
micidium, tum voluntas occidendi eſt peecatum
formale. Reſp. diſt. maj. ibi reſidet principaliès
radicaliter malitia conc. ibi reſidet peincipaliùs
formaliter malitia aeg. nos vero loquimur de bo-
nitate

nitate formali. Ad Confirmationem diſt. conſeq. eſt
priùs radicaliter in adtu externo, & malitia radi-
calis con. malitia formalis neg. confeq. Confirmatio-
nem ſecundam, diſt. & ipſe actus externus eſt tantùm
bonus vel malus denominativé con. formaliter neg.
& hinc etiam non conflatur duplex peccatum for=
maliter.
Objicies non. Delectatio moroſa prout eſt in
appetitu ſenſitivo eſt peccatum commiffionis, con-
ſenſus autem negativus, feu interpretativus eſt
peccatum omiſſionis. Unde ſic formatur argu-
mentum: Peccatum commilſſionis, & omilſlionis
ſunt duo peccata. Atqui delectatio moroſa eſt
peccatum commiſſionis, confenſus verò negativus
eſt peccatum omiſſionis, & tamen delectatio Mo⸗-
roſa eſt actus externus, conſenſus negativus eſt
actus internus: ergo ſunt duo peccata. Reſp. eum
delectatio illa externa ſolùm ſit mala ratione con-
ſenſus negativi, cum diſt. delectatio illa ſecundùm
ſe eſt tantàùm mala fundamentaliter conc. eſt mala
formaliter ſinè adu interno neg. Ad id autem, an
tunc ſimul concurrat peccatum commiſſionis, &
omiſſionis. Reſpondet P. de Rhodes, quòôd dele-
tatio illa ſit peccatum commiſſionis, quia nimi-
rum eſt actus poſitivus, negatio autem illa repreſ-
ſionis, quæ eſt in voluntate, conſiderari non de-=
bet ſola, ſed prout facit unum cum illo motu ap-
petitus ſenſitivi poſitivo , & ſie evadit verum pec=
catum commiſſionis.
Objicies decimò. Si adtus externus nihil addit in-
terno, mala eſſet D. Thomæ peccati diviſio, in pec-
catum cordis, oris, & oper’. Atqui hoc non: ergo.
Reſp. neg. ſequel. quia adhuc ſufſicit quod in acti-
bus externis habeatur ſpecialis malitia participata-

Cætegäm aliæ Antheritates D. Thomæ intelligendæ

ſunt:

ſtat.
aita
Verd
0
inter
teral
adult
Peſp
tiyus
guez
ut h
ver
ſatio
0
ſpec
ſoecei
pecc.
lensh⸗
intern
Leled
litir:
Peœn-
timn
ſpir
num
A

lau
han
min
ve
du
enn
eti⸗

44

ſtel.

ſi i⸗

Mait
tantün
ter S
1 ſol

elt in

col
ſus el
AIl⸗
ors

1 d .
tils

0M⸗

ls

aun
⸗
dümn
ala
,

5, G

el⸗

Digl.

eptel
E⸗
nih⸗
P e⸗

lti⸗

1 ⸗

ſunt, quòd aétus externus ſine interno habeat be-
nitatem, vel malitiam objectivam propriam, non
verô quaſi haberet per ſe formalem.
Objities undecimò. Si actus externus nihil adderet
interno, ſequeretur, quod adulterans, non adul-
teraretur, ſi haberet talis actum internum: nolo
adulterari, ſed fornicari, quod eſt falſum: ergo.
Reſp zneg. ſequel. quia actus internus ille proteſta-
tivus eſt ſolùm inefficax, cùm in actu interno ne-
queat dari præciſio, neque voluntas poſſit facere
ut hæc, cum qua agit, non ſit conjugata: ſi
verô talis ſeparatio fieri poſſit, valet talis prote-
ſtatio interna
Obiicies duodecimèa. Peccata externa puniuntus
ſpecialiter à EO pœna ſenss: ergo ſunt peccata
ſpecialia. Reſp. quòd pœna ſenss etiam propter
peccata interna infligatur. Congruit autem pœna
ſensůs peccatis externis ùt informatis ab actu
interno, ùt ſicuti per actum internum captata eſt
delectatio poſitiva, ſic quoque habeatur pœna po-
ſitiva ſcilicèt ſensůs, & non puréè negativa, nempe
pœna damni; & hunc loquendi modum eſſe legi-
timum inde conſtat quia pœna ſensůs torquentur
ſpiritus, & affliguntur, qui ſolùm peccatum inter-
num commiſſerunt.
Obiicies decimotertiò. Juxta ſolutionem ſæpias datam.
Actus externi habent ſe purè inſtar conditionis ad
laureolam Martyrii, indulgentias, &c. Atqui non
habent ſe inſtar puræ conditionis: ergo. Probatur
min. Actus illi externi ſunt veré voluntarii: ergo
vera cauſa moralis meritoria: ergo non habent ſe
purè inſtar conditionis. Confirmatur primo. Quæ-
eunque pœnalitas externa eſt bona moraliter, uti
etiam quæcunque exterior ſuſceptio ſacramenti,
ità quod ad ſuſceptionem gratiæ ex opere opera-
X 2 tO 2„½

to, non fufficiat ſola voluntas ſuſcipiendi Sacra-
mentum: ergo. Confirmatur ſecundò. Ut actus fi⸗
dei ſit bonus, & meritorius ſufficit eum imperari
à voluntate libera: ergo etiam, ut actus externus
ſit bonus, hoc ſuſficiet. Confirmatur tertis. Actus
indifferentes fiunt boni ab actu imperante extrin-
ſeco: ergo etiam actus fidei. Reſp. ad argumen-
tan. diſis. min non habent ſe purè inſtar conditio-
nis reipeéte concreti, cui taxaâtur premium con.
non habet ſe puréè inſtar conditionis reſpectu tax-
antis præmium neg min. & conſ. Actus ergo ex-
terni non habent ie purè inſtar conditionis, ſed
inſtar ſubiſtrati, in gepere moris, quod reſpicitur,
idque verum eſt repecta concreti, cui taxatur
præmium, licét reſpectu taxantis præmium dici
poſſit ſe habere purè inſtar conditionis. Confirma-
timnem primam diſt. eſt bona denominativè con. per
ſe, & ratione ſui neg. quoad Sacramentum etiam
datur diſparitas, quia cum Sacramenta non ope-
rentur ex merito fuſcipientis, vel miniſtri, non eſt
neceſsè, ut reſpiciatur actus internus harum per-

ſonarum, ſed ſuſſicit reſpici meritum internum il-

lius, ex cujus opere ſacramenta procedunt; At ve-
r16 ſecùs eſt in ſuppoſito Theſis, ubi loquimur de
merito operantis. Ad Confirmationem ſecundam. diſt.
ant. eſt bonus formaliter per ſe, & ratione fui

neg. objestive, & denominativè con. ant. & neg.

conſ. Deinde dici poteſt actum fidei habere ſpecia-
lem bonitatem à ſuo motivo, quod eſt ſpeciale,
ſécùs verô eſt de actu interno, & externo. Et
binc ad Confirmationem tertiam neg. conſ. Diſpari-
tas eſt: quia actus indifferentes ex ſuo objecto bo-
nitatem deſumere non valent, ùt patet, quam ta-
men ſides, habet ex ſuo objecto formali, ut rur-
us patet.
olijicie:

ter
bat

dik
Re⸗
exst
len
har

Pri

„

d.

us .

Deti
teltu

A0s

ttrin.

ner.
ltio.

0%½%

14.

eH
44
u

ei

.⸗

er
a
e.

eſ

Gel⸗
ni⸗

S.

1ne
i
h⸗
cl⸗

de

1

z. .
.
I 0

1

ciet

Objicies decimoqnuarts. Alia eſt integritas actus in-
terni,; & externi: ergo eſt diverſa bonitas: pro-
batur ant. quia actus externi ſunt ſubordinati legi,
& regulis morum, quibus conformari poſſunt, vel
difformari: ergo habent ſpecialem integritatem:
Reſp. neg-. ant. ad prob. diſt. ant. & tamen adtus
externus, & internus, faciunt unum totum mora-
le con. Secùs neg. ant. & conſ. Et hæc de actibus
humanis ſcripta cedant honori aduum noſtrorum
primæ Regulæ DEO ter optimo Mazimo.

E63 86 25 5 . . 8: 26 e 6 6 06 E Ee-
PARERGA.
Reliquarum Theſium Theologi-
carum.

1. TFeolosia habens pro objecdto Dsux
ſub ratione Deitatis non eſt ſcien-
tia ſtrictè talis. 2. Exiſtentia DEI non
eſt nota per ſe quoad nos. 2. Eſt tamen
non tantùm demonſtrabilis à poſteriori per
effectus, ſed etiam. 4. Quaſi à priori ex
conceptu objectivo entis Optimi. 5. Eſ-
ſentia DEl metaphyſica conſiſtit in con-
ceptu entis ſimpliciter. 6. Eſſentia DEI
inter prædicata abſoluta excludit omnem
compoſitionem realem, virtualem intrin-
ſecam, & formalem ex natura rei. 7. So-
lam tantuúm admittens diſtinctionem ra-
tionis

.

226 69-
tionis. 8. DEUs nec ab oculo corporeo.
9. Neque ab intellectu creato naturaliter
intuitive videri poteſt. 10. Poteſt tamen
ab intellectu divinitus elevato. II. Quæ
elevatio licèt defactò fiat per lumen glo-
riæ intrinſecum. 12. De potentia tamen
abſoluta ab extrinſeco ſuppleri poteſt. 12.
Eſſentia divina poteſt videri per ſpeciem
impreſſam. 14. Beati videndo Deum in-

tuitivè formant Verbum mentis. I5. Dsux

beati non comprehendunt. 16. Datur in
DEO ſcientia media. I7. DEIIS creatu-
ras poſſibiles nullé6 modò amat. 18. Præ-
deſtinatio ad gloriam ut coronam fit ante
merita abſolute præviſa. 19. Non fit tamen
reprobatio poſitiva ante demerita abſolu-
té præviſa. 20. DäEuM in perſonis Trinum
nullus intellectus creatus naturaliter co-
gnoſcere poteſt. 21. Præter ſubſiſtentias
relativas, datur in DEO ſubſiſtentia abſo-
luta communis. 22. Relationes divinæ quâ
tales nullam dicunt perfectionem. 23. Spi-
ritus Sanetus ſi non procederet à Filio, ab
co non diſtingueretur realiter. 24 Ange-
los dari fides docet, ratio ſuadet. 25. Solus
DEUS eſt beatitudo noſtra objectiva. 26.
Sola eſſentia divina ſiné attributis & rela-
tionibus non eſt ſufficiens objectum beati-
Hcativum hominis. 27. Dantur in nobis
virtutes

7

— —

o,
al
en

e.

Virtutes morales, tum acquiſitæ, tum infu-
ræ. 28. Peccatum formaliter conſiſtit in
privatione rectitudinis debitæ. 29. Nul-

lum peccatum eſt malitiæ ſimpliciter infi-

nitæ. 20. Gratia efficax conſiſtit in entita-
te auxilii ut connotantis füturitionem li-
beræ cooperationis ſub hoc auxilio præ-
viſam. 31. Virtutes Theologicas in homi-
ne tres ſtatuimus, ſcilicet Fidem Spem &
Charitatem. 32. Objectum formale fidei
divinæ eſt ſola veritas prima ut revelans.
Hinc 33. Authoritas Eccleſiæ non eſt mo-
tivum etiam partiale fidei divinæ. 34. Re-
velatio puré exiſtimata non ſufficit ad fi-
dem divinam. 35. DEus etiam de abſolu-
ta potentia non poteſt infundere errorem.
36. Veritas formaliter implicité revelata
ſufficit ad fidem divinam. 37. Objectis fi-
dei adnumeramus INNOCENTIIM XIII. 28.
Revelata damnatione ſalus ſperari non po-
teſt. 39. Habitus charitatis realiter d'ſtin-
guitur à gratia. 40. Dominum duorum in
ſolidum repugnat. 4I. Incarnatio non nisi
ex ſuppoſitione condignæ ſatisfactionis
neceſſaria fuit. 42. Merita Chriſti inge-
nere moris ſunt valoris ſimpliciter infini-
ti. 43. Chriſtus non potuit ſibi mereri
ſubſtantiam Incarnationis. 44. Redem-
ptio noſtra non fuit unicus adæquatus fi-
nis

nis extrinſecus Incarnationis volitæz. 45.
Cum impeccabilitate Chriſti ſtat præce-
ptum rigoroſum, non tamen rigoroſiſſi-
mum de ſubeunda morte. 46. Sacramen-
ta novæ legis cauſant gratiam ex opere
operato, & quidem Sacramenta mortuo-
rum per ſe gratiam primam, Vivorum
verò gratiam ſecundam. 47. Peœniten-
tia eſt virtus ſpecialis. 48. Contritio per-
fecta non juſtificat formaliter, ſed tantum
diſpoſitivé. 49. Merita mortificata poſ-
ſunt reviviſcere. 50. Inter B. Virgi-
nem & S. Joſephum verum fuit
Matrimonium.

. A. M. D. G.

Na.
pſll.
men.
pere
t.
In
ten⸗

Nl⸗ .

Irin

ä

9

—„

QESTIONES
SELECTIORES

ACTI
HUMANIS,
In Celeberrimo Archi- Epiſcopali
Collegio Pragenſi ad S. Aaallertum
cuam reliquis ex Univerſa Scholaſtica
Theologia annexis Theſibus.
Aeuz P R ESIDE.
P. PROCOPIO FERISCHMANN,
Sacri Candidi, ac Exempti Ordinis

Præmonſtratenſis, Regiæ Eccleſiæ B. M. V.

Montis Sion Canonico Regulari, in Præfato Cele-

berrimo Archi. Epiſcopali Collegio SS. Theo. ℳ

logiæ Profeſſore Ordinario, & Seniore.

dolemni diſputationi Propoſitæ

F. MALACHIA SCHNETDER
pti Ordinis Ciſiercienſis, Ducalis Monaſterii
rii
B. V. MARIX de Wald ſaſſio Profeſſo.
Annb M. Dooαäö’. Menſe Auguſto Die 2t.
— bor eute Heridiem conſuetis. ð
Pragæ „Typis Wolfigangi Wickhart, Archi. Epiſco-
palis „ & Inclytorum Regni Bohemiæ
Statuum Typographi.

*

„Sacri, ac Exem.

10

S

OO Balance

Focus

18 19
VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

17

1¹ 12 13

10

Copyright 471999 VXyMaster Gmbh wwwW.yXymaster. com