Gg189 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Quaestiones Selectiores De Actibus Humanis Frischmann, Procop andSchneider, Malachias NIZ2c511852257 IIIIIIIIIIIIIIIIIII innnnninn IIIIIIIIEIEIII 0 8 Tübingen ( = H. , ℳ., lBea. endk. gi e= enrecfe, 7 Serad , ℳ S S . . 4 1 W „₰ 1(ele p⸗ Ww, .. N. Marts 8o errino lole 1 Ma ti Or . . Ang M. 1 Ulis, QlIESTIONES SELECTIORES ACTIBuIS HUMANIS, In Celeberrimo Archi- Epiſcopal Collegio Pragenſi ad S. Aaallertum cvum veliquis ex Univerſa Scholaſtica , Theologia annexis Theſibus. .— Aizt, p R ESIDKE. inah P. PHOCOPIO FRISCIHMANN, Sacri Candidi, ac Exempti Ordinis Præmonſtratenſis, Regiæ Eccleſiæ B. M. V. Montis Sion Canonico Regulari, in Præfato Cele- berrimo Archi. Epiſcopali Collegio 88. Theo-. legiæ Profeſſore Ordinario, & Seniore. * 2 Solemni diſputationi Propoſitæ F. MALACHIA ScCHMEIDER, Sacri, ac Exem. pti Ordinis Ciſtercienſis, Ducalis Monaſterii B. V. MARI6 de Waldſaſſio Profeſſo. nnb M. Doc. XXI. Menſe Auguſto Die 21. hbori; aute Meridiem conſaetir. S Pragæ, Typis Woltſigangi Wickhart, Archi- Epiſeo- Palis, & Inclytorum Regni Bohemiæ Statuum Typographi. * HONORI ET VENERATIONI REVERENDISSIMI, PERILLUIS TRIS, ac AMPLIöSSIIl DOMINI, DOMINI GUILLELMI. Sacri, & Exempti Ord. Ciſtercienſis Præſulis Digniſſimi, Celeberrimi, & Antiquiſſimi Monaſterii B. V. MARI de EBRACO, ABBATIS VIGILANTIISSiMI Statuum Franconiæ PRIMAͦTIS, Per eandem Provinciam Ejusdem Sacri Ordinis VISITATORIS, VICARII GENERALIS, Plurimarùmque Abbatiarum In Auſtria, Regno Bohemiæ, & Franconia PATRIS IMMEDIATI, Domini Domini Mecœnatis, ac Patroni ſui Gratioſiſſimi. REVERENDISSIME, PERILLIISTRIS,., 40 AMPLISSIME Domine Domine Meccnas, ac Patrone Gratioſiſſime. Um poſt eluctata trienna- lis Theoſophiæ meæ Schola- Kicæ tentamina in publicam to- Satæ Palladis deſcendo arenam, quid aliud inter ſubtiliſſima per conflictum atrinque diſcurrentium argumentorum certamina inexpertus mihi ſpondeam bugil, quàm Tuis ſul Gratioſiſſimis Auſpiciis Reve- rendiſſime, Perilluſtris, ac Ampliſſime Do- mine Domine Mecœnas Gratioſiſſime nαειX ‿ victricem laurum ? Urtpote qui Te Duce, ac Auſpice pro Theoſophia wea, & Glorioſiſſimi Nominis Tui hono- W r6 ze mea inchoo, & auſzicor pralla, ſub quo auſpicatiſſimo Omine ſtare, minimè ca- dere, pugnare ſtrenu, non expignari, vincere denique, nullatenus vinci edo- ceor: neque timore fatigatur, minus ar- gumentantium telis concutitur animus, dum ſaluberrimö eruditus Paternô conſi- liò ad venerandam micantis ſcientiæ pu: lentiam appellat 5 fortiſſimis ſiquidem protegitur ſcutis, firmiſſimõôque defenai- tur Clypeo. Felicitate proinde frontenz Theoſophiæ meæ infegnio, dum eam non il- le in Annalilbus Romæ Commemoratus, mi- nüus fabuloſas Commentantis Aſfricæ ſuc- collat Atlas, ſed ea, quæ in Te Reveren- diſſime Præſul zanquam in humaniori, veriorique Apolline coronata requieſcit Sa- pientia, Quæ, uts univerſo ferme innotuit, obſeura doctrinis illuminare conſuevit. Non alid igitur, nisi in Te Mecœnas Gratioſiſſime pro obtinendo victoriæ bra- vio agonotheta Theologus defigo metam: ſic enim juſſit Paterna Reverentia, ſic ſua- t natura, quin imo cœlum ipſum mihi Videtur impolaiſſe neceſſitatem, ut nulli praterquam Tibi ſelectiores de Actibus Hua- manis quæſtiones ciem univerſa annexa Theotogia Socholaſtica devotiſſimè dicarem. Paterna Reverentia, Superiores mei in- quam id juſſerant: gqluia placuit. Natu- ra commentabatur, utpote cum Præſul Re- veren- u di mu uhti nit l Detun lef ſuan di) ale, laa, nne, tune, OT a ne on unte beg ne⸗ N fem il Rmhr. ume, Mhey, 40, She/ b g⸗ e A- muri, dh. oA,- mur, opli⸗ opu⸗ ſen finli⸗ ften on d. t, i e ſit⸗ Veren⸗ muri, it e⸗ notuit⸗ it. eCs 14 rx. ltin. N. n nili 4 uli Melle nnex aren ei ir Nutl⸗ luke⸗ ſerel⸗ verendiffime in excellenti gradu Homo Humanus ſis, nemini ad invidiam eas LTi- bi inſeribere pozui, imo oportuit, Qui hu- manitatem admirabili Tua, ac connatu- rali affabilitate qua obvios quoſque at- trahis) planè prepriam Tibi Feeciſſe, me- ritò omnibus, quibus notus es, videri % les. Teſtatur id toties iterata Celſiſſimi Defuncti Principis Herbipolenſis apud Te frequentia, quem agnata Tua agenai Ruavitate, grataque morum varietate Ti- bi penitus devinxiſti. Eloquuntur veri- tfatem hane adverſarii ibi, quos non juris gladiö, ut) poteras, ſed amicabili conven- tzione, dicere volo, aſfabili Tua converſa- tione, deviciſti, impoſterum jus pro Do- mo Tua dicere nunquam renuentes; tan- za nempe aſffabilitatis Tux eſt virtus, ut non modò concordantes, verum &- diſcor- dantes animos attrahere, & componere quent. Depraædicant, inquam, id ipfſum ii omnes, gaornm naturam velut magnes» dum nulla vi, ſed tacito naturæ conſenſis ferrum trahit, ità non terrore, ſed blan- dé illicié, ac perennaturo affeccwcu Tui in amorem traxiſti; quos inter licet me an- numerare non præſumam, Hõ ta. men aſfectu, debitaque gratitudine eam, Teen in me pausis abhine annis oſtende- 4s, totus venerabundus conteſtor probatä, expertiſſimamque Tuam aniat, . affa- R 4 4 3 . aßfabilitatem. Cœlum deniqne Reve- rendiſſime Præſul ad Te me direxit, ut vel ipſe Dexteræ Divinæ Digitus mihi indicaret, cujus ſub auſpiciis Theologiæ meæ Scholaſticæ imponerem coronidem: Cu- jus Vertici nimirum impoſuiſſet Abbatia- lis Ebracenſis gloriæ Tiaram. Quangquam autem non dedicatoriæ, ſed panegyris ſtylus poſtulet effari merita, fie- ri tamen id minimè potuit, quin culmen ſublimium perfectionum Tuarum tenui Kyli mei penicillo ſultèem adumbrarem. Non indignaberis proinde Præſul Ampliſ- ſime, ſi ſub modulo ſublimitatem ſapien- tiæ Tuæ Lheologicæ, quam èà ſubtilis Do- oris profundiſſimis ſententiis in Cænobio Waldſaſſenſe laudabiliſſimè attigiſti, tan- quam in nuce lLliadem conſtrinxero, eti- amnum enim id eloquuntur parietes Wald- ſaſſenſes, qui nimirum in hoc Theologiæ decurſa omnis actio Tua ſanctitate con- Bbicua, eruditione fæcunda, converſatione germana, recta, & juſta, nullove navö fuerit temerata. Angelicam praæſeferebat modeſtiam, nihilque in Te vidit, neque de Te audivit Walaſaſſtum, nist quod in- tuentium mentes ſummam pracipitabat in aamirationem. Unde ut Laurea Tri- umphis Tuis aptaretur abtior, atque glo- rioſaon, neckeſſum fuerat, ut univerſam Theoſophiam Luam ſab außßiciis pientiſ- me! MN tune ſe ℳ hue oa. ltiir⸗ amn 4 s, ulg jelt⸗ ctm hria, ve Berer leutia⸗ erit u jur erer vay llrtit⸗ ein⸗ lenen Cum, gfi⸗ an lalet velur minis lathe Reye- vit, At mihi lagit „Cu. batie⸗ ℳ ; ſe. lwmen⸗ tend reren. Amli. ſapien⸗ D⸗ nobiua tm 9, lll⸗ Ellegat te . ſatim 140 ſonlu . ecke MAd l⸗ jitcher 4 Veſmn 1,. ſimæ memoriæ Reverendiſſimi, Perilluſtris, ac Ampliſſimi D. D. Alberti Digniſſimi pro tunc exiſtentis E'aldſaſſii Abbatis publi- cæ diſutationi impavidus ingentis ſubti- lium argumentorum ſtreporis exponeres: neque defuit Glorioſis Triumphis Tuis co- rona. Diſponentibus dehinc fatis limina petiéras Pragenſia, juris utriuſque pruden- tiam comprehenſurus Theologus profun- dus, at ſie pro Deo, & populo, polo & po- pulo ſupremam attingeres ſapientiam, ad- Jecta ex merito epigraphe: ex utroque. Launudatiſſimis enim Tuam ex utroque ſci- entiam eloquiis omnes commendant illi; qui vel ſemel in juris quæſtione apua Te Reverendiſſime Præſulmerucre audire ſen- tentiam » aaeo nempe, at famam ſuperet eruditio Tua: & ſi alii deforent, Tu So- lus juris utriuſque corpori grandem infun- deres animam. Hinc Te Renuente licès (nam honor etiam invitos comitatur:) certatim pro Te certabant Dignitatum efſicia, offciorumque Dignitates,; Directo- rem etenim Cancellariæ Te ſieſpexit Ebra- cum, utpote in concellandis actis, juriſque Yuaſtionibus peritiſſiimum guris - Conſul- tam. Ne verò cateræ nobikliſſima quali- tates, ſcientiarümque Tuarum facultates velut unio in concho laterent, Eximii No- minis Meritiſſimus famoſam Sö. Theologiæ Cathedram tum Ebracenſem, tum Brun- bacenſem bacenſem conſcendiſti Profeſſor Egregius, quo in munere filios Tibi edacäſti, dum eos Icientiam & prudentiam edocendo ſolidiſſi- mä nutriviſti doctrinä; enim verò cui enim uſui Theſaurus abſconditus à Aut arcus nunqiam intenſus à In lucem pro- deat abumbra, quem publicis curis delegit DEIUIS. Et quia ſapientiam ſiné virtute, nec virtutem ſinè ſapientia agnotas Tibi ſorores diviſim menimè amaveras, idcirco ſuſfragante virtute Prioratum Ebracen- ſem itaà laudabiliter tenuiſti, ut nulla in- ter eos, qui ſub uno Domino æualem ſer- vitutis militiam bajulabant, apud Te fuerit perſonarum acceptios arguebas, ob- ſecrabas, inerepabas, optimè Gnarus mi- ſcere temporibus tempora, terroribus blan- dimenta, dirum Magiſtri, pium Patris futuri offendebas aſfeltam , ſic nempe magnalium Tuorum odore præſagiebas, quam Perilluſtre Sydus Ebraci Futurus eſſes, Quantùſque Legum Monaſticarum Conſervator, ſacræ aſceſeos, avitæq; Re- ligienis Propagator, bonarumque Litera- rum & Paladiæ juventutis Meccœnas. Unde quid mirum, quòd Te zer auſpica- zi Eligentium Calculi unanimi ſerutinio vivente adhbucdum, & ſupremos Abba- tialis Dignitatis Reſignante Honores Reve- rendiſſimo D. Paulo Anteceſſore Tuo Di- gniſſimum ſuſpexerint? Quem = ⸗ ryent y n 1. Uinn and as Au Tuar nor, hi e e 41 Exe ahieen Ereler repins, Nun ot iſ. 4 ℳ Act Po⸗ git fute; Tbi geitco ace⸗ Co 1. lnſcr ℳ 1e l 4. ,blafr⸗ Puris Nenpe git Fuuoru A lutert⸗ eclenis in Ntl br Reſe no / ſ lis Dignitatis Ebracenſis decernerent Suc- ceſſorem? Ut ſic, in quo Cælum Eximium ſuum aamiratum eſt Theologu m, populus erpertus Clariſſimum Juris-peritum, etiam klii in Te Venerandiſſimum ſuum expe- rirentur, ac devenerarentur Patrem. Ex quibus omnibus fieri non poteſt, ut non perſaaſeſſimum mihi habeam Te Di- vino potius ductu ac conſilio, gquàm hu- manb quopiam inventé Abbatialis Paſto- ralis Officii conſcendißſe ſublimitatem. DQuid mirum inquam, quòd T'e Virtutum Tuarum, dotumque (ſublimilbus duntaxat aſtigiis dignarum) Celfßitudo in culmine gnoris ac dignitatis collocärit Jupremo? ſolö, ſaloque Franconicum emenſas es orbem. ubique Gigantea ſignäſti veſtigia, dum ad Vicarii Generalis, & Viſitatoris Sacræ, ac Exemptæ familiæ Ciſtercienſis Gloriam, apiccmque Primats Statuum in franconia es elevatus, ſic nempe ſurſfragante Augu- Kino: honorem non debuit ſequi vir- tus, ſed ipſe virtutem. Ez congrutbat, ut tot Pater honoris, Dignitatisque coru- ſcares titulis, quot Mater delicioſis ſuam exaltat puerperam ſymeteriis, dum plu-. rimas antiquiſſimum Ebracum in Auſtria, tum in inclyto Regno Bobemiæ, tum in Franconia numerat devotas ſebi filias 5 gus am aham pra cateris hoc ſaculo exi- KRimat, quaæ nimirum devolutis ci ecu ſeculorum luſtris publico cultui educavit Nepotem (quem Lunato hodie poplite Pra- gena ſuſpiceret Tripolis Diviniſſimum Pœ- nitentiarium: Ejuſque ob meritum ſer- vati confeſſionis ſigilli veneraretur incor- ruptam linguuam) Monaſterium Nepo- mucenum. Gratulatur ſibi nunc Patria de Tanto conſiliorum Capite, ſcientiarumque Pa- nathenæo, ſapientiæ Amatore, ſapientum- que Amore, atpote Cui non ſußficit ſcire fermè omnia, ſed ut tota Domus Ebracen- ſis, imo quid dico à Tota Franconia, ſci- ret ſe ſeire, hic labor, hoc opus Tuum. Duid dicam Reverendiſſime Præſul de illis duabus & Sacræ Monaſticæ Ebracenſis Protogonis tuis Novellis Palladis olivis, quas annis öuperioribus in Bernardeo Pra- genſi Collegio in centuplum olim facientes Irultum plantäſti? Taceo de admirabili metamorphoſi ſplendidiſſimaæ Aulæ Tuæ Her- bipolenſis, quam ſtudiorum propagandorum amore ductus in publicum ſcientiarum convertiſti Athæneum, dum (ex aula tua inquam herbipolenſi) Collegium Bernar- deum Ciſtercienſe pro communi ſtudio to- tius Vicariatus FHanconiæ erexiſti, ut in eo ſelectus ac collectus Vicariatüs flos vir- tzutum, ſcientiarumque ingentes protru- deret Fructus: Nec Patrem Quaſtorem quæſtoris tituls paſſus, ſed ut Rectoris no- mine , Mntn mine hoc: tan Ulua N P che dnum Ng Mor ere S. N eh imry, nint 49 ſan un fihe Urtun n, Proru itio tzue ii, ien eesvit tebya. m De- , ſer. noor. ſepo⸗ anto la- ntum. t ide. Hulep , . Fuun. ſl enſi Nlivis, PrA- ciental eMr. Noruß iatußß No tu NB. . 1, Vir. prot Anie i/. iMt mine intitularetur amäſti, quaſi jam ex hoc innuere placuiſſet, ut æconomiam to- zam in Studizg & Scholas Converteret. IUInae ſi non majore, certè gtali jure lau- datiſſimam illam Regis Siculi ſententiam, gqua Patriarchæ fidenter juraverat: mul- t6 chariores ſibi eſſe litteras, quàm Re- gnum, Tibi approprias. Neque neſcio: quanto in rei litterariæ munuſcula etiam minima Tibi inſcripta amore ferre conſueveris, dum Lſe in Ses Rare non deſinis, quin potias publicis in diſzutationibus Tuos non dediguaris clien- ter ſapientiſſimé erudire argamenté. Ne- que ſecialiori amore Tuo dignos ſe exi- Niment, nis] qui ſe excehlentis ſtudii nove- rint amatore. „Jam verè ſi A ſolſequio argumentum deſumptum probat: Rringitur hoc ſolis fulgore, & dum ſol in idem lucis derèivat virtutem, prabet ſe radiantis ſolis comi- em, ſequitur ſolſequium ſolem, Principem 2Wrorum. Sotſequium ſiquidem in genti- itio gno Luo pro Ginbolo amas, Tibi vtique Reverendiſſime Præſul per excel- lentiam ex triplici merito optimè conve- niens, nam- Conveniunt meritis Symłlola ſæpe ſuis. lſequium Te laudat; quia Tumine — de Lumine initium, ac afluentiam trahis Sapientiæ Tuæ, in quod viciſſim magneti- cæ acuùs infix Polo, aut potins ſolſequii infixi ſoli inſt ar immobilem figis obtutum. Heliotropium Te veneratur: quia ut oti- osè luceas nunquam, ſolem Ciſtercii (Mel- lifluum Doctorem noſtrum inquam) ve- nerabundo ſemper defixus ſequeris animo, Cui Te filiali obſtringis pietate, Quem veneraris quotidièe ſtadioſa imitatione, 4 uo ipſa terra Ebracenſies bonum Chriſti Paaſ odorem, dum primum Sac. Ordinis Ciſtercienſis plantäſſet fliorem. Solſequium denique Te dixerint omnes quia in de- arandis profudioribus Jacra Teientis wmyſteriis Clarô Solis Aquinatici nites Ra- diô, dam ſinè verborum pondere nihbil pro- fers unguam, nist quod ſpargat Angelica ſeientiæ ſplendorem. Sed quoniam laudum impatiens eſt Tua Tibi innata Reverendiſſime Præſul mode- ſtia, de muſivo fabrefacti pro Abbatia E. bracenk opere quod erigis longe elegan- tiſſimum, cujuüsque parietes ipſi vocaliſſi- mos etiamnum agant vigilantiæ Tuæ ſten. tores) aliis ominandum relinquo; ego im- bellem calamum ſtringo, ubi aliunde ſum- ma Dignitatis Claritas, incomparabilis in Divinis, ac profanis laudata Sapientia, pro nominis immortalitate explorata, ac inte- gerrima morum Gravitas, pro exempla- ri, ii, nu lari⸗ Peon de. M⸗ Gau⸗ 14 a/ ln; Cls4 ex 6. mmle M. ſtrahi ageti⸗ Mſegui uluht. utott. (er. 1, U⸗ nimno, QeN . fione, 4 Ci Oralnis Mvien in de. ſeuntu erke. ilyr. ngelies u noce⸗ Alegan⸗ e A. n. ſanr. il 5 p. ri, publicaque vitaæ fanckimonia Pro ſingu- Varis Comitatis Tuæ paſſin, decantste Eminentia avidiſſimè, copioſiſſemégae ceis Pro Laureola orbe arbitro digladiantur. Mirari hoc licet, non loqui, nam defecit dicenai facultas. Izerinm, in reverens de- bitæ venerationis actus megs humanos cum t annexa Theologia conflagro bolocau- Rum; & ut ſub Faventiſſimis TPuis Auſpi- ciis doctè reddam, quod triennali labore cohegi, jube Domine Benedicere, i quæ ex præſixo Tuis ſub auſpiciis Gol;n pdem, lero conflictu, ea Glorioſiſſimi Nominis Tui, ac Honorum Tuoruin Coloſſo, ali- unde ſapientiſſimis andequaque illuſtri tro- phais in Petennaturum appendam anathe- ma. Reverendiſſimæ, Per- iüilluſtris, ac Ampliſſimæ Dominationis Tuæ Aumihiman, de Devotiſimas S Eliens F. MALACHIAS. CENSIIRA Reverendiſſimi Pragenſis Archi- Epiſcopalis COcii. Uæſtiones Selectiores de Aélibus Hamanis revidi, cumque fi⸗ dem orthodoxam, probôsve mo- res non offendant, imèò potius claritate, ac ſoliditate doctrinæ Sacram Theologiam illuſtrent, prælò digniſſimas cenſeo. Pra- gæ ad S. Benedictum in Hrad- ſchino die 4. Maji 1722. D. JoANNES MARIA ZIEGLER, C. R. S. Pauli Barnabita Conſiſtorialis Aſſeſſor. è CON-EDIZ UR FACULZAS IMPRIMENDI. JOANNES FRICK, Director & Cancellarius, pro Reverendiſſimo & Illuſtriſſimo Domino Vicario Generali, & Officiali. 10 ſen uneten cadi Aagid hote un, lind, Flotatis tr kl; gii Alu dr ga vilmniaiun, 4 A . Cihu ve ſe Ne Mo⸗ Pors NCrin? Uſtrent, Prr. Prad- ZizO Patnabin iſ. ſ. l. EG 54 liſinno ciri⸗ S53 1 ge 2. DPe S e Ve :6 6 6 36 36 366 Pe QUESTIONES SELECIIORES D E ACTIBUS HUMANlIS. QdꝰXSTI 0 I. uiad ſit Voluntarium? Allia voluntarium, ut patet ex ipſa “ voce, à voluntate deducitur: hinc ut ob- ſervat Zuarez bic Sect. 1. Quidquid ſub vo- luntatem cadit, voluntarium dici boteſt. uia autem aliquid poteſt cadere ſub voluntatem tanquam obje- dtam illius, aliquid tanquam effobtus, ſeu adtus ipfſius voöluntatis: Aliud eſt voluntarium objectivum, & eſt id, quod voluntas ſuis actibus attingit permodum objecdti; dicitůrque voluntarium ſolùm improprid: quia id, quod permodum objeéti per actus volun- tatis attingitur, potiùs dicendum eſt volitum, quàm voluntarium. Aliud eſt voluntarium formaliter, vel ut loquitur Suarez citatus principiativè ſeu cauſaliter, & eſt id, quod eſt à voluntate tanquam à principio ſeu cauſa, proceditque ab illa tanquam effeclus ſeu actus, & dicitur voluntarium propriè, de quo ſolum hic procedit quæſtio, ad quam ſit Reſolutio. Voluntarium eſt: quod eſt à principio in- trinſeco cum cognitioene finis, ùt colligitur ex D. Thoma 12. quæſt. S 2 S Juæſt.ö. art. 1. & communiter ſentiunt Theologi conera Al- mainum in ſuis moralibiis cap. I. Probatur i. Quia hæc definitio voluntarii explicat eſſentiam definiti per genus & differentiam: erge eſt bonea. Ant. declaratur; nam primé dicitur: quôd eſt àâ principio intrinſeco, per quod lieèt diverſificetar à violento, quod eſt à principio extrinſeco, habet ta- men rationem generis, in hoc enim voluntariumeon- venit cum omnibus aliis operationibus, quæ quidem ſunt à principio intrinſeco, ſed non cum cognitio- ne finis, quales ſunt motus puré naturales, ut plan- tarum vVegetatio, animalium nutritio, motus lapidis deorſum, prima cognitio, qua homo apprehendit finem & aliæ ſimiles actiones. 2 dé. Dicitur cum ce- gnitione finis, quôêzd habet rationem differentiæ, nam per hoc voluntarium differt ab omni eo, quod qui- dem eſt à principie intzinſeco, voluntarium tamen non elt. Probatur 2. Cum P. Verano pic difßß. 9. Sect. 1. Vo-= luntarium propriè dictum debet per eſſentiam ſuam ſufficienter diſtingui, & differre à naturali & violen- to: ergo debet definitio veluntarii, ut recta ſit & bona, hanc differentiam exprimere. Atqui noſtra definitio hoc ipſum facit, nam dicendo voluntarium eſſe id, quod eſt à principio intrinſeco, ſuſſicienter illud diſtinguit à violento, & dicendo id, quod eſt cum cognitione finis, ſufficienter illud diſtinguit à naturali: ergo allata deſinitio voluntarii eſt recta & hona. Probatur 2. IIIud eſt voluntarium proprie, quod in ſua eſſentia importat proprium modum operandi ipſius voluntatis, ſed modus operandi proprius vo- luntatis in hoc conſiſtit, ut actus ipſius ſit à prin- cipio intrinſeco cum cognitione finis: ergo volun- tarium in ſua efſentia huncg modum operandi debet impor- Importa guoc eſ tſ bon, Clintus, ler Cpekat Entum, 5 dnide i⸗ io date Piie⸗ e nah , on eſ i nntore 6 bemn guoc Uiizns eſt doteſt hr ari. Nen lungti i agni der; po Cnn uid mne Volur Aen s ſeihai lher, le⸗ etat, nalii mne⸗ ſemn ſe m. N. ntion U kireclo e derm a icnnnt ii expliea m: ergo lt: gu erliftce tur labetta⸗ zincneon⸗ e gvidemm chitio⸗ GVgn⸗ oturſchiis aport cheod tur ℳ entie, Nalnt vod gi . jumn tatnen del. l. Vo⸗ Cthen ſuam li & Noler⸗ 1 lelte ltb Nqri voſu 7oluntatlon ,ſuftcknne gelal Gllinrut 3 gri cl rin n ohelulll broptius . lit eteo erand C 9 3 Peg- importare: ergo definitio dicens voluntarium eſſe, quod eſt à principio intrinſeco cum cognitionè finis, eſt bona. Major eſt certa. Minor patet: tum quia voluntas, utpote potentia vitalis ſolùm immanen- ter operatur: tum quia nihil volitum, quin præco- gnitum; & hinc operatio voluntatis circa id, quod omnino ignoratur, voluntaria eſſe non poteſt, ut magis patebit inferiùs: ergo. Oppoſitorum Solutio. iries brimo. Cum Almaino citato, Volumarium eſt actio, quæ poſitis omnibus ad agendum requiſitis poteſt ab hbomine ſieri & non feri: ergo voluntarium non eſt id, quod eſt à principio intrinſeco cum co- gnitione finis. Confirm. Voluntarium videtur eſſe idem quod liberum: ergo ſi liberi conceptus defi- nitivus eſt actio, quæ poſitis omnibus ad agendum Poteſt ab homine fieri & non fieri, etiam erit volnn- tarii. Reſp. N. aut. Quia ſi hæc definitin eſlet vo- luntarii, eadem eſſet ratio voluntarii & ratio libe- ri; atqui non eſt eadem ratio voluntarii & ratio li- beri: Voluntarium enim latiùs patet quàm liberum. Omne quidem liberum voluntarium eſt, non tamen omne voluntarium eſt liberum: ſic enim amer bea- tificus eſt perfeε voluntarius, & tamen nec quoad ſpecificationem, nec quoad exercitium in beato eſt liber, ſed neceſſarius. Item affe us noſtri indeli berati, & motus primoò primi non fſunt liberi ſed neceſſarii, & tamen ſunt voluntarii ſecundàùm com- munem ſenſum Theologorum, ergo. Hinc ad Con- Frm. N. ant. & ratio ilterior eſt: Quia ad volun- rarium fufficit, ut ſit à voluntate, ſeu ab appetitu directo & moto per cognitionem præviam finis. Ad liberum autem requiritur inſuper, ut ſit à volun- A 2 tate — . n0 tate ùt indifferente ad operandum, ve , ,n Si voluntarium eſſet id eget 3 prin⸗ . ij oluntarium . . . . i0, Olonev . “ eſt rinſeco princip ntariu . iio intrlaleo doe erge Pros, oaltione di- incijpic, ineri ergo. Prob. min. Drinzipio Fia ſumt voluntariæ, ir ne Rir ar re au lon . . . roducantur: ergo. an. intrinſeco, cùm non p 1 riæ: Vola Dnlitgnen DEI ad extrà ſunt olunta v. 19. Sed Pe im nos genuit verbo veritatis Jac. I. 80. Ter- tariè enim nos g . eu immanentes: ergo. . bæ non ſunt ab intrinſeco, ſeu im ii, ſed non ſunt à 3 Actus humani ſunt voluntarii z/ t. Quia omnes Prine io intrinſeco: ergo. Ale 7* tan- Dri cuz adeoque etiam humani il d Joann. 15. . 2 U * 2 uain à principio effectivo, Remn ab objecto appeti- dine me nihil pot ipi ivo, atqui tam 5 bili tanquam à principio ſunt tantbunprincipia ex- 1 ibile ſunt tantù pia c- ile ſu . io Qum appeti à princip Juam obje ergo ac— humani non ſunt à ſam ell à frinſeca Reſp D. maj. Omne voluntar lener C. 1 . 200 * * . . uiva principio Intrinſsco vel realiter, vel c atqui non Princ „ a, diſt. etiam min. õ ealiter N. Mmaj. incipio intrinſeco rea! ſemper alantärium eſt à principio i. ſiniliter Grne n, Xι qquivalenter N. mir. Sees enim ctiam 4 ½. r. prob. min. cum conſeꝗ. ealiter eſſe ertam ge. . ntia realiter incauſata, r prin ivinæ utpote e dalite men à - dirin 4 rincipio intrinſeco, ſunt ta quiva- nequeunt à p . er, in quantum X quiv cipio intrinſeco rquiualenter: is à principio in⸗ z8ioni liter productis m litionibus rea uſis, eoru enſece àùt ſunt volitiones creatæ, ſerl C. maj. N. trinſe te tionibus, Aliter cum alus. Re Pecr abin- n, Piob primæ C. maj. diſt. prodacionem C. ne- trinleco poſitivè & per realem cxtrinſeco, vai e, hoc eſt, in quantum non nut enim vo. ative, Sõ . fſicu Hcut motus violenti N. min. & Conf. litiones ſitiones winſece ratione⸗ ſo obe ct d Procockin les Ottinſeco Uer imma inmanent lutet ad Pio inrti inmanen lliopen,. lnt voe dionen ibes o Nul moc Uune tanth Uenlte pot 4Iſere Volartar olg enin cp. 2 ſli eNni ſolce ipl 1 tg imper e 80 N vol 4 r. . . eipio intt nſe non de⸗ Uod ell ’ et à prin. jum elt à tiones i⸗- prineſpio geturco . Volun- 1. 1. ded do. Ier. gon Qnin opne — DVO tal- oann. lj⸗ 6o Pppell⸗ ineſa er⸗ princſolo Nun di relentet . tqui N leco rell 4 ſmillet liones eniſt tealiter ſ cen Ptie⸗ W nin 1 lneſno ir⸗ s cvrle lunt adi⸗ onech 0 e exttileeh t ebin ⸗ ues litiones divinæ dicuntur vitales: quia ſunt ab in- trinſeco negativè, ſeu non ab extrinſeco, licèt ope- rationes vitales creatæ ſint ab intrinſeco poſitivè: ſic ob eandem rationem dicuntur eſſe voluntariæ, licèt ad voluntarium creatum requiratur, ut ſint productive & poſitivè ab intrinſeco. Aliter denique Reſp. Diſt. Maj. omne voluntarium eſt à principio intrinſeco vel per immanentiam realis identitatis, vel per immanentiam realis productionis C. tantùm per immanentiam realis productionis N. maj. ex quibus batet ad reliqua. Voluntarium enim eſt à princi- pio intrinſeco, præſcindendo ab eo, quòd ab illo ſit immanenter per identitatem, vel per realem produ- ctionem. Proinde volitionibus divinis, licèt hæ non ſint à voluntate divina immanenter per realem pro- duétionem, utpote quod ſoluͤm competere poteſt actibus procedentibus à voluntate creata, quibus nullô modé eſſentialis, nec propria eſt aſſeitas, ſed purè tantùm per realem identitatem, optime con- venire poteſt ratio voluntareitatis. Ad ſecundam Prob. Operationes DEl ad extra ſunt voluntariæ denominativè C. formaliter & ratione ſui N. maj. ſimiliter etiam explico textum Jacobi: Sola enim volitio ſeu appetitio ùt notat Haunoldus bic cap. 2. controv. l. n. 5j. formaliter & ratione ſui eſt voluntaria. Proinde operationes DEI ad extrà ſolùm voluntariæ ſunt denominativè, ſcilicet ab ipſo actu voluntatis, vi cujus ponuntur. Inſtan- tia eſſe poteſt in actionibus externis à voluntate cre- ata imperatis v. g. in motu digitorum, vel manuum &c. quæ voluntariæ tantùm ſunt denominativè & ab actu voluntatis imperante. Ad 3. prob. Con. Maj. diſt. min. Non ſunt à prin- cipio intrinſeco adæquaté C. inadæquaté Neg. min. & Conſeq. Sic etiam diſtinguo reliqua :ö. Nam ad A 3 actum actum humanum non tantùm concurrit DEIUIS & objectum appetibile, ſed etiam voluntas, ſeu poten- tia appetitiva. Ergo, licèét acdtus humanus non ſit ab intrinſeco, in quantum procedit à DEO, & obje- to appetibili, eſt tamen ab intrinfeco, in quantum procedit à voluntate, ſeu potentia appetitiva, quod eſſe ab intrinſeco ſufficit ad rationem voluntarii, in actu humano. Et ratio eſt: Quia, in quolibet actu, ratio voluntarii non deſumitur penès ordinem ad DEIM, tanquam cauſam primam, aut objectum appetibile tanquam principium mots, fſed penès ordinem ad voluntatem, feu potentiam appetitivam: ergo ſi hæe ſit principium effeéctivum intrinſecum actus humani, habebit quoque rationem valuntarii. Objic. 3tid. Dantur actus, qui ſunt ab intrinſeco cum cognitione, & tamen non ſunt voluntarii: ergo definitio data voluntarii non eſt bona. Ante prob. primò: Primus actus intelleclús eſt ab intrinſeco cum cognitione, imò eſt ipſa cognitio, & tamen non eſt voluntarius, ùͤt omnes fatentur: ergo. Secundée Actus voluntatis circa malum, àt nolitio, odium &c. ſunt ab intrinſeco cum cognitione ſcilicet mali, ſed talis actus non eſt voluntarius: ergo. Prob. min. Imd. Objectum nolitionis, ſeu odii, quod eſt malum, non eſt voluntarium: ergo neque ipfſe actus nolitionis, ſeu odit. Prob. minor. 2d. Quia illud dicitur voluntarium, qued denominat objeétum volitum, atqui actus no- Iitionis, ſeu odii, non denominant obje dum volitum, ſed potiùs nolitum: ergo. Tertié: Nam dolor & triſtitia demonam & dam- natorum ſunt actus voluntatis cum cognitione, & tamen non ſunt voluntarii: ergo. Prob. Ant. Quia quod habet rationem pœnæ, non eſt voluntarium: haæc enim elt contra voluntatem, ſed dolor & tri- L ftitia litia d PGeN: copſ. N ene ſo mus acos tgo. De Als ſetun eni cum lebent eſl itioipla ſttutlun cinnden 4 cum ſubi Hationen inperio v in. Hout Uuntate im Mtoptig in 1id mi Prinem dit 8 D Vero fole guoc Poon ene et ull Cr int. 1ed Doltvn ſime lto tgli⸗ tiis cOnfo eidn leet imnolenar lo gean Dotiös t Duls E ſeu polel- us non lt 0, & obje⸗ nqpantum teira, gaod Untarii, in ibet actu, dinem ad Iſeoim ſed genis hetüicmer intrinlecumn n voluntmi b inttinleco lntarii: eigo Ant er rioleco cun wen non e 0. Ketutie odiun e. det ali,l o nielti malumm, ll nolition⸗ oluntetien, gi 10l.o⸗ Aum toliunn , dam⸗ en ban tione⸗ 4 ſtitia demonum & damnatorum habent rationem pœnzæ: ergo. Reſp. Neg. ant. Ad primam prob. neg. conſ. Nam actus voluntarius debet effective depen- dere à voluntate, ſeu potentia appetitiva, ſed pri- mus actus intellectus non ſic dependet, ùt patet: ergo. Deinde falſum videtur, quòd actus intelle- Stus ſecundum ſe fiat cum cognitione: Nam aliquid fieri cum cognitione, importat hoc, ut id, quod fit, debeat eſſe aliquid per cognitionem direétum, non vero ipfa cognitio. Proinde nullus actus intellectũs ſecundum ſe ſtat ſub definitione voluntarii. Dixi ſe- cundum ſe: Quia aclus intellectůs, quoties ſumitur cum ſubjeétione ad imperium voluntatis, participat rationem voluntarii, ſicut v. g. actus externus ex imperio voluntatis exercitus. Ad ſecundam prob. uneg. min. Sicut enim volitio & amor boni procedit à vo- luntate immanenter cum cognitione, & quidem ex propria inclinatione illius, ſic pariter procedit no- litie & odium mali contrarii: ergo ſi uni conve- nit ratio voluntarii, conveniet & alteri. Ad prob. primam min. nego, Quòôd malam, quod voluntas fu- git & rejicit, propriè dicatur involuntarium, bene veròô voluntariè rejectum, ſeu nolitum, ſicut bonum, quod voluntas proſequitur, non dicitur voluntarium, bene verô voluntarie proſecutum, ſeu volitum. Se- cund, Cum P. Gormay bic Diſp. 1. Sect. 2. Tranſeat ant. neg. conſ. KRatio eſt: Quia malum qua tale pro- poſitum voluntati, quêdque voluntas fugit, eſt dif- forme voluntati, & ab ea rejectum. At veròô no- litio talis mali non eſt difformis voluntati, ſed po- tiùs conformis voluntati, neque ab illa rejicitur, ergo licet objectum nolitum, ſeu malum poſſit dici involuntarium ſaltèm objectivum, non tamen noli- tio, qua tale malum fugitur, erit involuntaria, ſed Ppotiùs voluntaria, eo quaſi modo, quo homini in- A 4 firmitas 2 — 263 8 82- per quam infirmitas expellitur, ei involuntaria non eſt, ſed potiùs voluntarig. Ad ſecundam Neg. maj. Quia voluntarium non ſolùm eſt illud, quod deno- minat objectum volitum, ſed etiam quod denomi- nat nolitum: Cùm enim voluntas agat non tantùm proſequendo, ſed etiam fugiendo objeétum, Volunta⸗ rium in comuni abſtrahit ab actu voluntatis elicito proſecutionis & fugæ, & nihil aliud dicit, quàm eſſe actum immediate procedentem à voluntate, à quo ob- jectum denominari poſſit, vel volitum, ſi talis a ſus eſt proſecutivus, vel nolitum, ſi talis actus eſt fugæ, Vel odii. Ad tertiam Prob. ant. neg. ant, prob. diſt. maj. Quod habet rationem pornæ directé & propriè, non eſt voluntarium Canc, ſolùm indireésté & conſecutivé neg. ſimiliter diſt., min. neg. Conſ. Nam in dœmonibus & damnatis dolor & triſtitia eſt propter pœnam il= lis illatam, ſcilicèt privationem beatitudinis: Non tamen & contrà propter dolorem & triſlitiam infer- tur illis prædicta pœna: ergo dolor & triſtitia non habent propriè & directè rationem pœnæ, ſed tan- tàùm indireété & conſeçutive. Unde pœna aut in- voluntarium, ſeu potiùs nolitum non eſt reſpecétu actus doloris aut triſtitiz immediate à voluntate eli- citi, ſed reſpectu objecti, de quo voluntas dolet & triſtatur: quia actus illi doloris & triſtitiæ, veré voluntarii ſunt, cùuùͤm verè ſint à voluntate, tan- quam à principio intrinſeeo cum cognitione ma⸗= li pœnalis. Objic. quarté. Definitio voluntarii non convenit ſoli voluntario: ergo non eſt bona. Prob. ant. Quia hec convenit actui intellectus, quo aſſentimur con- clufioni: hic enim utpote vitalis eſt ab intrinſeco, atque procedit ex cognitione præmiſſarum, ſed ta- lis firmitas eſt involantaria, ſumptio verò medicinæ, alenle nes conet bitüseh⸗ cvmnto vn Tr Pricrioio i Ulil ertal Ma Appre men judie 1o. Relo, lia allata Poliet vo funglite, jerſatun ea ns intee lelter igen ac enimn h. 10 ille (01 eeundn. bitis Ptce⸗ 2Aionizi ub . NN ſt 4 pri Piire en 1tihiei un coen tr inſeco D Nerſapponi Potentiam , dhgin⸗ Niimen „„nz ztel tiun ol lantag er meciene, ntaria non Nop. dj od deno-⸗ denomi- Dntantm Volunta⸗ is elicito Juimn cle 1 ⸗ isadluse l fugr, il „₰◻ / Cbl . non 4 hnleeutiye Pmonibus enalnil⸗ dis! Non thacn inlet⸗ idirin 1n *; l n. Genn aut in⸗ Al helt lis aſſenfus non eſt voluntarius, ùͤt communiter om- nes concedunt: ergo. Secund: Actio effestiva ha- bitůs eſt à principio intrinſeco, & poteſt procedere à cognitione, & tamen non poteſt dici voluntaria: ergo. Tertiè: Judicium intellestus itâà procedit à principio intrinſeco cum prima apprehenſione, ut nihil per tale judicium cognoſcatur, quod per pri- mam apprehenſionem non fniſſet cognitum, quod tamen judicium intellectus non eſt voluntarium: er- go. Reſp. ad primum, neg. ant. prob. primæ neg. ant. Quia allata definitio debet in hoc ſenſu intelligi: ut ſcilicet voluntarium debeat eſſe actus, qui verſetur formaliter circa illud ipſum objeéstum, circa quod verſatur cognitio dirigens ipfum actum; atqui a- us intellects aſſentiens concluſioni non habet for- maliter idem objectum, quod cognitio præmiſſarum: hæc enim habet connexionem duorum cum uno ter- tio, ille connexionem duorum inter ſe: ergo. Ad ſecundum: Neg. Conſ. Licèt enim actio effedtiva ha- bitůs procedat à cçognitione, tamen non eſt idem objecdtum, ſeu terminus cognitionis, qui eſt illius actionis, ùt patet: ergo. Ad tertium rurſus neg. Conſ. Ratio eſt: Quia ad actum voluntarium non ſufficit, ut ſit à principio intrinſeco qualicunque cum co- gnitione ejusdem objecti, ſed inſuper requiritur, ut ſit à principio intrinſeco appetitivo, quod agit mo⸗- tum à cognitione finis. A tali autem principio in- trinſeco non eſt tale judicium intelle s, nec etiam præſupponit primam apprehenſionem, quæ moveat potentiam appetitivam ad agendum: ergo- Obji. quinté. Si tradita definitio voluntarii eſſet ve- ra, ſequeretur, quòôd etiam in brutis daretur volun- tarium; atqui hoc non poteſt dici: ſiquidem volun- tarium à voluntate eſt, in brutis autem non dafur voluntas: ergo. Prob. maj. Quia etiam bruta eli- ciunt ciunt a dus, qui ſunt à principio intrinſeco eum cognitione. Sic v. g. canis appetit offam, fugit fcu- ticam: quia hanc apprehendit, ùt ſibi commodam: illam ùt ſibi noxiam: ergo. Reſp. Diſt. maj. ſe- queretur, quôd etiam in brutis daretur voluntarium im perfeétum Conc. perfectum neg. maj: Prob. etiam diſt., ant. Sunt à principio intrinſeco cum cognitio- ne, hoc eſt ab appetitu ſenſitivo, & cum cognitio⸗ ne imperfeéta Conc. hoc eſt, ab appetitu rationali, & cum cognitione perfecdta neg. ant. & conf. In. voluntario duo confideranda ſunt, ratione cujus habent rationem perfecti, vel imperfecti, ſcilicet principium, à quo procedit, & cognitio, cum qua; Vel, ùt alii dicunt, ex qua procedit. Si principium voluntarii eſt voluntas propriè diéta, per quam in- telligitur appetitus rationalis, ſoli naturæ intelle- uali competens; itém fi cognitio finis eſt per- fecta, per quam intelligitur cognitio intellectiva; qua cognofſcitur, non tantùm res, quæ eſt finis, ſed- etiam ratio finis, & habitudo ad media, & propor- tio mediorum ad finem, eſt voluntarium perfectum. Si verô eſt voluntas impropriè dicta, per quam in- telligitur appetitus ſenſitivus, qui etiam communis eſt naturæ irrationali. Itèm ſi cognitio fihis eſt imperfecta, per quam intelligitur cognitio ſenſistva, vel intelledtiva, quæ in ſola finis apprehenſione conſiſtit, absque eo, quòd cognoſcatur ratio finis, & Prædicla habitudo & proportio eſt voluntarium imperfeltam. Ex quibus colligitur primé: quòd noſtra definitio ſit voluntarii, prout illud abſtrahit * voluntario perfecto & imperfetto: ſiquidem volun- tarium perfeitum ſic definiri, deberet, quòôd ſit actus procedens ab appetitu rationali cum cognitione perfecta Fnis. Secunde, Quod ratio voluntarii creſcat, vel minuatur juxta cognitionem magis, vel minùs per- fectam: ſe tarm nis Volonn Ah 9, leche pol Uis, chm tegnezt. Contrahite Doe none Fimum lantari, Nomine ſed ctiam eet as Ets ol 1e fnals nlemn elig copn rhabet lunlin N non ſt v 6 in, i Piti “ holintz 4 Dretatind 3 ker ent G1I „ nfeco cum fuit ⸗ mmodaß 1 naf. ſe. untarium vob, etiam cohpltio⸗ cognitio⸗ tationali, corſ n kone eie i, lcllcet o, Lun 91 principiun 1 gamn Ill⸗ x intelle⸗ is el per⸗ gtelleclita, Kraor- etielion⸗ ger glun . . COhnnili io/ trlin iatio hblt, volunmni in, Nid blicn 4 tore ſi cteſeat, 4 1⸗ ninis ſe. ſl . Cein . . 82 fectam: Proinde in pueris, amentibus, etiam homi- nibus Sanæ mentis, defedtu cognitionis perfectæ veluntarium imperfectum reperitur. Sed contza adhuc Obj. ſexiò. Amor, quo DEUs ſe diligit, eſt per- fectè voluntarius, licèt non ſit cum cognitione fi- nis, cùm DEUS finem, ſeu cauſam finalem habere nequeat: ergo. Secande: Peccatum ariginale, quôd contrahitur à pueris, eſt perfecte voluntarium ſed hoc non eſt à voluntatè puerorum: ergo. Reſp. ad brimum neg. conſéq. Quia in definitione tradita vo- Iluntarii, ùt bene notat Gonet bic art. 1. num. 2. Nomine finis non tantùm intelligitur cauſz finalis, ſed etiam objectum actâs voluntatis. Proinde li- cèt aétus amoris, quo DEUS ſe ipſum diligit, non fit à voluntate divina cum cognitione alicujus cau- ſæ finalis; cùm, ob ſuam perfectionem, cauſam ñinalem habere nequeat: quia tamen eſt cum pex- fecta cognitione objecti, ſeu bonitatis divinæ, ad- huc habebit rationem perfecté voluntarii. Ad ſe- cundum Neg. min. Quia licèt peccatum Originale non ſit voluntarium pueris per voluntatem pro- Priam, eit tamen voluntarium per voluntatem ca- pitis, ſeu primi Parentis, cujus voluntas fuit etiam voluntas totius generis höumani, & omnium inter- Pretativè & moraliter poſterorum, ùt communi- ter docent Theologi cum D. Thom. 12. Juæſt. §. art. I. in Q. 4 2 12 2 “* QuESTrIO II. An, voluntarium liberum in ratione voluntarii ſit perſectius voluntario neceſſario? Icèt communior Theologorum conſenſus ſit: Vo- luntarium aliud eſſe liberum, aliud neceſſarium, liberum, quod ità eſt à voluntate, ut poſitis omni- bus ad agendum requiſitis potuerit non eſſe neceſ- ſarium, quod poſitis omnibus ad agendum requiſi- tis, ità eſt à voluntate, ut non potuerit non eſſe, non tamen exiguè diſconveniunt in aſſignando, quodnam ex illis perfectius ſit. Sic Vaſquez bic Diſp. 22. cap. 4. Cùm Salas Oviedo exceſſum per- feélionis attribuit voluntario libero. Contrarium tenent Suarez bic Diſp. 1. Sect. 3. num. 1I. Gonetus bic Dib. 1I. art. 2. Gormaz bic Diz. 3. Seéz. r. sum. 4 Cardinalis de Lugo & plures alii attri- buentes exceſſum perfectionis, in ratione volunta- rii voluntario neceſſario. Antequam ſtatuatur no- ſtra reſolutio cum authoribus ſecundæ ſententiæ; ſceiendum eſt: Ex duplici capite contingere poſſe, quôd aliquis acdtas voluntarius ſit neceſſarius. Pri- mô ex imperfectione cognitionis, & in advertentia v. g. ad malitiam in objecto latentem, quo pacto motus primo primi & indeliberati in homine ſunt neceſſarii. Secandò Ex perfectione cognitionis, cla- rè& repræſentantis bonitatem objecti, ſeu objectum prout eſt in ſe, in quo nihil mali repræſentabile eſt, quod poſſet voluntatem dimovere ab actu: quo Pacto amor, quo DEIIS ſe ipſum amat, & beati DELUM intuitivè viſum, dicitur neceſlarius, Jam ſit Reſo- Reſo eſt mag duatez MMg ſiriham beztifcam conl bet aſins Kione co⸗ Ounm ad eatibens leca N objectan migtione ſtat g lfus ame um ne initum, d ille J e Hub. An 1 6 Rn ſhter 0hntri, Reälitet V0 uoddarn ludA Mmre ſn le ihſin D 1e, g . hor in 19 atfiunt ſrio sſit: Vo⸗ ceſatinn, s omni⸗ e decel⸗ nn edl. it non elle, lliorando, 2lgber NN ellum hel⸗ onttäriumn , Conetus delt, 1 Alii atttl⸗ e 1Oludta⸗ htuatur to⸗ ſententin, gele hole, ſrius Mi⸗ ertentls ,ae n nocine lun nltoniten een rſentelle DrCl: n , ben atias. / a Reſolutio. Acfus voluntatis ex perfectione cegnitioni;, eſt magis perfectus in ratione voluntarii, qum liber. Ità Suarez & alii ſuprà citati. Probatur primò, Amor beatificus, quo beati neceſ- ſariò amant DEIIM, utpote regulatus per viſionem beatificam, quæ perfectior eſt, quàm quæcunque alia cognitio viæ, eſt magis voluntarius, quàm qui libet alius amor liber in via: ergo adlus ex perfe- Rione cognitionis neceſſarius eſt magis voluntarius quam actus liber. Conſeq. tenet ant. prob. Amor beatificus, quo beati DEUIM amant, eſt ab intrin- ſeca & vehementiſſima voluntatis inclinatione ad objectum ſibi propoſitum apparens absque ulla mixtione malitiæ undequaque bonum, ſed in hoc ſtat quòd ſit magis voluntarius, quàm quivis alter actus amoris viæ: ergo. Confirm. prims. DEUS ſe ipſum neceſſariò amat cognoſcendo ſe, ùt/ bonum infinitum, creaturas verô liberè diligit cognoſcen- do illas, ùt bonum finitum; ſed amor, quo DEUSs ſe ipſum diligit, eſt magis voluntarius, quàm amor quo diligit creaturas: ergo. Major eſt certa, min. Pprob. Amor, quo DEUs ſe ipſum dliligit neceſſa- riò, eſt major in ratione amoris, quàm amor, quo diligit creaturas: ergo ctiam eſt major in ratione voluntarii. Prob. Conſ. Amor in ratione amoris eſt realiter voluntarius; cùm amor nihil aliud ſit, quàm quoddam pondus, & inclinatio voluntatis, juxta illud S. Auguſtini in Confeſſ. amor meus, pondus meum, amore feror, quocunque feror: ergo ſi amor DEl, quo ſe ipſum diligit, eſt major in ratione amoris, amo- re, quo diligit ereaturas, erit etiam major & per- fectior in ratione voluntarii, V Nec obſtat reſponſio Vasquezii dicentis: quòd ille amor, quo DEs ſe ipſum diligit, ſit perfectior amore, quo diligit creaturas, non in ratione volun- tarii, tarii, fedex parte objecti: quia ſcilicet BEUIS amat ſe ipſum, ùt habet omnimodam rationem bo-⸗ ni, creaturas verò ùt aliquod bonum finitum & par- ticulare. Nam contrà eſt: Quia perfectio amoris deſumitur ab intrinſeca habitudine qua voluntas fertur in objeſtum: ergo quò perfectius ſit obje- Gum, eòô perfectior erit amor, in ratione amoris: ergo etiam in-ratione voluntarii, cùm amor utpote pondus & inclinatio voluntatis eflentialiter invol- vat rationem voluntarii. Præterea quia volunta- rium eſt, quod ett à principio intrinſeco cum co- gnitione, non poteſt voluntarium liberum in DEO excedere voluntarium neceſſarium, in ratione vo- funtarii, nisi etiam excedat in eo, quod eſt eſſe à principio intrinſeco cum cognitione; atqui abſur- dum eſt aſſerere, quoòd amor creaturarum in DEO ſit magis ab intrinſeco, aut ex perfectiori cognitio- ne, quàm ſit amor, quo' DEUS ſe ipſum amat ne. ceſſariò: ergo. Confirm. ſecund. Voluntarium eſt, quod procedit ex cognitiene finis: ergo ubi eſt perfectier cogni- tio finis, quoque erit perfectius voluntarium; ſed amor neceſſarius v. g. beatorum proc cedit ex perfe- tiſſima cognitione: quia intuitiva ipfus finis, ſeu DEI, amor viatorum liber procedit, ex cognitio- ne imperfecta: quia abſtractiva, ergo amor neceſ- ſarius beatorum eſt perſectior, in ratione volunta- zii, quàm amor viatorum liber: ergo. Nee rursus obſtat reſponſio Vas quezii dicenti: Quôd perfeclio voluntarii, non deſumatur ex perfectione cognitionis cujuscunque, ſed duntaxat cx perfectio- ne illius cognitionis ‚ quæ eſt radix voluntarii, hæc gutem, t ille loquitur, non eſt cognitio neceſſa- ria, ſed indifferens, ſen apprchendens objectum ſab indifferertia boni & mali. Nam Nummn on Knkariie Odn ſaler llein Anlaln⸗ S 1, tone ine lon ſien Uenllio ins Peledunn” uN WNR lemn ihre end, dt yhmtg Loſupt, lanium, l Ulo fert llun neeeſt innis guin De lendlit iſhenltate konell inr Maben, ſi⸗ corit ſt eſen len⸗ De on Re, Uponht el n, lunt ain kllieet cet Dels tionenn de⸗ um pal⸗ fio amorS 4 Voluntis ſit obſe⸗ e amoris: hor btpote ter invol a NOonta-. erd NN; n tatiore ſ⸗ ol ei Mtumn i 10 rl Chpntio⸗ Un amnt e⸗ . ocl Torli klicr cohni/ otariuini 1 elle⸗ elit exp 1 hfius Unis coppitio⸗ or nert⸗ olumne⸗ es den gore Nam contra eſt: Quia cognitio, quæ eſt radix vo- Huntarii perfecti, eſt ſolùm cognitio finis perfeéta, qua ſcilicet non apprehenditur res, quæ eſt finis, fed etiam apprehenditur ratie & proportio ejus, quod ordinatur ad finem, ùt dicit D. Thomas 1. 2. 47. 6. art. 32. in O. Atqui hæc cognitio præſcindit à ratione indifferentiæ, üt conſideranti patet: erge falſum videtur, quod radix voluntarii perfecti, ſit cognitio indifferens. Secunde: Quia in tantum ad perfectum voluntarium requiritur cognitio, in quan- tum tollit ignorantiam finis, ſed ad tollendam ta- lem ignorantiam, non requiritur cognitio indie- rens, ut patet in BEO, & beatis: ergo. Probatur ſecund: Ariſtoteles 3. Eeb. cap. I. docet ex voluptate & delectatione metiendum eſſe volun- tarium. Unde illud plus eſt voluntarium, quod plus adfert voluptatis, & delectationis, ſed volunta- rium neceſſarium plus adfert voluptatis & delecta- tionis, quàm voluntarium liberum: quia hoc ſem- per tendit in ebjectum, cum aliqua reſiſtentia, & difficultate in ſuperando motivo oppeſite, quod non eſt in voluntario neceſſario: ergo. Probatur tertio: Veluntarium neceſſarium ex per- feéta cognitione finis, eſt ità voluntarium, ut non poſſit efſe non voluntarium: ergo eſt perfectius libero. Prob. Conſ. Qui ità eſt rex, ut non poſſſit eſſe non rex, perfetiùs eit rex, quàm qui ità eſt IeX„ ut poſſit eſſe non rex: ergo à pari. Oppoſitorum Solutio. Bj. Prinò: Ex D. Thom. bic art. a. in O. ubi ait: quòd perfecta cognitio finis, ſequatur vo- luntarium ſecundàùm perfectam rationem. Prout ſcilicet apprehenſo fine poteſt deliberans de fine, & de his, „ de his, quæ ad finem ſunt, moveri in finem, vel non moveri: ergo voluntarium perfedtum, ex D. Thoma: eſt idem, ac liberum, conſequenter nec ne- cefflarium. Sechhdo: Idem ad 3. docet, quòd illi actüs labeant rationem voluntarii perfeétam, quos conſequitur laus & vituperium. Sed tales ſunt a cus liberi, cùm actus neceſlarius nullam mereatur lau- dem, vel vituperium: ergo. Tertiò. S. Doctor in multis locis aflefit actus notionales, in DEO, non elle voluntarios: quia neceſſarii funt, ergo ratio voiuntarii non habetur in adtibus neceflariis. Refp. ad primam Neg. Conſ. & dico: quòôd D. Thom. in tex- zu cit non excludat voluntarium necellarium, 4 perfecta ratione voluntarii; cùm alibi dividat vo- luntarium, in necellarinm & liberum: ſed hic tan- tüm comparat aétus humanos in genefe cum acti- bus brutôêrum, &eillos dicit habere rationem per- fe Qi voluntarii; iſkos verô rationem voluntarii im- perfecti: non autem comparat actus humanos libe- ros humanis neceſtariis, neque de hoc movet ullam quæſtionem. Deinde quando ſubdit: prout ſtilicet apprehenſo fine & . Solùm exempliſicat voluntarium perfectum in eo, quod nobis eſt notius, ſcilicet in adtu libero: non tamen negat voluntarium perfe- Qum ſinè libertate; nec hoc affirmat eſſe perfeétius in actibus liberis; quàâm neceſſariis. Sicut, ſi quis dicat: animal differre à planta per ſenſationem, & hoc exemplificaret per brutum, per hoc non ne- garet hominem eſſe animal: nec per hoc affirmaret perfe tiorermn rationem animalis reperiri in brutis, quàm in homine. Ad ſecundum, Explico maj. cum diſt. habent rationem voluntarii perfectam ctiam Con. tantůùm Neg. maj. con. min. neg. conſ. Laus enim & vituperium conſequitur voluntarium perfeétum, tanquam proprietas ſecundo modo, quæ conzeni 011 ſli, ſed ne ſ. ſunt Ney a. uuti mMaln Et uet e Ubi ulenand ſenit, per lil le, in flios Thonas lepan tonglidas, Oli ſetund wodd opera Muntarium Neceſſarimn. confenit ore⸗ 1ur i creztur⸗ noles operen ttian ckeqtura ehetſectior 1 tcione co onis e ncbuntun tum Eigir ditlan Nar Uligis t Rlone 0 4 mModed dern giden ne in nen, lel ſedum, &. lenter nec ud⸗ et, glo ellellunm glos ler lutt0s fetetut lal⸗ 6. deor 11 in D0, Jon ilt, eld tato Celletis, ep⸗ ,Thomn E veceſſtnin, HP divtdat ſo⸗ ſec hle tal⸗ e olidn e. ionen pek⸗ hluntarit c⸗ ainanos ie⸗ noret Gllam p iu t foluntatuin 15, ſelleetii tarium helce elle etlel Gcit, dui elaioren, er hoc Non 1 ethoe Eomntt 1 gelt ſobruti⸗ ſoli, ſed non K“ 177 Ec.- ⸗. omni. Ad terti diſt. & ſumit ibi . Ad tertium, Expl. 4 S n:. ip voluntarium pro nbere Cr. der juxta phr ſin niſiter Dikſt. Conſ. Nam volu riutn 7 .— P 2 IIN ſeripturæ ſæpe acci . intäriutn d gaer Jac. 1. Voluntarid genuit pitur pro libero, i voluntariè accipij it nos verbé veritat'. genuit, periberam & pro libero: quia DEUS nos Der in kilios eran gratuitam largitionem ra⸗ Thomas negand optivos, qua ctiam uicbatut o. . 0 ratio : . tionalibus. nem voluntarii actibus no- Obi. ſecund: ο: Modus o .1; 2 modé o ji perandi liberè eſt i ec eher Andi neceſſariô : ergo rfelrerſg tior neceflarium re in ratione voluntacii guäm convenit creat Ant. Modus operandi liberè tur à teatura irtt kationali in quantum diſtingui⸗ modus oper raltenal ; non verò ſic conve it etiarn er an i neceſſariò, cùm hic ſit vommunis eſt perfrctin X* irrationali: ergo. Reſp. Diſt. . perfecione c mod operandi neccflario , ex zn. Tionis es cannionie⸗ Conc. ex perfectione co ni. in quantuin diſti Conſ. Prob. Diſt. I. bart em ein tum diſtinguit inguttur ſuſſicienter Con. in qua . unncl n Se ur unicè neg. 1, part em ſicuce & 8 3 . . 2 ſtinguitur à crcakura in r tionalis non tantuùm Ai⸗ gnitionis, ratione n irrationali, ex perfectione co Batione e ne modi operandi liberè, ſed ctiam modus operandi perandi neceſſariô, qualis V K & quidem per “ beati DEuNl in patria Amment unc tanquam operandi, per alteru 9 perfectiorem modum randi minùs perfecium tanquam per modum ope licèt ſuſſicienter diſtind :ergo creatura rationelis per modum operandi ſbers. à creatura irrationali tur unicè 1 lbcre, nou ta iſtingui &. Inſtanti 2* men diſtingui⸗ ficienter diſti ta 1⸗ Zic h er d . omo quà animal fuf- iſtinguitur à lapide, at Ron uni imal ſaf. 8 icè, neque magis magis perfedtà, cùm tamen diſtinguatur & quidem mun nont bagis perfecte per prædicatum rationalis: ergo. Da cognit Deinde falſum eſt modum operandi neceſſarioò, ex Voniblg ea Perfectione cognitionis eſſe communem creaturæ Uumnm, irrationali: non minùs enim eft proprius hic mo- , emm: dus operandi creaturæ rationali, quàm modus ope- gul ineline randi liberè; ùt rurſus patet in amore beatifico, . Nn qui (olùm convenit creaturæ rationali, nec ulli al- fine toze teri creaturæ inferiori convenire poteſt: ergo per 1elltatut 0 talem modum operandi neceſſariò, etiam differt ab t1totd ſod omni creatura inferiori. inclinadione Obj. tertis, Voluntarium liberum eſt magis ab Ar nadn intrinſeco, & ex perfectiori cognitione, quàm vo.p Uto ole luntarium neceſſarium: ergo eſt magis perfectum in Ppen in ratione voluntarii. Confrm. Voluntas ſie de- mgſe ib i terminans ad voluntarium liberum, ſolum ſe de- ronfunckrs en terminat à ſe ipſa, dum veròô ſe determinat ad vo⸗ tinigton luntarium neceſſarium, non ſe determinat à ſe ipſa unn Eien ſola, ſed etiam determinatur ab extrinſeco v. g. ab initenin obje ſo, ſeu DEO intuitivè viſo: atqui actus pro- u veniens à voluntate ſe determinante à ſe ipſa ſola Aihchel eſt magis ab intrinſeco: ergo. Reſp. ad arg. diſft. Frintſei ant. aliquod voluntarium liberum Con. omne vo- tip lme luntarium liberum neg. ant. & conſ. Nam volun- S tarium liberum circa objecta creata magis ab in- un ohent trinſceco eſt, & ex perfectiori cognitione, quâm alia lemiuir voluntaria neceſſaria, ex imperfectione cognitionis, linr deiſec circa objecta creata, qualia hic ſunt, quæ rfeperiun- ben gi tur in motibus primo primis &c. Ungde reſpecéti= len nn ve ad iſta voluntaria, voluntarium liberum eſt per- ir otie fectius in ratione voluntarii, & ex perfectiori co- Amnen gnitione: quâm neceſſarium. Secus verôò dicen- in gan dum eſt: ſi comparetur voluntarium liberum, cum rerſing l. voluntario, ad quod neceſſitatur voluntas;, ex per- u hi fectione cognitionis, tunc enim voluntarium libe- u rum tur & guilen Onalis: edd neeelſari, 6l Penn creztura Oprins hieno⸗ mn Nodlse⸗ nore demihro, i, ver 4. Nel eg ſi tiam äfkert i nͤ el le ne, Gln 7 ſuntss ſe d lolͤn ſe ⸗ minat 4do. inat leißl⸗ nleco de ge ri Os i⸗ eſe h h U 4 Cn. oNe n . Mn aln⸗ 1n D rum non eſt tam ab intrinſeco, nec ex tam perfe- Sta cognitione, quàm neceſſarium: ùt patet ex ra- tionibus concluſionis: ergo neque perfectius vo- luntariun. Confirm. Diſt. maj. Se determinat à ſe ipſa, cum æquali inclinatione, zveg. absque * quali inclinatione con. maj. ſimiliter diſt. min. neg. conſ. Nam quando voluntas neceſſitatur ex perfe- ctione cognitionis v. g. ad DEUM amandum, ne- ceſſitatur ad id, ad quod ſua ſponte rapitur, atque ex toto ſuo conatu totis viribus, & cum ſumma inclinatione in illud tendit: quod non ità contin- Lit in actu libero, ac proinde in eo caſu illa ope- ratio voluntatis neceſſaria eſt magis ab intrinſeco, quàm libera: ergo. Præterea, quia ille actus eſt magis ab intrinſeco, qui immediatèe & intimiuͤs eſt conjunctus cum principio vitali, ſed neceſlarius eſt intimiùs conjunctus quàm liber: quia inter volun- tatem & liberum, intermediat conſilium conſulta- tio, intentio & ele dio: ergo. Obj. quartò. Reſpedu potentiæ volitivæ perfe- Rius eſt eſſe indifferens ad quamcunque actionem; quâàm eſſe determinatum ad unam tantùm actionem: ergo voluntarium perfeéctius eſt voluntarium libe- rum: quia hoc voluntati indifferentiam permittit, quàâm voluntarium neceſſiarium, quod ilflam non permittit. Prob. anr. Reſpectu potentiæ loco mo- tivæ perfectiùs eſt, eſſe indifferens ad quemcunque locum, quàm eſſe determinatum ad unum tantùm locum: ergo etiam perfectiùs eſt reſpectu poten- tiæ volitivæ, eſſe indifferens ad hanc, vel illam actionem, quàm eſlſe determinatum ad unam tan- túm actionem, conſequenter habere voluntarium neceſſarium. Reſp. Neg. ant. prob. neg. Conſ. Di- Bar. eſt: quia per locum unum potentia locomo- tiva nondum perfectè ſatiatur, præſerxtim ſi ille lo- B 2 cus S.3 20 3- cus non ſit terminus ultimus, & ultima perfedtio, quam appetit, & in quo ultimatè quieſcit: ſi enim v. g. gravia, vel levia ſint in ſuo centro, in quo ul- timate quieſcunt, perfectiùs eſt illis locum unum & centrum poſſidere, & in eo quieſcere, quàm poſſe ſe movere alio. Voluntarium autem neceſſarium, ex perfectione cognitionis, eſt ultimus finis, & per- fectio ultimata potentiæ volitiveæ; nimirum amor beatificus, per quem voluntas perfecte ſatiatur & beatificatur: ergo perfectiùs eſt reſpectu potentiæ volitiveę, quam voluntarium liberum, quod ſe ha- bet tantùm tanquam medium, ad voluntarium ne- ceſſarium, ſeu amorem beatificum. Præterea eſſe alligatum ad unum locum, eſt valde moleſtum po- tentiæ locomotivæ, adeoque re ſpectu ipſius perfe- ctiùs eſt, ſe poſſe alio movere. At veròô volunta- rium neceſſarium, nimirum amor beatificus, ſum- mam adfert potentiæ volitivæ voluptatem: ergo reſpectu potentiæ volitivæ perfectiùs & meliùs eſt voluntarinum neceſſarium, quàm liberum. Obj. quint́. Voluntarium neceſſarium non vide- tur dari, ſed tantàùm liberum: ergo nec poteſt di- ci perfectius. Prob. Ant. Quia ſpontè & ſinè coa- Gione agere non videtur eſſe aliud, quàm liberè age- re, ſed hoc eſt voluntarium: ergo. Major videtur ex 8, Auguſt. lib. 3. de libero arbitr. cap. 3. dicentis: Quidquid fit, quando volumus, & non fit, quando nolu- mus, liberum eſt: ergo. Reſp. Neg. ant. Quia hæc doctrina damnata eſt in Concil. Trident. Seſj. 6. Can. r. Et ratio eſt: Quia ſi voluntarium tantùm liberum eſt, non eſt, quare belluis, pueris amenti- bus negetur libertas: conſequenter ratio meriti & demeriti. Rurſus ſequitur DElIM ſe ipfſum libe- rè amare; amorem beatificum eſſe liberum, quod nemo dicit. Et ratio eſt: quia illud eſt liberum, quod godd eſt GONi9tn agere in i, leurt ſein olontn 1, d i d contta 1. litenn⸗ gerte umn, guen Fenam. Kum zmen o vller olligimr tune iud el lun, ind Center en lnnter hti Prehencirur Utign; d Knlnegen ſen imng do Aterun rechenn jnt ia zuit in dn amd lane mnihivclun lyem, ltnn Wntari lun i On, uicen t ne caule; Galam er ima peſtio eſcit: Nuun , in glo l⸗ cum unund gndin pi jnecellarinn fois, per⸗ imitun anort Ge laiandn & de Pentit n goſ untariumn Pretetea tli woleſtum o⸗ iplins perle⸗ 16 volvnti⸗ lcus, iun . dtem: erO mebids e N. din non Litt⸗ nec dotel ⸗ & Ube in libere ⸗ Mcr ten , uul i ant, Q N tten. 6. stium ntin ers mmerlt, glio meiit 4 blun li berum; in e libetuch⸗ o quod eſt à voluntate indifferente ad agendum, vel non agendum, id eſt, quæ tunc, dum agit, poteſt non agere: atqui omne voluntarium non eſt hujusmo- di, ùt patet: ergo. Prob. neg. maj. Nam ſpontè, ſeu voluntariè agere, non eſt tantuͤm liberè age- re, quod ipſum colligere eſt, ex ipſo textu S. Au- guſt. contra nos citato: quando enim dixit. cit. S. P. Liberum eſſe, quod ſi volumus eſt, ſi nolumus, non eſt: aperté ſignificavit voluntatem tunc eſſe libe- ram, quando eſt indifferens, ad volendum & no- lendum. Hoc eſt, non præcisè, quia vult, nam etiam amens, etiam puer vult, ſed quia tunc, quan- do vult, poteſt non velle. Petes jam: Quotuplex ſit voluntarium! Reſp. Voluntarium, ſi ſumatur propriè, tunc aliud eſt perfectum, aliud imperfectum, aliud li- berum, aliud neceſſarium: quorum explicatio ſuffi- cienter ex prædictis patet. Si veròô voluntarium ſumatur latiſſimè, prout etiam ſub hoc nomine com- prehenditur volitum, ſeu purè denominative volun- tarium; tunc prima illius diviſio eſt in directum, & indirettum. Directum, quod quis vult ſeu media- tè, ſeu immediatè: ut ſi quis vult ludere, luden- do alterum decipere, vel ex luſu diteſcere. Indi- vectam juxta S. Thom. hic q. 6. art. 3. Quod volun- tas potuit impedire, & non impedivit, V. g. ſi videam coœcum ambulare versùs foſſam, in quam caſurus eſt, nisi moneam, ſi poſſim, & cadat, caſus ille eſt mihi voluntarius indirecté, & mihi imputatur in culpam, licèt illum non intenderem. Secunda in voluntarium inſe, & in voluntarium in cauſa. Vo- luntarium in ſe eſt objectum ratione ſui, & ſignatè volitum. Voluntarium in cauſa eſt, quod non eſt quidem ratione ſui, & ſignatè volitum, ſed ratio- ne cauſæ; in quantum voluntas directe fertur in cauſam, ex qua per ſe conſequitur talis effectus. Di- B 3 citur „ 8 citur per ſe, per quod non intelligimus tantuͤm con-= nexionem metaphyſicam, aut phyſicam cauſæ cum tali effectu, ſed etiam cauſam moralem, quæ mo⸗ ralem connexionem habet hic & nunc, in his cir- cumſtantiis, cum tali effeétu. Sic v. g. Titius ſcit ſe in ebrietate plexrumque occidere, & tamen ſe in- ebriat: tali caſu, licet non feratur ſignate in ho- micidium, adeoque homicidium illi in ſe non ſit vo- luntarium; eſt tamen voluntarium, ùt effectus, in cauſa morali diredte volita, ſcilicet in ebrietate. Tertia , In voluntarium formaliter tale, & volunta- rium interpretativò tale. Formaliter tale, eſt id, in quod expreſse & explicité fertur voluntas. Iuter- Pretativs tales eſt id, quod quis judicçatur velle pru- denti alterius interpretatione, vel præſumptione. Hoc autem voluntarium interpretativè poteſt eſſe; vel abſoluts, vel canditionats. Abſolutè eſt, cùm quis, ex certis ſignis, & indiciis, prudenter & abſolute exiſtimat, hoc alterum acta velle: Ut ſi parens co⸗ ram filio potente contradicere, nec tamen contra- dicente, contrahat nomine filii ſponſalia. Talis contraéctus cenſetur filio eſſe voluntarius interpre- tativè: quia prudenter præſumitur, quòd filius ab-= ſolutè conſentiat: quia non contradicit, cùm tamen poſſit, & deberet contradicere, ſi non conſentiret, Conditionaté eſt: quando prudenter præſumitur, quod alter hoc, vel illud vellet, ſi poneretur hæc;, vel illa conditio: ſic ſi Religioſus ſubditus vellet viſitare amicum, & non haberet aditum ad ſupe- riorem, pro facultate petenda, tunc ſi prudenter judicet, & præſumat ſuperiorem conſenſurum, ſi facultatem peteret, & viſitet amicum: tali caſu hæc licentia eſt ſuperiori voluntaria interpretativè, ſub conditione, ſcilicet: ſi peteretur. Hæc tamen di- ſtinctio, ùt bene docet Völker; cautè notanda e ſt.: — Nam ao! da, imf etiam vl AN, glin Prelare eff ſoletum: p ſalots oraſt loolhie: Dretationem Eeheat ſim oti: gia! 1dn conſe Ai 6 (di Ptam el Qa Mem luntario: Elle D eui, en irhnuumg 19 lyide, tentia ntil, Net ppetitum lgrtenign, ln hi Atontra folotetis, troit ſn K, guin s tabtincob⸗ dam cault enn em, qu m⸗ ine, in bis 4 Elunen lei⸗ anate in N, ſe on l lt hltin et in enletnte. le, E Wanr ſale, eſ 1 luntas. tr tur velleſl⸗ reſumprione potelt ele, el,cun guin 8 Alolati 1 darens . tachen CObii⸗e holalin Crios intene ud fliil⸗ lcl cintu roncolette ter rinlu, povettn n ſubcitn⸗ de 9 . 8 Nam abſoluta interpretatio poteſt excuſare 3 cul- 7 pa, iméô facere actionem non tantùm licitam ſed . . — 2 etiam validam, non verò conditionata. Cujus ratio eſt; quia voluntas purè conditionata, non poteſt præſtare effectum ſe ipsà perfectiorem, ſcilicet ab= ſolutum: poteſt autem abſoluta, & prudenter ab- ſolutè præſumpta. Pzæterea inſuper notant Theo- logi hic: quôd talis actio quæ conſequitur inter- pretationem conditionatam, neque ſit, neque dici debeat ſimpliciter voluntaria interpretativée Superi- ori: quia reverà Superior non conſentit., ſed tan- tàùm conſentiret, ſi facultas ab ipſo peteretur. QuksSsTrIO III. An ignorantia cauſet involun- . tariunz- Cte" eſt primd., Involuntarium generatim ſum- ptum eſſe omne id, quod oppoônitur voluntavio. Quia autem aliquid poteſt triplieiter opponi vo- luntario: hinc etiam triplex eit involuntarium: ſcilicet negatiyè, brivativè & contrariè. Involuntarium negativé, eſt pura negatio voluntarii, & invenitur in quocunque ſubjecto a dus voluntarii incapace, v. g. lapide, ligno, &c. Involuntarium privativé, eſt carentia voluntarii, in ſubjecto capaci adtůs volun- tarii; licet talis carentia non ſit contra actualem appetitum. & elicitam inclinationem ſubjedi. In- voluntarium contraris & proprié ſumptum, de quo ſolàùm hic procedit quæſtio, dicitur illud: quod eſt contra poſitivum affedtum, ſeu actum elicitum voluntatis. Affectus autem, cui involuntarium contrariè ſumptum opponitur, duplex eſt: Abſolu- 64ℳ, qui recté explicatur per verbum nele, & cons- B 4 ditio- „663 24 g3 ditionahen, qui rectè explicatur per verbum nollem⸗ qui tamen, ùt notant Theologi: non eſt adtus ſub- jectivè conditionatus, ſed objectivè. Ers ratio eſe quia contrariè involuntarium eſt, quod eſt contra poſitivum actum, à voluntate elicitum; fed actus ſubjective conditionatus, non eſt actus pofitivus à voluntate elicitus, ſed qui primô eliceretur, fſi po- neretur conditio: ergo. Contrariè involuntarium, alio nomine etiam dicitur noluntarium, vel invo- luntarium poſitive. Negativè & privativé involun- varium, aes voluntarium. Involuntarium tamen non eſt Synonymum, cum neceſſario: Nam amor, quo ſe DEUsS amat, neceſſarius eſt, & tamen volunta- rius, nec cum violenzo, cùm violentum etiam con- venire valeat rebus inanimatis, non tamen invo- luntarium. Deinde quia involuntarium non eſt neceffariò à principio extrinſeco: ſicut violentum, cùm involuntarium pofſſit effe à voluntate, ex de- fedu cognitionis, ùt inferiùs dicetur. Dividitur autem involuntarium pro prié, in ſimpliciter & ſe- cundum quid tale. Primum eſt; quod vel nihil ha- bet admixtum de vofuntario, vel plùs habet de in- voluntario, quàm voluntario. Secundum eſ: quod plus habet de voluntario, quam involuntario. Cenmam eſt ſecundé. Quòôd ignorantia, quæ hic ſa⸗ mitur latiùs etiam pro errore, inadvertentia, vel in- conſiderantia, ſecundàùm Theologos ſit triplex: ſci- licet antecedens, concomitans, conſequens. Antece-= dens eſt: quæ ità antecedit, & cauſat actum vo- luntatis, ut nullum actum voluntatis præſupponat, per quem ſit directe, aut indirectè volita, ad hanc autem ignorantiam, quæ etiam invincibili dicitur, requiritur prævia fufficiens diligentia, ad vincen- dam & deponendam talem ignorantiam, adhibita. Itèm, ùt operans ſit ità quoad affectum conſtitutus, aut it nollet ſel tadur ey ien eN: . dpengtne, ntio poeell ſekeum, keelente & lalſi e oee keöle zuier, Olan hrec imptirnis e ſuine ine Cümſkantie Poterat b inlieen, /. Cſecha, G Len expreſt Abet iuſie Potel Etene ſhin 8 G dlis l, E n netk e Ckvn oſun Dten ner Akecte icl n detai eiet, tans elle 1 tlen N . Dfanten, . leſlliid ium Pohnt. 4 aPec⸗ ehi n vetbumtmlem, n eſt adnſch. . Ei tatn 4, guoc elt n jtum; ſecilnt us poftimn iceretur, i inroluptariun, juin, rel ime Patiyt ivolan⸗ kionm uwen non Wam zmot, n0 tamen vojonnr. uin etiann (l⸗ n tamen inid⸗ ariutn nel cut violemum uutate 4 tar, MMſar ntinl 1 litiiſt n⸗ s labet tein⸗ rn ſantario. 1 gud lelk⸗ genc ei. Ettihlen ,uesn. A uſet M ⸗ elgaun ita, 40 5 dieitun 9 Ainon⸗ m, AWhbir W “ „ ut nollet ſcienter operari id, quod hic & nunc ope- ratur ex ignorantia; cujus aflectus evidens ſignum ell: ſi poſt depoſitam ignorantiam doleat tam de operatione, quàm de ignorantia, ex qua talis ope- ratio proceſſit: fic ſi filius occidat Patrem, putans eſſe feram, talis occiſio procedit ex ignorantia an- tecedente & invincibili. Counſequens eſt, quæ ità eſt cauſa, vel occaſio alieujus volitionis, ut ſimul ſit ef- fectus alicujus alterius volitionis præviæ, per quam hæc ignorantia fuit volita. Poteſt autem;, imprimis efie volita diree; ſi videlicet homo po- ſitivè impediat notitiam alicujus præcepti, aut cir- cumſtantiæ in objeéte, per quam notitiam abſtereri poterat ab operatione, juxta illud Pſalm. 3. Noluie intelligere, us bene ageret; & hæc dicitur ignorantia affeltata. Secundo indirectà, quando homo non qui- dem expreſsé & pofitivè vult ignorare, non tamen adhibet ſufficientem diligentiam ad ſcienda ea, quæ poteſt & tenetur ſcire. Et bæc ignorantia dicituæ fſupina & craſſa: Utraque hæc ignorantia damna- bilis eſt, & imputatur in culbam. Concomizans eſt, quæ merè per accidens, & impertinenter ſe habet ad actum voluntatis: adeoque nec movet ad operati- onem, nec ab ea removet, ſed homo tali ignorantia affe tus, ità eſt quoad affectum diſpofitus, quod ta- lem operationem exerceret, licét ignorantiam non haberet. Sic, qui in venatione occidit vulpem, pu- tans eſſe leporem: perinde occiſurus vulpem, fi talem eſſe cognoviſſet, habet ignorantiam conco- mitantem. De omni hac triplici ignorantia proce- dit hic quæſtio: Proinde ſit Reſolutio: Ignorantia antecedens cauſat involunta- rium propriè, & fimpliciter tale. Ignorantia conſequenss Kye affectata, ſive craſſaæa & Jupina non cauſat involun- tarium ſimpliciter. Ged zantam ſecundum quid. Conco- mitans mitans ee cauſat voluntarium, ner inveluntariapz bpro-= priè, ſed tantùm non voluntarium, Ità D. Thomas hic 6. art 8. in OQ. Suarez, & communiter Theo- logi. Prob. reſol. 1. membram argumenté D. Thom, cit. Simpliciter & propriè involuntarium eſt, quod eſt contra poſitivum affe um, ſeu actum elicçitum Voluntatis; atqui adtus procedens ex ignorantia an=- tecedente, eſt contra poſitivum affectum voluntatis operantis: ergo ignorantia antecedens cauſat in- voluntarium proprié & ſimpliciter tale. Major patet ex dictis, miner prob. Quia talis ignorans eſt ità diſpoſitus & affectus, ut ſi haberet notitiam huic ignorantiæ oppolitam v. ge ſi ſciret eſſe hominem, quem inculpabiliters & ex ignorantia moraliter in- vincibili, judicat eſſe cervum: nullo modo pone- ret eam actionem occiſivam. Ergo. Prob. ſecund. quod tollit ſimpliciter principium voluntarii, tol- lit etiam ipſum voluntarium ſimpliciter: quia ſub- latâ causâ ſimpliciter, tollitur effectus ſimpliciter 54 atqui ignorantia antecedens tollit ſimpliciter prin- cipium voluntarii: ergo. Major & conſequentia te- net. minors prob. Cognitio eſt principium ſimplici- ter requiſitum ad rationem voluntarii: voluntarium enim non tantùm exigit procedere à principio in- trinſeco, ſed etiam à cognitione; ùt patet ex de- finitione voluntarii q. 1. Et hac ſublata volunta- rium dari nequit. Sed ignorantia antecedens tol- lit ipſam cognitionem; ergo etiam tollit volunta- rium ſimpliciter: conſequenter cauſat involunta- rium ſimpliciter. Notant tamen hic Theologi, ignorantiam antecedentem cauſare involuntarium aliquando quoad ſubſtantiam, aliquando quoad cir- cumſtantiam, aliquando quoad utrumques In ex- emplo: ſi invincibiliter ignorans objectum viſum, in quod contorquet jaculum, eſſe hominem, occi- dat Gdat howit ſoplicite ſed innine ciſio el in ſantim cle jetuf, homm gond ſ Hob neſd lovorantia . ſhnhliciter Uliter ſece Perſe, Uuntarig, tium, it ſutnnten 1 Demn polan ſec afecks dontta eli l inrolun a. Opete Qdun Perg elecum dolet, 1 cienti ing ſun, octie illn Wora dDVONtun nonpe on u i ſatlne ro dnodtend Ile tenhtd in ed unde kocellt il Mtciig el⸗ D. Thord bie ntiter Theo- nt0 D. Thon, lum ell, glof lum elicitin morantis ⸗ n voluntatis nt culſat in⸗ tlt. Mr notuns elt Noöian Vuis elſe hominem, moralitet . 0 nOd0 do⸗ . Ub. ſum. olvahri, t⸗ iter golt lh us Vntſcitet; Gpleiet nir. tſeluetiis 1 pium Unplei⸗ voluntatin orlneſpi⸗ in⸗ t hatet e5 Ei ore olnt⸗ Akecebelzfie tollet an⸗ uſat lolur n ſheobei . wolontriun nt, onlch Ngoe⸗ In 4 eltum nn ⸗ nen, Olun 8 dat hominem, homicidium quoad ſubſtantiam eſt ſimpliciter involuntarium, ſi ſciens eſſe hominem; ſed invincibiliter eſſe clericum, eum occidat, ea oc- ciſio eſt involuntaria ſimpliciter, quoad circum- ſtantiam clerici. Si utrumque invincibiliter igno-⸗ retur, homicidium eſt ſimpliciter involuntarium, & quoad ſubſtantiam, & quoad circumſtantiam. Prob. reſolutionis 2. membrum, quoad prim. partem: Ignorantia conſequens, ſive affectatas ſive crafla eſt ſimpliciter voluntaria cauſa effectůs per ſe, & mo⸗ raliter ſecum connexi; atqui cauſa alicujus effeclts per ſe, & moraliter ſecum connexzi ſimpliciter vo- luntaria, non cauſat effectum ſimpliciter involunta- rium, ùt patet ex dictis: ergo. Prob. etiam qubas ſecundam part. Quod fit contra aliquam inclinatio-= nem voluntatis, eſt involuntarium ſecundùm quid: ſed affeétus proveniens ex ignorantia conſequenti, fit contra aliqualem inclinationem voluntatis: ergo eſt involuntarius ſecundàùm quid: ergo & c. Minor. prob. Operans cum tali ignorantia, ità eſt affectus, dum operatur, ut ſi adeſſet ſcientia, non ponerst effedtum: Unde illo poſitò, & adveniente ſcientia dolet, & triſtatur, ùt patet: cùm quis neglecta ſuf- ficienti inquiſitione & diligentia, putans occidere feram, occidit amicum: ergo voluntas operans cum illa ignorantia habet aliqualem inclinationem ad oppoſitum: ergo. Ex quo inferunt Theologi; nempe omne id, quod fit ex ignorantia conſequen- ti, eſſe mixtum ex voluntario & involuntario. Prob. reſolut. teriium membr. quoad primam part. De gatione voluntarii eſts ut ſit cum cognitione illius, in quod tendit: Nam repugnat, ut aliquis volunta- rié tendat in illud, quod ipſi omnino ignotum eſt; ſed quod eſt ex ignorantia concomitante, non ſis procedit, ùt patet: Sic enim v. g. mors inimici tr⸗ 3 cta à venatore, dum adhibita ſufficienti diligentiâ putavit eſſe feram, omnino ignota eſt: ergo quod eſt ex ignorantia concomitante, non eſt volunta- rium. Prob. quoad ſecundam part. Ignorantia con- comitans non cauſat aliquid, quod eſt repugnans voluntati; atqui omne id, quod cauſat contrariè, ſeu propriè involuntarium, cauſat aliquid repu- gnans voluntati, ſeu contra elicitam inclinationem voluntatis: ergo Minor eſt involuntarii propriè talis deſinitio. Major patet: Quia operans ecx præ- fata ignorantia ſic quoad affeéctum diſpoſitus eſt;, ut eandem operationem exerceret, ſtante notitia præſenti ignorantiæ directe oppoſita: ergo. Proba- zur denique quoad zertiam part. Non voluntarium eſt carentia voluntarii; atqui ſtante ignorantia con- comitante, habetur carentia voluntarii: ergo ha- betur non voluntarium. Oppoſitorum Solutio. Bi. primò contra primum membr. reſolutionis: Poteſt contingere, ut aliquis paratus ad ob ſervandam legem Eccleſiaſticam de jejunio invincibiliter igno- ret, hodie eſfe diem jejunii, & comedat carnes; ac deprehenſa poſtmodum hac præcisé materiali, & inçulpabili transgreſſione jejunii non doleat, ſed potiùs gaudeat gaudi ſpeculativé de transgreſſio- ne ûùt purè materiali, & facia finé culpa formali, quod gaudium in hac materia non eſt inhoneſtum. Ex quo caſu, tale fit argumentum: In tali caſu eſt ignorantia antecedens, & inculpabilis, & tamen illa comeſtio carnium, ex hac ignorantia procedens, non eſt ſimpliciter involuntaria: ergo non ſemper ignorantia antecedens cauſat involuntarium ſimpli- clter. Prob. ant. quoad ſecundam partem. Ad actio- nem dem indol tuotiamn Rantir, c iſpleuk:4 Nmn cxrniumn Aum: etgo, niſo catu neio carniu Ckond ſubſka Eſter iarolor Uldire nen⸗ Wr ſodllan⸗ ſoa cireum n eſ oo tirlin atee ronnegere, doſ cepolan Cneſſonis, 0conlerran e iunſir forhitet al Eere eundes yi ſuni 1tonen , Iu ilfert 1olandri, n idtth tamen tolln olin, boem oln dauſit 2un Onpimnodg. Nin Kmn imun rn lienti lienti le ene n. n eſt volunn. Nnorantia oo- al pugnun llt contrati, anz lhuic neyn n Uelrationctn luntri Proprie openn el le⸗ Elhnuek, , Hante Min 1 1,eig Mür oluntstiumn 4 nonunti con. 10 luiork: Lotel 6 bletkanen ncibiliter o⸗ ſedat meti i mnriil, on een, &e tundel n cule⸗ ſororld welun VN e le, lamen i⸗ goetlend ., don ſenne nem involuntariam ſequitur poſt depulſam igno- rantiam dolor, nisi mutentur fortè aliquæ circum- ſtantiæ, ob quas incipiat poſlea placere, quod antè diſplicuit; atqui in caſu poſito non ſequitur ad il- lam carnium comeſtionem dolor, ſed potiùs gau- dium: ergo. Reſp. cum Suarez bic Diſp. 12. ſect. 2. Admiſſo caſu diſt. ant. formati argumenti: IIla co- meſtio carnium, non eſt fimpliciter involuntaria quoad ſubſtantiam comeſtionis con. non eſt fimpli- citer involuntaria quoad circumſtantiam diei pro- hibitæ neg. ant. & conſ. In caſu poſito non ignora- tur ſubſtantia comeſtionis carnium, ſed ignoratur ſola circumſtantia rei prohibitæ, & quoad hanc ſo- lùm eſt comeſtio illa involuntaria, ſen contra poſi- tivum affeétum comedentis ſic diſpoſiti, ut nollet comedere, ſi ſciret eſſe diem jejunii; & licèt talis. poſt depulſam ignorantiam, gaudeat de ſubſtantia comeſtionis, ut poſita ex aliquo fine honeſto v. g. ob conſervandam valetudinem: non tamen gaudet de circumſtantia temporis prohibiti, & hoc con- fermiter ad voluntatem ſuam, qua non vult come- dere carnes tempeore prohibite. Obj. ſecundé., Ideò ignorantia antecedens tolleret rationem voluntarii, & cauſaret invefuntarium: quia aufert cognitionem requifitam ad rationem voluntarii. Sed hæc ratio nalla eſt: ergo. Prob. min. Licèt hæc ignorantia auferat cognitionem, non tamen toflit, quin actus ex hac ignorantia procedens ſit à voluntate: ergo neque in tali actu tollit ra- tionem voluntarii. Secundè. Ignorantia antecedens cauſat actum voluntatis, ſi enim abeſſet ignorantia omnimoda, non vellem id: ergo cauſat volunta- rium & non involuntarium fimpliciter. Reſp. Ad bPrimum con. maj. neg. min. Prob. diſt. ant. Non tol- lit, quin actio ex ignorantia procedens ſit à volua- tate, tate, & juzta ejus inclinationem & affectum nezg. contra ejus inclinationem & affeétum Con. ant. & neg conſ. Ad rationem enim voluntarii non tan- tum ſuſficit, ut quomodocunque ſit à voluntate; ſed debet eſſe juxta affectum ipſius voluntatis. A-⸗ etio autem, quæ eſt à voluntate ex ignorantia ante= ctedente, eſt contra affectum voluntatis: quia vo- luntas häc ignorantiâ affecta, ità actu diſpoſita eſt; ut ſtante cognitione oppoſita huic ignorantiæ, ta= lem actionem non poneret, ſed potiùs oppoſitam, quod colligere eſt à poſteriori ex dolore, qui ſe- quitur ad ignorantiam depulſam, ùt patet in eo, qui ex ignorantia antecedente occidit hominem: ergo licét actio ex hac ighorantia procedens ſit à voluntate, non tamen erit voluntaria. Ad ſecundum diſt. ant. Caulat actum voluntatis, & voluntarium reſpectu objecti cogniti. con. reſpecu objecti igno- rati neg. ant. & conſ. Poteſt enim actio aliqua pro- cedere ex ignorantia, quæ voluntaria eſt, non verò ſecundàùm quod procedit ex ignorantia objecti, ſed ſecundùm quod procedit ex cognitione objecti: ſe- cundàùm quod enim procedit ex ignorantia objeci involuntaria fimpliciter eſt, Sic ſi quis furetur tem alienam, ſciens eſſe rem alienam, at invincibiliter ignorans illam eſſe rem ſacram; Actio illa in ra- tione furti eſt voluntaria: quia provenit à volun- tate, ex cognitione repræſentante rem alienam, in zatione ſacrilegii verò eſt involuntaria ſimpliciter: quia ùût talis provenit ex ignorantia rei ſacræ, con= lequenter actio proveniens ex ignorantia eſt ſolùm voluntaria reſpectu objecti cogniti, non verò igno- TatI. Obj. tertiò, Si ignorantia antecedens cauſaret in- voluntarium, deberet illud cauſare per aliquem in- Asxum, cùm cauſare nil aliud ſit: quàâm inünet⸗ Eeile elle in alivc⸗ Carentia e um, re Nollizietgo. , all t o o negue d Folbotariumn e Ulplieet: e ir & dichl⸗ el. Giſ n Rer incuxun näiaunte Diendo i logvinur d Plin t en nnrauſz eſfei ne ft perit e notet b üefert innd noyens, dro tiam, rll lin t enin Citnr keanl leet, lie Ps wcladt rlehh Rin ymlin Hean r ilie 03 te, gue telit e ohego, tqni ir uf Moſlet Cäule um (on. anS intarii non tin It à foluntat, olntatis. 4 Onotantiz aute lis: guin o. Nn Elol el iGnorurtie, N in ophelien Gore, gut⸗ it hatt nn ccicit honniten 2 Prorelen 4 tin. 4, ſul , olortumt en obecti gro⸗ ioalqn pto⸗ tglnetnon ſer Gta ohecl tione eciik⸗ cnonintu Nen s Oretuke 41 tireivllitt Ctio ile innu⸗ Noroit wolur⸗ Ien Aenmm, 1 tatn hnpline ir ilt, n⸗ orut el ſſin ion erd looo lens caulartt er Aliguen 1 mn ets Adu „623 31 Ec eſſe in aliud; Sed hoc non: ergo. Prob. min. Nulla carentia poteſt aliquid cauſare per aliquem in flux- um, ſed ignorantia nil aliud eſt, quàm carentia notitiæ: ergo. Secundé. Ignorantia antecedens non eſt cauſa, ut opus voluntati repugnet & diſpliceat: ergo neque cauſat involuntarium, Probatur conſeq. Voluntarium eſt id, quod voluntati repugnat, && diſplicet: ergo ſi non eſt cauſa illius repugnan- tiæ & diſplicentiæ, nec erit cauſa involuntarii. Reſp. diſt. maj. Si illud cauſaret ſtrictè & propriè per influxum poſitivum Con. ſi laxè, & etiam per influxum negativum neg. maj. ſimiliter diſz. reliqua. Dicendo ignorantiam cauſare involuntarium, non loquimur de cauſatione ſtricté & propriè tali, quæ ſoluùm fit per infuxum poſitivum, qualis v. g. eſt in cauſa efficiente. Sed de cauſatione laxè ſumpta, quæ fit per influxum quendam negativnm, ùt opti- mé notat P. Rhodes hic ſect. 1. g. 2. In quantum videlicet ignorantia ſe habet tanquam aliquod re- movens, prohibens, hoc eſt impediens eam noti-= tiam, quæ ſi adelſet, talem operationem impediret. Ad 2dum. neg. tonſ. Prob. etiam neg. conſ. Ignorantia enim dicitur cauſare involuntarium: quia ſuò mo- dé eſt cauſa operis, quod vojuntati repugnat & diſplicet, licèt non ſit cauſa diſplicentiæ, ſeu cur opus voluntati diſpliceat ? Hæc enim eſt, ut loqui- tur Leffius hic dub. I. num. 47. vel conditio operis naturd ſus repugnans voluntati, vel libertas voluntatis bro arbitrio aliquid nolens. Obj. quartô. Si ignorantia cauſaret involuntarium; tunc illud cauſaret, ùt eſt conjundka eum volunta- te, quæ taliter non operaretur, ſi haberet notitiam de objeéto, adeoque cum voluntate conditionata; atqui ùt conjuncta cum voluntate conditionata non poſſet cauſare involuntarium: ergo. Prob. min. Quia 2 Quis involuntarium eſt id, quod eſt contra elicitum voluntatis actum: ergo. Reſp. diſt. maj. Cauſaret involuntarium, àt conjuncta cum voluntate condi- tionata tam ſubſective, quàm objectivè neg. maj. tantùm objective conditionata, & ſubjectivè tamen abſoluta con. maj. ſimiliter diſt. min. neg con. Dicimus proinde, quod ignorantia antecedens cauſet involun- tarium conjuncta cum voluntate ſubjegtivé abſo⸗ luta, & objectivè tantùm conditionata non operan- di, ſi adeſſet notitia. Et ratio eſt: quia ſi operans nec defactò habet ſubjedtivè abſolutum & exerci- tum voluntatis adtum, non operandi ſub conditio- ne notitiæ, neque unquam habuit cjusmodi propo- ſitum actuale, quod nunc meraliter ſaltém perſeve- ret, certum eſt talem operationem non elſſe hic & nunc propriè, & contrariè involuntariam: quia manifeſtè non eſt contra elicitum voluntatis actum, üt bene lequitur proba objectionis, ſed tantùm eſ- ſet, quæ futuritio pure conditionata nullum poteſt præſtare effectum ablohitum: ergo ſolùm eſt invo- Quntaria privative ſen non voluntaria hic & nunce ac de præſenti in ſtatu abſoluto. Obi. quims contra membrum ſecundum reſolutionis, ejiäsque prim. partem: Illud non eſt vofuntarium, quod non procedit ex cognitione; ſed actio procedens ex ignorantia conſequente tam affectata, quàm craſſa non procedit ex cognitione: ergo talis actio non eſt voluntaria: ergo ignorantia conſequens cauſat involuntarium fimpliciter. Secundè. Ignorantia an- tecedens cauſat involuntarium ſimpliciter: quia re- movet cognitionem: ergo & illa cauſat involunta- tium ſimpliciter. Tertio. Qui dat eleemoſynam pau- Peri ficto, lioèt dubitet, an ſit pauper? ſi tamen non in quirat, illa datio eleemoſynæ non eſt voluntaria: ergo talis ignorantia non caufat voluntarium. Ans. Neb. Quf ſwam kiem luntrk N- 10o mn pro 0 pon ſoluntaria dirt Crignotantin tntia Aiguoe oln Mracoh ta Nignon Rionem ſeer Talla, god larig incire⸗ 10 eg cal. in oe conre uens! god Peditiram 0 uid ignorn Cohlichet,d Am wor⸗ Proeecenti tiorat iib (in trſe nis inefnxtinte derd inor⸗ et adan len, rpo ur horiis e n aun . Lipontti Juiptind eli anct e. 4, contra iſiun .mej. Culitt oluntate onl-- ectiye ney i bjectivè tanet Cn. Dicins aulet involt⸗ bjeclire le⸗ 1 non Opera- guialloperan en Aenelel⸗ i b corddo⸗ cſasnelli e ſaltem pen ſere. enn hon l e hluntanum: gi loctnisecklip leitmin tl⸗ e ullon pots ) ſolin imo⸗ tari kie Eun din in, Ohunt tumnf lio⸗ Purkus sS ata, W n 30 tglsio donleglen 4 8 gummdiu. „ iin er: Alurli⸗ ,llr ppnolunts⸗ uſua ſi 1 talnen ,. Aalun mmk Pröb. Quia fictus pauper tenetur reſtituere eleemo- ſynam Eleemoſynario: ergo ejus datio non fuit vo- luntaria. Reſp. ad primum con: maj. diſt. min. Talis actio non procedit ex cognitione directa & expli= cita con. non procedit ex indirecta & implicita meg. min. Diſt. etiam conſ. ergo talis actio non eſt voluntaria directè con. indiredte aeg. cenſ. Operans ex ignorantia aliquomodo volita, operatur ex igno- rantia aliquomodo cognita ; quia nihil volitum, quin præcognitum. Idcirco operans eg ignoran- tia aliquomodo volita præcognovit aliquomodo a- Rionem ſecuturam ex ipſa ignorantia, tanquam in cauſa, quod ſufficit ad hoc, ut talis actio ſit volun- taria indireéctε, vel interpretativè. Ad ſecundum pri- mò neg. cauſalem ant. eſſe adæquatam, nam licèt in hoc conveniant ignorantia antecedens, & conſe. quens: quod utraque remeveat cognitionem im- peditivam operationis, diſconveniunt tamen in hoc, quòd ignorantia antecedens cauſans involuntarium ſimpliciter, ſit, & debeat eſſe conjundla volitioni, ſaltem moraliter perſeveranti, Onpoſiter „ actioni procedenti ex ignorantia, quæ eſt obje Rivè condi- tionata, fubjectivè abfoluta; ùt patet ex object. præa- ced. Cùm de ratione involuntarii proprié & con- Trariè talis ſit,; ut ſit contra exercitam voluntatis inclinationem ſaltèm moraliter perfeverantem. At verò ignorantia conſequens, ſeù volita nullum ha- bet a dum voluntatis, etiam moraliter perſeveran- tem, oppoſitum actioni poſitæ ex hac ignorantia; quæ potiúùs eſt juxta ſubjectivè abfolutum volunta- tis actum moraliter perſeverantem, quo volita eſt ca ignorantia, & ſolùm eſſet contra voluntatis actum, qui primòô eliceretur, ſi adeſſet oppoſita notitia. Se- cundè, diſt. anx. Cauſat involuntarium: quia remo- vet cognitionem inculpabiliter & involuntarie con. G quia quia removet quomodocunque neg. ant. ſimiliter neg. conſeq. Hinc, quia ignorantia conſequens removet cognitionem voluntariée, & culpabiliter, cauſat voluntarium. Ait tertium, neg. ant. prob. diſt. ant. Tenetur reſtituere ex defectu voluntarii in da- tione eleemoſynæ neg. ex alio capite cenc. ant. & neg. conſ. Non enim talis fictus mendicus tenetur ad reſtitutionem eleemoſinæ, ex eo: quòd talis da- tio illius eleemoſinæ, Eleemoſynario non ſit vo- luntaria, ſed ex diſpoſitione juris poſitivi, hanc re- ſtitutionem in pœnam taliter defraudantium præ- cipientis. Obj. ſextò, contraſecundam partem: Quod ſe habet conſequenter, non poteſt ſe habere ùt cauſa, cùm de ratione cauſæ ſit prioritas, ùͤt docent Philoſo- phi: ergo ignorantia conſequens non poteſt eſſe cauſa involuntarii ſecundùm quid. Secundé. Igno- rantia affectata eſt conſequens, ſed hæc ignorantia non cauſat involuntarium ſecundùm quid: quia eſt expreſsè voluntaria propter ipſum effectum: ergo ignorantia conſequens non cauſat involuntarium ſe- cunduùm quid. Tertié. Ignorantia conſequens fa- cit operationem voluntariam ſimpliciter: ergo nec facit involuntariam ſecunduùm quid. Conſeq. patet. quia nec ab cadem cauſa proficiſci nec in eodem actu convenire queunt, quæ contraria ſunt: ergo. Reſp. ad primum: diſt. ant. quod ſe habet conſequen- ter;, non poteſt ſe habere ùt cauſa reſpeétu illius, reſpeétu cujus ſe habet conſequenter con. reſpectu illius, reſpectu cujus ſe non habet conſequenter ueg. ant. & conſ. Duo enim in præſenti interveniunt actus. Primus Eſt actus voluntatis, quo ſcire non vult, qua die obliget v. g. præceptũ abſtinentiæ à car- nibus, & reſpectu hujus ignorantia præfata eſt con- ſequens & effectus in illo nihil cauſans, ſed ab illo cau ſata. Uaalata. dis die prn ſpebtu kin ſec untaete Uatobe folun ſio won bete 41ſetunde Untig alec⸗ talla talis es bitnz guin r, Cetedi Prxſente holta, ol voluntzni, Al in e Men Uutrim, lone. Polu uree un Numn auſa; 0Nekori, nottig di Alng N uniin ſenn 1n don Sint, te Plus de n n Glnd becine ( ſe emnſtn nut ab e ttione, Ulitee . aiend ſwcine 1,d at. Uhilte, tia conſegten e cukpablilen ant. ſrob, untarii in . e Anc. aut. 6 dicus tenetur noc talis da⸗ Mnon It r0. erizhane re⸗ Nartuum ire⸗ vod le Uadet Or cala, en rent hiob⸗ 1on poteſt AN lunls. ono. Ec ignotautis gicd: gdis 6 ſe Aatn: elg lantarlumn . conlequeni jter: elgo Colſeh iid nec in eolen n woot: eigt het corſeqe eſpebll lin ter un iuſltil nlglenter e; nterrenlun glo ſeire bl rentir 3 c. tauſata. Secund. altus, eſt v. g. ipſa comeſtio car- nis die prohibita, ſubſequens actum primum, & re- ſpectu hujus ignorantia non ſe habet conſequenter, ſed antecedenter, & eſt aliquomodo cauſa illius in ratione voluntarii: quia ſi hæc abeſſet, talis come- ſtio non fieret: ergo. Ad ſecundum con. maj. neg. min. Licèt enim igno- rantia affectata ſit expreſsè voluntaria, quæ eſt cauſa talis effectus v. g. comeſtionis carnis die pro- hibita; quia tamen hunc effectum, qui ex illa ſequi- tur, detectà ignorantiã voluntas non vellet, imô præſente notitia prohibitionis, de illa comeſtione poſita, doleret: habet aliquomodo rationem in- voluntarii. Ad tertium, Reſp. cum P. Leſſio cit. dubio z. neg. tonſ. Hæc enim ignorantia & facit operationem vo- luntariam, & involuntariam, ſed ſub diverſa ra- tione. Voluntariam facit, in quanrum hæc volun- taria eſt, oum qua talis operatio connectitur, tanquam cum cauſa; Involuntariam: quia eſt cauſa talis operationis, quæ detectâ ignorantiãs, & præſente notitia diſpliceret voluntati, nee poneretur. Ad prob. Nego voluntarium ſimpliciter, & involun-, tarium ſecundàm quid eſſe contraria: ſicut contra-= tia non funt, eſſe ſimpliciter nigrum, hoc eſt, habe- re plus de nigredine, quàm de albedine, & eſſe al- bum ſecundùm quid, hoôc eſt, habere minus de al- bedine (hic enim ly ſmplicitexr, & ſecundum quid, ſic explicant Theologi) ergo & procedere pote- runt ab eadem cauſa, & convenire in eadem ope- kationèe. Objicies ſeptimèò conira tertium membrum reſolutionis: Ut ignorantia conſequens cauſet involuntarium ſal- tèm ſecundùm quid, fufficit, quòd voluntas ſit itâ diſpoſita, ut operationem non poneret, ſi haberet C 2 . ejus ejus notitiam: ergo etiam, ut ignorantia conco- mitans cauſet voluntarium ſaltèm ſecundùm quid, ſufficit, quod voluntas ſit ità affecta: ut poneret operationem, ſi haberet ſcientiam illius. Secundò. Ignorantia concomitans, ùt patet ex dictis, habet ſe per accidens reſpectu voluntatis: ergo nequit cauſare non voluntarium in actu. Tertiò. Reſpectu ſubjecti capacis non datur medium, inter formam & privationem ſic equus v. g. eſt videns, vel coœ- cus: ſed actus humanus eſt objectum capax, refpe- ctu voluntarii, & involuntarii: ergo omnis actus humanus debet eſſe voluntarius, vel involuntarius: ergo actus ex ignorantia concomitante proveniens, non poteſt eſſe non voluntarius. Reſp. ad primum, neg. conſ. Diſparitas eſt ex P. Gonet hic art. 7. g. 4. n. 139. Quia ad involuntarium ſecundum quid, non requiritur cognitio: ſed ſufficit, quòd ſit contra propenſionem voluntatis ipſius operantis. At veréô ad voluntarium ſecundùm quid, ſaltèm requiritur aliqualis cognitio operationis, quam omnem cùm tollat ignorantia concomitans, actum voluntarium ſecundùm quid cauſare nequit. Ad ſecundum diſt. ant. habet ſe per accidens ad volendum agere con. ad non volendum agere, vel ad non explicite volen- dum cum hac circumſtantia neg. ant. diſt. etiam conſ. nequit cauſare non voluntarium poſitivè, ſeu quod eſt, contra actum elicitum voluntatis con. ne- gativè, ſeu carentiam voluntarii neg. conſ. In tan- tum autem ignorantia concomitans cau ſat non vo- Iuntarium;, ſeu carentiam voluntarii: in quantum tollit notitiam requiſitam ad explicité & actu vo- lendam operationem talem, cum hac circumſtantia Y. g. in quantum eſt occiſio inimici, quæ intenta erat àt occiſio v. g. urſi: quem inimicum adeſſe ope- rans non cognovit ratione ignorantiæ concomitan- tis. 18. Ale Gi adel luntari 4. nir . unte gece ſenlte voteſt löm tatio lubeun ſitentis, el Chjieie o lantatk, nit, guen kantice cone inis ir n mitans gban lbo etiam in grelhl, cict Ceſn n eltt geitere taneonitn Minohn er . 5 Coeet allne, Negne ault wlnt⸗ alnmmn, 4 A hkt nlller iig uts Nl8 hiniei D u lcet iir Gwilencun i Nſto pr a aAihit ſi⸗ ſittilin, tuis, l orantia coneo⸗ cunCün grl, ut ponelet ius, Gecunti. Gictis, habet eroo neuit u. Relpecll. inter ormamn dens, Tel e⸗ cadas, 1ehe⸗ 10 Oris a jnrolontaris. nte proſehienn S. A ginm ſe n m. ſ unn guic, no 6c Ut contra gtis, At verè em vegpirir omhneſn cön Uoluntatin ſeuunlin 9 Uin agere a glette ſoer⸗ t, ij. eliam poltiet⸗ ſel Cttatkg eot , tſe N r cilit n : I Ouutn eEan ſo⸗ cäinmſtnt Geiutentzei . n adeſe “M onconi 26 3 23 37 69. tis. Ad tertium, con. maj. diſt. min. Actus humanus, cui adeſt notitia, eſt ſubjectum capax reſpectu vo- Juntarii & involuntarii con. cui deeſt notitia neg. min. & conſ. Actui autem ex ignorantia concomi- tante procedenti, deeſt notitia, proinde nec illi con- venire poteſt ratio voluntarii, vel involuntarii, ſed ſolùm ratio non voluntarii, ſic v. g. ligno: quia non eſt ſubjectum capax viss, nequit convenire ratio videntis, vel cœci, ſed ſolùm ratio non videntis. Objicies ocaορ Aus, qui fit juxta propenſionem voluntatis, eſt voluntarius, atqui v. g. occiſio ini- mici, quem quis putavit eſſe feram conjundla igno- rantiæ concomitanti, fit juxta propenſionem volun- tatis, ut patet: ergo. Secundé. Ignorantia conco- mitans quandoque facit actionem peccaminoſam: ergo etiam voluntariam. Prob. ant. fit caſus: Ti- tius ex culpabili negligentia putans eſſe feram oc- cidit Cajum ſuum inimicum, quem etiam ſtante ſci- entia occideret. Jam ſic: Hæc ignorantia eſt pu- rè concomitans; atqui hæc facit actionem pecca- minoſam: ergo. Teriiò. D. Thomas hic quæſt. 7r. art. 4. docet ignorantiam concomitantem neque ac- cuſare, neque excuſare à peccato: ergo nunquam cauſat voluntarium, vel non voluntarium. Reſz. ad primum, diſt. maj. Si propenſio voluntatis hic & nunc influat in actum con, ſi non influat neg. maj. ſimiliter diſt. min. neg. conſ. Propenſio autem volun- tatis nullé modé influit hic & nunc in occiſionem inimici conjunctam cum ignorantia concomitante: quia licèt illa voluntas ſit parata & diſpoſita ad occidendum inimicum, non tamen hic & nunc ta- lis occiſio provenit ex illa, cùm ſufficiens diligen- tia adhibita fuerit, nè homo interficeretur: Unde materialiter prorſus ſe habet reſpectu illius ùt vo- luntariæ, vel involuntariæ. Deinde ut propenſio C 3 volun- Voluntatis influat in actum, illum faciendo volun- tarium debet adeſſe cognitio objecti, in caſu autem noſtro non adeſt: ergo. Deinde Obſervandum eſt pro pluribus aliis ſolvendis: Quando dicimus ignorantiam concomitantem, nec voluntarium, nee involuntarium cauſare: Loqui- mur de ignorantia concomitante, quà præcisè tali. Nam ùt docet Leſſius hic 4. 6. art. 8. dub. 4. Li- cet ignorantia concomitans conjunéta cum antece- dente involuntarium non cauſet, ſed ſolùm non vo- luntarium ex eo: quôd effectus ex illa procedens adhuc non ſit contra actum elicitum voluntatis, nec detectàâ ignorantiã moveat operantem ad dolorem & triſtitiam, licèt habeat ex defectu cognitionis ca- rentiam voluntarii, conjunéta tamen cum ignoran- tia conſequente cauſat voluntarium, cùm ut talis ſit direéte vel indirecté volita, & ſit cauſa talis ef- fectus hic & nunc ſub talibus circumſtantiis facti: qualis cauſa non eſt ignorantia concomitans, cùm etiam ea abſente, ſequeretur talis effectus. Hinc ad ſecundum diſt. ant. ignorantia concomitans facit actionem peccaminoſam, quà præcisè talis neg. ut eſt ſimul conſequens con. ant. & neg. conſ. cum maj. prob. Nam hoc ipſo, quòd ſit culpabilis, uͤt innuit caſus objectionis, eſt aliquomodò ſaltèm in- direcdte volita: ergo conſequens. Præterca, uͦt bene notat Völkerus hic art. z. F. F. hujusmodi oceiſio eſt ſufficienter ex eo peccaminoſa & volunta- ria, quod Titius ſive formaliter, ſivè virtualiter & æ quivalenter, ſic actu ſit diſpoſitus, ut hoſtem Cajum occideret, ſi ſciret objeétum, quod putat eſſe feram, eſſe re ipſa Cajum: ſic enim illa actio, licèt ab illo oc- cidendi propoſito non ſit ſignatè imperata, eſt ta- men imperata exercité & implicitè in hoc, vel ſi- mili acu: Volo occidere Cajum, ubi „ & quando- cunque unque dote itd illo ſus gico⸗ rantian con Iegle acul. guo tmen i 1l anteceden EX cicis lente. Mien loum Cneme andt pane⸗ eenhlon Catam, P. eonkiteti! peccatun, tota Maliti ecegtumn: Atera glor tefitrg inen, de es Culn mar telztsi ſriſtgien EN lt flit a Wamz A aGerdun Oſßciumg. abiliter e ipnora tentemm de terdatur l tiagil atius lte e teſtitun faciendo olo⸗ i, in call uumn aliis ſolrencit Mmitantem, hel lare, Loui⸗ prrciss tali Wa Cum autece⸗ Ron voavo⸗ da Notecen wlontztigte ntem 20 Coloten cotnition⸗ 645 en oumn rnorn n, el u l It calſs is 4. nliatis kicti onitns, elgn eſeo⸗ Uin ncomitans i ist thlisg tiecn lpabllss, od ſaltem in Preteres, . Voſuennl noli Efolne enalte telen Cſu ar el⸗ ſetamn liupiſon D in boe, 4 , 1 cunque potuero; atqui nunc poteſt: erge impli- citèe illo caſu vult nunc occidere. Ad tertium. Rur- ſus dico 5. Thomam nihil aliud velle: quàâm igno- rantiam concomitantem per ſe, ùt concomitans eſt, neque accuſare, neque excuſare à peccato, cum quo tamen ſtat; quod poſſit excuſare à peccato, ùt eſt antecedens, & accuſare ùt eſt conſequens. Ex dictis colliges pro praxi pro ignorantia antece- dente. Priw. Nemo tenetur confiteri adtum ma- lum, quem commiſit, ignorans illius malitiam, eti- amſi poſtea reſciat malum fuiſſe, & prohibitum. In exemplo: puer neſcivit in pueritia aliquid eſſe pec- catum, poſtea veròô id reſcivit, non tenetur illud confiteri: cùm enim per ignorantiam non fuerit peccatum, non eſt materia confeſſionis. Secundé Si tota malitia actůs ignoratur, nullum committitur peccatum: ſi verô una pars malitiæ cognoſcitur, altera ignoratur, illius ſolům malitiæ ſpecies con- trahitur, quæ cognolſcitur. In exemplo: occidiſti ho- minem, quem neſciebas eſſe ſacerdotem: fornicatus es cum muliere, quam neſciebas eſſe conjugatam, reus es quidem homicidii, fornicationis, non autem ſacrilegii, aut adulterii. Teriiò. Judex, conſiliarius, medicus, qui in ſuo officio, ex ignorantia invinci- bili fuit alteri cauſa damni, non peccat contra ju- ſtitiam; adeoque non tenetur ad reſtitutionem. Sed advertant iſti, quòd teneantur ea ſcire, quæ ad officium ſuum rectè exercendum pertinent, nè cul- pabiliter ignorent. Idem eſt de confeſſario, qui, ex ignorantia invincibili, non inducit ſuum poœrni- tentem de reſtitutione facienda, quòd videlige teneatur locò ſui pœnitentis reſtituere. ti probabiliter docent: quoòd non teneatur confeſ- ſarius ad reſtituonem locò ſui pœnitentis, ſi illum de reſtitutione facienda etiam deliberaté & adver- C4 tenter 23 40 g8- tenter non monuit. Katio eſt: tum quia confeſſa- rius non tenetur ex juſtitia proſpicere bonis tem- poralibus aliorum, ſed bono ſpirituali pœnitentis, cujus cauſam agit, & non alterius. Tum quia confeſſarius nullam actionem injuſtam exercet con- tra tertium: adeoque illi reſtituere non tenetur. Ità Baſſæus verbô confeſſarius n. r. Rexginaldus lib. 2. un. 43. Diana part. z. tract. 2. reſolut. 1. & alii. Omnes tamen docent, quòd confeſſarius non monens ſuum pœnitentem, de reſtitutione facienda tunc, quando debuit, peccet mortaliter contra cha- ritatem. Quartò. Qui in judicio ex ignorantia in- v ncibili dedit ſuffragium, quod re ipfſa eſt injuſtum, licèt id faciat ex paſſione, contra perſonam con- uie „ non tenetur ad reſtitutionem. Katie Quia non peccavit contra juſtitiam, quòd ve- 10 oerit odium, aut alium pravum affectum con- tra illam perſonam, peccavit tantùm contra chari⸗= tatem: Violatio autem ſolius charitatis non in- ducit obligationem reſtituendi. Unde ad ſummum tenetur ex charitate provideres ut damnum reſar-= ciatur, quod charitatis præceptum non obligat ſtan- te gravi incommodo. Colliges ſecundò pro ignorantia conſequente : Quôd videlicet tale ſit opus ſecutum ex hac ignorantia, qualis eſt ignorantia. Unde ſi ignorantia vincibi= lis tantùm eſt mala venialiter, opus ex ea fecutum, tantùm eſt malum venialiter. Ex culpa autem ve= niali non oritur obligatio gravis ratione parvæ da- mnificationis: Nam ſi à parte rei eſſet magna da-= io⸗ quæ per parvas ſucceſſivè factas damni- s, tantûùm venialiter peccaminoſas conti= Liſſet, deinde tamen magnam ſummam totalem at- eigiſſet, tunc reſtitutio ſub mortali eſſet facienda, at patet eg damnata propoſit, Innocentii XI. n. 38. 2074 zon tenett auod ablan agne n CAliet ceet hac lritte, ls aectas. MNotamunie leſa non li 1 interaos Reccaruſn Oitante us inten Lon incurn Utemn ex lrnat ohli tee onori legult, ſec 1lo enterne lltim; 44 tuenci, I Donucine, . di net Waun . 0. Th nluen Th. Uht . r Uutem a 1 gguia cofeli⸗ ere bonis ten⸗ lli pornitentit „ußm qlit exetcet con⸗ hon tenetut. Repinaldus feſtlet,l. glellatius aon Kone Uieni tet colttach, ignorantir aekinjultn, erſonam con⸗ oten. Nls n, guo le⸗ edum col⸗ ntka chari⸗ tis non in⸗ e ad ſommun tanomn kelat⸗ vobligat Iu⸗ Mue Cul 1 norautla, Unta nehi⸗ eNe ſecutui lon uen d vteut i lragn ⸗ Gannt. 1 olss cobli⸗ , botaletn / hlet laieli uiil £ 9 233 41 62. non tenetur quis ſub pœna peccati mortalis reſtituere, Aquod ablatum eſt per parva furta, quantumcunque ſit magna ſunma totalis. Colliges tertiò pro ignorantia concomitante: quòd vi- delicet hæc excuſet ab excommunicatione, irregu- laritate, & obligatione reſtituendi, etſi adſit pra- vus affectus, circa id, quod operatur. Katio de excommunicatione & irregularitate eſt: quia Ec- eleſia non ligat, nec ligare poteſt propter actus me- rè internos: nec propter externos, qui non ſunt peccatum; atqui opus factum ex ignorantia con- comitante, non t peccatum, licèt adjunctus affe- Gus internus ſit peccatum: ergo taliter operans non incurrit excommunicationem, aut irregulari- tatem ex delicto. Quòôd autem non inducat & in- currat obligationem reſtituendi, etiam patet: Quia hæc Ron oritur ex ſolo affetu interno, qui nocere nequit, ſed ex actione externa injuſta, cùm autem actio externa non ſit peccatum, minus eſt contra juſtitiam; adeoque non oritur indé obligatio reſti- tuendi. Ità Sanchez lib. 9. de Matrim. D. 22. u. 26. Bonacinna D. 2. de reſtit. in genere. 4. 1. punctéô 3. n. 2. & alii. QuxksrIO IV. An metus cauſet involuntarium, vel voluntarium ? Crtum eſt primèé: Quod metus, ſeu timor juxta D. Thomam hic 4. 4r. art. 2. in O. & com- munem Theologorum ſent. definiatur: Qusd ſit fu- ga imminentis mali. Proinde ea ſolùm ex metu fi- unt, quæ fiunt, ut evitetur malum imminens. Hic autem duplex cſt: Alius ger ſe, ſeu naturalis. 4 3 42 662. per accidens, ſeu innaturalis, qui etiam dicitur cauſa- li. Metus per ſe, & naturalis eſt, qui verſatur cir- ca malum per ſe imminens, dicitur autem malum per ſe imminens: quôòd fundatur in lege divina; aut humana, quæ nonnullis actionibus, & omiſſio- nibus prohibitis, annectit certas pœnas, ut homines abſterreantur à ſimilibus actionibus, ſeu omiſſioni- bus prohibitis: ſic lex divina annectit peccato mortali infernum, lex humana furto furcam. Me- tus per accidens eſt, qui verſatur circa malum per accidens imminens, dicitur autem malum per acci- dens imminens: quod fundatur inmero caſu & for- tuito eventu. Tale malum v. g. eſt naviganti pe- riculum mortis proveniens ex caſuali tempeſtate. Certum eſt ſecunds: Quòd aliud ſit operari cum metu, & aliud ſit operari ex metu. Operari ex metu eſt, quando metus eſt cauſa operationis, & de hoc metu procedit hic quæſtio. Operari cum metu eſt, quando metus non eſt cauſa operationis; ſed ſolàùm ſe habet concomitanter ad operationem, ſic fur v. g. furatur cum metu patibuli, non tamen furatur ex metu, quia metus patibuli non eſt cauſa furti. Poteſt autem metus aliquando eſſe cauſa adæquata operationis, & ità, ut ſecluſo metu talis actio nequaquam fieret ex alio motivo, ùt patet in navigante, qui in mortis periculo, merces in ma- re projicit. Aliquando tantàùm cauſa inadæquata, ſi nimirum præter metum adeſt aliud ſuſſiéiens mo- tivum operandi, ex quo motivo adhuc ſequeretur actio, etſi metus abeſlet: àt contingit in illo, qui dete ſtatur peccatum ex metu gehennæ, etiam illud deteſtaturus, etſi non eſſet gehenna: quia offenſa DEI eſt. Metus ob malum per accidens imminens conceptus, plerumque eſt cauſa adæquata operatio- nis, appellatrque etiam violentus. Metus zutern 4 ob walur tautam Certur Cloren t luali, & proercens, Lerelltate: que ablolu inmercibus lento d Ais citen Verd a in becellt uobus be Abllinenti tatur in in iam cclfel Wione Pee Plocecens ut Cantirg Poteleng Utli d ſatet inon lemnz. Prorelens ſac inee enn Ner guitar e mi⸗ t Peoratumn Reſilee ſirzineen i ſee lagten unanie n dieitut ſe⸗ zi verlatun ei⸗ Autem malun lege dirin, , & omiſſoo. s,ut homines en omillioni- edit peccato Utcim. Me⸗ A mdlum per Aan ſelnci⸗ ed end Nir⸗ mnionti pe⸗ ltempelate Ct opetani enn 1. Cyenri 6 chernions, ’ ODyetalt n oennionis 4 Cfentionenn blli vontuwin wwnekeunt ndo ele lo metu tlls o, dr hatet nenesinm 1iprlegont, (aſen. lue erel i nlo, gu , Ctian llu gli ohenli ens immiten ata n n Metu⸗/ 5 699 43 Be. ob malum per ſe imminens conceptus ordinariè elſt tantàm cauſa inadæquata operationis. Certum eſt tertiò, Triplex eſſe diſcrimen inter a- Gtionem procedentem ex metu violento ſeu inna- turali, & metu naturali. Primum eſt: Quod actio procedens, ex metu violento fundetur in fortuita neceſſitate amittendi alterutrum ex duobus bonis, quæ abſolutè potuiſſent ſimul haberi, ùt patet v.g. in mercibus & vita: adeoque operans ex metu vio- lento è duobus malis, minus eligit, cùm tamen in aliis circumſtantiis, utrumque potuiſſet vitari. At verô actio procedens ex metu naturali fundatur in neceſſitate non fortuita amittendi alterutrum & duobus bonis, quæ ſimul haberi non potuiſſent. Sie abſtinentia à peccato ob metum gehennæ funda- tatur in inevitabili neceſſitate amittendi, vel glo- riam cœleſtem, vel deleétationem, quæ ſperatur eX actione peccaminoſa. Secundum eſt: Quôd actio procedens ex metu violento, ſit operanti damnoſa: t contingit in ejectione mercium. Actio autem procedens ex metu naturali, eſt per ſe lucroſa & utilis ad promovendam felicitatem operantis: àt patet in omiſſione peccati procedente ex metu ge- hennæ. Tertium eſt: Quòd aétio ex metu violento procedens conjungatur cum dolore, & triſtitia: ùt patet in eo, qui projicit merces in mare. Actio- nem verèò ex metu naturali procedentem potiùs ſe- quitur ex natura rei, gaudium & tranquillitas ani- mi: ùt patet in eo, qui es metu gehennæ vitat peccatum. His ſuppoſitis ſit. Reſolutio: Adlio ex quocunque metu proveniens eſt ſimpliciter voluntaria. Attio ex metu naturali, ſeu qui per legem juſtam intuſſus eſt, procedens eſt per ſe loquendo „ nec quidem ſecundam quid invo- Auntaria. Actio autem ex metis violento Eroteckn⸗ 6 3 44 682- eſt inveluntaria ſecunduùm quid. Reſolutio quo- ad primam & tertiam partem, eſt D. Thomæ zg. 2. quæſt. 6. artic. 6. & communiter omnium: quoad ſecundam partem eſt P. Vaſquez, Eſparſæ Amici &c. Probatur jam reſolutio quoad primam partem. IIIa actio, quæ procedit ab intrinſeco cum cognitione, eſt ſimpliciter voluntaria; ſed actio proveniens ex quocunque metu, procedit ab intrinſeco cum co- gnitione; non enim metus in illa tollit rationem actionis ab intrinſeco procedentis, & cognitionem: ergo talis actio eſt ſimpliciter voluntaria, maj. eſt defenitio, min. prob. quia talis actio ex metu pro- veniens, eſt actus voluntatis elicitus, vel ab hoc im- peratus, etiam procedit ex cognitione: quia oritur ex cognitione mali imminentis. Sic enim merca- tor navigans, ex cognitione mortis imminentis, vult efficaciter projectionem mercium, & illas pro- jicit in mare vi illius volitionis efficacis: ergo-. Probatur ſecunde: Licèt ejectio mercium, quæ ex metu fit, non ſit ſecundàùm ſe, & ſecluſis his cir- cumſtantiis, ſimpliciter amabilis, hic & nunc tamen proponitur ùt amabilis: quia proponitur tanquam medium neceſſarium ad majus malum evitandum, ſcilicet naufragium, & ad retinendum majus bo- num, nempe vitam: ergo licèt non ſit voluntaria ſpectata ſecundum ſe, eſt tamen, prout hic, & nunc exiſtit, & eligitur à voluntate, ſimpliciter volunta- ria. Probatur tertiè: Actio facta ex metu contra le- gem DEI eſt ſimpliciter peccatum: ùt patet in ne- gatione Petri, & in eo, qui metu mortis abnega- ret fidem: ergo eſt ſimpliciter liberum: ergo & voluntarium: cum liberum fundetur in voluntario. Probatur reſolutio quoad ſecundam partem. Actio ex metu naturali procedens, nullam cauſat triſti⸗ tiam, tiam, ſed Orn ſit a ez dictis, poſtimam v. ognenco, ne ſnpliter ve leni coninge poſeniend Eoig per arci ens aporhe 40nlguente Vria ſecone ml ezper ne, aut habj netioni, g clumn ineffe⸗ ernenn pan⸗ ebeat Ceſice lle Penienle lhetureſ emeil eaſt s tiiti ninif ntttun gie Mejez cont 1dd ed in An 18 dlreum Ueri lunt 1e efarum oann uſl eſt ege ſeclienen efienite Mümn nolun delolutio an⸗ eſt D. Ihon ter omnlun: Uez, Eſpalle ztem. II coonitione, oreniens ex teo eunn co⸗ t mionem ungiiinen: Uraria, beſ & ex netl No⸗ ,Tel ablvein⸗ net glirottt ic eninn nertt⸗ is innllente, n lo⸗ eſteni etgo reiun, dle ſeclels tis e Euur tind nitur tunguan n erltancun, un anſi do⸗ alt wOanari, ze⸗ K nun eirt Clur netu ma d⸗ kurtin⸗ ori hegr un: elpo lr clummn tem. 1 tallit ti⸗ . 2, 689 45 682- tiam, ſed potiùs animi tranquilitatem, & gaudium, cùm ſit actio lucroſa & boni promotiva; ut patet ex dictis: ergo per ſe loquendo, non eſt contra poſitivam voluntatis inclinationem: ergo per ſe loquendo, nec eſt ſecundùm quid involuntaria, ſed ſimpliciter voluntaria. Dixi per ſe: quia per acci- dens contingere poteſt, ut adio ex metu naturali proveniens, poſſit eſſe involantaria ſecundùm quid: quia per accidens poteſt adtio ex tali metu proce- dens apprehendi ab operante, ùt ſibi damnoſa, & conſequenter eſſe contriſtativa: adeoque involun- taria ſecundàùm quid. Vel etiam in caſu, quo ſi- mul ex perverſitate voluntatis, vel nimia tentatio- ne, aut habitu vitioſo cum voluntate efficaci ope⸗ rationis, quam extali metu facit, conjungat affe- ctum inefficacem, quo vellet oppoſitum: ut, ſi quis ex metu pornæ abſolutè nolit furari, & tamen fimul habeat deſiderium furandi ſub conditione: ſi non eſſet periculum incurrendæ poœnæ. Probatur reſolutio quoad tertiam partem. Quia aélio ex metu caſuali, & violento proveniens eſt cauſa- tiva triſtitiæ & doloris, cum apprehendatur, t diminutiva boni poſſeſli: non enim ſinè dolore di- mittitur, quod cum amore poſſidetur, éſtque pro- Pterea contra inclinationem actualem poſſidendi: ergo eſt involuntaria ſecundùm quid: quia tamen esſt juxta aliam inclinationem hic & nune „ & in his circumſtantiis, prævalentem, ideo manet volun. taria ſimpliciter. Probatur ſecundè, juxta commu- ne effatum: Quæ ſcienter „ & effcater volumus 5 Plus volumus, quàm nolumus. Volitio enim tali caſu eſt efficax, & nolitio ineſſicax: atqui v. g. pro-⸗ jectionem mercium ex periculo naufragii, ſcienter, & efficaciter volumus: ergo illam magis volumus;- quàâm nolumus: ergo actio proveniens ex metu vi⸗ olento olento eſt magis voluntaria, quàm involuntaria: ergo eſt voluntaria ſimpliciter, & involuntaria ſe- cundùm quid. Prebatur tertis: Quia ex metu vio⸗ lento operans, itâà, v. g. projicit merces, ut vi præ- ſentis volitionis, eas non projiceret, nisi projectio mercium eſſet medium neceſſarium ad finem: vi⸗- delicet ad conſervationem vitæ, tanquam majoris beni, hic & nunc incompofſibilis cum minori bo- no, quod operans negligit; atqui habere hujusmo- di volitionem eſt aliquomodo; videlicet conditio- naté & inefficaciter, nolle projectionem mercium! ergo hæc aliquomodo, ſeu ſecundùm quid, eſt in- voluntaria. Major eſt clara, & conſtat experientiã, min. patet cx diéctis. Præterea actiones peccami- noſæ, quæ ſic ex metu fiunt, non ſolent itâà magni⸗= fieri, & apprehendi, ùt illa, quæ fiunt absque me- tu, cenſenturque eſſe digna aliqua excuſatione: ergo ſignum eſt, ea non eſſe omnimodè voluntaria: aliàs exchſationem non mererentur. Oppoſitorum Solutio. iefe priméò. Ariſtoteles 3. Eth. cap. 1. loquens de projectione mercium in mare urgente tem- peſtate, expreſsè docet talem ejectionem mercium non eſſe voluntariam: ergo aétio ex metu faéta non eſt voluntaria. Prob. ant. Quia ibi ſic ait: Simpli- citer enim nemo fortunas ſuas projicit ſpontè. Ergo jux- ta Ariſt. talis projectio non eſt ſpontanea: ergo nee ſimpliciter voluntaria. Reſp. Neg. ant. prob. explic. cum diſt. ſimpliciter nemo fortunas ſuas ejicit ſpontè, nulla facta ſuppoſitione alicujus mali im- minentis con. facta tali ſuppoſitione neg. ant. & conſ. Vel aliter diſt. ant. Nemo fortunas ſuas ejicit ſpon- tè, id eſt, pura ſpontaneitate excludente omne in- volun- Voluntarium (pontaneitzt Miciter . Sio mercium lieh koe eſt, Une ſt neys lis gur ſotd ſinſchlen ei igtur au S ſrilet, 43 erlicandi ſ olurionem e Ohi ſen it zeuhut t hice int ſoſa: ego to. egket Orincigern 1 uninralig GBtn 1 lerſ Nolletien miinhl oneſio i natcnen lunnti Nrid: ili non 0 nelunt oble Grlot cii inegtelſo AMclat e onſenrin⸗ tanentt n inwolonut: involuntatak⸗ in ex metu ſio⸗ tees, ut i pre⸗ b nisj projellie AA fnem: Vi⸗ Uaram majoris en Ginori bo⸗ bere hojusmo⸗ ert conditio⸗ honein deniumt Gümn gil, Ain. pllitr espetieniin liodes petemme ſolent iti nigr⸗ funt lchre ne⸗ Ecuſatiger ein⸗ — HW Itio. e ulgente ſeh⸗ geteiu ſone atet laa da ! in⸗ hntanen D .m A . aigz eſeit fN 89 47 682. voluntarium, etiam ſecundàùm quid con. majori ſpontaneitate, qui eſt alter ſenſus voluntarii ſim- pliciter neg. ant. diſt. etiam conſ. ergo talis proje- ctio mercium non eſt ſpontanea & voluntaria ſim- Pliciter, hoc eſt, purè voluntaria con. non eſt ſimpli- citer, hoc eſt, magis voluntaria neg. conſ. Et quòd hæc ſit mens ipfius Philoſophi, colligitur ex ver- bis, quæ Iocô citato mox ſubdit: Sed omnes propter ſuam ſalutem ejiciunt merces, modò ſint ſanæ mentis. Ta- les igitur actus mixti quidam ſunt, iis autem NB. ma- gis ſimiles, quos ſpontè homines agunt. Et ſic pariter explicandi funt textus, qui ex D. Thoma contra re. ſolutionem datain afferri poſſent. Objic. ſecundo. Metus gravis v. g. mortis excu- ſat à culpa transgreſſionem legis. Sic ex metu mor- tis facta violatio jejunii Eceleſiaſtici, non elt cul- poſa: ergo metus ſimpliciter tollit voluntariuim: crgo. Secusde Profeſſio, Matrimonium, alii que contractus ex metu in virum conſiantem cadente fa- ti ſunt invalidi: ergo involuntarii. Reſp. ad pri- mum neg. cenſ. Nam, quod ille metus in præſenti excuſet à culpa, ſeu peccato, non eſt defe ſus vo- luntarii ſimpliciter: nam talis violatio jejunii, ſeu comeſtio abiolutè eligitur tanquam medium ad con- ſervationem vitæ: ergo abſolute, & ſimpliciter eſt voluntafia, ſicut ipſa electio; ſed defe tus obli- gationis: in quantum ſcilicet leges humanæ in tali caſu non obligant, quando citra grave malum non poſſunt obſervari, quod tamen non currit reſpe- Gu legis divinæ, & naturalis ſaltèm negativæ: nam cransgreſſio illius etiam ex metu gravi facta non excuſat à peccato. Hinc ſi mulier metu mortis conſentiat in adulterium, mortaliter peccat, quam- vis tamen cirçumſtantia metus peccatum diminuat. 4d 239 48 22- Ad ſecundums, primé indiretté. Matrimonium elan- deſtinum eſt invalidum, ubi publicatum eſt decre- tum Tridentini: ergo talis contractus non eſt ſim⸗ pliciter voluntarius, quod eſt aperté falſum. Se- cundò. Directe neg. conſ. Ratio eſt: Quia in talibus contradtibus invaliditas non provenit ex defectu vo- luntarii, ſed ex diſpoſitione juris poſitivi. Jus enim tam canonicum, quàm civile propter ſpeciales ra- tiones poteſt apponere contractibus conditiones contra Rus irritantes & invalidantes, quam quoque conditionem Eccleſia apponit matrimonio, & reli= giolæ profeſſieni; ſi fiunt ex metu gravi & caden- te in conſtantem virum. Deinde ſi prædicti con- tradus eſſent ex defedu voluntarii à metu cauſa- ti, tunc omnes cçontraétus ſacti ex metu efſent in- validi; Quod tamen eſt falſum. Sic enim eontra- Rus facli ex metu à cauſis naturalibus incuſſo ſunt validi juxta omnes: v. g. ſi quis ducat meretri- cem, ut ab ultimo ſupplieio liberetur, valet ma- trimonium &. atqui in his caibus potell eſſe tantus metus, quantus eſt,; dum injuſté incutituxr: erge non invalidatur contractus ratione metús, & ex defetu voluntarii, ſed ratione diſpoſitionis Juris: quod actui facto ex metu injuſte incuſſo tollit va- Jorem. Objic. tertig. Gravis metus eauſat in astu ex ſe proveniente involuntarium ſimpliciter: ergo non aufat ſimplieiter voluntarium. Prob. ant. Dum mercater metu naufragii projicit merces in mare; tunc intervenit fimpliciter involuntarium: nimi⸗ rum neceſſitas eligendi ja turam vitæ, aut merci⸗ um: ergo cauſat ſimpliciter involuntariam. Reſß neg. ant. prob. diſt. ant. Intervenit aliquid ſimpli⸗= citer involuntarium: ſeilicet neceſſitas eligendi ja= Quram vitæ; vel mereium, quæ eſt cauſa metús (0R . 6ℳn. gon el onſ. Illg enn Wr jaltuen, non caudktur ſit netum, G Aalſet proſeci ſelt amnola. 1, Utpote wmee ir, imnd elt Olln hac jahn (erwatione lji. i Wetus v, Te, Calaret lablaret mir, gui hoe von. non pollet ean Uenen non pr Et Kfolitione Aui dektann Qin il voli re iifianun tur exemnore ſete operatt ineſſienei r. mlun Ra dnmda ddr la noner; trit Kuei , 1 rimoniun cin atum ell Eee⸗ los non ell Im⸗ lalſum, Uia in talibor ex Gefeclu o⸗ . Jus enin j eriales ſ4⸗ 8 cobditiones cdan guoue weri W⸗ 1Ai kilen 1 grelli en nl à mein ell⸗ s getu eleitii ge eninn colltt Aibus ielo ſn Aus ueleit;⸗ etn, Mlet n Nelele unids icallo ollti⸗ elet in zdo 1 . elb 4 leiet: elh, Ph . it pelcti . 663 49 6- con. quæ eſt aliquid cauſatum à metu neg. ant. & conſ. Illa enim necçeſſitas eligendi aut mercium, aut vitæ jacturam, eſt quidem ſimpliciter involuntaria, non cauſatur tamen à metu: ſe d antecedit & cau- ſat metum, & metus ab illa neceſſitate induétus cauſat projectionem mercium, quæ licèt ſecundùm ſe ſit damnoſa, in his tamen circumſtantiis eſt bo- na, utpote medium neceſſarium ad conſervationem vitæ, imô eſt melior quàm conſervatio mercium: quia hæc in his circumſtantiis eſt induéctiva mortis, & à projiciente judicatur incompofſibilis cum con- ſervatione vitæ. Obiic. quartò contra tertiam partem reſolutionis. Si metus v. g. mortis, in projectione mercium in ma- re, cauſatet rationem involuntarii ſecundòm quid, cauſaret mixtum ex voluntario, & involuntario, at- qui hoc non: ergo. Prob. min. Quia tale mixtum non poſſet cauſare, nisi cauſando volitionem inef- ficacem non projiciendi merces, ſi periculum abeſ- ſet, & volitionem efficacem projiciendi merces; at- qui neutram volitionem cauſat: ergo. Prob. in. Quia illa volitio inefficax potiùs provenit ex amo- re divitiarum, quàm ex metu, ſimiliter efficax ori- tur ex amore vitæ: ergo. Secundé. Poteſt aliquis facere operationem ex metu absque aliquo actu inefficaci v. g. ex metu feræ fugere bhic & nunc, nullum actum eliciendo, quo extra illam circum- ſtantiam non vellet fugere; atqui tali caſu fuga illa non erit involuntaria ſecundùm quid: quia non erit contra aliquem appetitum elicitum voluntatis: ergo metus non cauſat involuntarium ſecunduͤmb quid. Reſp. ad primum con. maj. neg. min. prob. diſt. maj. non cauſaret illud mixtum, nisi cauſando vo- litionem inefficacem & efficacem indirecte con. di- rectè neg. maj. ſimiliter diſtinéta min. neg. conſ. Si D enim enim metus v. g. mortis abeſlet, nec haberetur à mercatore, ob amorem vitæ, volitio efficax pro- jiciendi merçes ad mare, vi cujus illa projectio eſt voluntaria: nec haberetur nolitio illa inefficax, ſcu conditionata ob amorem mercium, illas non pro- jiciendi ad mare, ſi periculum abeſſet, ratione cujus hæc projectio eſt involuntaria ſecunduùm quid: ergo. Ad ſecundum dico: quòd ſolùm nôſtra reſolutio procedat in caſu, quo metus movet voluntatem ad eligendam aliquam actionem, quæ ſecundùm ſe in- clinationi alicui elicitæ voluntatis contraria eſt: qualis v. g. eſt ejectio mercium reſpectu mercato- ris. Proinde concedere poſſumus totum argumen- tum nullò modé militans contra nos. Obiic. gquinto. Repugnat ut voluntas eadem habeat inclinationes elicitas ſibi oppoſitas: ſcilicet amo- rem mercium & volitionem illas projiciendi ad ma- rec; atqui hoc ſequitur ex reſolutione noſtra: ergo metus violentus facere nequit involuntarium ſe- cundàùm quid. Secundo. Repugnat aliquam actio- nem eſſe ſimul voluntariam, & involuntariam: er- go etiam repugnat ut ex metu proveniat actio, quæ ſit ſimpliciter voluntaria & involuntaria ſecundùm quid. Reſp. ad primum diſt. maj. ut habeat inclina- tiones ſibi oppoſitas reſpectu ejusdem obje ci con. reſpectu diverſi neg. maj. ſimiliter diſt. min. neg⸗ conſ. Iſtæ enim præfatæ duæ inclinationes habent objecta diverſa: nam objectum amoris ſunt mer- ces, in quantum ſunt quædam bona propria. Af veròô objectum volitionis projiciendi merces ad mare, non ſunt merces ſub eadem ratione, ſed ſub alia: ſcilicet in quantum ſunt impedimenta ad vi- tandum naufragium, & conſervandam vitam. Ad ſecundum, diſi. ant. Repugnat aliquam actionem eſſe KAmul voluntariam, & involuntariam reſpectu eje⸗ em lem alus Quum teg Aois de Vehite oen a, Auren Ciunn guarun Krureg, ell Agram fere ſonis mercin Conditionatz Titg dheſer. tut keſpeſin domorwis comparetur luntanin eſt len eheitam ltionenn po Cudon Ouig, Prenare gign lunuti ſeur 2s chan eal nuls z nulen Moſel te etul 1 in ind, 0 Wid . ntanin ſeen Non niceenr Mle N a entari 4 it 8 60. Lieet len ſittultei alieilan nec ubetetur i tio effcan . la projellodh lla ineffcan len illas non n⸗ ,tatione cul n quid: erge ra reſoluti“ olortiten al cundön ſe in⸗ cortann elt: ſpen nenen⸗ otum agonen⸗ 6, eaen habt leilicet amo⸗ icrnliadn nolta: ergo luntarium ſ. ligvan lo⸗ untatiach el⸗ enitaid g⸗ Karig leeunclin habeat jnclina⸗ em obſebi Af. if. nn . ⸗ 3 51 882⸗ dem actus voluntatis con. reſpeétu diverſorum a- Kuum neg. ant. & conſ. Quando ex metu violento aliquis operatur, quatuor actus communiter inter- venire ſolent; ùt bene notat P. Labat. diſp. 2. de actibus humanis dub. 7. Primus eſt amor v. g. mer- cium, quatum projectio ex metu mortis aſſumitur. Secundus eſt amor, ſeu volitio vitæ efficax, cujus jacturam veretur. Tertius eſt volitio efficax amiſ- ſionis mercium. Quartus eſt nolitio inefficax, & conditionata projefctionis mercium, ſi periculum vitæ abeſſet. Jam ſi projectio merdum compare- tur reſpedu tertii acts, voluntaria eſt: quia eſt conformis inclinationi elicitæ voluntatis. Si verò comparetur reſpectu primi & quarti acétú⁴s, invo- luntaria eſt ſecundùm quid: quia eſt contra aliqua- lem elicitam voluntatis inclinationem. Præterea rationem voluntarii ſimpliciter, & involuntarii ſe- cundùm quid, reſpectu ejusdem actionis, non re- pugnare dictum fuit fuperiùs. Obiis. ſexio. Licèt aétio ex metu fadta eſſet invo- luntaria ſecundàùm quid, juxta nos requireretur actus voluntatis conditionatus, qui ſit nolitio inef- ficax talis actionis v. g. talis actus, quo navigans nollet projicere merces, ſi non adeſſet periculum vitæ; atqui talis actus non requiritur: ergo. Prob, min. prims, Quia juxta Qurielem hic dub. t. g. 2. Hæc actio v. g. projectio mercium redditur invo- luntaria ſecundàùm quid ab amore mercium: ergo non videtur requiri talis actus voluntatis conditio- natus. Secundo: Quia non poteſt explicari; utrum ille adtus, à quo projectio mercium redditur invo- luntaria, ſit conditionatus objectivè, utrum ſubje- ivèe: ergo. Reſp. ad arg. neg. min, ad primam prob. Licèt aliqui doceant hunc amorem mercium eſſe virtualiter illum actum conditionatum. diſt. ans. red- D 2 ditux Atur involuntaria remoté tantùm & radicaliter con. proximè & formaliter neg. ant. & conſ. Sicut enim projectio mercium remotè tantùm & radica- liter redditur voluntaria ſimpliciter per adum, quo mercator vult vitare naufragium, formaliter veròô & proximè per volitionem efficacem projiciendi merces, à priori aétu cauſatam: ità amor mercium poteſt quidem remoté & radicaliter reddere ean- dem projectionem involuntariam fecunduͤm quid, ſed non formaliter & proximè: ergo omnino po- nendus eſt alius actus ortum habens ab amore mer- cium, qui proximéè illam projektionem reddat in- voluntariam ſecunduùͤm quid. Ad ſecundam prob. di- co: actum illum eſſe conditionatum objectivè, ſub- jectivé verô eſſle abſolutum, ex quo tamen non ſequitur, ùt vult Curiel citatus, talem actionem etiam eſſe abſolutè involuntariam, ſi ly abſolutè ſu- matur pro perfeété & efficaciter Katio eſt: quia licèt enim hic actus ſit ſubjeétivè abſolutus, adhuc tamen eſt ine ficax, ùͤt diximus: effectus autem non poteſt eſſe perfectior ſuà causà: ergo. Objic. ſeptimò́. Obſervantia legis divinæ orta ex metu inferni eſt purè voluntaria: erge metus non cauſat involuntarium ſecundùm quid. Prob. ant. Quia ſi hujusmodi obſervantia eſſet aliquomodo in- voluntaria;, eſſet peccaminoſa, ſed hoc eſt contra Concilium Trid. ſeſſ. 6. can. S. ergo. Reſp. diſt. con.- Jeq. metus naturalis & juſtè incuſſus non cauſat per ſe involuntarium ſecundùm quid con. metus in- naturalis & violentus neg. conſ. Theologi autem lo- quuntur de ſolo metu violento, quando dicunt à metu cauſari involuntarium ſecundàùm quid. De- inde dici poteſt: metum non ſemper cauſare in- yoluntarium ſecundùm quid, ſed ſolùm quando objectum eſt malum ſecundùm ſe ſumptum, & non tantàùm tantam 1 Projedlio & nune i utemn aoll n Anand ſed ablolur Wam nolt ci oljeſßi⸗ el her le bi hendo 3 P etiang kack⸗ ſecunddmn Colegie Perantis ey Doltir,, X Ctinun pon 6 in grans net Grneliur Getr Gdiet Cligin eronſer Abimn eoceſ tllehzei⸗ 11, t an tne ee n Em Uante d ia tad eni, ſejun ibiu 6 ne eryadie Jun ne be Ptaparibe 5 ſlen,n Vtibis. & mdiclle Ga In ln & ale racſun, Go maliter vend proſieieni 0r. mercium ebere ean. Cuhino po⸗ amote wer⸗ ein eddat in. undenhb. 1. bſelie, ſob. 10 tainen non tlen akionen atolteſi⸗ Natit l Gain ſclotn, ah Gos autenn uIl O. Gtrine otud 186 petun 8 id. Dl boc elt Gus non an muliſ. Dlri en . unt kon n gic. , caulatt olun gin⸗ hon tumn,11 tantùm t hic & nunc conſideratum: ſicut v. g . . Projectio mercium eſt bona mercatori, ſolùm hig & nunc ut medium ad conſervandam vitam, mala autem abſtrahendo à ſimili circumſtantia. Cæte- rùm quando objectum non eſt malum ſecundùm ſe, ſed abſolutè bonum, voluntas non poteſt habere actum nolitionis circa ipſum, & hoc reperitur in caſu objectionis: quia obſervantia mandatorum DEf eſt per ſe bona, & nullo modo mala, etiam abſtra⸗ hendo à periculo gehennæ, & ideo obſervantia hæc etiam facta ex metu gehennæ non eſt involuntaria ſecundàm quid. Ex dictis pro praxi Colbigitar brimè: Metus gravis ſtante libertate o-= Perantis excuſat ab obſervatione præcepti divini poſitivi. Katio eſt: quia tale præceptum quâ po- ſitivum non obligat pro ſemper: ergo in circumſtan- tia gravis metůs non obligat: quia tunc obſervatie legis redditur moraliter inpoſſibilis. Sic non ſem: per obligat præceptum de integritate confeſſionis, Colligitur ſecund: Quôd metus gravis à fortiori excuſet ab obſervatione legis humanæ tam civilis, quàm eccleſiaſticæ, quando illius violatio non ten- dit directe in contemptum totius Religionis Catholi- cæ, aut damnum boni communis. Katio eſt: quia tunc recte præſumitur, quòd lex nolit obligare, cum tanto damno ſinéè neceſſitate boni communis: ſic in caſu prædicto excuſatur aliquis ab auditione ſacri, jejunio cc. Colligitur tertié: Quòd metus gravis non excuſet ab oblervatione legis divinæ, & humanæ. Primo, Si obſervatio reſpiciat directe bonum commune: Juia tunc bonum commune tanquam majus debet Ppræponi bono particulari. Hinc non licet ſimula- re fidem, in caſibus per ſe, & directè fidem concer- nentibus. Secand, Si metu in præcepto, vel lege exprimatur: quia tunc præſumptio debet cedere veritati. Hinc non excuſatur Carthuſianus ob me- tum ab abſtinentia à carnibus. Tertio, Quando me- tus incutitur eo fine, ut quid fiat in contemptum legis: quia tunc etiam ratio boni communis exi- it obſervantiam cum jactura boni particularis. Colligitur quarts: Quòd gravis metus non excu- ſet à peccato in his, quæ ſunt intrinſecè mala, ſeu quæ cadunt ſub præceptum naturale negati vum. Ra- tio eſt: Quia talia ex nullis circumſtantiis poſſunt fieri bona, cùm non poſſint mutare ſuam naturam; tum quia per hæc præcepta ſpectatur bonum totius naturæ. Ungde nuſlus metus etiam mortis forni- gantem excuſat à peccato, aut ficte conficientem Sacramentum: quia tam fornicatio, quàâm ficta Sa- cramentorum confectio eſt intrinſecè mala. Quare ſi minetur alicui Sacerdoti hæreticus mortem nisi omnem panem, qui apud forenſem piſtorem ven- ditur, conſecret, non poteſt ſinè peccato proferendo formam non habere intentionem conſecrandi. Ka- tio eſt: quia proferre formam ſinè intentione con- fecrandi, eſt fingere ſe diſpenſare merita Chriſti: àùt docet Cardenas diſputat. 26. cap. 2. num. 20. at- qui taliter fingere, eſt illudere Chriſto, illudere au- tem Chriſto eſt intrinſece malum; ergo- QukSTrIO V. An concupiſcentia cauſet involun- tarium? vOncupiſeentia hic ex communi Theologorum ac- cipitur pro qualibet paſſione, & motu appeti- ts ſenfitivi, quæ ad bonum aliquod ſenſibile incli- nat. Actio autem procçedens ex concapiſcentia à a ſione None - Mcker 4 Piſcentir, tatis iuin⸗ taliadoni . teſent inoli ti inelinat ſetitls ſent ſentiat donett tl iolento Poluntatis od eperzt dperans eun tione; Opere iii, cebent cpprel Oſenetio ex n in t Einine Kinhellchen On drcup Melan, lel 0llent ute ſethen, 4 Gomn ln n kerſe an W n leſen it c1o at na hlig eſt DPoted D ſlunndi, core⸗ ſeytie iliter Alge o gebet glen Uſianus ob n. 6,Qlandone⸗ in contemptum onmmhunnis e⸗ Uticularis tis nonn el⸗ ceci mnala, lel egttrun. Na- ardis dollunt om MMnnn) uutbopumn Gli m mortb ſoln le confcehten glin fcedr inat, Cur us noten nül Nloten ver⸗ an Pbleene Mſetald. iNenichect werit Uni „ Wn. 41.5 lor lludene⸗ iio⸗ 1. eogorun 1 notdl gre ſenlbie ſertc D An . . „. aétione procedente ex metu præſertim vielento tri- pliciter differt. Prims: Quòd actio ex ſola concu- piſcentia procedens non ſit contra actualem volun- tatis inclinationem, & diſplicentiam cocëxiſtentem tali actioni, & licèt quandéque in voluntate præ- ceſſerit inelinatio in oppoſitum, illa tamen volun- tatis inciinatio jam per paſſionem vehementem ap- petits ſenſitivi eſt eliſa, ut voluntas ſuperata con⸗ ſentiat concupiſcentiæ. Actio autem ex ſolo me- tu violente procedens eſt contra inclinationem voluntatis, quà operans mallet non operari id „ quod operatur, ſi metus abeſſet. Secundo, Quôd Operans cum concupiſcentia operetur cum delecta- tione; operans verò ex metu violento operatur cum triſtitia. Terei, Operatio ex concupiſcentia pro- cedens, apprehenditur ùt promotiva alicujus boni: operatio ex metu violento procedens, apprehendi- tur ùt diminutiva alicujus boni poſſeſſi, & ſolàùm ut impeditiva majoris mali. Hinc concupiſcens aliquod bonum, tollerat libenter aliquod malum, bono concupito annexum: metuens autemn aliquod malum, deſerit libenter aliquod bonum. Concu- Piſcentia autem dividitur in antecedentem, & con- ſequentem. Antecedens eſt, quæ præcedit naturâ asctum voluntatis, inclinando, & trahendo ad bo- num ſenſibile. Conſequens eſt, quæ conſequitur acum voluntatis. De prima procedit hic quæſtio, non de ſecunda, de hac enim certum eſt juxta om- nes: quod nec minuat, nec augeat voluntarium. Et ratio ε manifeſia: quia concupiſcentia conſequens quà talis eſt effectus voluntatis: ergo quà talis nec poteſt augere, nec minuere voluntarium „ ſed eſt ſolummodò ſignum magis, vel minùs voluntarii. Conſequentia Patet: quia concupiſcentia non poteſt aliter augere, vel minuere voluntarium, quàm mo- D 4 vendo, 693 56 - Vendo, vel removendo voluntatem, & conſequen- ter aliquid cauſando in voluntate & mediante vo- luntate etiam operationes ipſius; effectus autem quaà efſectus nihil poteſt cauſare in fuo principio: ergo, Jam ſit Reſolutio: Concupiſcentia per ſe loquendo non cau- ſat involuntarium ſimplicier; ſed potiùs cauſat & auget voluntarium, licèt ſubinde per accidens cauſet involun- zarium ſecundùm quid ex aliquo adjuncto, imò quandoque minuit, imò etiam totam homini zollit libertatem, per conſequens etiam minuit, & tollit rationem pectati. Ità D. Thomas, Suarez, Eſparſa, & communiter alii. Probatur reſolut. quoad primam partem, authoritate D. Thomæ hic q. 6 ert.7 in O ubi elariſimè ait: Dicendum, quòd onckpiſcentia non cauſat in voluntarium, ſed magis facit aliquid voluntarium. Dicitur enim aliquid vo'untarium ex eo, quòd voluntas in id fer- tur, per concupiſcentiam voluntas inclinatur ad vo- lendum id, quod concupiſcit: & ideo concupi- ſcentia magis facit ad hoc, quòd aliquid ſit volun- tarium, quàm quòd ſit involantarium: ergo, Au- thoritaté Ariſtotelis 3. Eth. cap. 7, dicentis: ſi quis jucunda, (ſeu de iis, quæ fiunt ex concupiſcentia) violenta (hoc eſt involuntaria,) eſſe dixerit, ejus ſen- zentia erit violenta; hoc eſt, ùt interpretatur Eſpar= ſa cognitioni experimentali contraria. Probatur ſecundo ratione. Concupiſcentia tanquam paſto appetitůs concupiſcibilis ità inclinat, & exci- tat voluntatem ad bonum ſenſibile, ut voluntas ar- dentiùs illud appetat cum paſone, quâm appeteret ſinè paſſone; àùt quotidianâ conſtat experientiâ v. g. in vehementi amore;, odio &c. ergo concupiſcentia per ſe non cauſat ſimpliciter involuntarium, & a- Rionem voluntatis inclinationi contrariam, ſed po- tiùs auget voluntarium; cum augeat voluntatis in- elina- clination untatis Dbuir i Dalamn vne eſl cut dolor e ens excot guicem gue lor et gele lonum con- ſeentia eſt Mobatur tia rekundi ligvam , exconcupi Pyalamnr, 4 henter tolle Dbarar 4 lentus Winn Drocdlens tiye Aeujn ſole concn 1l, don 49 Feonorina 43 Dehae thoiinte Con ahutein ocpor 0 lnczr ulat, ogen labete 8 netur 1e inyolun , corſelleh. mediante ſo. effeckus auten ſno principhnl Ulenco kor eil lſit Galgs alſet inylun. ind gverlugu beneten, e oben ſettct. W rpenuniter Ai vem, Athotiit tlartime dt: ltifyylurtmnin . Dieitur eni untas in ifer helioator AAn⸗ leo conehl⸗ iguil ſi nliu : elgo⸗ entis: /1 onelpihjeniil lperineſe /n Ntetnat Eler A Tenrid ung veſomn Ke⸗ ,t rClNt yertls lin i, neeebt , , 1 P63 57 Eehr clinationem in bonum ſenſibile, & ſuperet illam vo- luntatis inclinationem, quàâm forté priùs voluntas habuis in contrarium. Probatur tertio. Delectatio & complacentia ex a- ctione eſt ſignum actionis ſimpliciter voluntariæ: ſi- cut dolor eſt ſignum operationis involuntariæ, ſed agens ex concupiſcentia, agit cum delestatione, & quidem quô intenſior eſt concupiſcentia, côò inten- ſior eſt deledtatio ex operatione, qua adipiſcimur bonum concupitum: ergo actio facta ex concupi- ſcentia eſt ſimpliciter voluntaria. Probatur quartò“. Actio procedent ex concupiſcen- tia refundit in ibſa media per ſe acerba & moleſta, aliquam deleftabilitatem, & ſuavitutem: ergo aéctio ex concupiſcentia eſt ſimpliciter voluntaria. Aut. probatur, & patet in amaſio plurimas moleſtias li- benter tollerante, ut amaſiæ gratiam acquirat. Probatur denique quintò., Ideò precisé metus vio- lentus minuit per ſe voluntarium: quia operatio procedens ex tali metu, apprehenditur ùt dimina- tiva alicujus boni poſſeſſi; atqui aclio procedens ex ſola concupiſcentia abſente omni ignorantiâ & me- tu, non apprehenditur ùt dimnutila, ſed potius ut bprometiva alicujus boni: ergo. Priobatur primò reſolutio quoad ſegundan' partem, au- thoritate D. Thomæ, hic q. 9. art. z. in O. dicen- tis: Concupiſcentia magis facit adhoc, quòd aliquid ſit voluntarium, quàm quòd ſit involuntarium: ergo 8. Doctor non excludit omnem omnino rationem in- voluntarii ab adtu ex concupiſcentia facto. Probatur ſecundè ratione. Subinde poteſt quis a- Rionem facere ez concupiſcentia, & tamen ſimul habere adjunétam aliam paſbonem, vi cujus incli- netur voluntas in oppoſitum; atqui hoc eſt cauſa- re involuntarium ſecundum quid per accidens ergo. Minor Minor patet: Quia talis actio eſt contra aliqualem ſaltèm inefficacem inclinationem voluntatis: ergo ſaltèm eſt involuntaria ſecundum quid, & quidem per accidens: quia hæc involuntareitas actioni non admiſcetur ex concupiſcentia ratione ſui, ſed ratio- ne adjiunctæ alicujus paſſonis, quæ non habet ſe per ſe ad concupiſcentjiam, ſed puré tantuùm per accidens; ùt explicat Gohet bic n. 123. Major etiam patet in eo, qui ex concupiſcentia afficitur mulieri, & ta- men ob avaritiam in danda pecunia, & aliis donis ſentit renitentiam, dolorem & triſtitiam. Pkabatur tertiog, Quando aliquis operatur ex con- cupiſcentia, ſeu ex paſſione, ſaltem hæ aliquando concurrunt duæ cognitiones: Illud opus eſt mihi bonum juxta ſenſum: quia bonum delectabile, & eſt mihi malum, ſecundàm rationem: quia contra le- gem DEI:; ergo hic operans poteſt habere duas in- clinationes, ſeu affectus. Unum eficacem, ad bo- num ſenſibile, quod amplectitur: & alterum inef- Fcacem ad bonum honeſtum, quod rejicit, quod eſt operationem fiexi cum aliqua renitentia, ſeu con- tra aliquam inclinationem voluntatis, conſequenter involuntarium ſecundàùm quid, ùt patet. Conſeg. prob. ex Apoſt. ad Rom. z. in perſona heminis cum concupiſcentia Iuctantis, ità loquente: Video aliam legem in wembrez weis repugnantem legi mentis meæ, & cabtiyantem me in lege peccati. Mente ſervio legi DEl, carne autem legi pezxcati: ergo. Probatur reſolutio quoad tertiam partem, primd fo: Quod minuit principia proxima actůs liberi, mi- nuit liberum què tale; acqui concupiſcentia ali- quando eſt tam vehemens, ut minuat principia proxima liberi: ſcilicet cognitionem & indifferen- tiam judicii, ad actum liberum, prærequiſitam ex dicendis: quia ità frequenter obfuſcat & obtene- brat Prat intel trare non- ſenſu a da petitis ſoteles 6, ſienis ledia ie: ergo. ob. ſecut itd vehemen GHandam a betationem tali calu pe Tationem I 6 irer yi et, uog lurtis el do Nolunte n am, ſ ſe Kuln contta Uis elcitan beitircite, doneupilcend Peni N tionit; t Non poteſi nls in ifla Notzrij el olintis Vi tn hytan, Mſ Epe ſubjeco zi Plius ſube ontra ligulen luntatis: ein 1, & qulten 45 ackioni non i . ſed ruiij habet ſe per 4 Per cidens, in oter in polieti, & ta⸗ Ais doni⸗ un. opetatut enc her Aiduant gopus ell Gln geſeltebile, guin contua ⸗ abete Clas in⸗ iten, ad do⸗ altetumm if reſſen, Gloll 4 tentia, beu ch iis, conlezlens t patet. f⸗ hda honiiß n las 8 ente 11 zgi neu ee tt ſrnli : en, m 0lis leti n⸗ elgſeenti 1 minut hrnohi n alkee tteglilte⸗ e, hee⸗ Uleat 1 brat intelle um, ut ſufficienter hic & nunc pene- trare non poſſit motiva honeſta, retrahentia à con- ſenſu illicito, & ſufficienter non advertat ad obje- Ga vetitis oppoſita: ùt dat experientia. Et Ari- ſloteles 6. Ethic. cap. y. docet dicens: concupi= ſrentia delectationis ſæpe corrumpit & ſtimationem pruden- tiæ: ergo. Prob. ſecundò: Quia concupiſcentia, quandéque ità vehemens eſt, ut ſæpe hominem redigat in quandam amentiam. Etem prævenit omnem deli- berationem: àt ſunt motus primô primi: ergo in tali caſu penitùs tollit libertatem, in altero minuit rationem liberi, conſequenter etiam peccati. Oppoſitorum Solutio. Bjicies prims contra prim. partem reſolutionis. Ex eo, quòd concupiſcentia cauſet involuntarium. Vo- luntas eſt domina appetitûs concupiſcibilis: ergo voluntas patitur ab appetitu concupiſcibili violen- tiam; ſi ſic perverſo ordine eam ſibi ſubjiciat, & cam contra ejus inclinationem ex diétamine ratio- nis elicitam in objectum delectabile trahat, ſed vi- olentia cauſat involuntarium ſimpliciter: ergo & concupiſcentia. Secundé. Concupiſcentia ſubinde penitùs tollit libertatem, juxta tertiam partem reſo- lutionis: ergo & voluntareitatem. Probatur conſ.- Non poteſt tolli ſpecies, nisi etiam tollatur ge- nus in illa incluſum; atqui liberum eſt ſpecies ve- luntarii: ergo. Reſp. ad primum diſt. conſ. patitur voluntas violentiam moralem & improprié dictam con. phyſicam & propriè dictam neg. conſ. Violentia phyſiea & propriè dicta eſt, ſi agens extrinſecum in ſubjecto aliquid producat co renitente, & contra ipſius ſubjecti exigentiam & appetitum, & talem voluntas voluntas violentiam non patitur ab appetitu ſenſi- tivo: quia iſte nibil poteſt effectiv producere in voluntate. Violentia moralis & impropriè dicta con- ſiſtit præcisé in hoc, quòd agens à voluntate di- ſtinétum nihil quidem in voluntate effectivè produ- cat, ſed ſolùm eam vehementer inclinet ad aliquid volendum, quod illa anté nolebat, & hanc violen- tiam poteſt pati voluntas ab appetitu concupiſci- bili, & fit, quando appetitus ſenſitivus, per ſenſum internum, vivaciter & intensè, illi proponit bonum ſenſibile, ejus delectationem; ex quo facilé move- tur voluntas, ut ([ponté ſuccumbat concupiſcentiæ, ſe ipſam determinando ad volendum, ſeu aman- dum bonum ſenſibile, relicd6 bonéô honeſtò, quod pro tunc in intelleéctu per paſſionem obſcurato val- de obſcurè relucet. Ad ſecundum. Con. aut. diſt. conſ. ergo concupiſcentia tollit voluntareitatem, quæ fuiſſet realiter identificata cum ratione liberi con. omnem omnino rationem voluntareitatis ueg. conſ. Nam latiùs patet voluntarium, quâm liberum: fi- quidem ctiam datur voluntarium neceſſarium, . patet in amore beatifico: ùt dictum fuit ſuperis. Ad prob. Cum P. Eſparſa diſt. maj. non poteſt poſitivè tolli, hoc eſt, deſtrui, ſpecies, nisi ſimul tol- latur genus in tali ſpecie incluſum, con. non poteſt negativeé tolli, hoc eſt impediri, ſubdiſt. omnis ſpe- cies, nisi etiam tollatur genus con. talis determi- nata [pecies aeg. maj. diſt. etiam min. liberum eſt ſpecies voluntarii etiam con. tantuùm neg. min. & conſ. Cùm ratio liberi ſit differentia metaphyſica afts voluntarii ei realiter identificata ex ſuppoſi⸗ to, quòd talis actus exiſtat, non poteſt talis actus politive tolli, ſeu deſtrui, nisi ſimul deſtruatur ge- nus illi realiter identificatum. At verò poteſt, antequam talis actus in ſe exiſtat, ità impediri vo- Iuntas, lVatas, Ne Ret eclus nendo zln ſe ſoren N Lecung A Murcen Creſezt oppol inuitur vole luntariumm ne es Atera jieiez ſe ne, & princi ciplam intr, ergo concn tem ſinpliei guig coneugi Perturbat rati n chun elt klam a0 tatio⸗ ſginlen zafte ſolunntl en lun . töge Ulolit gtione i⸗ nt n, Dlentig nin em Ndure utuii W eltatem te tans tum lr choniti eſt, ne r⸗ roomo;, Eu tequir onſtten . elt enich “ appetitu eal. e prodiueknn Opn’ Gicit con. voluntate dl fechiys prodl net 0 aligul ,hanc violen. u concupiſci⸗ e,Per lenſum oporitbonum 8 he wore⸗ conckgiſcentis lum, ſen mnn 6 honelt, qun n obleurato 1 Col ual, tateitnen, e gtiore beni Areitalss es⸗ Uimn TPetum Neteſirlun i, un fuit linis ncj. Non Cole is; nul tol. Cgt. Lon potel Pit onos ſr n. uls leem. nit⸗ ſtemn tan 4 695 entii nenpr,e Gcnn aliie otel ui l Geluumnß 4 ver en mgechit inpedl e luntas, nè ponat talem actum, quem poſitura fu- iſſet ſeclusé impedimentô, quin impediatur à po- nendo actu voluntario neceſſario, vel non libero: & ſic ponere genus cum differentia necefſlarit, quæ eſt ſecunda differentia voluntarii ſupplens priorem. Alii reſpondent aliter diſt. maj, ſi ſublata ſpecie non creſcat oppolita con. ſecùs neg. ant. Nam quantùm minuitur voluntarium liberum: tantùm creſcit vo- funtarium neceſſarium in operatione, quæ eſt ſpe- cies altera voluntarii. Objicies ſecundéè. Voluntarium oritur ex cognitio- ne, & principio intrinſeco, ſed & cognitio, & prin- cipium intrinſecum minuitur per concupiſcentiam: ergo concupiſcentia non cauſat voluntarium ſal- tèm ſimpliciter. Prob. min. quoad primam partem: quia concupiſcentia, & quævis paſſio antecedens perturbat rationem: ùt patet experientiâ, & aliàs jam diétum eſt: ergo minuit cognitionem neceſſa- riam ad rationem voluntarii. Prob. etiam quoad ſecundam partem. Quia paſſio concupiſcentiæ eſt voluntati extrinſeca, illamque inducit ad conſen- ſum, adeôque & conſenſus eſt ab extrinſeco: ergo minuit rationem principii intrinſeci. Reſp. conc. maj. neg. min. Ad prob. primæ partis diſt. conſ. Concu- piſcentia minuit cognitionem neceſſariam ad ratio- nem voluntarii ſimpliciter neg ad rationem vo- luntarii liberi con. conſ Et ratio eſt: Quia ad li- bertatem requiritur cognitio indifferens repræſen- tans tum bonitatem „ tum malitiam objeéti; & hanc cognitionem minuit concupiſcentia: quia im- pedit, nè ratio conſideret attentè difficultatem 8& incommoda, quæ inſunt objecto. Ad voluntarium autem requiritur, & ſuſficit cognitio repræſentans bonitatem objecti, & hanc auget concupiſcentia, facit enim; ut homo totus ſit in conſideranda bo- L nitate Sg 62 E2⸗ nitate objecti concupiti, occultando interim ea, quæ voluntatem poſſent retrahere ab amore objecti. Ad prob. ſecundæ parii dico: Licèt concupiſcentia volun- tati ſit extrinſeca, cùm reſideat in appetitu ſenſi- tivo, operatio tamen, quæ fit ex concupiſcentia, non fit omnino ab extrinſeco, nisi mediaté, imme- diatê autem non fit, nisi à cognitione, & volunta- te, licèt permodum conditionis præceſſerit concu- pilcentia applicans intellectui, & voluntati cum vehementia objectum concupiſcibile trahendo vo- luntatem, ut tanto majori impetu moveatur ad objectum proſequendum. Objiicies tertis. Concupiſcentia, ùt docet D. Thom. 12. q. 43. art. 11. eſt caufa timoris: quia ex concupi-= ſcentia alicujus boni movetur voluntas ad timendam ca- rentiam illius. Sed timor ex dictis eſt cauſa involun- tatii: ergo & concupiſcentia : quia quod eſt cau- ſa cauſæ, eſt etiam cauſa cauſati. Secando. Quan- do cxX cupiditate divitiarum eligitur navigatio ad Indos, tunc talis navigatio fit ex concupiſcentia; ſed ſi poſtea urgeat tempeſtas, diſplicet talis navi- gatio: ergo tunc eſt involuntaria, conſequenter concupiſcentia cauſat involuntarium. Reſp. Ad primum diſt., maj. Concupiſcentia eſt cauſa timoris ità, ut timor dependeat à priori, in ſua cauſalita- te à concupiſcentia neg. ità, ut non pendeat in ſua cauſalitate con. maj. con. min. neg. conſ. Nam cùm dicitur: quòd cauſa cauſæ ſit cauſa cauſati: IIIud axioma ſolùm verificatur, quando poſterior cauſa pendet à priori in ſua caufſalitate. Timor autem non dependet in ſua caufſalitate à concupiſcentia: quia, tametſi hæc non eſſet, adbuc timor ex ſe eſ- ſet ſu Gciens cauſa movendi voluntatem ad eledtio- nem mediorum; proinde licèt timor, ſeu metus poſſit eſſe cauſa involuutarii, non ſequitur hoc ipſum iplum de nin. Dilp es immine neg l cupiſcentin, ſegyenter o0 ſe, non caul titens ration coneupilcem ennle bate e bities e Kathoritate gal he minmn ſel conelpiſer timn ſeonnel ſr imolnt⸗ Uetu non ſzeen lenn ſeletin ret adlente do. deſ. um Felle ere Wione tr Den inoſan lynl en miſei lid gu tir Aorzas tei Vojunt tpero Acio Dehencitur kitione, ſeeſel lneſinin lanain iiz inteticntugue dre objelin 4 ſcentia folnn. ppetirn fi neupilcentin, ediate, imme. & volunta⸗ llerit coneu⸗ Oloatadi Cudd taede ⸗ oNe¹ ceth.Inn. giiter Grlle⸗ Altitenlin 4 call ſrole⸗ ,Owod e A; Uirglot gantt 1 mientio 4 itor une⸗ ebls, chmliſtenti ſgleetls ui in, arſeen um. gefn cauli ien in los aali n Pencdent . tſ. Wn 1 volerot , IN uti tnclſſent e fn ge eln 3 ge tale . bitu ipſum de concupiſcentia. Ad ſecundum. Con. maj. diſt. min. Diſplicet illa navigatio ex concupiſcentia neg. ex imminente periculo ſubmerſionis con. min. & neg. conſ. Quia illa diſplicentia non oritur ex con- cupiſcentia, ſed ex metu mortis imminentis; con- ſequenter concupiſcentia, quantum elt ex ſe, & per ſe, non cauſat involuntarium, ſed tantùm per ac- cidens ratione ſcilicet adjuncti metus: qui ſe ad concupiſcentiam habet per accidens, ùt dicitur ſe- cunda parte reſolutiouis. Objicies quartò, contra ſecundam partem reſolutionis. Authoritatem D. Thomæ, qui bic 4. 6. art. 2. ità di- cit: quod per metum agitur, quodam modo eſt involun- tarium, ſed quod per concupiſcentiam nullo modo: ergo concupiſcentia nec per accidens cauſat involunta- rium ſecundúm quid. Secandé. Metus per ſe cau- ſat involuntarium ſecunduùm quid: quia operans ex metu non faceret id abſente metu, quod facit præ- ſente, ſed etiam operans ex concupiſcentia, non fa- ceret abſente concupiſcentia, quod facit præſente: ergo. Reſp. ad primum, Sandum Doctorem bic ſo- lùm velle excludere rationem involuntarii ber ſe ab actione ex concupiſcentia geſtæ, non vero ratio- nem involuntarii per accidens: ùt patet ex ipſo S. Doct. pro reſolutione citato. Ad ſecundum, neg. cau- Jalem majoris eſſe adæquatam, ſed inſuper, quia illa actio, quæ fit ex metu, apprehenditur ut diminu- tiva alicujus boni, & fit cum triſtitia contra bræſen- tem voluntatis inclinationem, ùt patuit ſuperiùs. At vero actio, quæ fit ex concupiſcentia, potiùs ap- prehenditur ùt promotiva alicujus boni, & fit cum delectatione & jucunditate, neque etiam regulari- ter per ſe eſt contra aliquam actualem voluntatis inclinationem: ergo bper ſe non poteſt cauſare in- voluntarium, ſed pure tantùm ber accidens, At pa⸗- tet tet fſuperiùs. Præterea hic obſervant eelosi quandôque actlionem non procedere cx enen⸗ iſcentia, ſed etiam ſimul ex quodam metu c ju Ne lis in gratiam Gmaſiæ tolleret quas- den ims an eati et illam offendere omitten- enr eſti ein ki inolellam; in hoc caſu, quid- emacfton n hoc 6i eſt deleclationis in nujusihal diene negela fundatur in concupiſcentia 5 quie id rmenn⸗ centia, id ſolum provenit & funda QuxsTIO VI. An violentia cauſet involunta- rium ? vi 4 iſtot. prtum ſuppono violentiam, quæ, juxta Ari C 3. Eth. cap. I. eſt à principio ext tinſeco, eſe ni . C ariam inclinatio- bil conferenes, hoc eit; per contrariam ind aii . m ſive activam, five paſlivam, re ſiſtente balt: zr interpretantur, cum D. Thoma communiter 5 ioni, 66 ſi s: à nu ontrarié ſumentes: am ly nihil, contrariè 2 ologi, etia dil, e ſumentes d gute mediaté volunt eato poſſe imme i inierf ens aut- iti & materiali, & his ntiæ ſenſitivæ, 3 2 bene autem pote ſenfirivre, de mhereriali G lis . rimi eſt: qu ianti voluntati. Katio p ſt. . mediantibus, late agere, & ii eatum poteſt immed! g lum agens creatu . L erer de iſ labi in voluntatem, ùt ſupponitur exn enli e Angelis. Ratio ſecundi eſt: quia etian er te⸗ voluntate poſſunt potentiæ ſenſitivæ & ee⸗ le⸗ b exercitio ſui actus ab extrinſeco impediri: patet. Sic enim licet voll ſlicaciſſime impe- atet. Sic enim liceèt volantas e eianen⸗ . i i0 4 tiæ lo omotivæ v. g. ambula , er iemen ab ſt impediri per vincula, & io boteſt im! c tamen ab alio vine e deingem. Eſt autem duplex violentia, R allis ut . uan- 1 homam; A ia ſimpliciter talis, quæ tance Anori inſeco poten do effectus ab agente extri P lubrelus inpreſſas 6 tem, euin⸗ tunln giͤ 4 ente cnhi Iia heffere ſoltenniamn, e lunn putſenti Obeſtio ge vie n tl vioent Relolutio⸗ ariun ſunhli lon pers in 4 nas hie g, 1r henſer; Mahun /, lipio ertrinſe eſtlzeen & 4 in Eed olnnis ice eh l Ueffbatignen . euti Mopri rdo ſſcente npliter 4 ninx iex lan ſen ,10. dicent leytig dliguin ltoſtennide lio formatar ins irratſon im naturam Akanlin enngn Ahe lentiz D y Delſt, cx ſola conel⸗ n metu cobin. e tolleret guu⸗ ndere omitten. oe caſu, git dione moelt d verd Gilpli⸗ ur inmetll N wolunnt. Uæ, N Sriet t inbor , . auin rlratſ⸗ ahltnte in commirlli⸗ Ummebles Voluntät! . neletiedi ate agele, ahen 6 ar ex matet 116 g eriecn lent ein 8 . „ . impreſſus eſt contra omnem, & efficacem volunta- tem, ſeu inclinationem ipfſius patientis. Altera ſe- cundùm quid tali, quæ tunc eſt, quando effectus ab agente extrinſeco impreſſus patienti eſt ſolàùm con- tra inefficacem illius voluntatem, & aliqualem di- ſplicentiam, cum qua ſtat voluntas efficax & abſo-⸗ luta patiendi talem effecdtum. Hic autem procedit quæſtio de violentia primo modé ſumpta, quæ eti- am eſt violentia propriè dida. Proinde ſit Reſolutio: Violentia propriè dicta, cauſat involun- tarium ſimpliciter, ſed in actibus à voluntate imperatis non verò in actibus à voluntate elicitis. Ità D. Tho- mas hic q. 6. art. 4. &p. quem communiter ſequun- tur Theologi. Probatur prima pars. Omnis adtio, quæ eſt à prin- cipio extrinſeco, contra voluntatis inclinationem efficacem & abſolutam, eſt ſimpliciter involunta- tia: ſed omnis actio, quæ eſt ex violentia propriè dicta, eſt à principio extrinſeco, contra voluntatis inclinationem: ergo omnis actio, quæ eſt ex vio- lentia propriè dicta, eſt ſimpliciter involuntaria, ergo violentia proprié dida cauſat involuntarium ſimpliciter. Major patet ex dictis de involuntario, minor patet ex definitione violentiæ : ergo. Probatur ſecundò ex authoritate S. Thomæ 47. 6. art. J. in O. dicentis: Sicut in rebus, quæ cognitione carent; violentia aliquid facit contra nataram, itd in rebus co- gnoſcentibus facit aliquid eſſe contra voluntatem. Ex quo formatur tale argumentum: Sicut violentum in rebus irrationalibus, opponitur ei, quod eſt ſecun- dùm naturam: ità in homine opponitur ei, quod eſt ſecundàm voluntatem & voluntarium, ſed vo- Tuntario opponitur ſolùm involuntarium: ergo vi⸗= Olentum eſt homini involuntarium: ergo, cùm vi⸗ olentia cauſet effectum violentum, cauſat involun=- E tarium. . S tarium. Unge fit, ut ea, quæ aguntur, vel pati- untur ab aliqua cauſa extrinſeca, voluntate repu- gnante, & renitente, quantùm fieri poteſt & debet, non imputentur, neque in culpam, neque ad merxi- tum, quia ſcilicet eſt violentum, proinde nec vo- luntarium. . Probatur ſecunda pars reſolutionir. IIli a ſus poſſunt per violentiam fieri ſimpliciter involuntarii, quoad quos voluntas poteſt pati violentiam, ſed voluntas quoad actus à ſe elicitos, non poteſt pati violenti- am, ſed ſolùm quoad actus imperatos aliarum po.⸗ tentiarum ſenſitivarum: ergo fſoli actus à volun- tate imperati, non autem ab eadem eliciti poſſunt per violentiam fieri ſimpliciter involuntarii. Minor Juoad prim. partem patet ex dictis, & ulterius ex D. Thoma hic art. 4. Invitus nemo poteſt velle ali- quid: quia non poteſt velle, nolens velle. Imô & prob. tum quia omnis actus elicitus à voluntate, eſt eſſentialiter voluntarius: Nam omnis actus elicitus à voluntate, eſt à principio intrinſeco cum cogni- tione, cùm voluntas ſit principium intrinſecum, & ſinè cognitione prævia operari nequeat: ergo quo- ad illos actus violentiam pati non poteſt, cùm vio- lentia opponatur voluntario: tum quia omnis actus à voluntate elicitus eſt ſecundùm ejus inclinatio- nem, imé eſt ipſa illius actualis inclinatio: ergo. Quoad ſecundam partem manifeſta eſt ex dictis, & patet ab ipſa experientia: ergo. Oppoſitorum Solutio. Oÿ*² brimè conira primam partem. Ex eo, quòd ef⸗ fectus poſſit eſſe violentus, quin ſit involuntarius Primo. Si quis neque volentem, neque nolentem ſed permittentem trahat, motus ille erit riolenctus, Hon tamen Per caulat guis, volun idolo ete ris ſon relt Non auſat hecret, non r Mhor wob Uidſeco cont elltni Ciſent Mrimitur tzterids non ralter potel tanen don elli peeret n ornm en 60 iſare cot Pell ſuppolti nroluntarig: ten: tnd elal 1on eſe on Glid wnitre⸗ ln r ln (ſron 4 eſtri C enezte cando dolis 4t,don eon Fkeriis l ſeujus ile untur, ſel et⸗ voluntate nl⸗ potelt & in neque ad hri- tolnde nec ſd⸗ a0us pofſut Untarii, glio. neled 1lantn pati Nicent⸗ tos iatuin, I aNus 1 n elietti pole olontärii. NMut E ulterised. telt relle 1 elle, lnit roluntate, 20us elicita eo cunn cogl⸗ trialecucn, eit: elg ⸗ teſt, cumn ie⸗ uizombis ejus jnclivnd⸗ celionio uſg ne eihiͤ l. 4 1 6. 9 cvolurthit⸗ . wen egbe lod G.net Nioen, leert n 4 non tamen involuntarius; ergo violentia non ſem- per cauſat involuntarium. Secunde. Quando ali- quis, voluntate ejus renitente, cogitur adolere thus idolo, ejus voluntas patitur violentiam, licèt exte- rius non reſiſlat tali violentiæ; atqui hæc violentia non cauſat involuntarium, cùm talis mortaliter peccet, non reſiſtendo exteriùs, ùt tenebatur: ergo. Major prob. Quia ille effectus eſt à principio ex- trinſeco contra inclinationem voluntatis, cum tali cultui diſſentiat: ergo. Terzié. Dum puella op- Primitur à juvene, renitente ejus voluntate, licèt exteriùs non reliſtat, vel non reſiſtat, quantùm mo- raliter poteſt, & debet. Violatio hæc eſt violenta, & tamen non eſt involuntaria, cùm in tali caſu pu- ella peccet mortaliter: ergo. Quarté. Paſſiones Martyrum erant violentæ: quia erant ab extrinſe- co illatæ contra naturalem inclinationem, quæ ap- petit ſuppoſiti conſervationem, & tamen non erant involuntariæ: quia non patiebantur contra volun- tatem: ergo violentia non cauſat involuntarium. Reſp. ad primum neg. ant. Et dico iſtum motum non eſle propriè violentum homini quà homini: quia non fit renitente voluntate, ſed ſolàùm eſt vio- lentus corpori, in quantùm gravi;: Unde non eſt mirùm, ſi non ſit propriè involuntarius. Ad ſe- cundum neg. maj. prob. diſt. ant. Eſt contra inclina- tionem voluntatis ratione volitionis, ſeu diſſenss ſolùm inefficacis. con. ratione volitionis ſeu diſſen- aus eſficacis neg. ant. & conſ. Cùm enim fidelis non ſolùm teneatur, vi præcepti negativi de non ſacri- ficando idolis, proinde obligantis ſemper pro ſem- per, non conſentire interiùs adorationi factæ ido- lo, ſed etiam omnibus modis, & quantum poteſt exteriùs reſiſtere; ſi non reſiſtat exteriùs, volitio- vi cujus diſſentit tali adorationi, videtur ſolàùm in- E. 2 efficax. . * 2 efficax. Proinde adoratio idoli hoc caſu, non eſt à violentia propriè dicta, de qua hic procedit quæ- ſtio, ſed ſolùm à violentia ſecundùm quid, quæ ſecundàùm P. Labat hic diſp. 3. dub. 6. mets cauſa- litatem imitans, ſolùm cauſat effectum involunta- rium ſecundum quid; adeoque adorationem idoli facit voluntariam ſimpliciter ſaltèm indirectè, in quantum omiſſio reſiſtentiæ eſt voluntaria, quam ſequitur talis adoratio. Hinc etiam ad tertium, diſt. ant. Violatio hæc eſt violenta ſecundùm quid con. eſt violenta ſimpliciter & proprièé neg. ant. & couſ. Cùm enim puella violentanti juveni non refi⸗ ſtat, quantùm hic & nunc moraliter poteſt, & de- bet reſiſtere, licèt habeat aliquam inefficacem incli- nationem, & diſplicentiam talis oppreſſionis, at- tamen talis oppreſſio cenſetur ipfſi eſſe ſimpliciter voluntaria, cùm efficaciter velit carentiam debitæ & ponibilis reſiſtentiæ, quæ carentia eſt cauſa mo- ralis per ſe connexa, cum tali oppreſſione, con- ſequenter & peccaminoſa, licèt tamen ſit involun- taria ſecundàm quid; cuùm tantùm antecedat vio- lentia ſecundùm quid. Ad quartum, diſt. ant. qubad primam partem. Erant violentæ reſpectu appetitus ſenſitivi & naturalis con. reſpectu voluntatis deli- beratæ neg. ant. Nam Martyres volebant has pal- ſiones, & tormenta ſuſtinere, quatenus ſe ad illa DEO offerebant voluntarié, & ad ea voluntas coo- perabatur, malens illas pati, quàm veritatem nega- re. Hinc tormenta non dicuntur voluntaria, qua- tenus Martyres ſe habebant merè paſſivé: quia vo- luntarium eſt, quod pendet à voluntate aliquomo- do: ùt effectus à cauſa. Nec ſuſfſicit; quòd illis placuerint permodum objecti, aliàâs enim tormen- ta & paſſiones Martyrum eſſent etiam nobis vo- luntariæ: quia etiam placent ſué modé noſtræ vo- luntati. luntati. VOluntas Volendo Titatem Iua irlin. Sin ſ. inpolontaria l aſcenden delgnds, rpatet ene lentiamn ſind VOluntario, altetiume 4 volontate Ut. ſon. polto. pel lini lunt 3 , wentie part port grunis IUtelenmn h rcſen inh tortim er Kraye, lin, i 1 ihlls voont 18 no Are untario etr tnlenn ſie ſimit Pr tti H Kennndn tie in oe caſo, non A oecit/ üm quid, gin mnetis ol⸗ Oum involunti⸗ watonem 100l en ilregt, n Alnutia am un Al 1liun, n Konnkon qu⸗ optie ti ieni Mit⸗ er potel, D i⸗ ethcacen i⸗ hopkelſonß⸗, 1 Ale Lnoleſt renttam Gebits 1eſ cauds mo⸗ tellone, (0l⸗ gen lt inrdid n Zutecedat 1 n E ant volobtett,⸗ Olebaut HM „ * 3 69 682. luntati. Sed dicuntur voluntariæ: quia Martyrum voluntas ad illas voluntariè cooperabatur v. g. non volendo ſe ſubſtrabere, vel non volendo negare ve- ritatem fidei, cùm ratione hujus habeant, quòd ſint . juxta inclinationem voluntatis. Objicies ſecunde. Quæ à voluntate ſunt, non ſunt involuntaria, ſed aliqua violenta ſunt à voluntate v. g. aſcendere ad gradus cum gravi corpore: ergo- Secundè. Quæ ſunt involuntaria, ſunt cum triſtitia, ùt patet ex diéctis, ſed homo interdum patitur vio- lentiam ſinè triſtitia: ergo datur violentia ſinè in- voluntario. Reſp. ad primum Cum S. Thoma cit. ad tertium, con. maj. diſt. min. Violenta ſimpliciter ſunt à voluntate neg. violenta ſecundùm quid, con. min. & neg. conſ. Diſtinétionis explicatio patet ex ſup- poſito. Vel aliter diſt. min. aliqua violenta volun- tati ſunt à voluntate neg. corpori, aut parti, vel potentiæ particulari violenta con. Nam motus cor- poris gravis ſurſum, eſt contra inclinationem na- turalem ipſius corporis gravis, cùm ſecundùm na- turalem inclinationem corporis gravis, ſit moveri deorſum: ergo violentus eſt reſpectivè ad corpus grave. Quia tamen hic motus gravis corporis ſur- ſum, t ſupponitur, eſt ſecundàùm inclinationem ipſius voluntatis, quæ vult talem motum, violen- tus non eſt reſpectu voluntatis, proinde, utpote vo- luntarius, ab illa eſſe poteſt. Et hæc ſolutio fun- datur in D. Thoma, qui, præter ſenſum ſuperiùs explicatum, adhuc in alio ſenſu ſumit violentum fmpliciter, & ſecundàùm quid. Violentum ſimpli- citer ſumit pro eo, quod eſt violentum toti, ſecun- dùm principaliorem partem. Secundùm quid, quod eſt violentum parti minùs principali, non tamen toti ſecundùm partem principaliorem V. g. volun- tatis. Et hine S. Dodtor hic art. g. ad tertium itàâ E 3 loquitur: loquitur: Dicendum, cum aliquis inflectit membra, contra naturalem diſpaſitionem, hoc enim eſt violentum ſecundùm quid, quantum ad membrum particulare, non tamen ſimpliciter, quantùm ad hominem, & voluntatem. Conſequenter licèt ergo, quæ violenta ſunt toti v. g. homini ſecundàùm voluntatem, nec à volunta- te eſſe poſſunt, nec voluntaria, poſſunt tamen eſſe à voluntate & voluntaria, quæ parti ſolàm & qui- dem minùs principali violenta ſunt. Hinc ad ſe- cundum con. maj. diſt. min. Homo interdum patitur violentiam ſimpliciter talem ſinè triſtitia neg. ſe- cundùm quid, & reſpectivè talem con. min. ſimi- liter diſt. conſ. Nam poteſt cadem actio, quam homo abextrinſeco patitur v. g. inflexio membri alicujus, contra naturalem d ſpoſitionem, eſſe vio- lenta tali membro particulari, quin ſit violenta ho- mini ſecundùͤm voluntatem, eò, quòd velit ea pati, conſequenter nec cauſativa triſtitiæ. Objicies tertis contra ſecundam partem. Actus impe- ratus à voluntate eſt voluntarius; ſed repugnat Voluntarium eſſe involuntarium: ergo etiam re- pugnat, ôt actus à voluntate imperatus propter vi- olentiam fit involuntarius. Secundò. Nullus actus immanens, & ab intrinſeco principio procedens poteſt eſſe violentus, ſed omnes actus imperati à voluntate, ſunt adtus immanentes & vitales: erge non poſſunt eſſe violenti, conſequenter nec ex vio- lentia eſſe involuntarii. Tertiò. Nullus actus im- peratus proprius voluntatis poteſt eſſe violentus: & per violentiam involuntarius: ergo neque actus imperatus alterius potentiæ à voluntate. Reſp. ad primum diſt. maj. atus à voluntate ex- ercité, & in actu ſecunde imperatus eſt voluntarius con. in actu primo præciséè imperatus, ſeu à vo- luntate imperabilis, quales ſunt adtus potentisrten inte⸗ 1. 2.2 lnietwrn Popnat e in lenſo eo Tium en eluils inp lis tuno ſacj ippvoluntariun ejas omillion le guidem: le extridſece ſonem terd Dloluta le fropre Jum. At 11 polonte oluntzri, el A ſenngt DMollus Actus eigii ikien em aWun win. ,. ſn Odſeom 1 605 E lcan . 1 bon erit n rllos Ulan ilori uſig z30 ele noſenn kentſ⸗ laber ſtn ineſnn Geliencom Mn d.on einan ni abet Rtunalen, ifeſik fei, in vigeri fartiulart, n & voluttattt enta ſunt tot ee 4 volunti. nnt tamen eſt ſolam & gui⸗ Pinc al ſe⸗ etdun ſatitut Aig ter ⸗ 1 or ir U⸗ em 201lo, din infezio nienil ſtionemm eleſt lit Giolenti! 104d Velit ea . et. Mus img⸗ , led repag⸗ etgo etian eratus gror nd⸗ Nullos 8 nncipio mroe⸗ 3 10es in⸗ tes E itleit apentet ne NullusaAn 1. 2 Ntel eſe W 8: ege lellen .„ . 2 inferiorum seg. maj. con. min. diſt. etiam conf. re- pugnat actum à voluntate exercitéè imperatum, & in ſenſu compoſito actualis imperii eſſe involunta- rium con. adtum imperabilem, & in ſenſu diviſo actualis imperii neg. conſ. Violentia ſimpliciter ta- Iis, tunc facit actum inferioris potentiæ ſimpliciter inyoluntarium, quando voluntas abſolutè imperat ejus omiſſionem; tunc enim talis actio imperabi- lis quidem à voluntate, ſed hic & nunc ab agen- te extrinſeco, v. g. violenta manũs motio ad occi- ſionem tertii ab alio impreſfla, eſt contra actualem & abſolutam inclinationem voluntatis, quod eſt eſ- ſe propriè ſeu contrarie & ſimpliciter involunta- rium. At verò operatio ùt actu exercitè impera- ta à voluntate, ſeu in ſenſu compoſito imperii, Voluntaria eſt, non violenta. Ad ſecundum Reſp. brimo cum Durando diſt. maj. nullus actus immanens eſt violentus reſpectu prin- cipii elicientis con. reſpectu principii nolentis ta- lem actum elici à potentia inferiori neg. maj. con. min. diſt. ſimiliter conſ. ſie ſi homini nolenti aliquod objedum obſcœnum videre, & ideo claudenti ocu- los, diducantur per violentiam palpebræ, viſio ta- lis non erit violenta potentiæ viſivæ, ſed voluntati, quæ oculos voluit eſſe clauſos, & deſiderat caren- tiam viſionis. Secunde Cum Medina aliter diſt. maj. Nullus actus immanens potentiæ elicienti poteſt eſſe violentus ſpectata incfinatione, quam talis po⸗ tentia habet ad ſuum objectum, & actum con. ſpe- tata inclinatione, quam talis potentia habet ad obediendum voluntati neg. maj. Nam juxta doctri- nam D. Thomæ, & Theologorum: ſicut voluntas, ex natura rei, eſt domina inferiorum potentiarum, & habet appetitum innatum, & exigentiam con- naturalem, ut id, quod Voluntas iis efficaciter & 63 72 662. abſolute imperat, exequantur, imô nè impediatur in dominio, gubernatione & imperio, reſpedtu po- tentiarum inferiorum: ità hæ ipſæ potentiæ con- naturaliter exigunt, & habent naturalem inclinati- onem, ut ſubſint voluntati, eique pareant, & ſe- cundùm illius imperium moveantur. Proinde ſi motio, vel aétio aliqua fiat contra imperium ipfius Voluntatis, in potentia inferiori v. g. viſio obſcœ- ni objecti per violentam diductionem palpebra- rum; licèt hæc immanens ſit & vitalis, tamen erit violenta ipf etiam potentiæ viſivæ: quia erit con- tra naturalem inclinationem potentiæ v. g. viſivæ ad obediendum voluntati. Tertiò. Reſp. cum P. Suarez adhuc aliter diſt. maj. Nullus actus imma- nens eſt actus violentus, ùt eſt præcisè actus ho- minis con. in quantùm debuit, & potuit eſſe adlus humanus neg. Quando homo contra ſuam inclina- tionem cogitur elicere actum immanentem, talis actus deſinit eſſe actus humanus: quia homo non operatur ùt homo: ergo talis actio eſt violenta & involuntaria homini quà homini. Ad tertium neg. conſ. Diſparitas eſt: quia omnis a dus imperatus proprius voluntatis, eſt etiam actus elicitus voluntatis: ergo ſicut ſecundùm dicta actus elicitus voluntatis non poteſt eſſe violentus, ſic nec actus imperatus proprius voluntatis; TLalis autem actus non eſt à voluntate imperatus alterius poten- tiæ inferioris. Ex quo patet reſolutionem ſolà⅛m eſſe intelligendam de actibus imperatis, vel impe- rabilibus potentiarum inferiorum, non veròô de acti- bus imperatis propriis voluntatis- Objicies quariò. Volustas poteſt pati violentiam quoad actus elicitos voluntatis: ergo per violen- tiam poſſunt ſimpliciter fieri involuntarii. Proba- zur ant. primò. Actus internus peccaminoſos eſt actus à volun⸗ hatn ant. i voluntat homini gn teſt volun Vvoluntatem inelinunte 20 olo transfert Poreſt pati vi Poteſtyvolunt ciendum Potell ab ill Ant, datet G lua ordinate neceſſitatur tra naturalen Patitur pioſe Piiur tes, at, uiulanen kur on tant t, del er⸗ npenn, g 60 Delleer nai inett eſ oſlle er bentiomiin illius letern Loncurlin lgls ellt 3 Nationem N deh. eg. Nrd 1 Ke . ne imhelun io, elpelluſo⸗ potentie col⸗ Alemn inchinat⸗ Mezdt, & t⸗ 1. Doindde! npenon ſohu N ohſe⸗ Nen Piehla⸗ ieltg mnenerit 1. Conent. Ntir ⸗ rr 6, Belo. nn 3 us Ars inn rcjse alis ortlit elle N ſuumn inelini mentemn, 11, via bomo pon de ilenda d eſ: Guin onn izelt lanet ndonn id 5 iclentub 38s Tali tus Alrerius HM eſolorioen 4 eriti⸗ 6 . ,gCeA n; nor ſeo 1 blendin en ſer woe 7 O à voluntate elicitus; ſed talis actus eſt violentus homini quà homini: ergo quoad actus elicitos po- teſt voluntas violentari. Secundé. Poteſt DEUS voluntatem creatam inclinatam ad inimici odium, inclinare ad efficacem amorem illius, & cam de odio transferre ad amorem: ergo ſaltèm à DEO poteſt pati violentiam quoad actus elicitos. Tertiò. Poteſt voluntas neceſſitari à DEO ad aliquem actum eliciendum, ùt patet in amore beatifico: ergo poteſt ab illo etiam violentari ad actus elicitos. Ant. batet & prob. Primò. Quia voluntas ex natura ſua ordinata eſt, ut operetur liberé: ergo dum neceſſitatur circa aliquod objectum, movetur con- tra naturalem ſuam inclinationem, & conſequenter patitur violentiam. Secunds. Non ſolùm violentiam patitur res, quando impeditur à proprio actu, ſed etiam quando ab extrinſeco fit, ut majori pon- dere tendat, quàm tenderet ſecundàùm propriam inclinationem. Sic Corpus grave violentiam pa- titur non tantùm, quando detinetur, nèé deſcen- dat, ſed etiam quando deorſum jacitur majori impetu, quàâm expoſtulet ejus gravitas, ſed quan- do DEUs neceflitat voluntatem ad aliquem adum majori impetu tendit in illum, quàm ejus natura expoſtulet; ergo tunc voluntas violentiam patitur. Probatur ant. Qaartô. Potelt DEUS voluntati ha- benti omnia ad agendum requiſita, & poſt factam illius determinationem ad amorem, ipſi denegare concurſum generalem ad amorem, ſed denegatio talis eſſet à principio extrinſeco, & contra incli- nationem voluntatis: ergo violenta: ergo &c. Reſp. neg. ant. Ad primam bprob. con. maj. diſt. min. Eſt proprie violentus homini neg. impropriè con. min. & neg. conſ. ut aliquid ſit proprié violentum, debet eſſe à principio effectivo extrinſeco. Sern⸗⸗ 4 dò debet eſſe contra affectum, & prædominantem, voluntatis inclinationem: actus autem peccamino- ſus, non eſt à principio extrinſeco, cùm ſit adtus elicitus voluntatis, nec eſt contra efficacem & præ- dominantem voluntatis inclinationem. Nam in pec- cato inclinatio in bonum delectabile, prædominatur inclinationi ad bonum honeſtum. Arlii aliter diſt. min. Eſt violentus ſimpliciter neg. ant. eſt violen- tus ſecundùm quid con, min. diſtinguunt enim du- plicem in voluntate inclinationem. Unam, in ordine ad bonum honeſtum, & rationi conſonum, quod eſt objectum ejus partiale & inadæquatum, quam vocant partialem. Alteram ad objectum ejus adæquatum, quod eſt bonum in communi, prout abſtrahit à bono vero, vel apparenti delectabili, vel honeſto, quam vocant totalem. Et ſic adlus peccaminoſus eſt contra primam inclinationem, non verô contra ſecundam: Cùm enim nemo in- tendens malum operetur, ille qui peccat intendit aliquod bonum, ſaltèm apparens & deledlabile, ſecundùm ſenfum. Proinde actus peccaminoſus eſt ſimpliciter naturalis, licèt poſſit dici ſecundàm quid violentus, in quantum eſt contra inclinationem inadæquatam, quæ eſt in ordine ad bonum honeſtum. Ad ſecundam prob. neg. conſ. Nam ſi DEUs ſic voluntatem immutaret, etiam faceret, ut præce- denti inclinationi ſuccedat alia nova, ità, ut pri-= ma auferatur, & ſecunda maneat. Unde illud, ad quod induceret voluntatem ‚ non eſſet contra⸗ rium inclinationi nunce exiſtenti, ſed illi ſolùm, quæ priùs inerat voluntati, nunc veroô non eſt, conſequenter nec eſt violenturn cùm illud debeat effe contrarium inclinationi, quæ adu elt. Ad tertiam prob. con. ant. neg. conſ. Quia aliud eſt neceſſitatio, aliud violentatio: Hæc opponi- J tur tor VOunt Unco. N. pationem bus bgen golur, & nn Iat prrteren tim ſubjegli Dationem.„ enim el, Cinationem inelinata e⸗ Idje tum iir randum ſibe Tentig: erg ant. tMyſ. 3 appetitus rat fionen mtio mnſoni & ve m, gvoc Re, ſed d wimn in al Nentli, & Friun tnin nhſe niti Ceort Ias eNdo Telis, ſed vent Phijone t ab extri inn ineinat 411 guen, mnohrie enin pon ſtire reti⸗ dprelent 4 tædomiunun, emn peccano⸗ ,cum ſtan feacem re⸗ Mam in he Predominatu . eſt Violen⸗ auat enicn gu. . Vum, in tiont cOrdno, Linadaguncun d obſellun eſn hnmihi, hlln i Celechabii . Et ſi 30in nelinationem, nim nend in⸗ eccat intendin Ccledadle, ectelninoſiit diei ſeonotn ra inchioni vopum lnel ſan Nl enne 2 e. tur voluntario, non illa, ùt patet in amore bea- tifico. Nam neceſſitas tantùm importat determi- nationem ad unum, itàâ, ut voluntas habitis omni- bus ad agendum requiſitis, hoc unum facere co- gatur, & non alterum. Violentia autem imoor- tat præterea actionem agentis extrinſeci, refiſten- tiam ſubjeéti intrinſeci, ejusque contrariam incli- nationem. Ad primam prob. ant. yeg. conſ. falſum enim eſt, quòôd operari neceſſariò, ſit contra in- clinationem voluntatis: Nam voluntas non minuͤs inclinata eſt ad operandum neceſſario, quando objectum ſinè indiflerentia proponitur, quàm ad ope- randum liberè, quando illi proponitur cum indiffe- rentia: ergo neque violentum. Ad ſecundanm prob. ant. tranſ. maj. neg. min. Cùm enim voluntas ſit appetitus rationalis, ſequatrque duétum & cogni- tionem rationis, eſt inclinata ex natura ſua, ut majori & vehementiori impetu feratur in obje- Rum, quod illi non repræſentatur, ut indiffe- rens, ſed ùt continens omnem rationem boni, quàm in aliud, quod illi proponitur cum indiffe. rentia, & illi repra ſentatur, ùͤt bonum aliquod finitum & particulare. Dixi trauſ. major. poteſi enim ſimpliciter negari major: quia deſcenſus v. g. lapidis deorſum majori impetu, quàm ejus gra- Vitas expoſtulet, non eſt illi violentus, nec natu- ralis, fed præternaturalis, ùͤt communiter do- cent Philoſophi, & ratio eſt: quia talis motus licèt ſit ab extrinſeco, non eſt tamen contra, fed præ- ter inclinationem paſſi. Ad quartam prob. diſt. conſeq eſſet illi violenta impropriè con. proprie neg. conf. Ut enim ſit vio- lentia propriè dicts, debet voluntas aliquid po- ſitivé recipere contra ſuam inelinationem, quod in præſenti non contingit. Alii ſimpliciter ran. Cén/„ cenſ. Rationem dant: quia voluntati nulla fit vio- lentia, fi non poſſit agere non habitis omnibus ad agendum requiſitis, tunc enim agere eſt im- polſlibile voluntati, potentia enim violentiam pati nequit, nisi reſpectu aéctús poſſibilis: ergo illa ceſ- ſatio voluntatis ab actu, dum denegatur concur- ſus generalis, non erit violenta, cùm agere in circumſtantia denegati concurss ſit impoſlibilis, nec ceſſatio hæc eſt contra inclinationem voluntatis. Objicies quint. DEUs poteſt ſe ſolo cauſare in noſtra voluntate actum contrarium illi, quam vo- luntas habet v. g. amorem, quando voluntas ha- bet odium Petri, ità, ut, voluntas ſe habeat merè paſſivé ad actum illum cauſatum à ſolo DEO: ergo talis actus, quia eſſet à principio extrinſeco contra inclinationem elicitam voluntatis, erit vio- lentus: ergo voluntas poteſt pati violentiam. Se- cunds DEUS poteſt voluntatem neceſſitare ad a dum, ex quo ſequitur triſtitia: ergo ctiam po- teſt voluntatem cogere ad actum, ex quo ſequatur violentia. Nam triſtitia eſt violenta voluntati, & contra ejus inclinationem: quia opponitur dele- Gationi, quæ eſt juxta inclinationem illius. Con- frm. Dolor eſt violentus appetitui ſenſitivo: ergo etiam triſtitia voluntati. Reſp. ad primum transmiſſo anteced. quia hoc multi negant; net. conſ. quia reſolutio hic ſolùm proce- dit quoad actus à voluntate elicitos, adus autem talis à ſolo DEO productus non eſſet talis, ùt pa- tet, & ratis eſt: quia omnis adus elicitus à vo- luntate eſt ellentialiter vitalis, de ratione autem sctüs vitalis eſt eſſe à principio vitali intrinſeco, adeôque ut recipiatur in eodem principio, à quo emanat: ergo. Ad ſecundum seg. conſ. quia tri- ſtitia non eſt violenta voluntati, cùm prorenia à prin- principi luontatin. Alconven gere, . naturalem Nitix contt porius polon lem dolor e lenter ellen Un, 4 Pe x gl Pollt a hhene hiin, Düratn owil lig Plan⸗ 10enidſne, Nolle dani luntlis, Per oltirn kunte h rid ilefect Umſo l ſonen ſe gran Eiraen ſnt d üm, n nie nee nula ir. Pbitis omunnd gere el in iolentiam il etgo ila eel. gtut concult⸗ un agere it inpollbilis, aoluntatis. o allate in u, Juun ſo⸗ 9 VOluntes ⸗ ſe aben hent vio extrinſen ti, erit hio⸗ ſeptiam. &. eſſitare 3 0 ctiann po⸗ uo ſeaturn 1eanntt orirat eer en Ulis . eenlitio rinrtli ebin n⸗ 08;, AAu 8 ſer als deßn 8 ſetns . uine t A nnſtn 63 77 S⸗ à principio intrinſeco ejusdem: tum quia eſt vo- luntati naturale triſtari de ſubjeéto malo, ibique diſconveniente, ſi objectum illud non poteſt fu- gere. Proinde licèt objectum triſtitiæ ſit contra naturalem inclinationem, non tamen eſt actus tri- ſtitiæ contra illam: ergo non eſt violentus, ſed potiùs voluntarius. Ad tertium neg. ant. quia iti- dem dolor eſt actus elicitus à voluntate,; conſe- quenter eflentialiter voluntarius. QukSrIO VII. Utrum aliquod voluntarium ſit poſ- ſihile ſink omni actu? Pe hac quæſtione aliter ſic proponi ſolita, an poſſit dari pura omiſſio libera? reſolvenda ſuppono primè. Non poſſe dari ullam culpabilem puram omiſhonem, ſine omni actu intellectus: quia voluntarium ùt ſic eſſentialiter eſt ab aliqua cognitione, ùt patet ex definitione. Secundé. Non poſſe dari voluntarium direéctam ſiné omni actu vo- luntatis: quia voluntarium directum eſt, quod per poſitivum influgum à voluntate depender. Proinde ſolàùm procedere quæſtionem de volun- tario indirecto, ſcilicet: an indiredle voluntaria omiſſio ſit poſſibilis ſinè omni actu? Teriiè. Omiſ- ſionem liberam non requirere actum voluntatis tanquam aliquam ſui partem conſtitutivam & eſſentialem. Proinde hic non quæri: an aétus voluntatis puram omiſſionem liberam conſtituat? ſed ſolùm, an voluntas ad ſuum libertatis exerci- tium indigeat adtu voluntatis poſitivo, qui vel ſit ſubſtratum omiſſionis liber?? vel forma ex- trinſecè denominans omiſſionem liberam? aut, 1 néſi 2 .2 Dr. S ſinè tali adtu vel antecedente, vel concomitante;, omiſſio libera haberi quæat? Quariè. Denique ex Philoſophia, dari à parte rei negationes activas alicui enti poſitivo identiticatas. Quibus ſuppo- ſitis ſit. Reſolutio. Repugnat voluntarium ſinè omni adtu, ſen ura omiſio voluntaria & libera, ſind omni poſitivo poluntatis aitu. Ità D. Thomas in ſumma 12. qu. ZI. art. I. in O Eſfſparſa. lib. 3. de act. hum. qu. I5.. art. 1 7. Gormaz. & plures Recentiores. Prob. autho⸗ ritate D. Thomæ cit. ubi ità loquitur: ſi in peccate omiſſionis, conſiderentur cauſæ, vel occaſiones omittendis Iir neceſiè eſt, in peccato omiſſionis oliguem adtum eſſe. Et paulo intrà: ſi cauſa, vel occaſio omittendi ſub- jaceat voluntati, omning habet rationem peccati, & tunc ſimpliciter opertet, quòd iſta cauſa, in quantum eſt voluntaria, habeat aliquem altum, ad minus inte- riorem voluntatis: ergo. Probatur ratione primò. Illa pura omiſſio libera eſſet negatio omnis acts voluntatis poſitivi: ergo repugnat pura omiſſio libera reſpedtu voluntatis. Prob. conſ. Illa pura omiſſio deberet eſſe exerci- tium voluntatis, ſed repugnat exercitium volun- tatis, quod eſt negatio omnis acts poſitivi: ergo ſi pura omiſſio eſt negatio omnis aétus poſitivi re- ſpectu voluntatis repugnat. Prob. min. illa negatio omnis actus, vel deberet eſſe negatio paſſiva, vel ativa, ſed neutrum poteſt eſſe exercitium volun-= tatis: ergo. Prob. min. non poteſt eſſe negatio paſ- ſiva, cùm hoc exercitium voluntatis detur à parte rci, non veréô datur à parte rei negatio paſſiva; ùt communiter docetur in Philoſophia. Sed etiam non poteſt eſfe negatio activa omnis omnino actus poſitivi voluntatis: ergo. prob. min. quia negatio a Riva cujuslibet adtus poſitivi voluntatis zaerri catur leatur: compoll Omis: identife Ditur ey non ole centr, Mer uum, Eegtenter n Conſcerat, lbere, Ne⸗ Operandt: Did Dpenrer ronporin Poteſtuun Ptonſne pot 1biteniſe l aun a Ihl aind fun wlunt Negatid ⸗ tis; cdin in olunn Dohtin, 13 luty ir rrioden luum “ R 8 Uolunts Ueplonzt e omni lepponat d ge, eNelufum URtrinleez cntim ale, Derige lones adlinn lbus ſuppo kbas tupnt. zri d, mni poſemn Nta 12 4. Pum. N.⸗ . Dicb. altit⸗ ſin banl ovts oni taid niterti /. n ltti, S 1, is utid- A minm iltk⸗ nio bern ſitir 6n vobvntin⸗ et ele eitni itinm folot⸗ oltiri: eod poltiti ſe⸗ s egto h Citnd vn ſe reuto hin benn! e n Att ombind en qhii aus 1 1 alt 63 79 . ficatur alicui alteri acdui poſitive voluntatis in- compoſſibili cum actu negato. Et ratio eſt: quia omnis activa negatio, ſeu excluſio, vel omiſſio identificatur realiter alicui enti poſitivo, ùt ſuppo- nitur ex Philofophia; atqui hæc negatie Riva non poteſt identificari voluntati ſecundùm ſe con- ſideratæ, cùm hæc utpote indifferens, ad quem- libet ſuum actum, cum eo compollibilis ſit; con- ſequenter nullum adlive excludens. Nec voluntas conſiderata, ut eſt proximè expedita ad volendum libere. Nec ut habet debitum & obligationem operandi: quia cum tali potentia proxima & de- bito operandi poteſt re ipſa componi, & ſæpe componitur, & cöexiſtit operatio præcepta. Nam poteſt voluntas elicere actum, & ſæpe elicit, quem pProximè poteſt, & tenetur elicere: ergo neceſſa- riò identificatur alicui actui poſitivo incompolſſi- bili, cum actu negato, excluſo, ſeu omiſſo, cùm nihil aliud ſit excogitabile: ergo repugnat exerci- tium voluntatis à parte rei exiſtens, quod eſlet negatio activa omnis omnino adlüs poſitivi volun- tatis; cùm in terminis inſuper implicet: ut detur in voluntate aliquis actus poſitivus ſinè omni actu poſitivo. Conſirm. Nec voluntas ſe ſola, nec vo⸗- luntas ùt proxima potentia, nec uùt habens obli- Sationem & debitum operandi; excludit ullum ſuum actum quoad unionem, & cöeziſtentiam, ùt pPatet ex dictis: ergo hoc præſtat aliquis actus voluntatis incompoſſibilis cum adtu omiſſo: ergo repugnat omiſſio, & czcluſio acts voluntatis, ſine omni prorſus actu voluntatis, conſequenter repugnat pura omiſſio libera & voluntaria. Erobatur ſecundò. Eſſe aliquem actum voluntatis excluſum & omiſſum, eſt quædam denominatio extrinſeca ads omiffi & exsluſi; quia nihil ponit in Es3 8o Ekg. in adu: ergo datur à parte rei aliqua forma de- nominans extrinſecè talem actum omiſſum & ex-=- cluſum. Conſ. patet inductione v. g. in denominatione deæxtri & ſiniſtri, ubi forma extrinſecè denomi- nans, eſt certus aliquis ſitus, vel ubicatio, quæ dantur à parte rei. Iiem in denominatione cogniti voliti, ubi forma extrinſecèe denominans, eſt ope- ratio intelleétůs & voluntatis, quæ dantur à parte rei. Subſum. atqui nec voluntas ſecundúm ſe, nec potentia illius proxima, nec debitum operandi talem actum, nec quidquam aliud præter actum voluntatis incompaibilem cum adtu omiſſo, po- teſt eſſe forma denominans actum omiſſum, & ex- cluſum, ùt patet eàdictis: ergo neceflariô datur in voluntate aliquis actus extrinſecé denominans actam omiſſluam, & excluſum, qui cum illo eſt incompollibilis: ergo repugnat pura omiſſio. Probatur tertiç. Repugnat, ut negatio omnis omnino act⁴s poſitivi, ſit vita in actu ſecundo;, ſeu actus ſecundus vitæ, & actuale exercitium po- tentiæ vitalis: ergo pura omiſſio quæ deberet eſſe exercitium actuale voluntatis, & eſt negatio omnis omnino adcts poſitivi juxta adverſarios, repugnat. Prob. ant. quia adtu vivere, ſeu vita in acdtu ſe- cundo, eſt actu agere & movere ſe ipſum ab in- trinſeco: ergo vita in actu ſecundo elſſentialiter involvit aliquem actum immanentem, adeoque po- ſitivum: ergo implicat, ut negatio omnis omnino acts poſitivi ſit vita in actu ſecundo. Nec obſtat primò. Si Adverſarii dicant: quòd vo- Iuntas per puram omiſſionem habeat exercitium negativum, quod non debet eſſe vitale, nam con- erà eſt quoad primum. Tum quia hæc verba ſunt merè abuſivè prolata: tum quia exercitium nega- tivum eſt negatio exercitii, ſicut vita privativa eſt * l priva loqueret Và! ſie verlarii, tem Mabe dum Iele Et Cinde Mm non 4 ton tantum Ner ob ele liut ſen, ſenn v qufa nulin taltet, tIum ſi 0 ker ine ⸗ lu Et n⸗ etoguiralen oppolron Nt iunum dattacicde i cone,e fum ler lite 1 ente flonablltte rtnaler, uod darep Pahen, Winomn olto Pep Mnapoltto Enltioden Uhiſo, tr luntate va lotmale⸗ piſlum A⸗ enochinat ecé Genon icatio, qn tione cognil ns, eſt ope⸗ Utur 4 partt bnn le, nec n Operaodi ce Gum Nonild, d⸗ nilun, Ae ecelarid n e Genomaul 1um ilot omiſio, atio Om u ſecun..o gercitiucn o⸗ r Gebelettn negntio e 11 nos tenle Vitrit all ſe n 4i atitit ad 0 ell, lenu . oh ⸗ 4 eſt privatio vitæ: ergo ſicut abuſivè, imoò peſſimè loqueretur dicens: mortuum vivere vitâ privati- và: ſic pariter indebité & abuſive loquuntur ad- verſarii, dum dicunt: in pura omiſſione volunta- tem habere exercitium negativum. Quoad ſecun- dum refellitur hoc ipſum ex dictis, quòd implicet. Et deinde voluntas, ſeu potentia libera tum agens, tum non agens eſt vitalis: ergo etiam exercitium non tantùm poſitivum, iſed etiam negativum debet eſſe vitale. Nec obſtat ſecundò, ſi dicant: Puram omiſſionem eſſe aliquem actum non formaliter, ſed æuivalen- ter, ſeu virtualiter & interpretativè. Nam contrà eſt: quia nullum contradicdtorium eſt æquivalenter, vir- tualiter, aut interpretative alterum contradicto- rium ſibi oppoſitum. Sic mors non eſt æquivalen- ter vita: tenebræ non poſſunt eſſe equivalenter lux. Et vatio eſft: Tum quia ſi contradictorium eſ- ſet æquivalenter, & virtualiter contradidorium ſi= bi oppoſitum, eſſet eo ipso virtualiter chymera; ſi= cut ſi unum contradidtorium formaliter continezet contradictorium ſibi oppoſitum, eſſet chymera: tum quia condictoria ſumméè ab invicem diſtant, & alte- rum alteri opponitur quoad omnia prædicata, ùt patet in ente & puro nihilo paſſivo, nec poteſt dici rationabiliter: quòd purum paſlivum nihilum ſit virtualiter, æquivalenter, interpretativè aliquod ens, quod carentia viſionis ſit aliqua viſio: ergo. Probatur quarté́. Voluntas eſt potentia rationalis, quæ in omni ſuo exercitio movetur ab objecto pro- Poſito per cognitionem; atqui moyeri ab objecto propolito præter indifferentiam voluntatis, & co=- ghitionem objeécti, dicit aliquid diſtinctum à puro nihilo: ergo omne exercitium voluntatis, præter voluntatem, objeétum & cognitionem'dicit aliquid F diſtin- .„ ◻ vitales: ergo omiſſio non continetur in fine intrin- diſtin cum à puro nihilo, adeôque à pura omiſſio- ne, quæ eſt purum nihilum. Nec obſtat. Si dicatur: quòd per puram omiſſio- nem in voluntate ſit motio virtualis, eo modo, quo dicitur, dari intentionem virtualem. Nam ceontra eſt: quia argumentum intorquetur contra adver- ſarios. Nam intentio virtualis eſt intentio actualis perſeverans moraliter in aliquo e fectu: ergo etiam pura omiſſio eſt aliquis actus poſitivus inferens ef- fectum negativum, ſeu eſt actus poſitivus denomi- nans alterum actum non elſle. Probatur quints. Omne quod eſt liberum volun- tati, aut eſt elicitivè liberum, id eſt, à voluntate elicitum, aut imperative liberum, hoc eſt, à vo- luntate imperatum, ſed pura omiſſio non eflet eli- citive libera: coͤm nullus ſit adtus à voluntate eli- cibilis, ſed potiùs negatio omnis adus, ſed neque eſſet imperative libera: quia hoc ipſo jam fuppo- neret actum poſitivum, ſcilicet imperantem: ergo. Probatur ſextò. Nulla potentia poteſt immediatè exercere aliquid non contentum in fine intrinſeco adæquato talis potentiæ, ſed pura omiſſio non con- tinetur in fine intrinſeco adæquato voluntatis: er- go voluntas non poteſt exercere puram omiſſio- nem: ergo reſpeétu voluntatis non datur. Prob. maj. & min, per explicationem arg. Finis intrinſecus adæquatus potentiæ vitalis eſt, ut ſe perficiat per ſuos actus vitales verſantes circa objectum & mo- tivum talis potentiæ: ergo finis intrinſecus adæ- quatus voluntatis eſt, ut ſe perficiat per ſuos actus vitales, quibus verſatur circa bonum, illud proſe- quendo, & circa malum, illud fugiendo; ſed omiſ- ſio pura non eſt adus vitalis proſequens bonum & fugiens malum, imòô contrariè excludit tales actus ſece ſeco a. ponitu Vtalite dere on Pjieie 1rael Gn, hi ol hertan Ppbe t, Catt Nen e inllee GNeri iin 16 Him ale PrN onid entun en Rtentin Zidltefo Da gore Dochr alſabili N dwi mmi D talemn om un e Gbc olt ie nihilonn nte ere dch od hi dit⸗ el ra ohihld⸗ m omiln. ,co moln en. Nant hltra adyer lio ackuai erdo etiam igictend d⸗ us Cenohl⸗ etuin Wr⸗ , Vlunt c ell, i⸗ non elet dl⸗ olunut el⸗ 3 ad ſegle ſoppo⸗ nen: elpo, . omedet⸗ ſe iotrilſn Go noNN. ntatis: el⸗ omilio⸗ lt. i⸗ irtioſe Aun En⸗ ilmm erun A ol⸗ 1 Elonne Finn d 4 dales N nii⸗ ſyenn⸗ 1 „ 6 ſeco adæquato voluntatis: ſed contradidtoriè op- ponitur tali fini, & cuùm habeat pro fine adæquato vitaliter agere, poſlet per talem omiſſionem exclu- dere omnem actum vitalem. Oppoſitorum Solutio. Biicies primè. Suthoritatem S. Thom æ, qui con- ☛ tra reſolutionem neſtram videtur eſſe hic 1z. art. 5, ubi ſic concludit: Verius dici poteſt, quod ali- quod pectatum eſſe poſſi ſins omni altu. Secands hic 4. 6. axrt. 3. ad primam dicit: Quòôd voluntarium di- catur non tantùm id, quod procedit à voluntate dire cte, ſicut ab agente, ſed etiam id, quod eſt ab ca indireéte, ſicut à non agente. Teretis Rurſus locò citaté docet: quéòd, at emiſſo ſacri ſit voluntaria: ſußiciat, quòd homo poſſit, & teneatur ſacnum audire; & non andiat: ergo ex mente D. Thomæ dabilis eſt pura omiſſio, libera & voluntaria. Reſp. ad mum textun cum Salmanticenſibus, quôd D. Thomas hance ſententiam, in allato, & aliis textibus, traditam alibi reformaverit, ùt patet ex authoritate D. Tho- mæ pro reſolutione adduéta. Secunde dico, quòd S. Dodtor ſoluùm voluerit aſſerere; quod omiſſio culpabilis dari queat ſne omni adctu poſitivo, qui ſit de omiſſionis culpabilis eſſentia, non tamen ſiné omni adtu, qui ſit cauſa, occaſio, aut conditio ad talem omiſſionem culpabilem requiſita. Ad ſecun- dum dico, quoôd S. Doctor hic non voluerit dicere: quôd voluntarium indire dum procedat à volunta- te nihil omnino agente: licèt enim procedat à vo- luntate, tanquam non agente id, quod hic & nune agere debebat, proccdit tamen ab ea, ùt agente id, quod hic & nunc agere non debebat, quæ actio in- debita eſt excluſiva actionis debitæ: ſic qui volun- F 2 taxiè tariè omittit ſacrum, ponit voluntariè aliquam actionem, & cauſam excluſivam auditionis ſacri, quam ponere non debebat. Ad tertium diſt. ant. ut omilſſio ſacri ſit voluntaria, ſufſicit, quòd homo poſſit, & teneatur ſacrum audire, & non audiat pri- vativeè, hoc eſt, ponendo voluntariè aliquam actio- nem & cauſam, quæ aliquomodo excludat auditi-= onem ſacri con. fufficit, ut non audiat purè negs- tive, hoc eſt, nullam prorſus ponendo actionem, & cauſam voluntariè excluſivam auditionis ſacri neg. ant. & conſ. Objicies ſecundò. Omiſſio ſecundàùm ſuam eſſen- tiam & rationem formalem nullum ineludit actum, ſed eſt mera carentia & privatio adls: ergo da- bilis eſt omiſſio ſins omni actu. Secandò. Qui vo- luntariè dormit prævidens ſe neglecturum ſacrum die feſlo, peccat omittendo ſacrum; ſed dormi- endo nullum actum elicit: ergo tunc dabitur omiſ- io libera ſinè omni actu. Tertid. Multa ſæpe vi= demus & audimus, quæ nec gaudium, nec triſti⸗ tiam, ullümve alium voluntatis affectum, in nobis excitant: ùt ſi quis audiat hanc propoſitionem: bis tria ſunt ſex &c. ergo in tali caſu voluntas om- nem ſuum actum liberè omittit. Quarté. Voluntas poteſt liberé omittere aliquem aétum eliciendo; quod eſt plùs: ergo etiam poteſt omittere nullum actum eliciendo, quod eſt minùs. Reſp. ad pri- mum neg. conſ. Nam plura requiruntur, ut aliquid detur & ſit, quæ tamen non ſunt de illius eſſentia, hoc patet v. g. in homine, qui non poteſt dari ſinè quantitate, ubicatione, duratione, quæ tamen ad ejus eſſentiam non pertinent. Hinc licèt omiſſio ſecundùm ſuam eſſentiam ſpectata, mera carentia acts ſit, in exercitio tamen libertatis poni nequit, ſine omni adtu illius excluſivo. Ad ſecundam diſt. conſ. — onſ. er aAu ve omni: caſu pt⸗ ciutiis, lie ſimu Prficeb⸗ proptet heriat, aut ſori mot propoltti Vam pre libert en nem ad a ument 1 glös ns. , 1e & ort uri Konrt tumphen, hil, ne Agrid epo ehn ltonit dlen Vltilenn Guam in 4 1cert Wan ſi nle Volunte- Ctum arie Agu tionis luln . n guoc honm aliat li⸗ am a0lio⸗ dat auditi⸗ Ple teg⸗ Oiodend, dis Leli . (ham el⸗ elucitadun, l: eigh ⸗ ,06. Cuiſ⸗ rum ſan ſed cont. birurom- . a ſepe ie Rd u * um, I ci ohohtinen, oluotci⸗ rto⸗ luluc⸗ lien nn 6 Dl giteei .V „ P oh te Uun Aeih orl an M len e e Go⸗ ſektonil 4 conſ. ergo tunc dabitur omiſſio libera ſinè omni adu voluntatis ſomnum concomitante con. ſinè omni adtu ſomnum antecedente neg. In tali enim caſu præceſſit actus voluntatis tendens in ſomnum diutiùs protrabendum, & indirectèé & interpreta- tivèe ſimul in omiſſionem ſacri, cujus talis ſomnus prævidebatur excluſivus. Ad tertium neg. conſeꝗ. propter ly libere. Ut enim voluntas aliquid liberè faciat, aut omittat, debent illi per intelleéctum pro- poni motiva pro & contrà: Cum ergo in allata propoſitione nullum ullius affectús eliciendi moti- vum proponatur, indé voluntas nullum affectum liberè elicit, ſed neceſſariò, ob defectum motivi om- nem actum omittit. Ad quartum. Im primis retorꝗ. argumentum: Intellectus poteſt intelligere, quod eſt plàùs: ergo etiam poteſt comedere, quod eſt mi- nùs. In forma neg. conſ. Sic enim plus eſt genera- re & corrumpere, quàm purè corrumpere, quod eſt minàs, & tamen agens naturale poteſt genera- re & corrumpere, quod eſt plùs, & non puré cor- rumpere, quod eſt minùs. Deinde cum omiſſio ſit nihil, non poteſt dici reſpectu adtůs, poſitivè eſſe aliquid minus: quia quod minus eſt, aliquid eſt: ergo cùm omiſſio nihil ſit, non poteſt dici reſpeétu ads eſſe quid minus. Denique dico, quòd plùs ſit omittere, nullurmn a tum eliciendo, quàm ali- quem actum eliciendo: cùm plus ſit potentiam vitalem ſe poſſe cxercere per actum non vitalem, quâm per a ktum vitalem. Objicies Tertio, In ſlante præcepto dile dionis DEr, & advertentia obligationis poteſt voluntas omnem a dum ſuſpendere, quo vel adimpleat præceptums vel impletionem impediat: quia etiam tunc manet voluntas quoad exercitium libera quoad omnem actum: erge dabilis eſt peccaminoſa omiſſio ſine F 3 omnat omni actu. Secundé. Poteſt DEUs denegare con- curſum Petro ad omnes alios actus, præterquam ad amorem Pauli, ſed in hoc caſu Petrus non ne- ceſſitaretur ad amorem Pauli: ergo in tali caſu poſſet Perrus amorem Pauli purè omittere, cùm ex defeést concursûs nullum alium actum poſſet producefe. Reſp. ad primum neg ant. Nam volun- tae collective omnem ſuum actum ſuſpendendo, libertatem non exercet, nec exercere poteſt: Tum quia hoc ad libertatem non requiritur, ſed ſufficit, quod poſſit omnem actum diviſivè ſuſpendere: Tum quia repugnat, ut voluntas omnem actum ſuſpen- dat: quia voluntas nullum actum ſuſpendere po- teſt, nisl habeat actum volitionis, quo talem ſu- ſpenſionem velit; ergo Ad ſecundum, diſt. maj. Poteſt DEUsS denegare ſuum concurſum Petro de- ſtruendo ſimul libertatem Petri con. conſervando indemnem illius libertatem neg. maj. Libertas enim dicit potentiam proximam ad duos actus incom- poſlibiles: ergo requirit concurſum DEl ad quem- libet ex illis duobus aétibus incomponibilibus. Hinc ſi DEUs nollet, non nisi ad unicum actum concur- rere: eo ipſo nollet Petrum eſſe liberum, in adu primo proximo. Diſt. etiam min. Non neceſſita- retur ad amorem bPauli ſpectando objectum ſecun- dùm ſe con. ſpectando concurſum indifferentem neg. min. & confſ. Non ergo erit liber in hoc caſu ad amorem Pauli: quia deeſt concurſus indifferens ad exercitium vitale oppoſitum. Objicies quarté. Prohibeat DEUS Petro omnem omnino actum pro aliquo inſtanti, tali caſu poteſt Petrus liberé obſervare hoc præceptum: ergo po- terit tunc habere puram omiſſionem liberam. Nam præceptum hoc negativum liberum non poteſt ali- ter impleri, nisi per omiſlionem omnis omninè adctůs. 20s. inſtant ntatti olare; nn/ A ginm Pletio pr: creitiumm Aam lid glod Dd ommnino tI. Rat Reoniu cere vn Tum I ſertatio ſabolto / glaret ihe Alteumn yeg Cept, el Neodne Uwom v ſecundun a tum eſlet Polantats Nadn Juia N Gnad ſe iher⸗ 1n000 Rehli⸗ omittit omiſlio c O enegete ⸗ ,Ppreteiin trus nonk in tali Hittere, ell duon pole Wn volur⸗ chentendo, e ſorl Nun Ut, ſed ſlcet entent lu un ſier⸗ lulpenten ſp⸗ o talen l n, . m Vetio - corlertang ſbertäs eninn QAus todolt⸗ NEl 24 4 8 bhbos 1um am⸗ erumn, 1 NWon tett i elun ſalll⸗ liheenenn N tſs eten lun nl ali fote n: etpo E ſbetam. . 2lis. Secunds., Si præcipiat DEUS Petro, ut pre inſtanti A eliciat aliquem indeterminatè actum vo- luntatis: Hoc præceptum poterit Petrus liberé vi- olare; atqui non aliter, qum omittendo omnem omnino adtum liberum voluntatis: ergo. Reſp. ad primum neg. ant. quia libera obſervatio, & im- pletio præcepti eſt quoddam liberum voluntatis ex- ercitium: adeoque requirit neceſſariò aliquem actum liberum. Deinde neg. Simul ſuppoſitum: quod DEUS pofſit ferre tale præceptum omnis omnino acts prohibitivum liberé, pro tali inſtan- ti. Ratio eſt: Tum quia hoc præceptum eſſet nu- gatorium, utpote, ad quod ſubditus nec poſſet di- cere volo, nec nolo; Conſequenter repugnans Dgo: Tum quia vepugnat præceptum, cujus libera ob⸗ ſervatio repugnat: quia præceptum non datur nisi ſubdito libero, quà tali; atqui in allato caſu repu- gnaret libera præcepti obſervatio: ergo. Ad ſe- cundum neg. mæj. Quia etiam libera transgreſſio præ- cepti, eſt aliquod liberum voluntatis exercitium: adeoque neceflario includens aliquem aétum poſi- tivum vitalem. Cæterùm licèt hoc præceptum ſecundum non pollet liberè violari, poſſet tamen quoad modum liberé adimpleri: quia adhuc libe- rum eſſet Petro huic præcepto ſatisfacere per actum voluntatis intenſum, vel remiſſum. Proinde nece repugnat hoc præceptum ſecundum, ſicut primum: quia obſervatio primi, nec quoad ſubſtantiam, nee quoad modum poſſet eſſe libera; ſecundi poſſet eſ- ſe libera quoad modum, licèt violatio illius nullo modo poſſet eſſe libera: proinde impoſſibilis. Replicabis, Dum voluntas elicit actum remiſſum, omittit liberé adtum intenſiorem: Conſequenter omiſſio intenlioris ads eſt omittenti libera;, ſed hæc omiſſio acts intenſioris nec identificatur actui F 4 remiſſo⸗ remiſſo, nec ulli actui poſitivo: ergo. Minor patet: quia gradus remiſſus non excludit pes ſe unionem cum gradu intenſiore: Cùm gradus remiſſus ſit in potentia ad intenſiorem: ergo. Reſp. neg. min. & bprob. neg. Juppoſitum. Nam actus remiſſus per ſe ipſum eſt excluſio aclus intenſioris, nec poteſt idem actus voluntatis ex remiſſo fieri intenſior, nec li- mul poſſunt componi in eodem ſuppoſito circa idem actum actus intenſus & remiſſus, quod tamen ſup- ponitur in prob. Et ratio eſt: quia intenſio actu- um voluntatis, ſicut & intelleéts non fit, ſicut in- tenſio aliarum qualitatum, per additionem grads ad gradum, ſed quilibet actus voluntatis, ſicut & intellectũs per ſe ipſum, & ex intrinſeco & eſſen- tiali modo tendendi, eſt determinatæ intenſionis. Hinc dum voluntas ex minús amante, fit magis amans, non retinet priorem actum remiſſum, etiam ſpecificative ſumptum, ſed ipſum abrumpit, & eli- cit novum actum intenſiorem, id eſt, majori co- natu, & modo ſibi eſſentiali in objectum tendente. Et quando voluntas elicit liberé adum amoris in- tenſum, ùt duo, co ipſo liberè omittit actum in- tenſum, ùt tria, omiſſione non pura, ſed identifi- cata adtui intenſo ùt duo: utpote ex ſuo intrinſe- co & eſſentiali modo tendente in obje ctum incom- poſſibile cum a cu intenſo, ùt tria. Idem cum pro-⸗ portione dicendum eſt, de actu efficaci, & inefſica- ci, magis, vel minùs efficaci. Objicies quints. In DEO datur pura omiſſio li- bera: ergo & in nobis. Probatur ant. toti colle- ctioni actuum divinorum defacto exiſtentium, vel potuit DEUsS adhuc aliquem actum addere, vel non potuit? ſi potuit: ergo defacto DEUs ali- quem actum pure & libere omilit; ſi non potuit: ergo coarctatur divina libertas ad certum & de- terminatum tetminat e190. in DEO oMNiS 1 cata rohin tatiye unie inplicat i ckui pohit Ktnncs hie Darte acid Ant. Naw eStra pro nihnl Ain corteſpon ilens; e exiſtentian potelt Car, dbſedi, a0 utis Drdb. Colleione Derderm 6a, 8 te ohecprun oruit Del temn IN li 0s, Ohiicie Untatiz, ia utra d ſci cund nor bohttirun Eptam teo. Mikkee: peß le Ulmm remilus Nn l. teg nin lemills per i rehotelt icee telot, tee wlnc Glgem gvot tamen lu. i interlo M. nonft lettin Citoten als ntats, lanl jnlero & eler te intenlors lte, fi ugk miln, etam umpit, E eli⸗ , wajoni Nm lenden cn AAnoti jittit adlunt⸗ . t,, c itii ex ſuo hunt. bſeltun u⸗ ldenn ir 6 caeh ludei as, tun, 1 . Rele, terminatum numerum adtuum, quod diei nequit: ergo. Reſp. bprims neg. ant. Quidquid enim datur in DEO eſt realiter idenficatum DEO; adeoque omnis libera omiſſio in DEO eſt realiter identifi- cata voluntati divinæ, quæ eſt adius purus enti- tativè unicus & identi ficatus eſſentiæ divinæ: ergo implicat in DEO talis omiſſio pura, quæ nulli actui poſitivo realiter, & entitativè ſit identi ficata. Secandè diſt. ant. datur in DEO omillſio libera ex parte actûs neg. ex parte objecti terminativi con. ant. Nam poteſt DEUs liberè nihil omnino ad extrà producere dicendo: volo me ſolùm eſſe, & nihil aliud præter me. Cui actui libero nullum correſpondet objestum creatum à parte rei ex- iſtens; cùm per talem actum DEIIS excluderet exiſtentiam omnium creaturarum. Conſequenter poteſt dari reſpeétu DEl aliqua omifſio ex parte objecti, ad quod terminatur aétus divinæ volun- tatis. Prob. neg. ſuppoſitum, ſcilicet: quòd actus divini ſint entitative multi, & faciant aliquam collectionem: licèt unus idémque actus ſit multi- plex terminativè, in quantuͤm multa habet obje- Gta, & terminos. Deinde toti collectioni horum objeétorum, ſeu terminorum defacto exiſtentium potuit DEUs pro libitu addere plures, quod au- tem non addiderit, nihil per hoc omilit es parte ſui acts, ſed tantùm ex parte objecti. Objicies ſextò́. Si non daretur pura omiſſio vo- luntatia, tunc ſequeretur prime: quòd libertas con- tradiétionis non differat à libertate contrarietatis: quia utraque eſſer potentia ad duos actus poſiti- vos, ſibi oppoſitòs incompoſſibiles: ergo. Se- cande non poſſet dari diſcrimen inter præceptum pofitivum, & negativum: quia utrumque præ- ceptum præciperet aliquem acdtum poſitivum. Ter- tiò. tiò. Quòd non diſtingueretur peccatum commiſſio- nis, & omiſſionis: cum utrumque ſaltèm pro materiali importet aliquem actum poſitivum: ergo. Reſp. negando omnes ſequelas. Nam primè inter libertatem contrarietatis & contradictionis eſt hæc differentia: quoôd libertas contraristatis ſit poten- tia v. g. amandi, vel amorem directè omittendi per odium ejusdem objecti. Libertas autem con- tradiéctionis ſit potentia ad amandum, vel omit- tendum amorem non directè per odium, ſed tan- tùm indtrecte per diverſionem ab objedo, ad alia diſparata, v. g. ad luſum, ſtudium, ſomnum &cc. Proinde libertas contrarietatis ſolùm datur reſpe- Stu talis objecti, quod & directè poteſt amari & odio haberi. Libertas autem contradictionis da- tur etiam reſpectu talis objecti, quod poteſt qui- dem amari directe, non tamen odio haberi, licèt poſlit non amari per diverſionem actualem volun- tatis, ad alia objecta, cujusmodi objectum reſpe- Gu viatorum eſt beatitudo. Secunde inter præce- ptum affirmativum & negativum, elſt hoc diſcri- men: quôd præceptum affirmativum diredtè obli- get ad ponendum adctum certæ ſpeciei v. g. audi- tionem ſacri; & ſimul indirectè obliget ad omit- tendos omnes alios adtus, cum auditione ſacri in- compoſſibiles v. g. ad omittendam voluntatem ſtudendi, dormiendi tempore miſlæ. Præceptum verò negativum obligat directé ad omittendum adtum certæ ſpeciei, v. g. furti; indirecté ver obligat ad ponendum aliquem actum cujuscunque ſpeciei incompoſſibilem cum furto. Et ſic liceèt utrumque præceptum præcipiat a dum poſitivum;, non tamen eodem modo: quia affirmativum præ- cipit adtum poſirivum direétè, negativum tantúm indirxectée. Terzis inter peccatum commiſlionis & omilſſionis, emiſſion cochdnil Qvum, ſlo acl autem 0 matiyum ſo 40 lus Cire demn utrn Vum eodem n dhick diata ad Ppure amotem laber b0 chn hube, nam pote Giara ad n Voluntas mod co Aud e Tere amo len, gl potells kern D Nluntan omilho. dendum od Mohinar ttiam n ahan. conſ. guo, d tum ennniit. gue ſaln ho olttizun eg Nann Frim Cicllonis he etati it o⸗ elt onittenl tti Auen co⸗ An elonid⸗ un, Eel tar⸗ ſel⸗ 1 1 n, ſonmn E. n datut ⸗ votell nati r Ciclionis ⸗ s potell gl⸗ luberl, Meit aleimn volun- Aunn reſpe⸗ iatet blen not lt⸗ n Eitelle t Uiget 1ol⸗ niutenn 4. Percehron oemiſſionis, hanc do differentiam: quod pecoatum commiſſionis, quod eſt contra præceptum nega- tivum, ſit poſitio actůs direété prohibiti, & omiſ- ſio actũs excluſrvi, indireste præcepti. Peccatum autem omiſſionis, quod eſt contra præceptum affir- mativum, eſt omiſſio actůs direété præcepti, & po- ſitio adtůs indirecte prohibiti, qui eſt excluſivus acts directè præcepti. Ex quo patet: quòd qui- dem utrumque peccatum importet aétum poüiti- vum & omiſſionem actůs poſitivi, ſed tamen non eodem modo, & hinc fit, quòd inter ſe differant. Objicies ſeptimò. Cum Isquierdo. Poteſtas imme- diata ad omittendum, eſt poteſtas ad omittendum purè: quia hæc eſt poteſtas ad non ponendum v. g. amorem ſiné medio actu poſitivo; atqui Petrus habet potellatem immediatam ad omittendum, cùm habeat poteſtatem immediatam ad amandum: nam poteſtas immediata libera debet eſſe imme- diata ad utrumque oppoſitum: ergo. Conſirmatur. Voluntas eo modo eſt neceſſitata ad unum extre- mum contradistorium, quo modo nequit evitare aliud: ergo ſi non eſſet immediaté potens omit- tere amorem, eſſet immediatè neceſſitata ad ameo- rem, quod eſt falſum. Reſp. ad argæm. diſt. maj. poteſtas quocunque modo accepta con. poteſtas li- bera neg. maj. Nam poteſtas libera importat vitale voluntatis exercitium, quale eſſe nequit pura omiſſio. Prob. adie&. diſt. Eſt poteſtas ad non po- nendum amorem, finé afctu poſitivo medio ùͤt quod conc. medio ùt quo, qui fit formæ inſtar de- nominantis omiſſionem liberam, neg. maj. diſt. etiam min. Petrus habet illam poteſtatem imme- diatam, ſiné medio ùͤt quod conc. ùͤt quo neg. min. & conſ. Immediationi enim non officit medium ut quo, ùt patet in unione, actione, &c. Deinde alti 63 92 682 alii admittentes voluntatis poteſtatem immedia- tam ad ponendum amorem negant tamen volun- tati immediatam ad purè omittendum. Rationem diſparitatis dant: quia cum prima poteſtate adhuc ſtat exercitium vitale voluntatis, non verô cum ſe- cunda. Confirmationis diſt. conſ. ergo ſi voluntas non eflet potens immediaté ùt quod, omittere amorem, eſlet neceſſitata ad amorem conc. ſi non eſfet potens ſine medio ùͤt quo, neg. conf. Quia tunc ſolùm impotentia ad unum contradictorium eſt neceiſitas ad alterum, quando illa potentia non eſt ſimul potentia ad aliud extremum incompofli- bile cum aftero contradistorio, atqui juxta noſtram ſente voluntas habet potentiam ad actum incom poſſ cum amore, qui adus ſe habet ůût quo ad omilionem: ergo. Objicies octavò. Poteſt voluntatt propoſitum pu⸗ rum bonum à cognitione abſtrahente à voluntate non amari, atqui omilſlio hujus amoris eſlet im- mediaté pura & libera: ergo. Minor. Prob. Quia hæc omiſſio fundari nequit in actu poſitivo odii; quia repugnat odium puri boni, ſed neque in alio adlu poſitivo: ergo. Secunde. Omiſſio amoris, circa bonum difficile, non fundatur in actu reffegxo vo- lIuntatis volentis omittere amorem puri boni: quia poteſt haberi amor boni, quin habeatur præco- gnitio reflexa: an bonus ſit, vel non ſit amor, & ejus omiſſio? neque fundari poteſt in alio actu po- ſitivo: ergo tunc dabitur pura omiſſio. Reſp. ad Primum conc. maſ. neg min. prob. diſt. maj. quia im- plicat odium ſummi boni intuitivè viſi conc. ab- ſtraétive cogniti neg. maj. Aliàs enim implicaret in viatore odium DEI, quod eſt manifeſtè falfum. Min. neg. tum quia voluntas citra odium DEI po- teſt nolle elicere amorem DEI, qui eſt purum bo- num „ Rtien hum, & 1Qos den Poielt volitio en Neh. Aht. 4 potelt eel Omilionem E lonate, oppolto 8 lis, vel in converſion Alcitum, Cutn amon Ohicie ſuſheit gari ele AMuit⸗ (0 non 19 2Gns pohtir Gun ſalkeir Lellatem nor 1red erian Deci Cufnan, hconti⸗ Pendet 1 Oniſhd d NNN A nds ler rum m. ona atione ſn ekitiam atum n 8 ration lis latem Innel⸗ tamen Wn. Um. Natün vokellate achr erò cum 0 ſi volunti d, omitten: 1 Ane, ſi non g cenſ n utradioriun lupotentum um ineonſal⸗ „ul ſon et vokentini e, gli AAusl . gupoliun l⸗ ge 1 oluntaie ons let in⸗ . nt. Cu doſtke in ſnegre in ii motl eirt . teſex i. nnt Nrch⸗ ſ Wor did roſe lo Nh⸗ Ni n len 1 33 93 662-. num, & infinitum: ergo. Tum quia debet dari actus denominans omiſſionem liberam, qualis elſle poteſt diſplicentia voluntatis in mediis arduis, aut volitio exercendi ſuam libertatem. Ad ſecundum neg. ant. quoad ult. partem: Quia voluntas libera poteſt excludere amorem boni difficilis, ſeu velle omiſſionem talis amoris, non ſolùm actu reflexo & ſignaté, ſed etiam exercité, vel actu directè oppoſito & contrario, hoc eſt, odio boni diffici- lis, vel indirecte & virtualiter oppoſito, hoc eſt, converſione, ſeu diverſione ad aliud objedtum v. g. illicitum, cujus proſecutio non eſt compoſſibilis cum amore boni. Objicies nonò. Ad hoc, ut omiſſio dicatur libera, ſufficit dari cognitionem inditferentem & non ad- eſſe aliquid, quod neceſſitet ad actum oppoſitum: ergo non requiritur ad omiſſionem liberam aliquis a dus poſitivus voluntatis. prob. ant. ad comitten- dum ſufficit cognoſcere objectum, & babere po- teſtatem non agendi,; & ponere commiſſionem: ergo etiam ad omittendum liberé ſufficit cognitio objecdti, poteſtas agendi; & poſitio omiſhionis. Confrmatur. Tam actus, quàm negatio actũs eſt ſub dominio voluntatis: atqui actus voluntatis non pendet à voluntate mediante alio actu: ergo neque omiſſio ſic pendet: ergo non eſt neceſſarius actus, qui ſit direda, vel indirecta nolitio amoris, quod nos aſſerimus. Keſp. ad argum. conformiter ad no- ſtrum modum loquendi neg. ant. prob. neg. conſ. diſparitas eſt: quia exercitium poſitivum eſt vitale ratione ſui: ergo non eſt neceſſe ad hoc, ut ex- ercitium illud dicatur vitale & liberum, adſtruere actum medium; at verò omiſſio nequit dici vita- lis ratione ſui: ergo debet rationem exercitii vi- talis & liberi habere ab actu, qui ſit nolitio actus oppoſiti, 94 S- oppoſiti, ſive directa, ſive indirecta. Disxi indi- reita: quia non eſt neceſte, ut voluntas dicat v. g. nolo amare, ſed fatis eſt, ſi dicat v. g. volo ſtu- dere, qui eſt adtus incompollibilis cum amore. Cenfirm. diſt. major. Sunt fub dominio voluntatis modé proportionaté adús poſitivi, vel omiſhonis naturæ, conc., ſunt ſub dominio voluntatis eodem modo neg. maj. & conf. Cùm enim omne negati- vum fundetur in pofitivo, modus proportionatus negationi eſt, ut per aliquod poſitivum ea infera- tur; at verô poſitivum etſt capazx per ſe ſlare: ergo poſitivum ſui actůs non habet necelſle fundari in alio a du: ergo. Objicies decimd. Omiſſio ſecundùm ſuam eſſentiam ſpectata, eſt voluntaria & libera, quin includatur in ipſius eſſentia aliquis aéfus poſitivus: ergo volun- tas poteſt omittere ſiné omni actu. Secunds. Li- bertas exercitii reſpicit eſſentialiter a dum, & omiſ- ſionem illius: ergo etiam exercitium libertatis il- lius poteſt haberi per a dum, vel per omiſſionem actůs. Tertié. Omiſſio non egreditur à voluntate ůt agente, ſed non agente: ergo ordo ad actum aliquem non elt eſſentialis voluntati volenti omit- tere. Prob. ant. Quia ſi non procederet à volun- tate non agente, non eſſet omiſſio per ſe ipſam voluntaria, quod eſt falſum. Confirmatur per omiſ- ſionem non conſtituitur voluntas agens liberé, ſed liberé non agens & non volens: ergo omiſſio non egreditur à voluntate ùt agente & volente quem- cunque actum: ſed ùͤt non volente & non agente. Reſp. Ad primum diſt. ant. Omiſſio ſecundùm eſſen- tiam ſuam ſpectata, eſt voluntaria & libera in ſe neg. ant. denominativè ab actu tconc. ant. & neg. conſ. In tantùm enim omillio libera dicitur & vo-= luntaria: in quantùm actus poſitivus, per gnenn 2 talis llis orni ſecundum dr proce dmiſſione ratamn r timn /hbert Cmillonen lira ohit clußrus co⸗ etiam air ſbera ſeg. Gitar V0 dederet, ſ operatu apente u lilſum, g. Pountri; ilt Perom lbert id non corlin Nrcepi, Ohitie Mulr el Gl. ins its (iets ſh Radmn Ainm ni neſi 10 fount, ben; m, Rc Via ſen late 3, D a- ntas Clcarg. 9. v ſl cum acnore 1o voluntati elomilion’ tztis eodem pe negati⸗ dpottionanns n er inlera⸗ ſeharen etgo ele iuntaitin ſuam eltentin Nincludetutt . ergo wMl⸗ 4. 1 Selurdi! um, n n libenn. ent Gute er id ur W ,Co a0 Nl olerti oe let à oln⸗ et ſe ilan et neid⸗ α ==, Ant ere, 1 els Mhele, . onilon ee⸗ llene ale w elli 0 n n lbenn i 4 lt. „ℳ cter &⸗ euls talis omiſſio habetur, voluntarius eſt & liber. Ad ſecundum diſt ant. reſpicit actum & omiſſionem illius, t procedentem voluntariè à voluntate con. reſpicit omiſſionem illius ùͤt quocunque modo conſide- ratam neg. ant. diſt. etiam conſ. ergo etiam exerci- tium libertatis illius poteſt haberi per actum, vel omiſſionem illius paſſivam ùt denominatam, ab activa omiſſione, quæ eſt actus liber potitivus ex- cluſivus conc. per omiſſionem purè paſſivam, vel etiam activam, quæ non ſit voluntati formaliter libera neg. conſ. Ad tertium diſt. aut. omiſſio egre- ditur à voluntate ùt non agente actum, quem agere deberet, quem tamen per alium actum excludit, ſi operatur liberé conc. procedit à voluntate non agente ullo modo neg. ant. & conſ. prob. neg. eſſe falſum, quòd omiſſio non ſit per ſe & formaliter: voluntaria, ût patet ex dictis. Confirm. etiam diſt. ant. per omiſſionem non conſtituitur voluntas agens liberé id, quod agere deberet ex præcepto conc. non conſtituitur agens actum excluſivum aéts præcepti, quem agere debuiſſet neg. ant. & conſ. Objicies undecimo. Si non daretur pura omiſſio, multæ eſſent ſequelæ inconvenientes: ergo. Prob. ant. primé quia ſequeretur proceſſus infinitus in actibus liberis: Quod prob. quia Petrus liberè eli- ciens fubſtantiam amoris, omittit libere aliquem gradum intenſionis, quem omittere debet per alium actum, ſuper cujus inftenſione rurſus redi- bit quæſtio, & ſic in infinitum. Prob. ſecundò quòd in voluntate nulla poſſet dari ſimplex complacen- tia libera; nam huic, cùm nullus contrarietur actus, nequit per aliquem actum czcludi, neque purè omitti: quod eſt inconveniens. Prob. tertio. Quia ſequeretur, quòd DEUs non poſſet commu- nicare Angelo vixtutem ad plures amores ſincate- gorematice . 2, gerematicè infinitos pro eodem inſtanti. Nam cùm non poſſet tot ponere, quin plures, deberet aliquos puré omittere: ergo. Keſp. neg. ant. prob. primæ neg. ſeq. ad bujus prob. dico, quôd cuùm qui- libet a ds vitalis ſit per ſe ipſum certæ intenſionis, ſit etiam per ſe ipſum excluſivus intenſionis ma- joris liberèé: quia voluntas eadem determinatione, qua determinat ſe ad ſubſtantiam, determinat etiam ſe ad intenſionem actůs, adeoque non eſt necefle recurrere ad tertium actum ſpecialem, & ſic in infinitum. Ad ſecundum neg aut. cum adjeéta probatione. Nam ſimplici complacentiæ opponitur tum actus, quo dico efficaciter nolo ſimplicem complacentiam, tum etiam quæcunque voluntaria diverſio ad alia objecdta, per quæ impediri poteſt & excludi à voluntate talis ſimplex complacentia: ergo. Ad tertium neg. ſuppoſitum poſſe Angelo ta- lem virtutem & potentiam communicçari, cum hæc repugnet limitationi actůs creati impotentis ſimul attendere ad infinita. Deinde Angelus poſſet actum hunc direstum elicere, quo diceret: nolo alios actus. Quo poſité redderetur voluntas incom- poſſibilis cum ulteriori actu, ac proinde per eam volitionem reliquos actus omitteret, adeôque non puré. Objicies duodecimò. Poteſt fundamentum dici re- latum à termino, qui non eſt relatio: ergo etiam omiſſio poteſt dici libera per aliquid, quod non eſt formaliter liberum, adeoque ſinè omni adu. Secunds amor denominatar liber ab extrinſeco: ergo etiam omiſſio poteſt dici libera ab extrinſeco: nempe à cognitione indifferente. Reſp. Ad primum transmiſſ. ant. neg. conſ. Diſparitas eſt: quia deno- minatio relati non etit vitalis, adeoque poteſt for- maliter partialiter provenire ab extrinſeco nempe à ter- termino⸗ tis cummn ſi atqdi non lntrinſeco⸗ direcke op⸗ ſem cum 4 negznt lerm nominantem tuntönn condh e d hoc, u leat denomi o. eg. an cundé neg — Iis tangu Pe tendent ſine⸗ neguit etoo negnit llet /bertzs ljiete 1 eſarh, or tiarn deeſ Viodis: 6 non 5, Don egerce ſeſ /. i ſu 1 RR t. R en adaqunt te labeat kentiä pn Peciri 3 18, Ja agere lhe hotelt lol inſtanti. Nmn plures, Entt , eg, A, uoc cun gll r intenljoni, tenſionis mr. terminatione, „ eterminat N koge don ſeciaen, 4 an, Con A entimopkeni nolo ſiagſen nque olnm inhelilpot ez collgbeeniu ol ineht⸗ uar,cun mntert ſl oletadven s Metic t Mi⸗ le ottss rnt⸗ ioce her neigte Gtann cite⸗ or en 1, d ſns onni 41 terlen rilerd⸗ 4 64A1hian 3 termino. At verôò denominatio liberè omitten- tis cùm ſit vitalis, debet provenire ab intrinſeco, atqui non ſecundùm ipſam omiſſionem provenit ab intrinſeco: ergo ſecundùm actum poſitivum, vel directé oppoſitum, vel diſparatum incompofſibi- lem cum actu omiſſo. Dixi tranſeat: quia multi negant terminum etiam eflſe formam partialem de- nominantem fundamentum in ratione relati; ſed tantùm conditionem neceſſariò requiſitam in ordi- ne ad hoc, ut relatio reſultata fundamento dare va- leat denominationem prædictam. Ad ſecundum pri- méô. neg. ant. Quia contrarium patebit inferiùs. Se- cundò neg. conſ. Diſparitas eſt: Quia actus ille amo-= ris tanquam vitalis, habet, quod requiritur, nem- pe tendentiam vitalem. At verô omiſſio purè paſ- ſiva, nequit habere tendentiam vitalem, ùt patet: ergo nequit eſſe exercitium potentiæ vitalis liberæ, licèt libertas ſumeretur ab extrinſeco. Objicies 131ti6. Potentia viſiva, quæ eſt potentia ne- ceſſaria, poteſt non ſolùm neceſſarioò videre, ſed etiam neceſſariè non videre per puram carentiam viſionis: ergo voluntas quæ eſt potentia libera po- teſt non ſolùm ſe liberè exercere, ſed etiam liberè non egercere, ac pure omittere ſuos actus vitales. Reſp. diſt. aut. Potentia viſiva poteſt non videre, ità ut purè ſe habeat paſſivè ad non videndum con. ità ut ſe non puré paſſivè habeat ad videndum neg. ant. & conſ. Potentia viſiva, quia habet pro fine adæquato videre, poteſt ſolàùm viders ità, ut activè ſe habeat ad videndum. At poteſt non videre po- tentiâ purè paſſivàâ: quia poteſt ab extrinſeco im- pediri à ſua viſione: ergo proportionaliter volun- tas, quæ habet pro fine ſuo intrinſeco adæ quato agere liberé, vitaliter & activè & determinativé; . poteſt ſolùm ſe determinare ad vitaliter agendumz & ad G 383 98 882- & ad omiſſiones non puras, ſed fundatas in actibus vitalibus, ad puram autem omiſlionem actuum vi- talium, utpote quæ non continetur in fine intrinſe- co adæquato voluntatis poteſt ſolùm ab extrinſe- co, adeôque non liberè determinari: ergo pura omiſſio utpote ex determinatione extrinſeca non poteſt eſſe libera. Objiicies 14t6. Licèt omiſſio non contineatur in fi- ne intrinſeco voluntatis, tamen voluntas poteſt omittere omiſſione non pura: ergo etiam poteſt omittere omiſſione pura. Secandé. Potentia agen- di & non agendi, habet pro fine ſuo intrinſeco non ſoluùm agere, ſed etiam non agere; ſed potentia li- bera eſt potentia agendi & non agendi: ergo ha- bet pro fine ſuo intrinſeco non ſolùm agere, ſed etiam non agere, ac proinde etiam omiſſio conſiſtens in non agere, continetur in fine intrinſeco potentiæ liberæ. Reſp. ad primum neg. conſ. Diſparitas eſt: Quia in tantùm voluntas omittit omiſſione non pu- ra, in quantùm per actum aliquem poſitivum vo- Iuntarium incompoſſibilem cum actu oppoſito cau- ſat illius omiſſionem. Actus autem ille, cuùm ſit actus voluntatis, eſt actus vitalis voluntatem perfi- ciens, adeôque continetur in fine intrinſeco adæ- quato voluntatis. At vero omiſſio pura non con- tinetur in fine intrinſeco & adæquato voluntatis, qui eſt vitaliter agere, & ſe per vitales actus perfice- re. Ad ſecundum diſt. maj, potentia agendi & non agendi habet pro fine non ſolàùm agere;, ſed etiam non agere puréè neg. non agere omiſſione non pu- ra, ſed fundata in aliquo actu poſitivo voluntatis con. maj. ſimiliter diſt. min. neg. conſ. finis enim in- trinſecus & adæquatus potentiæ vitalis liberæ eſſt ſe perficere per ſuos aétus vitales: ergo omiſſio roluntatis liberæz finem intrinſecum intrare nequita nisi . iiſcorzun depora on poluigum Objiciet r ad 0, 9 tione honj, lunntt, go ſe Mquod o 40, & om le polelt lide dmdis omnin d potel le tatione don tati er, n neg. nſ. l, Qeterminttio ugnare poſu Albue guam Aos in on, Ane. em volu decuncen Etur ein⸗ is olitio Pdm lin reſcinden odine 5 l⸗ elt, latasinadia n aduun Ifine inttit⸗ ab extri exgo l trinſeca ot eatur in f⸗ unnes hoteſt etiamn dore Oteotin dpen⸗ utriolecon el dinn . odi ei an abere 4 nilo Corin leo goteni Imiaß None vonpl⸗ olliſmn o⸗ onotn l⸗ , le, d Ubtaten pel⸗ trinleob ed⸗ hura non c D luatat 10s Pele⸗ gendl 1n gete; 1 49 N⸗ 5 iMien n 5 Bin nd hinen 4 ,slbere nie conjundta cùm aétu vitali, quod dici nequit de pura omiſſione, cùm hæc excludat omnem actum poſitivum & vitalem voluntatis. Objiicies irt. Voluntas poteſt ſe determinare libe- rèe ad id, quod ab intelle n illi proponitur ſub ra- tione boni, ſed potelt intellectus proponere vo⸗ fone n etnn, ſit nedue amare; neque odiſ- 3 jectum, includens bonum mixtum malo, & omittere omnem actum: ergo voluntas ſe poteſt liberé determinare ad puram omiſſionem omnis omnino actůs. Reſp. diſt. maj. Voluntas ad id poteſt ſe determinare, quod illi proponitur ſub ratione boni determinatione repugnante ipſi volun- tati neg. non zepugnante voluntati con. maj. & min neg. conj. Ex dictis autem ſufficienter conſtat talem determinationem ad puram omiſlionem liberam re- pugnare voluntati. QuksrIOoO VIII. Duibus abtibus tam intelleltus, quàm voluntas verſetur circa fi- kem, & media? Arios in præſenti intervenirte adtus docent The- ologi, qui ab iisdem ſequenti explicantur or dine. Primus Omnium eſt adtus intellectůs, qui .- nem voluntati repræſentat, ùt bonum ſecundlen ſe. Secundas Eſt adtus voluntatis, quo voluntas der. ſatur circa finem cognitum, diciturque à Th dlo⸗ Eis volitio ſeu amor ſimplex, eoô quòd Habeat b. jectum ſimplex, ſcilicet finem ſolirarie peclatu reindende ab ejus præſentia, vel abſentia abha- itudine & reſpectu ad media, & viciſſim . “R Acus eſt, quo intellectus proponit finem dt poſh. . 62 bilem 33 100 62. bilem acquiſitu per habitudinem ad media. 9 . tus Eſt intentio finis, ſeu actus, quo voluntas ten- dit in finem. Quintus eſt conſilium, quod eſt qui- dam diſcurſus rationis practicæ duos includens actus, ſcilicet conſultationem, ſeu inquiſitionem, de mediis neceſſariis, & utilibus ad finem conſequen- dum, & judicium, ſeu ſententiam de mediorum ad finem proportione, & convenientia in particulari. Sextus eſt conſenſus voluntatis, quo ſcilicet volun- tas ſibi complacet in mediis per conſilium, ut eſt conſultatio, ſeu inquiſitio inventis. Septimus eſt acdus electionis, quo voluntas directa per conſi- lium, ùt eſt ſententia, ſeu judicium unum medium eligit præ altero. Octavus eſt imperium rationis, quo intellectus imperativè intimat voluntati medii jam electi eſſe faciendam executionem, & exprimi- tur per verbum modi imperativi v. g. fac hanc rem, boc ſequere. Nonus eſt adtus ille, quo voluntas potentias executivas applicat ad operandum & ex- ecutionem mediorum, qui actus voluntatis dicitur uſus activus, ipſa verò executio & operatio dicitur uſus paſſtvus. Decimus eſt actus intellectůs, quo per media jam obtentus finis repræſentatur voluntati, ùt jam præ ſens & poſſeſſus. Undecimus tandem eſt gaudium in voluntate, quo gaudet de fine poſſeſſo & præſente, habétque pro objecto finem ùt jam præ⸗ ſentem & per media perfecté poſſeſſum, diciturque à Theologis quies ſeu fruitio finis. Ex his jam eſt Reſolutio. Intellectus tribus actibus verſatur circa Ffenem. Primo actu, quo finem voluntati proponit, ut bonum ſecundùm ſe, & eum movet ad volitionem ſimpli- cem. Secundo, quo proponit finem voluntati, àt poſ- Kibilem acquiſitu, & movet eam ad intentionem Finis. Tert io, quo finem jam præſentem & poſſeſſum voluntati repræſentat, eämque movet ad actum gandii, & duobus altibus 7* ANius circa s verd cin liione ſind veroͤ ititen ali. Re elle ment Merur u aMiomna, nihi ndd nuſhus deſn habert Precedat e⸗ Nero tendl intentione, cem diyerſt Cedere acfn finem uͤt bo lto ſimnpken Aulltu poſit gle Aus rer lelem glen üleus w Dahetn 1as exeat i Priz itele lulet & Auebbiltene Uignor anteqaann Tequiritin „ intimat y. ctom ci intelletrs al mn ig elt in 10 voluntuer- , groc eit Guos inchie ullitionen en conlege Ee neciotun: in mtüenl olelles dd⸗ cokblim, ii . Sien ſregt Krnl m mhumnri perun t voluntat ie en, & ei far ulil guo volund ucum he ntatis eitl hendi leir les, gro⸗ gtur olunehn tuntent⸗ eſne polen n dtfungtt Erlisn Gihm hinnſi Nttitn 6 „S33 101 E82. actibus circa media, ſcilicet conſiliõs & imperiô. Volun- zas verò circa finem verſatur tribus actibus, ſcilicet vo- litione ſimplici, intentione finis, & fruitione, circa media weréò itidem tribus, ſcilicet conſenſu, eleitione, & uſu adivo. Reſolutio hæc ſecundúm totum videtur eſſe ad mentem D. Thomæ. Probatur quoad primam partem. Juxta receptiſſimum axioma, nibil volitum, quin præcognitum: hoc eſt: quòd nullus motus voluntatis in objectum ſeu fi- nem haberi queat, nisi ejusdem objeéti ſeu finis præcedat cognitio, ſed voluntas triplici motu di- verſo tendit in finem, ſcilicet volitione ſimplici, intentione, gaudio, ſeu fruitione: ergo hunc tripli- cem diverſum motum voluntatis debet triplex præ- cedere actus intellects, ſcilicet actus repræſentans finem ùt bonum ſecundùͤm ſe, quem ſupponit vo- litio ſimplex. Itèm actus repræſentans finem ùt ac- quiſitu poſſibilem, quem ſupponit intentio, deni- que actus repræſentans finem ùt poſſeſſum & præ- ſentem, quem ſupponit gaudium, conſequenter in- tellectus tribus actibus verſatur circa finem. Probatur quoad ſecundam partem. Antequam volun- tas exeat in conſenſum & electionem mediorum;, pris intellectus per conſilium inquirit media, & judicat & diſcernit de eorum convenientia & con- ducibilitate ad finem, per quem actum voluntas di- rigitur ad conſenſum & electionem mediorum, & antequam voluntas exeat in uſum activum, priùs requiritur imperium intellectůs, quo imperativè intimat voluntati mediorum executionem, per quem actum dirigitur voluntas ad uſum activum: ergo intellectus his duobus actibus, ſcilicet conſiliò & imperiò verſatur circa media. Confirm. ſpecialiter quoad imperium rationt. Præter electionem ponen- dus eſt in voluntate uſus activus diverſus actus ab 6 3 electi⸗ 233 102 66 e electione: ergo præter judicium practicum ante- cedens electionem, ponendus eſt alius adtus diver- ſus, quo voluntas dirigatur in uſu activo, ſed hie eſt imperium rationis ſuperiùs explicatum: ergo. Probatur quoad tertiam parten. Quia finis poteſt eſſe obje tum voluntatis tripliciter: Prime Secun- dum ſe præſcindendo ab abſentia & prælentia &. & ſic eſt obje tum volitionis ſimplicis. Secunds ùt eſt abſens & per media obtinibilis, & ſic eſt obje- Rum intentionis. Tertiè, ùt eſt præſens & jam ob- tentus, & ſic eſt objectum gaudit & fruitionis: er- go prædictis tribus actibus voluntas verſatur circa finem. Probatur quead quartam partem. Quia voluntas ver- ſans circa media, primèò in illis inventis complacet, quod facit per conſenſum. Secundè Ad unum me- dium præ altero ſe determinat, quod facit per ele- ctionem. Tertiò Tandem ad poſitionem mediorum potentias executivas applicat, quod facit per uſum activum: ergo voluntas his tribus ackibus, ſcilicet conſenſu, electione & uſu activo, verſatur circa media. Oppoſitorum Solutio. Biie. prim. Cantra primam partem reſolutionis: Si intelleétus prædictis tribus actibus verſaretur circa finem, hoc ex eo ſequeretur, quia voluntas nequit habere aliquem motum ſeu actum finè præ- via cognitione, atqui voluntas poteſt habere mo- tum ſinè prævia cognitione: ergo. Minor Prob. pri- mé, quia poteſt continuari & perſeverare motus vo- luntatis, absque eo, quod perſeveret cognitio in- tellectůs: ergo etiam poteſt ſimpliciter eſſe motus voluntatis absque cognitione. Secando. Quia 5. Die- ny fius nNylus ſuptem 1em, 1 nen o et poligvam amorem! Platione, Gbidqquan 16, Volu libet cof a in: ſollit l Utt intel ax, it te/ſecki objechie eſariar Nehon INta as di applient hotel el liei, ſr gbiair oet 1 RW ſopita noxe⸗ Patrix Praſup liett d Verlari nayent prackbin ne⸗ jus aclus ier Alivo, Al atum: e la fnis N Dyims Sel Ntelentia 8. Lecltc l e Aens Eme⸗ ktvitoniter Felltnnen ia voluntat zntis nne 9 Ad un od lacit nemn MMeiis Alacit en Gibus Vetſiui nyſius Areopagita cap. 1. de myſtica Theologia docet ſupremam unionem cum DEO, quæ fit per amo- rem, eſſe interdum per ignorationem & ablatio- nem omnium operationum ſensú⁴s & intellectús: ergo. Tertis. Experientia dat in probis, quoòd, poſtquam per contemplationem excitati ſunt ad amorem DEI, amor perſeveret ceſſante contem- platione, cùm in his intellectus non advertat ſe quidquam ampliùs de DEO cogitare: ergo. Quar- 25, Voluntas poteſt intelleqtum applicare ad quod- libet cogitandum, atqui hoc fieri non poreſt, nisi ipſa in rem illam ante omnem illius cognitionem poſſit ferri: ergo. Quinté. Voluntas poteſt velle, ut intellectus nihil cogitet, &, ſi ſit voluntas effi. cax, ità fiet: ergo tunc voluntas habebit velle in- tellectu nihil cogitante. Sexté. Denique cognitio objecti eſt ſolùm conditio ad actum voluntatis ne- ceſſaria: ergo ſaltèm divinitus poteſt abeſſe. Reſpon. C. maj. neg. min. Katio eſt: tum quia juxta S. Thomam hic, voluntas movetur ad ſpeciem actüs ab intelleétu, in quantum videlicet per actum applicat ipſi voluntati objectum: ergo ſicut non poteſt eſſe actus voluntatis, qui non ſit certæ ſpe- ciei, ſic non poteſt eſſe ſinè intellecdtione. Tum quia, ſi non requireretur cognitio intellectůs, non poſſet reddi ratio: cur non poſſimus v. g. amare DEUM, vel mereri, dum dormimus, & mens eſt ſopita, neque, cur voluntas potiùs ad hoc objectum moveatur, quàm ad aliud. Tum quia amor DEI Patriæ, qui tamen perfectiſfſimus eſt, requirit & præſupponit cognitionem: ergo etiam amor viæ, licèt perfectus & intenſus. Canſeq. patet: quia Ad- verſarii, inter quos eſt Gerſon eradt. 66. & D. Bo- naventura eract. de myſtica Theologia. 4. ult. pro ra- G tione tione excludendi cognitionem reſpectu amoris, po- nunt perfefctionem amoris: ergo. Ad primam prob. min. neg. ant. Ratio eſt: Quia ejus- dem rationis eſt actus voluntatis in primo inſtanti, dum elicitaur, & reliquo tempore, dum continua- tur: ergo ſi absque cognitione inchoari nequit, nec poterit continuari. Deinde non magis actus voluntatis dependet à voluntate influente, quàm ab objecto cognito: ab illa enim dependet in ge- nere cauſæ efficientis, ab hoc verò in genere cauſæ quaſi formalis, cùm ab objeéto cognito trahat ſuam ſpeciem; ſed actus voluntatis nec quidem uno mo- mento exiſtere, aut continuari poteſt ſiné volunta- te actu influente: ergo neque ſinè objecto actu co- gnito: ergo ſinè cognitione intellectůs nequit con- tinuari actus voluntatis. Ex quo tamen contra communem Philoſophorum ſententiam non licet in- ferre, quaſi talis cognitio per ſe & ratione ſui ſe babeat ad actum voluntatis, tanquam aliqua ratio ſpecificativa, nam ùt notat Suarez hic ſect. 4. u. y. Cognitio confert quidem ad diverſitatem & ſpeci- ficationem aétuum voluntatis, non tamen per ſe & ratione ſui, adeéôque non ùt ratio diverſificans & ſpecificans, ſed ùt conditio applicans diverſa obje- Ga formalia etiam eidem objecto materiali, ùt pa- tet, ſi v. g. concipiatur & repræſentetur voluntati una eadem etiam res, jam ſub ratione boni hone- ſti, jam ſub ratione boni delectabilis. Ad ſecundam explico: S. Dionyſium cum diſtincti- one & intellexit per ignorationem abſentiam omnis cognitionis neg. & intellexit per ignorationem co- gnitionem DEI, quæ habetur per negationem om- nium perfectionum, quæ à nobis concipiuntur, & eo modo, quo à nobis concipi poſſunt. Con. Nam t bene notat Leſſius q. 6. de mot. vol. art. 1. dub. 4. n. I8. 4. 18. D Primè pe Vibatum eſſe poren Glunti e à 1obis, ſint, ut ſuantiam, Ailicet es ſec elle ge cognition jode dihi hrc ſecn, maxime rem D0 tem 40 Al nia feri neguit anorenn oo Pebet. Dein telledlus re epicn non templator. rapitur in tin amote enich 2wic ludn ditur u intellecht DtuN 41 nidl voln rem ol tiam 00 guit a . u zoit dr .: Quiaeſi⸗ rimo inſtant; m continua. dari neguit, nugßs Actus ente, Gpinn endet in d⸗ Keere calſ⸗ O trahar ſn dem uron. ſive volunn. eclo Actuc Negutt co. nen vontti on ſeetin. one ſi ſ iqa nti⸗ ſl nſ⸗ n hheer⸗ en hel ſet erifcins E erli ⸗ iall,dt hd. Cr Wlontad eMoni hone An Ani i N tenco⸗ ſoen⸗ . gbnnhe CN 611 lilg u. 18. Dupliciter DEUsS à nobis concipi poteſt. Primò per affirmationes ſeu conceptus poſitivos di- vinarum perfeétionum, ùt dum concipimus DEIIM eſſe potentiſſimum, ſapientiſſimum, optimum &. Secunds per negationes omnium perfectionum, quæ à nobis, & eo modo, quo à nobis concipi poſ- ſunt, ùt quando concipimus DEIM non eſſe ſub- ſtantiam, non eſſe vitam, non eſle ſapientiam & c. Scilicet eo modo, quo à nobis concipi poſſunt, ſed eſſe quidquam omnibus his eminentius, & hane cognitionem vocat S. Dionyſius ignorationem. Pro- inde nihil aliud voluit dicere S. Pater, quàm quòd hæc ſecunda cognitio, utpote ſublimior primâ, maximée idonea ſit ad hoc; ut ſupremè per amo- rem DFEO uniamur, licèt alteram ut minus ſubli- mem ab hoc non rejiciat. Ad tertiam neg. ant. cum illa experientia. Nam fieri nequit, ut intellectu nihil cogitante voluntas amorem continuet, ùt patet ex dictis ad primam probat. Deinde licèt perſæpe fiat in probis, ut in- tellectus non advertat ſe cogitare de DEO, hoc enim non ideo fit, quia intelleétus adtu non con- templatur DEUIM, ſed ideo: quia intellectus itàâ rapitur in DEUM adu diredio, accedente præſer- tim amore, ut ſe ſupra ipſum non reflectat, hæc enim animadverſio, nihil aliud eſt, quàm reflexio ſupra adtum direstum. Hinc ex eo potiùs colli- itur ùt notat Leſſius cit. n. 15. obj. 4. quòd dum. intellectus ſe non advertit & refleétit contemplari DELIIM, eum attentiſſime contempletur. Ad quartam C. maj. D. min. non poteſt hoc fieri, nisi voluntas ante omnem cognitionem claram in rem poſſit ferti conc, ante omnem cognitionem etiam confuſam neg. min. & conſeq. Voluntas enim nequit applicare intellectum ad rei alicujus cogni- tionem; L33 106 63⸗ tionem, nisi rem illam intelleétus ſaltèm aliquo= modo & confusé priùs cognoſcat, ùt rectè docet S. Auguſtinus Lib. zo. de Civitate DEI cap. 1. in= quiens: qui amat ſcire, quod non ſcit, non amat in- cognita, ſed rei cegnitæ ſcientiam, hoc eſt, claram co- gnitionem rei anté confusè & imperfecté cognitæ. Et hinc, quia intellectus plurima, imò omnia po- teſt confusé cognoſcere, poteſt voluntas illum ap- plicare;, ut quodvis ex illa multitudine cognoſcat elaré & diſtinétè. Nec obſtat, ſi dicas: quòd hæc reſponſio non currat quoad voluntatem applican- tem intellectum quoad primam cognitionem: nam Reſpondeo cum Suarez bic diſy 6. ſect. 4. Quòôd hæc prima intellectús cognitio non ſit à voluntate applicante, ſed vel ab Authore naturæ, vel ab alia cauſa extrinſeca: ùt docet S. Thom. 1. parte qu. S2. art. 4. ad tertium. Ad quintam diſt. ant. voluntas poteſt velle, ut intelleétus nil cogitet, & ſi ſit efficaz, hoc fiet in illo inſtanti, in quo eſt talis volitio neg. in illo inſtanti, in quo etiam non eſt talis volitio con. ant. & neg. conſ. Nam voluntas, qua quis vult nihil cogitare, non poteſt habere effectum ſuum in illo inſtanti, in quo ipſa eſt volitio, ſed ſolùm immediatè poſt illud inſtans, ſed tunc ſimul & ipſa volitio ceſſabit. Si verò velit eodem inſtanti, quo ipſa eſt, intellectum nihil cogitare, eſt ſibi ipſi contraria & nullo modo ecſicax. Ad ſextam denique diſt. ant. cognitio objecti eſt tantùm conditio ad actum voluntatis neceſſaria eſſentialiter con. accidentaliter, vel etiam ſolùm connaturaliter neg. ant. & conſ. Ligeèt enim DEUS fupplere poſſit defeétus conditionum accidentalium & connaturalium, non tamen ſupplere poteſt de- fe dus conditionum eſſentialium. Sic appllaiis ocalis — locali ſped ſenti⸗ dum Vert tats: In Dke ita, u togrin O telles 2d al Volu mo. Min. Rr ca⸗ llis tauſa luntat l go naf. das AAon eech gula Ros W im ſalten len⸗ Ut recke in WC N oß, amnit il. 1,olaram c0 e coonla onmniz 0. 1s Ullun ap⸗ ne copadſet 38! Au N tenn aphlan⸗ itionenn uun t 9. Eil t à voltetn Urr, vel M, h, N velle, ut boc fet Colitio kot⸗ 4 gig n ectum kuud Alin e hon 4 En inlnt e, 1 nielni in eld lennlin Glat ralis 107 883. localis objedti virtute divinàâ ſuppleri poteſt re- ſpectu viſionis ocularis, non tamen intima præ- ſentia materiæ & formæ in ordine ad conſtituen- dum compoſitum, utpote conditio eſſentialis, qua- lis etiam eſt cognitio objecti reſpectu adts volun- tatis: quod ex eo ſufficienter patet, quòd etiam in DEO actus voluntatis ſupponat cognitionem ità, ut DEUs nec ſe nec aliud amare poſſit nisi cognitum. Objicies ſecundò contra eandem, hi tres actus in- tellectůs verſantes circa finem eſſent ad hoc, ut ad actus voluntatis circa finem verſantes moveant voluntatem, ſed non poteſt explicari, quomodo moveant: ergo. Major patet ex ipſa concluſione. Min. prob. quia non poteſt explicari, an moveant ùt cauſa efficiens totalis volitionis, ùt docet Mar- ſilius in z. qu. 16. art. 3, an veréô ſaltèm tanquam cauſa partialis concurrendo effectivè unà cum vo- luntate ad actus illius, ùt docet Cajetanus I. part. qu. 8o. art. 2. vel alio modo: ergo. Relſp. Con. maj. neg. min. ad prob. dico, quòd neque hi tres actus inteflects, ſicut neque ulla alia cognitio ad actum voluntatis præſuppoſita, moveant ad illum effectivè totaliter, nec partialiter. Ratio eſt primô: quia talis adtus voluntatis, ſeu volitio non eſſet actus vitalis, quia non procederet à principio in- trinfeco, ſicut habitus non eſt vitalis: quia fit immediaté à ſolo adtu & non à potentia vitali;, atqui omnis volitio eſt adtus vitalis: ergo. Se- cundé: quia voluntas eſt quoddam pondus anim in bonurn, proinde tendit in illud ſicut alia rerum pondera tendunt in ſuum terminum, fed alia re- rum pondera tendunt in ſuum terminum ſe ipfis, ſiné alia caufa adjuvante, àùt patet v. g. in gravi- tate:; ergo etiam voluntas in ſuum objectum. Te/- tis: 633 108 62-. zis: quia a Rus unius potentiæ non poteſt eſſe cauſa effe iva actůs alterius potentiæ, cùm quælibet po- tentia in ſe ipſa ſit perfecta & completa, vel certè poteſt compleri perfectionibus intrinſecis, ut ſit integrum ſuorum actuum principium effectivum: ergo neque actus intellectůs poteſt eſſe cauſa effe- Giva actus voluntatis. Proinde dico: quôd præ- dicti actus, & quæcunque alia cognitio moveant ſolàm voluntatem impropriè, vel ùt vult Leſſius hic qu. 9. arte I. dub. 3. n. 11. mediatè, vel ùt Suarez hic diſp. 6. ſect. 6. n. r. per accidens, in quantùm ſcilicet applicat & proponit bonitatem obſecti, quod movet, non quidem inſtar principii effectivi, ſed inſtar finis. Ratione cujus tamen citati Docto- res ſimiles actus intellectus ità honorare volunt, quia illi actus ſe habent inſtar ſuadentis, cùm ſua- ſio fiat proponendo bonitatem objesti, quòd ſe ha- beant aliquomodo inſtar cauſæ in genere moris, non autem in genere phyſico, ſed contra præ- dicta. Objicies tertis. Primé verbum divinum eſt pro- ductivum Spiritůs Sancti, qui eſt amor: ergo ſimiliter Verbum creatum, quod nil aliud eſt, quâàm cognitio objecti, erit effectivum volitionis. Secund idem non potelt eſſe principium activum & paſſivum reſpectu ejusdem: ergo, càùm vo- luntas ſit receptivum ſui acts, non poteſt eſſe principium effectivum illius. Tertiè ſpecies cum intellectu influit effective in cognitionem: ergo etiam cognitio, cum voluntate influit effectivè in volitionem. Quartè ſaltèm objectum cognitum non movet voluntatem inſtar finis, ſed inſtar cauſæ efficientis phyſicè cauſantis ipſam volitionem: ergo. Prob. ant. ex AVerröe 12. Metaph. comment. 76. di- cente: —— cente e Verb danc⸗ cun⸗ non e cadem illam tum 5 4 datet otel deul een proct poteſ illamn 44¹ led⸗ edan Ucd ſc et a , folant Ile on 44 Cun ſlo, E. R que u⸗ tellelleui urlibeiſd ta, vel cen cis, ut ſt fectivum: aula elle. uod præ- d oreant lt Lelhtes d Sere. gintit n obenl tatihoch⸗ e volunt, um u⸗ leu- moris tra Pre⸗ L R Po⸗ or: epe oltonſs 1 AClrumn n l⸗ Nel E hteis n Nen l lie 11 e ale geg⸗ . 6. . ele 63 109 S62. cente: appetibile ſeu bonum cognitum movere appetitum effectivèe: ergo. Reſp. Ad primum diſt. ant. Verbum divinum quàâ verbum ſeu intellectio, eſt productivum Spiritůs Sancti nego. quatenus eſt præditum voluntate fœ- cunda con. ant. & neg. conſ. Aliàs enim Verbum non eſſet unum principium cum Patre: quia non cadem virtute produceret Spiritum Sanctum, qua illum producit Pater, cùm bater producat Spiri- tum Sanctum voluntate, non intellectione. Ad ſecundum neg. ant. Nam illud falſum eſſe patet in intellectu, qui eſt principium effeéctivum intelletionis ſimul & receptivum, in ſenſibus: ſic oculus viſionem efficit, & illam in ſe recipit, in elementis: ſic aqua, dum ſe reducit ad frigus, illud producit, & in ſe recipit: ergo etiam voluntas poteſt eſſe principium effectivum ſui actus & etiam illum in ſe recipere. Ad tertium neg. conſ. diſp. eſt: quia ſpecies in in- tellectu recepta agit vices objecti: ergo ſicut ob- jectum cum intellectu influit in cognitionem juxta illud M. Aug. ex objecto & intelleitu paritur notitia;, ſic etiam ſpecies influere debet. At verô cognitio ex parte voluntatis requiſita non agit vices ob⸗ jecti, ſed tantùm eſt applicatio objecti motivi, ad voluntatem: ergo ad modum approximationis nullo influxu phyſico etiam partiali tendit in vo- litionem. Ad quartum nego anteced. Ratio eſt: quia obje- Sum cognitum vel ipſam volitionem caufaret ſe ſolo, vel cum partiali concurſu effectivo volunta- tis. Non primum: quia aliàs ſequeretur, volun- tatem ſe habere meré paſſivè in omni volitione;, quod eſt contra fidem. Non ſecundàm: quia ad quamcunque realem efficientiam, proinde etiam partia- „. 633 110 62⸗ partialem requiritur exiſlentia phyſica cauſæ, ut omnes melioris notæ tenent Philoſophi; atqui ob- jectum ſæpe non exiſtit in rerum natura,; dum voluntatem movet ad ſui appetitum, ut cùm in- firmus appetit ſanitatem, indoctus doéctrinam &. Sed ſolàùm in intelleéctu: ergo non movet inſtar cauſæ efficientis, ſed purè inſtar finis, qui ad hoc, ut moveat voluntatem ad ſuum actum, ſolùm exigit exi ſtentiam intentionalem. Hinc prob. neg. ant. Non enim Averrois doctrina, utpote communi Theologorum contraria, ùt notat Leſſius, tantæ eſt authoritatis, ut pertrahere valeat ad afſenſum, præterquam quòd cam vix, vel ſaltèm futiliter probet. Objicies quartò contra ſecundam partem. Conſilium non videtur eſſe actus intellectús, ſed voluntatis, nam Damaſcenus Lib. z. de jde orthodoxa cap. 22. Conſilium vocat appetitum. Secunde quia non po- teſt explicari primo: quidnam ſit illud conſilium, an ſcilicet conſiſtat in ſola inquiſitione mediorum, an vero etiam in judicio & ſententia, tanquam parte conſtitutiva. Secundée de quonam objeécto & de quibusnam mediis illud ſit dabile: ergo in- telle tus non videtur poſſe verſari conſilio circa media. Reſp. ad primum neg. ant. Ratio eſt: quia communiter homines cum Ariſtotele 3. Eth. cap. 2. ſentiunt conſilium eſſe ratiocinationem intellects circa agibile, quàm in voluntate conſequitur electio: ergo. Quare Damaſcenus dum conſilium vocat appetitum, ſolàùm voluit dicere, quòd con- ſilium habeat ſibi adjunétum actum potentiæ appe- titivæ, ſcilicet electionem, ac proinde ſit appe- titus actualis confecutive, non veréô quod ſit pro- priéè & formaliter actus appetitûs ſee voluntatis;, üt ctiam explicat D. Thomas hec ars. I. ad nimcn 44 ſer l. Valen Pletè a Vone, lutione tet ex gul coni ratio eſk e⸗ It adus in daci finlt in 1at, ab iu tlonem in Cnſlium. tellegs . iilt tb, ſe Mer, onllun, ſone ſel Duns condi iuqrih 1On Klogni tonpero ti doncliͤ i ehe tonſ. goid e190 ju lunpt, nlegente commune Rn SFloe CAule N Atquich Wra, Iln t Cumn i- rinam G⸗ et iuſtar 12d hoe, im exigtt ſeg. ent. comdaul , tanta 1AWeodon, n Ket Condlive volunuti, Lort Hcalin, tatun, , unenn en eh ago . Ilocin e c.. nſegiet rle ⸗ pd⸗ anrath Ad ſecundum N. primam part. ant. & dico cum P. Valentia diſpat. 2. qu. 9. pundto I. Conſilium com- pleté acceptum non tantùm conlfiſtere in inquiſi- tione, ſed etiam judicio, ſeu ſententia, vel reſo- lutione tanquam parte conſtitui. Reſponſio pa- tet ex Philoſopho 3. Eth. cap. 2. ubi dicit illum, qui conſultat, videri quærere & reſolvere. Et ratio eſt ex ipſa definitione conſilii, quòd ſcilicet ſit adus intellectůs, quo ſuppoſita intentione effi- caci finis inquirit media, caque inter ſe compa- rat, ac judicat illorum convenientiam & propor⸗= tionem in ordine ad finem: ergo. Ex quo patet conſilium adæquaté ſumptum non eſſe adum in- telleds ſimplicem, ſed compoſitum ex duobus actibus, non quidem tanquam partibus permanen- tibus, ſed tranſeuntibus & ſucceſſivis „ ſed Dices: 8. Thomas hic dicit judicium eſſe poſt conſilium, & ſæpe haberi conſilium ſinè conclu- ſione, ſeu judicio: ergo judicium non poteſt eſſe pars conſilii. Secands Conſilium eſt inquiſitio, ſed inquiſitio ceſſat accedente judicio: ergo judicium non eſt pars conſilii. Reſp. Ad primum diſt. ant. & loquitur S. Thomas hic de conſilio adæquato & completo ueg. ant. inadæquato & partiali con. ant. diſt. etiam conſequens, ergo judicium non eſt pars conſilii inadæ quatè ſumpti con. adæquatè ſumpti geg. conſ. Ad ſecundum diſt. maj. Conſilium eſt in- quiſitio etiam conc. tantùm neg maj. con. min iſt. conſ. ergo judicium non eſt pars conlſilii inadæquatè ſumpti eonc. adæquatè accepti neg. conſ. Nam etiam accedente concluſione ceſſant Præmiſſæ: cùm juxta communem Philoſophorum ſententiam in intel- ledu plures actus ſimul ſtare nequeant; & tamen Gyllogiſmus adæquate ſumptus non tantàm con- ſiſtit ſiſtit in concluſione, ſed etiam conſtituitur ex præ- milſlis tanquam partibus: ergo à pari. Secundam partem antecedentis etiam neg. & dico conſilium ſolàùm dari de mediis, non verò de fine, & quidem de mediis dubiis & alicujus momenti. Ratio prims eſt ad mentem D. Thomæ: quia illud cadit ſub conſilium tanquam objectum, quod ca- dit in inquiſitionem, ſed ſolùm media non verô finis cadit in inquilitionem: ergo. major eſt certa: quia conſilium eſt inquiſitio. Minor patet: quia in omni inquiſitione ſeu conſultatione rerum agenda- rum neceſlariôò ſupponitur aliquis finis, à quo con- fultatio tanquam à principio dependet, ſicut in omni inquiſitione veritatis ſpeculativæ, neceſſariòô ſupponuntur aliqua principia ſpeculativa, ex qui- bus talis inquiſitio dependet: ergo ſicut ſub inqui- ſitionem veritatis ſpeculativæ non cadunt princi- pia ſpeculativa, cùm ſupponantur, ſic etiam ſub inquiſitionem rerum agendarum non cadit finis: ergo &c. Hinc Medicus (inſtantia eſt Philoſophi, 3. Eth. cap. 3.) ſolùm conſultat, quibus mediis in- firmo ſit procuranda ſanitas, non veròô an ſit pro- curanda ſanitas? Nec obſtat, ſi dicatur, quòd in- terdum fiat conſultatio de fine v. g. utrùm pro fine ſint habenda bona temporalia, vel æterna. Nam diſt. aſſumpium, fit interdum conſultatio de fine materialiter ſumpto conc. ſecùs neg. Dum enim conſultatio fit de fine materialiter ſumpto, hoc eſt, de rebus illis, in quibus ratio beatitudinis conſtituenda ſit, beatitudo in communi ſupponitur tanquam finis. Proinde res illæ, in quibus beati- tudo quæritur, habent ſe permodum mediorum: quia de illis fit inquiſitio propter rationem for- malem beatitudinis, de quo plura infrà. Ratio ſecundi eſt ipſa experientia: quia ab hac habemus, quò guöc ne Vel arte citaté, riamn, 1 terag ho pru a unt ,ub e ine gvia ſolet mor non ſolet lalentia bjice⸗ Us, non: imperi thorit, 5. cit: woln Ler eſl 16 lonimati, Certd. Re nand li Reriinere igihr , ſtlanna, o Reh. 41 Ndt Iihpetiam liter if. Vemur 7chls ol dire mperiun elt, gur Bendum tuitur arort⸗ i. veo. 4 n D . yerô dehne us momenl. guia Ilve , go 4. ia pon Ver in elt eitt: utet: giin i erw Perc⸗ an⸗ det lu g. . r,; petehlart tira, 1 6 ut ſib ingi⸗ gunt oriucl. eriam Iu cadit finis: Phlolopni, medtis ln⸗ en ii e ut, auf. „ utrüm re⸗ Alenn onllni⸗ 3 gdan ſompto, 3 o benind ,ſspoRN niPoN. n , quoòd nemo conlſultet de iis, ad quæ per naturam, vél artem eſt determinatus, àt ait Philoſophus locô citat. Sic ſcriptor perfecte callens artem ſcripto- riam, non conſultat, quomodo ſingulas formet li- teras, homo non conſultat quomodo per cibum ſum- ptum alimentari debeat & c. ergo media, quæ ca- dunt ſub conſilium, debent eſſe aliquomodo dubia. Hinc quia de rebus nullius vere momenti, minimnè ſolet moveri dubitatio, de bis conſilium inſtitui non ſolet, neque ſub conſilium cadunt, ùt habet Valentia cit. punéf. 2. Objic. quints Imperium eſt ſolùm adus volunta- tis, non autem intellectus: ergo intellectus nequit imperiò verſari circa media. Anz. prob. primoé. Au- thorit. S. Auguſtini lib. 8. Confeſſ. cap. 9. ubi ità di- cit: voluntas eſt, quæ imperat & c. ergo. Secund. Lex eſt acus ſolius voluntatis: ergo & imperium. Tertiè. Ejusdem potentiæ eſt imperare, cujus eſt dominari, ſed dominari ſolius eſt voluntatis: ergo. Quarts. Sicut imperium externum pertinet ad per- ſonam digniorem, ità imperium internum debet Ppertinere ad potentiam digniorem; ſed voluntas eſt dignior potentia, quàm intelledtus, cùm voluntas ſit formaliter libera, intellectus fſolàm radicaliter: ergo. Reſp. ad argumentum diſt. ant. imperium motivum & applicativum eſt ſolum adus voluntatis Con. imperium intimativum & directivum Neg. ant. ſimi- liter diſt. tonſeq. Licèt enim imperium, quo mo- ventur & applicantur aliæ potentiæ ad executionem, 3ctus voluntatis ſit, imperium tamen intimativum;, vel direétivum eſt actus intellectus, & ralio eſt: nam imperium intimativum & directivum, nil aliud di- cit, quàm ordinare cum intimatione quadam, quid agendum, quid non, quod patet ex ipſo verbo im- H perativi S ee. perativi modi, quo exprimitur hoc imperium, ſci- licet: fac hoc, boc non fac & c. atqui ſic ordinare: intimare, pertinet ad actum intelleéts: ergo. Itèm imperium direétivum eſt actus prudentiæ juxta il- lud Ariſtot. 6. Eth. cap. 1o. prudentiæ eſt imperare, opus eſſe faciendum; ſed prudentia eſt virtus, quæ perti- net ad intellectum, àt rurſus docet Ariſtoteles 6. Eth. cap. 4. ergo hoc imperium eſt actus intelle- tus. Ad primam prob. ant. explico Sanctum Augu- ſtinum Voluntas eſt, quæ imperat purè movendo & applicando Con. intimando & dirigendo Neg. ant. & conſeq. Et ſic intelligendi ſunt etiam alii 88. PP. Ad ſecundam neg. ant. Lex enim duo di- cit: ſcilicet volitionem efficacem obligandi fubdi- tos, deinde etiam vim directivam & ordinativam, ac proinde actum intellectůs, utpote cujus eſt ordi- nare & dirigere: ergo lex non eſt actus ſolius vo- luntatis. Ad tert iam Con. maj. diſt. min. dominari movendo & applicando eſt ſolius voluntatis Con. dominari intimando, dirigendo & ordinando Neg. min. diſt. etiam conſeq. ergo imperare movendo & applicando eſt ſolius voluntatis Con. imperare di- rigendo, ordinando, intimando Neg. Conſeq. Nam dominium non tantùm dicit vim efficacem moti- vam ſpectantem ad voluntatem, ſed etiam vim di- rectivam, intimativam, & ordinativam, ſed hæc vis pertinet ad intelleéstum ùt patet; ergo dominium non eſt actus ſolius voluntatis, ergo neque impe- rium. Ad quartam Con. maj. neg. min. Cùm enim voluntas ſit potentia cœca & fequatur ductum in- tellectůs, illo præſtantior eſſe nequit. Neque obſtat hoc, quòd voluntas ſit formaliter libera, intellectus ſolàm radicaliter, nam præſtan- tius videtur eſſe radicaliter liberum, quàm forma- liter liberum, ſicut radicalis calor præſtantior eſt quam guan Verd n dit vol tellechin u ohtu ppeetin ſeet enim tinrum, ir unndam titur E gabern RKatione Objie, tunc regt alipum, Ut rolunta lentias 1 Conſlliö a⸗ Nlititur 1 uobus md. den dn internos tale inde mur in 10 mun Pproher 3us int Periom Curſs; ſene⸗ e ambo ation Kinten inperim ſ⸗ iſ orünmnte, 6: ergo In nlie ixtil⸗ inßerre h 6, gue penl riſtote/ es 6 (us intele⸗ Atun Auen⸗ 1e morent. igendo M. Un tinmn erin did PPgereilde Crcinfenmt ane eLon llus li ij⸗ Gr Anintl lnbti len Altanho Ie oenid inpernrelk Coſes. N arenn Ml⸗ tun iin , ſel her is . “ ociptun 100 . . quàâm calor formalis: cùm hic ſit accidens, alter vero ſubſtantia. Conſequenter ſi imperare conve- nit voluntati, multò magis convenire debebit in- tellectui utpote potentiæ præſtantiori. Neqke rur- ſus obſtat, ſi dicatur: quoôd voluntas coammu niter appelletur Regina potentiarum. Nam conira eſt: ſicut enim voluntas dicitur Regina aliarum poten- tiarum, in quantùm illas applicat ad operandum per quandam motionem & impulfſum, ità intellectus di- gitur ipfius voluntatis Rex, in quantùͤm eam dirigit & gubernat, ut ordinatè applicet potentias ad ex- ecutionem: ergo. Obiic. ſextò. Si requiretur tale imperium rationis, tunc requireretur, ut dirigat voluntatem ad uſum activum, atqui hoc non: ergo. Prob min. ad hoc, ut voluntas per uſum activum applicet reliquas po- tentias ad executionem, ſufficit, ut ſolùm dirigatur conſiliõ uſque eo continuato: ergo ad hoc non re- quiritur tale imperium, conſequenter intellectus duobus actibus non verſatur circa media. Confirm. bprimò. Imperium, quod nos adſtruimus, videtur eſſe idem cum conſilio: ergo. Confirm. ſecundé. AQus internos, quos elicimus, experimur in nobis, ſed tale imperium dirigens uſum adivum non experi- mur in nobis: ergo. Confirm. tertis. Tale impe- rium, cm ſit actus intelledus, deberet eſſe, vel apprehenſio, vel judicium, vel diſcurſus, cùm alius acus inte llects aſſignabilis non ſit, atqui tale im- perium nec eſt apprehenſio, nec judicium, nec di- ſcurſus: ergo tale imperium rationis non datur. Reſp. ad argum. Con. maj. Neg. min, prob Neg. ant. Quis eleétio & uſus ſunt actus diſtincti, licèt enim ambo tendant in media, tendunt tamen ſub diver- ſa rationc. Electio enim reſpicit medium in ordi- ne intentionis, in quo eſt ultimum quid & effectus finis; uſus verò in ordine executionis, in quo elt primum & cauſa finis: ergo etiam requirunt a Aus diſtinétos regulantes: ergo conſilium, quod regu- lat ele dtionem, non poteſt regulare uſum, ſed hu- jus actus regulativus eſt imperium. Deinde actus judicii continuatus poſt eleétionem non proponit voluntati aliud, quàâm ante, aliàs enim non eſſet idem adus, ſed antea proponebat media eligenda, non exequenda ſaltem proxime: ergo nec contiratus⸗ ergo requiritur imperium. Ad prima ,conferm. Neg. ant. quia conſilium eſt tantùm intimatio in- dicativa expreſſa per verbum modi indicativi v. g. boc eſt bonum facere & . Imperium eſt intimatio imperativa expreſſa per verbum modi imperativi V. g. fac hoc, buc ſequere & c. Imperium eſt actus prudentiæ, conſilium adæquatum eſt actus Eubu- liæ & Syneſis. Denique conſilium vel eſt verum, vel falſum, imperium nec eſt verum, nec falſum: quia ad imperium, fac boc, nec potelſt reſponderi concedo, nec nego, nec diſtinguv. Ad ſecundam diſt. maj. aliquos actus internos experimur in nobis Con. omnes a us internos experimur in nobis Neg. trans- miſſa min. Neg. conſeq. Plurimi enim ſunt actus in- terni, qui vix à mult⅛ͤm reflexivis viris obſervari poſſunt per experientiam, quamvis colligi poſſint per diſcurſum. Hinc D. Auguſtin. cit. ità de im- perio loquitur: Imperat animus & movetur manus, 22 tanta eſt facilitas, ut vix à ſervitio diſcernatur imperium. Ad tertiam Neg. maſ. cauſalem illius diſt. quia alius actus intelleétůs ſpeculativi aſſignabilis non eſt Con. intelle ts practici Neg. Licèt in intellectu ſpecu-⸗ lativo non inveniantur, nisi hi præcenſiti adtus, in intellectu tamen practico ſunt alii actus illi proprii contradiſtincti ab actibus intellects ſpeculativi, es, quod ordinent ad aliquod opus, nec ſignificant ve- rum, kar we Ones g 1eatio muniter licet inp tamen i Adeium, liltem tee Ohjiirie⸗ epugnare. nein lup Tntem: guo hom Pugnat, inperet, tior, non eCa: er Detium tar 11nd den od Gei Relon Cun ego Perium no Cln zutenn A Aads rdd Zeuflen Uperore Tioenn: lrickeſt nine, ſe I0res lteri d⸗ Rrell, 8, in gne gvirund in , gloc tenr⸗ um, ſed i⸗ heinde adhii in oropolit nellet iden genl, kon contlapard. man enin intientie⸗ ndicatieitd⸗ eſt intinnid 1i inpenlil um el aln Cls Bobli⸗ eſt verum, ec alum: leſpobeti nulen ⸗ auobis Ner. it. Gt a0us ⸗ 65 Ollerial Meiſolit i Eein⸗ n niuth ttr inhene, 47 gi A uelli en lpc⸗ Aleni eten rum, nec falſum formaliter, ſüntque tantàm orati- ones quædam non enuntiativæ, quales ſunt inter- rogatio, vocatio, deprecatio, imperium, ùͤt com- muniter docent Dialectici. Ad minoren dico: quod, licèt imperium non ſit formaliter judicium, in illo tamen includatur aliquod virtuale & quivalens judicium, huic judicio: boc tibi faciendum eſt: unde altém reduétive ſpectare poteſt ad judicium. Obiicies ſeptimò. Ex eo, quòd tale imperium videatur vepugnare. Primo: quia Imperium requirit diſtinctio- nem ſuppoſitorum inter imperantem & obtempe- rantem: ergo etiam repugnat imperium rationis, quo homo ſibi ipſi imperat: ergo. Secundé. Re- pugnat, ut homo ſe ipfum oret: ergo & ut ſibi imperet. Tertis. Licèt voluntas ſit potentia infe- rior, non tamen eſt cognoſcitiva utpote potentia coœca: ergo non poteſt cognoſcere imperium rati- onis: ergo repugnat tale imperium. Quartô. Im- peérium rationis etiam dirigit intentionem finis: ergo ſaltém videtur repugnare imperium rationis, quod dicimus ſolùm verſari circa media. KReſpond. ad primam diſt. ant. imperium politi- cum requirit diſtinctionem ſuppoſitorum Con. im- perium monaſticum Neg. ant. & conſeq. Monalſti- cum autem imperium, ab Ariſtotele appellarur;, quo aliquis ſibi ipſi imperat; ad hoc autem ſufficit diſtindio potentiarum in eodem ſuppoſito. Ad ſecundum Neg. conſeq. Quia orare eſt inferioris ad ſuperiorem, imperare vero eſt ſuperioris ad infe- riorem: ergo intelledtus, cujus etiam adtus pro- prius eſt oratio, quique eſt ſuprema potentia in ho- mine, poteſt quidem per imperium potentias infe- riores ſibi ſubjicere, non tamen ſubjici potentiæ alteri per orationem. Secundo. Quia oratio ſem- ber eſt ad alterum, nam qui orat, petit aliquid, H 3 quod quod dependet à voluntate alterius, ad quem ora- tio dirigitur. At veròô imperium non ſemper eſt ad alterum, ſed etiam in ordine ad exercitia poten- tiarum, quæ ſubduntur intelledtui imperantis. Dices: Imperium habet vim coërcitivam, ſed in- tellectus non habet talem reſpectu aliarum poten- tiarum in eodem homine: ergo neque illis intelle- &Gtus poteſt imperare. Reſp. diſt. maj. Imperium habet vim coërcitivam ſemper & ſolùm Neg. etiam directivam Con. maj. con. min. Neg. conſeq. Inſtan- tia eſt in lege, quæ licèt obliget ſubditos, & Legis- latorem, ſubditos tamen obligat per vim coerciti- vam, Legislatorem veròô tantùm per vim directivam. Sic pariter imperium, quando illud eſt ad alios habet vim coërcitivam, quando verôò eſt ejusdem, ad ſe ipſum, habet tantùm vim directivam. Ad tertium primò. Retorqueo argumentum: voluntas non eſt cognoſcitiva: ergo neque cognoſcit conſilium, neque quidquam aliud, conſequenter ad quid re- ceptum omnibus hoc axioma: nihil volitum, quin præcognitum Hinc Secundé. Con. ant. & prima Con. Neg. ſecundam. Licèt enim voluntas non cognoſcat tale imperium, cognoſcit tamen illud homo me- diante intellectu, & deinde mediante voluntate ap- plicat homo potentias executrices ad ponenda me- dia: principium enim cognoſcitivum & volitivum eſt ipſe homo, intellectus verò eſt principium, quo homo intelligit, voluntas eſt principium, quo ho- mo vult. Ad quartum dico etiam dari poſſe im- perium circa finem intermedium, non in quantùm habet rationem finis, ſed in quantùm halet ratio- nem medii formaliter, & in quantom eſt materia- liter & ſpecificative tantùm finis. Deinde ſecun- dùm multos eit quæſtio de voce: an actus intelle- Gs dirigens ad intentionem finis, debeat dici im- . perium. getium. hrimd) gue 20 manus Cinioens Iecls aut lig ſi gbitcatun intelledhu ciendarn ſtio. Objie. ileantu 1 /e1. M, gllem fi ellncem minatione ſatig. 5 nem, dt ſin anrut e Udo i lint benn argn le tele, War N finenn nodi Mm Meram alibu circa lienten 2 guindlt⸗ non lenputk ereitia pont perantis lyamn, ſed in⸗ Arum potel⸗ ills intelle⸗ . Inperium n Ney cWan onſel⸗ lollzn. 1os, Elai⸗ Vim cetti⸗ in Eirecltun., el Ad el eſsken, Gimm. 4 lunras ſl oNdlium, 6tum, günn pin on .ogroſt d omo ne⸗ oluntate 4. Otenga Ml⸗ Noltieum ehlunn o un, gid , lt u üguntin Mai, . Amen leſe⸗. inck⸗ Ne⸗ vean. „ 1 perium. Si enim, ut loquitur Valentia hic pands Primé, imperium ſumitur laxé, ſcilicet pro quocun- que actu intellects, ex quo aliquis alius actus hu- manus conſequitur, utique & ille actus intelleétûs dirigens ad intentionem finis dici poterit imperium. ſecùs autem dicendum: ſi imperium ſumatur ſtri- éctiùs, ſcilicet pro illo adtu humano, qui propriè ſi- gnificatur per verbum modi imperativi, per quem intellectus imperativè intimat jam eleéti medii fa- ciendam exeçutionem, de quo hic procedit quæ- ſtio. Objic. Svòâ. Contra tertiam partem. Ex eo, quéd videantur dari plures actus voluntatis eirca finem, quàns tres. Primò. Quia voluntas etiam poteſt odiſſe ali- quem finem per ſimplicem diſplicentiam, averſari eundem per diſplicentiam efficacem, vel per abo- minationem, denique habere triſtitiam de ejus præ- ſentia. Secundé. Eleétio etiam verſatur circa fi- nem, ùt patet ex illo Deuteron. 26. DEUIM elegi- ſti, ut ſit tibi DElS: ergo plures actus voluntatis dantur circa finem, quàm tres. Confirm. priméò. In- tentio finis eſt idem cum electione mediorum: er- go ſi intentio, etiam eledio verfatur circa finem. Confirm. ſecundo. Media ſunt eligibilia propter fi- nem, atqui juxta axioma : propter quod unum quod- que tale, & illud magis tale: ergo ſi media ſunt eli⸗ gibilia propter finem, finis eſt magis eligibilis. Reſp. ad primnm, diſt. ant. Voluntas poteſt odiſſe finem quà talem ſeu quà bonum Neg. ant. ſi ejus- modi finem apprehendat ùt ſbi malum Con. ant. Nam nos hic cum Angelico Doctore tantom enu-⸗ meramus actus proſecutionis circa finem, omiſſis actibus fugæ; tum quia actus fugæ non verſantur circa finem quà talem; tum quia ca diviſio ſuffi- cienter innoteſcit ex actibus proſecutionis, cùm H 4 contrariaæ 120 SS . eentraria juxta ſe poſita magis eluceſcant. Deinde actus proſecutionis ſunt radizx actuum fugæ, ideo enim homo aliquid fugit & odit aliquod malum; quia amat aliquod bonum illi oppoſitum. Ad ſe- cundum diſting ant. Electio etiam poteſt verſari cir- ca finem formaliter ſumptum, feu circa finem in communi Neg. ant. circa fivem materialiter ſum- ptum, ſeu circa finem in particulari Con. ant. Ele- Gio enim eſt de his, de quibus deliberamus & con- ſultamus, ſed de fine in communi & formaliter ſum- pto non deliberamus, nec conſulramus: quia bo- num qua tale finè confultatione & deliberatione appetimus. Quia autem ſæpe deliberari poteſt: an in quodam particulari objecto re ipfa ſit ratio finis formalis conſtituta: Idcirco de fine materialiter acce- pto, ſive de ſubſtrato materiali finis poteſt eſſe de- liberatio & electio: prout autem hoc in tali caſa ſub deliberationem & electionem cadit, eſt finis tantùm materialiter ſumptús, & ſe babet àt purum medium ad finem formaliter ſumptum obtinendum. Ideo enim hoc, vel illud bonum in particulari eli- gimus pro fine: quia in tali bono ſperamus nos re- cepturos illud bonum beatificum, quod ſinè deli- beratione appetimus. Et bine uando D. Thom. & Ariſtotel. docent: quòd intentio verſetur circa finem, electio circa medta, intelligendi ſunt de fine rigorosè & formaliter ſumpto. Ad confirm. brimam, diſt. ant. ſi cognitio regulans intentionem fiuis pro- ponat mul diſtiné & clare tam finem, quàm me- dia conducentia ad finem, queod tamen rarô contin- git Con. ſi, ut plerumque fit, proponat media tan- tum confusè Neg. ant. & confeg. Reſolutio autem noſtra de diſtinaione a duum procedit juxta id, quod ordinarie contingit. à conſerm ſecundam Con. maj. explic, min. cum diſtinct. & hoc axioma ſolùm valet, quando Juando gue com Patatio, min. &⸗ ni, M Int eloib 55 ioibil Objities let alkut . finis vide⸗ ergo. prol Rellatuar frultid n ſed ell ſe ipſa non iyn S, elieitus gi uale eſt r te prelentt Reais habe le As, citor 3 Atll hoe Olig inten WAdtd M tun ie Peſn Mn n nomine non 1 aß, t. Nenle fuge, n uod malen, n. .6* yerſati cit. ei fiemn in aller ſum. 6 itt, Ple⸗ hus N CNd⸗ nditerun. 1e: gn . Geltbenumne ri potetin ſt tatio htt eeliteraclt⸗ tel elee. iytati ,el ſinis R poronm oobevdun 3 colari mus boi o lel. 10 Nmn lleut eNe nt tn⸗ t. zintnn büßid⸗ ,AiNe. corlin⸗ geli. 60 due dnian 699 r121 E⸗ quando illud, in quo eſt comparatio, convenit utri- que comparabilium Con, min. ſi id, in quo fit com- paratio, non convenit utrique comparabilium Neg. min. & conſ. Et hinc, quia eleclio non convenit fi- ni, ùt patet ex dictis, non valet ex eo, quòd media ſint eligibilia propter finem, quòd ipſe finis ſit ma- Egis eligibilis. Obiicies nond. Ex eo, qud videantar dari paucio- yes actus voluntatis circa finem. Primo quia intentio finis videtur effe actus intelledtús, nen voluntatis: ergo. prob. ant. quia intentio finis in ſcripturis ap- pellatur nomine oculi & lucis: ergo. Secand fruitio non videtur efle adtus à voluntate elicitus, ſed eſt folàm paſſio impreſſa voluntati ab objecto ipſa non concurrente: ùt videtur docere Scotus in 1. diſt. 1. qu. 2. ergo. ant. prob. adus à voluntate elicitus dicit velle, ſed gaudium de re præſenti, quale eſt fruitio, non dieit velle, ficut triſtitia de re præſenti non dicit nolle, quod patet: quia in beatis habetur nolitio peccati, non tainen triſtitia de illis. Reſp. Ad primum neg. ant. Tum, quia intentio dicitur ab eo, quod eſt tendere in aliquem finem, atqui hoc eſt proprium voluntatis: ergo. Tum quia intendere v. g. Lucrum, fanitatem juxta com- munem ufum loquendi, nil eſt aliud, quàm velle hæc per aliqua media conſequi, atqui velle con- ſequi eſt adtus voluntatis: ergo. Prob. expl. ant. cum diſz. intentio appellatur nomine oculi & Lucis præſuppoſitivè conc, formaliter neg. ant. & conſeꝗ. Nam juxta D. Thom. hic Ju. 12. art. 1. Intentio nomine oculi aut lucis metaphoricè appellatur, non quòôd intentio finis ad intellectum pertineat;, ſed quia cognitionem præſupponit. Ad ſecundum neg. ant. quia fruitio eſt adus vitalis, hic autem non S 122 W☛ non poteft provenire à principio effective extrin- ſeco, ùt patet, ergo. Deinde gaudium, ſeu fruitio poteſt eſſe meritum vel demeritum, ùt ſi quis v. g. habet gaudium, vel deledatur in virtute &c. atqui meritum & demeritum fundantur in actionibus liberis: ergo. Prob. primæ conc. maj. neg. min. cum ſua prob. Nam S. Auguſtin. Lib. 14. de civitate Dei cap 6, docet omnem motum voluntatis eſſe voli- tionem, atqui gaudium de re præſenti eſt quidam motus voluntatis, eſt enim quædam vitalis inhæ- ſio in objecto cum quadam dulcedine: ergo. Si- militer etiam triſtitia eſlt quoddam nolle, eſt enim quædam vitalis fuga & averſio appetitus à malo præſente, cum quadam amaritudine & afflictione: ergo. Ex quo etiam patet, cur in beatis poſlit eſſe nolitio peccati, non verèò triſlitia: quia vide- licet triſtitia non eſt nolitio qualiscunque, ſed no- litio cum amaritudine & afflidione, quæ ſtatui beatifico repugnat. Objicies decimèò contra quartam partem. Conſenſus eſt actus ſolius potentiæ cognoſcitivæ; nam con- ſentire eſt ſimul ſentire, ſed ſentire eſt actus po- tentiæ cognoſcitivæ: ergo & conſentire. Secundò quia confenſus non videtur eſſe adus diſtinctus ab electione. Tertis quia confenfus eſt de fine, non de mediis: ergo voluntas non verſatur tribus acti- bus circa media. Reſp Ad primum diſt. ant. Conſenſus permodum ſententiæ ſeu judicii eſt adtus ſolius potentiæ co- gnoſcitivæ conc conſenfus permodum complacen- tiæx, ſeu approbationis neg. ant. Theologi autem nomine conſenſus ufurpant pro ſignificanda appro- batione & complacentia in mediis per conſilium inventis, quæ haud dubiè pertinet ad voluntatem: ergo. Eræterea judicium intelledus potis dicitur aſlenſus; Aſenſus citur tom p A ſuun ſtinchus orlnane continer precise necellarin non Gilti Ver die dondacil in horu tamen ſolam 4 erini, ſumprus Ueg. Nam lbet acte Dropobdte roprie! Rt. de Vounta ſliumn 4 conlente A e W Ohie tellec bus e H, tia! drge Virtas 1 kelp lectio feirtent⸗ Im, ſeuintio t ſ glnt lte ag 0 aclionibu teg: Mil. ℳ (lvitute M 1s ele voli⸗ 1el awdn itals iohe⸗ einl N olle, dtain Etitcs 1 nd afldine beatis po , gbin il⸗ le, les 1o, gun ſatul Cobleolos mugn eone P adus e, Getalk iralus ſie, non Cbigi, venolt lennt onphren. i A. cinn⸗ llu um 6 Aor alus 1 aſſenſus, quàm conſenſus, & hinc intelledtus di- citur aſſentiri, voluntas autem conſentire, in quan- tùm per ſuum actum conformatur judicio rationis. Ad ſecundum, diſt. aut. Conſenſus non eſt actus di- ſtinctus ab electione in caſu extraordinario conc. ordinario neg. ant. licèt ſubinde & extraordinariè contingere poſſit, ut intellectus practicus unicum præcisé medium inveniat ad finem conſequendum neceſſarium, conſequenter in hoc caſu, conſenſus non diſtinguatur realiter ab ipſa electione, ſecùs verô dicendum, ſi plura fuerint media ad finem conducibilia, quod ordinariè contingit, tunc enim in horum quolibet voluntas ſibi complacet, unum tamen præ alio eligit. Reſolutio autem noſtra ſolùm de iis procedit, quæ ordinarié fiunt. Ad tertium, diſt. ant. Conſenſus improprié & laxé ſumptus eſt de fine conc. propriè & ſtricté ſumptus neg. Nam primô Conſenſus ſumi poteſt pro quo- libet actu voluntatis ab intelleétu aliquod bonum propoſitum acceptante, ſed hic conſenſus eſt im- propriè talis, & poteſt etiam eſſe, de fine, ùt pa- tet. Secunds ſumitur pro illo actu voluntatis, quo voluntas ſibi in mediis complacet, quæ per con- ſilium definita & inventa ſunt, & hic dicitur conſenſus antonomaſticè & proprié, & ſoluͤm eſt de mediis ſicut definitio & inventio conſilii. Objicies undecimò́. Electio videtur eſſe actus in- tellectůs: ergo voluntas non verſatur tribus acti- bus circa media. Prob. aut. primò juxta Ariſtot. 6. Eth. cap. z. electio eſt intellectus appetitivus;: ergo. Probatur ſecunds electio eſt actas à pruden- tia: ergo elſt actus intellectůs; cùm prudentia ſit virtus intellectualis. Reſp. Ad argum. negant. Ratio eſt: Tum quia electio terminatur ad objectum voluntatis ſcili- cet cet ad bonum utile, nulla autem potentia po- teſt exercere actus circa objectum alterius poten-⸗ tiæ, ùt patet. Tum quia electio eſt actus liberta- tis, ſola enim libertas eſt vis electiva, ſed liber- tas eſt ſolius voluntatis: ergo etiam eledctio eſt a das ſolius voluntatis. Ad prob. primam explic. ant. cum diſt. Electio eſt intellectus ſeu adtus intellects præſuppoſitivè conc. formaliter neg. ant. & confeꝗ Nam nihil aliud voluit Philofophus dicere, nisi quòd electio ſit actus voluntatis neceſſariò præſup- ponens actum intellectus, quod patet ex eodem 3. Eth. cap. 2. ubi ſic explicat eletionem: quòd fit a Qus voluntatis præconſiliatus, hoc eſt, prælup- ponens inquiſitionem, & conſilium intellectus circa media eligenda. Ad brob. ſecundam, diſt. ant. electio eſt actus à prudentia direcgtivé conc. elici- tivè neg. ant. & conſeq: electio enim non eſt à pru- dentia tanquam à cauſa effectiva, ſed tantùm tan- quam à caufa regulativa, in quantùm electio, ut recta ſit, exigit à prudentia regulari;, ut docet D. Thom. 22. 44. 49. Objicies duodecim. Electio eſt efficax volitio me- diorum: ergo ſe ſola erit ſufficiens ad mediorum executionem determinandam: ergo non erit opus ufu activo realiter diſlindo ab electione: ergo. Cenferm. Voluntas per ſolam electionem ſufficienter applicat intelle dum ad eliciendum imperium ra- tionis: ergo etiam per ſolam ele clionem ſuſſicien- ter poterit applicare reliquas potentias ad exccu- tionem & pofitionem mediorum. Reſpond. ad argum. diſt. ant. Electio eſt eſſicax volitio medionum, ſi ad eam ſequatur imperium rationis, & uſus adivus applicativus potentiarum executricum ceac. ſecùs neg. ant. & conſeq. Nam nisi poſt electionem ſequatur imperium & uſus aeiirte, clectto tſedtio loc eſt aRiVs diſlinch Chltaten Foluntns, anda no Gone, l tate eligt cxequim Dices: idem o wedii: cira ide tate eune tenglit in rCinem eit . 4. guam habe r Pertinen Glirur d. Orca ne⸗ dio erd cgereſtio eltioni, Atenele 4”C zr d Peranc cet int⸗ lienter um. randa d ean r Potedin N⸗ etins ſolr (us Ibert⸗ , lec ber cleclio el ee a,. iutelelis d llſil⸗ lcete, W rio greln et e⸗ ken en MA leckus eltd „ h d . elicl⸗ Ali pyu. tun tan⸗ elo⸗ u dr Core voltio gie⸗ nelſorun elit ner elgd⸗ hemet Nenunt⸗ nſilie⸗ 1Ad. S83 125 S89.- ele tio non erit efficax: nam electionis effcacia in hoc eſt, quôd vi illius ipſum imperium & ufſus activus ſequatur. Talem autem uſum ab eleclione diſtindum eſſe inde patet: quòôd ad novam diffi- cultatem ſuperandam novo indigeat conatu & adu voluntas, ſed in executione mediorum eſt ſupe- randa nova difficultas, quæ non erat in ſola ete- ctione, media enim frequenter cum magna facili- tate eligimus, quæ poſtea cum ſumma difficultate exeq uimur: ergo. Dices: Eledtio & uſus activus verſantur circa idem objedlum: fſcilicet circa bonitatem utilem medii: ergo ſunt idem. Reſp. diſt. ant. verſantur circa idem objeéctum, ſub diverſa tamen formali- tate eonc. ſub eadem zeg. ant. & conſeg. Nam elecſtio tendit in bonitatem utilem medii, t pertinet ad ordinem intentionis, vel ùt loquitur 8. Thomas cit. art. 4. ſub ratione proportionis & utilitatis, quam habet ad finem. Uſus verô tendit in illam, ùt pertinentem ad ordinem executionis, ſeu ùt lo- quitur S. Thom. zat eſt à parte rei. Item: Ulſus eſt circa media ùt conjuncta executioni exercitæ, ele- Gio verô eſt circa medium ùt præſcindens, ab hoe exercitio, & hinc quia uſus eſt eonjundtus, exe- cutioni, ſeu operationi potentiæ executivæ, neon autem ele tio; ſequitur neceflario illa eſſe diflincta. Ad Confirm. neg. conſeg. diſparitas eſt: quia ma- jor occurrit difficultas in exequendo, quàâm in im- perando. Hinc licèt ſola electio ſufficienter appli- cet intelledum ad imperandum, non tamen ſuffi⸗ cienter applicat potentias executrices ad exequen- dum. Nam dum nova occurrit difficultas fupe- randa, novo opus eſt voluntatis actu,; & conatu ad eam ſuperandam, & licèt etiam in excutione nova difficultas non occurreret, tamen adhuc ufus actiyus activus & electio erunt actus diſtincti realiter: quia uſus ſupponit imperium rationis, non autem electio. QuESTIO IX. An homini in ſtatu naturæ lapſæ inſit libertas indißferentiæ? Ecundàùm Theologos quatuor dantur libertatis genera, ſcilicet libertas à miſeria, à peccaio, 4 coactione, à neceſſtate: Libertas à miſeria eſt Li- bertas gloriæ; cùm cnim beatitudo ſit omnium bonorum complexio, omnem excludit miſeriam. Libertas à peccato eſt libertas gratiæ, utpote per quam à peccati jugo immunes, excuſséque veluti jugo, in via virtutis, liberi & expediti incedi- mus, & DEO, qui vera libertas eſt, ſervimus. Libertas à coaétione ell, quæ tunc contingit, cùm aliquid fit ſiné violentia & vi extrinſecùs illatâ, licèt fiat neceſſariò, nec in facientis poteſtate ſit, ab illius exercitio cohibere, liberum hoc modo idem eſt, quod voluntarium. Libertas à neceſſtate quæ propriſſimè libertas dicitur, eſt, qua nimirum quis fui juris conſtituitur, plenàmque habet ſuæ voluntatis poteſtatem ac dominium, ità ut poſlſit rem aliquam velle, vel nolle, ampleéti, vel re- ſpuere, & vocatur libertas indifferentiæ, ſeu in- determinationis, & communiter definitur: quòôd ſit habiti omnibus ad agendum requiſitis poſſe agere, vel non agere, ſeu quod frt potentia proxima ad agere, vel non agere, vel potentia proxima ad actus in- componibiles, vel denique potentia ſimultanea ad actus, quorum ſimultas repagnat. Et de hac in præſenti eſt uæſtio, quam poſt Ssimonem magum; Stoicos; Mani⸗ Manich: nelius bus, 2 contra Relo Ale in e/ e f Alunbus contta Nl ſi ineſe Mhenatenn Innocen Aaranir Tenden inite/ efta,4, Cochrinz glatn her E rorich berunn he eſirt di gei un Ge linh, ſeneltz cn Cer Uihaberi dn eſt t, Pohar ia pror n hums an pro tati oner Rirun tealitigti non Nin 1 4 Ar libettet⸗ 4 Peucg! ſera . ſt onnun it mierun. ltpote hel Cge elutl Ii mnced. ſeryimus. it, ein N Ulata, telnet , for gol⸗ 4 neteſtt. rimirum babet Iie i Ar⸗ t. 14d N. ud Nee ℳ, i⸗ . Manichæos, Calvinum, Lutherum, negavit Cor- nelius Janſenius Epiſcopus Iprenſis cum ſequaci- bus, aſſerens voluntatem neceſlitari per gratiam; contra quos ſit. Reſolutio. Voluntati bumanæ etiam boſt lapſum Adeæ ineſt libertas indifferentieæ, ſeu indeterminationis: eſt de fide definita à pluribus Pontificibus & in pluribus Conciliis. Nam Pius V. & Gregor. XIII. contra Michaelem Bajum definiverunt: Operibus uo- ſtris ineſſe non tantùm libertatem à coactione, ſed etiam libertatem indifferentie, & ſinè hac non eſſe peccatum. Innocent. X. & Alexand. VII. tanquam hæreticam damnârunt hanc Janſenii propoſitionem: Ad me- rendum & demerendum in ſtatu naturæ lapſæ non re- quiritur in homine libertas à necelſtate, ſed ſußkeit li- bertas à coacfione: ſic pariter ante Janſeniam hæc doctrina damnata fuit in pluribus Conciliis, tan- quam hæretica, ſcilicet in Arauſicano, Senonenſi; & noviſſime in Tridentino, Seſſ. 6. can. 5. Si quts libernm bominis arbitrium poſt Adæ peccatum amiſſum & exſtindtum eſſe dixerit, anathema ſit. Itèm can. 4. Si quis dixerit liberum homini: arbitrum à DEO mo- tum & excitatum, nil cooperari aſſentiendo DEO ex- citanti, neque poſſe diſſentire, ſi velit, anathemæ ſit. Revelata Oſeæ 24. Optio vobis datur eligite quod blacet. Gen. 4. Subter te erit appetitus tuus, & tu do- minaberis illius Eccleſ. 3r. Qui potuit transgredi,; & non eſt transgreſſus facere mala, & non fecit. Probatur primò. Libertas indifferentiæ eſt poten- tia proxima ad agere, vel non agere, ſed volun- tas humana in ſtatu naturæ lapſæ habet poten- tiam proximam ad agere, vel non agere: ergo eſt libera libertate indifferentiæ. Prob. min. ante ope. rationem voluntatis ſæpiùs præcedit judicium di- rectivum indifferens & proponens objectum;, ùt non — non neceſſitans vel ad amorem, vel odium, ſive ad volendum, ſive ad nolendum, vel etiam ùt bonum mixtum, hoc eſt, ſecundùm quid bonum, ſecundum quid malum v. g. bonum ſenſibile qui- dem & delefdtabile, ſed malum morale & inducti- vum gehennæ. Rem ſæpiùs intellectus comparat bonitatem & malitiam. Itèm diverſas bonitates, & inter ſe incompoſſibiles, antequam voluntas exeat in adum, atqui judicium & actus ejusmodi comparativus eſſet per ſe, & ex natura rei otioſus && ſuperfluus, (mvoluntas ad alterutrum extremo- rum ſive ab objecto, ſive ex natura ſua, ſive aliunde præcisé ante operationem eſſet determi- nata & neceſſitata ad unum, ſeu ſi non elſſet pro- ximè indifferens ad agere, vel non agere: ergo. Probatur ſecund. Quia omnes judicant in ho- mine quædam opera eſſe prudenter laudabilia: quædam vituperabilia, & ideo mereri præmium, vel pœnam, ſed laudabilitas, & vituperabilitas ſupponit libertatem indifferentiæ: nam nemo pru- denter laudatur, vel vituperatur de iis, quæ ne- ceſſariò facit: ergo. Probatur tertis. Quia omnis homo ſanæ mentis experitur remorſum conſcientiæx, dum malé ope- ratur: ergo judicat ſe obligari ad ſic non operan- dum; atqui ſi neceſſitaretur ad ità operandum, non poſſet id judicare nisi erroneè, cùm non de- tur obligatio ad impoſſibile: ergo non neceſſita- tur ad ità operandum: ergo ità operatur, ut po- tuerit non ità operari: ergo operatur liberé li- bertate indifferentiæ: ergo. Prohatur quarts. Quia de multis a Ribus pruden- ter à nobis fit conſultatio & deliberatio, ſed de actibus neceſſariis, ſeu ine vitabilibus, qui in pote- flate noſtra non ſunt; ut fiant, vel non fiant, nulla;, fulla, 1 § geiih ergo il vole divina, ſec prae tnifhont Dyobate t tot ſit ehortatt ſit hac, Plura l Knont non facit Nia ud 1 gund l ini ineſſe 1e ejas el Iuen, 6 Uid Rom niſeretit, , ne dehh. kentir, non hen ingefibe E non ſ. lpoſn iun. hab s, a odion Ge Vel eiam 1 guid boron ſenſibile & indact CfP honitates voluntas 1 eckmodi 4 1coriol Gin exttend⸗ Ure lin 1 let eetni on elete⸗ gele: elgt 5 5 mnt in 1o ucalila, 7rmiue, pelebillas end ſi⸗ i e N ponen conme⸗ ol ehr 0 Inn , tiren! ler⸗ bun 4 „ S33 129 682. nulla, nisi imprudenter, poteſt fieri conſultatio & deliberatio: ergo in nobis dantur aéëtus liberi: ergo libertas. . Frobatur quinté. Evidens eſt dari præcepta tam divina, quàm humana, affirmativa & negativa, ſed præcepta non dantur reſpedtu actionum & omiſſionum neceſſariarum, & inevitabilium: ergo. Probatur denique ſext́. Quia non eſſet ratio: qua- re tot ſint/ad virtutem ſtimuli & incitamenta, tot dehortationes à malo, ſi homini poteſtas libera non ſit hæc, vel illa amplectendi, de quibus videre eſt plura apud F. Eſparſa hic 4. 12. ergo. Oppoſitorum Solutio. S primd. Si homini ineſſet libertas indiffe- rentiæ, eſſet in hominis poteſtate facere, quod vult, & non facere, quod non vult; atqui homo ſæ- pe non facit, quod vult, & facit, quod non vult, juxta illud Rom. g. Non quod volo bonum boc ago;, ſed quod odi malum, boc facio: ergo. Secundò, Si ho- mini ineſſet libertas indifferentiæ, eſffet in poteſta- te cjus velle operari bonum, prout oportet ad ſa- lutem, ſed hoc non eſt in hominis poreſtate juxta illud Rom. 9. Non eſt vol entis, neque currentis, ſed miſerentis. Itêm jJeretn. 10. v. 23. Non eſt hominiz, via ejus, nec viri eſt, ut ambulet, & dirigat greſſus ſuos: ergo. Reſp. diſt. maj. Si homini ineſſet libertas indiffe- rentiæ, faceret actiones deliberatas, quas vult, & non faceret, quas non vult con. faceret primos adtus indeliberatos, & motus concupiſcentiæ, quos vult, & non faceret, quos non vult zeg. maj. Allatus Apoſtoli textus juxta S. Auguſtin. lib. 3. contra Ja⸗ lian. habet hunc ſenſum: non quos volo motus pri- mos, ac indeliberatos, ad bonum licttum femper in 1 me me experior, ſed quos odi, & nolo motus primos concupiſcentiæ ad honum illicitum, hos ſentio. Alii aliter con. maj. diſt. min. Homo ſæpe non facit, quod vult tantùm inefficaciter, & facit, quod non vult, etiam tantùm inefficaciter con. non facit, quod vult efficaciter, & facit, quod non vult efficaciter neg. min. & con. Ad ſecundum diſt. min. Velle, & operari, prout oportet ad falutem, non eſt in ho- minis poteſtate ſeclusô gratiæ divinæ adjutoriéò con. cum tali adjutorio gratiæ divinæ neg. min. Hinc al- lati textus ſolà⅛ͤm docent, quòôd homo ſeclusé mi- ſericordis DEl ſupernaturali auxilié, non ſit ſuf- ficiens velle currere & dirigere greſſus ſuos in viam ſalutis æternæ. Objicies ſecundè. Varia S. Auguſtini teſtimonia. Primum deſumitur ex epiſt. 1o7. ad Vitalem: Liberum arbitrium ad diligendum DEUIM primi peccati granditate perdidimus. Secundum ex cap. 3. Enchy- ridii. Liberô arbitrid malè utens homo, & ſe per- dit & ipſum. Tertium, ex lib. de perfect. Juſt. cap. F. Quia peccavit voluntas, ſecuta eſt peccatum pee- candi pura neceſſitas. Denique in lib. operis im- perfecti contra Julianum, impugnat accerrimè bi- frontem indifferentiæ libertatem: ergo. Keſp. Hæc teſtimonia explic. cum diſt. Et loquitur S. Auguſtin. Liberum arbitrium per peccatum Adæ fuiſſe totali- ter perditum & cxſlinétum etiam per ſubtracétio-= nem virtutis naturalis neg. docet illud fuiſſe per- ditum ſecundùm quid, ſeu debilitatum per ſubtra- ctionem juſtitiæ originalis & gratiæ ſupernatura- lis, ità ut ſinè gratia DElI non poſſit bene & me- ritoriéè operari, & omnia peccata devitare con. Cùnm enim Julianus & Pelagiani docerent: Voluntatem hominis lapſi etiam ſeclusà DEI gratiâ eſſe à ſe pronam & facilem ad benum, ſicut erat in ſtatu in⸗ nocentiæ. focentis cet vol⸗ cobcuß Rabile ſtunn tin gtut Ni, nisl AIt, Pro⸗ Derditam nom pr. cöplem gitia ori Vel dem ergo n0. Authont, Ir, 1, ertoe, glunari Gtlt, len Uaderher ieſatde Del, Atifnm, rile irſi Wer! W coſ Inde 1 ipie dro gen ſponti aliqni tüm notus irwe 5 ſenin Ni e non t, gvod n n lacit,glil . teſſcacite Velle, 1el in ho⸗ Petorid ene t. ine i. ſecloto n⸗ non lell⸗ luoznfam leſtinonie 1, Libetun ni geunti 5 Lich⸗ le ſet⸗ . ahe⸗ tumn ſet⸗ h deniſ . Celrine e eſy M 8 pllix ſe al⸗ ſhndio⸗ 4 ſile et. del ſabegt⸗ TMota en. .C lvatten Ei plun- tic⸗ nocentix. Contra hos diſputans S. Auguſin. do- cet voluntatem humanam poſt peccatum ratione concupiſcentiæ magis eſſle pronam ad bonum dele- Qabile ſecundùm ſenſum, quàâm ad bonum hone- ſtum, nec poſſe illam ſuperare tentationes præſer- tim graviores, & vitare peccata, ac meritorié ope- rari, nisi per ſupernaturalem DEI gratiam adjuve- tur. Proinde nullibi dicit liberum arbitrium eſſe perditum, quoad innatam facultatem eligendi; unum præ alio ex oppoſitis, ſed afſerit ſolàùm, quòd complementum gratiæ ſupernaturalis nimirum ju- ſlitia originalis & gratia ſit perdita. Objiicies terti. Ad actum moralem meritorium, vel demeritorium ſuffcit ſola libertas à coaclione: ergo non requiritur libertas indifferentiæ. Ant. prob. authorit. S. Thomæ, qui in 2. ſent. diſt. 40. 4. I. art. 1. docet: actus humanos eſſe in genere moris per hoc, quòd ſint voluntarii, atqui ad hoc; ut ſint voluntarii, ſuſficit libercas à coactione: ergo Se- cande, Idem S. Doctor in 2. diſt. 25.4. 7. art. 2. ad tum habet hæc verba: di cendum, etéamſi libera arbitriam Chri- ſti eſſet determinatum ad unum numero, ſi ut ad diligendum DEIIM, quod non poteſt non facere, tamen per hoc non amitteret libertatem, aut rationem laudis ſive meriti 5a quia in illud non coaétè, ſed ſpontè tenderet, & ità eſſet adas ſui dominus: ergo ſufficit ad adum moralem libertas à coadtione. Reſp. neg. ant. ad authorit. primam S. Thomæ di- co: ſpontaneum, voluntarium, & liberum, ſub- inde pro eodem accipi, & ſimul confundi tropicè accipiendo genus pro [pecie,; & viciſſim ſpeciem pro genere, & ſic S. Doctor in allato ſenſu accepit ſpontaneum & liberum. Ad ſecundam reſpondent aliqui Thomiſtæ, quod S. Thomas in præſenti: tan- tùm dubitative, non vero allertive fuerit locutus- 1 2 Verùm Verùm quidquid ſit, de hoc, dico: ſi S. Thomas eo locô fortè ità ſenſit, eum hanc ſuam ſententiam in pluribus locis reformâſſe, ùt præſertim apparet in diſput. q. 29. art. 6. ad primum ubi ad eandem ob- jectionem ſuam, quam ſolverat in libris ſententia- rum ità refpondet, dicendum: quod licèt anima Chri- ſti fuerit determinata ad unum ſecundum genus moris, ſeilicet ad bonum: non tamen erat determinata ad unum Kmpliciter, potuerat enim hoc, vel illud facere bonnm, aut non facere. Ideo libertas in eo remanebat;, quæ re- quiritur ad merendum, ubi, ùt patet, manifeſlè ad me- ritum requirit libertatem contradictionis in Chriſto. Objicies quartò. Juxta Ariſtotelem z. Eth. cap. 2. ſteut ſe habent prinetpia ſpeculativa ad concluſiones, itd ſe habet finis ad electiones; ſed concluſio neceſlariò ſequitur ex præmilſlis: ergo & electio neceſſariô ſequitur ex fine intento, conſequenter nulla electio eſt libera libertate indifferenti?. Reſp. explic. Ariſtotel. & dicit inter principia reſpectu conclu- fionum, & inter finem reſpectu electionis eſſe om- nimodam paritatem neg. aliqualem conc. maj. Nam in hoc eſt paritas: quod ſicut intellecdus nullam poteſt deducere concluſionem, nisi ex præmiſſis, & præcognitis principiis; ità voluntas nullam poſſit facere electionem mediorum, nisi fine præamato. Diſparitas autem eſt in hoc: quòd præmiſſæ præ- ſertim evidentes intellectum neceſſitent tam ad ſpe- ciem, quàâm ad exercitium concluſionis: finis veròô intentio non neceſſitet & determinatè ad hanc ſpe- ciem, vel individuum electionis, quando intelle- tus per conſilium plura adinvenit media, ad finem conſequendum utilia. Objicies quintò. Si nulla ſit indifferentia in moven- te, nulla etiam indifferentia eſt in mobili, ſed in intellectu movente, nulla eſt indifferentia: ergo nee nec in Nedp. nec e non erl lein Mobile, Nnoreat morenti moreatt mopyentt phantal & mate Lholcit Voluntes iplan et ſeenco inamanco 6 i oluntats. NONeaNNt miktann Wuntae Cir ktin e⸗ lnleguer iciraren N lioktnte quend namn ſit radlum tantdn mum: bet libe ceſſar; N lene ſentttünn tim apne Audem l. ſententii. mins Chi. s Mri, ie aAunun 7e berum, t;, u4 fell adre⸗ 8in Chle. Eth tat. lcſone, 1 neceliti⸗ neceliri ſ clecho , Aßle. Coneſu⸗ ele omn⸗ nai. Nem 8 Döllan llam t prumni nilege⸗ anil ſe⸗ Hnſs ſen⸗ Ahy⸗ Ilnen noel⸗ ☛ nec in voluntate mobili, & mota ab intelledtu. Reſp. diſt. maj. Si in movente non elſt indifferentia, nec ea erit in mobili, ſi illud ſit puré mobile, & non etiam movens ſe ipſum con. ſi ſit mobile ſimul & ſe ipſum movens neg. maj. con. min. neg. conſeq. Moebile, quod ità movetur ab alio, ut tamen etiam moveat ſe ipſum, non ſequitur omnes conditiones moventis: Inſtantia eſt in intellectu, qui licèt moveatur à phantaſia, non ſequitur tamen omnes moventis phantaſiæ conditiones, & idcirco licèt phantaſia intellectum moveat per mera ſingularia & materialia objecta, intellectus tamen etiam co- gnoſcit univerſalia & immaterialia. Cùm ergo voluntas moveatur ab intelleétu itàâ, ut tamen ſe ipſam etiam moveat, licèt intellectus in cogno- ſcendo non ſit indifferens, poteſt tamen voluntas in amando eſſe indifferens. Cujus ulterior ratio eſt: Quia intelleétus non eſt adæquatum movens voluntatis, jcùm voluntas etiam & principaliter moveatur ab objeco, adeôque objedtum habens mixtam cum bonitate malitiam, eſt indifferens, ut voluntatem moveat, vel ad amorem, vel odium ſui. Objicies ſexté. Qui neceſſarié vult finem, vult etiam neceſſariò medium unicè requiſitum ad finem conſequendum, ſed homo necefſlariò vult ſummam felicitatem & ultimum finem: ergo etiam neceſſa- riò vult medium unicè requiſitum ad ſummam fe- licitatem; atqui ad ſummam felicitatem conſe- quendam unicè neceſſarium eſt medium optimum nam ſiné hoc homo non conſequeretur ultimum gradum felicitatis: ergo homo neceſſariò vult non tantùm ultimum finem, ſed etiam medium opti- mum: ergo homo nec ad finem, nec ad media ha- bet libertatem indifferentiæ Reſp. diſt. min homo neceſſariò vult ſummam felicitatem objectivam con. I 3 min, Je „699 134 682 min. ſummam felicitatem formalem, uneg. min. Vel ſi objeclio ſupponat, pro beatitudine formali, ſub- diſt. neceſſariò vult ſummam felicitatem, & beati- tdinem formalem quoad ſpeciem con. ſummam quoad intenſionem neg. Licèt enim homo natura- liter, & neceſſariò deſideret cognoſcere, & amare ſummum bonum, non tamen neceſſariò deſiderat ſummum & intenſiſſimam cognitionem ſummi veri, nec ſummum & intenſiſſimum amorem ſummi bo- ni: hinc non omnes appetunt prima in cœlis ſub- ſellia, nec mater filiorum Zebedæi pro utroque fi- lio petiit, ſedem à dextris. Deinde dico, quòd idem gradus beatitudinis formalis intenſus v. g. ut odο poſſit obtineri per plura media, & diverſarum virtutum merita: ergo licèt quis intenderet ſum- mum beatificæ viſionis, & amoris gradum, adhuc liber eſſet, ad hujus, vel illius medii electionem, poſsétque deliberare, an illum gradum viſionis ſibi procurare vellet;, vel v. g. in ſtatu religioſo, vel militari! Objicies ſeptinò. Aſtrologi ſæpe de futuris vera prædicunt etiam de iis, quæ à libera hominum vo- luntate dependent, ùt v. g. de bellis, & victoriis, de quorundam exaltationibus, & de alierum de- prelſionibus; ſed talia non poſſunt prædicere, nis aſtra voluntatem neceſſitent ad ejusmodi operatio-= nes: erge voluntas humana non eſt libera liberta- te indifferentiæ ad tales operationes. Reſp. diſt. maj. & tales prædictiones Aſtrologorum de futuris ſunt veræ, reſpeétu eorum hominum, qui liberè nolunt dominari ſuis paſſionibus, & eisdem reſi= ſtere tran maj. reſpectu eorum, qui liberé ſuis paſ- ſionibus dominantur & reſiſtunt neg. maj. Nam ùt loquitur S. Thomas hic g. 1if. art. 4. ad 34. Cam plures bominum ſequantur palſiones, qui ſunt motas abr- . betins Hetitts ſa crle, ſionibn Prxdiet tem in/ öberum: l Are netur all Wonub bjien eodern non fae bertas decund⸗ aere poteſt Relp, ad neteſſri iten non lben, inde N Wen! Nenie, kobenn Dollt ſenger Nta Prober apere, late enimn aas, Catur pollt tir. er in l ſorcnit ſe⸗ em, & bei ,. Cummat O Naturà ,& amatt dellgerat Ummi veri, umcni do. 1cels lub⸗ utlogle . Gco, Ad olus ſg⸗ 1 Giwetſatran. leret un⸗ n, un edhionen, goſo⸗ 9 foturis het hMinun e ieruiK . Aeere inenir Nnſden ge nn 1 lies na⸗ 4,00 ⸗ ſtis S3 135 - betitis ſenfitivi, ad quos motus cooperari poſſunt corpo- ra cœleſtia, pauci autem ſint ſapientes, qui ejusmodi paſ- ſionibus reſiſtunt. Et ideo Aſtrologi in pluribus vera Prædicere poſſunt, maximè in communi, non au- tem in ſpeciali: quia nihil prohibet hominem per liberum arbitrium paſſionibus reſiſtere. Unde & ipſi Aſtrologi dicunt: quòd ſæpiùs homo domi- netur aſtris, in quantùm fſcilicet dominatur ſuis paſſionibus. Objicies oKWv Implicat, ut idem manens idem & eodem modo ſe habens in a du primo proximo non faciat idem in actu ſecundo, ſed ſi daretur li- bertas indifferentiæ, hoc poſſet contingere: ergo. Secundé., Voluntas non poteſt ſimul agere & non agere: ergo non eſt libera. Probatur ant. Non poteſt ſimul ponere duo contradiétoria: ergo. Reſp. ad primum diſt. maj. implicat reſpectu agentis neceſſarii & carentis potentiâ electivâ, ùt manens idem non faciat ſemper idem con. reſpectu agentis liberi, & pollentis potentiâ electivâ neg. maj. Pro- inde hoc oppoſitum eſt petitio principii: qui enim aſſerit & probat in homine dari libertatem indiffe- rentiæ, hoc ipſo probat, dari aliquod agens, quod codem modo ſe habens in actu primo proximo poſſit agere, vel non agere, adeôque poſſit non ſemper facere idem: ergo dum adverſarii aſlumunt contrarium, petunt principium, nisi id aliunde probent. Ad ſecundum diſt. ant. non poteſt ſimul agere, & non agere ſimultate potentiæ neg. ſimul- tate aſtuum con. ſimiliter etiam diſtinguo prob. Cùm enim libeztas fit potentia proxima & ſimultanea ad actus, quorum ſimultas repugnat: Ut voluntas di- catur libera, ſufficit, & ſolùm requiritur, ut illa poſſit ſimul agere, & non agere ſimultate poten- tix. 14 Objicies X Objicies noné. Quisquis id vult & agit, quod hie & nunc videtur optimum; ſed quòd hoc, vel illud videatur alicui magis, vel minùs bonum, non eſt in hominis poteſtate: quia, ùt inquit Philoſophus, quælis unusquisque eſt, talis fini videtur ei. Unde iracundo bellum videtur melius quàm pax: é con- tra manſueto videtur melior pax, quâm bellum. Quòôd autem tales, vel alii ſimus, non pendet à no- ſtra poteſtate, ſed provenit ab influxu cauſarum particularium, quæ adfuerunt noſtræ generationi: ergo homo non eſt indifferens ad volendum, vel agendum. Reſp. neg. maj. ùt patebit ex dicendis. Quando autem dicitur, quod tale cuivis appareat objectum propoſitum, qualis ipſe vel à natura, vel ab aſſuefactione eſt: non debet ità intelligi, quaſi verô illud ſolàùm videatur homini bonum, & præ- eligibile, ad quod vel à natura, vel ab habitu in- clinatur, ſed ſolùm eſt ſenſus, quôd illud, ad quod quis ex ſe propendet, ſoleat apparere ſimpliciter melius, quàm ejus oppoſitum, quo tamen non ob- ſtante adhuc oppoſitum apparet bonum, & ſecun- dàùm quid melius, adeoque præferibile bono abſo- lutè meliori. Cujus ratio alterier eſt: Quia incli- natio naturalis, ſeu habitualis hominis non impe- dit vim naturalem intellectůs, per quam is adver- tere poteſt ad objecta ſibi propoſita, & conſequen- ter ad rationes boni, vel mali, per quas unum ob- jectum excedit alterum objectum, adeôque non obſtante hujusmodi inclinatione, manet voluntas libera ad unum alteri præferendum. Obiicies decims, DEIIsS eſt veré liber, & tamen non habet indifferentiam ad agendum, vel non agendum, cùm DElIIS urpote immutabilis, quod ſemel voluntate ſua ſtatuit retractare nequeat: er- 30 ſtat libertas ſinè tali indifflerentia. Secundé, Si DEIS 1 4 DEUS i gudd ſe verit, angeli, ad illum. ſec ſenel N, Nn lenel alie tis, dolle DEs di non velle Cteaturas chariam nen. ſen honine Ut, nu ionorum Iangamn P lenſfolm ſt wolanns nldtemn, oc tmen Aiina cire tumn Prineſpii Coltione eIRArAN PaRet v ämorem Chiee Morjencl Dotllit Lare; er Oppoſit on pece 4 dei g hoc,alad P 5 um, non Philolophn ei,. Uod r: e eo⸗ in bellum. eudet 1no⸗ CANlaru genetationi: R eodon, ez Cielli⸗ vis aprurd 4 3 nature,t ellei, gui n, & Ple⸗ Habitu il⸗ ,Mqro mnplieſtet 4 N0. 00e 5 lſeſite N . bege n t ſolnt Eunc- 6nn Neli, l S X Kervo⸗ ln irel⸗ Non iNpt Salen DEUsS ideo dicatur velle liberé v. g. creaturas, eò quòd ſe ad volitionem illarum liberè determina- verit, ſequitur etiam amorem beatificum reſpeélu angeli, vel hominis eſſe liberum, eò, quod ſe etiam ad illum amorem propria libertate determinaverit, ſed ſequela eſt falſa: ergo. Reſp. ad primum neg. maj. Nam licèt DEIS, ſuppolſito hoc, quòd jam ſemel aliquid voluerit, ratione ſuæ immutabilita- tis, poſlea ampliùs non poſſit velle. Ut tamen DEUS dicatur liberè velle, ſufficit, quòd abſolutè non velle potuerit; ſicut utique ab æterno voluit creaturas, cùm voluntas divina nullam habeat ne- ceſſariam habitudinem ad creaturas. Ad ſecundum neg. ſeq. Nam licèt amorem beatificum in angelo & homine præceſſerit voluntas libera permodum me- riti, in quantàùm ſimul fuit principium actuum me- ritoriorum, quibus meretur amorem beatificum, tanquam præmium, non tamen præceſſit amorem beatificum permodum principii elicitivi, cùm hoc ſit voluntas regulata cognitione determinata ad amorem, & nullo modo cognitione indifferente, quod tamen exigit libertas. Secùs eſt in volitione divina circa creaturas: Nam hanc ſecundùm no- ſtrum modum concipiendi præceſſit permodum principii voluntas verè libera, utpote directa co- gnitione indifferente & repræſentante bonitatem creaturarum t non neceſſariò amandam, ex quo patet volitionem divinam eſſe liberam, non verô amorem beatificum reſpedtu beati. Objiciet undecimò. Chriſtus adimplevit præceptum moriendi liberé: quia meritorié, & tamen non potuit illud non implere: quia non potuit pec- cçare: ergo libertas non exigit indifferentiam ad oppoſita. Secund́. Voluntas Chriſti fuit libera in non peccando: cùm in non peccando meruerit, & tamen 33 138 8e2- tamen non habuit indifferentiam ad non peccan- dum; cùm ratione unionis hypoſtaticæ fuerit im- peccabilis: ergo. Reſpond. Ad primnum, neg. ant. quoad ſecundam partem: quia præceptum moriendi Chriſlo impoſitum non erat comminatorium cul- pæ, & poœonæ, quod fſolom inferiorem obligat ſub peccato, cùm illud reſpectu Chriſti repugnet, utpote ſupponens in inferiore peccabilitatem pro- ximam. Proinde illud poterat non implere absque peccato, & mortem recuſare, conſequenter adim- pletio illius à Chriſto facta veré fuit libera. Plura vide ubi explicatur: quomodo ſtante præcepto mo. riendi concilietur impeccabilitas cum libertate Chriſti. Ad ſecundum neg. ant. ſi ly non peccare ſumatur præcisé permodum negationis, cùm hæc neceſſariô fuerit in Chriſto ratione unionis hypo- ſtaticæ, quæ illum reddidit ab intrinſeco inpecca- bilem. Licèt, ſi ly non peccare ſumatur poſitivè: ſcilicet pro bene operari, Chriſtus in non peccando fuerit liber: poterat enim hoc, vel illud bonum operari, vel non operari: ergo. Objicies duodecimo. Actus voluntarius, licèt ad unum determinatus, eſt liber: ergo poteſt haberi libertas ſinè indiflerentia. Prebatur ant. prin. Quo- ties judicium rationis dirigit voluntatem, hæc li- berè operatur, ſed ad actum voluntarium etiam ad unum determinatum dirigit judicium rationis: ergo. Secunde, quandocänque voluntas ſe ipſam movet, libereé operatur; fed voluntas omni actu voluntario ſe ipſam movet, utpote potentia vita- lis: ergo. Reſp. neg. ant. prob. primæ diſt. maj. ſi illud judicium rationis eſt indifferens conc. ſi non ſit indifferens, & omnino determinatum neg. maj- fimiliter diſt. min. neg. conſ. Nam, ut voluntas liberé operetur, non fufficit, ut dirigatur quo- cunque tünque indiſer dertatis eſſe neg clinie morest Mnajl as dicat urle ihl enim gae requirit bebeat dione r⸗ Ohjii Cdn a non oro Ve non⸗ tſtceus ten atnor Fiat ler: 0 eund, landem, ainor yia creetetet 1 hente aum (ene, w tund e bonite eſigent en in RO; tatem tiaſiten Miinet H wrpenn. lor fleſtin ℳ, teg i m morien torium el! obligzr ſ leponet, titen pro⸗ ete abeqe entet adlim⸗ heti klun ruegond. un WMeratt lrim ſent Ne, (ün ke nnioni ⸗ ſeco iegt⸗ atur e hon ſettn Alud bumn s, kuti votel hlhel Nim QC n, kul⸗ tinen etlamn n kutani⸗ ml 5 ovri 7 nti. 5 Ium N men N ⸗. 46ce 33 139 .. cúnque judicio rationis, ſed debet dirigi judicio indifferenti, quod eſt prima & proxima radix li- bertatis: ratione cujus etiam amor beatificus liber eſſe nequit. Ad ſecundam prob. diſt. maj. Quando- cunque ſe movet voluntas, liberé operatur, ſi ſe moveat tam phyſicè, quàm moraliter conc. ſecùs neg. maj. ſimiliter diſt. min. neg. conſ. ut enim volun- tas dicatur liberé operari, non tantum ſufficit, ut ſe ipſam moveat phyſicè ad operandum, aliàs enim quodlibet vivens liberé operaretur, ſed adhuc requiritur, ut ſe moraliter moveat, hoc eſt, ut habeat dominium ſui actús, & agat ex delibera- tione rationis, & electione voluntatis. Objicies decimètertio. Amor beatificus eſt liber, cùm adferat laudabilitatem ſuo agenti, ſed hic non procedit à potentia indifferente ad poſſe agere, vel non agere: ergo. Confirmatur prime Amor bea- tificus tendit in idem objectum, in quod tendit amor vialis, ſed amor vialis eſt laudabilis, & li- ber: ergo etiam amor beatificus. Confirmatur ſe- eunde, ſi amor beatificus non adferret amanti laudem, careret aliqua perfeéstione, quàm habet amor viæ, ſed hoc nequit dici, aliàs enim non excederet amorem viæ: ergo. Reſp. Ad arg. neg. J. parte, maj. diſt. ſecundam. Cù⅛m adferat laudabi- litatem puré objeéctivam conc. formalem neg. maj. cone, min. neg, conſeq. Laudabilitas formalis vel tunc eſt, quando agens ex natura ſua formalem bonitatem actůs eſſentialiter exigit, ratione cujus exigentiæ actus ipfi perſonæ fribuitur, & in lau- dem imputatur, qualiter etiam laudabiles ſunt DRO actus DEI, vel tunc quando quidem boni- tatem formalem adcts agens ex natura ſua eſſen- tialiter non exigit, ſed eatn per jus ſuæ libertatis obtinet. Qùm ergo beati nec liberè elicians illum amorem amorem, nec etiam natura beatorum eſlentialiter illum exigat, conſequenter amor beatificus beatis non adfert laudabilitatem formalem, ſed ſolùm objectivam eò, quôd tendat in objectum bonum & conſonum rationi, ratione cujus & ille ſit actus conſentaneus naturæ rationali ùt rationali. Ad confirmationem primam diſt. maj. tendit in idem objectum eodem modo neg. diversõ modéô conc. maj. & min. neg. conſ. Nam ad laudabilitatem for- malem actůs non ſufficit, ut quomodocnque tendat per illum agens, in idem objectum, ſed inſuper requiritur, ut tendat ſaltêm liberè: cùm ergo hoc deficiat in amore beatifico, laudabilita- tem formalem adferre nequit, ſicut amor vialis. Ad Confirmationem ſecundam diſt. maj. careret aliqua perfectione non compenſata per aliam neg. com- penſata conc. maj. ſimiliter diſt. min. neg. conſ. Nam amor viæ non eſt poſleſſio hæreditatis propriæ filiorum DEl, neque unit itâà perfeécté creaturam rationalem cum DEO, ſicut amor batriæ, per quam perfectionem amoris beatifici, non ſolùm compenſatur, imò ſumméè exceditur perfeétio lau- dabilitatis & meriti reperta in amore viali: ergo. QukKSrIOo X. Circa quæ bona libertas indifferen- tiæ exerceri valeat? Huljus quæ ſtionis, ſecundùm Theologos, iſte eſt ſenſus an ſcilicet, ubi concurrunt plura bona creata æqualia, vel etiam inæqualia, etiam ſi int ùt talia cognita, & voluntati per intelleétum propoſita, voluntas circa illa valeat ità exercere libertatem indifferentiæ, ut minus bonum præ majori, ajori, ſaleat! bellarmi Vaſquer pollbie, ichantis pencum, gat; ſec ſ Cedet no Motira in bonum, Mientius mimg bon quos ſit, Reloln ona hen ſſehene⸗ in ,t zaſ⸗ hun eltel eg d 1: Nalen Mehetmn eit Py felere al d Nr Aalike Droba vonting, oneſto, lltatione lud eglenti R Virg n eletlier tatifcu det , led Won ecum bopun 6 & ille it rationel. ult nigen Nold ete, ltaten dr⸗ oniotocine Pecon, 1 ſbere oln laudepliti zmor ſillr veret alihi, , co. 9, Mn proptis eatutam i. Vt ade Odn geliohu⸗ Uidlin tlyo frn. t⸗ N n /in ttlam teler tlent majori, & unum æquale bonum præ altero eligere valeat? negativam ſententiam cum Thomiſtis tenet Bellarminus Lib. 3. de gratia & lib. arbitrio cap. 9. Vaſquez. bic diſp. 42. cap. 2. docentes, eſſe im- poſſibile, quôd ſtante judicio practico intellectus dictantis bonum melius & convenientius eſſe eli- gendum, voluntas minus bonum ,„ vel æquale eli- gat, ſed ſi velit æquale, ut minus bonum eligere, debet movere intelledum, ut novas rationes & motiva inveniat, propter quæ id, quod minus bonum, vel æquale videbatur, melius & conve- nientius appareat: hinc ait Bellarminus loco cit: minus bonum poſſe eligi, ſi judicatur majus, contra quos ſit. Reſolutio. Libertas indifferentiæ boteſt exerceri circa bona inæqualia cognita àt talia, Rcut etiam æualia, conſequenter poteſt voluntas minus bonum etiam cogni- tum it tale eligere neglecto bono meliore, ſicut & anum bonum æquale præ altero: ità Suarez diſp. S. de elect. ſect. 4. P. de Rhodes diſp. 3. de act. hum. qu. 2 ſect. . J. 2. Valentia Salas & plurimi recentiores. Prohatur prima pars reſolutionis, authoritate S. Ber= nardi de gratia & libero arbitrio, ubi expreſse dicit: Tantam eſſe voluntatis libertatem, iid, ut, licèt unquam ſine prævia ratione moveatur, poſſit tamen ppetere aliquid contra conſilium & judicium rationis: ergo ſtante judicio de meliori, poteſt voluntas quodlibet eligere. Probatur ſecundò ab experientia, quia frequenter contingit, ut præferatur bonum delectabile bono honeſto, licèt intellectus practicè judicet per con- ſultationem, bonum honeſtum eſſe melius juxta illud: video meliora, probéque, deteriora ſequor. Imò frequentiſſimè fit, quòd eligatur uſus matrimonii bræ virginitate, etiam ab iis, qui firmiter anet unt 2£ *„ 23 142 582⸗ R dunt ex Apoſlolo, meliorem eſſe virginitatem, quàm matrimonium, & quidem honeflè, ùt conſtat ex codem Apoſtolo 1. Cor. 2. Nam qui ſtatuit in corde ſuo frmus non habens neceſſtatem, poteſtatem autem babens ſuæ woluntati,: &c. ergo ſimpliciter, imòô etiam honellè poteſt eligi minùs bonum præ ma- jori, ùt v. g. matrimonium præ virginitate. Probatur tertio ratione. Minus bonum non eſt pu- rum & ſummum malum, ut per ſe patet: ergo voluntas nullam habet neceſſitatem ad illud re- ſpuendum; ſimiliter majus bonum non eſt purum & ſummum bonum. Nam hic de ſolis bonis li- mitatis quæritur, quæ ſunt bona mixta cum ma- lo: ergo voluntas non neceſſitatur ad illud am- plectendum: ergo voluntas manet indifferens a alterutrum ampletendum, vel non; ergo. Probatur quartô. Libertas indifferentiæ in actu primo proxiimno eſt potentia ſimultanea ad aétus oppoſitos potens immediaté erumpere in alteru- trum ex ejusmodi actibus oppoſitis: atqui electio minoris boni etiam cogniti ut talis, & electio ma- joris boni cogniti ùt talis;, ſunt a dus voluntatis inter ſe oppoſiti: ergo libertas indifferentiæ poteſt immediaté erumpere in alterutram electionem: ergo potelſt exerceri circa bona inæqualia cognita ùt talia. Confirmat. Voluntas divina poteſt eligere, & defacto eligit minus bonum præ majori bono; ergo & creata hoc poterit. Conſeq. patet, ant. prob. Quia DEUS potuit meliorem & perfectiorem mundum producere; idem dicendum eſt de Angelis & hominibus: ergo. Probatur ſecunda pars reſolutionis, primé ab expe⸗ rientias ſi homini famelico proponantur duo panes quoad omnia pares hac conditione, ut ex illis non nisi unum tollat, certè adhibita etiam delibera- tione ſone ple tur ſecun VOlontas relicdon dem ſe alterurtu gvel inus bon etgo. Drol habentia ſunt tios libe bona ſn circa bo ullo O ſalſum el Ner olontasn ſorl, ant⸗ lere dieg Dnis 3 ontra non dar etiin p lis ſbe Eeber ih d Wum Aoa onun Dem. . leio nee p Ege, 143 S- Virchttten, tione plena, unum præ alio eliget: ergo. Probaæ- ele, Rent tur ſecundò. Inconveniens eſt juxta adverſarios, ut ſunifninl voluntas neceſſitetur ad eligendum minus bonum Gaten al relicto majori, atqui; ſi data optione duorum ejus- leiter, in dem ſpeciei, & æqualium bonorum non poſſet n pte nr alterutrum eligere neceſſitaretur ad carendum riat. utroque bono, carere autem utroque bono, eſt don el pu⸗ minus bonum, quàm habere alterutrum ex illis: Et en ergo. Probatur tertiò. Omnia bona finita & limitata Aod r⸗ habentia aliquem bonitatis defectum vel inter ſe en elniur ſunt qualia, vel inæqualia; ſed juxta e. is bunl⸗ rios libertas indifferentiæ non poteſt exerceri cine. Ututn d bona finita limitata *qualia, nec inæqualia: ergo ild r⸗ circa bona creata finita & limitata non poterit üiftenl ullo modo exerceri libertas indifferentiæ, quod “ falſum eſt. ⸗ . W in A Nec obſtat, ſi dicant adverſarii: Quôd, licèt 111 Ais voluntas non poſſit eligere bonum minus præ ma- aten⸗ jori, aut æquale præ quali, poſſet tamen ſuſpen- ickebti⸗ dere electionem boni majoris, &½ per omiſſionem Neäinne⸗ omnis electionis exercere ſuam libertatem. Nam Cclleris contra eſt: Tum quia juxta reſolutionem ad qu. 7. r e . non datur pura omiſſio libera, tum quia permiſſa gre etiam pura omiſſione, ſic argumentor: ut volun- e ni tas liberé poſſit ſuſpendere omnem electionem, e debet illi proponi aliquod motivum ſuſpendendi, ag & omittendi omnem elecionem. Jam ſic: vel mo- Gn tivum illud fuſpendendi eſt majus, vel minus, vel . X quale bonum cum motivo eligendi. Si majus ſeſ e bonum: ergo voluntas neceſſitatur ad ſuſpenſio- AA nem, ſi minus bonum eſt: ergo neceſſitabitur ad e⸗ sledtionem majoris boni, ſi verò æquale eſt: ergo 31 4 nec poterit eligere nee ſuſpendere eledtionem: en ergo. tlli ,,ea⸗ 263 144 Seg. Oppoſitorum Solutio. Otaze⸗ contra primam partem reſolutionis varias authoritates, primò. 8. Auguſtinus de lib. arbit. cap. 7. ubi docet, neminem poſle eligere non eſſe: quia, inquit, eſſe, quantumvi, cum miſeria, melius eſt, quàm nunquam eſſe. Itêm de moribus Eccleſ. docet: hominem id, quod eſt melius, ſequi. Secundò. S. Da- maſceni Lib. 2. de fide cap. 22. ubi dicit; electionem gus judicium de meliori bono. Tertiò S. Ant. in dial: de woluntate cap. 14. ubi dicit: omnem voluntat em elicitivam babere quod, & cur; ſed ſi voluntas pro ſua libertate poſſet eligere quodlibet, non haberet qxod, & cur: ergo. Quarté. Ariſtot. 3. Eth. cap. 5. ubi definiens eligibile dicit: id eſſe eligibile à vo- lIuntate, quod ex conſaltatione cæteris bræfertur: ergo eligibile non poteſt eſſe minus bonum: ergo. Reſp. Ad primum quòd S. Auguſtinus ſoluùm loc. cit. lo- quatur de voluntate rectè eligente, non autem de voluntate quomodocúnque eligente. Hic autem præſcinditur, an voluntas minus bonum eligendo prudenter, rectè & bene faciat, nécne? Licèt omnino, ut patet ex prob. ſecunda. Lalis electio ſubinde etiam honeſta ſit, & eſſe poſſit. Ad ſe- cundum dico S. Damaſcenum fuiſſe locutum ſecun- dùm ordinarium operandi modum bominum, quo plerumque eligunt, quod utilius & præſtantius eſt ad finem conſequendum, non verô fimpliciter, quaſi ad talem ele tionem voluntates bominum neceſſitarentur. Ad tertium dico S. Anſelmum nihil aliud voluiſſe dicere per Iy quod, & cur, quàm quoôd omnis elecétio habere debeat qaod, hoc eſt, objectum materiale, & cur, hoc eſt, objeétum formale & motivum, non verô quòd objectum ele ctionis , eledtion guartum cligi d Prefert neg, 4li Prr it jore, letete, Drecoon Zritum: ſoilicet: Obiee inncvali VOlunta bono; 3 nin giin Num, pr wajus bon foluntas 6teo. Nob. le: d at de Nponn Teni. Maſom 1onitun Malam: cah efelit 1s D Rep, o thitn ommn, minonibe ſecunas, . ianir le e ant hon elle elius eſt 6. koeet: nde⸗ dd⸗ 3 Aleciruen Aot. 1 0r MMietun olunta e aer 3MG NillN r . in n Men Un eleentn e liel i Aeli A. n ſeonn⸗ fouch, 00. hunrusl . Nien inmm. 4, Un 5 V 283 145 62- eledtionis debeat ſemper eſſe majus bonum. A4& quartum explic. Ariſtotelem, dicit eligibile eſſe & eligi ùt plurimum, quod cæteris ex conſultatione præfertur con. quod ſemper id neceſſarioò contingat neg. Aliaäs enim nullus eligere poſſet matrimonium, præ virginitate, etiam præcognita, àt bono ma- jore. Alii dicunt Ariſtotelem nihil aliud hic velle aſſerere, nisi hoc, quòd nihil eligi queat, nisi præcognitum: quia nihil volitum, quin præco- gnitum: cùm antiqua Verſio habeat hæc verba, ſcilicet: quòd ex conſilio præjudicatum eſt, eligibile eſt. Obiicies ſecundé. Si voluntas poſſet circa bona inæqualia exercere ſuam libertatem indifferentiæe, voluntas poſſet eligere minus bonum, præ ma ori bono; atqui hoc non poteſt voluntas: ergo. prob. min. primò. Si voluntas poſſet eligere minus bo- num, præ majori, eé ipsé repudiaret & fugeret maſus bonum quà tale cognitum; atqui repugnat, ut voluntas fugiat majus bonum cognitum quà tale: ergo. Prob. min. Quia objectum fugæ eſt malum quâà tale: ergo. Secundé. In majori bono ille exceſſus bo- nitatis non habet admixtam aliquam malitiam: ergo eſt purum bonum: ergo nec à voluntate repudiabile. Tertio. Quia voluntas non poteſt velle aliquod malum què malum; ſed ſi eligeret minus bonum cognitum ùt tale relido majori vellet malum quà malum: ergo. prob. min. ſicut tepbidum comparatum ad calidum eſt quaſi frigidum ùt ait Ariſiot. 3. phyſ. cap. I. ità etiam minus bonum comparatum ad ma- jus bonum eſt quaſi malum: ergo. Reſp. conc. maj. neg. min. prob. primæ neg. ſeq. maj. Non enim repudiaret illud, in quantùm eſt majus bonum, ſed in quantùm eit incompoſſibile cum minori bono hic & nunc efficaciter amato & electo. Secundé. diſting. ſeq. mej. Voluntas repudiaret & fu- K geret 7 3 146 662- geret majus bonum illud odiendo „ & deteſtando, neg. fugeret illud, ſolùm non amando præcisè, con. ſeq. ſimiliter diſt. min. neg. conſ. prob. diſt. ant. objectum fugæ, quæ ſe habet permodum oditi, eſit ſolum malum con, quæ ſe habet permodum non amoris, & non electionis, eſt ſolum malum neg. ant. & conſeq. ſicut enim volitio latiùs patet, quàm amor: ſic etiam nolitio, ſeu fuga latius patet; quâm odium, quod verſatur circa malum quà ta⸗ le. Deinde juxta adverſarios, voluntas poteſt eli- gere majus bonum, præ minori bono, ùt bono: er- go poteſt fugere bonum ut bonum; licèt non eò ipsé id oderit. Secundæ prab. neg. ant. Nam qua- liscunque exceſſus in bono finito & limitato, elt fi- nitus & limitatus, adeéôque non eſt depuratus ab omni malitia, ſeu defectu bonitatis, adeôque non eſt purum & ſummum bonum, ad quod amandum & eligendum poſſet voluntas neceſſitari. Tertiæ prob, tranſeat maj. quæ aliàs negatur à pluribus, WMratione: Quia voluntas poteſt ferri in puram carentiam, ſeu non efle, uti fit, ſi unus alteri optet mortem, aut annihilationem: ergo. Deinde;, ſi DEIIS, ùt liberè potuit, noluiſſet nihil producçere ad extra, voluiſſet purum nihilum, adeôque malum phyſicum negativum, ſeu carentiam omnis bonita- tis creatæ: ergo ctiam voluntas creata libera, quæ eſt participatio libertatis divinæ poterit terminari ad non eſſe paſſivum, ſeu malum. neg. min. prob. neg. conſeq. Nam licèt intellectus cognoſcendo bo- num minus, quàâ minus cognofcat quaſi malum, voluntas tamen illud non amat quaſi malum, ſed uùt eſt bonum: ſic licèt intellectus cognoſcat forni- cationem ùt malam, in quantùàm ſcilicet induétivam pœnæ æternæ: tamen illam voluntas non amat; ut malam, ſed ùt eſt bonum deledtabile, reſpeétu autem zwtem mN Rinc e telt a0 con, pe borun, mi, n qud compare bonum; luntate bje d, qua cum ju Poſtis Fanda i, 7e litpi Ciciom 1 lis hie 5 Ntlrirns untas d drmetn negun iß ni⸗ Uu 1 Contnei deiſe eine e Uenc ze Toen ii rid do 00 d oppolt am e Getennco, lo pung, Al n im ocite DGum N n hege al t, ginn ls palet, n gdi ti⸗ oi l⸗ Dono . ſcetmndh Na M⸗ ro, A. Ppuratu 3 feogbe on man „ Tani plurbus, in Pram tend onen inden. Mrollees gue ulunt is boult⸗ Pernls telolial mit. N. Nranbtr 1 uuli, Aun, nne teigm autem malitiæ fornicationi annexæ habet ſe per- miſſivè & paſſive, non verô activè & electivè. Hinc ctiam diſt. maj. argumenti; Voluntas non po- teſt active & eleéctive velle malum, quà malum con. permiſſivè ſcilicet non repudiando effcaciter bonum, cui eſt annexum malum neg. maæj. ſimiliter diſt. min. neg. conſeq. Deinde aliud eſt dicere ma- lum quà malum, & aliud malum quaſi malum, ſeu comparative vel negativè malum, boc eſt, minus bonum; cùm enim hoc abſolutè bonum ſit, à vo- luntate abſolutè etiam elſt eligibile. Objicies tertiè. Voluntas non poteſi eligere nisi id, quod intellectus per ultimum dictamen practi- cum judicat omnibus penſatis eſſe faciendum v. g. poſitis motivis pro ineundo matrimonio, & ſer- vanda virginitate, ut voluntas eligat matrimonium, vel virginitatem, debet intelleétus per ultimum ju. dicium practicum concludere, quod omnibus pen- ſatis hic & nunc ſit ineundum matrimonium, vel vVirginitas ſervanda; ſed poſité héc judicid, vo- luntas non poteſt eligere alterutrum, ſed pro quo formatur judicium praécticum: ergo circa bona inæqualia non habetur libertas indifferentiæ. Reſp. neg. maj. Quia ſtante tali dictamine practico vo- luntas adhuc eit formaliter libera: ergo poterit contra illud dictamen, oppoſitum eligere, imò ſic fieri ſolet juxta illud: video meliora; brobéque Syc. Deinde ex opinione antecedentis ſequeretur, quòd nemo peccet, nisi priùs incidat in hæreſim & er- rorem contra fidem: quia nemo poſlet peccare; nisi priùs formet judicium practicum, quod omni- bus conſideratis hic & nunc ſit peccandum, ſed hoc judicium eſt hæreticum: utpote eé diametro oppoſitum huic dogmati fidei, quo credimus nun- quam eſſe peccandum: ergo omnis peccans priùs K 2 debexet — deberet incidere in hæreſim, antequam peccet, quod eſt abſurdum. Objiicies quartò. Voluntas nullum poteſt bonum eligere, nisi intellectus priùs judicet eligendum: ergo nullum poteſt bonum præeligere & eligere præ alio, nisi intellectus judicet practicè eſſe præe- ligendum; ſed non poteſt intelleétus minus bonum cognitum ùt tale practicé judicare, eſſe præ bono majori eligendum: ergo nec voluntas minus bo- num præ majori poterit eligere. Reſp. primò neg. conſ. Poteſt enim voluntas quodlibet bonum eli- gere, quod ab intellectu illi proponitur t abſo- Iutè eligibile, licèt etiam ſimul proponatur aliud bonum majus magis eligibile, ſed minus bonum proponitur illi, ut abſolute eligibile: ergo. Cu- jus ratio ulterior eſt: Quia, quæ intrant actum pri- mum libertatis „ non neceſſitant ad unum ex oppoſitis: quia libertas eſt eſſentialiter ad plura ad agere, vel non agere; atqui confilium, & judi- cium practicum intellectůs de majori & minori bo- no, intrat adum primum libertatis, ergo ad neu- trum neceſſitat, ſed eſt vountati optio eligendi unum præ alio; an autem hoc fiat ſemper lauda- biliter & prudenter? hic non diſputamus, ſed ſo- lùm de poſſibilitate inquirimus. Secundò diſt. bPri- mum conſeq. ergo voluntas non poterit unum bo- num præeligere, nisi intellectus practicè judicet præeligendum vel propter intrinſecam bonitatem objecti, vel propter motiva extrinſeca tranſeat: quia & hoc nulla evincit ratio; propter ſolam in- trinſecam bonitatem objecti neg. ſimiliter diſt. ſub- ſumpt. neg. conſeq. Nam minus bonum eligendi præ majori bono poteſt eſſe motivum extrinſecum, vV. g. quod illud faciliùs, citiùs per pauciora obtinibile ſit, dominium ſupra ſuos actus & ipſum lbertaris Qnums honum, num. Zumenti eligere, dum/ iaim An nel Ohitcier eX More Lere min ar min, Non; ſi Eed neme e!igeren re boni 1, f, ger ne amnote In dligen legut ex⸗ Iuds, i . Manro ſenher e lnci; el indi tſel. N tadunn Conttach ſt, ey Ucſeren olun lbrr ni contnc ltionen Munäi. Peettzan⸗ oteſt bonm eligenenn elten eſſe grae⸗ lus honmn Pre bono Tüons do. . pim i hopun 4l⸗ tur Ea ⸗ Patur An jivus bonmn Ag l u pri⸗ Inum alg⸗ E ul⸗ uoubo⸗ wadter o cligerl nper unl s, Eil⸗ N. 1 59 1unm / gice n mmiue Miſe nlunn ſen D ſecunnſ 10l mlne⸗ 33 149 82. bonum, ut oſtendat ſe non neceſſitari ad majus bo- num. Denique ſimpliciter poteſt negari major ar- gumenti: quia falſum eſt, quòd voluntas non poſſit eligere, nisi quòd intellectus judicat eſſe eligen- dum: quia poteſt operari contra conſcientiam „& judicium praéticum, etiam quo judicat, ego teneor, eligere melius: ùt patet in peccante: ergo. Objicies quints. Quidquid voluntas eligit, eligit ex amore boni, ſed ex amore boni non poteſt eli- gere minus bonum relicto majore: ergo. Proba- zuar min, Minus bonum ità ſe habet ad majus bo- num; ſicut decem v. g. aurei, ad viginti aureos; ſed nemo ex amore pecuniæ poteſt decem aureos eligere relictis viginti aureis: ergo neque ex amo- re boni poteſt eligere bonum minus relicto majo- ri. Confirmatur. Ex amore finis non poteſt aliquis eligere medium minus atile relicto utiliori v. g. ex amore ſanitatis non poteſt aliquis medicamen- tum eligere minus utile, repudiato utiliori: erge neque ex amore boni poteſt aliquis eligere bonum minus, relicto majori. Reſp. ad argumenium cum P. Mauro diſt. maj. quidquid voluntas eligit, eligit ſemper ex amore abſtracti boni & univerſalis neg. Vel abſtracti, vel contracti per differentias ſpecificas; vel individuales con. maj. ſimiliter diſt. min. neg. conſeq. Nam voluntas non ſolùm amat bonum ab- ſtractum, puta, bonum ut ſic, ſed etiam bonum contractum, per differentias boni, puta boni hone- ſti, delectabilis, utilis, etiam deſcendendo uſque ad differentias infimas, & individuales boni; licèt ergo voluntas ex amore boni abſtracti non poſſit eligere minus bonum, tamen ex amore boni ùt contracti poteſt eligere minus bonum v. g. dele- ktationem comedendi, relinquendo majus bonum jejunii. Ad prob. tranſ. maj. diſt., min. Nemo ex . K 3 amore amore pecuniæ ùt ſic poteſt eligere decem aureos relictis viginti con., ex amore pecuniæ ůt contra- tæ ad differentias neg. min. & conſeq. Nam licèt ex amore pecuniæ ùt ſic non poſſim eligere decem reliétis viginti; aſt eg amore pecuniæ contractæ per differentiam v. g. aureæ poſſum eli gere pecuniam auream decem aureorum, relictâ argentea valoris viginti aureorum: ergo à pari. Dixi tranſeat maj. Quia bonum minus, in quo eſt ratio alliciens ſpecie diverſa, quæ non eſt in bono majori, non ſe habet ad bonum majus, ùt decem aurei ad vi- ginti, nam in decem aureis non videtur eſſe diver- ſa ratio alliciens, quâm in viginti, cum in viginti contineantur decem. Deinde ſimpliciter poteſt ne- gari minor argumenti: Cùm enim voluntas ex amo- re boni eligens libera ſit, etiam minus bonum eli- gere porerit, cùm &e illud abſoluté bonum ſit. Confirmation. diſt. ant. ex amore finis non poſſum eligere medium minus utile, in quo non appareat ulla ratio alliciens, quæ non appareat in medio utiliori con. in quo appareat aliqua ratio alliciens, non aoparens in medio utihori seg. ant. ſimiliter diſt. conſeq. Ex amore ſanitatis poſſum eligere me- dicamentum minus utile, ſi appareat in eo aliqua ratio alliciens, non apparens in medicamento uti- liceri: puta, ſi medicamentum minus utile appa- reat utiliori ſuavius, minoris pretii &c. ergo à pa- ri. Alii ſimpliciter negant. ant. Sic enim multi ef- fcaciter amant & volunt ſuam beatitudinem, & pro medio potiùs eligunt ſtatum matrimonialem;, militarem, quàm ſtatum virginalem aut religionem. Denique aliter adhuc diſt. ant. ex amore finis ſum- mè efficaci non poſſum eligere medium minus uti- le con, ſecùs neg. ant. Amans enim finem amore ſummè efficaci, vult finem aflequi optimõ modé, & per ger opt bona: qMiden eligin Ui horum chtrahat num no ered ve Majori. agis Uum 1 a ſint ta & in illuc bo pßs ne IN- , oluntas heo, 3 ſlieet 1Gond d morer lit lunts 1 Honum; D 2R li RN miet, bonum luntzg Ou Miris i uthorit dRtam ſecen ueot t cont Nam l. ere geeen tradtæ et pecunian ei valori i nanſet 10 AMciens aſoti, hon Aleial⸗ r ele hher⸗ n in potel 1s eX NN Vrum el onum ſt, hoſun apdarenn i mnel’ N Alieir⸗ ſcilie lgetenn⸗ eo 4lu end ul⸗ ele e⸗ gn i. ut 4 eten, 4 orilen, poung os ſun⸗ guds en ℳ er „ per optima media, ac proinde non eligit minuͤs bona: quia tamen potefſt dari amor finis efficax quidem, ſed non ſummè, ideo poteſt ex tali amore eligi medium minùs bonum omiſſo meliori. Obiicies ſexts. Voluntas non poteſt velle unum bonum præ alio, nisl unum bonum magis moveat & trahat voluntatem, quàm alterum, ſed minus bo- num non magis trahit voluntatem, quàm majus: ergo voluntas non poteſt velle minus bonum præ majori. Reſp. neg. maj. Licèt enim bonum majus magis trahat voluntatem, quàm bonum minus, neu- trum tamen voluntatem neceſſitat: cùm bona fini- ta ſint & limitata, manétque voluntas adhuc libe- ra & indifferens in actu primo proximo, ut eligat illud bonum, quod minus trahit, vel illud, quod magis trahit. Cujus rvatio alterior eſt: ex D. Tho- ma in Diſput. de malo q. 6. art. unico in O. Quia voluntas libera licèt moveatur, aut invitetur ab objecto, atque ab eodem determinetur ad ſpeciem: ſcilicet ut actus ſit hujus, vel illius ſpeciei, ad actum tamen, & exercitium adctuale determinaturg & movetur ſubjectivè, & ſic principaliter movetur à ſe ipſa, utpote vitalis & libera: ergo licet vo- Iuntas non ſit libera ad hoc, ùt actus tendens in ponum A. ex motivo honeſto, non diſlinguatur ſpecie ab a du tendente in bonum B. ex motivo deledtabi- Ii, eſt tamen in poteſtate illius, ut ſe ipſam deter- minet, & moveat ad adtum amoris tendentem in bonum A. vel in bonum E. ergo etiam poterit vo- Iuntas ſe ipſam movere, & determinare ad illud bonum amandum, quod ſpectata ratione intrinſeca minus trahit. L Objiicies ſeptimò contra ſecundam partem reſolutionis authorit. S. Thomæ, qui hic q. 13. art. 6. ad tertium, totam rationem eligendi reducit ad conſideratio- nem intellectůs, quo unum judicatur præeminere alteri: ergo ſi duo bona apperent penitùs æqua- lia, neutrum potcrit eligi; Itèm Ariſtotelz, qui 2. de cæli docet ex ſententia antiquorum, brutum famelicum ſe non determinaturum ad iſtum cibum potiùs, quâàm ad alterum ex duobus æque illi pro- poſitis: quia non eſt majer ratio, quare non mo- veatur potiùs ad unum, quâm ad alterum: ergo neque voluntas poterit ſe determinane ad unum bonum, ex duobus æqualibus. Reſp. ad primum neg. ant. Quia S. Doctor in loco citato ità loquitur: Dicendum, quòd nihil prohibet, ſi aliqua duo æqualia proponantur, ſecundum unam conſiderationem, quin circa alterum conſideretur aliqua conditio, per quam emineat, & ber quam magis flectitur voluntas in ibſum, quàm in aliud: Ubi nihil probibet, non ſignificat idem, quod ovortet, aut neceſsè eſt, ſed idem ſignificat, ac fieri poteſt. Hinc S. Doctor non aſſerit neceſſariam eſſe conſiderationem hujus præeminentiæ;, ſed ſolèm docet eam poſſe intervenire; ſi nimirum homo velit conſiderare aliqua motiva extrinſeca, & di- ſtincta ab intrinſeca bonorum æqualium bonitate, propter quæ motiva judicet expedire, ut & duobus bonis qualibus eligatur potiùs unum, quàâm alte- rum Ad ſecundum, neg. conſeq. Diſparitas eſt: quia appetitus fenſitivus bruti, caret libertate & purè determinatur ab objecto, non veroô voluntas, quæ ſe ipſam determinat. Proinde ex duobus objectis & æqualiter propoſitis bonis poteſt voluntas eli- gere quodliber; ſicut ex duobus inæqualiter bonis poteſt minus utile eligere: quia, etſi ex parte ipſo- rum non ſit major ratio, ſed æ qqualis, vel minor, ut eligat hoc & non illud, tamen ex parte ipfſius voluntatis poteſt eſſe ratio, & motivum magis ma- lendi unum, quâm alterum, quale v. g. eſſe poteſt domi- lomivio ſ S operans tà Ülud Ohin ex bouis in meco aſor tat Cniſkram: honi appt Anteceder & motiy & motir 40 atgum rationali minare⸗ Agluli, iunatus el Cuxfimutien wotirum te ſan in. Pin. atid er duob glün ſo adnn Olotn Wuwa lbeng Inlhuntt IMal mo lult, ſi ergo ult Per int qlale becli Prerrirere nitis u. leli, Oin , biutun uum cibun ili ro⸗ non no⸗ ! ebe AACN prinnn onim lv eutit 1 gi tt in eniſenn Nn gno ,1 feti n ele ſolden wond⸗ a, honiue, 1 Ache inle⸗ nn em N1s, 0 15 Geiß nta 6. 7. Mn enlt⸗ wibot, in gren fſne Comi⸗ V dominium ſupra ſuos actus, bonum libertatis, quod operans vult oſtendere; Denique ipſa voluntas, jux- ta illud: Sic volo, ſic jubeo, ſtat pro ratione voluntas. QObiicies offavé. Appetitus innatus ſe ad neutrum ex bonis omnino æqualibus determinat; ſic terra in medio poſita ideo ſtat immobilis: quia non eſt major ratio, ut moveatur ad dezxtram, quàm ad ſiniſtram: ergo etiam appetitus rationalis reſpectu boni apprehenſi. Confirmatur. Appetitus rationalis antecedenter ad electionem debet habere rationem & motivum; ſed inter bona &qualia non eſt ratio & motivum eligendi unum præ altero: ergo. Reſp. ad argum. neg. conſeq. diſparitas eſt: Quia appetitus rationalis eſt liber, adeéôque eſt potens ſe deter- minare ad oppoſita, qualia etiam ſunt bona in- æqualia, inter ſe incompoſſibilia: appetitus autem innatus eſt neceſſarius, & ad unum determinatus. Confirmationis diſt. maj. debet habere rationem, ε motivum ſemper ex parte objeéti eligibilis neg. ex parte ſaltèm ſubjecti eligentis con. maj. ſimiliter diſt. min. zeg. conſeq. Ex parte ſubjeéti eligentis ratio & motivum poteſt eſſe v. g. quòd melius ſit ex duobus bonis æqualibus alterutrum eligere, quàm utroque carere: quia tamen ſtante hoc mo- tivo adhuc utrumque bonum apparet æquale, & voluntas adhuc ad utrumque manet indifferens, ultimata ratio eligendi unum præ alio eſt ipſa libertas, & ſtat pro ratione voluntas, ſeu quia vult. Inſtantia eſt in DEO, cujus voluntas ex unico for-= mali motivo bonitatis ſuæ vult ad extra, quidquid vult, ſive hoc; ſive illud etiam penituùs æquale: ergo ultimata ratio volendi potiùs hoc, cùm ſem- per ratio motiva volendi eadem ſit, quàm illud Xquale non eſt ex parte objeéti voliti, ſed ex parte ſubjecti, ſeu libertatis divinæ: quia vult; atqui libertas 23 14 Eee⸗ libertas ereata eſt participatio libertatis divinæ: ergo & illa erit ſibi ultimata ratio, & motivum agendi, quamvis non unicum, cùm ex parte ob- je i bonitatem ejus permodum motivi formalis non excludat, ſicut DEUS. Objicies nono., Juxta communem Philoſophorum ſententiam DEUS determinat ad individium tam cauſas neceſlarias, quàm liberas; atqui ſi volun- tas poſlet ex bonis qualibus unum præ altero eligere, poſſet quoque determinare ad individuum: ergo non potelſt ex bonis æqualibus unum præ alkero eligere. Reſp. con. maj. diſt., min. ſi volun- tas ex duobus bonis æqualibus unum præ altero ecligeret, poſſet determinare ad individium, ſi in- tellectas unum individium ab altero prævié dis- cernat con. ſi non diſcernat neg. min. & conſeq. Cùm enim rerum exiſtentium per ſenſus cognita- rüm intellectus habeat fſpecies proprias per fenfus acquiſttas, potelſt hæc individua ab invicem dis- cernere, & conſequenter poteſt volantas ad unum ex his ſe determinare. Aliud eſt de individuis poſſibilibus, quorum, cùm intelleétus nullas fſpecies proprias habeat, non poterit unum ab altero dis- cernere, nec voluntas poterit ſe ad unum ex his determinare. Hinc ſi voluntas ſe debet determi- nare ad media præciseè poſlibilia, cùm ex his in- telkectus unum individium ab altero non diſcer- nat, nec voluntas poterit ſe determinare ad unum individauum, ex his poſfibilibus, ſed ſolummodò ſe determinabit ad ſpeciem; ſi verô inter media realiter exiſtentia voluntas unum eligat præ alio,„ cùm rerum hatum materialium exiſtentium intel- Jedus ſupponatur habere proprias ſpecies per ſen= ſus acquiſitas, poterit harum rerum unum indi- viduum diſcernere ab altero, & conlſequenter de teri lerit 0 Alio. Obji⸗ Fup, 4 Dis diſtrens, inri, 1 huntur e UGd: q 2 intel ponit in 3. tontra a mol⸗ qum a] ſegbitur terminet ptieſpi terminare, etermiat Peipiun Nan detiat, egech⸗ Kuclns incickeren Um nn 1en, zd ad Diee Geterm compet Intra ve decund em m im i tatle bine: & woinn er pat ⸗ igi formil lophorun Uidium tam Aeclun. Oer de diriclun: Dau Ne zr. Koluo. Srr Nen Cun, ir⸗ rrrie ⸗ Cgnir⸗ er lenls tein is⸗ Aono birtus l ler tero eis numn e5 1 cetetni⸗ x il⸗ on ler⸗ Nend min lomot el nd- t n⸗ c⸗ Ne R . „790⸗ rla“ et 4 „. 2, terit voluntas tale individuum exiſtens eligere præ alio. Objicies decimòè. Speciale fundameneum adverſario- rum. A principio indifferente non fequitur actio, nisi ab alio determinetur; atqui voluntas eſt in- differens, & in caſu noſtro à nullo potefſt deter- minari, non enim ab objectis; quia hæc fuppo- nuntur æqualia. Preinde non eſt potior ratio pro uno: quàm pro altero ad determinandum, non ab intellectu: quia hic utrumque objeétum pro- ponit indifferenter: ergo. Confirmatur ex D. Thoma 3. contra Gentes cap. 2. Quod indifferenter ſe habet ad multa, non magis unum eorum operatur; quàâm aliud, unde à contingenti ad utrumque non ſequitur aliquis effectus, nisi per aliquid quo de- terminetur ad unum ergo. Reſp. Ad arg. diſt. maj. à principio indifferente non potente ſe ipſum de- terminare, non ſequitur aétio eon, potente ſe ipſum determinare neg. maj. voluntas autem libera licèt principium indifferens ſit, habet tamen virtutem ſe ipfam determinandi, imèô ut ſalvetur ipus li- bertas, nec ab alio determinari debet ad adlionem & effectum. Ad Confirmationem ſimiliter dico: quòd Sancéctus Doctor ſolùm fuerit locutus de principio indifferenti, quod ſe ipſum determinandi virtu⸗ tem non habet, non veròô de principio indiffe- renti, qued virtutem habet ſe ipſum determinandi ad actionem & effectum, quale eſt noſtra voluntas Dices voluntas non poteſt eſſe cauſa prima ſuæ determinationis; quia ratio cauſæ primæ ſoli DEO competit: ergo ratio determinandi non poteſt eſſo intra voluntatem, ſed debet extra illam aſſignari. Secundò. Voluntas antequam producat ſuam actio- nem movetur ab ipſo objecto potiùs ad hanc, quàm illam actionem eligendam: ergo voluntas ſe ipſam eg 156 862- ipſam non determinat ad adctionem. Reſp. Ad pri- mum neg. ant. Adhue enim optimé DEO competet ratio cauſæ primæ, in quantùm DEIIS eſt caufſa ipſius voluntatis, quæ etiam ipſam virtutem ſe ipſam determinandi ab ipſo DEO communicatam habet. Ad ſecundum neg. conſeq. Licèt enim obje= Gum moveat voluntatem, non tamen illam ne- ceſſitat: ergo ſtante etiam hac motione, voluntas adhuc eſt libera, & indeterminata ad hanc, vel illam actionem: ergo quod hanc actionem potiùᷣs eligat, quàm alteram, hoc non habet ab objecto, ſed ex propria determinatione: ergo voluntas ſe ipſam determinat. Obzjicies undecimòè. Factam electionem non poteſt voluntas retractare, nisi ex novo motivo eliſivo illius motivi, cui voluntas in hac eledtione adhæ- ſerat: ergo nec voluntas poteſt facere electionem unius ex duobus æqualibus, nisi adſit motivum pro uno bono, eliſivum, motivi oppoliti allicien- tis ad electionem alterius boni, atqui motivum elilivum debet eſſe majus motivo elidendo: ergo ſtantibus bonis & motivis æqualibus non poterit voluntas determinare ad unum præ altero. Reſp. rranſeat enth. Quia pro ratione & motivo poteſt ſtare voluntas, ùt dictum ſuperiùs aeg. ſubſumpt. Quia quodvis motivum proponens objectum ut Prozimé eligibile eſt in actu primo ſufficienter eli- ſivum alterius, licèt ſit entitativè æquale, aut etiam minùs, quàm ſit motivum oppoſſtum, quod deinde fit eliſivum alterius in actu ſecundò, ſi illi voluntas cfficaciter adhæreat, & propter illud ob⸗= je Rum eligat. Quæ. An i. * 4 nitur ſre le libt mayi in Ii Npeciet? dentia? Lororn ſoldm ſ 43 volunt labet po Aate?, Geclnnca a igue itent 3 (e ag. un 471. Rola eſertici llen ir/ lerun G Geciſen ials & ſen ad 0ui un iir a/ ümat iplicſiere Uel forme opinie Reſb A. 60 conktt 1lSel an Virtuten 5 nmunicatan enim obje⸗ ilam ne⸗ luntes Ctunt, W lenn pin ) oluin hon dotl tiro eliio ſone Ahe⸗ gerſiopen wotirum allicien⸗ DONu do: elg non Polee eo. Reß⸗ Nio wrl Pectn zator hlnle, 1 Mi ⸗ QuxsTrIO XI. An libertas ſit intrinſeca altai bu- mano liberè elicito? Clrea hanc quæſtionem, quæ aliter ſic propo- nitur: An idem numerò actus humanus polſit tran- ſire de libero in neceſſariumé vel an diviſio actus bu- mani in liberum & neceſſarlum ſit diviſio generis in ſuas ſpecies? adeòque eſſentiali: an vero ſubje&ti in arci- dentia ? adeôque accidentals, duplex eſt Theolo- gorum ſententia; Prima docet, quod libertas aclus ſolùm ſit denominatio extrinſeca proveniens actui à voluntate elicitiva talis ads, quæ hic & nunc habet poteſtatem non ponendi talem acdtum: Ita Suarez, Vaſquez, Molina, Arriaga, & plures alii. Secunda affirmat libertatem eſſe actui intrinſecam, eique identificatam & eſſentialem; ità Fſparſa lib. 2. de act. hum. diſp. 14. Gormaz. diſp. 12. ſed. t. num. 472. Hurtadus, cum quibus ſit. Reſolutio. Libertas eſt adtui humano liberè elicite eſſentialis & intrinſeca, proinde actus humanus liber de libero in neceſſarium tranſire nequit,; ejusque divifio in liberum & neceſſarium eſt eſſentializ. Probasny primd. Specificus tendendi modus eſt cuilibet a dui eflen- tialis & intrinſecus, atqui libertas adus ſecundi, ſeu actůs humani liberè eliciti nihil eſt aliud, quàm illius ſpecificus tendendi modus: ergo libertas eſt actui humano liberè elicito eſſentialis & intrinſeca. Major eſt certa, ſiquidem modus tendendi eſt ip- ſiſſima cujuslibet acts entitas & eſſentia, & patet inductione: ſic modus tendendi cum certitudine, vel formidine eſt intrinſecus, & eſſentialis ſcientizæ & opinioni, modus tendendi cum proſecutione eſt intrin- 1 2 7 intrinſecus amori, tendendi permodum fugæ actui odii: ergo. Minor etiam patet: Quia modus ten- dendi actus libere cliciti eſſentialiter conſilſlit in hoc, quôd unum ex duobus bonis limitatis inter ſe oppoſitis effſicaciter proſequatur & acceptet; alterum verò efficaciter repudiet, item quoôd uni motivo eſhcaciter adhæreat, motivum verô oppoſi⸗ tum efficaciter elidat & fuperet, atqui hoc dicit libertss in adtu ſecundo; cùm libertas in adtu pri- mo dicat tantùm poſſe unum proſequi, & repu- diare alterum: ergo. prob. maj. per actum liberè elicitum potentia electiva, & libera in adiu primo, reducitur in actum ſecundum; ſed potentia libera in actu primo potuit unum bonum acceptare alte- rum repudiare, uni motivo adhærere, alterum elidere: ergo ut reducatur in actum ſecundum li- bertatis, per adtum à ſe liberè elicitum, per illum acceptat unum bonum repudiando alterum, adhæ- ret uni motivo elidendo & ſuperando alterum: ergo actus liberè elicitus ex ſuo ſpecifico modo tendendi eſt proſecutivus unius boni ex oppolitis, & alterius repudiativus. Confirmatur primo. Omne exercitium libertatis, ſeu libertas in aétu ſecundo, eſt quædam viétoria, per quam voluntas vincit quodammodo ſe ipſam, ſeu reſiſtentiam in am- plectendo altero ex bonis oppoſitis, quæ victoria debet neceflario & eſſentialiter ineſſe actui victo- rioſo liberè elicito, ab hac enim viétoria redditur actus difficilis, atqui non poteſt hæc victoria in- eſſe actui, nisi eſſentialiter tendat in objecta con- traria, unum ampleétendo, & alterum reſpuendo: ergo exercitium libertatis conſiſtit in ſpecifico mo- do tendendi actůs liberè eliciti, qui nequit in actu mutari: ergo. Confirmatur ſecundo. Libertas in actu ſecundo nihil eſt aliud, quàm quædam electio, ſeu efficax Kcax a notiwwr E odje⸗ eledio ratio ſp objelhun ſerunco Miro. Drobatu VOunt⸗ tialiter teſſarius Mas diſerun hecet Patet in lberi & tencengi⸗ Nam aEr olurtis ün de am d perimn Gen ol tendon. tum moe enter rdp u El potent Omittel Dobea dri lue trin ſeoz , Um inreck i motntt⸗ er colichn mitatis ine & acceptti n gud u 40 oppol⸗ ni hoe dieit in aGanti i, E neyl⸗ 2Qon Aten 1 0lin, Ntenti en Ceptate e te, Aenni vNRN1 ,Per ilun m ache⸗ Altetom: 6co mot 6me. ON. Auſeeuttt 1tas Pinet n in M. 1e fCorir ei ie⸗ 1 chin Cora⸗ Nelan urdl ed⸗ ect 3 159 ee⸗ efficax acceptatio unius motivi & objecti propter motivum, alterius verò motivi repudiatio e fficax, & objecti propter motivum; atqui hujusmodi electio, acceptatio & repudiatio eſt formaliiſſma ratio ſpecificz, & modus intrinſecus tendendi in cbjectum acküs liberéè eliciti: ergo libertas in adtu ſecundo eſt intrinſecca & eſſentialis actui libereo clicito. . Probatur ſecandò tunc libertas eſt intrinſeca actui à voluntate liberè elicito, quando hid ditlert eſſen- tialiter ab adtu neceſlario, atqui actus liber & ne- ceſſarius differunt eſſentialiter: ergo. Probatur min. Adus qui differunt ex ipſo vitali modo tendendi differunt eſlentialiter: nam vitalis modus tendendi ſpectat ad ipſam eſſentiam actuum vitalium, oôͤt patet in deſiderio & gaudio, ſed adtus voluntatis liberi & neceſſarii differunt ex ipſo modo vitali tendendi: ergo differunt eſſentialiter. Probatar wmin. Nam actus liber habet modum tendendi, vi cujus voluntas potens eum elicere, vel omittere, ſe ipſam determinat ad illum eliciendum cum qua- dam difficultate, & quodam conatu vitali, quem experimur, & cum quadam vitali refiſtentia eun- dem omittendi, & motivis allicientibus ad omit- tendum. Econtra adus neceſſarius habet oppoſi- tum modum tendendi, vi cujus voluntas antece- denter determinata ad illum eliciendum in ipſum erumpit ſinèe ulla difficultate & reſiſtentia, vi cu- Jus reſiſtat inclinationi omittendi: cùm non habeat potentiam proximam, adeéque nec inclinationem omittendi: ergo. Probatur vertiy. Aus liber de libero non poteſt Heri ſucceſſive neceſſarius: ergo illi libertas eſt in- trinſeca. Prob. aut. Actus, qui ſemel eſt opinati- vus, nunquam poteſt ſucceſſivè fieri ſcientificus; 1tem 160 682 Zr- itêm a dus amoris DEl non poteſt ſucceſſivè fieri a Qus odii DEl: ergo etiam actus, qui ſemel eſt liber, non poteſt ſucceſſivè fieri ſcientificus: quia non poteſt mutare ſuum ſpecificum modum ten- dendi in objedum, cùm nequeat mutare ſuam eſſentiam: ergo etiam actus, qui ex ſuo ſpecifico modo tendendi eſt liber, non poteſt ſucceſſivè fieri neceſſarius, & deſinere eſſe liber. Probatur denique quarté. Entitas acts ſecundi liberè eliciti dicit ordinem tranſcendentalem & reſpe um eſſentialem ad actum primum proximum libertatis adeoque ad cognitionem indifferentem, ſeu proponentem motiva oppoſita, pro & contra, & ad concurſum DEI indifferentem: quia actus primus proximus libertatis eſt quoddam aggrega- tum ex entitate voluntatis, cognitione indiffe- rente, quæ proponit objectum cum motivis oppo- ſitis, & concurſu DEl indifferente: ergo non po- teſt eadem entitas actůs humani, quæ priùs pro- ceſſit ex cognitione & concurſu indifferente, ſucceſ- ſu temporis procedere ex cognitione neceſſitante ad unum: ergo. Ant. patet. Quia entitas actus ſe- cundi liberè cliciti non poteſt procedere nisi à vo- luntate proximè libera quà tali, adeôque ſupponit & dicit reſpe dum ellentialem ad potentiam pro- xime liberam quà talem; atqui potentia proximè libera quà talis eſſentialiter includit cognitionem & concurſum DEI indifferentem: ergo. Conſeꝗq. probatur à pari: Quia ſicut effectus vitalis eſſentia- liter dependens à principio vitali, non poteſt un- quam produci à principio non vitali, ità effectus & actus liber eſſentialiter dependens à principio libero nunquam poteſt produci à principio neceſ- ſario. Oepo- unt. pkovr ken ens, ſe Neceſſariumn Aos bom. llertas tikatiye ja riatore 1Ros M Iuenter IIo., T9 bozdan 45 achibn Ui proxjn otutis lib Pentirite ee inc 1nd er roduczn 1 39 Ubezt Encon. Nh. 4 Unhſtin 1 Are eſarii tum n pr opte ſuum ſuccthie fetl guiſot plifolt di modum 1e utare ſin ſo ſpeelfii ctele fel Cds Keugli Nkenwien d Un Pteginun diftrunn, gto nnn : gliu ⸗ Cam gooretr. one ireife⸗ tins opo⸗ o rol /o⸗ rins pio⸗ Kle, ver⸗ deceſſnun ta 1eme⸗ ele dili 4 gre yyon „S63 161 E9⸗ Oppoſitorum Solutio. Oerzer Primd. In DEO idem entitativè actus vo- luntatis denominatur liber & necellarius, liber prout terminatur ad bonum limitatum & contin- gens, neceſſarius, prout terminatur ad ſummum & neceflarium bonum: ergo ſaltèm fucceſſive idem a Qus humanus potelſt eſſe liber, & neceſſarius: ergo libertas non eſt intrinſeca actui. Secundo. Idem en- titative amor, quo homo diligit DEtIM, eſt liber in viatore, & neceſſarius in comprehenſore: ergo a Rus liber poteſt tranſire in neceflarium: conſe- quenter libertas erit adtui extrinſeca & ſeparabi- Iis. Tertid, Veritas eſt realiter ſeparabilis à qui- busdam ſaltém actibus intelledús: ergo & libertas ab actibus voluntatis. Quarté. Libertas adtůs pri- mi proximi eft realiter ſeparabilis ab entitate vo- luntatis liberæ: ergo etiam libertas actûs ſecundi ab entitate volitionis liiberæ. Quinté. Voluntas eſt de ſe indifferens ad agendum liberé, vei neceſlariô: ergo etiam aétus voluntatis ſunt indifferentes, ut producantur liberè, ſi voluntas habeat omnia requi- ſta ad agendum liberé, neceflario verô ſi voluntas habeat requiſita ad agendum, non autem ad omit- tendum. Reſp. ad primum neg. conſeq. Diſparitas eſt: Quia ſmplicitati divinæz repugnat realis, & entitativa atuum pluralitas, adcôque omnes actus divini tam neceſſarii, quàm liberi identificantur ipfſi divinita- ti. At verô in hominibus actus tam liberi, quàm neceflarii funt accidentia realiter diſtincta non tan- tùm ab anima, & potentia volitiva, ſed etiam inter ſe propter ſpecificum diverſum modum tendendi in ſuum ebje um. Ad ſecundum neg. ant. Nam ſi- L out 3 162 662. cut deſiderium tendens in bonum cognitum ut ab- ſens ſpecie diſtinguitur à gaudio, quod tendit in bonum præſens cognitum ut tale, & ſicut amor tendens in DEUIM t cognitum cognitione naturali eſt ſpecie diſtinctus amor, ab eo qui tendit in DEUIM cognitum cognitione ſupernaturali, ità & actualis amor tendens in DEUIM ut intuitive viſum præ- ſentem & poſſeſſum, eſt ſpecie diſtinétus, utpote amor gaudii, ab amore tendente in DEUN abſen- tem, àt obſcurè cognitum per fidem, qui eſt amor deſiderii. Ad tertium tranſ. ant. quod multi ne- gant, neg. conſeq. Diſparitas eſt. Primò. Quia veritas eſt relatio tantùm prædicamentalis aduum ad ob- jectum, conſequenter ab actu ſeparabilis. Libertas autem in actibus liberis elicitis eſt relatio tranſcen- dentalis & eſſentialis: quia omnis actus liberè eli- citus eſſentialiter connotat potentiam proximam liberam ad actus oppoſitos. Secundé. Qhia veritas eſt denominatio proveniens à ſic ſe habentia obje- cti materialis, ſeu verificativi, non autem à modo tendendi ſpecifico cognitionis veræ. At verôò li- bertas eſt denominatio proveniens ex ſpecifico ten- dendi modo in objedtum. Cùm ergo aliquarum co- gnitionum objectum materiale ſit contingens, ità, ut ſucceſlivè poſſit ſe aliter habere; licèt cognitio retineat eandem repræſentationem, ſeu modum tendendi, poterit uno inſtanti idem adus eſle ve- rus & conformis ſuo objecto materiali, altero dif- formis. Ad quartum neg. conſeq. Diſparitas eſt: quia libertas adus primi proximi eſt quoddam aggre- gatum ex pluribus realiter diſtinétis: nempe exen- titate voluntatis, ex cognitione indifferente, & ex decreto DElI, de præſtando concurſu ſimultaneo, & indifferente, quæ ſunt realiter ab invicem ſepa- rabilia. Libertas autem in adtu ſecundo non tale tle aagr jealiter ter inſep nempe: Præcise & Rreh jelbere, o proxinn no proxin Teſpieitur ſutio, ic 20s. Objieie rate, E cutn amb ſullo, au o volel Cione, gue⸗ io dr ibere leteſanid Pricd: e leeskatian Ur lbene Ullez n ibert untad gi ermi Wrd ſecamn . imperan Autem in intrinſteh e libero kus lie Dicer s cine Cnitun it ⸗ nod tenlin & eutznet ione paturd ſſt in DEN 1& e. ſum ore. us, Uulpore IN Rn⸗ W Aman 0d wultite⸗ Qiafentt Auun⸗ e. Lhens lto traller sEbere tl⸗ onen En kri⸗ eetin ohſe⸗ 3 NoNo RNendl⸗ Pehte led⸗ Ovarumd gers, ii 1 onlto I InOoUNKH le ⸗ . ero⸗ n⸗ eg Glelig⸗ ,6 4 nolrnted, enn . 4 ale tale aggregatum, ſed ſpecificus modus tendendi realiter identificatus actui ſecundo, adeéôque reali- ter inſeparabilis. Ad quintum neg. ſuppoſitum: quòd nempe actus neceſſarius & actus liber reſpiciant præcisé voluntatem, ùt eſt in adu primo remoto; & ùt eſt de ſe indifferens ad operandum neceſſariò, vel liberè, ſed reſpiciunt illam, ùt eſt in actu pri- mo proximo. Cum ergo alia includat in actu pri- mo proximo libero, & alia in neceſſario, aliter reſpicitur ab actu ſecundo libero, & aliter à neceſ- ſario, idque ex ſpecifico modo tendendi cujuslibet actus. Objicies ſecundò. Ambulatio, aut locutio delibe- ratè, & liberè elicita ab homine eſt ejusdem ſpeciei, cum ambulatione & locutione producta ab homine ſtulto, aut lunatico, qui ex neceſlitate operatur: Imô poteſt eadem ambulatio continuari ex coa- ctione, quæ inchoata fuit ex libertate, ſed ambula- tio ùt liberé inchoata & elicita eſt actus liber, ùt neceſſariò continuata & producta, eſt adtus neceſ- ſarius: ergo eadem ambulatio tranſit de libera in neceſſariam. Reſp. con. maj. diſt. min. ambulatio t liberé inchoata &c. eſt acdtus liber libertate ex- trinſeca, & per denominationem purè extrinſecam con. libertate intrinſeca, quam habent actus à vo- luntate eliciti neg. min. & conſeq. Actus enim ex- terni funt liberi per denominationem puréè extrin- ſecam: quòôd nimirum ab aliquo actu voluntatis imperante & liberè elicito ſint imperati. Actus autem interni ſunt ex modo tendendi ſpecifico ab intrinſeco liberi: ac proinde adtus liber externus de libero tranſire poteſt in neceſſarium, non veròô actus liber internus. Dices: Poteſt actus internus liberè elicitus in ta- libus circumſtantiis conſtitui, ut ſecundo inſtanti 33 164 G82. ſuæ durationis non poſſit deſinere; ergo adus in⸗ ternus, qui primo inſtanti fuit liber, in ſecundo in- ſtanti erit neceſſlarius. Secundé. Si quis injuriatus per motum primô primum appetat vindictam, non erit actus liber; atqui poteſt contingere, ut ſecu- ta plena deliberatione perſeveret in eodem numero actu vindickæ: ergo idem numero adlus internus de neceſſario poteſt tranſire in hliberum: ergo eti- am viciſſim. Reſp. ad primum diſt. conſeq. talis in ſecundo inſtanti erit neceſſarius quoad durationem rranſ. erit neceſſarius quoad ſpecifieum tendendi modum nego conſeq. Hic autem tantum controver- titur, utrum idem entitative adtus poſfit amittere modum tendendi liberum, & aſſumere modum tendendi neceſſarium. Dixi tranſeat: quia hæc du= randi neceſſitas eſt tantàm ex fuppoſitione conſe- quenti, non antecedenti, quæ non opponitur li= bertati. Ad ſecundum neg. min. Nam appetitus vin- dictæ procedens ex deliberatione rationis habet mo- dum tendendi intrinſecum ſpecie diverſum, ab ap- petitu vindictæ indeliberatæ, & ex motu prima primô concepto: quia appetitus deliberatus debet eſſe victorioſus & vincere motivum retrahens, & potentiam talis vindicæ omiſſivam, in quæ acétus indeliberatus non tendit. Objiicies tertio. Actus liber voluntatis v. g. quo fe voluntas determinat ad laborem propter illius ho- neſtatem non eſt repudiativus motivi, quod volun- tati proponitur pro omiſſione laboris: ergo liber- tas non sonſiſtit in ſpecifico tendendi modo actus liberé eliciti. Probatur ant. alius diſtinétus actus voluntatis eſt repudiativus motivi, quod voluntati proponitur pro otio, & alius diſtin dus actus eit⸗ quo voluntas ſe determinat ad laborem: ergo. Keſp. ueg. utrumque ant. Quia voluntas liberè ope- rans kans te cere, eri lariun uniug, nige e 1tolclia lens & Iepudi Ohii per ſe licitir lai en tentia etho i⸗ non hal dam1 inamo ler be etd Rac tenn re lho⸗ 1 tencl, morit Wr A Frmeng produt tiam tali zbe Potenti Acicden Mmare, m n Ans lu⸗ econddin⸗ injarmn am, non ut ſeel⸗ nimmeto internus 1 eti⸗ talis in tationem lenceno⸗ nnleet⸗ t awitete e golen bec A⸗ e conle⸗ iur I⸗ s Vin⸗ et no⸗ ahap⸗ Pricne⸗ 8s dedet hens, G 15 (00 ſe 1 Mosvo⸗ Ol olun⸗ io Ike. ,A 1 AM utai uich tho oee 1 rans tali modo non poſſet unum ſolum acdtum eli.- cere, ſed ad minùs duos ſimul. Deinde licèt id Rieri poſſet per duos actus, id tamen non eſt neceſ- ſarium, ſed poteſt voluntas eodem actu & motiva unius partis amplecti, & repudiare contraria. De- nique etiam tunc, quando voluntas diſtindo adtu repudiaret motiva contraria, adhuc actas ample- ctens & proſecutivus virtualiter & implicitè ſaltèm repudiaret motiva contraria. Objicies qtar. A us v. g. amoris liberè elicitus per fſe & eſſentialiter connotat ſolam potentiam elicitivam fui, non autem potentiam omiſſivam ſui: ergo per ſe & eſſentialiter non dependet à po- tentia omiſſiva ſui, ſed à potentia elicitiva ſui: ergo idem numerô actus eliceretur, licèt voluntas non haberet potent'am proximam omittendi hunc actum, ſed ſi voluntas non haberet potentiam pro- Ximam omittendi hunc adum, iſte adtus amoris non eſſet liber: ergo libertas eſt ſeparabilis ab hoc nu- meré actu. Confirmatur primd. Ut voluntas cliciat actum amoris fufficit motivum alliciens, non au- tem requiritur motivum retrahens ab actu amoris: ergo nec requiritur, & connotaätur potentia amit- tendi. Probatur ant. ad eliciendum liberum actum amoris, non poteſt requiri id, quod per ſe ordina- tur ad impediendum actum amoris: ergo. Con- Frmatur ſecund́. Si idem agens habens potentiam Pproductivam caloris ſimul haberet annexam poten- tiam produétivam frigoris, tunc reſpectu caloris à tali agente producti purè per accidens ſe baberet pPotentia productiva frigoris: ergo etiam amori per accidens eſt, quòd procedat à voluntate potente amare, vel non amare, vel à voluntate potente ſo- làm amare. I. 3 1 Reſpond. 3 166 K92- Reſpond. Ad argumentum primò neg. ant. Quia actus amoris liberè elicitus eſt eſſentialiter victorioſus, & pugnando vincit non tantùm potentiam omiſſivam ſui, ſed etiam motivum retrahens à tali actu, adeoô- que non tantùm connotat potentiam elicitivam ſui, ſed etiam potentiam impeditivam & omiſſivam ſui. Secund́, Cum P. Gormaz hic Diſp. 12. Sect. 2. n. 48. diſt. ant. Eſſentialiter connotat ſolam potentiam elicitivam tanquam potentiam effectivam con. tan- quam potentiam, quam egx ſuis intrinſecis vincit neg. ant. ſimiliter diſt. conſeq. Nam adus liber non ſolùm habet ex ſuis intrinſecis, quòd phyſicè pro- ducatur à ſuis principiis effectivis, ſed etiam, quòd ſit victoria comprincipiorum allicientium ad oppo- ſitum. Ungde licèt ratione primæ formalitatis non pendeat, neque connotet principia ad oppoſitum: ratione tamen ſecundæ formalitatis illa connotat. Confirm. primæ neg. ant. prob. diſt. aut. Non poteſt requiri directè, & ùt influens con. indirectè tan- quam impediens, retrahens, & conditio eſſentiali- ter requiſita neg. ant. & conſeq. Acdus enim liber electivus & victorioſus non poteſt dari, nisi princi- pia & motiva allicientia ſequendo, retrahentia ve- r, & quæ alliciunt ad oppoſitum relinquendo, in quo ſtat dependentia indirecta actüs liberi & clecti- vi à principiis retrahentibus, tanquam diſpoſitio- nibus requiſitis ad ipſum. Quòèd autem adio in- trinſecéè victrix difficultatum, non poſſit exiſtere, nisi præexiſtentibus iis, quæ conantur impedire exiſtentiam ejus, pluribus exemplis patet: ſic in- gratitudo non poteſt exiſtere, nisi exiſtente bene- ficio: quod tamen ex ſe non movet ad ingratitu- dinem, ſed ab illa retrahit. Itèm tentatio demo- nis ordinatur ad impediendam victoriam talis ten- tationis; licèt ad illam eſſentialiter requiratur: ſi- quidem quiden PMra cunde Vitori eyſoe Crdlyx gll pote AM Vet ſus, wun diſpara odio, 1 , ne quod amoren tfuſſro⸗ Ohiri, Corioſo intellecſi ANmittit Ronie ecbeen e 00 eſeit, Uepuli donſene ant. 41 ſenlu nebit diſlent alterut ell vole Va evich ſenſus karii, Aerere t. Cnlis victorohn n omilkin iad, en lcitivamn lu, pilliram ſh. .2 he S: otentiem n tot ⸗ olecis finet Nus lber on hingo⸗ Getiam,ld umn Ad opr⸗ altatis non opro ſtum! Connolat, von pote⸗ I lelle tan⸗ chemriae⸗ enin iht nis hiin⸗ tahentis ⸗ Uenc, 11 1ell⸗ lnſtir. don⸗ St celet, iſel e: lil. nlnu ioder⸗ 1 ltne u lüilen ⸗ 683 167 689. quidem victoria dari nequit ſine ea tentatione. Plura vide apud Gormaz cit. n. 496. Confirm. ſe- cundæ neg. conſeq. Diſparitas eſt: Quia licèt calor ſit victorioſus & debellativus frigoris, non eſt tamen ex ſuo eſſentiali conceptu debellativus potentiæ pro- duétivæ frigoris, quia poteſt calor produci ab igne, qui potentiam produéctivam frigoris non habet. At verô adtus liber amoris eſt formaliter victorio- ſus, tum reſpectu potentiæ elicitivæ odii, aut acts diſparati, tum etiam motivorum occurrentium pro odio, aut aéctu diſparato incompoſſibili cum amo- re, nec poteſt amor libere produci à principio, quod non habet ſimultaneam potentiam eliciendi amorem & odium, aut ſaltem actus diſparatos ex- eluſivos amoris. Objicies quintò́. Si libertas conſiſteret in hoe vi- ctorioſo tendendi modo, ſequeretur, quòd & actus intellectůs eſſent formaliter liberi: ſed hoc nemo admittit ergo. prob. ſeq. quia & illi habent hune viorioſum modum tendendi in objedum: ergo. prob. ant. Nam dum proponuntur intellectui mo- tiva contraria pro aſſenſu & diſſenſu, ſi intellectus eliciat aſſenſum, iſte eſt adhæſivus uni motivo, &ι repudiativus alterius: ergo etiam eſt victorioſus, conſequenter eſt liber. Reſp. neg. ſeq. prob. neg. ant. Ad hujus probationem dico: ſi motiva pro afſ- ſenſu & diſſenſu ſunt tantùm probabilia, tunc ma- nebit intellecdtus indeterminatus inter aſſenſum & diſſenſum, & utrumque ſuſpendet, donec voluntas alterutrum imperet, & tunc victoria attribuenda eſt voluntati. Si autem pro aſſenſu habeat moti- va evidentia, pro diſſenſu tantùm probabilia, aſ- ſenſus erit victorioſus, & repudiativus motivi con- trarii, ità tamen ut non potuerit huic motivo non adhærere, & alterum non potuerit non repudiare: L 4 Voluntas Voluntas autem ità amplectitur unum motivum, ut potuerit non amplecti, ità repudiat motivum, ut potuerit non repudiare: ergo. Objicies ſextéô. Si voluntati proponatur motivum pro proſecutione objeéti, ità, ut etiam voluntas ex hoc motivo objeétum proſequatur; poteſt con- tingere, ut voluntati pro oppoſito actu, aut omiſ- ſione nullum omnino motivum proponatur. iIn hoc calu proſecutio ell libera & tamen non eſt vi-= Gorioſa: cùm non ſit repudiativa motivi contrarii: cùm enim oro oppoſito nullum illi motivum pro⸗ ponatur, nullam poterit repudiare: ergo. Reſp. neg. ant. quoad hoc, quod in hoc caſu proſecutio ob- jecti eſſet libera. Nam 1i voluntati pro oppoſito nullum omnino motivum proponatur, nec qui- dem ipſum exgercitium libertatis, quod poteſt eſſe motivum ſufficiens pro oppoſito. Tali caſu pro- ſecutio voluntati non erit libera, ſed neceſſaria: cùm defe cdtu coguitionis aliquorum motivorum in oppoſitum voluntas per accidens non ſit indif- ferens inter duo oppolſita, cùm illi per intelledum nulla proponantur motiva pro oppoſito: cùm ergo voluntas ferri non poſſit in incognitum erit detezminata ad unum eztremum: ſi cnim proſe- cutionem talem voluntas omitteret liberé, debe- ret eò ipſo habere motivum omittendi, quod eſt contra ſuppoſitum objectionis. Objicies ſeptimé. Voluntati elicienti amorem, quo amet Petrum per duo inſtantia, potell DEUS dare pro primo inſtanti concurſum indifferentem, pro ſecundo vero concurſum determinatum tantùm ad amorem, ſed in illo caſu n inſtanti per- ſeveraret idem amor, qui erat in primo inſtanti, & in ſecundo inſtanti non eſſet liber: ergo actus liber non videtur efle intrinſecè liber. Reſp. diſt. maj. Muj. N tru adivi wah. Geg Poſunt. lvllanti minds terit pe pro in inltant dio tor; r edin minar gno ro ind . nlegt AWnas lje Noer Wllis inde 4 peccan tel e Halur n Per ad ttinle Peccan lialiter alllio ni; de iſehe Uicelit n Min, 1t motem, Ir motlru n volunt; poteltcor⸗ antomll⸗ Nrot, In don N Nr contrarit Ntluumglo⸗ etgd Neſ ,lſetted⸗ o opuln ter u⸗ potel ele lu gro⸗ reſſalia: Ctiroton ſa nlil⸗ nnellecte 1to: en gitun eln in nol⸗ got C olen, I Nα len, 4 ntun 5 839 169 669 maj. Voluntati elicienti amorem,; quo amet Pe- trum per duo inſtantia &c. ità, ut eodem amoré indiviſibili amet Petrum pro ſecundo infſtanti ueg. maj. pro primo inſtanti con. maj. ſimitkiter diſt. min. neg. conſeq. Explico diſtinction. & ſolut, atgumenti: Voluntas in inſtanti A. liberè amans Petrum, ſi in inſlanti B. non habeat indifferentiam, & nihilo- minus divinitùs confervet illum amorem, non po- terit per illum denominari amans liberé Petrum pro inſtanti B. ſed in inſtanti B. amans liberè pro inſtanti A. ad eum modum, quo DEIIS dicitur odio habere Petrum pro inſtanti, quo erat pecca- tor; non veroô pro inſtanti, quo eſt juſtus. Adus enim liber, cum ſit electivus, ſolú⅛m poteſt deno- minare voluntatem amantem pro eo inſtanti, pro quo denominat eligentem; cùm autem voluntas pro inſtanti, pro quo eſt necellitata, non eligat; conſequenter nequit o illo inſtanti denominari amans per illum amorem. Objiicies odavd. Si libertas eſſet adiui intrinſeca, poſſet dari adus pecçccaminofſus eſlentialiter inevi- tabilis absque auxilio gratiæ intrinſece, ac pro- inde connexus cum ente ſupernaturali; arqui actus peccaminoſus utpote intrinfece natufalis non po- teſt connecti cum ente ſupernaturali: exgo. Pro- batur maj. peccatum infidelitatis nequit evitari, nisi per afdtum fidei pendentem ab auxilio gratiæ in- trinſecé ſupernaturali, neque poteſt talis actus eile peccaminoſus, quin fit liber: ergo I eflet eflen- tialiter liber, eſſet inevitabilis eflentialiter, absque auxilio gratiæ intrinſece ſupernaturali. Keſp. zeg. maj. prob. diſt. ant. nequit evitari nisi per adtum fidei vidoria ſalutati con. non ſalutari veg. ant. & conſeg. Nam ùt loquitur hic Gormaz cit. peccatum infidelitatis evitari poteſt per actum naturalem;, quo 53 170 882- quo homo naturaliter aſſentiretur rebus revelatis. Homo enitn non ſolàm potelſt his aſſentiri per actum ſupernsturalem, ſed etiam per actum na- turalem: ùt patet in hæreticis adtu naturali cre- dentibus Sanctiſſimæ Trinitatis myſterium. Hinc in caſu hoc peccatum infidelitatis ex intrinſecis ſuis ſolùm requirit principia per ſe neceſſaria ad ipſius effedionem, & motiva in contrarium alli- cientia, quibus reſiſtat, ſive hæc pertineant ad lineam naturalem, ſive ad lineam ſupernaturalem, adeoque conſlituentia voluntatem, non ſolùm in ratione potentis evitare peccatum, ſed etiam, in ratione potentis evitare peccatum per victoriam ſalutarem. Obiirties non. Actus internus voluntatis effcaci- ter imperatus eſt neceſlarius; atqui idem numeréô actus potuit eſſe liber, vel neceſſarius: ergo liber- tas non eſt eſſentialis actui libero entitativé ſumpto. Reſp. prims cum P. Suarez Lib. 12. de gratia cap. 11. num. II. Haunoldo Lib. z. tract. 1. cap. 3. controverſ. 4. J.2. n. 20 , neg. ant. Rationem dant primo, quia, ſi quis emittat votum v. g. caſtitatis, per actum voti effi- caciter ſibi imperat alios adtus non tantuͤm exter- nos, ſed etiam internos, quibus hoc votum im- pletur, atqui tales actus interni etiam efficaciter imperati ſunt actus liberi: quia vovens poteſt vo- tum ſuum liberé violare: ergo. Secunde quia omnium virtutum ackus interni poſſunt ſaltèm à charitate efficaciter imperari, ùt etiam fatentur adverſarii; atqui omnium virtutum interni actus ſunt intrinſecè liberi, utpote formaliter laudabiles ac meritorii: ergo. Tertié quia ſi peccator in mortis articulo conſtitutus, & confeſſariô deſtitu- tus ſibi eſficaciter imperet ex motivo charitatis ontritionem, & imperatum deinde eliciae⸗ be⸗ unc hune Aus R we tentio rancdi tani e Clilega dillind deniq aum ergo a ſupera Aioqu tus ſ Rel⸗ nus ef ſuam eli . quo⸗ one con We: 4orſe eel ſegten enim inlanti holtd ſanti chleg ho l. toe en Pro illo tiam d Juan h bus teſthii. Alentiiy r Adu turali re um. Hn. intripſecß elariz ad Atiun Ai⸗ igennt l tvaturgen On ni A aim, i et Nlboten alis elhen⸗ genn onen elo er tiſelnptn AA1. pliſ, n ot efi. n extel⸗ okumn im. eicee dol 1 Ueetl 1 nt lin ſernn. n s entol in dele⸗ , her W hunc contritionis actum juſtificabitur: ergo talis actus imperatus contritionis eſt formaliter liber, & meritorius. Quartò: quia poteſt aliquis ex in- tentione ebrietatis ſibi imperare volitionem fu- randi rem DEO ſacram; atqui hæc volitio fu- randi eſt formaliter peccaminoſa, & quidem ſa- crilega: ergo eſt formaliter libera per libertatem diſtinctam ab effectu & intentiene ebrietatis. Quini6 denique quia actus Religionis efficaciter imperans actum ſpei Theologicæ, non attingit motivum ſpei: ergo aétus ſpei efficaciter imperatus adhuc habet ſuperandam propriam arduitatem & difficultatem, alioquin non eſſet actus ſpei: ergo actus impera- tus ſpei eſt victorioſus, conſequenter liber. Reſp. ſecundò diſt. maj. Actus voluntatis inter- nus efficaciter imperatus eſt neceſſarius quoad ſuam eſſentiam & ſpecificum tendendi modum neg. maj. quoad exiſtentiam, idque ſolùm ex ſuppofi- tione conſequenti, non antecedenti con. maj. Quòôd autem aliquis actus neceſſarius ſit ex ſuppoſitione conſequenti, non ſequitur illum non eſle intrin- ſecè liberum: cùm neceſſitas ex ſuppoſitione con- ſequenti non tollat, nec lædat libertatem. Aliàs enim quivis actus elicitus, dum elicitur eodem inſtanti, non eſſet liber, & meritorius: quia, ſup- poſitò, quòd fit eo inſtanti producstus, eodem in- ſtanti non poteſt deſtrui, & ſic ex ſuppoſitione conſequenti neceſſariò durat, & exiſtit: ſimiliter ergo licèt actus voluntatis imperatus ex ſuppoſi- tione conſequenti efficacis imperii neceſſario exiſtat pro illo inſtanti, pro quo eſt imperatus, tamen illo ipſo inſtanti liber formaliter eſt quoad eſſen- tiam, & modum tendendi ſpecificum, acſi nun- quam fuiſſet imperatus. Reſp. Keſp. tertiò aliter, diſt. maj. Actus eflicaciter im- peratus eſt neceflarius extrinſeceè & tamen liber intrinſecé con, eſt neceſſarius intrinſecè neg. maj. Actus enim imperatus voluntatis non denominatur neceſſarius ab intrinſeco & ſpecifico tendendi modo, nec ab intrinſeco ordine ad ſua principia tam eflectiva, quâm directiva, à quibus eſſentia- liter dependet, videlicèt à voluntate, cognitione & concurſu DEl indifferente, ſed denominatur neceflarius ez ſola fuppoſitione actus imperantis, quem actum imperantem entitas actus imperati puré per accidens, & extrinſece tantùm connotat, adeôque denominatio neceſſarii reſpectu adus im- perati interni eſt purè extrinſeca, ſicut è contra denominatio liberi, reſpectu acts externi imperati eſt tantum extrinſeca; ſed Dices: Actus externus efficaciter imperatus non eſt intrinſecè liber: ergo nec actus voluntatis in- ternus imperatus. Secundé. Actus efficaciter im- perans alium actum internum fuperat per ſemet- ipſum omnem prorſus difficultatem adus imperati, & elidit omnia motiva retrahentia ab eliciende adtu imperato: ergo actui imperato nihil ampluͤs ſupereſt vincendum: ergo talis adtus imperatus non eſt intrinſecé victorioſus: ergo nec liber. Tertis., ſequitur, ſi tam actus imperans, quàm imperatus eſt intrinſeee liber, poterit imperans poni ſiné imperato, quod videtur repugnare: ergo. Quartò. Actus imperans eſt pro priori ad impera- tum & conneélitur eſſentialiter cum exiſlentia actus imperati: ergo tollit indiflerentiam ad oppolſita & Sonſequenter libertatem actus i nperati- Reſp. Ad primum, neg. conſeg. Quia licèt adus externus non eflet efficaciter imperatus, non eſſlet fermaliter liber,; imo denominationem liberi non poteſt ſokelt ſt ver trinſe 2n impen omten it uten t. Lie gala e eſſie ponat Perati. D vel 20um ſine ropo⸗ inpen gexio n Poren Untats 1ade Rrar guia ſe ſent⸗ tem. winn tar in gum mitant lang & gun Lexls, o opr olunt Reniſer in⸗ tamen Wer d neg Venominnt tenene principi⸗ ellentia. oglione Nolnicurdt npenntd, 6 inſea ncond, adlzin⸗ Ute chllt iupenil tus N tatis in Gter in⸗ ſenet⸗ Zinhen helcien Ui anpl inpeli Ne Mer 6, Juin Uheimd ne:eid Aiher uliad und poteſt aliunde accipere, nisi ab adctu imperante; at vero aéctus intermus à voluntate elicitus eſt in- trinſecèé & eſſentialiter liber inde pendenter ab ullo actu imperante. Ad ſecundum neg. ant. Quia actus imperans Religionis per ſe ſolam non fuperat omnem difficultatam imperati actús ſidei, aut ſpei: àt patet ex dictis in Reſp. 1. Ad tertium neg. ſequel. ant. Licèt enim uterque adtus ſit formaliter liber; quia verò imperans eſt ſupra imperatum reflezgus & eſficax volitio illius. Idcirco ſi cognitio pro-= ponat objestum tum actůs imperantis, tum im- perati, voluntas neceſſitatur ad hoc disjunctive, ut vel utrumque actum eliciat, vel ntrumque actum omittat, & ideo imperans non poteſt poni ſiné, imperato: quia autem poteſt dari cognitio Proponens objedum adtüs imperati, poterit dari imperatus ſiné imperante; & inter illos eſt con- nexio non mutua. Ad quattnm neg. ant, qnoad priorem partem. Quia licèt aftus imperans vo- luntatis præcedat pro priori naturæ actus impe- ratos aliarum potentiarum, non tamen actum im- peratum ipſiusmet voluntatis. Ratio diſparitatis eſt: quia aliæ potentiæ non ſunt formaliter liberæ, nec ſe ipſas determinare poſſunt, ſed determinari in- digent à voluntate pro priori per actum imperan- tem. Voluntas autem eſt potentia ſe ipſam de- terminans per ipſum adtum, & uterque actus orie tur immediaté ab illa, adeôque tam imperans, quàâm imperatus eliciuntur ſimul naturâ & conco- mitanter: unde etiam impropriè dicuntur impe⸗ rans & imperatus: re ipſa enim non funt aliud, quâm duo àactus liberi, unus directus, alter re- Nexus. Reſp. ſecund diſt. ant. Actus imperans eſt Pro prieri ad imperatum ex libera determinatione voluntatis & ſuppoſitione conſequente gon. ex ſup- H poſitione poſitione antecedente & independenter à libertate voluntatis neg. aut. & conſeq. Ratio eſt: quia prius- quam voluntas eliciat adum imperantem eſt libera vel ad eliciendum immediaté actum imperatum ſinè imperante, vel ad eliciendum utrumque, vel ad utrumque omittendum: ergo quôd hic & nunc eligat, elicere utrumque unum dependenter ab altero, hoc totum eſt ex ſuppoſitione conſequente, adeôque liberé: ſicut licèt materia ſit pro priori naturã ad formam & connedtatur in quorundam ſententia ellentialiter cum exiſtentia formæ, quia tamen DEIIS liber erat vel ad ponendam hane formam ſinè materia, vel ad ponendam utramque, vel ad utramque omittendam, ideo utriusque po⸗ ſitio eſt tantùm ſuppoſitio conſequens & libera. Similiter licèt actio ſit prior effectu, ſaltèm ori- gine, & connectatur eſſentialiter cum effectu, non tollit tamen libertatem effectui ob eandem ratio- nem. Ex quo etiam patet: quòd ſi in poteſtate voluntatis eſſer habere prædeterminationem, vel non babere, non tollendam fore libertatem adtui, licèt prædeterminatio eſſet pro priori ad aduum & eſſentialiter connexa cum actu. QuksSTIO XII. Luanam ſit prima ſou remota Re- Cula actionum humanorum? Uòôd aliqua Regula diretiva actuum humano- rum neceſlariò aſſignari debeat, certum vi- detur: quia, cùm actus humani aliquando boni ſint, aliquando mali, ratio diverſitatis alia aſſignari ne- quit; nisi, quia illi aliquando ſunt conformes re- guülæ, aliquando difformes, üt bene notat PF. Rho- es es hic pota Al mota oces Lulam cent ⸗ ne ſl le detu lis Prre lendo, 10 ſione in Mam inte Relolu Aunone cl. i, ſen, Nihmi G, eihian, Mecciti ſen Ueſl donſi dinde MorNter Ee cum morum: nr o Plunratis mnaen Nerd ed y terti⸗ mparti enſarz Mum in Conſegue Kum ſe Pparti et ilente bin in⸗ emn elt Ihen impefatun umgue, 7el lie & nune deuter ab nſegnene, Pto Prdi Olotuntn Ormmx, enemn hin N utnanete, rinsgne po⸗ & en ltem ol⸗ Feckl; N0s n alo⸗ voteſere en, VEel n W, ahm moraliter boni & des hic diſp. 1. q. 1. ſect. 1. Regula autem alia eſt ze- mota alia proxima., Verùm, quænam res regula re- mota ſit, variant Authores; alii cum Vasquez, de Rhodes, Mlozianow'ski, & pluribus aliis primam re- gulam putant eſſe naturam rationalem. Alii do= cent eſſe legem æternam, prout ſumirur pro ratio=⸗ ne ſeu dictamine æterno divinæ ſapientiæ, dirigen- te creaturas rationales ad finem ultimum, quædam eis pra cipiendo, quædam permittendo, aut conſu- lendo, nonnulla etiam prohibendo; & de hacç quæ- ſtione in præ ſenti. Quid verò per Regulam proxi- mam intelligatur, interirs dabitur. Reſolutio. KRegula morum origine prima, adebque re- ſolutione uliima, eſt ſola lex æterna. Ità Gonet de ma. ral. in communi art. 2. F. 1. u. 29. Probatur Conclu- ſio primò author. §. Auguſtlin. lib. 2. rontra Fauſtum ap. 2z. ubi peccatum ſic definit: Didum, fadtam, concupitum, contra legem æternam: ergo rationem peccati, ſeu ads humani moraliter mali & inho- neſti conſtituit in difformitate cum lege æterna, adeôque per oppoſitum, rationem adtůs hamani honeſti conſtituit in conformita- te cum lege æterna, tanquam cum prima Regula morum: ergo. Probatur ſecuuds authoritate S. Tho- mæ hic, qu. 7i. art. 6. ità loquentis: Regula autem voluntatis humanæ eſt duplex, una Propinqua & homogenea, ipſa ſcilicet humana ratio: altera verô eſt prima regula: ſcilicet lex æterna. Proha- tur tertiò ratione: Lex æterna eſt lex prima utpote imparticipata, & omnium ſuperior, adeéque eſt menſura omnium aliarum legum: cùm enim pri- mum in quovis genere ſit menſura reliquorum, conſequenter etiam lex prima eſt menſura omnium legum ſecundarum & Participatarum, ut proinde lex participata tunc ſolum ſit juſta & legitima, ſi cum 699 176 689 cum lege diéina concordet, injuſta ſi ab ea diſcor- det; atqui omnis lex participata eſt aliqua regula morum, cùm quævis leg habeat vim aliquam re- gulandi ac dirigendi mores, ſeun adtiones Fuma- nas: ergo lex prima, qualis eſt lex æterna, eſt prima regula morum. Probatur quartô, IIla eſt pri- ma regula morum, quæ non poteft regulari, pPer aliam priorem regulam morum, ſed per eam re- gulantur omnes reliquæ, atqui fola lez æterna non poteſt regulari per aliam priorem, & per ipſam regulantur, ac per ipſam, vim regulandi ac obligandi participant omnes aliæ leges & regulæ morum: ergo ſola lex ærterna eſt prima regula morum, quæ;, quia omnes cæteræ leges ab illa derivantur & originantur, dicitur origine prima, quia verò etiam ultimatè in illam refolvuntur, di-= citur reſolutione ultima. Probatur quinto: Prima regula morum non eſt ipſa natura humana quâ ra- tionalis: ergo lex æterna. Piobatur ant. nulla creatura rationalis & intellectualis eſt per ſuam eſſentiam impeccabilis, & indefecibilis à prima re- gula morum; atqui eſfet per ſuam eſſentiam im- peccabilis ſi eſſet prima regula morum: nam agens, quod per fuam eſſentiam eſt prima regula morum, eſt agens indefectibile à prima regula morum con- ſequenter impeccabile. Er ratio eſt: quia eſſentiæ rcrum ſutit immurabiles, & indefectibiles, ità ut quod per ſuam eſſentiam eſt tale, ſemper ſit tale: Gùm nihil poſſit deficere à ſua eſſentia: confequen- ter, quod per ſuam eſſentiam eſt prima regula mo- rum, non poteſt à prima regula morum deficere . ergo prima regula morum non poteſt eſſe natura humana etiam ut rationalis, ſed ſola ratio dire- Rionis creaturæ rationalis in ultimum finem in mente divina eziſtens, quæ eſt lex æterna. Pro- batur aur den talis en Acvi tegula mmenſur. Pprimum fon pote Halionalie le; nec i oe ſiio nen ſotam 1 cioniblt illet ert Gonocn l nerdi ed e irſe gui⸗ enlirz llike N E nn Plt donſd Pad Cttatum. utimul ne entitz Rolktis Ulllane Oliicie ſio noft de d afigta ni 1 4liguan: ones Hun terna, Illa enri onlart, pel tinn le⸗ lei WeiN ſeges . Pyimi 01 9 i⸗ it. Nul 14 Per uam Dic R⸗ Eorinn We. ninaken- bul horunn hokün, n aſentt giig eleni 1 etess W. Plei batur denique ſextò: Quælibet creatura rationalis quà talis eſt ſubjectum regulabile per regulam rationis; atqui ſubjeétum regulabile quà tale non ell prima regula ſeu primum regulativum, ſicut ſubſectum menſurabile quà tale non eſt prima menſura, ſeu primum menſurativum: quia paſſivum qua tale non poteſt eſſe primum adtivum: ergo creatura rationalis, ſeu intelletualis quâà talis non poteſt eſ- ſe, nec dicè prima regula mofum. Oppoſitorum Solutio. iicies primo. Ariſtoteles 106. Metaph. text. 4. +☛ docet menſuram debere eſſe homogeneam cum ſuo menſurato; vel menſurabili; item debere eſſe notam, ſed lex æterna non eſt homogenea cum actionibus noſtræ voluntatis; cùm ab illis infinité diftet: ergo lex æterna non eſt regula & menfura actionum humanarum. Reſpond. explic: maj. cum diſt. menſura ſeu regula immediata & proxima debet eſſe homogenea cum regulato & menſarato tranſ, quia confrarium patet in Phyſicis, regula & menſura remota & mediata Neg. maj. con. min. ſi- militer diſt. conſeq. Regula enim & menſura proxis ma & immediata actionum noſtræ voluntatis eſt ipſa conſcientia, ſeu diétamen rationis pracicum, quod diétamen utique eſt homogeneunr; utpote creatum, cum actibus noſiræ voluntatis, ità tamen; ut ſimul ſit conforme legi æternæ, quæ licèt ratio- ne entitativæ infinitæ perfecttois diſtet infinite; à noſtris viis & cogitationibus, objedlivè tammen non diſtant: quia idem objetam fepræſentant; & in idem objectum tendunt. Objities ſetundo. Non poteſt expliéari: an reſo- lutio noſtra intelligenda fit de æterna DEl lege na- N turali; S63 178 6- turali, an alia? ergo. Probatur ant. Quia aliàs ſe- quefetur primo, quôd omne peccatum ſit contra lJegem DEI naturalem, fed ſequ. eſt inconveniens: cùm dentur aliqua peccata, quæ tantùm ſint contra legem poſitivam divinam, aut humanam: ergo. Se= cundò. Quòd non poſita tali lege æterna & natu-⸗ rali,; ad quam ponendam DEUS non necefſſitaba- tur: cùm quamlibet fuam legem DEUs liberè po- nat, nihil eſſet formalitet honeſtum, aut inhone- ſtum, quod rurſus eſt inconveniens: ergo. Reſp. ad argument. neg. ant. noſtra enim reſolutio opti- mè intelligitur de æterna DEl lege naturali, ſeu in quantùm participabili in creatura rationaht, in per ſe notis principiis practieis, & in neceflariis univerſalibus ac immutabilibus dictaminibus divinæ ſapientiæ, qualia ſunt: deelina à malo, & fac bo- num: quod tibi non vis fieri; alteri nèé feceris Sc. ab intellectu creato rationis uſum habente na- turaliter cognoſcibilia,. Prob. primæ diſt. ſeq. maj. ſequeretur, quòd omne peccatum ſit contra legem naturalem mediatè ſeu ultimatè Conc. immediatè Neg. ſequel. maj. & min. Nam actiones humanæ præ- varicantes Legem poſitivam ſunt peccata non prœæ- cisè ideo: quia ſunt contra legem pofitivam, ſed etiam ex co: quia funt contra legem naturalem diétantem obſervandas eſſe leges poſitivas etiam humanas, quæ tanquam appendices legis naturalis, ab ea totam ſuam vim obligandi habent. Hinc qui agit contra legem poſitivam ; ideò ultimatè peccat: quia operatur contra legem æternam na- turalem, quæ præcipit obſervantiam & prohibet transgreſſionem legis poſitivæ, & ſic adtus hone- ſtus vel inhoneſtus ultimatè reſolvitur in naturalem legem æternam DEI, cui ultimatè difformatur, aut conformatur. Prob. ſecundeæ Con. ſequel. Nam hæc conſo- nlonat zer legem liberum ham na riis & enkix luncono⸗ WN: T. duoc illie teer cont litis, qu⸗ Chjicies Per ſe hor honehlztis lis ſoopor onelizs ræcivit n leveſſatins Miun D. ens dduluin IaIedlc ne, 1 Guclam olikin on et oin eb⸗ 4 Banta ſe irhaneſis inhaneſt 1 racſcali 3 Ney 3 las racie Eim ſeilie n ater uli⸗ ſe⸗ mn Ur ant noonrentei ſint contii 1i cto, na & natl⸗ necelltaba⸗ lbbert po⸗ An here⸗ etgo. deß⸗ ſolutioon⸗ Uorurl,l Ukionklrid in berelrit pibus ftin ns leterls ubente a⸗ tta lepem Gnnelid Gnmnde d⸗ Ann boupls⸗ gtiran, E n Detuti ent lcs chu einltich Uoent. d ufimd 1 1. le ſchet NM uns Me rbutnt, „ℳ 1tn RMR ſee conſonat Apoſtolo dicenti: pecratum non cognovi nis per legem: ergo à pari. Nego tamen DELIM efle liberum ad ponendam vel non ponendam legem æter- nam naturalem, tum quia hoc conſiſtit in neceſſa- riis & immutabilibus dictaminibus practicis fapi- entiæ divinæ, quæ primô in DEO eontinentur, ſe- cundariò autem in naturali judicatorio rationis hu- manæ: Tum quia DEUs non eſt liber ad hoc; quod illi eſſentialiter eonvenit ; ſed DEO eſfentia- liter convenit eſte primam regulam omnis hone- ſtatis, quæ eſt le æterna & naturalis: ergo. Obiicies tertis,. Quod multas actiones fupponit per ſe honeſtas & inhoneſtas non eſt prima regula honeſtatis, aut inhoneſtatis, ſed lex externa natura- lis ſupponit multas actiones humanas eſle per ſe honeſtas aut inhoneſtas, ideo enim lex naturalis præcipit amorem DEI: quia eſt per ſe honeſtus && neceſſarius ad ultimum finem, & ideo prohibet edium DEl: quia eſt per ſe inhoneſtum & abdu- cens ab ultimo fine: ergo. Confirmatur juxta axio- ma Theologicum; aliqua ſunt ideo mala: quia probhi- bita, & aliquæ ideo ſant prohibita: quia mala: ergo quædam aétiones humanæ ſunt malæ antecedenter ad prohibitionem legis æternæ: ergo lex æterna non eſt prima regula & menſura boni & mali. Reſp. ad argument. diſt. maj. quod ſupponit multas actiones per ſe formaliter & completè honeſtas aut inhoneſtas, non eſt per ſe prima regula honelſtatis, aut inhoneſtatis Con. quod ſupponit multas actiones per ſe radicaliter & ineompletè honeſtas, aut inhone- ſas Neg. maj. ſimiliter diſt. min. Neg. conſegq. Nam lex æterna naturalis ſupponit tantùm actiones ali- quas radicaliter honeſlas, vel inhoneſtas; in quan- tùm ſeilicet exigunt præcipi aut prohibefi per le- gem æternam, quæ poſtea evadunt formaliter & M Z completé „3 180 E82- completè honeſtæ, aut inhoneſtæ, in quantùm per legem DEI æternam naturalem præcipiuntur, aut prohibentur, & tali legi præcipienti aut prohi- benti ſunt conformes aut difformes. Confirm. ex- plico ſecundam partem axiomatis cum diſt. aliqua ideo funt prohibita: quia mala radicaliter, ſeu ex natura rei exigentia prohiberi Con. quia ſunt ma- la formaliter, & completéè ante prohibitionem legis tternæ Neg. ſimiliter diſt. conſeq. & Neg. illat. fun⸗ datur hæc reſponſio rurſus in illo Apoſt. ad Rom. 7. v. 7. peccatum non cognovi, nisè per legem: Nam concupiſcentiam neſciebam (videlicet eſſe malam) nisi lex diceret, non concupiſcas: adeéôque bonitas & malitia objectiva, ratione cujus aliquæ actiones ex natura rei exigunt præcipi, aut prohiberi, eſt bonitas & malitia tantùm radicalis. Catera au- tem, quæ prohibentur per legem divinam non æternam naturalem, ſed ſimpliciter divinam, aut humanam poſitivam tantùm, antecedenter ad hanc legem, non fſunt per ſe & ex natura rei radicali- ter mala, cùm non per ſe exigant prohiberi, ſed tantùm per accidens, in certis circum ſiantiis, & ſpe- ato aliquo fine particulari extrinſeco legislatoris. Obj. 4406. Prima regula morum non poteſt regulari per aliam ſe priorem, nec poteſt reſolvi in aliam ra- tionem magis ultimatam, atqui lex æterna natura- lis reſolvitur in rationem magis ultimatam: ergo non eſt prima regula. Prob. min. ſi quæratur, qua- re lex naturalis prohibeat v. g. mendacium, re- ſpondetur: quia mendacium eſt per ſe malum ra- dicaliter: ergo. Reſponcd. diſt. maj. prima regula non debet reſolvi in aliam rationem magis ulti- matam, quæ ratio ſit regula & principium dire- Gctivum Con. quæ ſit principium purè objeéctivum, ſen objectum Neg. maj. diſt. etiam min. Lex æter- na da nat tach, porèe Prine natunu⸗ n ! on iplan rigit r⸗ Glidem Lultione, Hartem G electis Hein vole Uie rinei EAn hon ninm hſecl Cbit zon Uuni lartg e unept an ,Clt l ſolete i Pro Gſein Ul pent Uere ltemn Nritlemn nan t3 Peritt a Uog nun ib , Chiie 4 iceo ſund Iræ humn honorr ii citt gunin ſer piuntn, u ti aut ⸗ Confin dA iſ. Alr lter, len el is Cnt ma- onenſegts Nig la. W⸗ & erlg N eſe aln) Göle ins ſigur Ane vohibell, 4 COatera dl⸗ viram Nol inam, 4lt er d bune tadical⸗ ichetl, 81 „» tip:Kie⸗ Sluotti olepit 1 votellteguen nalan ⸗ 1tntin⸗ eminn mmm: e Urtrut, . 2 S33 181 89- na naturalis reſolvitur in rationem magis ultima- tam, quæ ſit regula & principium directivum Neg. puré objedlivum ſeu objectum, ſubdiſt. & in tale Principium purè objectivum reſolvitur lex æterna naturalis ab homine uͤt Theologo, vel Philoſopho Con. ab homine ùt honeſte operante Neg. min. Nam non ipſum, ſed intellectualis cognitio objecti di- rigit & regulat voluntatem. Unde ctiam poſitis quidem objectis, ſed non exiſtente intelle duali co- gnitioneg, voluntas nec in unam „ nec in alteram pPartem dirigitur, adeéque ſola dicdtamina practica intellectůs habent rationem principii directivi re- ſpedu voluntatis, objedtum autem non eſt forma- liter principium directivum, ſed merè objectivum, & dum homo reſolvit legem naturalem in princi- pinm objectivum, facit hoc àùt Theologus, vel Philo- ſophus, non ùt honeſte operans, nam ut honeſtè ope- ranti ſatis eſt ſcire, quòd tale objectum aut actio ſit Præcepta, aut conſulta per legem divinam, licèt non ſciat, cur ſit præcepta aut conſulta. Inſtantia eſſe poteſt: ſic homini quàâ fideli ſufſcit fidem ſuam re- ſolvere in ſolam authoritatem DEI loquentis, & pro ultimata ratione credendi aſſignare ſummam DEI veritatem in cognoſcendo & dicendo, reſol- vere autem ulteriùs utramque hanc veritatem, in veritatem primam in eſſendo, aut in eſſentiam di- vinam, tanquam veritatis divinæ radicem „ non Pertinet ad hominem ùt fidelem, ſed ad hominem ùt Theologum, ad quem pertinet radicem divino- rum attributorum indagare. Objic. quintò, Amare DEIM, honorare Parentes; ideo ſunt actiones honeſtæ, quia conformantur na⸗ turæ humanæ ůt rationali , êcontra odiſſe DEUM, inhonorare parentes, ideo ſunt adtiones inhoneſtæ: quia difformantur naturæ humanæ, ùt rationali: M 3 ergo 683 182 662- ergo natura humana àùt rationalis eſt prima regufa morum. Reſpond. diſt. ant. ſunt actiones hone- ſtæ: quia conformantur naturæ humanæ tanquam ſubjecto regulsbili & regulato per dictamen ſapi- entiæ divinæ, ſeun legem æternam DEI Con. quia conformantur naturæ humanæ tanquam menſuræ ſeu normæ regulativæ Neg. ant. & conſeq. ſubje-⸗ Kum enim regulabile aut menſurabile quà tale non poteſt eſſe prima regula, ſeu primum regulativum aut menſuratiyum, cùm pafſſivum quà tale non poſſit efſe primum astivum: Unde ſi quæratur, quare amare DELCIM ſit conforme naturæ rationa- li quàâ tali, debet ex parte principii regulativi hæe ultimatiſfima ratio reddi: quia lex æterna DEI, ſeu divina ſapientia dictat DEUM eſſe amandum. Objic. ſexté. Illud non eſt prima regula honefta- tis directiva, quo ignorato adhuc aliquæ actiones poſſent fieri & intelligi formaliter honeſtæ, aut in-= honeſtæ, atqui ignorata lege æterna naturali poſſet adhuc Atheus facere actiones moraliter heneſlas aut inhoneſtas, utpote cognoſcens & advertens il⸗ Ias ut convenientes, vel diſconvenientes naturæ ra⸗ tionalt: ergo. Reſpond. Neg. min. Suppoſſtum, quòd Atheus poſſit legem naturalem ignorare, quamvis enik DEIM. ignorantia culpabili & à peccato non exculſante ignoraret, ſub ratione cauſæ primæ & primi motoris, non tamen poteſt DEUM. ignorare ſub ratione primæ legis naturalis, ſeu di⸗ Gaminis univerſalis neceſſiarii immutabilis dictan-⸗ tis quædam eſſe licita & illicita. Et hoc nune omnes Theologi tenere debent poſt proferiptam ab Alexandro VIII. propoſitionem, quâ admitte- batur peccatum purè Philoſophicum , quod elſet quidem contra naturam rationalem, non tamen eſſet peceatum Theologicam:; ſeu offenſa DEl diſ⸗ ſolvens 4 ſolvede DERXE lem 2 pall, DEl po ſ Ahionem Natute Ele gra gkis hr⸗ cictat il Aatio a ege zte conceptn Mn ell n Del ven Rum: e Oblpene n lel⸗ nt, hanar Wüs d Crdine lunmot ion niet Prltengg ilietun. Binlin l cedens Tepnlans conſeien Juantur e cjue primuene Giones M⸗ anz tangun amen lis⸗ 1 Con, Aui m menlure iſeß lice⸗ Intle ton Ueghaigunn 1 Aerunn aturt tlnr rgnüih Zietni e ſe mudn hllz hotefr e ltione le, aui Mu tali pole 4 oriles, Aetteni de 8s Mrnen Supollun, n gnonte, digneir HaIN elde „83 183 682 folvens amicitiam cum DEO, & trahens reatum pœnæ æternæ, ex eo, quôd peccans adverteret ta- lem actionem eſſe diſconvenientem naturæ ratio- nali, non verò contra DEUM, eòô quòd ignoraret DEIIM, aut tunc non cogitaret de DEO. Hine ergo ſequitur, quòd eo ipſo dum quis advertit actionem aliquam eſſe graviter diſconvenientem natuzæ rationali, advertit etiam hanc eſſe illicitam, & ſe graviter ad illam non ponendam obligari, & quia hæc illicita formaliter non eſt, nisi quia eam dictat illicitam & inboneſtam lex æterna, nec obli- gatio ad illam non ponendam poſſit eſſe, nisi à lege æterna, eo ipſo, tunc cognoſcitur DEUs ſub conceptu legis æternæ obligantis. Unde peccatum non eſt purè Philoſophicum, ſed eſt etiam offenſa DEI pœni æterna dignum conſequenter Theolo- gicum: ergo prima ultimata regula moralitatis obligans nos in conſcientia non eſt natura rationa- lis, ſed lex æterna. Quares, quid ſie regula proxima morum, ſeu alctionum bumanarum. Reſp. Regula proxima morum, quæ aliàs etiam dicitur applicatio regulz remotæ in ordine ad dirigendas actiones morales & mores humanos, vocata ab omnibus Theologis conſcientia, à S. Thom. hic 4. 19 art. ”. & aliis comuniter de- finitur, quòd ſit dicamen ſeu judicium intelleſtus, quo Jadicamus aliquid hic & nunc eſſe per legem licitum vel illicitum, præceptum vel prohibitum, faciendum vel fu- Siendum, aut quo judicamus, fuiſſe aliquid à nobis bene vel malè faltum. Hæc in quantùm eſt dictamen præ- cedens actionem faciendam, vel omittendam, & eſt regulans & dirigens eleétionem voluntatis, dicitur conſcientia antecedens, vel dictamen conſcientiæ, in quantùm hæc conſequitur actionem jam faétam de cujus bonitate vel malitia judicat, dicitur con- M 4 ſcientia ſcientia conſequens, ſeu teſtimonium eonſcientie, vel ſi de malo eſt remorſus vel vermis conſcientiæ. Ex quo conſtat conſcientiam primé modé ſumptam eſſe dictamen ſeu judicium practicum, eò, quod verſetur circa oraxim proponendo opus, & quo- modo id fieri debeat, & ſecundé modò ſumptam eſſe judicium ſpeculativum, eòô, quòd ſit in contem- platione operis jam facti, an ſcilicet honeſtum ſit, vel inhoneſtum? Differt autem conſcientia antece- dens, de qua ſolûm hic quæſtio eſt, à Syntereſi, quòôd hæc verſetur circa operationes in communi abſtra-⸗ hendo à circumſtantiis, illa vero verſetur circa operationes particulares, in his circumſtantiis, po- nendas, vel omittendas, vel ùt loquitur S. Thomas 12. q. 94. art. I., ad z. quòôd Synterefſis ſit habitus continens prægçepta legis naturalis, quæ ſunt pri- ma principia actionum humanarum, & ſe habeat per ſua principia practica, veluti præmiſſæ in Syl= lJogiſmo. Conſcientia vero habet ſe velut conclu- ſio v g. in iſto Syllogiſmo: omne peccatum eſt fugiendum, ſed perjurium eſt peccatum utpote à4 DEO prohibitum, & veracitati religionis, re && que rationi repugnans: ergo hoc perjurium, de quo nunc delibero, eſt fugiendum in quo ſy llogiſino præmiſſæ ſunt actus ſyntereſeos, actus verô con- cluſionis eſt a dus conſcientiæ: & hinc conſcien- tia dicitur quaſi concludens fſcientia: quia diécta- mina practica ſyntereſeos, & ſcientiam univerſalem moralem concluſiyè applicat ad actiones particu⸗ lares. Dividitar autem conſcientia primò in peram G& erroneam; Vera ſeu recta eſt, quæ dictat opus li⸗ citum, aut illicitum eſſe;, quod re ipſa per legem licitum, aut illicitum eſt. Econtra erronea eſl, quæ dictat opus licitum, aut illicitum eſſe, quod re ipſa Per her lege neam e. biliter egis ie ſormari, enlig dr ente Oici linis ac p Pilis dici tivis prol pyeceptum e praci e; & ttumn tant unuantiam, Mibitum /W½ Gtare, lb ai D n& het Dividitn ſenm, tar Nrice Conlelentl r 1e ich Ultlone. UIuc 6 ed. Dr ſol eo di. a, intte artim 4 ſtee el 6 fummen ,eo, glil 8, & glo⸗ ſumptam contem⸗ nelun lt, ntic anttee⸗ neeſiolth moni . let eie ſtantis . 1r 5ITonn lt kabltu ſunt pl. le habet lr ingſl. 1 (Ooce Ccaran e N Upote iglellai n, Eegll ſlogihne er l: 4 gien⸗ in c. Ues uiik⸗ a ml el e 1eht lel 4 e = per legem tale non eſt. Hæc ſubdividitur in erro- neam culpabiliter, & inculpabiliter erroneam; Calpa- biliter erronea eſt dictamen formatum ex vincibili legis ignorantia: Incalpabiliter erronea eſt, quæ formatur ex ignorantia legis invincibili. Conſci- entia autem vera & recta, in certam & probabilem. Certa dicitur, quæ deducitur & formatur, ex mo- tivis ac principiis certis, aut evidentibus: Proba- bilis dicitur, quæ formatur ex opinione, ſeu mo- tivis probabilibus. Opus verô licitum dividitur in præcebtum ſuaſum & permiſſum. Quidquid enim à le- e præcipitur, ſuadetur, aut permittitur licibum eſt; & ſubdividitur in re ipſa licitum, & in ligçi- tum tantùm apparenter, per errorem, aut igno- rantiam, ſimiliter etiam opus illicitum, ſeu pro- hibitum dividitur in re ipſa illicitum & in illigi.⸗ tum apparenter tantum, & ſubdividitur in illicitum ſub gravi culpa & pœna, & in illicitum ſub levi cal- Dividitar ulteriùs conſcientia in dubiam & ſcra- buleſam, ubi notandum eſt: quoòd ſi dubium accipia. tur ſtricté & proprié pro ſuſpenſione judicii, non ſit conſcientia propriè dicta: Conſcientia enim pro⸗ prié dicta eſt judicium practicum, ut patet ex defi- nitione. Dubium autem propriè dicdum non eſt ullum judicium, ſed eſt ſuſpenſio omnis judicii: ergo. Similiter ſi ſcrupulus accipiatur propriè pro ſola apprchenſione & inani anxietate orta ex illa apprehenſione non eſt conſcientia propriè: cum ſola apprehenſio non ſit judicium practicum: ut ergo diéta diviſio ſubſiſtat nomine conſcientiæ du- biæ, intelligendum eſt judicium aliquod practicum partim determinatum, partim indeterminatum, ſeu disjunctivum ex motivis dubiis factum, & tale ju- dicium pracçticum eſlet, ſi quis poſt conſiderata motiya 683 186 62- motiva dubia, quæ ad neutram contradicétionis par- tem ſufſſicienter determinant intellectum, diceret, ſive hæc adtio ſit licita, ſive illicita, eſt tamen hic & nund facienda, ſimiliter nomine conſcientiæ ſcru- puloſæ, intelligenda eſt ſuſpicio & judicium ex le- viſſimis & ſæpe ridiculis motivis formatum & di- ctans operationem aliquam eſſe præceptam, vel prohibitam à DEO, & ſic habebitur judicium pra- Gicum, de opere aliquo particulari hic & nunc exercendo, aut omittendo, adeôque habebitur ratio conſcientiæ. Alia denique dicitur conſcientia laxa, quæ ſo- làùm majora mertalia curat. Alia Phariſaica, quæ magna parvi & parva magni facit. His ſuppoſitis, apud omnes Theologos. Certum eſt primèé: Quòôd nemo debeat fequi con- ſcientiam laxam & Phariſaicam quà tales, imô nee habere, ratio manifeſta eſt: quia inducunt in pec- cata & grave diſcrimen ſalutis. Certum eſt ſecunde: quòd nemo teneatur opera- ri juxta confcientiam practicè dubiam, imò ſi juæg-= ta illam operatur, peccat. Katio eſt prims: quia opus ſic factum non eſt ex fide, feu ex conſcientia dictante eſle licitum: ergo juxta Apoſtol. ad Rom. 14. eſt peccatum. Secund: quia qui exercet operationem, de qua ſpeétatis omnibus dubitat;, utrum ſit peccatum, interpretativè vult malitiam peccati, de qua dubitat, eo ipſo enim æque vult operationem ſive ſit peccatum, ſive non. Tertio: qui ſe exponit proximo periculo peccandi, eo ipſo . 4 .V peccat; nam qui amat periculum, peribit Ecole⸗- Riaſt. 3. atqui ſequens conſcientiam practicè du- biam ecxponit ſe proximo periculo peccandi, reſol- vendo ſe ſeilicet ad operationem, non curando; utrùm licita, an illicita ſi? ergo peccat, & qui⸗ dem derh aut v ſit pr morta liten. Cern guimn eſle Pra tiom ſu depoſit formare ſequent Conſcien ſcientig commmn prudenti neo betu⸗ is. Mun len⸗ ell perahion iß. ſel diis ſeltmm ln, ſare ſan M Mraho⸗ kane p llonis i ſate Ptucente rids, etrone diiaen⸗ kum, Cran, eſt taende ſejenti ſen feium ex tum & G⸗ eptam, el dieium prr⸗ Me K ume beditur atſe at . i⸗ gis Cppolln tlegni Nr es, Imd ne nnt in ee⸗ r ddeld⸗ imd du⸗ in: n ſetn Nol 11RN. i antet dem juxta qualitatem dubii peccat aut mortaliter; aut venialiter: nam ſi practicè dubitet, utrùm adtio ſit prohibita ſub mortali? exercendo ipſam peccat mortaliter, fi, utrùm ſub veniali? peccat venia- liter. Certum eſt tertis: Conſcientiam tam certam, quàm probabilem obligare, fi didet aliquod opus eſſe præceptum, aut prohibitum, ſi tamen contra- rium ſit vere ac ſufficienter probabile, poterit quis depoſita conſcientia probabili contrarium dictamen formare, idque per ſe loquendo ſequi, ut esg quæſt. ſequenti patebit, Natio manifeſta eſt: quia utraque hæe conſcientia eſt prudens. Nec obſtat, quòd omnis con- ſcientia prudens ſit moraliter certa & evidens, ut communiter docent Theologi, cùm omnis aéctus prudentiæ ſit evidens & certus: conſequenter nec detur conſcientia prudens, & tantuùm prohabi= lis. Nam diſt. aſſertum: omnis conſcientia pru- dens eit moraliter certa & evidens de honeſtate Operationis conc. objecti operabilis neg. ſimiliter diſt. ſeq. Nam cuin confcientia prudente, quæ pro- babilis dicitur, poteſt ſtare hæc formido: forte hoc- objetum, quod hic & nunc prudenter judice eſſe licitum, re ipſa non eſt licitum, licèt non poſlit ſtare formido iſta, fortè hic & nunc me conforman-⸗ do meo dictamini prudentiæ & prudenter operande operabor inhoneſté, adeôque nemo prugenter ope- rans poteſt habere formidinem de honeſtate opera- tionis ſuæ, licèt aliquando poſſit formidare de hone- ſtate objecti operabilis, & ſic habere conſcientiam prudentem & probabilem, ùt magis patebit inte⸗ riùs, Jam autem controverſia elt de conſcientia erronga; de qua fit S3 188 622- QuksrIo XIII. An teneamur ſequi conſcientiam er- foneaäam? Uxta omnes Theologos unanimis doctrina eſt: quôd, ſi conſcientia eſt erronea vincibiliter ſeu Sulpabiliter, teneatur homo adhibere diligentiam, indagando ſcilicet notitiam legis, ex cujus culpabi- li ignorantia procedit, ut eam deponat, quòd ſi hoc non faciat, etiam illi obediendo non evitat cul- pam. Procedit autem aſſertum de conſcientia di- Gtante aliquid eſſe faciendum, quod tamen re ipſa malum eſt. KRatio primæ partis eſt: quia ſi hujus- modi conſcientiam homo voluntariè retineat, non adhibendo debitum conatum eam deponendi, quid- quid fecerit peccabit, agétque imprudenter, ſive eliciat adtum tali dictamini erroneo conformem, ſive difformẽ; ergo tenetur illam deponere. Prob. ſeq. quoad primam partem: quia ſi homo eliciat actum tali dictamini conformem, peccat. Tum quia actio con- formis dictamini culpabili & peccaminoſo, non poteſt eſſe non peccaminoſa, ſicut actio confor- mis dicdamini recto eſt recta: Tum quia talis ad- vertens ſuam ignorantiam culpabilem operatur cum aliquali contemptu legis & legislatoris: quia non curat legem illam reſcire, quam advertit ſe culpabiliter ignorare, & contra quam bic & nunc operatur ſequendo ductum conſcientiæ erroneæ. Probatur ſeq. quad ſecundam partem, quia, qui omit- tit v. g. mendacium ſtante conſcientia culpabiliter er- ronea de obligatione mentiendi, non habet dicta- men prudens omittendi mendacium: ergo bic & nunc operatur finé omni conſcientia prudenti, at- qut . R gui orm ſcienti od patet, denter ptum, Ahrman no ſecane & ſecune Tationen Tandum, u liber dickamen igentiat cxlſima læc cofſ⸗ oſuntari Gionts 90 lon exenſe ſeitne, lent e⸗ e Gepon Klentiaen ſoln et⸗ leolliet Nqlo ⸗ mtellel Nem el Inas e obligar teneris 1 19. 12, , lcum I. ame. rinn ell: bilitet ean AGigentam, s ellonl. ut, il oneritnen ſäen . e nien teh lt N tineit rnl,l Alter, re Moten, uͤſt. nun 1ocr nolo⸗ fo Nr. tis . n deinlt ntb⸗ ⸗ Arettlt ,hiebn lir en pauie Aret Aee “ 1. N „ 2, 233 189 682. qui omne quod fit ſinè dictamine prudentis con- ſcientiæx, eſt peccatum juxta illud Apoſtolicum; quod non eſt ex fide, peccatum eft: ergo. Major Patet, nam cum conſcientia culpabiliter & impru- denter affirmante mendacium eſſe à DEO præce- Ptum, non poteſt ſimul ſtare conſcientia prudenter affirmans mendacium eſſe prohibitum à DEO. Ka- tio ſecandæ partis: quia homo debet ratione regi, & ſecundùm illam operari: ergo ſi hic & nunc per rationem judicat ſe teneri ad aliquid, v. g. ad fu- randum, ut det eleemoſynam, vel ad mentiendum, ut liberet innocentem, quamdiu non mutat hoe dictamen rationis, neque ad mutandaum adhibet di- ligentiam, temeréè illi reſiſtet, & actum malum à ſe exiſtimatum proſequetur. Katio teriiæ bartis: quia hæc conſcientia, cùm ſic vincibiliter erronea, eſt voluntaria: ergo etiam malitia ipſius objecli, ſeu actionis poſitæ ex tali conſcientia: ergo voluntas non excuſatur à peccato, non obſtante etiam per- plexitate, quam tunc habet homo „cuͤm hanc ha- beat ex ſua negligentia, cùm illam teneatur & poſ- ſet deponere, dammodo vellet: ergo ſequens con- ſcientiam culpahiliter erroneam, non evitat culpam; ſolùm ergo in præſenti adhuc reſtat reſolvendum de obligatione conſcientiæ invincibiliter erroneæ; in quo controvertunt Theologi, proinde fſit. Keſolutio. Quisque tenetur ſequi conſcientiam ineulpabiliter erroneam, ſi dictet aliquam actio- nem eſſe prohibitam, aut Præceptam, v. g. exiſti- mas ex conſcientia invincibiliter erronea te eſſe obligatum ad furandum, ut des eleemoſynam, teneris furari, alias peccabis ità D. Thom. 12. 74. 19. art. . Suarez hic diſp. 12. ſect. 4. Vaſquez 12. diſp. 9. cap. 2. n. 7. qui oppoſitum dicit hæte- ticum. Sanchez lib. 1. decal. cap. 11. n. 2, qui eam di- cit „ De G£G 83 190 689. cit eſſe de ſide. Auguſt: Lorenz traft. 1. Theol. ſect. 3. u. 39. & comuniter alii. Probatur primò. ex illo Apoſtoli ad Rom. 149. qui autem diſcernit (ſcilicet inter cibos, ſibi perſua-= dendo aliquos præ aliis eſſe illicitos) ſi manduca- verit damnatus eſt: quia non eſt ex fide, omne autem, quod non eſt ex fide, peccatum eſt, id eſt; juxta communem ſenſum Patrum, talis peccat: quia, etsi defaéctô cibi lege Moſaica probibiti poſt Chriſtum non ſint ampliùs immundi & vetiti, ta- men non operatur ex fide, hoc eſt ex judicio con- ſcientiæ, ſeu ex perſuaſione, quòd ſibi licita ſit talis comeſtio: omnis autem actio, quæ non eſt ex fide , hoc eſt, ex judicio conſcientiæ, pecca- tum eſt: ergo. Probatur ſecundò ratione, ſi quis ex ignorantia invincibili, judicaret fe teneri mentiri ad ſalvan- dam vitam, aut famam proximi, talis teneretur mentiri; & non mentiendo peccaret: erge tenhe= mur ſequi conſeientiam invincibiliter erroneam. probatur ant. actus voluntatis ſpeceifieatur ab objecto⸗ non prout eſt in ſe; ſed prout eſt à ratione pro- poſitum & judicatum; ſeu prout illud relucet in proxima regula: ergo ſi intellectus per ignoran- tiam invincibilem judicaret aliquod objeétum eſſe honeſtum, quod revera heneſtum non eſt, aétus amplectens hoc objectum erit bonus & honeſtus actus verò reſpuens tale objectum erit malus & inhoneſlus utpote difformis regulæ prozximæ mo- xum & erit peccatum contra illam virtutem, ad quam intellectus falsò judicat voluntatem obligari: ergo ex ignorantia invincibili judicans ſe teneri mentiri ad ſalvandam alterius vitam, mentiendo honeſté operatur, & non mentiendo peccat: erge- Confixm. ex F. Völker: ſi Titius non ſequatur hoc dictamen Sidamer llantiis ſnè pr ſumul e tiri, in 1. are, ſi Dubenn iltter ert Kulariyws VIrtute 8 ell pradh ulleds S nlis, malus, potelt eſt iir mnoll bormatum eas wolun, Ium, ciz Moltbitam Tin Lore det, elronez i n por⸗ (arcere Ge tet ſe pen R. ſie 1 i⸗ „inqpin llam ellet peccat 1, Ne ſg. Vn 1s N ſbi petun manduca ige, omne s Peceit: nüwmndo etitl, U⸗ ulitocn⸗ Gbi keia Oue t iir, gecr jonorunti shal⸗ lenetellli lo tene⸗ aiottach Pebo⸗ hione ſi⸗ reltat er ronn ettn e t in goiin⸗ 4 ſenten, Hlienit lten 23 191 8. dictamen v. g. ego tencor mentiri in his circum- ſtantiis ad ſalvandam vitam alterius, operatur ſiné prudenti diéctamine: quia non poteſt habere mul dictamen contradictorium: non teneor men- tiri, in his circumſtantiis, atqui operari delibe- raté, ſiné prudenti didamine, eſt peccatum: ergo. Probatur tertis, diéctamen conſcientiæ inculpa- biliter errantis eſt actus prudentiæ; error enim ſpe- eulativus, ſi eſt inculpahilis, non pugnat cum virtute prudentiæ, atqui omnis adtus prudentiæ eſt practicè verus; nam prudentia eſt virtus in tellectus practici, adeôque ſicut actus virtutis mo- ralis, ſeu voluntatis non poteſt eſſe moraliter malus, ità actus virtutis intellectus praclici, non Poteſt eſſe praéticè falſus: ergo dictamen conſcien- tiæ inculpabiliter errantis eſt practicé verum, licèt formatum ex occaſione principii ſpeculativi falſi; ſed voluntas tenetur ſequi dictamen pradticè ve- rum, dictans aliquod opus eſſe præceptum, aut prohibitum: ergo. Adverte tamen hic cum Augu- ſtino Lorenz cit: reſolutionem noſtram ſuppo- nere, quòôd conſervetur libertas cum conſcientia erronea invincibili, ità, ut actio, aut omiſſio ex illa procedens ſit libera. Unde ſi quis v. g. in carcere detentus, in quo non eſt ſacrum, puta- ret ſe peccare, illud non audiendo, minimè pec- caret: ſiquidem non datur peccatum ſinè liber- tate, quæ in hoc caſu non daretur. L Oppoſitorum Solutio. ¶'licies Primè. Si teneremur ſequi conſcientiarn invincibiliter erroneam, tunc agere contra illam eſſet peccçatum, atqui agere contra illam non eſt peccatum: ergo. Probatur min. primè. ex S. Aur Lulke⸗ — ₰ 2, 633 192 62- guſt. lib. 22. contra Fauſtum cap. 27⁄¼. dicente: pec- catum eſſe diéctum, factum, concupitum contra legem DEI, atqui actio, aut omiſſio contta conſcien- tiam erroneam, non elſt contra legem DEl;, ut patet in omiſſione mendacii: ergo. Secundò ut ali- qua actiò non ſit peccatum, ſed ſit actus bonus; ſatis eſt, quod ſit conformis divinæ legi, atqui coütra conſcientiam erroneè dicdantem v. g. obli- gationem mentiendi agens dicendo veritatem, & omittendo mendacium; ponit actionem confor- mem legi divinæ prohibenti mendacium; ergo. Reſp. ad argum. conc. maj. neg.: min. ad prob. primam neg. min. Nam actio contra conſcientism ertoneam eſt contra legem DEI præcipientem, ut nihil mali comittatur, quod ùt tale judicatur & à ratione proponitur. Ad ſecundum primoò neg, min. Quia lex divina prohibet deliberaté operari, ſliné pru- denti dictamine „ ùt oſtenſum eſt ex Apoſtolo ad KRom. I4. atqui omittens tali caſu mendacium oße- raretur ſinè prudenti diétamine; ùf patet ex dictis: ergo poneret actionem difformem legi divinæ. Secundò diſt. maj. ſatis eſt, quòd ſit conformis legi divinæ formaliter, ſeu ùt applicatæ per proximam tegulam morum cone. quòd ſit conformis legi di- vinæ tantùm materialiter & puré ſecundùm ſe & ſecluſa applicatione neg. maj. ſimiliter diſt. min. neg. conſeq. Actiones humanæ tunc legi divinæ forma- liter conformantur, cùm immediatè conformantur regulæ proximæ morum;, ſeu prudenti conſcientiæ dictamini, primam regulam applicanti & mani⸗ fe ſtanti. Objiicies ſecund. IIIam conſcientiam tenemur ſe- qui; quæ eſt proxima regula morum; atqui con- ſcientia erronea non eſt proxima regaula morum: ergo. Probat: min. Illa confſcientia eſt proxima ie⸗ gula ula mo morum. 10tenn ſcordat prohiben gicium e mentie Iiux dicen 41 unen non diſco⸗ Con, incul ſt elt cu terſeh nobis ſien ter jogican robabii, Perlatirus Cinſtn. klulntet Cen Lon dognoe ln ſen ci uun Kſte clinn g Wnalri itut Pree d. dra Onnt Drude äm ciche encecii 4 1 cen F Chjteieg ligtt o neg⸗ gnort licele dee⸗ contüken tra eohlik⸗ em Dll, Aanls t 1 us honds, egi, atani 1. o .. iutene d emn cobtot⸗ Cium, e Iuifen mn eldſemn Ut nbl nl & 5 nin . poſeol⸗ 4 ciucn ohe⸗ eöets ſ, Ooſorniscl pe rotfel ,mis Ee ue nmi. Cothontn (OIO. ,t⸗ gula morum, quæ non diſcordat à prima regula morum, ſeu lege divina, atqui conſcientia per er- rorem dictans v. g. obligationem mentiendi, di- ſcordat à prima regula morum, ſeu lege divina prohibente mendacium: ergo. Confirm. hoc ju- dicium etiam ex errore inculpabili procedens: eſt mentiendum, diametraliter opponitur legi di- vinæ dicenti: non eſt mentiendum: ergo. Reſpond. ad argument. Con. maj. Neg. min. prob. diſt. maj. quæ non diſcordat à prima regula morum culpabiliter Con. inculpaâbiliter Neg maj diſt. etiam min. ſi er- ror eſt culpabilis Con. ſi eſt inculpabilis Neg. min. & conſeq. Nam lex divina eſt, & DELIS vult id à nobis fieri, quod practicè, ſeu hic & nunc oruden- ter judicamus eſſe faciendum, nobisque præceptumg, ſive id judicemus ex certa ſcientia, we ex opinione probabili, ſive ex errore inculpabili, qui utpote ſpeculativus non pugnat cum virtute prudentiæ. Confirm. diſting. ant. opponitur legi divinæ ma- terialiter Con. formaliter Neg. ant. Ratio eſt: quia non cognoſcitur ùt tale. Secundo aliter Nege ant. quia lex divina ſolàm prohibet mendacium cogni⸗ tum & judicatum ùt tale, non prohibet autem men- dacium, quod prudenter judicatur præceptum; at- qui in caſu inculpabilis ignorantiæ prudenter ju- dicatur præceptum mendacium, non prohibitum?: ergo. Præterea lex divina præcipit, ut ſequamur Omne prudens dictamen conſcientiæ; conſequenter cùm dictamen conſcientiæ v. g. de obligatione mendacii formatum, ex ignorantia invincibili, ſit prudens, videtur eſſe conforme legi divinæ. Obiicies tertio. Præceptum inferioris Prælati non obligat, ſi hic præcipiat, quod ſuperior prohibet: ergo neque conſcientia invincibiliter erronea erit obligatoria, quando præcipit id, quod DEus oro- N hibet „833 194 E02.- hibet. Reſpond. diſt. ant. ſi ſcitur id eſſe prohibitum à ſuperiore Con. ſi invincibiliter ignoretur eſſe pro-= hibitum, imô ſi firmiter judicetur, idem præcipi à ſuperiore Neg. ant. D. Thomas hic q. 19. art. F. ad ſecundum hujus ſolutionis dat inſtantiam? ſi ali=- quis crederet, quòd præceptum Proconſulis ſit præ- ceptum Imperatoris, contemnendo præceptum Pro- conſulis, contemneret præceptum Imperatoris: er- go à pari. Deinde negari potefſt ſappoſitum, quòd in tali cafu, & pro tali eircumſtantia ſuperior, ſeu DEUs prohibeat id, quod dicdtamen prudens di= ctat eſie faciendum & à DEO præceptum. Deni- que falſum etiam eſt, quod conſcientia præcipiat; cùm hæc folùͤm applicet & manifeſtet præceptum divinum, quod non obligat in actu ſecundo, nisi ſufficienter cognitum : conſequenter nec obligat invincibiliter ignoratum. Objicies quartés. Conſcientia ſeu dictamen pra-= Qicum invincibiliter falſum non proponit veram honeſtatem objecti, quod præcipit: ergo voluntas amplectens illud non evadet veré bona: ergo agens contra illud non peccat: ergo neque tenetur illud ſequi. Reſpond. primeé cum D. Anton. diſt. ant. non proponit honeftatem objecti veram veritate ſpeculativa Con. veritate practica Neg. ant. & con- ſeq. Dictamen invincibiliter erroneum dictans v. g- furtum eſſe præceptum, eſt ſpeculativè falſum ex hoc: quòd honeſtatem veram attribuat furto, quæ tamen illi à parte rei non competit, dixi honeſta-= zem veram, ſi enim mendacio attribueret honeſta- tem falſam aut impoſſibilem, tale dictamen hoe ipſo non eſſet falſum & erroneum, adeôque volun-= tas ex tali dictamine ſe determinans ad furandum habet pro motivo veram honeſtatem, licèt falsò greditam & applicatam. Eſt tamen hoc dictamen practicè ſraice & nunc & nun jam hoe,/ ſiye Nlan ſponloo, amen or Lon polſit bent pod verum, g ſat, ſec e & den Aingo⸗ Mendagin vitam Pi cs pru Rio & 1 tetur ell inher hro, Ut tr tuti iehee Relhong. 4 Dnelieun ſtiliſran uun donele h ioh Dradihnen ner ſeg 1158: Tom Precep' lbente lenti lic Uuntia hab ſe mentie ele liun eturcheſd⸗ idem ptnihl 9 h. tiam? 1 lufss ſtore⸗ ceptum io⸗ etatoriz: el⸗ ſin l luperiet er prucen l. ptum Uii⸗ ir rigin, et gteceplui ſeanco, nre obli zmen gil⸗ onit Veramn 1O Wlons e1d Ren Eetlt l ton. N eam leria . Lat⸗ imn i⸗ 6Ge glln nr lutn di 9 hvetel hucl⸗ GhmaN „nr⸗ ooge ii e eeR prasticè verum, in quantùm dictat illa media hie & nunc eſſe eligenda, quæ prudenter judicantur his & nunc eſſe neceſſaria, aut utilia ad finem, ſive jam hoc judicium prudentiale ſit ſpeculativè verum, ſive falſum: Hæc communior eſt Theologorum re- ſponſio. Quia tamen, ùt aliis veriùs videtur, di. ctamen pracéticum prudentiale per ſe & quà tale non poſſit eſſe ſpeculativè falſum, cùm non ha- beat pro objecto ſpeculativè, ſed præcisè practicè verum, quod tanquam regula proxima morum cau- ſat, ſed ſolùm ſic falſum eſſe poteſt præſuppoſiti- vé & denominativè ab aliquo prævio actu realiter diſtinéto, quò operans inculpabiliter judicat v. g. mendacium à DEO eſſe præceptum ad ſalvandam vitam Patris, quem conſequitur primò ultimus actus prudentialis, ſeu confcientia, v. g. honeitum eſt hic & nunc ponere mendacium; quia mihi vi- detur eſſe præceptum, & quia dictamen prudens ſemper proponere debet honeſtatem practicè ve- ram, ecô; quòd ſit actus prudentiæ, cui utpote vir- tuti intellectuali non poteſt ſubeſſe falſum: hino Reſpond. ſecund Neg. ſuppoſitum: quòd dictamen Ppracticum quà tale poſſit eſſe falſum, conſequenter dico: quòd dictamen practicum ex errore invin- cibili formatum, v. g. de mentiendo, proponat ve- ram honeſtatem & obligationem mentiendi: Tum quia, in hoc caſu, licitum eſt mendacium, ſeu non prohibitum vi particulæ exceptivæ reſtringentis mnes leges, ſcilicet nisi invincibiliter ignorave- ris: Tum quia pro tali caſu eſt præceptum hoc Præcepftô divinòô univerſaliſſimê: quidquid agiss de- liberatè, prudenter agas, ſeu ex fide, id eſt, ex pru- denti dictamine, atqui ſuppoſita invincibili igno- rantia habetur prudens dictamen, v. g. hic & nunc ede mentiendum, neque poteſt haberi ſimul dicta- N z men men contradidtorium, non eſt hic & nunc menti- endum: ergo bic & nunc ex vero illo præcepto univerſali eſt obligatio mentiendi, & illud diéta- men eſt practicèe verum, ſeu veram honeſtatem proponens, imo & verum præceptum divinum ap- plicans. Et ratio ulterier dari poteſt: quia aliàs ignorantia invincibilis non excuſaret à peccato formali, atqui ignorantia invincibilis etiam juris naturæ in ſtatu naturæ lapſæ operantem excuſat à peccato formali: nam contradidtorium hujus da- mnavit Alexander VIII. S. Decembris Anné 1690. ergo. . Objiicies qaintò., Si ex conſcientia invincibiliter erronea quis putaret, eſſe peccatum DEIUIM dilige- re ſuper omnia, & hujusmodi actum eliceret, non peccaret: ergo poteſt quis operari contra conſci- entiam erroneam, quin peccet. Ant. patet: quia amor DEI ſuper omnia nullum admittit peccatum. Reſpondent aliqui negando poſſibile eſſe, ut quis erroneè judicet eſſe peccatum diligere DEUM fu- per omnia. Rationem dant ex co: quia amor DElI ſuper omnia;, importat velle omnia, quæ DEUS vult , peccatum importat non omnia velle, quæ DEUS vult; cùm omne peccatum ſit contra vo- luntatem DEI, atqui impollibile eſt, ut ille affe⸗ tus, qui eſt velle omnia, quæ DEUs vult, judi- cetur eſſe aliquod velle, quod DEUs non vult, cùm hoc involvat contradictionem: ergo. De- inde etiam impoſſibile eſt, ut aliquis putans ſe peccare amando DEUM ſuper omnia, eliciat actum amoris DEI ſuper omnia: Nam velle peccare, eſt velle id, quod putatur eſſe contra voluntatem DEI. Amor autem conſiſlit in hoc, ut nohis pecearen vel nihil velis, quod eſt contra voluntatem DEI, At docet Vasquez, diſp. r9. ſnb finem. Alii reſnon. ⸗ en lent con lappolit di Ramen a Rum eliclatur nlvoſs, obiedtum Citeumſtan Objicies 4dgere eſlet Uter bonl Dcb. mi, biliter Pr mentiri, e loliſs ſag Nencacinm Nefun in n corſenenter Curfimemm. bet lefege kabtia imin Aimn e Keſtone 4. Nn tm in duen e uls tili Propter i er moti Aum, K Kricortin i intrin elmſtant oratumn Ee nne netti⸗ illo pruno G illod ad. n honellatn Givinum a,. (guii alit t ¹ peccato etian itis ein eslat um hojn is Ailiy. imrirebie DEN lie⸗ Helieteh outi cnſi⸗ Fhunri lli peccalim. le, nt gos Dilt . lamarll nr D 4 ele⸗ u Ir tia . n il i do Faln elpo, 1. ib in⸗ 4 . 7 l, d . dent concedendo ant. Neg. conſeq. Dicunt enim, G ſuppoſita ignorantia invincibili formetur prudens dictamen, v. g. hic & nunc eſt prohibitum elicere actum amoris DEI, quo non obſtante, ſi tamen eliciatur actus amoris DEI, hic actus erit pecca⸗ minoſus, non quidem ex objecto, aut tendentia in objectum tale, ùt ſupponit argumentum, ſed ex circumſtantia ſic moralizante, qui modus operan- di eſt à lege divina probibitus. Objiicies ſextò. Si contra conſcientiam erroneam agere eſſet peccatum, tunc illi obedire eſſet mora- liter bonum & honeſtum, atqui hoc non: ergo. Prob. min. Sequeretur enim, quòd, ſi quis invinci- biliter putaret mendacium eſſe honeſtum, ab illo mentiri, eſſet adtus honeſtus & conſequenter vir- tuoſus, ſed hoc non poteſt dici: ergo. Prob. min. mendacium eſt intrinſecè malum ſed intrinſecè malum in nalla circumſtantia eſt cohoneſtabile; conſequenter neque poteſt eſſe virtuoſum : ergo. Confirmatur. Bonum ex integra cauſa, malum ex quoli- bet defecta, ſed mendacium factum etiam ex igno- rantia invincibili deficit, ſcilicet quoad bonitatem ſaltèm ex parte objecti, ſeu objectivam: ergo. Keſpond. ad argum. Con. maj. Neg. min. prob. ſimie liter Neg. min. Cuͤm enim agere ſecunduùm conſci- entiam invincibiliter erroneam ſit adus honeſtus, ùt patet ex rationibus concluſionis. Proinde ſi quis exiſtimat invincibiliter mentiri eſſe honeſtum propter ſalvandam vitam proximi, & mentiatur ex motivo miſericordiæ , mendacium erit hone- ſtum, & opus virtuoſum ſpectans ad virtutem mi- ſericordiæ. Ad ulteriorem brob. Con. maj. diſting. min. intrinſecè malum cognitum t tale in nulla circumſtantia, eſt conhoneſtabile Con. invincibiliter ignoratum ùt tale Neg. min. & conſeq. Confrw. N 3 explico 33 198 EF.- explico maj. enm diſt. bonum ex integra cauſa vel vera, vel exiſtimata Con. ſemper vera Neg. diſting. egtiam alteram partem. Malum ex quodlibet de- fedu, ſi defetus ille ùt talis cognoſcatur Con. ſi invincibiliter ignoretur Neg. ſimiliter diſt. min. Neg. conſeq. Licèt enim mendacium in ſe malum ſit & inhoneſtum, quia tamen hic & nunc omnis ejus malttia invincibiliter ignoratur, imè putatur, cognoſcitur, & prudenter judicatur eſſe bonum à Titio, v. g. TLitius mentiendo malum non facit;, ſed bonum, non tantùm excuſatur à culpa, ſed etiam bene operatur. Ità Sanchez lib. 1. in decal. cap. 11. n. 17. ſed Objicies ſeptimo. Præcibuè ex eo, 7904d actus volunta- tis illius, qui cum conſcientia invincibiliter erronea di- &ante aliquod bonum & boneſtum. quud revera tale non eſt, operatur, nmon videatur eſſe bonus: ergo. Primò juxta D. Thom. t. 2. 4. 19. ar?. 6. bonum & malum, à quo boni atem & malitiam deſumit actus voluntatis, in hoc differunt, quòd ad malum ſufficiat, ut ſit ma- lum vel in re, vel in apprebenlione, ad bonum autem, ut ſit bonum in re & apprehenſione: ergo actus tendens in objectum malum, licèt cognitum ut bo⸗ num, non videtur eſſe bonus. Secundò, ut actus ſit bonus, debet tendere in objectum debitum, ſed actus conformis conſcientiæ invincibiliter erro⸗ neæ non tendit in objectum debitam ſed indebi- tum: erge. Tertis ut actus ſit bonus, debet eſſe conformis rationi, ſeu proximæ regulæ recte, at- qui conſcientia erronea non eſt regula recta, ergo actus illi conformis non eſt bonus. Reſpond. Neg. ant. Ad primum, cum F. Sanchez lib. 1. decal. eap. I1. „. 7. diſt. ant. & loquitur hic D. Thomas de con- ſcientia vincibiliter erronea Con. de invincibiliter erronea Neg ant. & conſeg. Nam ſi homo vincihi⸗ S iter — llter erx eſſe von ratur, pi quo fun⸗ taria: e alt in co cibiſi ope transfance tantum 4 lioet ie i⸗ do bonun dum iſt. Dectum parenter ſtniliter ace vol bonus &/ glocathr be ron ſpee Pürte ei, 4 tom. 41 laio ſpeen licet tpim ſenſait, le, 40, od N Wed R dn morali ex errore onus ſ clier, li eleemolt, tiyum 3 Eng bo⸗ uanti eri al el . Ner li 14 ele gvochibe 1 — atur Cr G. it n le milum auno onnnis ind pulatut, Ne borom! n on Nen , . 4 cule 4 1 Wun er mMutell n , o. imt Emalun, Oluntatlen ar Dounn aulehh giten i i 4, 1 Gebiuumn, Ctüle eni⸗ 1 mden⸗ liter erroneè judicet objectum à parte rei malum eſſe bonum & & contra, & cum hoc judicio ope- ratur, peccat, eòô, quòd error, ſeu ignorantia, in quo fundatur tale judicium, ſit culpabilis & volun- taria: ergo ad malum ſufficit malitia, aut in re, aut in cognitione, dum homo ex ignorantia vin- cibili operatur: ergo conſequenter, ut aliquid ſit transfundens bonitatem in actum voluntatis, non tantùm debet vincibiliter erroneè judicari bonum, licèt re ipſa ſit malum, ſed debet eſſe utroque mo- do bonum, ſcilicet in re & cognitione. Ad ſecun- dum diſt. maj. ut actus ſit bonus, debet tendere in objetum debitum, vel ùt tale à parte rei, vel ap- parenter ſeu ut tale cognitum Con. ſecúùs Neg. maj. ſimiliter diſt. min. Neg. conſeq. Nam ad hoc, ut actus voluntatis in aliquod objectum tendens ſit bonus & honeſtus, ſufficit, ut illud objectum co- gnoſcatur ùͤt bonum honeſtum, nam actus volunta- tis non ſpecificantur ab objecto, prout illud eſt à parte rei, ſed prount illud eſt à ratione propoſi- tum. Ad tertium Con. maj. diſt. min. non eſt recta ratio ſpeculativè Con. practicè Neg. min. & conſeq. Licèt enim judicium erroneum non ſit recta ratio ſpeculativè, ſaltém denominativé & præſuppoſiti- ve, eòô, quòôd non conformetur rei, quam enuntiat, eſt tamen recta practicè, eò, quòd prudenter diri- gat voluntatem, proponendo illi ea, quæ adhibita morali diligentia judicat eſſe honeſta & bona, licèt ex errore invincibili. Ut autem actus voluntatis ſit bonus ſufficit, ut ſit conformis rectæ rationi pra- Gicæ, licèt non ſpeculativæ: Patet hoc in datione eleemoſinæ, quæ licet ſupponat judicium ſpecula- tivum falſum v. g. Titius eſt pauper. Eſt tamen actus bonus: quia conformatur actui prudentiali regulanti dationem eleemoſynæ praéëticè vero ſci- N 4. licet: ₰△ „ „ 200 2 * ſicet: honeſtum eſt dare eleemoſynam Titio, quia mibi videtur pauper. Obit ies o avo. Si quis occidat laicum putans per errorem effſe Clericum, non peccat contra religio- nem;, alioquin enim incurreret excommunicatio- nem, quod tamen nullus concedit: ergo conſci- entia erronea non obligat. Reſpondeo Neg. ant. quoad primam partem: talis enim occiſor laici pu- tais ber errorem occidere Clericum peccaret con- tra Religionem, non tamen incurreret excommu- nicationem contra occiſorem Clerici latam, eô, quòd 16 1 . i in re pſe bæc non feratur, nisi in illos, qui in re ipfa occi- qunt Clericum, non verô qui occidunt Laicum pu- tatum Clericu! — — ſtra eſſet vera;, le- ,R c. putaret ſe eſle Sacer- S dotem, & commiuniter pro fa 1 beretur, pni- tentem validé pollet abſolvere, licét verus Sacer- dos non eſſet: ſed hoc non: ergo. Confimatuy; collatio beneficii fata ezcommuntfcato ett irrità per textum in cape boſtulſtis de Clerico excommun. miniſt. adeôque talis non eſſet verus Parochus, & tamen hic poſſet veré abſolvere, ſi per communem erro- rem putaretur verus Parochus: ergo etiam poſſet yere abſolvere, qui ex erronga conſcientia, & per communem errorem putaretur verus Sacerdos, li=- cèt talis non ſit. Reſpondeo ad argumentum Neg- ſeq. cum P. Sanchez lib. 3. de Matrim. diſp. 22. 2. Quoties enim impedimentum eſt juris divini, ùt e in prædiéto caſu, nunquam poteſt ſuppleri per communem errorem. Confirm. Neg. conſeq. Diſpa- ritas eſt: quia defedtus ordinis eſt impedimentum de jure d'vino, quod Ecclelia, etiam ſi vellet non poteſt ſupplere. At Veroò excommunicatio eſt im= pedimentum de jure humano, quos Eccleſia ſuppiere . po „ hoten, 8 nem, gu⸗ tar baro⸗ impedime benefeiun Gnchez Amn in Pan ſecalari, d Djet. Vbi ſit quidan habitus, efure guod attit jadicibus, bent tame tunc et, 9 1lonem nlſa, ob INochmuntc Dicet. N Pialnd de tom per dyillimeten ſo enit re zbente, 16 feſolur ſhcem no com liam Fe ommur. Der kegi qula ad iis erro Rtus ſei n Tlheete N pultans N tra telſo unicztio⸗ co coblel⸗ 1 Ne oni. t bici l⸗ ccalet dol⸗ ele etl⸗ U; Ehl⸗ rlis lel⸗ hifrnttc, Aurtkaet nur⸗ ninſͤ K iamen 1 unen ellb. eliamn , olt tin, E hen Grettod mtit N N. 11 11 Ar Crinhd ſperi ßr ſt Ni thecigtne 639 201 622* poteſt, & defactò ſupplet conferendo jurisdictio- nem, quando per communem errorem, quis puta- tur Parochus, cùm tamen non ſit; cùm habuerit impedimentum excommunicationis ad obtinendum beneficium Parochiale. Et hæc doctrina juxta P. Sanchez cit. diſp. 22. n. F. & alios vera eſt non ſo-⸗ lùm in Parocho, & Judice Eccleſiaſtico, ſed etiam ſæculari, ùt colligunt ex lege Barbarius ff. de offcio Pret. Ubi decernitur, valida fuiſſe omnia, quæ geſ- ſit quidam Prætor ex communi errore pro tali habitus, qui tamen verus non erat, utpote ſervus de jure civili pro tali munere incapax ex regal. quod attinet. 32, ff. de regul. Juris. Itèm in illis etiam judicibus, qui carent legitimò́ & veré titulè, ha- bent tamen titulum putativum & coloratum, qui tunc eſt, quando legitimus ſuperior contulit juris- dicdionem, vel dignitatem: Collatio tamen fuit nulla, ob aliquod impedimentum occultum v. g. cxcommunicçationem &c. Dices. Hæc doctrina non eſt vera in Judice, aut Prælato non habente titulum coloratum ſive colla- tum per legitimum ſuperiorem, licèt communiter cxiſtimetur verus judex, vel Prælatus: ergo neque ſic erit vera in udice vel Prælato talem titulum habente. Reſpondet primé, Diana parte z. zrad. 16 reſolut. 43,., Neg ant. Dicens hanc opinionem eſſe ſufficienter probabilem & utilem confeſſariis & bo- no communi, conſequenter ſecundùm hanc ſenten- tiam Fccleſia dat jurisdicdionem, quando adeſt communis error etiam ſinè titulo colorato, id eſt per legitimum ſuperiorem collato. Reſpond. ſe- cund Con. aut. Neg. conſeq. Diſparitas eſt ex dictis: quia ad hoc, ut geſta valeant, non ſufficit commu-⸗ nis error, ſed requiritur etiam titulus ſaltèm colo- ratus ſeu præſumptus, quo caret ille, qui non au- thoritate 23 202 89- thoritate ſuperioris, ſed ipſe ſe ipſum intruſit in dignitatem, aut officium, vel etiam quando collatio illi fuit ſaésta à ſuperiore, qui etiam ad ſuam di- gnitatem non habuit titulum coloratum, ità ex L. Barbarius cit. cum multis probat P. Sanchez lib. 32. de Masrim. diſp. 22. n. 49. Unde ut valida ſint ge- ſta alicujus Judicis putativi, quatuor adeſſe debent conditiones. Primò, ut habeat titulum putativum & coloratum. Secundè, ut communi errore pute- tur legitimus ſuperior. Tertio, ut talem titulum putativum obtineat ab eo; qui poterat illum con- ferre, licèt defa invalidè collatus ſit: ut tenet Barboſæ de poteſtat. Parochi eap. I7. n. 33. Aliter enim non haberet ille titulus colorem, quo verus poſlſet videri. Qyare, ut Judex non ſit incapax officii de jure naturali, aut divine, ſiquidem tale impe- dimentum non poteſt ſuppleri per jus humanum ex regula 118. de regul. Jur. Hinc eſt, ut non valeant geſta per Jjudicem rationis uſu carentem, licèt com- muni errore putetur ſanæ mentis, neque manet abſolutus, qui putat ſe habere veram contritionem, aut attritionem, cùm tamen eam non habeat, ne- que qui abſolvitur ab eo, qui putatur verus Sacer- dos, cùm tamen non ſit &c. Obiicies decimò. Si conſcientia invincibiliter er- ronea eſſet obligatoria, deberet poſſe aſſignari qua- litas peccati illius, qui contra ipſam operatur. Itéêm ſecaundè, etiam deberet poſſe aſſignari, quale peceatum comittat ille; qui aliquam actionem operatur, quam propter ignorantiam judicat eſſe illicitam, non diſtinguendo utrùm venialiter, vel mortaliter, ſed tantùm malum in genere, ſed nec unum, nec alterum aſſigaari nequit: ergo. Reſp. eon. maj. neg. min. & dico ad primum: operantem contra conſcientiam invincibiliter erroneam, com- mittere mittere p & ſpeeien Per Cicke Poditur, aſfechumn 9 goc lbie cit quantu Cbjeum 4 opetantem Ceitate 0 care ſolur litie in Petleca ib.2. care mort Uleriorie cllo pecca Uigetut ,. liltein in 00 Drarioris de Peccae d AWrertetet htenum 1et morteli ienie, INeRet Nr Gienai nem do aliz⸗ ler & Man Tathenta tiones, elm tar Dreheng 4 4 ſum ünitin Ouandooltin n a ſuan t⸗ Um, iti eil uuchez r3 ic lint ge⸗ lele debent n Poutun ertote pale⸗ talemn tiullun et Ulun e⸗ ſit: Alent g Alre uin ferl nllt neapas olſtel ile inpe⸗ umanuNe von valennt loit on⸗ eae Nenett Grtithaben, bebent, ⸗ ells Nel⸗ elliet e⸗ urrich⸗ ernut⸗ ppt, n Annn n lrt/ eeniltel, 4 etgh. 6 . et ⸗ An itts 33 203 602- mittere pecçeatum talis malitiæ, quoad gravitatem & ſpeciem, qualis gravitatis aut ſpeciei malitia per dictamen conſcientiæ erroneæ voluntati pro- ponitur. Katio eſt: quia talis cenſetur habere affe tum ad gravitatem, & ſpeciem illius peccati; quod ſibi erroneè proponitur, quandoquidem fa- cit quantùm in ipſo eſt, contra præceptum & objedtum oppoſitæ virtutis. Ad ſecundum dico, operantem cum judicio generali & confuſo de illi= ceitate a dionis Navarrus & Valentia putant pee- care ſolùm venialiter, eò, quòd apprehenſio ma- litiæ in genere ſit apprehenſio malitiæ adhuc im- perfecta in genere mali. Alii verò cum Bonacinna diſp. 2. de peccat. qu. 4. pundt. 6. a. 22. putant pec- care mortaliter ex eo, quòôd taliter operans, finè ulteriori examine malitiæ, temerè ſe exponat peri- culo peccandi mortaliter. Mihi tamen quoad hoc videtur advertendum ad duo. Primum: An operans ſaltèm in confuſo fit ſuſpicatus periculum aliquod gravioris peccati. Secundum: An ſoleat frequenter peccare mortaliter, fueritque ità affectus, ut, licèt adverteret gravitatem peccati,; nihilominus opus intentum perficeret, & tunc talis omnino pecca- ret mortaliter: ſi verò operans ſit timoratæ con- ſcientiæ, nec ipſi ſuſpicio gravioris offenſæ in mentem venit, talis non eſſet condemnandus pec- cati mortalis. Et etiam praxis quotidiana au- diendi confeſſiones ſimplicium cogit ſequi opinio- nem docentem tantùm venialiter peccare: quia aliàs fere omnia peccata ruſticorum, mulierum: & aliarum perſonarum idiotarum, præſertim ju⸗ ramenta per DEUM, verba obſcœna;, impreca- tiones, mendacia &c. oporteret judicare mortalia, cùm tamen ùt plurimùm talia committentes ap- prehendant tantùm mala eſſe non cognofſcentes neque 33 204 8682. neque potentes diſtinguere eſſe venialia, vel mortalia. Bre vis diſeuſſio eorum, quæ in materia de conſtientia tanquam pro praxi ſervientia à Theologis attinguntur. Pro conſcientia erronea, quæritur primè: An ſit gra- vius peccatum agere contra conſcientiam vincibi- liter erroneam, vel eam ſequi? Reſp. hoc debere colligi ex materia, circà quam verſatur conſcien- tia erronea. Hinc gravius ſubinde eſt operari con- trà, quàm ipſam ſequi: àùt ſi quis putet, ſe hic & nunc teneri ad mendacium ſub mortali, ad grave damnum innocentis vitandum, talis ſequendo con- ſcientiam peccaret venialiter ratione mendacii, non ſequendo peccaret mortaliter contra charitatem: & ſubinde gravius eſt eam ſequi, ut ſi quis vin- eibiliter putet ſe ſub veniali obligatum eſſe ad fu- randum ſummam notabilem pro ſublevanda pau- perum miſeria; eo enim caſu peccabit mortaliter ſequendo conſcientiam, & ſolùm peccabit venia- liter operando contra illam. Quæritur ſecunds: Quomodo Confefſſarius ſe ge= rere debeat ergà pœnitentem conſcientiâ erroneâ laborantem? Reſpond. Si conſcientia pœnitentis eſt vincibilis & graviter culpabilis, tenctur illam amovere Gonfeſſarius. Ratio eſt: quia talis pœni- tens non eflet redtè diſpoſitus ad ſuſcipiendum Sa= cramentum pœnitentiæ, ipfiusque Confeſſio eſſet ſacrilega, ſiquidem talis non poſſet habere dolo- rem efficacem de peccato, quod actu committit: tum illam ignorantiam ſuſtinendo, tum cum illa operando, ſi autem ignorantia eft inculpabilis, ſer-= vandæ ſunt ſequentes regulæ. . Regula prima: Si pœnitens dubitet prudenter ſeu ſerupulose angatur, & interroget Confeſſarium: an, & quale iit peccatum, vel an ad aliquid, & quomodo guomoè' Veritaten Rionem, Reenlu liter ali pollt neh lem, aut n medii! tal V offeii ablolrere. tiva prop concepiſſe titea prar thalitet, non cſpe lerhale eſt Reodet ertone gin ile crod tantünn vei eritatem. Dodor, Deccato Poenitent, . Kegula Cem, Dgard confeſſ tentem ic, que Permitt ut ſeie line, ſi tiam Teniihn de e nſin attngunn An lit ra n Hinetbi. ſoe bebete 1 Colſtien⸗ Npenetidn⸗ net, le he ul, 10 mne eegtenben⸗ endri,bon 4 Chuntten 1l gnd in⸗ ele ⸗ eunci ll⸗ 1morller ,bit ena lnsſe g⸗ eutii clove Evitenti' enetur lan a1s het⸗ gendunde⸗ riehi⸗ 8 abert ar⸗ Conmin tu unl Apliß N eter lellm, ,4. M, nnid quomodo obligetur? tunc Confeſſarius tenetur ei veritatem apperire: quia aliâs omittendo inſtru- Rionem, errorem tacité approbaret. Regula ſecunda: Si pœnitens ignoret invincibi- liter aliquid tale, quod validæ abſolutioni obeſſe poſſet v. g. ignoret requiri dolorem ſupernatura- lem, aut non ſciat neceſſaria ad ſalutem neceſſitate medii: tali caſu tenetur Confeſſarius ſub mortali vi officii pœnitentem inſtruere, neque poteſt eum abſolvere, quousque illum diſponat doloris mo- tiva proponendo, & talem dolorem pœnitentem concepiſſe prudenter credat, eumque ſufficienter circa prædicdta myſteria inſtruat, aliàs peccabit le- thaliter. Ratio eſt: quia adminiſtrare Sacramentum non diſpoſito ſufficienter, ad illud recipiendum, lethale eſt. Regala tertia? Si pœnitens ſive ex conſcientia erfonea vincibili vel invincibili judicat peccatum eſſe, quod non eſt, aut mortale eſſe, quod eſt tantùm veniale, tenetur Confeſſarius illum docere veritatem. Katio eſt: quia Confeſſarius utpote Doctor, Judex, & Medicus tenetur pœnitentem à peccato liberare, & magnum damnum, quod aliàs Pœnitenti immineret, avertere. Regula quarta: Si pœnitens judicat aliquid eſſe licitum, quod tamen in ſe eſt grave peccatum, obligatur Confeſſarius eum monere etiam quoad actus præteritos, v. g. de uſuris acquiſitis, vel confeſſionibus malè peractis, ſi prævideat poœni- tentem ablatàâ ignorantiâà non difficulter relidurum id, quod eſt peccatum. Aſt verô, quia præſtat permittere pœnitentem peccare materialiter, quàm ut ſciens peccatum, denuô peccet formaliter: hinc, ſi confeſſarius prævideat non relicturum, vel etiam licèt ſperet à pœnitente inſtructionem fuſci- piendam; piendam, ſi tamen advertat medium eſſe difcilli-= mum ; ùt ſi ſcandalum, aut infamia indée prævi- deatur ſecutura, docet Tamburinus: quoòd Con- feſſarias non teneatur ponitentem monere. Hinc ſi v. g. Petrus duxit in uxorem conſanguineam ſuam, & perſeverat ex errore invincibili in bona fide Matrimonii, ſi judicet Conkfeſſarius, quòd fada admonitione nen deſeret patatitiam conju- gem, aut ſi deſereret, judicet tamen indè oritu- ram infamiam gravem, ſcandala & inéommoda propter proles ſam ſuſceptas, non tenebitur Con- feſſatius poœnitentem monere, quod etiam docet Oviede de conſcientia tract. . Contro verſ. 2. pancto 3. „. 25. & plures alii apud illum citati. Quod ipſum varii apud Stephanum à S. Paulo tract. 1. diſp. 1. dub. 4. n. 30. tacito nomine cxtendunt ad ſimile Matri- monium contrahendum, ipſo tamen verius & con- trarium docente ex eo; quòd in hoc caſu adhuo res lit in integre ſlatu, neque pœnitens infamiæ; gravis damni, candali, aut incommodi reſpe u prolium excuſationem allegare poteſt, prout po- telt in priori. Ità Franciſcus Ponæ ſpei traft. 2. de ack. hun. diſp. 6. dub. 3. n. 36. & 37. Quæritur tertis: Quanta requiratur diligentia ad removendam ignorantiam, ut ea culpabilis non ſit? Reſp. cum communi Doctorum ſententia ſuſfi⸗ cit moralis, id eſt; ſufficit tantùm adhibere ſtudii & inquiſitionis, quanhtùm conſideratis negotiis perſonæ, temporis circumſtantiis recta ratio re- quirit, & praudentis viri judicium ſufficere dictat; ſic v. g. ignorat aliquis: an in hebdomada occur= rant feſta, vel jejunia, & ob id curat intereſſe die dominico concioni, in qua Parochus ea ſolet pro⸗ mulgare, & per oblivionem Parochus non pro-- mulgat fella, vel jejunia occurrentia, vel ſi fortè non N non inter goi deſe promulg excuſatu Faliter contulit Waonm Aterum, facert, cibill omt lentem Qdo, Rer Donacinn Proximue non pecc⸗ B y , hin nonß Peerutſryn koltrarig d 4ontta Nud eſirmatirt, lormitet Tepul 1 ſpecnl dudd NW Whori tnimn ſitio in uniyert and lioe⸗ quendo liceat, motiyun Urſus n ele iall⸗ 1 inde Nn. go e opere H Gſanoninezn bPili n bont rins, Cot tan eolſl⸗ indt or⸗ t incommott enebieurr⸗ Rcetim e x uh - Qod n Aedn mile Matli⸗- usc con⸗ ar achue inlaanie, hed W 0⸗ . to 3 hei rah temiua luilſe ,en gteninl lbitenkucn lts eb⸗ eCa MMo UErer Ommhie, * £ 2, 3 207 69. non interfuit, rogat tum eos, qui interfuerunt, qui teſtantur Parochum nulla felta, aut jejunia promulgäſſe, talis jejunia, aut feſta non fervans excuſatur à culpa: quia moralem diligentiam mo- ralirer adhiberi ſolitam ad ecam rem ſciendam contulit. Qsæritur quarts? An privatus tencatur monere alterum, quem videt ex ignorantia invincibili malè facere, v. g. videat Clericum, ex oblivione invin- cibili omittere horas canonicas, aut alium come- dentem carnes die Veneris absque aliorum ſcan- dalo. Reſp. cum Oviedo, Franciſco Bonæ ſpei, Bonacinna citatis, & aliis negativò. Ratio eſt: quia proximus faciens aliquid ex ignorantia invincibili non peccat; ergo correctio pro tunc non urget. Pro conſcientia dubia quæritur quintò: An, ſi adhi- bita moraliter poſſibili diligentia remaneat dubium ſpeculativum, ſi tamen formetur conſcientia practicè contraria de honeſtate operationis, licitum fit contra illud dubium ſpeculativum operari? Reſp. affirmativè. Ratio eſt: quia tunc quis operatur con- formiter dictamini prudentiæ, quæ eſt proxima regula morum. Hoc tamen bic bene anotandum eſt, quòd tunc ſolùm ſit licitum operari cum du- bio ſpeculativo, ſi judicium practicum addat ali- quod novum motivum, ſive illud ſit ratio, ſive authoritas, ſive titulus poſſeſſionis &c. motivo enim novo non interveniente, eadem erit diſpo- ſitio intellects ſpeculativi, & practici, dictaminis univerſalis & particularis v. g. dubitas ſpeculativè: an liceat iter agere die feſtivo? etiam per ſe lo- quendo practicé dubitabis: an tibi hoc die feſtive liceat, unde, ut tibi ſit licitum, requiritur novum motivum v. g. neceſſitas itineris. Quia autem rurſus certum eſt, ex ſuprà dictis: quod non liccat 683 208 6- liceat operari cum dubio practico, ſeu juxta con- ſcientiam practicè dubiam, ſed ut operatio fiat honeſta, illa deponenda ſit, & ad unum reſol⸗= vendum, eò: quòd intellectus, ut recté opere- tur, debeat determinaté judicare hic & nunc id ſibi licere. Hinc jam Quætitur ſex?: Quænam ſint regulæ pro praxi ad deponendam conſcientiam dubiam? Reſp. ſe- uentes eſſe: Regula prima eſt, ut occurrente dubio ſeu Juris⸗ ſeu facti, adhibeatur diligentia tunc moraliter poſſibilis & ſufficiens juxta materiæ gravitatem & facultatem operantis in iis loci, temporis & c. circumſtantiis, ut dubium evincatur per aliquam certitudinem praéticam: indeterminatio enim ju- dicii evincitur per judicium determinatum. Secunda eſt: ut, ſi duæ leges ſibi contrariæ occurrant, ità, ut utraque ſervari non poſſit, ob⸗ ſervetur illa, quæ reſpectivè eſt majoris momenti: ſic major eſt lex de cavendis damnis ſpirirualibus quàm temporalibus, lJex divina, quàâm humana; jex naturalis, quàm poſitiva; & ex legibus natu- ralibus negativa, quàm affirmativa. Tertia eſt: quòd etiam deponi polſit conſcientia dubia per titulum poſſeſonis, hoc enn: inſpicienda eſt poſſeſſio, pro qua parte liet, cilicet: an pro libertate, aut innocentia operantis, an Pro debitos aut legis obligatione? pon enim proßter dua debet quis jure ſuo ac poſſeſſione ſpoliari: ſiqui- dem in tali caſu, & dabio melior eſt canditio ofl en- tis juxta Keg. Juri: 67. in 6. quæ regula valet non tantùm in foro cxterno; ſed etiam interno: cùm forum internum ſemper conſormari poſlit foro ex- ternos quando illud non innititur falſlæ prælum- ptioni, non tantùm in materia juſtitiæ, ſed ctiam xi ei Hium 3 aliarum arum vin tlaratio fv invincibili etiam locn ons Purte ſet . (o ea pars nuneſent in uam ab altenn oſet, Ut ſe verlt ken tur ſgene AAlbium Püran iber e l l in and ſherler u lng Me, ,, liin in un Aihitze Mum Nior In idene ihtoſſt ſun ſbemmn int, ſ ro Aun ced Rerden M, de . Itèm infe tenetur 0 tate ſube hon debe bditis . M. I. 3I. ſell ſetneon⸗ 1t opeliin 4 unußn Mi ecke 0Nn „ 5 0 N. ! bio ſeahutb⸗ dnc Moltt gallalt⸗ tenhols be⸗ rſet Adun lto erin , atum⸗ Ntali? volit, ob⸗ mohegti erontod⸗ N ſeabrs uml⸗ ſt ſeenti . olczieſed 1 5t0 8 e W R te Non, olel ie c/M 9 el 4 . & nune wana 699 209 662. aliarum virtutum. Katio eſt: quiæ hæc juris de- claratio fundatur in præſuppoſita tunc ignoranria invincibili, quæ in materiis aliarum virtutum etiam locum habet. Quarta eſt: ſi de hoc ipſo dubites, pro qua parte ſlet poſſeſſio, tunc meritò cenſeri poteſt, quôd ea pars ſit in poſſeſſione, quæ onus probandi transfert in alium, illa autem transfert, contra quam ab altera parte agitur: ſic, dum libertas dubium movet, ut ſe ab obligatione legis eximat, præſu- metur legem elſle in poſſeſſione, & vice verſa, dum lex dubium movet, ut libertatem hie & nunc re- ſtringat, libertas cenſebitur eſſe in poſſeſſione juxta Reg. Jur. II. in 6. càm partium jura ſint obſcura ree Potins favendum, quàm ackori: ille vero reus cenſe- tur, contra quem agitur, quod, ut clariùs patcat; hinc. J Colligitar primo, qui poſt ſufficientem diligen- tiam adhibitam, dubitat; an ſit dies jejunii, an votum, vel juramentum emiſerit? non tenetur vo- tum implere, vel jejunare. Katio eſt: quia cüùm obligatio ſit dubia, dubitans manet in poſſeſſione ſuæ libertatis, & fadtum in dubio non præſumi- tur, ſed probari debet, ùt colligitur ex L. in bello. F. facteæ. ff. de captivit. Econtra, ſi quis dubitat, an votum certéô emiſſum impleverit, an v. g. veſperas perſolverit? &c. tenetur perſolvere. Katio quia, cùm certa ſit obligatio, dubia verò perio- lutio, lex ſeu præceptum manet in poſleſſione. Itéêm inferior dubitans: an ſuperior jullè imperet, tenetur obedire: quia polſleſſio non ſlat pro liber- tate ſubditi, ſed pro authoritate ſuperioris, qui non debet ſua poteſtate privari propter dubia ſubditis occurrentia. Ita blatel. barte z. cap. 2. J. 3. n. J31. Quòôd ſi vero dubitatur de jurisdictione &£ PO= „S933 210 E6⸗ & poteſtate Prælati, judicandum eſſe in favorem ſubditorum, docet Joannes à 8. Thoma de actibes bum. diſp. 12. art. 4. n. 37. Quia in tali dubio ſupe- rior eſt qauſi pars litigans, at ex parte ſubdito- rum antecedenter ad legis obligationem militat libertatis poſſeſſio, quà ſpoliari non debent ex ju- risdictione dubia. Colligitur ſecundò: qui certus eſt ſe emiſiſſe vo-⸗ tum religionis, fed dubitat invincibiliter, an in- tenderit ſirictiorem, vel laxiorem, poteſt ingredi, quam vult; quia poſſeſſio ſtat pro libertate quoad electionem. Item vovit quis abſtinere à copula, dubitat verè an ab omni, an ab illicita tantàùm voverit abſtinere, tenetur tantùm vi voti abſti⸗ nere ab illicita, non autem licita, ſcilicet matri- moniali: quia pro hac parte libertas eſt in poſ⸗= ſeſſione. Colligitur tertiò: ſi quis ſciat legem eſſe poſitam⸗ dubitat autem, an ſit recepta, vel abrogata, vel an ab ea eximatur, tenetur lege. Katio eſt: quia poſſeſſio ſtat pro lege. Itèm ſi cras ſit jejunium, & poſt examen dubitas, an ſit 12. noétis hora; potes carnes comedere: quia libertas eſt in poſſeſſione. Contrà verô, ſi hodie ſit jejunium, & dubitas, an ſit 12. noctis, non licet: quia præceptum eſt in poſſeſſione. . Colligitur quartòs: dubitans, an 21. annum ætatis explérit, eſt obligatus abſtinere à ſacris ordinibus ſuſcipiendis, non tamen obligatur ad jejunium: quia ibi lex, hic verô libertas eſt in poſſeſſione. Ità Laymannus lib. 1. tract. 1. cap. : g. 4. qui etiam ibidem n. 36. probabiliter affirmat ſacerdotem du- bitantem, an poſt mediam noctem aliquid cibi, vel potůûs ſumpſerit, die ſequenti ex ſola devo- tione ſacrificare poſſe, licet aliis contradicentibus eè: 68: qud ſt in pol Pro (e tenkatur ded; ten ſim, Led vendo eam Emniumn. Polola eſt prohibente s, ſemp ſoc enim Varam, le lenetor ſee Contemner Puloſa non konlojeytix⸗ tlenſio E unn e Norir hie megläſi tonn t Sſertio rnt, n R WNN Un o 4 eruprlis los agere ſemn CTüpulum elle ſen rologor Polcere eſe in utten homa l Elas li Cubio ir⸗ varte ſheit⸗ pnem Milin lebent es/⸗ elile ro⸗ er, An⸗ Porch gtet, ſbettate in hete ilii licin nnin G1 M⸗ ſollcet Unſ 3 el in le volun, eena, l n eſ n N peamum botm fons n Oaſlon ubitu, 4 epuun A cnon 1 nte⸗ l inn, gne⸗ 4 e 211 SS⸗ eò: quòd lex de ſacrificando à naturaliter jejuno ſit in poſſeſſione. Pro Conſcientia ſerupuleſa quæritur ſeptimo: an quis teneatur ſequi ſententiam ſcrupuloſam? Reſpon- deo; nemo tenetur ſequi conſcientiam ſcrupulo- ſam, ſed poteſt imoô tenetur interdum contem- nendo eam, contra ipſam operari. Ità communis omnium. Et ratio eſt primo: quia conſcientia ſcru- puloſa eſt vana & inanis de lege præcipiente, aut prohihente ſuſpicio nixa leviſſimis, & ſæepe ridicu- lis, ſemper autem imprudentibus motivis (per Boc ecnim diſtinguitur à conſcientia probabili) atqui vanam, levem & imprudentem ſuſpicionem nemo tenetur ſequi, ſed poteſt & ſæpe tenetur illam contemnere: ergo. Secundo: quia conſcientia ſcru=⸗ puloſa non eſt vera conſcientia, ſed ſolùm umbra conſcientiæ: cùm nen ſit judicium ſaltèm per- fectum, àt dicit de Rhodes, ſed ſolùm fortis ap- prehenſio & formido peccati, vel ſi eſt judicium, eſt ſolùm ſpeculativum, cum quo poteſt ſtare ve- rum & rectum judicium pradicum de honeſtate actionis hic & nunc egxercendæ: ergo. Confirma- tur: quia ſcrupuli ſæpe mentem turbant, functio- nes bonas etiam præceptas impediunt, ſæpiùs in deſperationem, aut etiam infamiæ periculum in- ducunt, valetudini obfunt, atqui his tenetur ſcru- puloſus mederi, nullum autem remedium oportu- nius jugta omnes Theologos & aſcetas eſt, quàm ſerupulis reſiſtere, iflêsque contemnere, & contra illos agere: ergo. Pro quo * Obſervandum, quòd, ut quis licité agat contra ſcrupulum, debeat ſaltêm probabiliter cognoſcere; ſe eſſe ſcrupuloſum, poteſt autem, ut ex communi Theologorum notat Platelius hic cap. 2. J. 4. hoc cognoſcere. Prims, ſi deprehendat ſe hærere in Ä2 Prax! 9 „S3 212 SczS praxi, & frequenter angi in rebus ſatis certis, in quibus videt communiter viros doctos, & timo- ratos nullam apprehendere culpam, aut ipfemet ex principiis generalibus ſatis perſpicit ibi nil eſle mali. Secundo, ſi difficulter acquieſcat prudentuùm conſilio & judicio. Tertis, ſi poſtquam plures conſuluit, iisdem aut majoribus angaſtiis impli- cetur, aut ſi ſit nimius in ſuis reflexionibus, ut ſi v. g. poſtquam judicavit aliquid eſſe probabile & in praxi tutum, adhuc angatur timens, nè fortè non habeat judicium pracdticum ſatis firmum & certum. Quaris, denique ſi judicetur ſcrupu- loſus à prudenti Confeſſario. Sed jam Quæritur octavé. Quid obſervare debeat Confeſ- ſarius ad cognoſcendum aliquem eſſe ſcrupuloſum? Reſpond. ſequentia: Primo ſi deprehendat illum in una materia v. g. confeſſionis, aut pluribus crebrô, & ſinè fundamento, atque ratione dubitare, an pec- cet, vel peccaverit, ubi nullum ſubeſt periculum. Secundé ſi occurrente alicujus præcepti executione, v. g. recitatione horarum, Sacramentorum admi- nifſlratione &c. ità turbetur anxietatibus, ut penè reddatur ineptus, & amenti ſimilis. Teriis ſi actiones exequendas ob inſtantem ſerupulum mo- dò intermittat, modò reſumat. Quartò ſi peccata jam ante per abſolutionem remiſſa, itidem in con- feſſionibus frivolé repetat, quali antè non fatis ex- poſuiſſet, aut non ſufficienter doluiſſet. Quints ſi extraordinariâ cautelâ, motibus ridiculis peccata &£ imperfectiones fugiat v. g. concutiendo caput, ſu⸗ ſpirando cœlum, quaſi in extaſi aſpiciendo, frontem ſignando, pedibus terram quatiendo &c. Sextô ſi videt illum triſtem, atra bile infeétum, & vehe- mentibus imaginationibus impugnatum. Queritur Queri Reſpong corporit cholicz, 145, ino i loſheie & mnluſhcn ud qnis aielcit iyninſeto ſs. dert ſio divin⸗ umiligtie Hoc tamer ntura ſen dere poſit Nrarart, co ſentigt, A Un Amtun etcuttand Oni Panin nontthen, Cnllsc⸗ ubenn, 71ocari uts zer WNN ro Deccati liciunt, Aerir tupulos ſat elſel in lerupa latur in 1,& n 0 ſatis ti,ir los, Ai. Alt igtet it ibi ale t prugentin Ollan glute; ilis inl. onibrs, ut Norble 1 inels, brs imun icetur htig⸗ zu kebeit Cnſdl ſerupulolun. . endit Iluntn bns ctelre, lare, 40 hel⸗ jetitllon. eecean, Wro. adre is. Vent upnlun n. un Ae füen hiar⸗ Gon libck⸗ ile. Vnn Geuls pan (ſa aoh enlo hn 6 eoloei Gom, n tum. cil Queritur non. Quænam ſint cauſæ ſcrupulorum Reſpond. cauſæ ab intrinſeco ſunt primò ex parte corporis eſt complexio timida, ſuſpicax, & melan- cholica. Secundò ex parte animæ: Judicii imbecilli- tas, inconſtantia mentis, ignorantia, acumen inge⸗ nii ſufficiens ad excogitandas rationes dubitandi, & inſuſficiens ad eas ſolvendas, occulta ſuperbia; quâ quis proprio judicio nimium fidit, nec ac- quieſcit alieno, nimius timor peccandi. Cauſæ ab extrinſeeo ſunt primè converſatio cum ſcrupulo- ſis. Secunde ſuggeſtio demonis. Tertiò permiſ- ſio divina in pœnam peccatorum præteritorum ad humiliationem, patientiam, aliôsque bonos fines. Hoc tamen bic notant Theologi: quoòd ſcrupulos ex natura ſeu diſpoſitione corporis ortos, quis colli- gere poſſit: ſi in omni actione anguſtiari, caput gravari, cor premi, ſubito horrore membra concuti ſentiat. A dœmone verô, ſi quieto in aliis, in re- bus duntaxat ſanctiſſimis, v. g. dum celebrat, in- tercurrant ſerupuli, ſi in una tantùm ſpecie pec- cati plurimùm turbetur, neque alia tantopere ex- horreſcat, ſed ad alia peccata quaſi impellatur, ſi ſcrupulis de conſtantia animi in bono incepto de- turbetur, & præ nimia mentis fatigatione ſenſim avocari à bono incipit, ſi quaſi per vim ಠſpe ſa- Iutis æternæ ſe repelli ſentit. A DEO verò im- milh ſcrupuli diu durare non ſolent, odium omnis pPeccati ſecum trahunt, ad ſui fiduciam & amorem alliciunt. Quæritur decimo. Quænam remedia fſint contra ſcrupulos? Reſpondeo ſequentia; Primò, ut ſe agno- ſcat eſſe ſcrupuloſum. Secunde, ut ſibi perſuadeat in ſcrupulis nullam eſſe ſanctitatem. Tertiò, ut ſe- quatur in omnibus conſilium directoris probi, do- Ri, & non ſcrupuloſi, quem non facile mutet, nec 3 alios P 833 214 662.- alios conſulat ſuper dubiis ab eo reſolutis, neque tamen ità pendeat à directoris conſilio, ut quoad ſingula ipſum adeat, ſed paulatim aſſueſcat forman- dæ per ſe ipſum conſcientiæ ex principiis genera- libus ab ipſo, aut aliunde acceptis, certus, ſe ad plus non teneri, licèt rudis ſit. Quarté, ubi judi- caverit ſe opus malum egiſſe, credat ſe materiali- ter, non formaliter defectu plenæ libertatis pec- caſſe, & nisi deſuper jurare poſſit, non credat ſe mortaliter peccâſſe. Quinié ſcrupulos ſolo actu voluntatis, & nullo exteriore v. g. frontem con- trahendo, humeros attollendo, oculos claudendo; pedtus percutiendo, os contrahendo & c. contem- nat. Sextés normam aliorum proborum virorum ſectetur. Septim, laxiores ſequatur ſententias⸗ Octav, Occupationibus honeſtis mentem à cogi⸗ tationibus ſcrupuloſis avertat. Nons, Melancho- liam medicinâ purget, & indulgeat moderatæ fe- creationi. Decimò, ſciat illam regulam: certus de obligatione, & dubitans de ſatis factione, teneri ſatis- faeere, non habere locum apud ſcorupuloſos, De- nique ſentiat de Domino in bonitate, neque exiſti- met illum legislatorem tam durum eſſe, ut homi⸗- ni bonæ voluntatis peccata adſcribat, pœnam de- cernat, & ſuis præceptis velit facere ſtultum. Queritur ultimo. Quid obſervare debeat Confeſ⸗ ſarius ad medendum ſcrupuloſis? Reſpond. ſe- quentes regulas. Prima, moneat pœnitentem te- neri deponere ſcrupulos juxta dicta remedia Q. 9⸗ Secunda, moneat ipſum, néè ſe in examine vel fa- , vel faciendæ operationis detineat, ſed ſi pri- mo aſpeétu advertat non eſſe illicitam, dicat ei eſ- ſe, vel fuiſſe licitam: cùm peccata mortalia de ſe itäà ſint manifeſta, ut primo aſpectu præcipué à timoratis cognoſci pollint, ita Caſtxopal le⸗ 1. 4 „ 8* ed teri dob negge i main col Verhe C0. tila peee te ſerupi (Honis et eccata . dice conditione conkelſione capiendi imponetu Gidorum lolo, & 1 Nente cayt/ cunciz ler⸗ nz geh Uin einſe am umunt ettat, 64, dernle eAne 5, unfeſaning MMateria, pulis ſimn Conlellzit oll: hine uni ſint: t bond ſoluteg enne Glio, gnt eleat foimi⸗ piis genen ertis, ( 1 4, ubi jul nutetill⸗ Nettais Nee⸗ hon Ctet 1os do l torten e⸗ 0 cutelen Ee aieh⸗ runm fünin r lelteuts Nten à 00); . ſlelncto⸗ Ogerate ſe⸗ as ett 6 telei lar⸗ oſos D⸗ eqbe e 833 215 EE.⸗ diſt. 4. puno 2. . 3. Tertiæg, non permittat confi- teri dubia, aut repetere confeſſiones præteritas, neque importunitati confitentis, hanc fore ulti- mam confeſſionem de præteritis, conſentiat ità Sa. V'erbe Confeſſ. n. 49. nisi jurare poſſit, ſe nunquam talia peccata fuiſſe confeſſum, imò attenta quali- tate ſcrupuloſi non eſt admittenda repetitio con- feſſionis, etiami jurare velit ſe non, aut non ritè peccata confeſſum fuiſſe, ità Joannes Sancius diſʒ. 41. n. g. dicens univerſim talem eſſe ſcrupuloſorum onditionem. Quarta, non admittat etiam per confeſſionem de ſcrupulis colloquia etiam grati4 capiendi conſilium, alioquin nunquam ſcrupulis imponetur finis. Quinta, Confeſſarius non det dictorum ſuorum ratienes etiam roganti ſcrupu- loſo, & ſi dicere fas eſt, dicat eum eſſe fatuum, ac mente captum; ut tali reſponſo confuſus, vere- cundiæ vexatio det ei intellectum, ità Rodriq. tom. 3. guæſt. regul. q. 66. art. 2. prope finem. Alio- quin ex iplis rationtbus majorem ad ſcrupulizan- dum ſumunt occaſionem, ità Bonacin. diſp 3. de beccat. 4. 4. punk’t. 8. n. 32. Sexta;, Confeſſarius au- dader in ſe ſuſcipiat ſcrupulorum periculum, ſpon- deaâtque ſe pro illis redditurum eſſe rationem in die judicii. Septima, auditis ſcrupulis interroget Confeſſarius: an pœnitens paratus ſit recipere ab- ſolutionem Sacramentalem cum ſola ſcrupulorum materia, ſi recuſat & timet, ſed voluerit cum ſcru- pulis ſimul aliam præbere materiam, eum ſinè abſolutione dimittat ad Sacram Synaxim. Octava, Confeſſarius attendat mores & qualitates ſcrupu- loſi: hinc alios reprehendat, alios exterreat, re- pellat, jubeâtque ſibi obedire: cùͤm nimis impor- tuni ſint: alios verò conſoletur & exhortetur;, ut ſint ibonò animéô, non nimis puſillanimes, ſed in °4 infi⸗ 6299 216 K⸗ infinitam bonitatem DEl confidant, quæ non vult mortem peccatoris, nec delectatur in ejus perdi- tione: Cùm omnibus agat reſoluté & claré, non dubiée & obſcurè, nè augeat ſcrupulos, dum vult ſanare. Nam juzxta cujusdam Poëtæ dictum: daæ- biam ſalutem qui dat affliétis, negat. Denique Con- feſſarius nunquam de ſalute ſcrupuloſi deſperet, ſed curam ejus in omni patientia proſequatur, non tantùm pre'didtis regulis, ſed etiam fuis precibus & aliis remediis & conſiliis, quæ Spiritus Sanétus ſuggeſſerit, eundem juvet. Ità KRoſſel de ſerupul. coufß cap. 14. Vlatelius citatus, Auguſt. Lorenz tratct. 1. Theol. diſp 3g de conſcientia ſerup. Adnotant tamen hic communiter Theologi, ut Centeflarias prudenter diſtinguat inter conſcien- tiach ſetupaloſam, & inter teneram & prudenter timoratam, quæ cx amore DEI & virtute fugit etiam umbram peceati. Diſtinguitur autem facilé ex eo; quôd ſcrupuloſa ſit perturbata, inquieta; ſuperba, pertinax teſte Caramuele: Limorata ve- rô tranquilla, tractabilis, obediens, humilis. Pro timorato tali in ſua conſcientia rurfus docent The- ologi, ſi inquam talis in externa non, aut rar0 labatur, & interim de internis angitur v. g. an con- ſenſerit cogitationi venereæ &c. ſecuré poſſit, & ex prudentis Confeſſarii conſilio debeat judicare ſe iis non conſenſiſſe: quia non eſt morale, ut, qui esz amore DEl nunquam labitur in externa & ue ipſi libera, ùt ſunt aſpectus, taéctus impudici &c. internis conſentiat: cuùm enim talem amor & ti- mor DEI præſervet à majori delectatione morta- li, etiam indubiè præſervabit à minori, ùt docet Platel. cap. 2. in fine. QuIXS11ο An li 5 11 ae 119 Au 4 t. 6. à aſguez. lerè omn kerè omt e ac in moltum liani Dil roprium cere inter bram prob⸗ im keſdech Ianquamn de Drimd: wid Wotir 1 2leögne tate Partis Fumn adelt Reennde tur Uled. Non tant comhant Tans Corn Tertid aliuc int trinſecun , gut tonit in ejis i & chie,n los, n gichum: 4 Demue oy. leheret ſec Cuumt, mon ſuis Nltälgis irtns Anlin Nll Aſen mren ,,1 Theoloi, er oleiel Eimuet iimnee uft zuten lall⸗ 1, ingtienn . Gnor K⸗ Mumiu. 83 uCcorutlte vor, zut 1I urrg inch ante ſoll, Hent len notge An slyhtl , ln n tiobe i 1, 1e orl, IeIN QuxEsrIO XIV. An licilum ſit ſequi ſententiam pro- babilem relieta probabiliori? IN hac celebri controverſia pro affirmativa parte 17/9 Authores celebres adducit Eſparſa hic q. 22. art. 6. affirmant eandem Suarez dſp. 12. ſect. 6. Vaſquez, Valentia, Sanchez, de Khodes, & alti ferè omnes poſtremi hujus ſæculi Authores, hoc eſt, ferè omnes, qui hac dere egerunt diligenter, debi- te ac in propriis terminis, contra quam tamen multàùm cum fſuis ſtomachatur Gonet hic in pecu- liari Diſſertatione Theologica, quam dicit ſuum Pproprium partum, licét non ſatis videatur diſpi- cere inter probabilitatem tenuem, ſeu potiùs um- bram probabilitatis, & inter probabilitatem ſoli- dam reſpectu ſolidioris. Qui pro affirmativa ſtant, tanquam certum tenent. Primòè: Quòôd ſententia verè & propriè probabi- lis nihil aliud ſit, quàm opinio, ſeu aſſenſus nitens motivo magni quidem momenti, fallibili tamen, adeôque fundante aliqualem formidinem de veri- tate partis oppoſitæ, pro qua tamen nullum moti- vum adeſt convincens. Secund: Quod motivum magni momenti dica- tur illud, cui prudenter, & absque temeritate ali- quis aſſentiri valet, quod tamen cenſiderari debet non tantàͤm abſolute, & ſecundùm ſe, ſed etiam comparativé, ad motivum partis oppolitæ gene- rans formidinem. Tertis: Quòôd ejusmodi motivum ſit duplex, aliud intrinſecum, ſeu à ratione petitum, aliud ex- trinſecum ſeu petitum ab autheritate. Ex quo fit, t s, 3 218 SS=⸗ ut aliquando ex opinionibus oppoſitis una ſit & intrinſecè & extrinſece probabilior, aliquando au- tem, ut una ſit probabilior intrinſecè, non tamen extrinfecè, & viciffim. . Quartè, quòd omnis opinio verè & propriè pro= babilis ſit ſimul tuta: nam omnis opinio verè pro- babilis eſt prudens: ergo eſt virtuoſa, ſed omne virtuoſum eſt tutum: ergo. Ex alio tamen re- ſpectu opinio eſt tutior, ex alio probabilior: Tu- tior eſt, quæ magis removet à periculo peccati; non folùm formalis, ſed etiam materialis, Proba- bilior eſt, quæ videtur magis accedere acd verita- tem: Unde fieri poteſt, ut aliqua opinio fſit tutior; & tamen minùs probabilis, ùt patet in fententia D. Bonaventuræ docentis lapſum in peccatum mor- tale, teneri ſlatim ſub præcepto ad confeſlionem, ſi adlit confeſſarius: Quæ ſine dubio tutior eſt, li- cèt communiter cenſeatur minùs probabilis. Quintò, quòd opinie alia ſit ſpeculativè proba⸗= Pilis, alia practicè. Speculativè probabilis eſt, quæ nititur motivo ſpeculativè probabili, boc eſi, tali; quod ſe ſolo conſideratum habet apparentiam ve- ri, & t tale aptum eſt moverc ad aſſenſum cum formidine tamen non attentis circumſtantiis. Pra- Gticè probabilis eſt, quæ nititur motivo tali, quod hic & nunc conſideratis omnibus circum ſtantiis apparet verum, aptumque eſt movere ad aflenſum, atque penfatis aliis motivis ſive intrinſecis, ſive extrinſecis: puta tali lege, contractu, vel conven- tione, declaratione, vel damnatione pontificia: ſcandalé, periculô, damnéô tertii, ac aliis rationum momentis, practicari valet; quia præter has cir=- cumſtantias particulares, quas conſiderare ſolet prudentia, poteſt formari hoc prudens dictamen practicum⸗ radicur Operatio Sexis uiye pro V. g ſpel Neptilnun in nomine gudcd hac nem, gu⸗ tamen pr. Cipientis i homin deptim Opinioni⸗ tate zie Telggente Pralippol 0 elncein (pentiam Enper ſecn Ktand dar Aeos in tenii, : Prktere, e Pbitor ni n to a leſiin, ſin d 4 lalißn, 6 ii, (ore iein Medtorbrd ſe habet. 5 Dobatn Uuuenten olttis wtt E n Aigunhn. ſet, tn Eproprerd Hirig ele 0h, Ed once io unen E⸗ Lbebliote r⸗ totio venii, erills, Mr. Pere Kii⸗ inio ittulgt, et in Enenig Peetatun m. nleſſovenn 1 tor elh l Nili. rr grobe⸗ el, gue e Gei tentrn E. enamn cumn ſautiis⸗ Pir⸗ o tiie lo⸗ Gteunkutis Allkelin, nirſteg, 4, cant⸗ le ſonifet is ie 1rtet ui⸗ lerat 5 lens Gihe e praticum, & ultimò directivum operationis: hae operatio mihi bic & nunc elſt licita. Sexis. quod poſſit aliqua opinio eſſe ſpecula- tivè probabilis, quin ſit praéticè probabilis; ſic v. g. ſpeculativèe probabilis eſt ſententia dicens ad Baptiſmum ſufficere hanc formam: ego te baptizo in nomine Genitoris, Geniti & Spirati, ex eo, quoòd hæc habeat æ qquivalenter eandem ſigni ficatio⸗ nem, quam habet forma communiter uſa, non tamen practicè propter circumſtantiam legis præ- cipientis Baptiſmum cum hac forma: ego te baptizo in nomine Patris &c. Septime denique, quòd, quando probabilitas opinionis non eſt immediatè de honeſtate, aut licei- tate actionis, ſed de aliqua conditione actionis reddente eam utilem, vel nogiam v. g. de aliquo præſuppoſito pertinente ad valorem Sacramenti; ad efficaciam, aut inefficaciam medicinæ, ad jus litigantium &c. probabilior & tutior ſententia ſemper ſequenda ſit. Hine ſacerdos in admini- ſtrando Sacramenta, Judex in ſententiando, Me- dicus in medendo &c. cùm in his præjudicium tertii, & alia gravia mala emergere poſſint, & præterea certa lex exſtet, ſententia tutior & pro- babilior minùs probabili, & tutæ præferenda eft. Jam ergo cum his ſit Reſolutio, licitum eſt, per ſe loquendo, ſequi ſenten- tiam verò ac proprie probabilem, aut tatam relicta pro- babiliori & tutiori: Ità ſuperiùs citati Authores. Dixi, per ſe loquendo, hoc eſt, ſpectata præcisè ra- tione liciti in operatione: quia in valore Sacra- mentorum Judice, Medicõò, damné tertii aliter res ſc habet, üt paulô antè diéctum. Probatur prims cum Eſparza cit: qu. 22. Qui agièe rudenter, agit licit? & honeſlè, atqui ſequens opinionem 63 220 62- epinionem verè probabilem & tutam relicta pro- babiliore & tutiore agit prudenter: ergo agit licitè & honeſtè. Major eit certa: quia omnis actio hu- mana juxta diéctamen prudens conſcientiæ elicita eſt honeſta, quod patet ex Apoſt. Rom. 17. Omne quod non eſt ex ſide, peccatum eſt: ergo écontra. Min. probatur, ille agit prudenter, qui aſſentitur motivo magni momenti, ſeu tali, cui prudenter ſeu ſinè temeritate poteſt aſſentiri, atqui ſequens opinionem verè probabilem aſſentitur motivo ma- gni momenti, ſeu tali, cui prudenter & ſiné te- meritate potelſt aſſentiri: ergo. Confirmatur; quia poteſt contingere, ut opinio probabilior re ipfa ſit falſa,; cùm conſtet complures olim probabi- liores nunc cenſeri improbabiles, aut falſas, uͤt ſententia docens ſolemnitatem votorum Religio- ſorum eſſe juris divini, non Eccleſiaſltici, & eſſe de eſſentia ſtatůs Religioſi, olim erat communiſſima, & videbatur probabilior, nunc eſt falſa ex Bulla Sreg. XIII. aſcendente Domino: ergo opinio probabi-= lior non eſt regula certa, neque 'neceſſaria actionis humanæ. Probatur ſecundò: humana voluntas ex natura ſna habet libertatem, non tantàm phyſicam, ſed etiam moralem, hoc eſt, jus exercendi ſuam li- bertatem, ſeu poteſtatem licitè agendi vel omit- tendi quodlibet ,nisi lege, aut præceptéô reſtrin- gatur. Nam omne illud licitum eſt, quod non eſt contra ullam legem: cùm illicitum, ſeu pecca- eum ſit, quod eſt contra legem, proinde leges ſfunt quædam reſtrictiones libertatis humanæ, & quædam hujus juris certi exceptiones; atqui re- Urictio juris certi non obligat, nisi fit ſaltem Aqué certa, ac ipſum jus reſtrictum: nam nemo zeneeny admittere incertas certi Juris reſtrictiones exceptiones; 1 65 i⸗ uls Ntrſtn i olun aleptiones certuð certum: e gem reltt obligatur gem eilleent iet in polle terit eam lici bet tamcin Morals, glel (ciplentis & ut leg len une lelo Insrerentn eſtensconin füinin i 033 Nlhil N 1D Eeps nun eqdens . babien botell liei ate haber Conſtrmat nenn nul⸗ obliontio qu habe ſegenl dlatur, 10 hatet guomoge ere neg vientir elti n. 5, On roo cortt, l Mentimut li prllenet gli ſeluen 1r motiron⸗ nter Eſel⸗ enun li blior t ie Olin Publde Alt alas, U Relged⸗ i, &d nmuniimz, a er bolla gohrobah⸗ Unatianis 38 er Utu tam, 1 li un , d Aolt⸗ ctotd cene l, got 1 Ple n panle 6 Humun? ; gi el NY. . 221 82- exceptiones; debilius enim non elidit fortius, adeôque incertum non elidit, & ex poſleſſione deturbat jus certum: ergo quamdiu non eſt certum exiſtere le- gem reſtrictivam libertatis, tamdiu voluntas non obligatur tali lege, licèt probabilius ſit talem le- gem exiſtere, quàâm non exiſtere, conſequenter ma- net in poſleſſione ſuæ libertatis, ac proinde po- terit eam licité exercere. Confirmatur. Homo qui- libet tamdiu manet in poſſeflione ſuæ libertatis moralis, quamdiu poſt ſufficientem indaginem le- gis, non habet certitudinem legis reſtringentis excipientis & limitantis libertatem moralem, ùt patet Leg. idem LPomponius p. ſff. de rei vendicatione, nemo poſſeſſione bonorum excutitur propter alte- rius prætenſum & incertum jus; ſed quilibet homo ſequens opinionem verè probabilem, hoc ipfſo poſt ſuflicientem indaginem non habet certitudinem talis legis: nam opinio verè & fſuſbcienter pro- babilis præſupponit debitam diligentiam & invol- vit ſolidum fundamentum, adeôque contra quod nihil eſt convincens, quale utique eſſet certitudo legis reſtringentis, ſi adeſſet: ergo quilibet homo ſequens opinionem ſibi ſufficienter & verè pro- babilem, manet in poſſeſſione ſuæ libertatis, hoc eſt, poteſt licité ponere actionem, pro cujus hone- ſtate habet opinionem fufficienter probabilem. Confirmatur ſecundò. Ante ſuſſicientem promulgatio- nem nulla lex obligat in adtu ſecundo, ſiquidem obligatio legis fupponit notitiam legis in ſubdito, quæ haberi nequit ſinè promulgatione, atqui lex ſequendi opinionem probabiliorem & tutiorem, ſ1 datur, non eſt ſufſicienter promulgata: ergo. Mi- nor patet: tum quia promulgationem hujus legis quomodo, per quem, & à quo factum eſt, oſten- dere nequeunt adverſarii: tum quia lex tamdiu non S63 222 662. non eſt Iufficienter promulgata, quam diu creditut probabiliter non exiſtere: ergo. Probatur tertid: qui ſequitur opinionem ſufficien- ter probabilem, ſi errat in lege dictante proba- biliorem ſequendam, inculpabiliter errat, ſed is, qui es incuipabili etrore operatur; non peccat: ergo qui ſequitur ſuſſicienter probabilem opinio- nem, etiam reliéta probabilioti non peccat: ergo eſt licitum ſequi ſententiam probabilem relicta brobabiliori. Major batet: ſi enim culpabiliter er- raret, hoc ipſo non haberet opinionem ſufficien- ter probabilem, cùm ad hanc requiratur, ut ad- hibita Iufficienti diligentia nec lex contraria repe- riri queat, nec aliquid convincens contra catn adeſſe pro exiſtentia legis. Minor etiam patet: quia qui ex errore, & in culpabili ignorantia operatur, S judicat hanc ſuam actionem in his circum ſtantiis ſibi eſſe licitam, habet prudens dictamen con- ſcientiæx „ juxta quod operatur, aliàâs enim talis error non excuſaret à peccato formali, quod ta- men definitum eſt ab Alexandro VIII: ergo. Con- ſirmatur. Actio, quæ procedit ex errore, nunquam eſt peccatum, nisl error ipfe ſit peccatum, ut pa- tet, ex dictis, de ignorantia conſequente, quæ ſola facit voluntarium, non verô ignorantia præ- cedens, repugnat autem peccatum, quod non eſt voluntarium; atqui adio illius, qui ſequitur opi- nionem ſufficienter probabilem, non procedit ex errore, qui ſit peccatum: nam hoc ipſo non fuiſſet adhibita ſufficiens diligentia, nec bona fides interveniret: ergo. Probatur quarté: nulla lex juſta, & à ſapiente Legislatore lata prohibet abſolutè, & univerſaliter uſum opinionis probabilis ac tutæ in concurſu probabilioris ac tutioris: ergo talis ufus non eſt univer⸗ tiyerlal ecedens: gem, qu ſora ince COHItIa 1. ilu otv E blolut iatz in c tet pet ſe tum quis ons iins perpl ten rudio JNEdat dar et oec ormalitet lnchi, 41 jorem cho. unftn E edi l lue 3 nge rgo non lin Cvini ar. N, Na d K lon Nunichinni lencas eſſ D. Obaty er Doded guenein enter eo 8d norius mdiutelut nenn uſtit⸗ nnte rolr⸗ Nat, ſed in non gecert: en opin⸗ ec etdo lern teen eblliettt⸗ tut, N ntratin le⸗ conttiin ,hulet i Operatlh, cumlantis nen ol⸗ lin tals aad l⸗ idd. Cl⸗ Nondnnn tum M ,u⸗ lenke, rtii s⸗ vol 1N 4 univerſaliter ac abſolute prohibitus. Probatur an- secedens: nullus ſapiens Legislator poteſt ferre le- gem, quæ Reipublieæ humanæ per ſe adferret ma- jera incommoda, quàm commoda, cùm hac ſint contra rationem Legis juxta illud 12. zabularum: ſalus populi lex ſuprema eſto. Atqui lex univerfaliter & abſolutè prohibens uſum opinionis probabilis as tutæ in concurſu probabilioris ac tutioris, adfer- ret per ſe majora incommoda, quàm commoda: tum quia imponeret hominibus jugum graviſſimum & onus importabile: tum quia redderet conſcien- tias perplexifſimas, cùm dificillimum ſit non tan- tùm rudioribus, ſed etiam viris doctis diſcernere, quænam opinio ſit probabilior: tum quia talis lex daret occaſionem frequentiſſimé peccandi etiam formaliter, quia plurimi homines hac lege ad- ſtricti, aut negligerent culpabiliter inveſtigare majorem prohabilitatem opinionum, aut depre- henſam non ſequerentur, utpote nimis rigidam: erxgo. Confirmatur. ſententia docens per ſe licitum eſle ſequi ſententiam probabilem relicta probabi⸗ liore, magis conformatur legi divinæ & humanæ: ergo non videtur exſtare aliqua lex prohibens uſum opinionis veré probabilis relicdta probabi- liore. Prob. ant. de divina, quia divina lex beni- Ena eſt & levis, junta illud Matth. 11. jugum meuns ſuave eſt, & onus meum leve; de humana etiam con- ſtat: quia lege benignus ff. de legihus, & cap. ſin. de trans afftionibus affirmatur in rebus humanis præfe- rendas eſſe opiniones benigniores: ergo. Probatur quint, ſi eſſet lex pro ſequenda ſem-⸗ per probabillore & tutiore ſententia, vel opinione, ſe queretur primò, quôd malè, vel ſaltèm minùs pru⸗ denter egiſſent ſummi bontifices, ùt Alexander III. Honorius II. Coleſtinus II. Clemens II. diſben⸗ an90 ſando in caſibus contra tutiorem & probabiliorem Theologorum ſententiam, fſcilicet in ſolemni voto caſtitatis cum Monachis, ut Matrimenium con- traherent, item in primo gradu affinitatis reétæ lineæ, ex eo, quôd 8. Thomas ſecunda ſecundæ 4.55. art. II. & D. Bonaventura in 4. diſt. 38. art. 2. qu. 3- & alii celeberrimi Theologi id temporis judicave- rint ſolvi & relazgari non poſſe, nec non, quôd propter tam inſignes Doctores tunc temporis ſen- tentia negans fuerit probabilior & tutior. Secundé quòed ſubditus ſequens ſententiam minùs probabi- lem & tutam fui ſuperioris, relicta opinione pro- pria probabiliore & tutiore, imprudenter & illi- cité ageret, conſequenter, ſi res præcepta 9ppareret ſubdito veré probabiliter licita, probabiliùs tamen illicita, teneretur non obedire ſuo ſuperiori, quod videtur manifeſteè labefactare obedientiam à probis ſubditis exerceri ſolitam. Neque obſtat, ſi dicant: ut ſubditus quærat ratio- nes, ex quibus res pracepta appareat probabiliùs licita: nam ſupponimus, quòd ſubditus adhibuerit omnem debitam inquiſitionem veritatis, & tamen res præcepta non appareat ei probabiliùs licita, quamvis apparcat veré & ſolidè probabiliter licita. Terti, quòd ſequens boni amici conſilium, re- lid& conſilié propriõ & meliori illicité & impru- denter ageret. Quartè, quôd in Sacramento poœ- nitentiæ eliciens attritionem, omiſſa contritione quantumvis tutiore, peccaret, quod videtur eſſle contra Trident: ergo. Probatur ſexts, licitum eſt ſequi viam ſalutis tutam reliéta tutiore v. g. ſtatum ſæcularem præ Religioſo ſtlatu; atqui opinio verè probabilis in materia morum, eſt via ſalutis tuta, ergo licitum eſt illam eligere & ſequi in concurſu tutioris proba- pobabilie lu. 23. ge lenetur me tit. 3. Cf conſli , gel in 4, 4 Conupiſcen ſemper mot Dricmam ah quamvis p llia tame Alteram ma tpd. Cur 1Ose Po Vig certz leitum, g ve omni⸗ . oo erlamn llem omiſ d. (nft Eendi, gui lentiendo: legoitur i guare 1, leium non Drohatur 4 elt Keli a mirce eritentn nihil keit. ia conlli teptum d la, non Ber ſe Dat yitangi hrobllen ſolemmimt nopiumn r⸗ nitatis teit uunde /0 A .2, Gs, ullcane. noa, luil whots ⸗ 6or. Rin ns gotti⸗ iicr ⸗ entet Ell⸗ 1 Auent btliüs tnen pro rat tut⸗ Mols 3 Aineit 6, Etunet hilis leis⸗ lilrerleiin un Ie⸗ Lioh⸗ pmena ⸗ 1. aniime Eeln in 1 Nlluen 4 nbe n 60 7 . eſg & W probabilioris. Probatur major authorit. S. Thom. qu. 23. de verit. art. 8. ubi dicit: bomo non ſemper tenetur meliora proſequi. Item S. Antonini parte 1. tit. 3. cap. 10. H. 10. dicentis: eligere viam tutiorem conſilii eſt, non præcepti. Denique S. Bonaventuræ; qui in 4. diſt. 21. art. 2. qu. 3. quærens, an qui concupiſcentiæ explendæ gratiãâ cum uxore coit, ſemper mortaliter peccet, duas adducit ſententiasz primam affirmativam, & alteram negativam, & quamvis primam dicat probabiliorem & tutiorem, quia tamen in praxi nimis dura videtur, cenſet alteram magis eſſe præferendam. Minor patet ex dictis: ergo. Conſirmatur prims; quia juxta adverfarios ple- rôsque poteſt quilibet ſequi probabiliorem, omiſsaâ viâ certâ v. g. quando probabilius eſt eſſe opus licitum, quâm illicitum, poteſt quilibet illud face- re omiſsâ viâ certâ, quæ eſt abſtinere ab opere: ergo etiam poteſt quilibet ſequi opinionem proba- bilem omiſſa probabiliore, eſt enim par utrobique ratio. Confirmatur ſecundo: Nemo poteſt repre- hendi, qui ſequitur ſententiam verèé probabilem in ſentiendo; ergo neque reprehendi valet, qui eam ſequitur in operando: non enim apparet ratio„ quare id, quod absque culpa poſſum judicare eſſe licitum, non poſſim absque culpa facere. Probatur ſeptimo, ex ea ratione, quilibet obliga- retur ſequi ſententiam probabiliorem pro lege, re- licta minùs probabili, quæ favet libertati, ſcilicet, ut evitentur peccata materialia, atqui hæc ratio nihil facit: ergo. Minor prob., tum quia aliàs om- nia conſilia Evangelica deberent cadere ſub præ- ceptum, cùm hæc etiam valeant ad peccata evitan- da, non tantùm formalia, ſed etiam materialia, ùt per ſe patet: Tum quia nulla videtur eſſe obliga- tio vitandi omnia peccata purè materialia: Tum quia quia humanæ fragilitati & naturali multorum con. ditioni ob hebetudinem intellectús eſt ſaltem mo= raliter impoſſibile vitare omnes transgreſſiones ma- teriales: Tum quia talem obligationem non dari evidenter evincit error & ignorantia invincibilis: Tum quia, ſi hæc obligatio eſſet, neé liceret ſe- qui opinionem, quæ favet libertati; etiam pro- babiliſſimam, etiam moraliter, imè phyſicèé cer- tam: quia his omnibus adhuc ſfmpliciter potefft ſubeſſe falſum;, & re ipſa dari lex, & per conſe- quens transgreſſio materialis, atqui ſequela eſt fal- ſa etiam juxta adverfarios: ergo. Probatur denique octavs; Ideo quis tenetur ſequi ſententiam probabiliorem, omiſſa minùs probabi- lIi: quia hæc magis accedit ad veritatem, quàm mi- nùs probabilis, atqui ex hac ratione non tenemur illam ſequi: Nam ſæpe, ùt ait Philoſophus: falſa ſunt probabiliora veris: ergo. Confrrmatar primè juxta ipſos adverſarios tenemur ſequi fententiam probabiliorem, fed quèd liceat ſequi fententiam minùs probabilem relida probabiliori, ℳ ſententiæ probabilior: tum quia habet pro ſe plures, & gra- viſſimos Authores: tum etiam quia videtur habere proſe firmiora argumenta & fundamenta, quam oppoſita: ergo vel ex hoc ipſo adverſarii tenen- tur noſtram ſequi & tenere fententiam. Confirma- tur ſecundè, quia ipſi adverſarii plerasque ſenten- tias ſequuntur, quarum oppoſitas alii probabilio- res judicant, ſed hi relicta propfia opinione pro- babiliore non malè agerent, ſi ſententiam ipſorum adverſariorum ſequerentur, ùt ipſi judicare debent, ergo nec male agerent adverſarii, ſi relicta ſuàâ noſtram ſequerentur ſententiam. Plures rationes vide apud Auguſtin. Lorenz de conſcientia brobabili trac. 1. diſp. 2. ſeſt. 6. Honoratum Fabri, Eſpar- ſam, im, & wobabili⸗ ‚V Oxerl. Ante omhia umnemn alian tentia prod iiſt indabit⸗ Alla: ert ug haryii det gof uiremenz, lu, gur in imn, 1ento hen , eni, Nerta; tigd Aone deſt lbele lebſentſam Aud inn ne Ndre aind Iptumn eſ & nine nit Opetal ſekzdhn 1 probebl intut ſar . pas degde quôd . muftolalt. el ſalttnts Nelloteit jem non In inviacibils Neret i eiamn pro⸗ Unlee eet⸗ letter Nd der .olle⸗ gueln elſ⸗ eteiet ei ſnis Urrbll⸗ n guin ni. Non teneNI hu⸗ s i, ſetentiacn ſetantnicn leenie les, ⸗ eetur birl is nenta, elati teven⸗ h. Cußn⸗ sſe Kürr⸗ Zi ptodn n in Aatum len ſam, & in noviſſimé & concinnè editis legitimi probabiliſſimi vindiciis Eximii P. Wölcker. Oppoſitorum Solutio. Biiciet pris. Varias Authoritates pro ſententia adverlariorum. Eceleſiaſt. 32%. v. 20. dicitur: Ante omnia o†era verbum verax præcedat te, & ante omnem altam confilium ſtabile. Sed opinio, ſeu ſen⸗ tentia probabilis non eſt verbum verax: quia non éſt indůbitata, nec conſilium ſtabile, cùm poſſit eſſe falſa: ergo. Secundè ad Ephel. 4. dicitur: non Ri⸗ inus parvuli Rucknantes, & non circumferamur omns vento doòcrinæ, in nequitia bominum, in aftutia, ad cCircumventioném erroris, ſed penderé ab opiniani- bus, quæ indies novæ excitantur, eſt circumferri emni vento doctrinæ: ergo. Tertiò. cap. Si quis autem de peœnit. diſt. z. cx Auguſt. habetur tene cer-= tam, dimitte incertum: Sed fententia probabilis eit incerta: ergo. KReſpondeo ad brimum prim: etiam ſententia probabilior non eſt verbum verax: quia ei po- teſt ſubeſſe falſum: ergo nec licitum erit ſequi ſententiam probabiliorem. Secundè, dico textum nil aliud innuere, quàm quôd nihil inconſide- raté & præcipitanter agendum ſit, ſed adhibita cautione & conüilié, vel propriô, vel alienõé, quòd aptum eſt fundare prudens judicium practicum hic & nunc eſſe licitum operari, quod totum cönve- nit peranti ſecundùm ſententiam probabilem. Ad ſecundum dico S. Paulum non loqui de doctrinis ve- rèe probabilibus, ſed de falſis ac pravis, quæ adver-= ſantur ſacris dogmatibus in Sacra Scriptura expreſ⸗ ſis, neque ex hoc ipfo aliquam dorinam efie fal- . —ð .— 2„ . . lam, quòd novaà ſit, cúm etiam lex Evangelits ali⸗ b 2 quando fuerit nova, ſed quia nova eſt, & antiquæ in S. Scriptura expreſſæ contraria: ratione cujus etiam hæretici novatores dicuntur. Ad tertium „ ex hoc textu S. Auguſtini pro noſtra reſolutione ſubſumo, ſed in concurſu minùús probabilis faven- tis libertati, & probabilioris pro lege reſtrictiva libertatis, poſſeſſio meæ libertatis elft certs, lex autem reſtrictiva illius incerta: ergo poſſum tene- re libertatem certam, dimiſla lege incerta: ergo poſſum tenere ſententiam minùs probabilem fa- ventem libertati relicta ſententia probabihore fa- vVente legi. Secund. Dico hanc authoritatem D. Auguſtini ſe non extendere ad noſtram reſolutio- nem: quia tantùm in hoc capite 8. Doctor loquitur de eo, qui differt pœnitentiam uſque ad extremum vitæ, cujus ſalvatio dubia eſt, & incerta, quia in- certum eſt, & dubium, an talis verè pœniteat, uͤt loquitur S. Antoninus parte I. tit. 3. Cap. 10. JH. 10. Objiicies ſecund. Inter 61. propoſitiones ab In- nocentio XI. damnatas numeréô tertiò, hæc poni- tur: Dum probabilitate ſive intrinſeca, ſtve extrinſeca, quantumvis tenui, modò à finibus probabilitatis non ex- eatur, confiſi aliquid agimus, ſemper prudenter agimus, ſed omnis opinio probabilis reſpectu probabilioris habet tantuùm tenuem probabilitatem: ergo non elſt licitum cam ſequi. Confirmatur, opinio probabilis in concurſu probabilioris fit improbabilis, ſed non licet ſequi ſententiam improbabilem: ergo. Reſpond, ad argumentum Con. maj. diſt. min. ha- bet tenuem probabilitatem abſolutè & ſimpliciter talem Neg. reſpectivè talem Con. min. & Neg. éon- ſeq: Licèt enim opinio minùús probabilis compara- ta ad probabiliorem habeat minorem probabilitatem⸗ adeôque reſpectivè tenuem, non tamen babet pro- babilitatem ſimpliciter, & abſolutè tenuem, D ulf⸗ luch ient tatis Ch patata Vtpoke! Inäinitz, lam achu mento ma titi potelt Nroinde ſolaäm co Vlulculis taſus pro dabllioris noe calil manere ye Fyumzi lolats, r, mit. ls ineone Krund Ret tamn ter direre oris proh omnis E ſ Idun Aeit et omdis Ddteſ ner nit, won adrerari non eg 1 net ſegni kaliter ce ege con l, Emine rationtuins AN i, telolute , „p. ,bilis Ath e eltrichin celt, ex Mun tete⸗ etta: Pbrduenn l⸗ ikiton , Goriunn. n eldlin⸗ ocorlwünt 0 exttennn , Oli . enitenn 1 Io. ſele nes 2bl⸗ we pni . e dwitſelen ſtcti mik⸗ lutg aiins o tel lam 1¹ b 8 . 1n Llng⸗ 639 229 52= ufficientem: ſicut v. g. ſanctitas creata humani- tatis Chriſti non eſt ſimpliciter tenuis, licèt com.- parata ad increatam ſanctitatem Verbi ſit tenuis, utpote finita infinité exceſſa à ſanctitate Verbi infinita, nam nos per opinionem minus probabi⸗ lem adhuc intelligimus hanc, quæ innititur funda- mento magni momenti, cui ſinè temeritate aſſen- tiri poteſt, & nihil habet contra ſe convincens. Proinde practicabilem: damnatio autem Pontificis ſolàm collimat fupra opinionem talem, quæ le- viuſculis nititur fundamentis facilè ſolubilibus, & cujus probabilitas per fundamenta opinionis pro- babilioris contrariæ eliditur, vel dubia redditur: hoc caſu enim & nos dicimus talem opinionem nec manere verè probabtlem, nec praéticabilem. Con- Ermationi diſt. maj. fit im probabilis ſimpliciter & abſolutè, ſeu carens omni probabilitate Neg. re-= ſpective & ſecundùm quid, ſeu negativè tranſ. maj. Con. min. & Neg. conſeq. Sententia minùs probabi- lis in concurſu probabilioris fieret ſolùm reſpectivè & ſecundàm quid improbabilis, in quantùm non eſſet tam probabilis, ac eſt probabilior, conſequen- ter diceret carentiam alicujus, ſcilicet illius ma- joris probabilitatis, non tamen diceret carentiam omnis & ſufficientis probabilitatis, ſicut minùs ca- lidum dicit carentiam majoris, non tamen ſimplici- ter omnis caloris. Dixi zranſeat, quia ſimpliciter poteſt negari major. Nam comparativus ſuppo- nit, non deſtruit poſitivum; ſcilicet juxta ipſos adverſarios: nam opinio tuta in concurſu tutioris non eo ipſo evadit intuta & periculoſa, imôò nec lice- ret ſequi opinionem probabiliſſimam, imò nec mo- raliter certam pro libertate; quia tutior eſt pro lege contra libertatem. v 3 Objicies E63 230 GeF. Objicies tertis. Juxta regulam Juris ex capite ad audientiam: In dubio tutior parg eſt eligenda. Et in cap. Juvenis, de ſponſalibus dicitur in his, quæ du- biæ ſunt, quod certius exiſtimamus, tenere dehemus, at- qui dubium eſt, an liceat ſequi opinionem proba- bilem faventem libertati relicta probabiliore, quæ favet legi, cùm id multi negent, non eſt antem du- bium ſequi opinionem probabiliorem relicta minus probabili, cùm id omnes affirment; ergo in hoc dubio tutior ſententia eſt eligenda. Reſpond. primoé. Neg. min. Quia ſententia affir- mans, licitum eſſe ſequi ſententiam minùs proba- bilem relicta probabiliori, non eſt dubia, ſed pro- babilior,; quàm opoofſita. Deinde licèt certum ſit, quôd mihi liceat ſequi ſententiam prohabiliorem non eſt tamen certum, quòd tenear eam ſequi: cùm non habeatur certitudo de exiſtentia, promulgatio- ne ſufficiente talis legis reſtringentis, ſed potius adeſt carentia certitudinis. Secunde diço, illa ca- pita Juris eſſe intelligenda de dubio propriè dicto; q ando nimirum homo eſt ità conſtitutus, ut nu’= lum formare poſſit judicium prudens de honeſtate acttonis eoô, quòd ſit deſtitutus omni prudenti m o- tivo: Non autem intelligenda ſunt de ſenten ia probabili, quæ nititur motivo magni momenti, i- cèt habeat carentiam certitudinis. Et hinc expl. mai cum diſt. & hi textus intelligendi ſunt de du- bio proprie dicto Con, de ſententia verè probabili Neg. ſimiliter diſt. min. Neg conſeg. Tertié expl. aliter majis cam diſt. & hæ regulæ ſemper babent vim præcepti Neg. habent ſolàùm vim conſilii Con maj. Nam regulz Jutis non ſemper habent vim præce⸗- pti, ſed etiam çonſilii. Vim præcepti habent, quan- do ex una parte certa eſt exiſtentia legis, ejusque poſſeſſio aut præſumptio, ex altera veròô parte in⸗ certaà letta S bitem, ſtringer non ext ſum, 4. certx le Aolſtj & incert⸗ ſamptio furis reg Uncde in dubium lione, n Lontingi Die, Kerce, 9 non tanto⸗ etce igen don geher eſcei Neg an. Auando l m tſ ge Cnel, llitg, H. 64 Obol RNren annis . alterin, . de præc Ohiiei ententi⸗ rumpit n deg illioi⸗ entum er t ad zenledin is, gle⸗ Gebenn d nem prohr iliore, gi alenn. ich winis eido ane Nenti A ben eimn e cettinih obabilioen omulont ſe goriu , ſaa a. Nie co⸗ AN⸗ e orelede Adenti 6 e ſenten 4 vomnerth 1. ive 1 nh JTelſiͤ e Ce in ic⸗ bectpu 91s, 4 3 ze , 33 231 82- certa & dubia poſſeſſio libertatis: ut v. g. ſi du- bitem, utrùm non aliqua certa communi lege ad- ſtringar, vel utrùm aliqua certa communis lex ſe non extendat ad hunc, yvel illum particularem ca- ſum, ad has, vel illas circumſtantias, vel utrùm certæ legi & obligationi ſatisfecerim. Vim ſolius conſilii habent, quando eſt certa poſſeſſio libertatis, & incerta ac dubia exiſtentia, poſſeſſio, aut præ- ſumptio legis, Tunc enim prævalet illa notiſſima Juris regula: in dubio melior eſt conditio poſſidentiz. Unde in dubio tutior pars ſolùm eligenda eſt, ſi dubium eſt verum & propriè tale, & lex in poſleſ- ſione, non autem ſi in poſſeſſione eſt libertas, ùt contingit in caſu noſtræ reſolutionis. Sed Dices, hæc regula Juris: in dubio tutior pars eſt eli- genda, Solùm videtur habere vim præcepti, & non tantùm conſilii: ergo. Prob. ant. quia ly eli- genda idem ſignificat, quod debet eligi, atqui ver- bum debet, juxta cap. ſæpe audivi f. de officio Præſidis, importat neceſſitatem: ergo. Reſpond. Neg. ant. prob. diſt. min,, & hoc ſolùm verum eſt, quando ſubjecta materia eſt neceſlitativa, & ſer- mo eſt de præcepto, ùt habetur in dicécto cap. Concedo, quando ſubjedta materia non eſt neceſſi- tativa, & ſermo eſt de conſilio Neg. min. & con- ſeꝗ Qod enim ly debet non ſemper ſignificet ne- ceſſitatem præcepti, patet ex illo dicto Chriſti, o. annis 13. ad ſuos diſcipulos: Erz vos debetis alter alterius lavare pedes, & tamen lotio pedum non eſt de præcepto. . Objiicies quartò. Sententia affirmans, licitum uſum ſententiæ probabilis relicta probabiliore, prims cor- rumpit morum puritatem, utpote omnes ferè actio- nes illicitas reddens licitas. Secunde éſtque com- mentum diaboli inventum ad enervandam vim le- * 4 gum, R e, 6893 232 E82- zum, t dicit Antonius Merenda. Tertiè inducit caſiſtas, ad excogitandas novas opiniones, omnia ferè probabilia reddentes. Qaarto tollit inquiſi- tionem veritatis: Cur enim deberet inquiri veri- tas? ſi ad honeſté operandum ſufficit probabilitas: ergo. . Reſpond ad primum Neg. ant. quia morum pu- ritas non corrumpitur per actiones honeſtas, quæ formantur ſuxta dictsmen prudentiæ, ex occalione quidem opinionis ſußcienter probabilis, funda- tum tamen immediate in illo certo principio, li- bertas non tenetur ſequi incertas certi Juris exce- ptiones. Ad ſecundum, quod éſt cenſura Meren- dæ, dico, ſi hic loquitur de ſententia vere & ſuf⸗ fcienter, licèt minùs probabili, videat Merenda, nè diabolus majus intereſſe habeat, ex ſua ſententia tantis rigoribus, ſcrupulis, obnoxia, quæ jugum Chri- ſti ſuave, facit onus importabile. Ad tertium Neg. ant. licét veràùm ſit, Caſiſtas multas opiniones no- Vas tenuiter probabiles invenire, adeoque impra- Gticabiles & in praxi illicitas, non tamen ad hoc inducuntur vi noſtræ reſolutionis, hæc enim adhuc exigit probabilitatem opinionis veram & ſuffici- entem innixam fundamento magni momenti, neque quæ habet contrà aliquid convincens. Ad quartum Neg. ant. non enim juxta noſtram ſententiam paſ- ſim licitum eſt ſequi ſententiam probabilem, ſed ſolàm tunc, quando poſt ſufficientem inquiſitio- nem & indaginem veritatis, non poteſt haberi cer- titudo de exiſtentia & obligatione legis, adeôque in illo tantùm caſu, in quo habetur certa liberta- tis poſſeſſio, incerta verò reſtrictio & exceptio li- bertatis, ſeu incerta ſeu dubia poſſeſſio legis re- ſtringentis libertatem: ergo non tollit, ſed potis exigit inquiſitionem libertatis. Sed Dirces, Dices elle cer lex eſt quiſitio erpo gl libertas Fata: gil notat ca ergo Re Wokalis ſecundöm hollte eo rehtia le⸗ Va kegis dlenter llens prol gatione le⸗ gbando had flentin eallat. Adni cet ſelione, llt ezen ey icſis⸗ ie, t Lerütuli Certitudo ertas elt Ohiiie pecczt Vente D t, erge 633 233 B2- Tuti it Dices, libertas moralis & illius poſſeſſio nequit ones dn eſſe certior, quàm ſit carentia legis, atqui quando ollit in lex eſt dubia & incerta etiam poſt ſufficientem in- inghinin quiſitionem veritatis, non eſt certa carentia legis: robabilts ergo quando lex eſt dubia & incerta, non eſt certa libertas moralis & illius poſſeſſio: ergo. Major porun h⸗ patet: quia libertas moralis, ejusque poſſeſſio con- reſts, le notat carentiam legis utpote reſtrictivæ illius: otrilte ergo. Reſpond. prim diſt. maj. poſſeſſio libertatis , imir. moralis nequit eſſe certior, quàâm carentia legis inczi, ſecundum ſe neg. carentia legis ùt ſufficienter pro- eits. poſitæ conc. maj. diſt. etiam min. non eſt certa ca- rentia legis ſecundàm ſe conc. non eſt certa caren- tia legis, ùt ſufficienter propoſitæ neg. min. & ſNertlot eonſeꝗ. Cùm enim repugnet, ut, quando lex ſuffi⸗ ſuleneni cienter Ppromulgatur & Proponitur, habeatur ſuffi- ihuml⸗ ciens probabilitas de non exiſtentia, aut promul- mun Nr gatione legis; conſequenter eo ipſo certum eſt, ut, niesto⸗ quando habetur ſuſficiens probabilitas de non ex- inhte⸗ iſtentia &α privatione legis ſuſficiente, lex vel non e üle exiſtat, vel ſaltèm non ſit ſufficienter propoſita, Ne b atcqui certum eſt, quòd libertas moralis ſit in poſ- ſeſſione, quando certum eſt, aut non dari legem, a aut eam non eſſe ſufficienter propoſitam, ut patet ge ex dictis: ergo. Reſpond. ſecundò neg. maj. nam ad 44,. hoe, ut poſſeſſio libertatis ſit certa, ſufficit, ut tunmnn poſt ſufficientem inquiſitionem habeatur carentia e certitudinis de exiſtentia legis, licèt non habeatur n ennn certitudo carentiæ legis, cùm nemo teneatur ad in- nblee certas certi juris reſtrictiones. es, 11 Objicies quinto. Qui ſe exponit periculo errandi * peccat, ſed qui ſequitur opinionem minùús proba- eee 8 bilem faventem libertati relicta probabiliore fa- eſio⸗ vente legi exponit ſe periculo errandi: ergo pec- in e⸗ cat, ergo nec licité eam ſequitur. Confirmatur pri- , mô „ £ 2 „283 234 882. mé ; error vincibilis, à peccato non excuſat, ſed ſequens opinionem minus probabilem, ſi eam con- tingat re ipſa eſſe falſlam, habet errorem vincibi- lem: quia poterat hunc errorem præcavere ad- hærendo ſententiæ probabiliori, quæ omnino vera eſt, ſi oppoſita eſt falſa: ergo. Confirmatur ſecundé, cum Gonet. in manuali Thom. tract. 3. cap. zI. ſe- quens ſententiam probabiliorem habet ſoluùm in- vincibilem errorem, & conſequenter non peccat: quia is facit totum, quod poteſt, ſed ſequens ſen- tentiam minùs probabilem relicta probabiliori; non facit totum, quod poteſt ad veritatem attin- gendam, cùm potiùs ſpernat & fugiat ſententiam probabiliorem, quam judicat magis accedere ad Veritatem: ergo ſequens ſententiam minus proba- bilem habet errorem vincibilem: ergo &c. Reſpond. Ad argumentum primò indirelts, etiam qui ſequitur opinionem probabiliorem exponit ſe periculo errandi, & cuùm hæc poſſit eſſe, & ſæpe ſit falſa juxta Ariſtotelem, & experientiam, falſa ſuat ſæpe probabiliora veris. Secands diſt. maj. Qui ſe temerè & proximo exponit periculo erraadi, pec- cat con. qui ſe exponit prudenter & remoto neg. maj. diſt. etiam min qui ſequitur opinionem prob bilem exponit ſe periculo proximo & certo errandi & ſormaliter geg. tantùm remoto & materialiter con. min. & neg. conſeq. Et ratio utriusque eſt: tum quia, qui ſequitur opinionem minus probabilem, poteſt formare judicium practicè certum, & evi- dens, licitum eſſe ſibi operari, ut probant ratio- nes ſuprâà allatæ, ſtante autem tali judicio non eſt periculum formaliter errandi & peccandi, cùm nullum adſit dubium de operatione hac licité ope- tanda: tum quia, licèt opinio minus probabilis poſſit hofſit tamen Dieg probal ait in negolz a committ naxigant i parn gele hem mit heculzt ſoon in⸗ gui ſe Pponat Hex m entig Ctranct Pe⸗ 6 gie Clam d Wuc zud ene Prackies⸗ lone dre Dtineipis kioze, el tonis oriyis Et ie ſo Dentz ur 44 Cen vinibis gatio N Ult Eel ſenmn. n Nti. aete pnino ven , ſeunnl G.u. lt. ſolben in⸗ n e gueti le⸗ Obelon, ten alld⸗ enumim eettete nds tohe , G, kli ont ſ. Elee , i⸗ c. Oe kauli ſee⸗ 000 1e jnb i Nanit ellie eu. zuulen eſ⸗ N, Nont al⸗ ionne⸗ ncl, leie ole, „9 237 682⸗ poſſit quandéque fallere, puta materialiter, non tamen plerúmque fallit, ſed contraâ Dices; Ex dictis, qui ſequitur ſententiam minús probabilem, poteſt quandoque falli: ergo talis agit imprudenter, ſic imprudenter ageret, qui ſua negotia committeret Procuratori infideli, Reſpond. Neg. conſeq. Nam ſicut non agit imprudenter, qui committit negotia ſua nautæz plerumque feliciter naviganti, licèt interdum poſſit aliter accidere: ità pariter in noſtro caſu. Reſpond. tertiò aliter diſt. qui ſequitur opinio=- nem minus probabilem, exponit ſe periculo errandi ſpeculativè con. pratticè neg. maj. Pro hujus me- liori intelligentia notari poteſt primé, quòôd; licet, qui ſequitur opinionem vere probabilem, ſe ex- pPonat remoto periculo errandi ſpeculativè, quan- do ex motivo tali format judicium abſolutum de carentia legis, nulli tamen ſe egponit periculo errandi per judicium modale ſub modo probabilita-⸗ zis: quia modale eſt verum, licçèt falſum fſit judi- cium abſolutum. Secandé licèt quis, dum format illud judicium abſolutum v. g. non datur lex, re ipſa erret caſu,; quo lex datur, non errat tamen practicé:; quia ultimum judicium practicum, occa- ſione præviæ opinionis prohabilis formatum, ex principiis: Nemo tenetur ad incertas certi juris reſtri- Giones, eſt certum & evidens de honeſtate opera- tionis à tali ſubje do in his circumſtantiis, ex his motivis hic & nunc in hoc individuo, ponendæ. Et hic ſcopulus eſt, in quem communiter argu- menta adverſariorum impingere ſolent. Ad Confirmationem primam Reſp. diſt. maj, Error vincibilis morsliter, & ad quem vincendum eſtobli- atio & eſt culpabilis, non excuſat à peccato con. metaphyſicé, aut phyſicè tantum vincibilis, & ad quem quem vincendum non eſt obligatio, & eſt incul- pabilis neg. maj. diſt. min. neg. conſeq. Hoc argu- mentum videtur laborare malâ intelligentiâ erro- ris vincibilis & culpabilis: nam hic non dicitur ille, qui quacunque potentia phyſica, aut metaphy ſica poteſt vinci; ſed qui humana & potentia morali vinci poteſt & debet, ſeu qui adhibita ſufficienti diligentia in inquirenda veritate, ad quam quis tenetur, vinci poteſt: talis autem error non repe- ritur in ſequente opinionem ſufficienter probabi- lem: ergo. Præterea, quamdiu ab Eccleſia tolle- ratur noſtra ſententia, ſequendo illam, non eſt periculum ullum peccandi mortaliter teſte S. Tho- ma qu. 9. aft. I. dicente: illud quod vergit ad commune periculum, non eſt ab EKccleſia ſuſtinendum, ſed Eccleſia ſuſtinet noſtram ſententiam: ergo ſe- quens illam non exponit ſe periculo peccandi mortaliter. Ad Confirmationem ſecundam Reſpond. prime, ex hoc argumento ſequi, nec licere ſe qui ſententiam probabiliorem; quia adhuc talis non facit totum, quod poteſt, quia adhuc poteſt ha- bere probabiliorem & probabiliſſimam, donec at- tingat certam, aut certe ſequi tutiorem, quod docuit Janſenius ab Alexandro VIII. cenſurãâ fulminatus. Secunds neg. cauſalem majoris, ſed ideo: quia facit, quod debet, hinc minorem diſt. ſequens ſententiam mines probabilem relicta probaliori, non facit totum, quod poteſt, & non debet con. quod po- teſt & debet neg. min. & conſeq. Nam qui adhibita ſufficienti diligentia pervenire nequit in cognitio- nem de exiſtentia legis, & qui habet ſufficientem probabilitatem de non exiſtentia legis, jam fecit, quod debuit ad veritatem attingendam, & eſt cer- rus de poſſeſſione ſuæ libertatis moralis, imòô eſt certus practicè de formali, licèt non ſit certus de mate⸗- R Rů R naterie errat 1 argume dilem, attinge cbm ce⸗ ſila ſa matetial tatenn w fallumm! Chie dentis e negotiis ſRlis en tuta, e Lotlo 2 ſiel, “ Umplechzt iye & tenletut ler ig. Ulharit nocet e luß, D Prorant finis der Cenn, Dtodt Dda exi hon z quiret rum 4 adeo ſive fe conſej & Aierl Hoe i⸗ gentii tn bicitur iie hetohyle ltia monl ſoſhcient vin gri non ltſt⸗ er proleli⸗ lela ule⸗ N, ol eledl d reteiti 1 eoo 1 pellalti ehotl, ele ſeui s W Noclbr. loteeſ o Cocvl lrinass lilei⸗ ſin ſecl ℳ%0 En 5 6, 5 . nds 6 Nate⸗ S 237 ⸗ materiali honeſtate operationis: ergo ſi errat, errat ſolùm inculpabiliter. Neque verum dicitar in argumento, quòôd ſequens ſententiam minùòs proba- bilem, ſpernat & fugiat veritatem: ſiquidem hanc attingere poteſt etiam opinione minùs probabili, cùm certum ſit etiam juxta adverſarios, quôd falſa ſæpiùs ſint probabiliora veris; & quèd à materiali errore quis non liberetur per probabili- tatem majorem etiam maximam; cùm omnibus his falſum ſubeſſe poſſit. Objicies ſextò, In negotio magni momenti pru- dentis eſt ſequi tutiora, hinc etiam negotiator in negotiis v. g. mercaturæ, militiæ, ſi, ſpretis con- ſiliis tutioribus, amplectaur ambigua minusque tuta, eenſetur imprudens: ergo à fortiori in ne- gotio æternæ ſalutis. Reſpond. primò, neg. aut. prob. diſt. negotiator in negotiis ſæcularibus, ſi ampleclatur minùs tuta, cenſetur imprudens ne- gativè & comparativè, id eſt minùs prudens con. cenſetur imprudens abſolutè & poſitivè neg. ſimi- liter diſt. conſequens. Reſpond. ſecundéò neg. conſeq. diſparitatis ratio eſt: quia in negotiis ſæcularibus nocet error materialis, non verô in negotio ſa- lutis, ùt patet in hæreſi materiali & invincibili ignorantia. Et ratio ualterior eſt: quia aſſecutio finis per negotium mercaturæ v. g. vel militiæ in- tenti, dependet à poſitione & efficacia medii, prout eſt in re independenter à communi huma- na exiſtimatione. Quare, ſi miles, aut mercator non adhibeat media ex ſe proportionata, non ac- quiret intentum, nec ſatis eſt ſola prudens medio- rum applicatio, nisi media in ſe ſint eſficacia & apta, adeoque in his error æque nocet ſive ſit materialis, ſive formalis; in rebus vero ſalutis, ſen ad forum conſcientiæ ſpectantibus finis aſſecutio ex judicio & pru-⸗ 23 238 662 & prudenti exillimatione operantis dependet, quams vis interdum à parte rei ſic ſe non habeat. Objicies ſeptimò. Ut aliquis honeſté operetur, ad hoc requirit certitudinem, ſaltèm moralem de ho= neſtate operationis, atqui qui operatur ſecundùm ſententiam minůs probabilem, non habet talem certitadinem de honeſtate operationis: ergo non operatur honéeſte ſeu licité. Probatur min. Operans non habet certitudinem moralem de hone ſtate ope- rationis, cui talis operatio magis apparet illicita; quach licita, atqui hoc contingit reſpectu illius; qui operatur ſecundúm ſententiam minùs proba- bilem, cùm hic habeat majofa argumenta & mo-= tiva pro exiſtentia legis talem actionem prohiben- tis, quàm pro liceitate operationis: ergo. Cônfir- matur; ex principiis tantùm probabilibus & in- Sertis non poteſt deduci judicium practicè certum de honeſtate operationis, cùm ultimum judicium practicum non poſſit eiſe certius principiis, in qui- bus fundatur; atqui ultimum judicium practicum nititur principiis tantm probabilibus: ergo. Reſpond. Ad argumentum Con. maj. neg. min. probe diſt. operäns non habet moralem certitudinem de honeſtate operationis, cui talis operatio practicè & reflexè per ultimum dictamen conſcientiæ ap- paret magis illicita, quàâm licita, con, cui tantùm ſpeculative per directam cognitionem ante ulti- mum dictameh conſcientiæ apparet magis illicita: quàm licita neg. ſimiliter diſt. min. neg. conſeqentiam licet enim homo in concurſu ſententiæ minùs pro= babilis cum probabiliore, habeat hoc prævium jus dieium direétum & ſpeculativum probabilius, pro= babile eſt hanc operationem eſſe illicitam, vel ſußitien- ser probabile eſt eſſe lititam. Hoc tamen non eſt judicium ultimum pfacticum directivum operatio- n1 „ N, t ANpe hon ob tentiam eſt, ut prucentia Operationt: & nune Ointis o Pradtice cpta, 27 n tene⸗ Gionem, Airee a Don tame cepta & Probabifitr nertz, aliz Ppobadiite uhltas mibu N hiio r Premiſſe Uotürn ve⸗ Als reſe ntionemn Eum, d didamen UK patet moraliten KHine Co on pote ate c 299 239 S⸗ ddar nis, ut vi hujus mox profiliret in operationem, ei, ſed ut poſt deprehenſam ſufficientem probabilitatem ckeil,, non obſtante majiori probabilitate, ſecundùm ſen- enken entiam probabilem prudenter operetur, neceſſe eſt, ut formet ſibi reflexum judicium & dicdamen ſenar pruden tiale practicè certum & evidens de honeſtate aom Yerarionis: ex aliis motivis, in partieulari hie ee nune occurrentibus „ v g. ſic diſcurrendo: “ omnis operatio eſt mihi bic & nunc abſolute & ““ practice licita 5 adeòque honeſta, nisi ſit cextè ex- n in; cepta, adeôque certò & evidenter illicita, cùm R non tenear acceptare incertam certi juris reſtri= itn. ctionem, ſed hæc actio, quamvis ſpeculativè tii. dire ctè appareat probabiliùs illicita, quàm licita;, uf non tamen eſt cert & evidenter per legem ex- Bn cepta & illicita, cùm lex non obſtante majere * probabilitate, quam pro ſe habet, adhuc maneat * incerta, aliàs enim hoc ipſo non haberetur ſuſſiciens en probabilitas contra legem, & etiam major pro- znch⸗ babilitas eit obnoxia falſitati: ergo hæc aftio eſt bicin mihi abſoluté & practicè licita. Quem diſcurſum id. 4 obinio probabilis non intrat in redio permodum nin hun præmiſſæ, & minus permodum concluſſionis, ſed ene tantùm permodum objecti & occaſionis. Nam alii )fnili actus reflexi moraliter certi & evidentes habent ie 4)⸗ rationem præmiſſarum, in quibus immediatè fun- ue datur, & ex quibus immediatè infertur ultimum ire . dictamen conſcientiæ practiceè certum & evidens „ Uiei ùt patet in præfato diſcurſu, in quo major eſt Nibeni moraliter certa, minor evidens, ac proinde con- holsge⸗ oluſio ex illis deducta practicè ſeu moraliter certa. iun Hinc Confirm. diſt. maj. ex probabilibus & incertis ls non poteſt deduci judicium practicé certum imme- diate con. maj. remotè & præſuppoſtivè neg. maj. 1 ſimiliter diſt., min. nititur principiis tantum proba- tb⸗ bilibus 6 bilibus remotè con., proxime neg. min. & conſeq Proximè immediate enim nititur his principiis certis & evidentibus v. g. nemo tenetur acceptare incertas certi juris reſtrictiones, nemo excutitur ex poſleſſione certi juris per incertas exceptiones quantumcünque probabiles. Quilibet prudenter & licitè utitur ſibi certo priùs jure, quamdiu æquali certitudine & evidentia non conſtat, ſe tali jure eſſe privatum: ex quibus per diſcurſum deducitur. Objicies octavo. Qui habet dubium praécticum, quòd aliqua actio ſit illicita, peccat, ſi cum tali dubio operetur: quia talis ſe committit periculo peccandi, utpote magis amans commodum tem- porale, quàâm propriam ſalutem: ergo etiam ope= rans, qui operatur juxta opinionem minùs proba- bilem de operatione licita, ſi concurrat opinio ſi⸗ mul probabilior pro lege dictans, quòd talis ope- ratio ſit illicita, peccat. Conſequentia patet: quia in concurſu opinionis probabilioris & probabilis de honeltate operationis, videtur ſequi dubium practicum, in operante, àt vult Thyrſus Conſalez: ergo. Confirmatur prin cum eodem, quando con- currunt tales opiniones in operante, ſemper ade ſt dubium ſpeculativum: ergo etiam pra Ricum: quia hoc ex illo ſequitur. Confirmatur ſecundé, dum au- thores inter ſe diſconveniunt de re, an ſit licita; an contra legem, nullus poteſt ſibi eſſe certé con- ſcius, quòd nihil mali agat: hæc enim diſconve- nientia cauſat formidinem: ergo dubium pradli- cum. Confirmatur tertis, operans ſecundum opi- nionem probabilem, quæ dicit operationem eſſe li- citam in concurſu probabilioris dicentis operatio- nem eſſe illicitam, æquivalenter dicit: volo hanc actionem ponere, ſive bona ſit, ſive mala: ergo talis — alis or curſo⸗ radie Relp 90 gu lemn eo Drobabili Deccat, in & diar neſtate formare objed. Verſatii, babllem, lie a0 proxlmna Aüm ein Certumn K nobebiſs, um K. und Oreal Ddb. Ne . Qum l ie hoe he ie aſene 0Peradteſe Gurlup Clum dete Tatio hie Vis eſt m Aubium ell poſſle 1 Pecoat n boter Ruſ 1 accen excutie Ceptionen Prugenet Oumgiu culnn Gulien, 6 cv 1l tit Piel⸗ odon d⸗ etincno⸗ opirid is he⸗ et: guls Mion⸗ oNt: unlo c⸗ npe 1 um: gl — Inn . Cun⸗ 4 Wa, ſ ett Elene⸗ Fum M' nlint⸗ ohen “S ll 440 lis talis operatur cum dabio pradtico: ergo in con- curin ſimilium opinionum ſemper adelt dubium pPracticum. Reſpond. ad argumentum Con. ant. diſt. conſeq. er- 90 qui operatur juxta opinionem minâs probabi- lem de operatione licita, ſi ſimul concurrat oninio Pprobabilior dictans, quèd talis operatio ſit illicita, . – . . 4. . . .1 . peccat, U priüs non formet ſibi judicium reflexum & dictamen practicum certum & evidens, de ho- neſtate talis operationis Con. ſi former, & prout formare poteſt, ùt patuit in ſolution. ptæcedentis object. Neg. conſeq. In hoc ergo hallucinantur ad- Verſarii, quòd putent ipſam opinionem minos pro-⸗ babilem, à nobis poni permodum didaninis pra- Ctici ,adebôque illam afſſignari pro immediata & Pfoxima regula adlionis honeſtæ, ſed falluntur: cùm enim omne dictamen prudens ſit judicium certum & moraliter evidens, idcirco nec opinio probabilis, nec probabilior poſſunt eſte formaliter ipſum dictamen pracdticum prudentiæ, ſed tantùm ſunt occaſio formandi tale practicum dictame Prob. Neg. ant. dubium enim practicum propriè di- ctum eſt quæ dam fluctuatio & ſuſpenſio ſudi i de hac operatione in ſingulari & his cirenmſtan. tiis: sitne licita, an non?; hoc autem non aſt in operante ſecundum ſententiam probabilem ingone curſu probabilioris, ſed potiùs habet hoc ggi. cium determinatum, certum & evidens “ l⸗ ratio hic &&£ nunc in his circum ſtantiis ex bis moti⸗ vis eſt mihi Licita. Alii diſting. ant. videtu ſeauj dubium practicum neceſſariè Neg., contj eqal ſeu poſſe ſequi Con. In hoc tamen caſt Ii za e rante ſequatur dubium Practicum haui dubtie ii⸗ né peccato ſecundàm aliquam ſentontiam ererf non poterit, nisi dubium deponat. Conhzn on Prima primeæ tranſeat ant. Negat enim hoc S. Antoninus, ſi ſumatur dubium ſpeculativum propriè, ſimiliter ùt eſt fluduatio quædam intellectûs, & ſuſpenſio aſſensůs: Et hinc doccet ſolum in caſu objectionis adeſſe dubium impropriè dictum, prout ſumitur pro ſcrupulo, vel formidine. Diſt. conſeq. etiam adeſt dubium practicum, ſi nulla adſit nova ra- tio, & motivum formandi judicium certum, de li- ceitate actionis in particulari, in his circumſtantiis Con. ſi adſit Neg. conſeq. ſimiliter diſt. caaſalem. Li- cèt enim admittatur per ſe loquendo, ex dubio ſpe- culativo ſequi dubium practicum, ot vult Sanchez; non tamen hoc fit, ſi in particulari adeſt aliquod novum motivum, cauſa rationabilis, vel circum- ſtantia, quæ in communi non aderat, puta v. g. in dubio melior eſt conditio poſſidentis, non teneor admittere incertas certi juris reſtrictiones, &c. tunc enim etiam ſtante dubio ſpeculativo nihil prohibet formare judicium certum certitudine pradlica de honeſtate operationis hujus hic & nunc. Confrmationi ſecundæ diſt. ant. nullus poteſt ſbi el⸗ ſe certô conſcius, quòd nihil mali agat materiali- ter Con. formaliter Neg. ſimiliter diſt. cauſalem & Neg. conſeq. Non enim exſtat obligatio, ut ſemper in omnibus habeamus certitudinem, quòôd non pec- cetur materialiter: tum quia id impoſſibile eſt ſaltèm moraliter, DEUsS autem impoſſibilia non præcipit ſecundùm fidem: tum quia aliàs nulla da- retur ignorantia invincibilis excuſans à peccato formali, quod falſum eſt: tum quia neque polſſet quis ſequi ſententiam probabiliſſimam faventem li⸗ bertati, quod damnatum eſt ab Alexandro VIII. cum nec ſic habeatur certitudo, quòd non pecceé- tur materialiter: quia & illa eſt obnoxia falſirati. Confirmationi tertiæ diſt. ant. ſi operans non Hime I1 bi pr ant. 6 cund relic⸗ do t 1, ninus Antequs ludiciun gentiale his cire ſen Cond E nune quia ſun Utpote . glia foe e: go lom nin u ohete Petatioris — ſtopenn d dorme 2Aionen riis, non pone Obiitie ed E lieet ſe atſale litas eſt tqui ho⸗ eritas . 8 Proba⸗ dlrlit 1 E ſue objeclri vut funiu. ſer etin 1t nora td⸗ kum, leli. arſawtiis U. 10 lſdn, bio ſe⸗ ult Ghocke, Eel mnl 1dcnn⸗ 3 Urn l ,on in Hones, i lrtito nlit ceitlline „ W WCW (N goc en e⸗ Nat ie tio, bt SNk e ſege et 3. ofcle . Nrſa de⸗ distl ſbi prudens dictamen practicum Coen. ſecuͤs Neg. ant. & conſeq. Licèt enim prudenter operans ſe- cundàùm opinionem probahilem faventem libertati, relicta probabiliori favente legi, priùs formet hæc duo judicia ſpeculativa, & de actione in communi v. g. Prebabilius eſt hanc actionem eſle licitam, minuús probabile eſt non eſſe licitam, quia tamen, antequam procedit ad operationem, ſibi format judicium novum, ſive dictamen practicum pru-⸗ dentiale directivum operationis in ſingulari, & in his circumſtantiis, ſive prudentem conſcientiam, ſeu concludentem ſcientiam v. g. hæc operatio hic & nunc eſt mihi licita, v. g. ex hoc principio: quia ſum in poſſeſſione meæ libertatis: quia lex utpote probabilis non eſt ſufficienter promulgata: quia fides docet invincibilem ignorantiam excuſa- re: Ego autem poſt adhibitam diligentiam non poſſum vincere hanc ignorantiam legis &c. nulĺ modé operatur in dubio practico, de honeſtate Operationis in ſingulari, utpote certus de illa: com ſit operans ex fide. Proinde ſtante hoc dictamine; nec formaliter, nec æquivalenter dicit, volo hanc actionem ponere, ſive ſit licita, ſive non, ſed po- tiùs, ſi ſcirem hanc adtionem eſſe illicitam , illam non ponerem. Objieies nond. Chriſtus dixit: Ego ſum veritas, non verô dixit: ege ſum probabilitas: ergo nunquam licèt ſequi opinionem minàs probabilem: quia opinie minàùs probabilis non eſt veritas. Proh. canſalis conſeq. ſi opinio minùs probabilis eſſet ve- titas, eſſet minor veritas, quàm opinio probabilior, atqui hoc non poteſt dici: ergo. Probatur minor; veritas conſiſtit in indiviſibili: ergo non poteſt dari opinio minús probabilis, quæ ſit minor veri- tas probabilieore. 2 Reſpond. ₰ „639 244 682. Reſpond. Neg. conſeq. utpote malè illatam ex dido Chriſti: ſicut etiam per adverſarios, dum Chriſtus ſe dixit oſtiam, non autem feneſtram, malè inferetur: ergo nunquam licet intrare per feneſtram. Deinde Chriſtus etiam non dixit: Ego ſum major, aut maxima probabilitas: ergo nun- quam licet ſequi ſententiam probabiliorem, quod eſt contra adverſarios, neque probabiliſſimam, quod eſt damnatum ab Alexandro VIII: Prob. Neg. min. hujus prob. diſt. ant. Veritas ſpeculativa tranf. veri- tas practica & moralis Neg. ant. ſimiliter diſt. con- ſeq. & Neg. conſeq. Praética enim veritas habet quandam latitudinem, eò quòd non ſpectetur pro- ut res ità ſe habet, vel non habet à parte rei, ut per ipſam propoſitionem enuntiatur, ſed ex di- verſis motivis probabilibus, quæ cum plura eſſe poſſint, vel pauciora, inducere poſſunt majorem, vel minorem probabilitatem. Ideirco Db. di- cunt unam opinionem elſe alterà veriorem, non veritate ſpeculativa à parte rei, ſed praéticâ, pro- ut ſcilicet eſt in apprehenſione & exiſtimatione. Objicies decimò. Si eſſet licitum ſequi opinionem minùs probabilem, poſſet infidelis, duus opinio- ne minùs probabili, excuſari ab infidelitate, atqui non poteſt excuſari, juxta Innocentium IX. dam- nantem, hanc propoſitionum numeré quartam: ab infidelitate excuſabitur infidelis ductus opinione minùs probabili: ergo. Confirmatur. Licet in ma- teria morum ſequi ſententiam minùs probabilem: ergo etiam in materia fidei. Reſp. ad argument. diſt. ſequel. maj. Si licitum eſ⸗ ſet ſequi ſententiam minuùs probabilem, quacunque etiam tenui probabilite,; idque in omni mate- ria „ tunc infidelis duétus opinione mins proba- bili, exeuſaretur ab infidelitate. Con. ſi licitum Al⸗ ſet t ſee babiler Qata hoſſtun oppinie lolido ſuſfojen Conſrm. denas in babilitas invineibi Vverò ap circa obj len incen lantem, Vincibii bires prar bbeje mi Ettitlinen Ica mide Urcn MWere Uitudinen inim in necelt dr80. DPini tüm un⸗ hes eſle Uuna fihe Probsbil motip 0 es cat um hahe iltat ſarios, in ſeneltun iutrare dixit, Dge elg Hun⸗ ngoleſt run, N b. Ne, te anſ Vell⸗ geeinl d. Alteteh cd. , ſe en ſ n ,Ma dl zjoleſnmn 9 M d- Ntenmn, Nonl Wien lo⸗ neüte ioyinmnen uas cind⸗ Selicte, ℳ lun . . ,Itv ,m. Od. len ge, 11 ne g. en gel⸗ e 63 245 6223. fot ſequi ſententiam minùs, ſufficienter tamen pro. babilem, idque præcisè in materia morum, & ſpe- ctata præcise honeſtate operationis Neg. ſeq. & ſup- boſitum, quòd infidelis poſſit pro ſua ſecta habere oppinionem ſufficienter probabilem, ſeu talem, quæ ſolidò nititur fundamenté, contra quam ctiam poſt ſufficientem diligentiam nihil convincens adlit. Confirm. Neg. conſeq. Diſparitas eſt primo, ex P. Car- denas in criſi Theol. diſſert. . cap. 2. n. 6. Quia pro- babilitas in materiis moralibus includit ignorantiam invincibilem, adeôque excuſantem, probabilitas verò apparens, quæ datur in intellectu infidelis, circa objecta fidei Catholicæ includit ignorantiam, ſeu incertitudinem vincibilem, adeôque non excu- ſantem. Et ratio eſt: quia tunc datur ignorantia vincibilis, quando oritur dubitatio, vel formido eirca præceptum, circa quod poteſt, & tenetur ad- hibere majorem diligentiam, ut perveniatur ad certitudinem, ſed infidelis habens probabilitatem, circa myfſteria fidei, dubitat, aut faltèm formidat circa ejusmodi myſteria, & poteſt, & tenetur ad- hibere majorem diligentiam, ut perveniat ad cer- titudinem, quam infallibiliter aſſequetur, ſi ſincerô animé quærat veritatem : quia DEUsS non deficit in neceſſariis, & facienti, quod elſt ex ſe, non deeſt: ergo. Diſparitas eſt ſecund: quia licèt tantùm una Opinio ex contradictoriis pollit eſſe vera, ſicut tan- tàùm una eſt vera fides, tamen poſſunt duæ opinio- nes eſſe verè & evidenter probabiles, cùm econtra una fides tantùm ſit verè evidenter credibilis ac Pprobabilis: quia debet habere certa & evidentia motiva credibilitatis. Unde hoc ipſo, quod alicui fides catholica appareat probabilior, debet oppoſi- tam habere ſuſpectum de improbabilitate, nec pro- inde poterit ipſi ulteriùs adbærere. Aſt ſi una Q3 opinio „33 246 662- opinio apparet probabilior, non ideo oppoſita amittit ſuam probabilitatem, aut fit de improba- bilitate ſuſpedta, ùt patet ex dicdlis. Hinc ter- ti: quia qualiscunque demum ſit probabilitas in- fidelis, ſemper tamen adeſt aliquid convincens, ſci- licet, quòd vera religio ſit evidenter credibilis, & omnis alia ſecta ſit evidenter incredibilis: conſe- quenter opinio aliqua dari nequit, quæ pro aliqua feda eſſet ſufficienter probabilis, quod non eſt in materia morum. Quartè denique: quia certum eſt juxta Decretum Innocentii XI. damnantis propoſi- tionem n. 4. Ab infidelitate excaſabitur infidelis non cvedens dudus opinione minus prebabili, infidelem ab infidelitate non excuſari per opinionem minùs pro⸗ babilem: non autem habetur certitudo ex aliquo decreto Pontificio in morahibus non excuſari ali- quem per ſufficientem probabilitatem, imô potiùs contrarium eruitur ex ſententia damnata ab Alex- andro VIII. u. 3. non licet ſequi opinionem; vel inter robabiles probabiliſſemam: ergo. Nec obſtat tamen, ſi inferas : ergo non dabitur ullus materialis hæreticus: Nam diſt. ilat: non dabitur vi probabilitate oppoſitæ Con. vi ignoran- ziæ antetedentis & incalpabilis Neg- Nam interdum contingit, quòd alicui educato inter infideles per aliquod tempus vitæ nulla dubitatio, vel formido occurrat de falſitate ſuæ ſectæ, neque cogitatio de obligatione veritatis inquirendæ: ergo poteſt con- tingere;, ut aliquis vi ignorantiæ inculpabilis ex- cuſetur ab infidelitate, non verô vi minoris proba- bilitatis. Dizi autem per aliquod tempus vitæ: quia ſecundàm communem Theologorum fententiam nequit fieri, ut aliquis compos rationis per totum tempus ſuæ vitæ ſit inculpabiliter infidelis: quia . DEUS rIIS eſt, non Obiie ſtineri illo au. ſiui, lo axio⸗ etò in le Tbeol. Ma ergo. ( latis tol nec aliar ioni hat ſetirts: bertate Peccaret, Ao. Reſpona ſeg. unt. n Natez. tom. ANidat habere lyen gtunj, ſa e Uiftcun. 1). 6. 9 in. Min ue dabio o llinc ſe ertatiz dubinm Pr Udens llem ſi eo ge inpen. Hino t hilitzs ir ncens, ſol⸗ Adbbilis, & cohle⸗ to igt oon An lacettun 4 tis nanl⸗ nücelen 3 iols . 0 es Aan coluti A⸗ ind /otig 1 5 Alex⸗ 1 Ml iner 6. Mu: n Ni . iles 1 No l lon 1. ortund e oreſtn⸗ lparie⸗ rolis e viei ſentenin „, 3 is b 1 lels⸗ 1 Als DEHS in neceſſariis non defcit, & facienti quod ex ſe eſt, non deeſt. Obiicies zmd. Reſolutio noſtra, ſi eſſet vera, ſa- ſtineri poſſet ex eo, quia fundatur ſpecialiter in illo axiomate Juris: In dubio melior eſt conditio poſ- ſdenes, atqui hoc non: ergo. Prob. min. Quia hoc axioma ſolúm valet in materia juſtitiæ, non verô in foro conſcientiæ, ùt vult Baronius 1. parte Theol. Mor contra Caramuelem diſp. 2. ſect. F. art. 2. ergo. Confirmatar primò, quia alias poſſeſſio liber- tatis tolleret omne dubium, conſcquenter locum nec aliquando haberet axioma juris de ſequen da ta- tiori parte in dubio practico: ergo. Confirmatur ſecandè: quia, ſi, dum dubia eſt lex, ſtaret pro li- bertate poſſeſſio, operans in dubio practico non Peccareta atqui operans in dubio practico peccat: ergo. Reſpond. Ad argumentum con. maj. neg. min. prob. neg: ant. utpote confictum & falſum: ut patet ex Suarez tom. . in 3. parte diſp. 40. ſect. r. ubi de illo axiomate juris dicit: quòd aliqui dicant hoc ſolùm babere locum in materia juſtitiæ, non verò aliarum vir- tatum, falſum eſt, & rationem dat: quia non minàs vitandum eft peccatam in materia juſtitiæ. qudm aliarum virtutum: Aliam addit Hurtadus tom. 1. reſol. Moral⸗ cap. 6. Quia alids jus dubium vinceret jus certum. Quod dici nequit, ùt dictum ſuperiàùͤs. Ad Con- Frm. primam neg. ſeq. Nam primô nos dicimus, quòd, ſive quis ſit in poſſeſſione, ſive non ſit, in dubio practico, teneatur ſequi, qued tutiùs eſt.- Hinc ſecundô aſflerimus ſolùm, quòd poſſeſſio li- bertatis ſufficiat, ut dubitans ſpeculativè, poſſit dubium practicè deponere, formando ſibi ex ee pPrudens dictamen . G& ſequi partem minùs proba- bilem ſuæ libertati faventem. Ità Sanchez lib. 3. 4 de „33 248 6- de Matrim. diſp. a7. Ad Confirm. ſecundam diſt. maj. operans Iin dubio praélico non peccaret con- tra legem dubiam con. contra legem certam neg. maj. diſt. etiam min. operans in dubio practico peccat contra legem dubiam neg. contra aliam le- gem certam con. min. & neg. conſeq; Nam qui vult operari in dubio practico, hunc urget præceptum naturale certum ſequendi tutiorem partem; néè quis ſe committat periculo proximo peccandi, cui ſe committere manifeſte eſt peccatum, non qui- dem contra legem particularem, de qua nunc du- bitatur, ſed contra certam legem naturalem: quid uid hamano more agts, brudenter aga,, contentam in illo Apoſt. ad Kom. 14. omue, quod non ex fide eſt, beccatam eſt. Sed Objiicies duodecimò. Innocentius III. in cap. inqui- ſitionis de ſententia excommunicationis ad quæſtio- nem: Utrüum conjunx, paſt matrimonium bona fide con- tractam, dubitans de inpedimentò matzimonii impedia- tur ab ilias uſu! Reſpondet: Càm conſcientia pulſat animum ex credalitate probabili & diſereta, debitum quidem reddere peteſt, ſed non poſtalare: ergo poſ- feſſio libertatis non ſuſſicit ad dubium ſpeculati- vam practicè deponendum, ortum ex contrarie- tate opinionum. Reſpondeo primò cum P. Sanchez lib. 2. de Matrim. diſp. 21. n. 53. ad fnem. P. Auguſt. Lorenz bic diſp. 4. ſeit. 9. zu. 142. Quôd reſolutio Pontificis ſolum procedat de non petendo debito, ſi conjung non- dum adhibuit ſufficientem diligentiam ad indagan- dam veritatem: ſi autem hæc ſuflſicienter adhibita eſt, debitum non tantùm reddere, ſed etiam pe- tere poteſt, Rationem hujus dant cit: Doci: quia poſleſſor bonæ fidei, qualis etiam in præſenti ſup- ponitur conjux;, utpote bona fide contrahens, ſi dubitaret Aübitat mine, tum poteſt ceitate, Reße x Nis n uat a conjux, en pr. Drobabi Gekecu lune non ebitum omhiſſam jadioinn l, it, eclatiy kccee, emn coch Manet en ADndia N Pparet, donlee lentid lſiie Minds tem ber Cnegere Amiti: Eniſen er heyal ta de ſutlail. eccaltd Certat, o pralin 1 4lian le⸗ n ui Preeptun rteen; de eecrnde ,colſtnen Or A1 At can ingn 1. Illlio⸗ guerli 6 ſc⸗ N- iiugelit niu zuſi . el Mr⸗ ſyecvlal⸗ rr = — Coltellie⸗ eet aNi etiam 1⸗ Do O lent/, Ne 33 249 662. dubitaret rem eſſe alienam, & fado ſufficienti exa. mine, dubium vincere non poteſt, poteſt non tan- tùm rem retinere, ſed illa uti; tunc enim ſibi poteſt formare dictamen practicum prudens de li- ceitate, ùt patet: ergo. Reſpond. ſecundè cum aliis; quòd Pontifex „ IUt ex his verbis texts eſt colligere: cum conſcientia fulſat animum & . ſolùm voluerit dicere, quod conjux, quæ ſibi format conſcientiam, ſeu dida- men praéticum tum ex credulitate ſeu opinione probabili ſpeculativa de impedimento „ tum ex defectu motivi pro parte oppolſita v. g. mihi bic & nune non licet petere debitum, quòd non poſſit petere debitum. Rationem dat ipſe Pontifex locò citatô omiſſàm ab objiciente: quia aliàs ageret contra, judicium conſcientiæ, quod certiſſimè ilſicitum eſt, ùt patet ex illo Apoſtoli: qubd non eſt ex fide, beccatum eſt. Marito autem poſſit, imò debeat reddere, ex ratione, néè ſcilicet Peccet contra le- gem conjugii, & jus mariti, in cujus poſſeſſione manet etiam ſtante hoc dubio ſpeculativo, quæ omnia vera ſunt, nihil tamen faciunt contra nos, minùs pro adverfariis aliquid evincunt. Hinc non apparet, quomodo ex hac reſolutione Pontificis conſequentiam in objectione poſitam bonâ con- ſcientiâ inferre potuerint. Objicies deeimotertis. Si liceret ſequi ſententiam minùs, ſed tamen ſuffſicienter probabilem faven- tem libertati, Adamus in Paradiſo potuiſſet licitè comedere pomum vetitum, ſed hoc non poteſt admitti: ergo. Probatur maj. ſeq. Adamus potuiſſet ſequi ſententiam probabilem hanc, ſcilicet. Qudd lex pœnalis non obliget in conſcientia, ſed lex Adamo lata de non comedendo pomo vetito, eſt lex poe- nalis, ut patet Geneſ. 2. in quocunque die comeder ex 4 250 -⸗ ex eo, morte moriers: ergo potuiſlet licitè comediſſe pomum vetitum: ergo &c. Reſpond. neg. ſequel. maj. ejsque ſuppoſitum du- bplex. Primoe, quod illa lex Adamo lata ſit merè pœnalis, ſicut ſunt plures leges humanæ, quæ juxta veriorem ſententiam non obligant in con- ſcientia, ſeu ſub culpa ad actum, ſed ſolùm ad adtum, vel ad pœnam, ſi infligatur, ùt docet Leſſias & alii, licèt fuerit comminatione pœnæ armata, ut in bac providentia habent omnes leges di- vinæ. Secunde, quod Protoparentes ante lapſum, ſeu in ſtatu innocentiæ habuerint tantùm opinionem in kac præſertim materia maximi momenti, utpote ex qua pendebat totius generis humani ſalus & per- ditio, ſed ex revelatione DElI tam certam noti⸗ tiam legis divinæ efum pomi prohibentis, ſub culpa & morte tam corporis, quàm animæ ha- buerunt, ut plures Patres &r Theologi cenſeant;, quôd in peccato Protoparentum præter malitiam ſuperbiæ, inobedientiæ, etiam fuerit tormalis ma- litia inſidelitatis. Conſequenter hæc objectio ex Patadiſo deſumpta nihil evincit. Objicies deeimoquarié. Si liceret fequi ſententiam minus probabilem, etiam liceret Judici in ferenda ſestentia,; Medico in præſcribenda medicina, Mi-= niltro Sacramentorum in conferendis Sacramentis ſequi ſententiam minùs probabilem, relicta pro- babiliore & tutiore, ſed hoc non licet: ergo. Reſpond. prims diſt. maj. ſi liceret ſequi in omni- bus caſibus, etiam quando agitur de valore actio- nis, qui non dependet à judicio noſtro quamvis prudenti, ſed aliunde, ſcilicet, vel ab inſtitutione Chriſti, ſicut valor Sacramentorum, vel à natura phyſica, ùt valor medicamenti. Itêm quando ex- ſlat certa lex prohibens talem uſum, aut pactum præ&Gαꝶ* jrecar hire p tentia babili lle hon prohibe erui por Annò6 neg. con mento bilitaten jus cert doteſt, bis caltd giee pte Hon liee⸗ bentii I. ilen be⸗ ing Juli ninde pren Woeteten lore Si dulo kat tra reye⸗ trinlecd RNN haber hon ſe tam: non in exX eo poteltz tiam m veli. a ſt m n, ( Et in con⸗ (olün 1 it Cbeek ione ſalt nelee i⸗ laplun, eu Pniennin t, ungeß los A pel⸗ etuun nll⸗ henti, 1 ine br. erlant, naltim ls n⸗ Nhebioer Prteninn A in kernd eicvnn 1. Gutwens elcald⸗ : elah ſaloten, ro u inlttund⸗ ne en lcde. 833 2 51 He2- præcavens damnum proximi, quod ex tali uſu eve- nire poſſet, ac proinde in iis caſibus, quando ſen- tentia probabilior & tutior eſt ſolùm practicè pro- babilis con. ſi ſolùm liceret ſequi, quando agitur de boneſtate actionis, itèm ſeclus pacté, aut lege prohibente talem uſum, quæ prohibitio ſufficienter erui poteſt, ex ſententiis ab Innocentio XI. damnatis Annòô 5679. ſecundâ Martii. Neg. maj. ſimiliter diſt. min. neg. conſeq. Nam ſententia favens caſibus in argu- mento poſitis, licèt ſpeculativam quandam proba- bilitatem haberet de liceitate, neque tamen vi hu- jus certum aliquod dictamen practicum formari poteſt, de actione hic & nunc licita; proinde in his calibus nulla datur opinio ſufficienter & pra- Sticè probabilis. Et ratio eſt: quia certum eſt hos non licere quoad praxim, tum ex decreto Inno- centii XI. damnantis has propoſitiones: Non eſt ilicitam in bacramentis conferendis ſequi opinionem bro- babilem de valore Sacramenti. Item: probabiliter ex- iſtimo Judicem boße judicare, juxta opinionem etiam minàs probabilem. Tum ex vatione primo: quia, ſi teneretur ſententia minùs tuta & probabilis de va. lore Sacramenti, exponeretur Sacramentum peri- culo rationabili fruſtrationis, quod eſt per ſe con- tra reverentiam Sacramento debitam, adeôque in- trinſece malum. Secnudò: quia Judex & Medicus, ùt docet Eſparſa hic lib. 3. de actib. hum. qu. 13. habet quoddam pactum & obligationem certam non ſequendi ſententiam mins probabilem & tu- tam: quia agitur de damno proximi, ad quod ſibi non inferendum proximus habet jus certum, quod ex eo colligere eit: tum quia nullus judex accipit poteſtatem à populo judicandi ſecundùm ſenten- tiam minús probabiſem, cùm nemo præſumatur ità velle damnari, tum quia nullus Medicus ſol- vitur vitur ab infirmo, ut ſibi det medicamenta minùs probabilia, aut minùs tuta, quando habet tuta & pProbabiliora. Totum autem ſe habet aliter in caſu noſttæ reſolutionis. Reſpondeo ſecundò negando paritatem, diſparitas eſt: quia in caſibus in argumento poſitis, dum quis ſequitur ſententiam minùs probabilem, per hanc non impeditur mors innocentis, aut infirmi, & nullitas Sacramenti; proinde ſemper damni- ficatur proximus. At vero dum quis ſequitur ſententiam minùs, ſed tamen ſufficienter & pra- KRice probabilem de honeſtate operationis, verè im- peditur peccatum, t ſatis jam dictum eſt, proinde nullum nocumentum imminet ſequenti: ergo. Objicies decimoquinté. Si licet ſequi ſententiam minùs probabilem relicta probabiliori, ſequitur prins: quôd quis poſſet ſuam propriam opinionem Probabiliorem delſerere, & juxta aliorum opinio- nem minuùs probabilem operari, ſed hoc non poteſt dici: ergo. Probatur min. quia talis agendo contra propriam opinionem, sgeret contra propriam conicientiam, ſed hoc non licet: ergo. Confirma- tur, qui agit contra propriam opinionem proba- biliorem, vel illam retinet, vel deſerit, ſi retinet: ergo habet duos aſſenſus contradictorièe oppoſitos: nam judicat aliquid ſbi licere & non licere. di delerit: ergo agit contra propriam conſcientiam: ergo. Sequitar ſecunde: quôd quilibet conſcientia- rum director poſſet reſpondere contradictoria v. g. uni pœnitenti affirmare id,; quod negat alteri, atqui hoc rurſus dici nequit: quta alias in materia morum nil eſſet ſtabile & conſians, quod elt in- conveniens: ergo. Reſp. ad primum con. maj neg- mein. prob. neg. maj. Neam ut bene notat Rhodes hic ga. 2. Ject. 2. J. 2. aliud eſt agere contra pro- priam hiam ( Agere contra qu titan, ltolum; opinion⸗ Gicium gligmid cumlſlan mentit talis op. ſeg. Nar Priam, le d. ha les heon liam, N,. igie, d Utrun Uncher ta liRone Rodier U poi Ariro che n N Jr M Wnd dle N li & nem elſe tentiam. guenter in mater Uerlarii, men riuns babet rd Aliter nilr 6, 5,i ſtis, Nn blem, pet n nfimi, net Amt. i ſeglitt ente zn⸗ tisrin⸗ el ſrtin⸗ i a. ſantentlnn , ſehnißi Opinoneni Opli⸗ von fotel d (JNX o. CMfſe ven gor⸗ reiiel onſe ſoen. lckenem: conſärnte Aidetuſ⸗ let⸗ . 269 253 Geg briam opinionem, aliud contra propriam conſcientiam. Agere contra propriam conſcientiam, eſt agere contra proprium dictamen prudentiale practicum, quo quis judicat banc actionem bic & nunc eſſe illi- citam, & hoc haud dubiéè illicitum eſt juxta Apo- ſtolum; quod non eſt ex fide, &-. Agere contra opinionem propriam, eſt agere folùm contra ju- dicium ſpeculativum, quo quis probabiliter judicat aliquid eſſe illicitum, hic & nunc tamen in his cir- cumſtantiis, ob hæc, vel illa motiva magni mo- menti judicat eſſe licitum, & hoc licitum eſt, quia talis operatio ex fde eſt. Confirm. neg. primam ron- ſeq. Nam talis, qui retinet etiam opinionem pro- Ppriam, non habet hæc duo judicia contradicétoria V. g. bæc acfio eſt licita,; bæc actio non eſt licita ſed hæc duo judicia modalia, actionem hanc eſſe Ii- citam, eſt probabile, hanc allionem non eſſe licitam eſt Probabile, quæ contradictoria non ſunt; utpote cùm utrumque ſit affirmativum. Et ratio eſt ex Sanchez cap. 9. n. 12. ſicut enim ſinè ulla contra- dictone duæ ſententiæ oppoſitæ ſunt probabiles Ppropter diverſa motiva & rationes, ità etiam ni- hil prohibet ex iisdem motivis ab intellectu ſpecu- lativo cognoſci & judicari probabiles. Ad ſecun- dum Neg. maj. Nam doctus conſcientiarum dire- Gor pœnitenti de liceitate actionis quærenti re- ſpondebit; propter has, vel illas rationes, proba- bile eſt hanc adtionem eſſe illicitam, & propter hæc & alia motiva rurfſus probabile eſt hanc adtio- nem eſſe licitam, poteſt autem ſequi utramque ſen- tentiam, & hoc dicet ſemper & ſingulis, conſe- quenter nulla ſequitur inſtabilitas & inconſtantia in materia morum, ut nobis appingere volunt ad- verſarii. Itàâ citat., de Rhodes Objicies Objicies 16t. Si liceret ſequi ſententiam minuús probabilem reliésta probabiliori, multo magis lice- ret ſequi quamcunque cx duabus ſententiis æque Probabilibus, ſed hoc admitti nequit: ergo. Pro- batur min. Si hoc admitteretur: tunc poſſet quis in- ter duas leges copalative & fzimultanes obligantes, licitè alterutram transgredi; ſed hoc admitti ne- quit: ergo. Sequel. prob. Si ſint in urbe duo pu- blica horologia, quorum utrumque regulariter in- Cedit, ità tamen, ut nunc unum, nunc alterum præ- cedat: hoc poſito, ſi circa dimidium noctis ſab- bathinæ unum ex his horologiis ſonet duodeci- mam, licebit mihi ſtatim comedere carnes, quia hoc horologium ſe habet, inſtar ſententiæ probabi- Iis, adeoque illi me potero conformare, poſt car- nes verò comeſtas, ſi ſonet duodecimam in altero, potero probabiliter judicare, me adhuc elle jeju. num, adeôque mihi licitum futurum manè Sacrum celebrare, aut communicare, atqui in tali caſu vio- larem alterutram ex duabus legibus Eccleſiaſticis, vel de non commedendo carnes die Sabbathi, vel de non communicando die dominico à non jejuno naturaliter: ergo. Confirmatur. Unica via eſt, quæ dacit ad vitam; ergo non poſlum pro libitu ſequi quamlibet ex opinionibus æque probabilibus. Reſpondeo Neg. min. ſi enim per ſe loquendo & ſpectata præcisé honeſlate operationis licet ſequi quamcunque opinionem fſufficienter, ctiam minùs probabilem, quare non æque fufficienter tamen probabilem. Prob. Neg. ſeq. maj. hujus bprobationis rurſus Neg. maj. Ratio eſt: ex P. Haunoldo hic lib. 2. ract. 1. cap. 4. Conerov. 3. u. 259. quia opi- nionem probabilem ſemel acceptatam non licet de- ſerere & adhærere oppolitæ in fraudem certæ le- gis, neque prudentis eſt mutare conſilium in cer- tum lum e prob⸗ Mee men neor. Alr ca ologi ſte edl Eeccleln Dratur ente horolo carhes hu ſe⸗ 1ta no. Giei ei omel eſ cert, Dun non bettate Fiacn, A de don i Fltam ickum lam ey Col ſus t habil vel 1 litet hoc 4 Ulud boſitie tin niels ntiis ei g0. R t gllis i⸗ ligautet, nitti ne⸗ (o P⸗ atiter i⸗ ctoſa pi⸗ (lolett⸗ tes glil eohme on inalero, .lſe ſeſl. Gerum a io⸗ licis, ce Dn ieon⸗ n leglt enn an l n Clons let lani⸗ etatßi vol nin 863 255 og- tum certæ legis præjudicium. Hinc licèt ſequens probabilitatem primi horologii poſlſim licité illi me conformare carnes comedendo, poſiquam ta- men me ſemel ad carnivorium reſolvi, eo ipfo te- neor me reſolvere ad omittendum altera die Sacrum, aut communionem, nec poſſum ampliùs ſequi ho- rologii alterius probabilitatem: quia hoc manife- ſtè cederet in præjudicium alterius Legis, cùm lex Eccleſiaſtica præcipiens communicaturo, aut cele- braturo jejunium, ſit certa & evidens & conſe- quenter in ſua poſſeſſione: Utrùm autem primi horologii probabilitatem ſequens & inculpabiliter carnes comedens, ſit tamen re ipſa naturaliter ad- huc jejunus? eſt incertum & conſequenter liber- tas non eſt in poſſeſmſione, ſed lex. Deinde poteſt dici cum Suarezio in caſu poſito non licere illam comeſtionem carniam: quia tung lex abſtinendi eſt certa, lapſum autem jam eſſe tempus ſabbathi- num non eſt gertum: ergo poſleſſio non ſtat prO libertate ſed lege. Ad Confirm. dico, per unicam wiam, intelligi unicam fidem, quam ſinguli ean- dem habere debent, qui volunt ad vitam ingredi;, non autem actiones noſtras, & modos „quibus ad vitam æ&ternam ingredimur: quomodo enim aliàs diétum fuiſſet Sap. 19,7 Juſtam deduxit per vias rectas. Jam ex dictis pro praxi. Colligitur primè, quòd poſſit ſimul formari aſſen- ſus etiam praéticus, oppoſitas ſententias eſſe pro- babiles. Ratio eſt: quia neuter aſſenſus affirmat: vel negat abſolute veritatem, ſed tantùm probabi- liter, unde judicium, quod affirmat probabiliter hoc eſſe verum, non contradicit judicio neganti illud etiam probabiliter: ſicut de modalibus pro- poſitionibus dici ſolet apud Philoſophos. Colligitur α S633 256 E82- Colligitur ſecund, uſum ſententiæ certò & ſuſki- cienter probabilis, etiam elſlſe licitum in articulo mortis. Ratio eſt: quia articulus mortis ex licito non facit illicitum, & Iſi ſententia ſemel fuit pru. dens ſecura & remota ྠpericulo peccandi, erit etiam talis in periculo mortis. Hinc Clericus, qui ſententiam probabilem ſecutus, non reſtituit, quæ de proventibus Eccleſiaſlicis ſibi fuerunt ſuperflua, ſed in profanos uſus expendit, non eſt cogendus ad reſtitutionem, nec mercator ad reſcindendos contracdtus probabiliter licitos. Colligitur tertio, quòd conſultus poſſit reſpondere non tantùm ſecundàm propriam, ſed etiam ſecundùm alienam ſetentiam verè practice & fufficienter pro- babilem. Katio eſt: quia, quod quis licitè poteſt ſequi, hoc etiam licite ſuadet alteri: ſi tamen conſultans exgreſsè de propria ſententia conſulti, vel probabiliori interroget, teneretur juxta pro- priam mentem & probabiliorem ſententiam re- ſpondere: quia aliàs mentiretur. Colligitur quariòô, quòd Confeſſarius interrogatus ſpecialiter ab homine illiterato: an teneatur v. g. obli⸗ gatione jejunandi, vel reſlituendi? &c. tencatur faltéêm manifeſlare aliorum opinionem deobligan- tem à jejunio, à reſtitutione, ſi quæ ſufficienter probabilis adeſt. Ratio eſt primè: quia aliàs non reſponderet juxta mentem interrogantis, nam ejusmodi homines, dum interrogant; an tenean- tur reſtituere, vel jejunare? interrogant virtuali- ter, an aliqua ratione ab obligatione poſſint libe- rari? ſecundo, quia rudis homo, dum à Confeſſario ipſi innuitur obligaio, exiſtimat id, quod ipſi dicitur, tanquam certum, & ſic conj ceretur poœs- nitens in periculum formaliter peccandi, ſi exiſti⸗= mans» ſe lege jejunii obligatum, non jejuneret. Colligit ur Ce ſolv ei .. tue⸗ Hili ler ltion ſalbte clit d le, in c ſodne Ny⸗ oe e bert⸗ ntentio n ani in, leigu iones leh⸗ 1 1Ontta Coli un WN tarac- opinie SEK. Nanetle ex fuit n g, t lcus, Oi it, e petkot⸗ 0ed indentos ſiertee ſekunann Ntet io⸗ ite polel /tanel onli 14 ,l0⸗ n le⸗ enohh (g⸗ . tenenldl leopſoer⸗ Keente! Aiis kl ) m n len 1 Gitctt, Colligitur quints, quòd Confeſſarius teneatur ab- ſolvere pœnitentem de cætero bene diſpoſitum, qui ſequitur ſententiam ſufficienter probabilem v. g. quòd in certo caſu non ſit obligatio reſti- tuendi, contrariam ſententiæ Confeſſarii proba- biliori. KRatio eſt: quia eo caſu pœnitens ſufficien- ter diſpoſitus facta confeſſione habet jus ad abſo- lutionem, neque enim ſequela contrariæ opinionis ſufficienter probabilis, utpote culꝑâ vacans impe- dit debitam diſpoſitionem, ſed Petes: An liceat pœnitenti currere de Confeſſario in confeſſarium? donec aliquem inveniat, qui re- ſpondet ſecundàm ejus placitum? Reſpondeo cum Navarro in Manuali cap. 17. n. 13. Non licere, ſi hoc faciat non ex affectu inquirendæ veritatis, ſed ex affectu impunè indulgendi propriæ voluntati & libertati: licere verô, quando fit recta inveſtigandi intentione, an ea opinio Gbi favens ſit probabilis; cum animo firmo nihil mali operandi, ſed id ſo- lùm, quod ſibi licet, inveniendi. Katio eſt: quia unicuique jus eſt, jus ſaum protegendi & ad id tationes quærendi. Ità Sanchez in Decalogo lib. 1. cap. I. Buſenbaum lib. 1. tract. I. cap. 2. n. 4. & alii contra Navarrum. Colligitur ſexté, quòd „ quando in civitate ſunt plura horologia,; quæ ſolent bene incedere, lici- tum ſit quodlibet ſequi, in ordine ad penſum ho- farum jejunium naturale &. quia ſingula fundant opinionem probabilem, ſed Petes, an v. g. die Jovis „ dum ſonat duodecima noétis, an, inquam;, dum eſt ictus v. g. tertius; vel quartus, adhuc poſſet quis comedere carnes, vel bibere vitrellum vini,; & mane celebrare! Re- ſpondeo negativé, ratio eſt: quia horologium, dum R. incipit incipit ſonare, non indieat horam elabendam, ſed elapſam, ità communiter Moraliſtæ. Quæres, an Advocatus poſſit ſuſcipere cauſam dubiam ſui clientis, & ipſam ſecundum opinio- nem probabilem tueri abſque peccato? Reſpondeo affirmativè ità Sbogar Theologiæ radic. tract. 137. de probabil. cap. 2. u. 47. Ratio eſt: tum quia Advo- catus in cauſa dubia defendens jus ſui clientis juxta opinionem ſufficienter probabilem, quæ ſimul ni- titur ſundamento magni momenti, procedit ſe- cundàùm di Ramen rectæ rationis: ergo ſuſeipiendo cauſam dubiam ſui clientis, eâmque tuendo ſecun-= dùm ſententiam ſufficienter prohabilem non pec- cat: tum quia munus Advocati non eſt cauſam decidere, ſed ſolùm cam Judici proponere, qui attendere debet, ad eam recté definiendam, né incidat in damnationem propoſitionis 26. ab Alex-= andro VII. proſcriptz. Tum quia ſubinde con- tingit, ut à principio opinio appareat aliqualiter probabilis, & ſucceſſu temporis indagando ratio- nes fiat probabilior: ergo. Communiter tamen annotant Theologi cum D. Thom. 22. 4. 77. art. 3. ut Advocatus ſi opinionem omnino improbabilem in- veniat pro cauſa ſui clientis, nequaquam illam ſuſcipiat, ſed clientem de iniquitate cauſæ cauté admoneat, eique perſuadeat, ut deſerat, ac com- poſitionem cum ſuo adverſario ineat citra dam- num ſui proximi: nam ſi pertinaciter hujusmodi cauſam tueretur cum ſuper fluis expenſis ſui clien- tis, tunc reſtituere illas teneretur utpote pravus defenſor exroris, & injuſtæ litis. Et hæc de pro- babilitate. QuxXsTIO X. guoc & co kenti llbere idar conko verO Norun Uatumn riis hadenr leirr Jddd 2ion litiam elt he i gud je ſu Ollate Verò ab 60 mpa 1 Opine Ponce y. Cro. ſeser Git le⸗ pech . ſan⸗ NAK⸗ allen Wd⸗ mnen Henfr⸗ I n la ⸗ aln⸗ Gonal i ge⸗ t Nne Ge 2 G 7 Quksro XV. Duoanam ſit abtionum humana- rum moralium altimatum prineipium obiectium moralitatis NOmine actionum moralium, licèt hæ à more etymologiam nominis trahere videantur, eoô quòôd per ipſarum exercitium acquiri ſoleat mos; & confuetude exercendi ſimiles actiones, in præ- fenti intelligimus actus illos, qui fiunt à ſubjecto liberè operante, & attendente ad regulam rationis dictantis tales actus eſſe licitos, vel illicitos, cui ſi conformantur, dicuntur aétus moraliter boni, ſi verô difformantur dicuntur adus moraliter mali. Horum moralitatis regulam remotam, ſeu ulti⸗ matum principium direéctivum aſſignavimus ſupe- riũs Quæſt. 12, legem æternam DEI, à qua ultima- té habent, quod formaliter honeſtæ, vel inhoneſtæ; licitæ, vel illicitæ ſint: hie autem aſſignandum eſt, quodnam ſit principium ultimatum objectivum actionum humanarum, à quo bonitatem, vel ma- litiam deſumant, ſeu quænam fit ultimata ratio, eur heæc vel illa actio ſit ohjectaum hujus, vel illius legis æternæ, vel cur aliqua actio per ſe exigat Præcipi, aut prohiberi per legem æternam, pro guo . Suppeno primè. Omnia media quà talia participa- re ſuam bonitatem à fine, & eſſe eatenus bona; quatenus conducunt ad conſecutionem finis, mala verò quatenus conſecutionem finis impegiunt;, S& ab ee abducunt, cùm eadem ſit menfura recti, & obliqui, & malum non poſſit cognoſci, nisi per comparationem ad bonum, quo privat; Proinde K 2 umn ES33 260 6. cum in linea boni moralis, & honeſti finis hominis ſimpliciter ültimatus nempe beatitudo obſediva fit eſſentialiter bona & honeſta; imo ipfſiſſima prima bonitas moralis, & prima heneſtas objectiva, id- circo omnia reliqua, per quæ homo ad DEIUbI qu ultimam finem accedit, eique adhæret ſunt bona, & honeſta per hanc ipſam habitudinem ad finem ul- timum. Hla verô ſunt mala & inhoneſla, per quæ homo ab hoc fine recedit, & avertitur, ſuntque eò magis, vel minùs bona, quò magis per ea accedi- tur, & eò magis, vel minùs mala, quò magis vel minùs ab hoc ultimo fine receditur, quæ verò per ſe non conducunt, nec abducunt à fine ultimo, ea per ſe nec ſunt bona, nec per ſe mala, ſed indiffe- rentia. Suppono ſecundò: Quod finis obtinendus cum qui- busdam mediis connectatur determinaté, & abſolute; cum quibusdam verô vagè, indeterminatè ex hypothe- f..: ſic qui Pragäâ vult pervenire Romam ei abſolu- tèe, & determinatè neceflarium eſt, ut localiter mo- veatur, non eſt tamen abſolutè & determinaté ne- ceſſarium, ut moveatur velociter, vel lentè, curru, vel equô, vel pedibus. Similiter ad con ſecutio- nem finis ſimpliciter ultimi abſolutè, & ex ipſamet finis hujus natura determinatè eſt neceſſarium, ut cognoſcatur, & ametur ſuper omnia; ut colatur;, & per conſequens non contemnatur; aut inhono- retur, non eſt tamen abſolutè, & determinatè neceſ- farium ex ipſa hujus finis natura, ut DEUS his de- terminatè actibus colatur, quæ determinatio non habetur ex ipſa hujus finis natura, ſed aliunde. Suppens tertis. Mediorum ex ſe abſolutè, & de- terminaté non neceſſariorum determinationem ul- timatè provenire, & pertinere ad aliquam volun- tatem, cùm ſola voluntas ſit potentia electiva in- ter ter inc ter e m ſu⸗ Drin jegul ſabe cise ſpoll rum ſupp⸗ 1. maye eleſi ſ⸗ G len , ntig im ſer ſe nenm, Ha h Loru Veide i Vatu ad h d Ergo ſoſut. Uultim lita, ſtaten Mwins lt 1tn 4, 1 181 bona, n U⸗ er u ne ctil⸗ inne fali le⸗ N Hohe⸗ e Ulola⸗ d⸗ e e⸗ e (vtn 5 leenro⸗ putt Un, N gobtur; Ihnd⸗ e nece⸗ Ne to vnde⸗ u rd M⸗ 4 RN er S 261 geg- ter plura media abſolutè poſſibilia, & ad invicem incompoſſibilia; quòd, ſi autem plures volunta- tes inter ſe ſubordinatæ eadem media poſſint eli- gere, determinatio primò & per ſe ſpectat ad pri- mam & ſupremam voluntatem, cui cætera ſunt ſubordinata, & tenetur ſe illi conformare tanquam primæ regulæ, cum primum in unoqnoque genere ſit regula & menſura cæterorum. Proinde ad voluntares ſubordinatas pertinet mediorum determninatio præ- cisè quoad ea, quæ ipſorum arbitrio, ac liberæ di- ſpoſitioni reliquit, prima autem voluntas reliqua- rum eſt Domina, eâsque ſuaâ fapientiâ dirigens, his ſuppoſitis jam ſit. Reſolutio: Objedta creata;, adebque & actiones hu- manæ , quæ per ſe ſunt media abſolutè, & determinaté neceſſaria ad conſecutionem finis ultimi exigentis, ea per ſe, & intrinſecò, habent ultimate Jſuam bonitatem mora- lem objectivam à ſolo fine ultimo. Secund. Ae ver omnia illa objecta, quæ per ſe impediun: conſecutionem ultimi finis, & hominem ejus poſſeſſione privant, Junt per ſe, & intrinſecè mala, ber banc ipſam ineptitudi-= nem, & repugnan: iam cum ultimo fine, tanquam cum bri- ma bonitate morali objeſtiva. Ità communior Theolo- gorum. Probatur reſolutionis prima pars: Omnia media par- ticipant aliquomodo ſuam bonitatem objectivam à fine, ità, ut bonitas mediorum aliquomodo reſol.- vatur in habitudinem, ſeu aptitudinem mediorum ad finem, & in naturam finis exigentis aliquò mo- dé⁶ determinaté, aut indeterminatè talia media: Ergo illa objecta creata, quæ per ſe ſunt media ab⸗ ſfolutè, & determinatè neceſſaria, & determinatè ab ultimo fine, qui eſſentialiter eſt prima bonitas, exi- gita, participant ultimatè, & determinaté ſuam bo- nitatem moralem objectivam ab ultimo fine „ tan- K 3 quam Auam à prima bonitate morali objeétiva, proinde ad hanc quæſtionem cur v. g, amare DEIIM ſuper omnia ſit per ſe, & intrinſecòà bonum morale objectivum? nulla alterior ratio aſſignari poteſt præter hane, quia amare DEIUM fuper omnia per ſe, & intrinſecè exigitur à fine ultimo, éſtque medium abſolute & determinatè neceſſlarium ad conſecutionem ultimi finis. Confirmatur prinò: nullum obje ſtum creatum habet ullam bonitatem obſeétivam, nisi participa- tam à DEO tanquam à prima bonitate: ergo nec illa objeéta creata quæ per ſe ſunt media abſolu- té, & determinatè neceſſaria ad conſeçutionem ul- timi finis, habent moralem bonitatem objectivam, nisi participatam à prima morali bonitate objecéti- Va, nempe ab ultimo fine, ex natura ſüua determi- nate exigente talia media. Cousſirmatur ſocundè: quidquid per ſe, & neceſlario congfutt primæ ve-=- xitati eſt per ſe, & neceſſario verum: Ergo quid- quid per ſe, & neceflario congruit Zrimæ bonitati, eſt per ſe, & neceſſario bonum. Probatur ſecunda pars primè. Omne malum eſt pri⸗ vatio alicujus boni: ergo quod per ſe repugnat ultimo fini, & per ſe ſummô boné privat, eſt per ſe intrinſecè malum propter hanc repugnantiam cum ultimo fine. Vrobatur ſecundé. Quidquid per ſe repugnat primæ veritati, eſt per ſe, & intrin- ſecè falſum:; ergo quidquid per ſe & intrinſecè re- pugnat primæ bonitati, erit per ſe & intrinſecè malum; Hinc ad hanc quæſtionem, caur odium DEI ſit fer ſe & intrinſecè malum, non poteſt alia alter rior ratio aſſignari, præter hanc: quia per ſe re- pugnat primæ bonitati odi haberi, cum haceſ= ſentialiter cxigat amari; ergo. Opbe- Hie Nti intel ſunt conl. ſed tura ratar tellen finis ati DE gli in let i⸗ condd Confn die ſa bile don mol Re hon alian malu ter n aliam eſſet lopt I elfn! e,Yn tialec lute & ultian ertumn nicige⸗ 1ho Ne⸗ etercl uudt: ne Ne⸗ lſl⸗ ltati; — 633 2623 6%2¾ Oppoſitorum Solutio. Bjicies primè., Ideo amare DEUM eſt ultimatè bonum, quia per ſe eſt conſonum, & conve- niens naturæ intelleétuali, ideo odiſſe DEUM eſt ultimatè malum, quia per ſe eſt diſſonum naturæ intellectuali: ergo illa, quæ per ſe, && intrinſecè ſunt bona, aut mala non ſunt talia per neceſſariam conſonantiam, aut diſſonantiam cum ultimo fine, ſed per conſonantiam, aut diſſonantiam cum na- tura intellectuali. Reſp. Neg. ant. ſi enim quæ- ratur cur amare DEUM ſit conſonum naturæ in- tellectuali, reſponſio ultimata eſt, quia DEUsS quà finis ultimus per ſe, ac neceſſariò exigit amari à natura intellectuali. Objicies ſecundé, Si per impoſſibile non daretur DEUS, non daretur ſimpliciter finis ultimus; At- qui in hac impoſſibili hypotheſi adhuc homicidium eſſet intrinſecè malum: ergo illius malitia non conſiſtit in intrinfſeca repugnantia cum ultimo fine. Confirmatur primo. DEO non exiſtente adhuc ratio diéctaret aliqua obſecta eſſe honeſta, aliqua inhone- ſta: ergo. Confirmatur ſecundé. DEO per impoſ- ſibile non exiſtente, adhuc abſurdum eſſet dicere: non eſt majus malum occidere Parentem, quàm muſcam: ergo. Reſp. diſt. min. in hac Chymerica hypotheſi DEI non exiſtentis, conſtanter retenta, & non eliſa per aliam Hypotheſim Chymericam, homicidium eſſet malum neg. ſi hæc Chymerica hypotheſis conſtan- ter non reſervetur, & teneatur, ſed elidatur per aliam Hypotheſim Chymericam, homicidium non eſſet malum præſertim Theologicum, quamvis Phi- loſophicum aut Politicum, adhuc peccatum eſſet R 4 con. 3 264 82- eon. min. ſi hæc Chymerica Hypotheſis (non datur DEUS) conſtanter teneatur cum omnibus legitimis aut neceſſariis conſequentiis, tunc neceſſariò ſequi- tur, nullam dari creaturam, nullum finem, nullum intermedium, nullum intermedium bonum ad eum adducens, aut malum ab eo abducens, adeoôque nec daretur bonum nec malum, quia nihil eſt bonum aut malum nisi finis fit aut medium ad finem con- ducens, aut ab eo abducens, Si autem hæc Chyme- rica Hypothefi conſtanter non teneatur quoad om- nes legitimas, & neceſſarias conſequentias, ſed eli- datur per aliam Chymericam Hypotheſim: Tali ni- mirum caſu adhuc dari rempublicam ordinatam ad tranquillam, & ſocialem vitam, in tali caſu v. g. homicidium eſſet quidem intrinſecè malum purè politicè, ſeu Philoſophicè, utpote per ſe repu- gnans fini Politico, tranquillæ, & ſociali vitæ, non eſſet autem malum Theologice, quia per malum Theologicum communiter intelligitur illud, quod eſt contra DEUM, conſideratum fub aliqua for- malitate Divina, qualiter eſt DEUS conſideratus ſub formalitate finis ultimi, ſive in naturali, ſive in ſupernaturali ordine, quia conſideratio finis ulti- mi, & legis æternæ in ordine naturali ſpectat ad Theologiam naturalem, ſeu per principia natura- lia cognoſcitivam; in ordine autem ſupernaturali ad Theologiam ſupernaturalem, ſeu principiis Divi- nitùs revelatis innixam; quod, ſi quis faciat quæ- ſtionem de nomine: quod peccatum Philoſophicum ſit contra DEUIM in ordine naturali conſideratum, tune etiam in tali hypotheſi nec daretur peccatum Philoſophicum in hoc ultimo ſenſu, ſed vocandum eſſet peccatum innominatum, aut anonymum: ex diétis etiam patet Reſponſio ad Confirmationes. Ohbijicies lulr s gullen Aleun ne he onun col⸗ hne⸗ don⸗ d eli⸗ Uill⸗ otamn 1 5 un ltpy⸗ 1, 01 /RH gnol or⸗ etatus ſyeit 6 t. at 10 atua⸗ nuul 6Dor⸗ 1 . hhien eratm Objicies tertio. Si quæratur, cur mendacium per ſe repugnet fini ultimo, quæſitus debet aliam ulte- riorem rationem aſlignare: ergo repugnantia in- trinſeca cum fine ultimo non eſt ultima ratio ma- litiæ in iis, quæ dicuntur per ſe, & intrinſecè mala. Reſp. diſt. ant. quæſitus debet aſſignare ulteriorem rationem ſui aſſerti, quòd affirmet mendacium per ſe repugnare ultimo fini con. debet aſſignare ulte- riorem rationem malitiæ in mendacio repertæ zeg. ant. Si enim conſtet mendacium per ſe repugnare fini ultimo, eò ipſo conſtat illud eſſe per ſe ma- lum, nec poteſt procedi ad ulterius reſolutorium malitiæ, ſicuti ſi conſtet aliquod obje dum eſſe à DEO revelatum, qui nec fallere, nec falli poteſt, e ipſo conſtat tale objectum eſſe firmiſſimè cre- dibile fide divina, nec poteſt ulterius procedi ad reſolutorium fidei divinæ. Licèt, ſi dubitetur, utrum DEUs talem rem revelaverit, recurri debeat ad ſigna Credibilitatis, quæ ſunt tantàùm quædam præambula requiſita ad formandum judicium Cre- dibilitatis, & ad acquirendam notitiam revelatio- nis, non ſunt autem motivum & reſolutorium fidei divinæ. Similiter ſi dubitetur, an menda- cium per ſe repugnet fini ultimo? dehet recurri ad diſcurſum, & rationes, quibus probetur hæc repugnantia; hac enim deprehenſa nulla ulterior atio aſſignari debet, aut poteſt malitiæ in men- dacio. Proinde objedtio confundit rationem no- titiæ de repusnantia mendacii cum fine ultimo, & rationem malitiæ; iſta pertinet ad quæſtionem, an mendacium ſit intrinſecè malum, illa pertinet ad quæ- ſtionem, aunde innoteſcat mendacium repugnare ulti- mo ſini. Objicies quarté. Si illorum quæ ſunt intrinſeeè mala, malitia deſumeretur ex intrinſeca repugnantia cum 883 266 689 cum fine ultimo, ſequeretur nullam v. g. furti malitiam contrahere, qui furaretur, nil omnino cogitando de ultimo fine & repugnantia intrinſeca, quam habet fúrtum cum ultimo fine; atqui hæc ſequela eſt falſa: ergo. Sequela Majoris probatur: nullum objectum refundit ſuam moralitatem in Actum, nisi talis moralitas præcognoſcatur: atqui fur nihil omnino cogitat de ultimo fine, ejúsque intrinſeca repugnantia cum furto, nec cognoſcit malitiam furti: ergo. Reſp. neg. ſequelam maj. ad ejus probationem diſt. miv. fur nihik omnino cogitat de ultimo fine, nec malitiam objeétivam furti præcognoſcit cognitione reſolvente illam in primum principium objectivum Moralitatis, quæ reſolutio pertinet ad ſolùm Theologum, aut Philoſophum con. non cognoſcit talem malitiam cognitione re- ſolvente illam in primum principium direétivum nempe in legem prohibitivam furti, quæ reſolu- tio ſpectat ad hominem ùt moraliter operantem neg. min. & conſeq. Nam jam ſæpius dictum fuit Quæſt. zz. reſolvere Quæſtionem de principio ob- jedtivo moralitatis ſolùm ſpectare ad hominem uͤt Theo logum. Objicies quintè. Multi dantur actus fſeu media ad conſequendum finem ultimum tamen conducentia;, cum quibus tamen finis ultimus detezminatè non connectitur ex ſola natura ſuæ infinitæ bonitatis; fed ex libera determinatione divinæ voluntatis, ut patet veg. in circumciſione, eſu carnium; fed talia media non habent ſuam bonitatem objectivam ex fine ultimo: ergo. Reſp. Con. maj. diſt. min. ſod talia media non habent ſuam bonitatem objecti- vam à fine ultimo immediatè con. mediante libera voluntate divina neg. min. & conſeq. Talia enim media habent ſuam bonitatem objeclivam à fine ultimo — ulti Qd ſol⸗ boni Rele Cutn cone Aute aon le i Itnd di Ddn tione tane, Volei Velle der obſe Re Dall Kemn volun voloun Velle luts inle uihe ten in atgli isgne doleit (la! ti linn eſolotis ſopkun one te⸗ Mirum lolu zutenh on o d⸗ inen d nelin 4 centii 7 te von aunds, ncil Eel l hen 4 it 4 hek 16 4 ne Ao ultimo mediante libera voluntate divina, ità ut hæc bonitas mediorum ultimaté reſolvatur in vo- luntatem DEl volentis nos uti talibus mediis ad finem obtinendnm. Proinde talia objecta ſecun- dùm ſe indifferentia, & indeterminata evadunt ultimaté bona per legem DEI poſitivam determi- naté præcipientem uſum talium mediorum, mala verô ultimate evadunt per legem DEI poſitivam determinaté prohibentem uſum talium mediorum. Quèòd ſi autem lex divina quædam permittat, & ſola lez humana prohibeat, aut præcipiat, eorum bonitas aut malitia in legem humanam reſolvitur. Reſp. patet in exemplo. Si enim quæratur, cur Cir- cumciſio in lege veteri fuerit bona, & honeſta, conducens ad finem ultimum conſequendum, non autem in lege nova: nulla alia ratio ultimata aſſignari poteſt, præter liberam DEl voluntatem, quæ in lege veteri circumciſionem præcepit, in lege autem nova prohibuit. Similiter etiam diſcur⸗ rendum eſt de aliis. Sed Dices: DEUs liberé multa vult, quæ hominibus non licet velle, & procurare, vult enim damna- tionem peccatorum, mortes parentum &c. quam tamen non licet nobis velle & procurare; ſimiliter voluit mortem Chriſti,; quam tamen non licuit velle & procurare Judæis: ergo voluntas DEl li- bera, non eſt ultimata ratio moralitatis,; quoad objecdta indifferentia. Reſpondetur aliud eſſe DElLlM aliquid velle, aliud DEUM velle, ut nos homines velimus, & procu- gemus aliquid, aliud item elt DEIIM aliquid velle voluntate beneglaciti, aliud DEUM aliquid velle voluntate ſigsi, aliud denique eſt DELIM aliquid velle voluntate antecedente, aliud conſequente; vo- luntas igituxr DEl libera; catenus eſt principium OI- 33 268 S8- moralitatis objedivæ comparativè ad adus huma- nos;, eorumque objeéta ſecundùm ſe indifferentia, in quantum vult nos aliquid velle, idque volun- tate ſigni, & antecedente, talia autem non ſunt ca, quæ adducuntur in objectione. Objicies ſextò. Si finis ultimus eſſet principium ultimatum obſe Rivum moralitatis, deberet etiam poſſe aſſignari principium objectivum immedia- tum, & progimum, à quo aétus humani imme- diatè deſumant ſuam ſpeciem bonitatis, aut ma- litiæ moralis: ſed hoc aſſignabile non eſt: ergo. Reſp. neg. min. nam à S. Thoma hic quæſt. 19. art. 1. Suarez diſp. 4. ſect. I. aſſignatur duplex objectum;, ſcilicet primarium & ſecundarium. Primarium autem appellatur id, in quod actus bumanus principali- ter tendit, & hoc etiam antonomaſticè, & ſinè addito dicitur objettam, ac refundit primam, ſeu ſubſtantialem ſpeciem moralitatis in actum. Obje- Rum veroô ſecundarium vocantur circumſtantiæ, ſeu accidentia aliqua aut ipfſius objecti primarii, aut perſonæ operantis, aut aéctionis, quas circumſtan- tias actus humanus etiam attingit; & penes eas de- ſumit ſpeciem moralitatis quaſi accidentalem. Unde ſi quis furetur mille, hujus a us primarium ob⸗ jedum eſt res, ſeu pecunia aliena: quantitas au- tem tam exceſſivaâ eſt circumffantia aggravans; & adaugens malitiam furti, ſeu addens quandam quaſi accidentalem ſpeciem incrementi malitiæ. Ra- tio autem aſſerti eſt: quia adtus humani deſumunt ſpeciem bonitatis vel malitiæ moralis per ordinem ad objectum, ſicut motus per ordinem ad termi- num, juxta illud Oſeæ 9. Faéëti ſunt abominabiles, ſicut ea quæ dilexerunt; atqui habent objectum du- plex primarium: & ſecundarium ergo deſumunt ſpeciem ab utroque: ergo &c. ſecunds in hbomine bonitas voni⸗ ſubd uita ralt ab ſtan ſorm hum obje⸗ Zepr li ſit 1b ol con ot d odiut obſec helm. Deinge malitian Human bonus Lere At a tis el Perm nati- 7. 4. ad h ſatis oltu ſum. injul ſed ſ Votiy n⸗ fekt, Ne on n eſpiun etian Velhe⸗ iome⸗ zut m⸗ . l⸗ 6 Gl. edln abten ehel⸗ As 1, kn Obje⸗ ſel nc⸗ ensde⸗ n. Uute m . 11s ⸗ Gnin Ue elunmn ien 0 tent , n? 1 e Gnas 663 269 S62. bonitas naturalis non deſumitur tantàm à forma ſubſtantiali, ſed etiam ab accidentibus, à quan- titate, qualitatibus & c. ergo etiam bonitas mo- ralis, & oppoſita malitia non deſumitur tantùm ab objecto primario habente ſe inſtar formæ fub- ſtantialis, ſed etiam à ſecundario habente ſe inſtar formæ accidentalis. Hic tamen à Theologis: Primè notanda veniunt duo: imprims quod adus humanus ſumat ſuam bonitatem aut malitiam ab objecto, àt eſt in mente: bonus quidem ab objecto repræſentato ùt honeſté & convenienter amabili, ſi ſit adius proſecutionis, ſi autem ſit actus fugæ ab objecto repreſentato ùt convenienter odibili, econtra verô actus malus ab objecto repræfentato àt diſconvenienter amabili, vel odibili. Et hine odium peccati eſt actus bonus, licèt verſetur circa objectum peſlſimum, êcontra odium DEl eſt actus peilimus licèt verſetur circa objeéstum optimum. Deinde magnum eſſe diſcçrimen inter bonitatem, & malitiam objectivam in ordine ad actum voluntatis humanæ, ut enim actus voluntatis ſit formaliter bonus, & honeſtus, debet objedli bonitatem attin- gere, tanquam objectum formale, ſeu motivum, ut autem ſit formaliter malus, & inhoneſtus, ſa- tis eſt, ut malitiam objeéti præcognitam attingat permodum objeéti materialis, & præcisè termi- nativi: ità obſervat S. Thomas hic quæſt. 19. art. Z. ad tertium; & docet Philoſophus in z. Eth. c. 4. ad hoc, ut homo evadat juſtus formaliter, non ſatis eſſe, ut velit jaſtum, ſed etiam opus eſſe, ut juſtum velit jaſté, ſeu ideo, quia eſt formaliter ju- ſtum, ècontra autem, ut homo evadat formaliter injuſtus, non eſſe opus, ut injuſtum velit injuſtè, ſed ſatis eſſe, ut velit injuſtum, ſive jam velit ex motivo honeſto, vel inheneſte. Et hinc ſive quis furetur furetur ex motivo dandi eleemoſynam, five ex motivo ſe inebriandi, in utroque eſt formaliter in- jurioſus, & fur. Secundé objecta ſecundaria, ſeu circumſtantias acdtuum humanorum efle ſeptem hoc verſu recen- ſitas: Quis, quid, ubi, quibus auxiliis, cur, qusomodos quando. Explicationem autem ſingularum eſſe ta- lem: per Iy quis ſignificatur qualitas, ſeu conditio perſonæ operantis: puta; ſi ſit Clericus, aut Lai= eus, celebs, aut conjugatus Ec. per quid; aut etiam circa quid ſigni ficatur eonditio aliqua objecti Primarii, puta quantitas, qualitas, aut etiam illius effeétus. Per abi ſignificatur locus in quo operatio exercetür: puta templum forum &c. per 7 quibus auxiliés ſignificantur inſtrumenta actionis; F. g. laqueus, gladius, venenum reſpectu homi- cid. Per cur ſignificatur finis extrinſecus, qui etiam vocatur finis operantis, eò, quòd operans ſibi illum ſuo arbitratu præſtituat, adeôque di- ſtinctus eit à fine intrinſeco, qui dicitur finis ope- ris, & eſt idem cum objecto primario: ſi v. g. Pha= riſæus det Eleemoſynam propter vanam gloriam. Fer quando lignifſicatur tempus in quo exercetur actio, puta nocturnum, aut diurnum, item mora temporis, qua durat actio. Hæ tamen circumſtan- tiæ, ad hoc ut aliquid moralitatis transfondant in actum debent eſſe præcognita, alias enim non ca- derent ſub voluntatem; adeéôque nec acdtum mora-⸗ lizarent. Tertiè. Quod finis extrinſecus operantis ſit præ- cipua circumſtantiarum, imò non pura circumſtan- tia, ſed ſimul cauſa finalis, ut notat S. Thomas hie quæſt. g. Art. 4. Suarez Diſp. 6. Sett. 2. numero I5. Ratio eſt: quia finis eit præcipuum motivum vo-⸗ luntatis: Unde dixit Ariſtoteles in 7. Eth. cap. 2e 6onſen⸗ cont guis ell mil eſg⸗ lcet cipal Mali tiai, nalit atie ſua tiæ 5 liem ajus uine zat ine Col enſe deſn fni; Vult Aus 0We⸗ ſatis aute ſpar ut ſi mexc gupl nim aſtun leex Auns lamin recene omec; le ti. nditio KLii⸗ 4, MM tlimn 1 A⸗ Ne ioniez lomi⸗ aut enaſs e ll⸗ Re⸗ 1 . Aun⸗ Olotlame 5 eyeteeiut ten n0 uole⸗ chrl don e n Nole 1 1 0 Nuntti oN S. 6, cenfentiente S. Thoma hic quæſt. 15. Art. 6. Cum quis furatur adulterandi causàâ, magis adulterum quàm furem eſſe, cujus ratio ulterior eſt: quia id magis tale eſt, propter quod unumquodque tale eſt, ut ait Ariſt. in lib. Poſt. cap. 2. Atqui huic ho- mini furtum voluntarium eſt propter adulterium: ergo adulterium eſt magis voluntarium: Cæterùm licèt talis finis in operantis intentione ſimul prin- cipale objectum ſit, ideôque actui interno ſpeciem malitiæ addat, eſt tamen accidens, ſeu Circumſtan- tia ipſius peccati furti, quod propriam ſubſtantialem malitiam ab objecto ſuo, ſcilicet rei alienæ contre= ctatione deſumit, & ad adulterium accidentaliter & præcisé ex operantis arbitratu, non ex natura ſua refertur. Sunt tamen adhuc aliæ circumſtan- tiæ mutantes ſpeciem, ſeu addentes novam ſpe- ciem moralitatis, ùt circumſtantia guis, quid V. g⸗ Cajus fornicatur cum perſona ſacra, aut conſan- guinea, additur fornicationi nova ſpecies ſacrilegii, aut inceſtůs &c. ex dictis: Colligitur primo. Quòôd univerſim electio medii ex ſe mali ad finem malum ab utroque malitiam deſumat, adeoôque duplicem ſpecie, ſi medium & finis habeant malitias ſpecie diverſas, ùt cum quis vult furari ad fornicandum. Ratio eſt: quia ipſe actus eſt volitio efficax duorum malorum, unius ut objecti formalis, alterius ut objecti materialis, quod ſatis eſt, ut utriuſque malitiam acquirat, quod ſi autem habeant malitias ejusdem rationis, vel di- ſparatas v. g. per ordinem ad diverſas perſonas, ut ſi quis incendat domum Petri, ad comburendas merces Pauli, in illa contentas, electio contrahet duplicem numeré malitiam injuſtitiæ: reſpicit enim diverſas damnificationes, quæ proinde non poſſunt coaleſcere in unam, ùt coaleſeerent, ſi per- tinerent tinerent ad eandem perſonam, ùt ſi quis incende- rxet domum Petri ad comburendas merces Petri. Colligitur ſecundò. Electionem medii habentis ho- neſtatem ab honeſtate finis diverſam, eique non ſubordinatam, nullam participare bonitatem ab honellate medii, quando appetitur præcisè ut me- dium, & nullé modéô propter honeſtatem ſibi pro- priam. Hinc actus quo eligitur v g. jejunium præcisè ad ſedandam libidinem, tantùm partici- pat honeſtatem caſtitatis, non temperantiæ: actus enim non accipit honeſtatem ab objeco, nisi ap- petatur expreſsé propter illum, ùt contingit, cùm eligitur ab aliquo eleemoſyna ad placendum DEO, cui ſcit placere honeſtatem Eleemoſynæ, quo caſu eleemoſyna amatur formalites ùt honeſta, licèt non ibi ſiſtendo. Unde eſt quidem proprium honeſta- ti poſſe amari propter ſe inſtar finis, non ſic ta- men, ut non poſlit etiam inſtar medii amari pro- pter aliud. QusTrIo XVI. Utrum detur abtus bhumanus in- aiſfferens? Uia indubitatum eſt apud omnes, quòd poſ- Qlint exerceri ab homine aliqui actus non hu- mani, ſeu absque advertentia, & deliberatione rationis, qui nec moraliter boni ſunt, nec mali, adeôque indiferentes, v. g. ſi quis in delibe raté mordeat ungues &c. proinde de his præſens quæ- ſtio non eſt, ſed ſolàm movetur quæſtio de actibus proprie humanis, & morahbus, ſeu qui fiunt cum deliberatione „& advertentia rationis, utrum ſeilicet ejusmodi moralis,„ ac humanus actus in- differens⸗ liller Valea Ultru aleg temu⸗ Hima, ritſen ſelunla diſſeren Tari, acus honitat matio, quoadl malitie enti 9 Procecht lunoſe lan W lpeciem RRai kenten, docet ltem lirmin Wert lpecie Nayen el dim dipic 5 Au cap. 2 e⸗ tma 3hetn eptise Ole lten 4 Ut me⸗ bipo⸗ inlum punthl 1 a0 il /⸗ l,tn 1 Ro. o A cet non Ponell⸗ Het-⸗ 1o⸗ differens, ſive qui nec bonus, nec malus ſit, dari valeat. Quæ aliis terminis ſic ſolet proponi: Utrum diviſio actùs bhumani in bonum, & honeſtum ſit adequata? Itêm utrum aliquis altus humanus ſive in- ternus, ſive externus dari poſſit, qui neque ex objecto primario, ſeu ex fine intrinſeco operis, nec ex fine ex- trinſeco operanti, aut alla alia circumſtantiæ & objecto ſecundario ſit honeſtus, aut inhoneſtus; cùm enim in- differentia adtus humani poſſit dupliciter conſide- rari, vel quoad ſpeciem, vel quoad individuum, actus indifferens quoad ſpeciem eſt, qui nullam bonitatem, aut malitiam ſumit ex objecto pri- mario, & fine intrinſeco operis. Acus indifferens quoad individuum eſt: qui nullam bonitatem, aut malitiam moralem deſumit ex fine extrinſeco, alilsque circumſtantiis; hinc tam de actu indiffe- renti quoad ſpeciem, quàm quoad individuum procedit præſens quæſtio, circa quam quatuor famoſæ Theologorum ſunt opiniones: Prima negat dari ullum adctum indifferentem, neque quoad ſpeciem, neque quoad individuum. Ità Cardinalis Palavicinus. Secunda aſſerit dari actum indiffe- rentem in individuo, non tamen in ſpecie. Tertia docet dari actum indifferentem in ſpecie,; non autem in individuo. Ità D. Thomas, Suarez, Bel- larminus, & plures recentiores. Quarta denique aſſerit dari actum indifferentem non tantùm quoad ſpeciem, ſed etiam quoad individunm ità D. Bo- naventura, Scotus, Leſſius. Cum quibus ſit. Reſolutio: dantur actus humani non tantuùm ſecun- dum ſpeciem moralem indifferentes, ſed etiam quoad in- dividuum. Probatur reſolutionis prima pars, Auth. S. Auguſtini lib. ſecundò de ſermone Domini in monte cap. 29. Sant quædam facta media, quæ poſſunt boné, vel malb animé fieri, de quibus remerarium eſt judi- 8 garxe. N S care. Itèm Auth. D. Hieronymi Epiſt. 89. ità ſori⸗= bentis: bonum eſt continentia, malum eſt lusuria; inter utrumque indifferens ambulare. Item Auth. 8. Thomæ bic quæſt. 18. art. 8S in. Q. ubi ità loqui- tur: Adtus omnis habet ſpetiem ab objecto relate ad principium actuum bumanorum: quod eſt ratio. Unde ſi objectum acts incladat aliquid conveniens ordini ra- tionis, erit aâtus bonus ſecundum ſuam ſpeciem, ſicut dare eleemoſinam indigenti; ſi autem includat aliquid re- bugnans rationi, erit attus malus ſecundum ſpeciem, àt furari, & tollere aliena. Contingit autem, quòd ali- quod objeétum non includat aliquod pertinens ad ordi- nem rationis, ſicut levare feſtucam de terra, ire ad campum &c. & talis actus ſecundum ſpeciem ſuam ſunt indifferentes. Probatur ſecundò ratiene. Quædam objecla prima- ria ſpecificativa aduum humanorum in genere entis nullam ſecundùm ſe præcisé conſiderata, ſe- clusisque omnibus circumſtantiis, & fine extrin- ſeco, habent moralitatem objedtivam boenitatis; vel malitiæ, illa nimirum, quæ nec præcipiuntur;, nec conſuluntur, nec prohibentur, ſed puré per- mittuntur, vel à lege divina, vel humana: ergo tali caſu objecta ſecundùm ſe nullam poflſunt in- fundere moralitatem in actus, quibus eliguntur, aut repudiantur, adeôque per ſe non poſſunt ſpe- cificare actum humanum in genere moris: ergo actus verſantes circa talia objecta nec funt mora- liter boni, nec moraliter mali, in quantùm præ- cisé comparantur ad talia objecta, & ſecluſo omni reſpectu ad circumſtantias objecti, finémque ex- trinſecum operantis; atqui adtus humani, qui nec ſunt boni, nec mali ex obje do primario, & ſpe- cificativo eorundem in genere entis vocantur in- differentes ſecunduùm ſpeciem in genere moris: ese⸗ on= Co ſtati licut gwi d e qui ſeevn jedtum tales keltue⸗: nec m 4 fſaenod bent, honell lrunti huma bus mMann gldcl 1 ſeciem Us dete NNW bon, Do iate Datur inmed noſe. kalis. num. VII. Prope DeEr cn, Klen ung, 4 ſogt⸗ lan 4 . Uc⸗ i ⸗ ut daft did e lieh, Aud l⸗ Sli⸗ 1 i 4 an t 6 e , E⸗ Strla⸗ latis, untar, 4 e W⸗ 1a! el OHunt in⸗ 9 ,. tu ſolnat, H lintſhe⸗ 18: e vnt on thn 5 Jolontl 1 gin , & 7 cnt nh⸗ N. „ 69 275 SB⸗ Confermatur primo. Actus humani ſpeciem mora- litatis deſumunt ab objeéto primario, adeôque ſicut actas illi dicuntur boni ſecundùm ſpeciem, qui tendunt in primarium objectum de ſe bonum, & ε contrario illi ſecundàm ſpeciem cenſentur mali; qui tendunt in objectum de ſe malum, ità illi erunt ſecundùm ſpeciem indifferentes, qui habent ob- jectum ex ſe indifferens ad bonum & malum; atqui tales adus plures ſunt, nam ambulare, levare feſtucam &c. ex obfecto non habent bonitatem, nec malitiam, ſed ad utrumque ſe indifferenter ha- bent, unde etiam poflunt ex bono fine extrinſeco honeſtari, & ex malo vitiari: ergo. Confirmatur ſecundè. Comuniter dicitur, quod ſint aliqui actus humani boni, quia præcepti, ùt abſtinere à carni- bus die veneris; alii verò mali, quia prohibiti, ut manducare carnes die veneris: ergo ſignum eſt; quòd iſli actus ſint indifferentes ſecundùm ſuam ſpeciem, & quòd poſſint ex adjunctis circumſtan- tiis determinari ad bonum, vel ad malum; ſi enim ſecundùm ſuam ſpeciem eſſent determinatè boni- vel mali, dicerentur à contrario præcepti, quia boni, vel prohibiti, quia mali: ergo. Probatur ſecunda pars Reſolutionis primèꝑ. Autho- ritate Concilii Conſtantienſis ſeſtone 17. ubi dam- natur art. 16. Joannis Huſs, qui talis eſt: Diviſis immediata humanorum operum eſt, quod ſint vel vir- zuoſa;, vel vitioſa &c. Atqui ſi nullus daretur mo- ralis, & humanus in individuo indifferens inter bo- num, & malum, illa diviſio eſſet immediata, quòd aſſleruit Huſs: ergo. Item Authoritate Alexandri VIII. Annô 1690. die §. Septembris damnantis hanc propoſitionem: Omnis hbumana akctio deliberata eſi DEI dilectio, aut mundi, ſi DEI; Charitas Patris eſt;, ſi mundi concapiſcentia carns, boc eſt mala eſt: L S 2 erge . . ergo inter actiones bonas, ſeu meritorias & pec- caminoſas dabitur actus in individuo indifferens. Neque dicas. Similes actiones, non eſſe adtiones humanas, ſed tantùm hominis. Nam contrà eſt; quia Concilium Conſtantienſe explicitè loquitur de humanis operibus, non autem de operibus homi- nis: Alexander autem VIII. explicité nominat actionem humanam deliberatam, non autem ponit actionem hominis; item Authoritate ſandti Gre- gorii bomilid 27. in Evangelia, ubi loquens de di- lecçtione proximorum, quæ procedit non ex Cha- ritate, ſed ex affedu cognationis, & carnis, ex una parte negat talem dilectionem eſſe actum vir- tutis, ex altera vero affirmat malam non efſe, nec ei ſacra eloquia contradicere: ergo ſequitur eſſe indifferentem, cum nec bona, nec mala ſit. Probatur ſecundò ratione. Si non daretur adtus in- differens in individuo, hoc eſſet ideo, quia actio- nibus noſtris tenemur tendere ad DEUM tanquam ad finem ultimum ſupernaturalem; ſed hoc nihil facit: ergo. Probatur min. quia hæc lex ratione cujus habemus, quòd teneamur noſtris actionibus tendere in DEUM tanquam in finem ſupernatura- lIem, eſt ſolùm lex poſitiva, & affirmativa, non verô negativa; atqui lex affirmativa per hoc di- ſtinguituz à negativa, quod hæc obliget ſemper, & pro ſemper, illa verò ſemper, ſed non pro ſemper: ergo non tenemur ſemper, & omnibus noſtris actionibus tendere ad ultimum finem, etiam deliberatè agentes: quia etiam deliberaté agens non teneor ſemper elicere amorem DEI, ſed poſ- ſum deliberatè omittere, quia lex amandi DEUIM eſt affirmativa: ergo à pari. Confirmatur. Nullum datur praceptum nos obligans ad omnes noſtras actiones deliberatas referendas ad ultimum finem: ergo erg nec tale con G herle ſor⸗ cipere uamer keeit. non p mur, lant, Torion talis Doß commo Imaſa; e ſhega NtN (K: Ohos eltbe nliſe⸗ Drol doonn W eſ de iſen eſt o mié Part IIlan imper s ne vntrd el, glitur e 1s homi⸗ Nominat n honit Gi Gr⸗ s Ee ei⸗ der⸗ ll, Aunn il⸗ ele, ee tur d 1t ls i⸗ ⸗ quam ibil mone Nortos etnatunt⸗ li, l t loe di⸗ 4 ſenpet, ſon Onrlns em, alu ettte 11 l llß, cik nei. 00 ergo poterit dari adtio in individuo indifferens quæ nec ſit bona, nec mala. Probatur ant. prim quia tale præceptum eſſet naturæ humanæ graviſſimum contra illud Matthæi 11. Jagum meum ſuave eſt, & onus meum leve. Secundè licèt DEUsS habeat perfetiſſimum Dominium noſtrarum actionum, & ſi præcipere vellet, pro poteſtate Dominii ſui præ- cipere poſſet omnes actus noſtros ad ſe referri, id tamen pro fragilitate, & imbecillitate noſtra non fecit, nec id præcipere conveniens erat. Tertis non poteſt aſſignari, à qua virtute ad id obligare- mur, non ex præcepto Charitatis, ùt aliqui vo- lunt, quia illud affirmativum eſt, & non obliga-⸗ torium pro ſemper, neque ab ulla alia lege: ergo talis lex non datur. Probatur tertid, Appetitus commodi, & fuga in commodi naturalis non eſt in individuo bona, aut mala; ergo eſt actus indifferens. Probatur ant. non ſpedat ad ullam virtutem moralem: ergo non eſt moraliter bona: nec eſt ulli virtuti morali oppo- ſita: ergo nec moraliter mala: ergo naturalis ali- cujus commodi appetitus etiam deliberatus aut deliberata incommodi naturalis fuga eſt moraliter ndifferens: exgo. Prohatur quartò. Deliberata nolitio exequendi bonum aliquod v. g. Paupertatem, aut obedien- tiam eſt adtus moralis in individuo; atqui ille nee eſt bonus, nec malus: ergo eſt in individuo in- differens. Prima pars min. probatur. Quia nolitio eſt omiſſio majoris boni, nec eſt laude, nec præ- mié digna: ergo non eſt moraliter bona. Secunda pars min. etiam probatur. Scilicet non eſſe malum. IIla nolitio non eſt mala, cujus objectum non eſt imperatum, ſeu ſub præcepto; atqui objectum hu- jus nolitionis non eſt imperatum, nec ſub præ- 8 3 cepto: ecepto: ergo illa nolitio non eſt mala. Probatur mis. quod eſt merum conſilium non eſt ſub præcepto; atqui conſilia Evangelica ſunt mera conſilia: ergo non ſunt imperata, nec ſub præcepto. Oppoſitorum Solutio. Oieie primòé. Si daretur actus indifferens in ſpecie, tunc inter bonitatem & malitiam da- retur medium; atqui hoc non datur: ergo. Pro- batur min. Inter privativè oppoſita non datur me- dium; ſed bonitas & malitia ex objecto ſunt pri- vativè oppoſita: ergo inter illa non datur medium, ſcilicet indifferentia ex objecto; Reſpond. con. maj. neg. min. probationi dſt maj. inter privative op- poſita non datur medium in principio ſuſceptivo, ſive in ſubjecto apto con. quando ſubjectum non eſt aptum aeg. maj. ſimiliter diſt. min. & neg. conſ. Nam licèt cæcitas, & viſus ſibi opponantur pri- vative, tamen murus utpote ſubjectum Cæ&ε citatiss vel viſionis incapaz, & ineptum, nec videns, nec cæcus dicitur: ſic etiam, quia non omnis actus moralis eſt principium ſubjectivum, & ſubjectum capax Bonitatis, aut malitiæ ex objecto deſumptæ, ſed ille ſolum, qui habet objectum honeſtum, aut turpe; unde actus neuter aut indifferens, non eſt ſu jectum aptum bonitatis, vel malitiæ ex objecto, quamvis ex circumſtantiis & fine extrinſeco bonus fieri poſſit, aut malus. Si inferas: ergo actus in- differens non eſt moralis, quia non eſt capax fun- dare rectitudinem virtutis, vel difformitatem vitii: naâm contra : quia ad actum moralem ſufſicit, quèòd pofſſit fundare rectitudinem virtutis, vel difformitatem vitii ex circumſtantiis, actus autem ex oby ecto indifferens eſt aptitudinaliter bohus, e mWalus mal tdu del 1 hon cimi finen cise bile aliuc amor Objes per Zenti , venjen ſprin eAumm No guod Wde gue Cci dod gade Ap Ven ven lare lito tur hon ſiye Ncii⸗ rrcen la: a teng in nr⸗ . . nr ⸗ n . medium, t⸗ line o⸗ eplin MN cutſ. t Nti ⸗ itens, is ans bjeclun unpte, l, n .borut dis gult⸗ en Nil »S33 279 682- malus per ordinem ad circumſtantias, ſeu in quan- tam referibilis eft ad finem honeſtum, vel inho- neſtum extrinſecum: ergo. Dices: Actus eò ipséò, quòd ſit referibilis in honeſtum finem eſt honeſtus; ſed actus, quem di- cimus indifferentem, eſt referibilis ad honeſtum finem: ergo eſt honeſtus, & non erit indifferens. Reſp. neg. maj. aliquid enim non dicitur ideò præ- cisé bonum honeſtum, quia eſt utile, & referi- bile ad honeſtum finem, ſed quia, licèt propter aliud non amaretur, ſed propter ſe præcisè adhuc amor ille honeſtus eſſet. Deinde actus, qui ex objecto eſt bonus, eſt referibilis in honeſtum finem per ſe & proximè, actus verô ex objecto indiffe- renti remotè tantùm, & per accidens. Obiicies ſecunde. Omne objectum, vel eſt con- veniens naturæ rationali, vel non conveniens: ſi primum? actus eſt bonus. Si ſecundum? actus eſt malus: ergo nullus datur indifferens quoad ob- jectum. Reſpond. Iy conveniens eſſe æquivocum;, poteſt enim accipi, vel poſitivè, id eſt pro eo; quod ratio approbat præ oppoſito, vel negativè, id eſt pro eo, quod ratio non improbat, licèt ne- que approbet, ſimiliter ly zon conveniens poteſt accipi vel poſitivè, id eſt pro eo, quod ratio re- probat præ oppoſito, vel negativè, id eſt pro eo; quod ratio non approbat, licèt neque reprobet. Si primé modéô accipiatur ly conveniens, & diſcon- veniens, tunc nego omne objectum elle vel con- vVeniens, vel non conveniens rationi, nam ambu- lare nec approbatur à ratione poſitivè præ oppo- ſito, nec reprobatur. Si ſecundéô modé accipia- tur, tunc nego objectum eo ipſo eſſe bonum, & honeſtum, quòôd negativèe ſit conveniens rationi; ſive quòôd non reprobetur à ratione; aliud nam- 8 4 que que eſt eſſe Præcis licitum „ aliud eſſe ſimul honeſtum. Ad eſſe præcisè licitum ſufficit non diſplicere rationi, ſed eſſe honeſtum inſuper re- quirit, ut placeat naturæ rationali, & rectæ ra- tioni, & evadat materia laudis. Objicies tertio. DEUs ordinando hominem ad fi- nem ultimum, nihil fruſtraneum inſtituit ad finis conſecutionem; Atqui obſeda ex ſe indifferentia eſſent fruſtranea, nam nibil conducerent ad finis conſecutionem: ergo talia objecta non dantur: er- go neque actus indifferentes quoad ſpeciem. Reſp. neg. min. quia talia objecta indifferentia, licèt hic & nunc nihil in genere moris actu conducerent, poſſent tamen conducere per appoſitionem finis extrinſeci, aut alterius circumſtantiæ ad finem ul- timum: ergo non ſunt fruſtranea, tunc enim ſo- lùm eſſent fruſtranea, ſi ipſorum electio, aut repu- diatio in nullis omnino circum ſtantiis conducere poſſent ad finem ultimum. Deinde talia objecta non eſſent fruſtranea, quia poſſent ordinari ad fi- nem naturalem, & ad ſublevandam aliquam indi- gentiam naturæ. Objicies quartò., Objectum actuum voluntatis ne- ceſſariò eſt bonum, vel ergo eſt bonum honeſtum, vel utile, vel delectabile; ſi honeſtum eſt? hoc ipſo eſt bonum morale, ſi dele ctabile? & non honeſtum, hoc ipſo eſt malum, ſi utile, aut ſiſtit in ipſo tan- quam fine, & ſic eſt malum, quia perverſitas eſt frui utendiz juxta Axioma Auguſtinianum, aut refertur in aliquem finem, & ſi referatur ad finem debitum eſt actus bonus, ſi ad indebitum eſt malus: ergo. Reſp. cum diſt. neceſſariò eſt bhonum vel Phyſicè, vel moraliter con., ſemper bonum moraliter neg- Objectum indifferens (quod nec eſt præceptum, nec conſultum, neque prohibitum, ſed puré per- miſſum — miſſa tia, circ hon le, cat 1o; malun potel it tiam, Die jel en Vel p pract Ne aun objech tum? Rbonn Poneſin lum eon. Z vel n Nam At e oppe qui⸗ tant Qun tant bon Hne ue fon pett eden 1 fu⸗ etertin A bni t . eſ⸗ ſcuki Geent, is gen ⸗ nin ſ0. keyl⸗ uere Ah⸗ M⸗ te ke. nellon eio⸗ ellun ſen⸗ 4 5 ii leſenng Cebiton ege 5 miſſum à lege) eſt honeſtum, non actu, ſed poten- tiâ, quia poteſt honeſtari ex fine extrinſeco, Vel ex circumſtantiis adjunétis, cum hoc autem, quod ſit honeſtum in potentia, poteſt eſſe actu, vel deleéctabi- le, vel utile, ità tamen ut delectabilitas non exclu- dat honeſtatem, quam poteſt habere ex fine adjun- cto; nec utilitas ſit determinata ad bonum, vel malum, ſed indifferens ad utrumque, in quantùm poteſt vel ad bonum, vel ad malum finem referri; & ità habere determinatam bonitatem, aut mali- tiam. Dices: Omne objecdtum in rerum natura exiſtens vel eſt præceptum, vel conſultum, vel prohibitam, vel puré à lege permiſſum; Atqui omne à lege præceptum conſultum permiſſum eſt licitum, om- ne autem prohibitum eſt illicitum: ergo omne objectum à parte rei exiſtens eſt licitum vel illici- tum: Atqui omne objedtum licitum eſt honeſtum, & bonum, omne autem illicitum eſt malum, & in- honeſtum: ergo omne objectum eſt bonum vel ma- lum: ergo nullum indifferens: ergo &c. Reſp. con. primé Syllogiſmé diſt. ſubſumptum: omne obje- Stum licitum eſt bonum, & honeſtum, vel poſitive, val negativè con. ſemper politivè neg. ſubſumptum. Nam objectam ideo licitum, quia eſt præceptum, aut conſultum, eſt bonum honelſtum politivè, pro- ut nimirum bonum malo, & honeſtum inhoneſto opponitur. Objedtum autem ideo præcisé licitum, quia eſt purè permiſſum eſt bonum, & boneſtum tantùm negativè, ſeu non malum, adeôque obje- ctum tantùm permiſſive licitum opponitur malo tantùm diſparatè, potéſtque evadere aut poſitivè bonum, aut poſitivè malum ex circumſtantiis, & fine extrinſeco, his autem ſecluſis neque eſt dignum laude, nec vituperié;, nec pœnæ obnoxium, aut meri-⸗ „ 8 263 282 83. meritorium præmii, adeôque in genere moris in- differens. Objicies quintò. Obje dum, quod primam & fub- ſtantialem moralitatis ſpeciem dat actui humano, eſt primarium ſpecificativum actůs moralis; Atqui finis extrinſecus, & circumſtantiæ dant primam & ſubſtantialem moralitatis ſpeciem illi actui, qui ecam non habet ex fine ſuo intrinſeco: ergo finis extrinſecus & circumſtantia ſunt objectum prima- rium talis adtus moralis: ergo nullus datur actus humanus, & deliberatus, qui ſit indifferens ex ob- jecto ſuo primario. Reſp. diſt. maj. objectum quod primam & fubſtantielem moralitatis ſpeciem dat actui, eſt primarium ſpecificativum in linea & ordine morali con. eſt ſimul ſemper etiam primarium, in linea, & ordine Phyſico & intentionali zeg. maj. con. min. ſimiliter diſt. conſ. ergo finis extrinſecus; & circumſtantiæ ſunt tali caſu objectum prima- rium in linea, & ordine morali con., ſimul etiam in ordine Phyſico & in linea entis neg. conſ. & ſi= militer diſt. ilatum. Præſens quæſtio de hoc pro- cedit, utrum omne objectum primario ſpeeificans a dam humanum in ordine Phyſico, ſemper ſimul. ſpecificet eundem actum in ordine morali, utrum v. g. vinum lege permiſſum ſicut in genere Phyli- co bibitionem ſpecificat, & diſtinguit ab omni alia bibitione v. g. aquæ, neceſſariò fimul fpecificet eandem bibitionem in genere morali, ipsamque conſtituat honeſtam, aut inhoneſtam præſcinden- do à fine extrinſeco, & omnibus cæteris cireum-⸗ ſtantiis. Objicies ſexto. Contra ſecundam partem concluſionu: ab Authoritate ſeripturæz, quia Chriſlus dicit, 4ai non eſt mecum contra me eſt, qui autem agit actum indifferentem non eſt cum Chriſto: ergo. Serundè quia ] gula anir nat refe cens ſire Iente tes v gue gol ladif Rel We Zitar ſer Pt ne, loltus, labencl liabolt win. natan- er cite decuy tiatip N DhI que erer de⸗ niti judi diͤr beam lnn Wtl⸗ K. numan, 1 4t Dklmnn i, gi do fni⸗ tim. ut 1nn es. ngnel gen Kortie⸗ funt, leels, Nima⸗ ctiam El. Ne W⸗ deincem Unl utun quia jubemur lege divina DEIIM diligere ex tot animo; atqui non jubemur intenſivè omnem co- natum adhibendo: ergo extenſivé omnes acus referendo ad DEUN. Tertis quia Apoſtolus di- cens: quilibet recepit prout geſſit, ſive bonum, ſive malum non videtur agnoſcere aétus indiffe- rentes: ergo. Quarié quia tales actus indifferen- tes videntur eſſe juxta S. Gregorium otιο, adeoô- que mali. Quinté quia S. Pater Bernardus ait: quod in via DEl non progredi (hoc verò fit per a tus indifferentes) ſit regredi, quod eſt malum: ergo. Reſp. ad primum Explic. ſeripturam, & intelligi- tuc ipſum actuale exercitium operandi zeg. intelli- gitur ipſe ſtatus quaſi habitualis con. ſenſus igitur ſcripturæ eſt, non quéôd omnis actio humana ſit bo- na, vel mala, ſed quòd homo in ſtatu habituali ſit juſtus, aut peccator, adeôque, qui ſecum non eſt habendo gratiam, ſit contra ſe, quia eſt mancipium diaboli; quod & nos dicimus. Ad ſecundum diſt. mwin. non jubemur intenſivè omnem abſoluté co- natum adhibendo con. omnem reſpedtivè zneg. min. & conſ. Omnem conatum, quem reſpe du DEI & circa DEIIM poſſumus habere, debemus elicere. Secunds debemus ex omnibus viribus DEUM appre- tiative ſaltèm diligere, non pro omni tempore, aut omni actione, ſed pro eo tempore, quo amor DEI præceptus eſt; omnes vires noſtras, omném- que conatum ad diligendum DEIIM debemus ex- erere. Ad tertium dico: Apoſtolum ſolum loqui de actibus, qui ſub judicium præmiativum, vel pu- nitivum cadunt, adeôque, quod omnis homo tale judicium ſubibit, eò, quod non omnes adtus homi- nis poſſint eſſe indifferentes, cùm multos actus de- beamus elicere ex præcepto, quos non eliciendo, ſumus hoc ipſo mali. Ad quartum dico illos s eſle eſſe otioſos, qui carent juſta neceſſitate, vel pia utilitate,; quando hæc adeſſe debet, quia verò hæe non ſemper debet adeſſe; ideô dari poſſunt adus indifferentes, qui non ſint otioſi. Ad quintum di- co 8. Bernardum ſolùm aſſerere, quod Religioſus non tendens ad perfectionem per opera ſibi præſcri- pta in Religione, regrediatur deficiendo paulatim ad negligentias majores, quæ ſimul ſumptæ poſ- ſunt in Religioſo conſtituere peccata contra ten- dentiam ad perfectionem, non negat autem gene- raliter actus indifferentes. Vel etiam ſecundùàm alios dici poteſt S. Bernardum hic loqui aſceticè, non ve- 10 Theologicé. Objicies ſeptimè, Quia S. Auguſtinus lib. ſecundo de beccats, & meritis cap. primo, negat poſſe volunta- tem conſiſtere in medio, ut neque ſit bona, neque mala; item ait cavendum eſſe, nè cum Philoſophis faciamus aliqua media: ergo. Secandé quia no- ſtra ſententia videtur coincidere cum damnata ut Innocentio XI. ergo. Reſp. ad primum S. Auguſti- num ſolum aſſerere, quòd voluntas ſpectata quoad ſtatum habitualem nequeat conſiſtere in medio, hoc eſt, ut nec ſit juſta, nec injuſta, non loquitur au- tem de voluntate quoad actum. Altera S. Augu- ſlini Authoritas, loquitur in circumſtantia, ubi ur- get præceptum, non verô aliàs, ſiquidem alioquin non poſſet ſalvari doctrina S. Auguſt. aſſerentis cæ- remonias legis veteris tempore medio neque bo- nas, neque malas fuiſſe. Ad ſecundum Reſp. pro- poſitiones damnatas ſolùm convincere, quògd illicitæ ſint actiones, ubi finis naturalis alicujus actionis ſecluditur poſitivè, & intenditur ſola voluptas; non veréô ſi operans præcise negativè ſe habeat, feili- cet operationem ſuam non referendo ad ultimum finem; & hinc haud dubiè optimè ab Innocentio XI. L damnata mr lere tum lam Cun tura tione guem cxeloe kentun 6 guitun teygarn dent tur al Cutam us ure: ut, gu endd homo iar⸗ verd re D Konlie dete N The erge tual lem tur viti. Ril nr i tun d bo teſeri⸗ uletin ſol. n el⸗ gene⸗ lnaor lon ſe⸗ ltlo volunti⸗ egue no⸗ ta ut kolli Ard 6o de tut A⸗ ,Al⸗ Ubiul⸗ ſocnen ti ⸗ e ſo. M Ullen lio⸗ 16 4AA CNN . 233 285 Sa95. damnata eſt hæc propoſitio numerô odtava, eome- dere, & bibere propter ſolam voluptatem non eſt pecca- tam &c. Itèm numeré nona: Opus conjugii ob ſo- lam voluptatem exercitum omni penitus caret culpa & c. Cum utraque hæc actio mala ſit: quia ipſamet na- tura comeſtioni finem propoſuit ſcilicet alimenta- tionem animalis, conjugio prolis generationem, quem finem ſi operans poſitivè ab utraque actione excludat, peccat contra naturam, & finem ab ea in- tentum. Objicies o&c. Si dantur actus indifferentes ſe- quitur, quod, cûm bruta omni actu naturâ ſuâ tendant in ultimum finem, bruta magis lau- dent DEUM, quàm homo. Secund?, quòd den- tur aliqui actus, quorum DEUsS non habet majorem curam, quam de adctibus brutorum, quia ambo actus pertinent ſolùm ad providentiam ordinis na- turæ: ergo. Reſp. ad primum diſt. ſequelam. Sequi- tur, quòd magis laudent extenſivè ly magis acci- piendo con. accipiendo ly magis pro melias neg. quia homo glorificat DEUM formaliter, & obje Kivè, ſe ipſum movendo ad glorificandum DEUM; bruta verò objectivè tantùm. Ad ſecundum Reſp. habe- re DELIM de his actibus providentiam Majorem conſiderando, an non à natura actüs indifferentis deflectant ad bonum, vel malum, quod ſecus eſt circa actus brutorum. Objicies nong. Omnia opera hominis juſti ſunt Theologicè bona: ergo opera injuſti ſunt mala: ergo ſicut non datur medium quoad ſtatum habi- tualem voluntatis, ſic neque quoad ſtatum adtua- lem. Confirmatur. Voluntas de ſe bona contamina- tur quolibet opere malo ergo etiam opus bonum vitiatur ex ſtatu malo peccatoris. Reſp. diſt. ant. ſi illa referat ad DEUN con. ſechs neg. ans. & - militer 2983 286 S9= militer diſt. conſ. & nego conſ. Deinde zrauſ. ant. neg. conſ. Diſparitas dari poteſt, quia per primam ſummé commendatur DEI milericordia, at verò per alterum ſummus DEl rigor extollitur, quod eſt contra omnes Theologos, & 88. Patres aflerentes magis pronum eſſe DEUM ad miſerendum, quim puniendum. Ad Confermationem neg. conſ. Diſparitas eſt: quia speris mali cauſa eſt voluntas libera, à qua proce- dit, & in qua recipitur, adeôque omnino ab adiu vitiatur; At verô ſtatus habitualis malus, non eſt cauſa operis boni: ergo neque politivé tale opus bonum vitiatur à tali ſtatu habituali. Obiicies decimò. Datur præceptum referendi om- nes noſtras actiones ad ultimum finem: ergo. Pro- batur ant. primòè. Quia hoc præceptum videtur con- gruere perfectifſſimo Dominio DEl. Secundo quia aliàs eſſet nobis permiſſa prodigalitas tot actionum ſinè fructu. Tertié, quia ſicuti nihil poteſt fieri ſiné influxu cauſæ primæ, ſic neque ſiné influxu ultimi finis. Qauartò quia, ut ſaltèm ſpectemus ho= neſtatem rationis, videtur hoc exigere diſtinctio ho- minis à brutis quoad operationem. Keſp. neg. ant⸗ Ad probationem priman neg: ant. quia obligatio hoc Dominium recognofcendi eſt affirmativa, adeôque non obligans ſemper pro ſemper. A4 ſecundum neg. ſequel. quia ſi non eſt prodigalitas moderata donatio fadla alteri, cur ſit transmiſſio aliquarum actionum ſinè fine poſitive bono. Ad tertium, diſt. ant. neque poteſt aliquid fieri ſinè finis ultimi in- fluxu, ſi ſit actio per ſe conducens ad ultimum fi⸗ nem con. ſecùs neg. Secands neg. paritatem. Di- Sparitas eſt, quia ſublato influxu cauſæ primæ, ca- rent cauſæ ſecundæ virtute ad agendum, ablato Verô influxu finis ultimi, non tollitur agentibus mora- wora is eſ⸗ mæ? Crea At v. finis peccat ſinche⸗ Conkort etiam e non co teouli fant ſin gaia ſi Proſerl on e nt, ſe Meer 16 bon . (odes cnd N flaxe 1 pledti Pracel Mrs Cork Prope Prine ad tem Ut in , giott 3 4 . Glin ant 1proet⸗ 3D ad nonel e ou nlion⸗ do. M⸗ ur con⸗ , gi onu feri Guxu Rbe fonn⸗ es Ct lio hoe leoge Oulin ORetan cberc let, mi . 1 un ere moralibus vis agendi moraliter. Secundè, Diſpaxri- tas eſt: quia ablato immediato influzu cauſæ pri- mæ aufertur perfectifſimum ejusdem Dominium in Oreaturas, ut docent Philoſophi contra Durandum: At veroô ablato influxu finis ultimi, nulla perfectio finis ultimi aufertur, ùt patet tunc, dum homo peccat venialiter. Ad quartum dico: ad hanc di- ſtinéctionem ſuffcere, quòd ſaltem debeat homo conformare ſuas actiones rationi permittenti. Item etiam ex eo, quòd operetur liberè, quod bratis non convenit. Denique quoòd opera fſua rationis regulâ metiatur, antequam illa ezerceat, ut ſcilicet fiant ſine aliquo exceſſu, & temporis diſpendio, quia ſic evaderent otioſa, quia modus à ratione Præſcriptus in exercitio actuum indifferentium, non efficit, ut ſint opera honeſta, licèt mala non ſint, ſed remaneant in ſua indifferentia. Dices: de lege naturæ eſt, ut amplectamur no- bis bona, atqui tale bonum eſt referre omnes actiones noſtras ad DEUIM: ergo. Secundé Prin- cipe dignum eſt ſolùm operari digna principatu: ergo & heminis eſt ſemper referre omnia ad ulti- mum finem. Reſpond. diſt. maj. de lege naturæ laxe ſumpta etiam pro Conſilio eſt ſemper am- plecti bonum conc. de lege ſtridè diéta, ſeu de Præcepto hoc eſt neg. maj. & conſeq. de lege ergo naturæ hoc eſt, non obligantis, ſed permodum Conſilii aut ſuaſionis bonum ſolummodòè nobis Proponentis. Ad ſecundum neg. ant. quia etiam Principi congruunt aliqui adtus indifferentes, v. g. ad levem naturæ recreationem, & commodita- tem, qui aftus tunc non carebunt omni utilitate, ut in otioſos degenerent. Objicies undecimò. Rationem S. Thomæ: rationis sſt, actus ordinare in finem; ergo ſi intenditur finis bonus bonus eſt adio bona, ſi malus mala. Reſp. conc. totum, ſed dico, quod detur etiam finis indifferens, ſeu bonus negative, & malus negativè, ad quem ſi adum ſuum referat ratio, habetur actus in- differens. Dices: indifferens res non poteſt finalizare: ergo nulla ſolutio. Probatur ant. indifferens ùt tale nequit habere rationem bonf convenientis: neque mali diſconvenientis, quòd ſolet finalizare: ergo. Refſp. diſt. ant. res indifferens, & non habens ratio- nem boni vel mali tranſcendentalis nequit finali- Zare con. res indifferens & non habens rationem boni aut mali poſitivè talis nequit finalizare neg. ant. & conſeq. argumenti, & probationis. Objicies duodecimo cum Patre V'ölcker ex Pallavi- cino. Omnis actus deliberatus in individuo ſpe- Gatus, ſeu cum circumſtantiis, vel eſt juxta, vel non eſt juxta prudens diétamen; atqui omnis actus deliberatus, qui eſt juxta prudens dictamen con- ſciertiæ eſt honeſtus, quia honeſtum eſt id, quod eſt conforme rationi. Omnis qui non eſt juxta prudens dictamen eſt inhoneſtus, juxta illud, quòd non eſt ex fide, peccatum eſt: ergo omnis actus in individuo ſpectatus eſt vel honeſtus vel inho- neſtus: ergo nullus datur indiffetens. Confirmatur. Operatio in individuo ſpectata;, vel elicitur à vo- luntate directa hoc judicio, operatio bæc eſt illi- cita, & tunc actio eſt mala, vel directa hoc judi- cio ſaltem virtuali, hæc actio eſt licita, quod ju- dicium ſequitur voluntas ſaltèm virtualis: non facerem , ſi hæc actio eſſet illicita, atqui vo-= luntas talis eſt bona poſitivè, quia involvit adum obedientiæ: ergo. Confirmatur ſecundé. Qui elicit adum indifferentem ex fine bono, facit acdtum lonum: ergo etiam opera facta, quia licent ſunt ona. hon. mer bor eſt dor bor tion Min. ſtus, ſtus libet ltiye dativ kente nega Dein Uloch i ittent Mam. D at 3 illleit⸗ bitual! Aligre elis ſi eſ Le. quèd hon tet! lt a Nacep Mece 1 nlere, luns, A us In — — lizate: bt tale heqle eigo. tati. t ful. tlonen e x NAA . Aro e. Na; Saus 1con⸗ goc Rſbte 14 a, Pisabr el no⸗ ftnul. Uti el loeſol⸗ cir 4lsi u zol t ein a⸗ 6 2989 See= bona. Probatur conſ. quia agere ſecundàm dida- men prudens, & ùt licitum, eſt ratio Generica boni: ergo. Reſpond. diſt. min. atqui actus, qui eſt juxta dictamen prudens, eſt adtus honeſtus, & Ohus pro rata illa ùt dictamen didtat a Rum eſſe bonum, adeéôque honeſtate, & bonitate propor- tionata dictamini cone., ultra hanc menſuram neg. min. diſz. etiam conſeq. ergo omnis adtus eſt hone- ſtus, vel poſitivè, vel negativè, ſeu non inhone- ſtus con. ſemper polſitivè neg. conſ, nam non quod- libet dictamen didat actionem eſſe honeſtam po- ſitivè, ſed etiam aliquod dictat eſſe honeitlam ne- gativè, quale eſt dictamen regulans actum indiffe- entem: ergo etiam ille actus regulatus eſt ſolàm negativé honeſtus & bonus, adeôque indifferens, Deinde dicdtum Apolſtoli ad hoc ſolùm ſervit, quòd id, quòôd fit contra conſcientiam, ſit peccatum, quod lubens concedo, malè autem hie infertur, quòd ſemper id, quod eſt juxta conſcientiam Per- mittentem ſit bonum poſitivè. Ad Confirmationem pri- mam. Reſp. quoad majorem, quòd non ſit neceſſe, ut adft actus talis: nollem facere, ſi adio hæc eflet illicita; ſed ſatis eſt, quod voluntas talis ſit ha- bitualiter, qualis volitio habitualis non facit adum aliquem eſſe actum obedientiæ. Deinde iſta habi- tualis volitio non dicit nolo facere hanc actionem, ſi eſt prohibita, ſed tantùm dicit nollem facere S&c. proinde ſolum concipitur ex parte operantis, quèd iſte actus eſſet, jam autem actus;, qui eſlet, non poteſt immutare operationem, quæ eſt, uat pa- tet: ergo. Secund trans. maj. neg. min. quia ut ſit actus obedientiæ, ſatis non eſt, advertere ad præceptum, ſed oportet operari ideo, quiaeſt Præceptus, ſicuti inobedientia vera & perfeta non eſt, agere actum Pprohibitum; qui eſt prohibitus, T ſed ſed quia eſt prohibitus, atqui operans adtum in- differentem non dicit ſe operari talem actum, quia licitus eft: ſeu ſic, ut liceitas ſit motivum (ut vult argumentum) nam etiam aliàs operans adum malum ſemper deberet illum operari, quia eſt malus & prohibitus, quod falſum eſt, càùm non quilibet adus malus ſit inobedientia formalis, ſed operatur actum, qui licitus eſt: ergo non elicit acnm obedientiæ. Ad Confirmationem ſecundam. neg. ſuppoſitum conſ. quòd adus indifferens debeat elici, ideo, quia licet; ſi verò conſequens loqua- tur laxé de actu, qui licet, neg. conſ. Diſparitas eſt: quia cum media ſpecificentur à fine, actus in- differens elicitus propter finem bonum, eèò ipsô ſortiri debet bonitatem à fine bone; at veròô ratio liciti, neque eſt finis operationis, neque operatio eſt medium ad illam: ergo operatio non ſpecifi- catur à ratione liciti. Ad probationem reſpondet Maſtrius, quod ratio liciti ſit ratiò magis gene- rica, quàm ratio boni honeſti, & quod is, qui agit ex caulſa liciti, revereatur ultimum finem, re- verentia quadam negativa, non verò poſitivàâ, atque ex hoc poteſt ad Confirmationem primam, & ſecundam alia reſponſio formari. Objicies decimotertiò à pari. Non dantur actus ſu⸗ pernaturales indifferentes in individuo: ergo ne- que naturales. Secundò, non dantur habitus indif- ferentes, nam juxta Ariſtotelem omnes habitus voluntatis vel benè, vel malèé afficiunt ſubjectum: ergo neque actus. Tertié, non datur linea mathe- matica indifferens ad rectitudinem, & obliquitatem: ergo à pari. Quartè, non datur individuum ca- rens omni quantitate, vel qualitate: ergo nee actus carens omni malitia, vel bonitate. Keſp. tranſmiſſa ant. geg. conſ. Diſparitss eſt: Jai cùᷣm uper⸗ ———.,.—————— — — ſi rit ſn⸗ lt⸗ , n 1 AA nin el n non , 1 elcit enn. ebeat bogne⸗ 16 6 in⸗ did nti⸗ herel euf⸗ ucet Ede. enn ſe⸗ num Nil. bien Am tatch⸗ N A lhet⸗ . 8 659 291 66. ſipernaturale ſit id, quod eſt ordinis Divini, debet eſſe perfectivum, adeêque bonum; ſecùs vero eſt de acibus naturalibus. Dixi eranſ. ant. quia il- lud aliqui negant, eò quod dicant aétionem con- ſervativam quantitatis ſine omni ſubjecto, neque eſſe moraliter bonam, neque malam Ad ſecundum tranſ. aut. neg. conſ. EO, quòd habitus ſoluùm fint cir- ca objecta habentia difficultatem, qualia objecta, non ſunt objeéta actuum indifferentium. Dixi tranſ. ant., quia multi admittunt habitus indiffe- rentes; quoòd vero Ariſtoteles talium habituum non fecerit mentionem, inde eſt, quia non ità ſer- viunt ad Poltticam conſiderationem, & moralem. Ad tertium, neg. conſ. quia obliquitas nihil eſt aliud, quam caârentia reétitudinis; Atqui inter reétitudi- nem, & carentiam illius nequit dari medium re- ſpedu ſubjecti apti, quod eſt linea: ergo. At ve- rô licèt bonitas, & malitia ſibi opponantur priva- tivè, hoc tantuùm fit reſpectu ſubjecti apti, ſeu ta- lis adůs, cui debebatur ipſa honeſtas, cùm autem adtui indifferenti non debeatur ipſa honeſtas, ſi quidem objeétum ipfſius non præcipitur, nec pro- hibetur, ſed purè permittitur, ignum eſt, quod in genere moris dari poſſit adus medius inter a dum honeſtum, & inhoneſkum. Secunde, quia bonitas & malitia opponuntur ſibi ſelùm ratione tertii, nempe legis, quam reſpiciunt, quæ ſi non exiſtat, mulla habetur oppoſitio; At verô inter curvitatem, & obliquitatem non eft puré oppoſitio ratione tertii, ſed abſoluta: ergo. Ad quartum, neg. couſ. Diſparitas eſt: quia ſimilia individua ordinantur à natura vel ad operandum, vel ad ornatum univer- ſi, adeoque à natura, quæ nihil facit fruſtra, me- ritô dantur accidentia individuis exiſtentibus pro fine naturæ obtinendo; At verò non habent omnes T 2 astus 63 292 6S⸗ actus finem à lege præfixum, qui ſit bonus poſiti- vé, neque etiam agens tenetur ex intentione ſua omnes aétus ordinare ad finem honcflum: ergo mirum non eſt, quòd poſſint dari aliqui actus in individuo indifferentes. Objicies decimoquartò. Omnis acjus intellects vel eſt verus, vel falſus: ergo etiam omnis actus, vel eſt bonus, vel malus: ergo nullus datur indiffe- rens. Reſp. tranf. ant. quia dantur apprehenſio- nes, quæ nec veræ nec falſæ ſunt: Et ſicut Oratio deprecativa, imperativa, optativa, nec veræ ſunt, nec falſæ, ità nec actus intellectüs per tales Oratio- nes ſighificati, & explicati, neg. conſ. Diſparitas eſt: quia ſi detur affirmativus actus neque verus, neque falſus, ſequitur objectam neque eſſe, neque non eſ- ſe, quod eſt impoſſibile; At verô poteſt fieri, ut non detur lex ſive præcipiens, ſive prohibens: er- go. Secund: quia actus fünt veri, vel falſi per conformitatem, aut difformitatem cum ob ecto. & ſi obje dum exiſtat ùͤt actus enunciat, eſt adlus ve- rus, ſi non exiſlat àt adtus enuntiat, eſt adus fal- ſus, inter exiſtere autem, & non exiſtere nullum datur medium, cum ſint contradiétoria: ergo ne- que inter veritatem, & falſitatem in actibus judi- cativis. Actus vero dicuntur boni, ſi conſormen- tur legi poſitive prohibenti, vel præcipienti, mali verò ii legi difformentur, lex autem cùm ſit ali- quid dependens à libera legislatoris voluntate, ſi nulla lex talem acdtum præcipiens, aut prohibens exiſtat, neque per conſequens talis actus erit bonus vel malus, ſed indifferens. Objiicies decimoquinto. Omnis adlio humana debet eſſe propter aliquem finem, vel mediatè, vel im- mediate, à quo ſpecificatur: ergo vel intendit fi- nem utilem, vel delectabilem;, vel honeſtum; ſi honeſlum? tif ri cipt r Ie⸗ l. llan one⸗ nl. hen⸗ nili Ui⸗ bens vonis — honeſtum? adtus bonus; ſi verò delectabile, erit actus malus, cùm tale bonum ſit malum, & ſaltèm non per ſe appetibile: ergo. Confirmatur. Actus indifferentes ſunt actus permiſſi ob commoditatem naturæ; Atqui tales actus ſunt boni politive, quia ſunt conformes reétæ rationi, com hominis etiam, Üt eſt rationis particeps, ſit conſulere parti ſenſiti- væ, & vVegetativæ: ergo. Reſp. Retorquendo ar- Sumentum totum: ad actus indifferentes in ſpecie. Reſp. Secundò dicendo: quod detur bonum hone- ſtum tum poſitivè, tum negativè, adeôque actus etiam boni tum polſitivè, tum negativè; quod at- tinet bonum dele Rabile dico: illud non eſle appe- tibile per ſe cum poſitiva excluſione finis natura- lis, bene verò alids. ℳd Confirmationem Reſp. neg. min. & cauſalem diſt. ſunt conformes rectæ ratio- ni permittenti con. præcipienti wel prohibenti. neg. conformitas autem prima ſolàùm facit bonitatem negativam. Objicies decimoſextò. Artifex, quotiescunque ope- ratur ùt artifex tenetur operari ſecundùm regulas artis, & hoc ipſo, quòd non operetur juxta illas elicit actum difformem: ergo. Idem eſt de ho- mine, quòd teneatur operari juxta rationem bene. Reſp. primo ſolùm ſequi, quòd ſicuti Artifeæ nihil contrarium ſuæ arti, ſic & homo nihil agere de- beat contrarium rationi. Reſp, Secundo neg. conſ. Diſparitas eſt: quia ars conſiſtit in regulis exiſten- tihus in mente artificis, adeéque ſi operatur ùt ar⸗ tifex, debet operari ſecundum regulas, quia habet regulam, cui opus conformare debet; Homo au- tem moraliter operans non habet ſemper neceſſa- riò regulam, ſeu legem vel prohibentem, vel præ- cipientem, cui actionem ſuam conformare tene- tur: ergo. T 3 Objicies Sa 294 Pi⸗ B Objicies decimoſeptimé. Quod eſt indifferens ad ra- tionale, vel irrationale; eſt ſolùm aliquid generi- cum, & non ſpecificum, aut individuale: ergo etiam quod eſt indifferens ad bonum & malum, non eſt aliquid individuale. Reſp. diſt. conſ. quod eſt indifferens indifferentia ſapiente communitatem ad inferiora non eſt aliquid individuale con. quod eſt indifferens indifferentiâ reſpectivâà ad legem neg. conſ. Nos veròô hic loquimur de indifferentia ſecun- de modéô ſumpta, nam adtus indifferens ôͤt talis nequit ampliùs eſſe bonus, vel malus, animal ve- rò ut indifferens poteſt eſſe rationale; vel irratie=- nale. QuS”TIO XVII. Utrum in eodem altu humano poſ- ſint eſſe plures moralitates? N duphici ſenſu hæc quæſtio intelligi poteſt. Pri- mô, utrum in eodem acétu humano poſſint eſſe plures moralitates ejusdem rationis, v. g. plures bonitates, vel plures malitiæ; in hoc ſenſu affir- mativa eſt communis, ſic enim certum eſt Adulte- rium habere duplicem malitiam, unam oppoſitam temperantiæ, alteram juſtitiæ, & dationem Elee- moſynæ ex motivo Charitatis habere duplicem bo- nitatem, miſericordiæ, & Charitatis, & duplex me- ritum, & ratio præterea eſt: quia moralitas non tantùrm cauſatur ab objeéto, quod in adtu non po- teſt eſſe, nisi unicum, ſed cauſatur etiam à circum- ſtantiis, præſertim à fine extrinſeco; Atqui poteſt unus idémque adtus habere plures fines bonos, vel malos: ergo & plures bonitates, vel malitias, licèt bonitatem, vel malitiam objectivam, non pel- 1t gen 6090 go An. genie eg d n, nol ocd el enn 20 od elt n ſet ſeel. r talt lte⸗ lentis⸗ 3 295 59- ſit habere nisi unicam. Secandé, poteft intelligi in hoc ſenſu: utrum idem actus humanus poſſit habere plures moralitates diverſæ rationis, hoc eſt, utrum idem actus humanus poſſit eſſe ſimul mo- raliter bonus, & malus v. g. bonus ex objecto ſe- cundúm ſe bono, & ſimul malus ex fine extrinſeco aut circumſtantia mala, vel è contra. Affirmati- vam tenent Salas tractatu . Diſp. 3. numero 124. Grannadus tract. 9. Diſput. 3. De Lugo tract. de Peæ- nitentia Diſp. Ir. Sedt. 9. Contrariam ſententiam Verò docent Suarez, Vaſquez, de Rhodes Diſput. 4. de affibus humanis quæſt. unica, ſectione z & ple- rumque recentiores, juxta quos ante Reſolutionem. Certum eſt prim: Quod eligere medium ſecun- dùm ſe licitum proprer finem illicitum, cogni- tum àt talem, ſit penitùs, & totaliter contra pru- dentiam, & rectam rationem, adeôque contra le- gem Divinam, idem eſt de electione medii illiciti cogniti ùt talis propter finem licitum, Ratio eſt quia quod DEUS vult conjungi, non licet homini ſeparare, juxta illud Matthæi 9. Qued DEIIS con- jJunxit, homo non ſeparet: ergo é contra, quod DEus vult non conjungi non licet homini conjungere; Atqui DEus vult non conjungi ea, quorum unum vult, & alterum non vult amari à nobis: ergo non licet ea nobis conjungere amando. Atqui ea quæ ſunt illicita & inhoneſta vult non amari à no- Pis, quæ autem ſunt licita, & honeſta, vult amari à nobis: ergo. Ratio eſt ſecundo juxta receptum a b omnibus axioma: non licet facere malum, ut eve- niat bonum, itém non licet bonum facere mal; At- qui eligens malum medium Ppropter finem bonum facit malum, ut eveniat bonum: ergo. Dizi illi- citumn cognitum àt tale, tum ad præoccupandas ob⸗ jectiones, quæ fieri poſſunt ex caſu ignorantiæ in- T 4 vincibilis; S33 296 62² vincibilis, tum nèé opus ſit hanc reduplicationem ſæpius reépetere. Certam eſt ſecund’. Quôd implicet prohiberi di- recte unum prædicatum actús humani, quin reipſa ſaltèm inditeéte prohibeatur alterum prædicatum, aut realiter identificatum, aut neceſſario connexum cum prædicato directe prohibito; ratio eſt: quia, qui tenetur vitare unum, tenetur reipſa vitare al- terum, aut realiter identificatum, aut neceſſariò connexum cum priore: ergo legislator præcipi- ens unum prædicatum actůs humani, aut prohibens indirecte pracipit aut prohibet alterum prædica- tum, aut vealiter identificatum, aut neceſſariò con- nezum. Jam ſit: KReſolutio: non toteſt idem actus humanus eſſe mo- raliter bonus ex objecto ſecunam ſe bono, & ſimul mo- raliter malus, ex fine extrinſeco, aut circumſtantia ma- la, aut contra. Ità præcitati Authores. Probatur primo, Authoritate ſcripturæ Matthæi 6. Si oculus (id eſt: intentio bona) nequam fuerit, to- zum Corpus tunm (id eiſt: actiones omnes inde ſe- cutæ) tenebroſum erit. Itèm hoc etiam ſatis apertè deducitur ex eo, quod dicit Chriſtus Mathæi 6. vi- dete, néè juſtitiam veſtram faciatis coram homi- nibus, ut videamini ab eis, alioquin mercedem non habebitis: ſi enim ex vana gloria fieret actus bonus, & ſic actui habenti bonitatem adjungere- ur malitia, textus iſte non ſubſiſteret, nam illi actui bono deberetur præmium & merces: ergo. Huc etiam facit Doctrina Chriſti, ſecundùm quam nemo poteſt ſimul duobus Dominis oppoſita man- dantibus ſervire, quæ Doctrina etiam non ſublſi⸗ ſteret, ſi idem actns bonus,; ſimal eſſet malus, tunc enim per illum eundem ſerviretur DEO, & Diabolo. Accedit etiam Authoritas S. Auguſtini lib. ʒ –W tel ter vel ai, Dy iis pri ſit 8 Uden berli⸗ Telotn gtum, exun guin e dl. larid cipi⸗ bens a. Con. ⸗ e⸗ M⸗ —— 633 297 889- lib. contra mendsçium Cap. 1r. dicçentis: nil poſſe dici abſurdius, quam opus aliquod eſſe ſimaul juſtum, & injuſtum: ergo. Probatur ſecundò ratione. Ut aliquid ſit ſimplici- ter malum ſufficit unicus defectus, ad bonum au- temm requiritur, ut omnes circum ſtantiæ ſint bonæ, Vel certè, ut nulla ſit mala: bonum enim ex integra“ cauſa, malum ex quolibet defedta „ juxta axioma Dyoniſii commune omnibus Theologis, quod ab .. . . . . — iis ſic ſolet explicari, ut actus aliquis, vel effedtus ſit bonus, integrum complegum cauſarum, ſeu principiorum debet eſſe bonum, ut autem a dus ſit malus, ſufficit, ut vel unum Pprincipium ſit malum, ſeu defectuoſum; atqui 19 01 rantis eſt malus, actus ex tali fine factus habe circumſtantiam malam, & defectum: ergo eſt ſimpliciter malus. Conſi matur. Im poſſibile eſt, ut aliquis adlus ha- beat omnem perfectionem debitam & aliquam non habeat: ergo etiam ut aliquis actus ſit ſimul bo- nus, & etiam malus. Probatur tertio., Electio medii ſecundùm ſe liciti, Ppropter finem illicitum, aut viciſſim, eſt totaliter difformis dictamini prudentiæx, & legi divinæ, atqui ompnis actus humanus totaliter difformis dictamini prudentiæ, & legi divinæ eſt totaliter malus: ergo eleéctio medii fecundùm ſe liciti, & boni propter finem illicitum, & malum eſt tota- liter mala: ergo repugnat adtus humanus partim bonus, partim malus in genere moris. Probatur quartò. Implicat ut ex duobus prædica- tis realiter identificatis in aliquo, aut ſaltèm ne- ceſſaris connexis, unum ſit prohibitum, adeéôque malum, quin etiam alterum zeipſa indire Aé ſal- tem ſit prohibitum & malum; atqui illud prædi- catum 4 1 catum reſpe tivum, quô actus humanus in indi- viduo confideratus reſpicit obje dum, elt realiter identificatum, aut neceſſariò connexum cum præ- dicato reſpestivo, qu idem actus reſpicit finem extrinſeeum, aut circumſtantias: ergo implicat ut idem adtus humanus ſit prohibitus, & malus, qua- tenus reſpicit objectum, & non ſit reipſa prohi- bitus, & malus, quatenus reſpicit finem extrin- ſecum, & circumſtantias, aut viciſſim: ergo. Oppoſitorum Solutio. Bjiicies primo. Sicut Chriſtus Matthæi 6. dicit ſi oculus tuus nequam fuerit, totum Corpus tuum tenebroſum erit, ità verſu immediaté præ- cedente ait: ſi oculus tuus ſimplex fuerit, totum corpus tuum lucidum erit: ergo ſicut intentio mala reddit electionem malum, ità ècontra eleclio bona reddit electionem bonam: ergo. Reſpond. Chriſtum eo loco reprchendiſſe hyppocritas, qui- bus nihil deerat, ut illorum actiones eſſent bomæ zæter bonam intentionem: inde tamen non ſe- quitur, quòd intentio bona poſſfit honeſtare actio- nes malas: quia hic tantùm fermo erat de actio= Hibus ex ſe bonis. Objicies ſecundéò. S. Thomas ſecunda ſecundæ quæſt. F. art. k. in CQ. dicit. Redditio æqualis, habet redti- tudinem juſtitiæ qualitercanque, ſive boné, ſive maléò anim fiat: ergo. Reſpond. S. Doctorem hic nihil aliud velle dicere, quàm, quòd in tali redditione non ſit rectitudo juſtitiæ formalis, ſcilicet in eſſe virtutis, ſed ſolum materialis, & quantùm ad fubſtantiam. Objicies rertiü. Dum quis urgente præcepto elce- moſynæ Pauperi fubvenit ob vanam Gloriam, . implet ill⸗ lellte mn. t finen cat u . lli⸗ obi⸗ Kttin⸗ ſ lps r. totun Antio Gio Ond. gi. ore oa l⸗ ANio⸗ ACo⸗ impliet Prerteptum, atgoi præceptum de actu bono non poteſt impleri, nisi per actum bonum: ergo talis adtus eſt bonus; ſed etiam fimul eſſet malus, ob finem vanæ Gloriæ: ergo. Reſpond. diſt. min. præceptum de eliciendo actu, moraliter, & for- maliter bono non poteſt impleri, nisi per actum moraliter, & formaliter bonum con. præceptum de eliciendo actu tantùm materialiter, & Phyſicè bono neg. min, ſimiliter diſt. conſeq. Quædam præcepta ſolùm præc cipiunt aétum externum, adeôque ſo- lam materialem ,„ & hylicam bonitatem, & hæc præcepta impleri Dor ſſunt per ſolùm adum exter- num materialiter & Phyſicèe bonum, quædam au- tem præcepta directe præcipiunt adum internum, ejúsque bonitatem moralem, & formalem hone- ſtatem, qualia ſunt præcepta Fidei, Spei, Chari- tatis, * hæc præcepta impleri non poſſunt, nisi per actum moraliter, & formaliter bonum. Objicies quarts. Quamvis homo laberans ex po- dagra non Ppoſſit dici ſanus ſimpliciter, poteſt ta- men dici ſanus ſecundùm quid, ſi habeat ſanos oculos: ergo & adtus humanus potelt ſecundum quid eſſe bonus, & ſecunduùm quid malus. Reſp. neg. conſeq. Diſparitæs eſt primè: quia ſanitas corpo- alis reperitur in fubjedto realiter diviſibili, & in Ntis fubjecti partibus, adeoque poſſunt una, Ve R s partes ejusdem ſubjecti habere ſanita- tem, eliqua autem non habere, & ſic idem cor- pus dici fanum quoad aliquas partes, quoad alias autem non. At veroô bonitas ſeu honeſtas, vel in- honeſtas recipitur in ſubjeéto, hoc eſt, in actu in- divibili realitor, qui actus hoc ipſo, quod rea- liter indiviſibilis ſit; non poteſt ſimul eile ſub forma, & ſub privatione talis formæ. Diſpatitas eſt ſecundâ. Quia bonitas & honeſtas actuum huma- norum, 33 300 norum, eſlſentialiter dependet 3 dictamine pru- dentiæ, ita, ut non poſlit ab objedto ſecundͤm ſe bono devenire in actum, nisi prucentis dictet, ex nulla parte, adeéôque ex nulla circumſtantia, i intet quas elt etiam finis extrinſecus, adeſſe defectum: bonam enim ex integra cæluſa &c. Atqui non potelſt pru- dentia dicdtare, quod ex nulla parte adſit defectus, ſi adlit malus finis extrinſecus, & conſequenter non poteſt actus ex tali malo fine procedens con- formari dictamini prudentiæ, adeéôque nec eſfle bonus. Objiicies quintò. Virtus intelleétualis poteſt con- currere effective ad actum malum v. g. habitus ſcientiæ ad ſpeculationem ob malum finem; ergo & virtus moralis. Reſp. neg. conſeq. Diſparitas eſt: quia virtus intellectualis non hsbet pro objedto bo. num morale, ſed verum, ideéôque non inclinat ad bonum, neque dat Iuis actibus bonitatem;, ſed ve- ritatem, unde non eſt opus, ut actus procedens à virtute intelle Quali ſit bonus ùt ab ipſa procedens; &, ſi ille aliunde malus eſt, non ſequitur, quod ex objecto, aut Principio eli ciente ſit bonus; at verô virtus moralis, cum habeat pro objeéto bo- num, actus ab ea procedens debet eſſe bonus. Objicies ſextò., Poteſt unus, idémque acétus ha- bere duo motiva particularia v. g. poteſt quis dare eleemo ſynam, & quia honeſtum eſt ſubvenire pau- peri, & quia inde ſperat vnam gloriam: ergo tali caſu propter unum motivum potelt eſſe adctus ſecundúm quid bonus, & Frabter⸗ alterum motivum ſecundùm quid malus. p. diſt. ant. poteſt quis imprudenter habere duon molira particularia unum bonum, alterum malum conc. prudenter neg. ant. & dico tali calu actum eleemofynæ futurum tan- tùͤam malum, ſi ſpectetur in individuo; & prout cſt 3 onu dent &n com elle 4 peral inpe ergo E llen ig⸗ rarl lo⸗ al ler! lns, n mala ſeg. ſier non bon Van C 639 301 689 eſt à parte rei, & null modéô futurum moraliter bonum, quia malum ex quolibet defectu, & pru- dentia non poteſt dictare dationem eleemofſynæ hic & nunc, & omnibas conſideratis eſſe honeſtam, cùm honeſtas objectiva eleemoſynæ cognoſcatur eſſe vitiata per finem malum vanæ Gloriæ. Objicies ſeptimò. Acus intrinſecè malus poteſt im- perari ab aliquo actu bono, ſed talis adtus qud imperatus erit bonus, qui imperatus erit malus: ergo idem actus poteſt reduplicativè eſſe bonus; & ſimul ſpecificativè eſſe malus, minor probatar. Mendacium, & homicidium ſunt intrinſecè mala. Atqui mendacium, & homicidium poſſunt impe- rari ab intentione boni finis v. g. promovendi DEI gloriam: ergo. Reſp. diſt. min. actus intrinſecè malus poteſt imperari ab adtu bono, ſi invincibili- ter ignoretur elle malus conc. actus intrinſece ma- lIus, & ut talis cognitus neg. min. Ad probationem diſs. min. mendacium & homicidium cognitum ut malum poteſt imperari ex cognitione boni finis neg. ſi ignoretur eſſe malum con. min & neg. Conſeq. Objicies ocavο Confeſſio Saeramentalis poteſt fieri ez motivo vanæ gloriæ; atqui talis confeſſio non eſt ſacrilega, & invalida: ergo adhuc eſt bona; atqui etiam ſimul eflet mala, quia motivum vanæ Gloriæ etiam refundit aliquam malitiam in actum Pœnitentiæ: ergo. Reſp. Primo diſt. min. Confeſſio Sacramentalis ſecundùm actus externes & per ſe ſenſibiles poteſt fieri ex vana eloria con. quoad aéctus puré internos, & ſecundùtn ſe inſen- ſibiles neg. min. actus enim interni, quà præcisèe tales non poſſunt eſſe medium ad affequendum ſinem vanæ gloriæ, cùm non videantur ab homi- nibus, à quibus ſperatur vana gloria; adeòque licet actus ponitentiæ cxterni, & per ſe ſenſibiles poſſint S33 302 E2- poſſint eſſe aliquomodo venialiter mali ex inten- tione vanæ gloriæ, ſi tamen actus interni;, nimi-= rum dolor, & propoſitum ſint ſupernaturales, adeéque boni, Sacramentum erit validum; nee tali caſu erit unus idémque actus ſimul bonus, & malus. Reſpond. Secunde Gonfeſſio Sacramentalis (idem eſt de converſione ad fidem & c.) dupliciter poteſt fieri ex motivo, & malo fine. Prime, ut ejusmodi motivum habeat ſe permodum motivi potitivi formaliter, & directè influentis in actum poœnitentiæ. Secundè ut ſe habeat perinodum puræ occaſionis, aut permodum motivi negativi, non influendo poſitive in ipſum actum Poœnitentiæx, ſed purè, ùt dicunt, removendo prohibens, ſeu impedimentum aliquod extrinſecum poœnitentiæ: ità, ut ipſe actus pœnitentiæ non attingat intrin⸗ ſecè, & per ſe ipſum tale motivum, ſed tantùm aliquis alius actus realiter diſtinétus, & actum Pœni- tentiæ antecedens; proinde ſi vana gloria eſt mo- tivum polſitivum confeſſionis vel pœnitentiæ talis confeſſio erit ſacrilega, & tantùm mala, ſi autem eſt præcisé occalio, vel motivum extrinſecum, confeſſio erit bona & honeila tantum, licèt a us præcedens ſit malus venialiter. Deinde hoc argu- mentum ſupponit, quêd finis malus imperare poſ⸗ ſit actum ſupernaturalem, quòd eſt falſum, quia aliàs poſſet ſe quis determinare ad actum ſuper-⸗ naturalem ſine gratia: quia finis malus imperans v. g. pœnitentiam eſſet vana gloria, ad quam non eſt neceſſaria gratia, ſed hæc eſlet ipſa determina- tio ad Pœnitentiam, quæ eſt adus ſupernaturalis: ergo poſlet haberi determinatio ad actum ſuperna- turalem ſiné gratia, quod implicat. Obiicies non. Eadem paſlio Chriſti, at cauſata à Crucikixoribus erat mala; & ùt recepta in Chei- O2 9 0 ; ſeſt nu lab , i⸗ kturlan⸗ n, 1 D enkals licite: 1, It notiri 1Gunn Put (o tle, 3 ſel eltie, hltit⸗ Utunt i⸗ no⸗ gllis Uen Cul, 40n gl⸗ l el⸗ claot N e⸗ lit 14 ll⸗ io⸗ 893 303 Bge- ſto, erat bona: ergo. Confrrmatur. Idem actus po- teſt eſſe bonus reſpectu unius operantis, & malus reſpectu alterius operantis, ergo etiam poteſt eſſe bonus & malus reſpeétu ejusdem operantis. Reſp. diſt. ant. eadem paſſio Chriſti ùt objectum reſpectu diverſorum hominum, & actuum erat bona & mala con. reſpectu ejusdem hominis, & reſpectu ejusdem a Qs neg. ant. & conſeq. Deinde concluſio intelligenda eſl de eodem adu humano, & morali; objectio autem ponit tantummodo idem objectum, de quo ſinè dubio poſſunt dari diverſi acdtus, unus bonus, & alter malus. Ad Confirmationem neg. conſeq. Diſparitas eſt: quia idem adus poteſt eſſe prohibitus uni, non autem alteri, reſpectu ejus- dem autem unus, idémque adus non poteſt eſſe prohibitus & ſimul non prohibitus. Objicies decimé. Electio boni medii propter bo- num finem v. g. eleemoſyna propter pœnitentiam habet duas ſpecies in genere moris; ergo & electio boni medii, propter malum finem poteſt habere duas ſpecies, bonitatis unum, alteram malitiæ. Reſpond. neg. conſeq. Diſparitas eſt: quia in caſu antecedentis electio terminatur immediate ad ipſam honeſtatem eleemoſynæ, cui non repugnat ordi- nari ùt medium ad Pœnitentiam; In conſequente autem non terminatur clectio ad ipſam honeſta- tem moralem Eleemoſynæ, quia bono honeſto diſconvenit eſſe medium utile ad malum finem . nam eò ipſo, quod Eleemoſyna dirigatur ad ma- lum finem, jam non eſt conſona;, ſed diſſona ra- tioni. Quæres: An pecgatum ſit levius, ſi fiat ex inten- tione boni finis, quàm ſi fiat ad malum finem v. g. an peccatum ſtupri factum ob carnalem de- lectationem LErayius lit, quam factum ad hune finem, 33 304 G2= finem, ut ex ipfius pretio poſſint ali inopes. Reſpond. levius elle peccatum factum ex intentione boni, quam mali finis. Ratio eſt: tum quia actus ey ſolo objecto malus eſt minus diſſentaneus rectæ rationi, quàm adus tam ex fine, quam ex objecto malus; tum quia peccatum graviùs eſt, quo pejor eſt finis: ergo levius eſt, quo melior eſt finis: tum quia peccatum levius eſt, quo minuͤs eſt vo- luntarium, peccatum autem faéctum ex intentione boni finis, eſt minus voluntarium; quàch pecca- tum, quôd appetitur propter ſe: ergo. Hinc Colligitur primè. Quod levius ſit furtum aut for- nicatio propter bonum finem, quam propter tur- pem iplius delectationem, non tamen hoc ſenſu, quaſi bonitas intenti finis ità minuat malitiam; ut eam de mortali venialem efficiat, ſed quia mi- nuitur voluntarium, quatenus peccatum non ex- petitur propter ſe, ſed propter alind. Hinc Colligitar ſecundé. Peccatum v. g. luxuriæ fadum ob alium finem malum, v. g. furtum, minui in malitia luxuriæ, minuitur enim ratio voluntarii, ità ut delinquens non cenſeatur ità luxurio ſus, acſi peccaret ex ſola libidine turpi, ratione tamen alte- rius circumſtantiæ ſcilicet furti, quæ novam actui malitiam communicçat;, peccatum augetur. QuESsSrIO XVIII. » A Utrum idem numerb albtus boſſit eX . , 2 . 5 riſ, bono fieri malus, & viciſſims Ertum eſt apud omnes Theolegos eundem nu- meréô actum extrinſecum poſſe ex bono fieri malum, tum ob mutatam intentionem, ut ſi quis ambulationem externam bone fine inchoatam con- tinuet ſauet l doche inche uju mora ptoye lade in ha⸗ plexe EClal EKe Keie eünde ſire it dam honos nalos loltie tetno uatn s l ono huma ſao ir 3s tx u ergo pote Viciß intti aruy donel Umm e, tendes 8 ele obſe peſot bis ellvo⸗ ntione ſecen⸗ Ut ſet. et tot⸗ ſenlu, fliam, la ni⸗ Nn eh⸗ dom in Gtarit⸗ iihell Ale⸗ Aul tinuet ob malum finem; tum ob mutatam legem aut advertentiam legis, ut ſi quis die veneris comeſtiohem Carnium ex invincibili ignorantia inchoatam continuet ſubvenienhte adverte ntia; ratio hujius eſt, quia actus externi ſunt boni vel mali moraliter per ſolam denominationem extrinſecam provenientem ab adtu intrinſeco imperante. Pro- inde quæſtio procedit de ſolo adtu interno. Porrô in hac controverſia de actu interno voluntatis tri- plex eſt Theologorum ſententia, prima eſt Cajetani & Vaſquez citantis pro ſe ſanéctum Bonaventuram & Scotum, actus internos voluntatis eſſe tantům accidentallter bonos; aut malos, adeôque poſſe eundem numer actum ihtrinſecum de bono tran- ſire in malum;, & vicilfim. Secunda eſt quorun- dam Thomiftarum docentium omnes quidem actus bonos eſſe ellentialitet bonos,„ non tamen omnes maloôs eſſe eſſentialiter; & immutabiliter malos. Tertia eſt fecentiorum aſſerentium omnes actus internos humanos tam bonos, quàm malos eſſe Per ſuam eſſentiam & immutabiliter tales, cum qui- Bus lit KReſolutio. Nullus actus bumanus internus bot ex bono fieri malus, & viciſſim. Probatur omnis actus humanus internus, ſi ſit honeſtus, eſt honeſtus ex ſuo intrinſeco & eſſentiali modo tendendi; & omnis actus humanus internus inhoneſtus eſt inhoneſtus ex ſuo intrinſeco, & eſſentiali modo tendendi: ergo idem numeré actus humatus internus non poteſt ſucceſſive de hioneſtò fieri inhoneſtus „ & vicifſim, cùm nullus actus poſſit mutare ſuam intrinſecum, & eſſentialem modum tendendi. LPro- batur hoc ipſum: omnis aétus internus humanus, & honeſtus per ſuum intrinſecum, & eflentialem mo- dum tendendi liberè, conformatur dictamini pru- U denti, 683 306 2. denti, & eligit ex hoc motivo, quia omnibus conſideratis eſt honeſtum. Proinde ideo eſt ho-= neſtus, quia aut implicité, aut explicité dicit: vole boc, quia omnibus conſideratis vides eſſe licitum, & honeſtum. Omnis autem actus internus inhoneſtus per ſuum eſſentialem modum tendendi liberé re- ſiſtit obligationi per dictamen prudens Conſcientiæ propoſitæ, & ideo eſt inhoneſtus, quia ſaltem dicit: Volo boc, quamvis ſciam eſſe brobibitum: aut nolo boc, quamvis ſciam eſſe præceptum. Atqui non poteſt actus jam hoc, jam illud ex allatis oppo- ſitis ſucceſſivè dicere: ergo nec poteſt mutare mo-= dum ſuum intrinſecum, & eſſentialem tendendi. Confirmatur. Quoties mutatur objectum formale motivum, ſpecificativum actus, toties entitativé mutatur actus voluntatis; ſed quoties actus vo- luntatis tranſit de bono in malum, toties muta- tur objectum ſpecificativum adtus voluntatis: ergo. Min. probatur. Objectum ſpecificativum acts boni, eſt objectam honeſtum dired movens volunta= tem ad ſui proſecutionem, objectum ſpecificati= vum acdůs mali eſt bonum ſenſibile habens con- junétam inboneſtatem, ſeu difformitatem cum re- gulis rationis, quod ratione ſuæ delectabilitatis directè, ratione veròô inhoneſtatis tantùm indirecte fit volitum; ſed iſta ſunt objecta formaliter di- verſa, utpote in ipſa virtute, & efficacia movendi inter ſe differentia, quorum unum eſt intrinſecè referibile; alterum verò irreferibile in DEUM: erge. 0 intel mas intell lter⸗ tatis kon, aus mele 30n Tant. in⸗ ſit, ſolis miiti N Ns Lider ſint . ſpeci ſee ſ⸗ Wina 0 in in Man lis, Talis dent⸗ oteſ nba te n n, 6 oneltas 1e le⸗ lentlæ ſaltemn al li not oppo⸗ le h⸗ endi. Ounel ntiis s 10⸗ Muli?⸗ epo. honi, onta⸗ hrai⸗ s COl⸗ cun 1e⸗ Piligrin hlieeck ler. went gnrinbes Deun 7 693 307 822- Oppoſitorum Solutio. H prin., Eo medo ſunt actus voluntatis — moraliter boni, vel mali, quo modo adctus intellectis ſunt veri, vel falſi, ut docet S. Tho- mas hic quæſt. 19. art. z. in Q. Atqui aliqui ads intelledts funt tantùm aeccidentalèter, & mutabi- liter veri vel falſ: ergo etiam aliqui actus volun- tatis funt tantùm accidentalter, & mutabiliter boni, vel mali. Refſp. diſt. maj. eodem modo actus voluntatis ſunt boni vel mali, ſiout actus intelleétús veri vel faki, eodem inquam modo adæquato neg. maj. eodem modo inadæ quato con. maj. tvans- Win. neg. conſ. proportio actuum veluntatis; & intellets quoad præſens pun dum in hoc con- fſtit, quod ſicut veritas, & fallitas conveniunt folis acdtibus judicativis inteflectûs, ità bonitas & malitia conveniat ſoelis actibus voluntatis Hliberæ, & deliberatæ, differentia autem eſt in hoc, quod qRus voluntatis fint beni, vel mali per ſuum ſpe- cificum tendendi modum; actus vero intellects ſint veri;, vel faſſi, non ex modo tendendi eorum ſpeciſico, ſed per folam ſic habentiam, vel non fſic ſe habentiam objecli materialis, & puré ter- minativi. Multi tamen zeg. ant. min. ſimpliciter Objicies ſecundé. Non poteſt eadem res eſſe ſimul in dauplici ſpecie eſſentiali, licèt poſſit eſſe ſimul in duplici ſpecie aceidentali; ſed idem actus hu- manus poteſt eſſe in duplici ſpecie malitiæ mora- lis, àùt patet in furto ſacrilego: ergo matitia mo- ralis non eſt ſpecies eſſentialis, ſed tantum acci- dentalis in adu morali. Reſpond. diſt. min. non poteſt eſſe in duplici ſpecie eſſentiali infima trans. ſubalterna neg. min. ſpecies autem furti eſt ſubal- U12 terna, „S3 308 62- terna, quia poteſt prædicari de pluribus furtis ſpecie differentibus, nempe de furtis ſacrilegis, & non ſacrilegis. Species itèm ſacrilegii eſt ſubal- terna, quia poteſt prædicari de pluribus ſacrile- giis ſpecie differentibus, nempe de furto, ſacri- legio, & Confeſſione ſacrilega. Præterea quamvis adtus poſſet eſſe in duplici ſpecie eſſentiali inadæ- quata intrinſeca, ſi particulares illæ ſpeciei difſe- rentiæ eſſent aut ſubordinatæ, aut diſparatæ, non poteſt tamen aétus eſſe in duplici ſpecie eſſentiali inadæquata, ſi partiales ſpecici differentiæ ſint ſibi oppoſit?, & ſui excluſivæ. Objicies tertié́., Idem numeré actus eſt indifferens, ut ſit meritorius, vel non, præmii, vel poœnæ; ſic idem actus elicitus ab Angelo viatore eſt merito- rius „& continuatus in comprebhenſione non eſt: ergo idem numerò actus eſt indifferens, ut ſit bonus, & honeſtus, vel malus, & inhoneſtus. Reſp. tranſ. ant. neg. conſ. Diſparitas eſt: quia ad actum meritorium præmii non fufficit ſola bhoneſtas, ſed requiritur inſuper præter alia ſtatus viæ, qui, cùm non conſtituat formaliter ipſum modum tendendi actus interni, ſed tantù⅛ͤm extrinſecè connotetur ab co, idcirco poteſt variari ſtatus viæ remanente codem modo tendendi acts interni, adeôque po- teſt idem numeré actus honeſtus, qui fuit merito- rius, deſinere eſſe meritorius ob mutatum ſtatum viæ. Objicies quartò́., Poteſt DEUS prohibere Petro perſeverantiam in aliquo actu honeſto, non tamen externo, ſed tantùm interno; Atqui tali caſu Pe- trus, ſi perſeveraret contra præceptum in eodem numeré adctu interno, idem numeré actus internus de honeſto fieret inhoneſtus: ergo. Reſp. con- maj. neg. ſubbeſuaum min. nempe quòd Petrus tale præceptum rec dem petle nu5 tis bebat ſtos, ogni Merxo Ptam ſec te talem lent Petto impo nuan et h. loch . lbile UWN 3 l mod malun ergo nas. malis iret logo niale Dti Nis on⸗ — ej 8tis ezin lbl lactle. ſaetl. lamdis nade⸗ Ciſk⸗ no entiull 1 ſot ſttens, ; ſc etito⸗ n el: t ſt gelh. Qom , Ed 1 Gin Pteto nenlte le o⸗ etio⸗ Cnrun beio tan l le⸗ Oben tern . 60. n 5 309 69-⸗ præceptum poſſit transgredi perſeverande in eo- dem numerô aétu interno, quòd autem non poſſit perſeverare idem numeréô actus voluntatis inter- nus » Katio eſt: quia iſte actus internus volunta- tis ante cognitam prohibitionem Præcepti exer- cebatur ex hoc motivo formali, quòd eſſet hone- ſtus, & ex nullo capite prohibitus; Atqui ſtante cognitione præcepti non poteſt exerceri idem nu- meréô actus internus, quia non poteſt tale præce- Ptum liberè violari perſeverando in eodem actu; ſed tantàͤm poteſt liberè obſervari,; abrumpendo talem actum per alium actum liberum diſparatum, ſicut juxta ipſos adverſarios, ſi DEUS praæciperet Petro abrumpere adtum amoris DElI ſuper omnia, impoſſibile foret hoc Præceptum violare conti- nuando cundem actum amoris divini, cùm impli- cet DEIM amando ſuper omnia peccare, & ali- quod præceptum divinum violare, ſed tantúm poſ- ſibile foret tale præceptum obſervare abrumpen- do adum amoris divini, per aliquem alium libe- rum actum diſparatum. Objicies quintòè. Licet omnis actus bonus ex ſuo modo intrinſeco ſit bonus, non tamen omnis actus malus ex ſuo modo tendendi intrinſeco eſt malus: ergo ſaltém poteſt idem actus ex malo fieri bo- nus. Probatur ant. non omnis actus malus eſt for=- malis contemptus præcepti, aliàs enim nullum daretur peccatum veniale, cùm ex communi Theo. logorum, peccatum, quod ex ſuo genere eſt ve- niale, ſi includat formalem contemptum præce- Pti, per hoc ipſum evadit mortale; Atqui ſi om- nis actus malus ex ſuo intrinſeco tendendi mo- do reſiſteret obligationi Præcepti, omnis actus ma- lus eſſet formaliter contemptus præcepti: ergo. U 3 Reſp. Reſp. ueg. anut. ad cujus probationem diſßt. min. 11 emnis adtus malus ex ſuo intrinſeco tendendi mo- do reſiſteret præcepto explicitè illud vilipenden- do, omnis actus malus eſlet formalis contemptus præcepti con. ſi reſiſteret abſque explicita & ex- preſſa vilipenſione præcepti neg. min. & conſ. ſi- eut enim poteſt quis reſiſtere alterius petitioni, etiamſi non dicat explicitè, vilipendo tuam peti- tionem, imèò licet dicat revereor quidem tuam pe- titionem, ſed nolo facere, quod petis, ità poteſt quis reſiſlere præcepto, etiamſi non dicat expli⸗ cité, vilipendo hoc præceptum, imd poteſt di- cere revereor hoc preceptum, ſed nolo facere, quod præcipit, adeôque poteſt dari transgreſſio præcepti abſque formali, & explicito contemptu Præcepti. Obiicies ſextò. Solus DEls eſt eſſentialiter bo- nus: ergo nullus actus humanus eſt eſſentialiter bonus. Reſp. diſt. ant. Solus DEls eſt efentiali- ter bonus in omni genere, & tanquam ens ùt quod cos. Solus DEUs eſt eſſentialiter bonus in aliquo tantùm genere, & tanquam ens ùt quo zeg. ant. & conf. Nam entia Creata, quæ ultimatè perficiunt; & determinant ſua objecta, ſunt per eſſentiam ſuam perfecta ùt quo; hinc ſimiliter recitudo eſt per eſſentiam recta às quo, ſic etiam actus humani bo- ni cum ſint entia ùt quo ultimatè perficientia vo- Iuntatem; ipſúmque hominem moraliter bonum conſtituentia, ſunt boni ùt quo. Objieies ſeptimè eum Medina. Ex concluſione no- ſtira ſequeretur, quòd ille actus ſolùm eſlet hone- ſtus, qui tendit in objectum ex hoc motivo; quia eſt honeſtus; atqui hoc non: ergo. Prob. min. quia, qui amat DEUM, & non ex motivo hoc, quia eit honeſtlum, adhuc ponit actum honeſtum;, & bonum? —— E dor elt, d Tar Conßt klicer ut Clia ippar inhon neſtus natur Rel Auc ellt ey Zuſte: nellat jullitia e, „e ſum, lonun WNt 2nn honel Mam ad mo osel dus ſiel⸗ vieu bi⸗ tegr⸗ ſit 1 e lar kohi ecen emptut E er⸗ . ſ⸗ tioni, 1 heti⸗ n pe⸗ hotelt A A⸗ ele, teſho tendrtu , ho⸗ aliter tuli. Koc icd — —-— 16t. K eiunt, 1 ſuum bet l o⸗ lia do⸗ borun hoce⸗ ,4 6, e, K, un: & bonum: ergo ad ponendum adtum bonum ſatis eſt, quòd ponatur actus de ſe honeſtus, quin pona- tur ex motivo honeſtatis, ſeu quia honeſtus eſt. Confirmat. primò. Quia aliàs ruſtici, feré nunquam elicerent actus honeſtos, cùm ſuper honeſtate actuum non reflectant: ergo. Confirmat. ſecund. Quia actus eſt inhoneſtus præcisé per hoc, quòôd appareat inhoneſtus, licèt non ponatur ex motivo inhoneſtatis: ergo etiam adtus honeſtus erit ho- neſtus præciséè, quia apparet talis, licét non po- natur ex motivo honeſtatis. Reſp. ad argumentum primò. Aliud eſſe ponere acktum honeſtum, aliud ponere actum honeſtè, ſi- cut ex Phil. 2. Eth. 4. Aliad eſt operari jaæſtum, aliud juſts: Operari honeſtè eſt operari ex motivo ho- neſlatis, ſicut operari juſtè, eſt operari ex motivo juſtitiæ; proinde ad hoc, ut quis operetur hone- ſtè, non ſatis eſt, quod ponat actum de ſe hone- ſtum, nisi illum ponat ex motivo honeſtatis, quia bonum ex integra cauſa. Hinc diſt. ant. prob. quia amat DEUM & non ex motivo honeſtatis ponit actum honeſtum honeſtè, neg honeſtum, ſed non honeſté Cou. ant. & neg. conſeq. Ad Confrm. pri- mam dico. Quamvis rultici non advertant ſignatè ad motivum acéctûs boni, exercitè tamen ex motivo honeſtatis operantur: ſi enim interrogetur ruſti- cus, quare ſolvat v. g. debifum. Reſpondebit: quia ſic ſatisſit obligationi, quod honeſtum eſt, & decet virum probum. Ad Confirmat. ſecundam diſpar eſt. Quia malum ex ſingulis defectibus, bonum ex in- tegra cauſa; unde multò minůs requiritur, ut actus ſit inhoneſtus, quàm honeſtus. Ex dictis. Coligitar priḿ. Quôd actus inhoneſti, aliquande ſint inhoneſti ex hoc, quôd proſequantur objectum Prohibitum, quia prohibitum, & cum formali con- U 4 . temptu S63 3u2 Se3. temptu legis prohibentis, & in hoc caſu non du- bitatur inhoneſtatem eſſe eſſentialem; aliquando verô inhoneſti, quia tendunt in objectum, quod pro- hibitum eſt, licèt non, quia prohibum eſt, & in hoc caſu etiam eſt eſſentialis inhoneſtas ratione præla-⸗ tionis liberæ boni delectabilis bono honeſto con- tranitendo poſitivèé obligationi, & allicientiæ, quam habet voluntas ad proſequendam honeſta- tem, quæ habetur in obediendo legi. ut docet Vi-= va part. 2. diſp. 7. de Moral. Q. 2. u. 5. Colligitur ſecundò. Qod etiam actus indifferens in individuo, ſit pariter eſſentialiter indifferens, nec poſſit evadere honeſtus, vel inhoneſtus, & ratio eſ: ſi enim actus honeſti vel inhoneſti, ſunt eſſen- tialiter tales, ſemper ſunt tales, conſequenter non poſſunt priùs eſſe indifferentes, & deinde evadere honeſti vel inhoneſti, ità Viva cit. QuxsTIO XIX. An altus externi habeant propriam bonitatem moralem, vel malitiam ſu- peradditam bonitati, & mali- tiæ altus interni? Omine actuum externorum intelliguntur bic omnes actus, qui non ſunt à voluntate Pro- ducti, & eliciti, ſed tantùm imperati, eliciti verô ab alia potentia v. g. ab intellecta, appetitu ſenli- tivo, potentia viſiva, locomativa &c. de his in præſenti quæritur, an habeant formalem, & pro- priam bonitatem, vel malitiam, adeôque diſlinctam ab actibus internis, an verò habeant ſolùm bonita- tem denominativam, ab extrinſece provenicnte 4 iern N abe- 4“”“ mmO! ten gui ſed Pypr, genen nalit 1,G Auth conde utali dat tame utf. fah, vſih Heritu ig u penſa 1 talis Uido gui⸗ tia bet 4 49 ham 801 rel l⸗ gun Won inbo⸗ Ptel⸗ ) COle kutie, nelt⸗ et fetens ktent, C Lelen⸗ tet non erabele e ab actibus internis v. g. An qui actu ipſo dat elee- moiynam, plàs, & aliquid novi ponat de bonita- te morali in ordine ad plus præmii promerendum, quâm is, qui habet quidem voluntatem efficacem, ſed ex defectu pecuniæ non poteſt ponerc actum ex- ternum. Reſolatio, Aslus externus non babet formalem, & propriam bonitatem, vel malitiam moralem, ſed tantaàm denominati vam, ac proinde nihil ſuperaddit bonitatis, vel malitiæ actui intrinſeco. Ità S. Thomas quæſt. 20. art. 7. & ſequente. Suarez Diſp. 1o. Seit. 4. probatur primò. Auth. Voluntas eſt: quæ aut remuneratur pro bono, aut condemnatur pro mala, opera autem ſunt teſtimonia ve- ritatis Chryſ. hom. 19. in Matthæum. Si cui non contin- gat voluntas concumbendi cum conjuge aliena, planum zamen aliqnuomodo ſit, id eum cupere, & ſi pateſtas de- tur fadturum eſſe, non minus reus eſt, quam ſi in ipſo facto debrehenderetur. Auguſt. Lib. 1. de lib. arb. caß. tertio. Ubi aliquid datur, & ubi nil datur, diſferene meritum eſſe non poteſt,- ſi æqualis utrinque voluntas babeatur, Richard. de S. Vict. lib. 2. de Sacram. ag. 14. cap. 6. Exteriora noſtra Domino quantum- cunque parva ſaficiunt, cor namque, non ſubſtantiam bpenſat. Greg. beom. quinta in Evang. Probatur ſecundò ratione, bonitas, & malitia mo- ralis fundatur in libertate, hinc in brutis, amen- tibus, puegis, nulla eſt bonitas, & malitia moralis, quia nulla libertas: ergo major bonitas vel mali- tia fundatur in majori libertate; nam ſicut ſe ha- bet ſimpliciter ad ſimpliciter, ſic magis ad magis; Atqui actus externus per ſe non auget libertatem . nam hæc tota eſt in actu interno voluntatis: er- go neque auget bonitatem, vel malitiam, meritum vel demeritum, Probatur Probatur tevtis. Omnis adiuus bonus, vel malus moraliter debet eſſe actus humanus (nam bonum, & malum morale funt differentiæ actus humani, differentia autem non datur ſinè ſuo genere) actus autem humanus debet efſle liber, aut ſaltem volun- tarius; ſed adtus externi non ſunt formaliter li- beri, vel voluntarii, fed tantùm denominativè ab actibus internis, à quibus imperantur: ergo neque formaliter, & ſe iplis, & propriè funt actus humani: ergo neque boni, & mali: ergo nec dant bonita- tem, nee malitiam actui interno: quia nemo dat: qued non habet. Prohbatur quartò. Actus externus manens in ſe om- nino idern, fit malus, vel non malus, item magise & minùàs malus per ſelam mutationem atus inter- ni: idem etiam furtum factum ex intenfiore vo- untate eſt majus pegcatum, & cadein ambulatio imperata à voluntaté fornicandi eſt mala, impe- rata à voluntate ſe recreandi, non eſt mala; & ſi vobuntas ſit æqualis v. g. furandi in duobus, five Cktus externus accedat, ſive non, æquale peccatum eſt; & quantumcünque adtus exterior videatur eſ= ſe bonus & conformis rationi, ſi tamen impere- tur ab adtu interno malo, non eſt bonus formali- ter moraliter: ergo ſignum eſt, eſſe bonum mo- raliter per ſolam denominationem extrinſecam ab actu interno. Conſermatur primé. Qui emittit ſagittam elicie aum malum non ſimpliciter ratione ſagittationis, ſed ratione cædis, ad quam ſagittatio tendit; At- qui ſagittatio eſlt mala coram DEO, ſive cædes ſe- quatur, ſive non: ergo. Confirmatur ſecundé. is qui die non prohibito carnibus vefcitur, eòé, quod rephtet eſſe diem prohibitum, æqualiter peccat, aeſi carnes manducaſſet die verè prohibito; Atqui non ex un aſſe ab Fn dat amn erg inte Aols onn Umall, ) ads volun⸗ ter li. e nege nani: nite⸗ t, n⸗ gi inlel. e ⸗ liti⸗ e⸗ ex eo, quòd violaverit præceptum effeétivè, ſed affectivè: erge tota ratio actionis malæ ſumitur ab affectu interno, non verò effectu externo. Con. Firmatur tertiè. Quia aliâs ſequeretur, quoôd ille, qui dat eleemoſynam per famulum, ſi iſte defraudet, amittat partem ſui meriti, quòôd nemo dizxerit: ergo. Oppoſitorum Solutio. Biicies primè. Juxta 8. Auguſt, actus externus reddit hominem miſeriorem, quàm ſolus aſtus internus: uti habet 8. Augufſt. lib. 13. de Trinitaté cap. F. ubi dicit: wala voluntate, vel Jola quisque mi- ſer eficitur, ſed miſerior poteſtate, qua malæ volunsatis de ſideriuna impletur: ergo actus externus auget ma- litiam. Secand actiones externæ per ſe prohiben- tur præcepto decalogi, diſtincto à præcepto pro- hibente acdtus internos: ut patet in 6. 9. g%. & ro. ergo habent malitias diverſas. Tertie quia afctio. nes externæ per ſe ſunt difformes naturæ rationa- li: ergo habent malitiam ſpecialem. Quarté, ſ1 adtus externus non eit formaliter malus, non te- neremur illum confiteti (quod eſt fallſum) cùm ſolùm teneamur confiteri id quod eſt formaliter malum: ergo. Quints. Quia ſi opus externum nil addit bonitatis, fruſtra fuadentur opera exter- na, & Sexts neque eflet al opus externum neceſ- ſaria gratia [pecialis, quod eit falſum. Septemò. Quia tali modo opus externum, neque addit ali-= quid ſatisfactionis, ſuprà internum, quod elt fal- ſum, neque akarve requlreretur ad indulgentias opus externe eſt falſum, neque ad obti- tyrii conduceret opus ex- falſum eſt: ergo. Spcgame ianir nhendam laur. tzrxnunmn Euinen! „ Reſp. Expl. ant. reddit hominem miſcriorem occaſionaliter, quatenus dat occaſionem, ut homo frequentiùs, diutiùs velit malum con. ant. reddit hominem mileriorem formaliter neg. ant. & conſ. Nam communiter, dum adctus externus accedit, in- ternus ſolet eſſe intenſior, diutiàùs durare occaſio- ne ipſius experimentalis deguſtationis actús exter- ni, quæ deinde etiam occaſio eſt, quòd per actus internos valde intenſos, generetur in homine ve- hementior inclinatio ad idem objectum, ùt patet ex ipſa experientia. Ad ſecundum neg. conſ. nul- libi enim prohibetur actus externus ex ſe, ſed ut eonjunctus cum interno, & proccdens ab illo, un- de ſimul prohibetur internus, quia externus non poteſt elſe malus ſinè interno. In alio autem præ- cepto puta 7. & 1o. prohibetur actus interior, qui poteſt eſſe malus ſiné externo, non tamen viciſſim. Deinde licèt in 6. & 7. præcepto implicité, & virtualiter ſimul prohibeantur actus interni, tamen propter ignorantiam hominum, qui putare potu- iſſent actum internum uſurpandi aliena, & retinen- di, non eſſe ſecundàùm ſe malam diſtinéctim hæc prohibentur 6. & 7z. præcepto. Ad tertium diſt. ant., ſunt per ſe difformes objeétivè, con. formali- ter neg. ant. & conſ. Ad quartum neg. ſequel. cum ſua caaſali, quia tenemur etiam confiteri, quod eſt malum denominativè „ & conſtituit cum malo formali unum totum; Atqui ſic ſe habet adtus externus cum interno: ergo. Deinde adeſt obli- gatio externam actionem confitendi, ut intentio & conſcientia pœnitentis meliùs cognoſcatur, item congruentior pœnitentia imponi poſſit; Denique, ut confeſſarios polfit intelligere obligationem, quæ ex peccato in pœnitentem refultat, vel cenſuram, quam contrahit, vel medicinam, quâ indiget. d ITnintum eint quit tern⸗ une ops lacto Cia in pri nalita tum berta brete penſe exigi malit aus deloc zug intert e, abol iden auge abnd dlus te, pert V08 dett elt cen ictn 1n0 quintum neg. ant. quia volitio efficax interna ne- quit perſuaderi, quin ſimul perſuadeatur opus ex- ternum, in quod illa neceſſario prodit, nisi ali- unde per accidens impediatur. Accedit, quòd opus externum roboret internum; quòd ſit fatis.⸗ factorium, & his ſimilia. Ad ſexium neg. ſequel. Quia requiritur talis gratia ratione perſeverantiæ in prima voluntate, aut alia de novo. Ad ſeptimum neg. Paritatem, quia in acdlu externo eſt ſpecialis poœ- nalitas, quam ſequitur ſatisfactio; at verô meri- tum debet habere laudabilitatem, quæ ſequitur li- bertatem, quæ propria eſt ſolius actûs interni. Præterea quia ſatisfactio eſt poſitio exigiti in com- penſationem; Atqui poteſt in compenſationem exigi actus Externus: ergo. At vero bonitas, & malitia ſumuntur à motivo; non habet autem actus externus & internus diſtinta motiva: ergo. Reſpondent alii ſecundè dicendo: quod actio exter- na augeat ſatisfactionem derivativé, fſcilicet ab adtu interno. Ad ocνoaνο⅓ Reſp. argumentum ſolùm proba- re, quòôd opus externum ſerviat inſtar conditionis ab obtinendam laureolam Martyrii, & indulgentias, idem eſt quoad cenſuras, non vero, quòd formaliter augeant meritum, hoc tamen non obſtante non abnuo, quod is, qui re ipſa ſuſtinet martyrium; pluùs mercatur, quàâm qui ſolàm vult illud ſuffer- re, co quod martyrium patiens habeat occaſionem perſeverandi in prima voluntate, & eliciendi no- vos, & intenlſiores actus, quibus talis magis me- retur. Objicies ſecundò. Peccatum executioni mandatum eſt majoris pœnæ meritorium, ſic enim meretur cenſuram: ergo eſt magis demeritorium, quàm actus internus: ergo &c. Confirmatur. Durante uno adtu interno multiplicato actu externo, mul- tiplicantur tiplicatur numericé malitia, ſic & multiplicatur formaliter. Keſp. diſt. ant. in foro externo, & apud homines attendentes ſolùm utilitatem, aut nocu- mentum externum con. in foro interno, & apud DEIIMA attendentem rationem malitiæ formaliter ſpectatæ neg. ant. & cenſeg. Nam homines ſolùm vi= dent ea, quæ parent, DEUs autem intuetur cor, ac idee homines judicant ac puniunt ea, quæ ex- teriùs fiunt, non quidem, ob corum merita, cùm eorum bonitatem non cognoſcant, ſed utilitatem, & nocumentum, quæ afferunt, & ex ſolis operibus externis accipiunt; & non ex puris effeétibus in-= ternis, quos ſolus DELIS intuetur, & judicat. Alii Reſpondent, quòd cenſura nen incurratur, nisi adſit actus internus, quod ex hoc apparet, quòôd actio externa non ſuperaddat bonitatem, vel ma- litiam in ſe formaliter ſtlantem, ſed derivatam ab actu interno, unde & pœna imponitur actui ex- terno prout habenti malitiam derivatam. Cæte- rùm dicendum eſt, quod pro ſolo adlu externo poſſit quidem DEIIs deſtinare aliquod maium per- petiendum;, utpote abſolutus Dominus, licèt illud malum non ſit habiturum formalitstew pœnæ: quia hoc ſupponit culpam, culpa autem liberum- Ad Confirmationem dico, non multiplicari cenfſuram neque peccatum ob multiplicatum puré actum ex- ternum, ſed ſemper multiplicari debet actus in- ternus; licèt non Phyſicè, ſaltèm moraliter. Objicies iertis. Gloſſam ad Exod. Cap. zo. ubi di-= citur, qui opus adjicit voluntati, iniquitatem addit iniquitati: ergo. Reſp. id verum eſſe hoc ſenſu, ꝗquòd ſicuti dum forma quæ dicitur advenire mate riæ, dicitur ſubſtantia advenire fubſtantiæ, licèt ambæ ſint una ſubſtantia tetalis, ità & hic dicitur in- iquitas tiplicantur cenſuræ, & peccata: ergo ſicut mul- wi for qui 4 Ch 1X⸗ etge lon/ fort ut⸗ exte oll 0 mer terr C (Xte ti VIN. utel 3de ( tate ünl pſicate apel noch⸗ 4pul alilet Yl⸗ Cor, dex⸗ cn Aemn, lus ie A ot mi⸗ n4b er⸗ A⸗ ent el⸗ d vne, rucn Han e 7 699 319 9⸗ iquitas addi iniquitati, quia materiali additur formale. Vel Reſp. ſecunds iniquitatem addi ini- quitati extenſivé con. intenſivè neg. ant. & conſeg. Objicies quartè. DEUs in Relpiciendo merita Chriſti non attendit ad ſolum adum internumz ſed externum: ergo actus externus addit bonitatem: ergo actus externus habet bonitatem. Reſp. diſt. conſeq. habet bonitatem derivatam conc. bonitatem formalem neg, Voluit autem DElUS pro noſtra fa- Ilute etiam reſpicere bonitatem derivatam operis externi, quia voluit à Chriſto ſatisfactionem pro noſtris peccatis. Objicies quint. Actus imperatus habet diſtis tum meritum ab actu imperante: ergo etiam actus ex- ternus reſpectu interni. Reſp. zraus. ant. neg. conſ. Qhia meritum ſimul ſumitur à motivo, atqui adlus cxternus, & internus non habent diſtin dum mo- tivum, ſecùs ac actus imperans, & imperatus, ut patebit Conſideranti actum Charitatis imperatumi à pœnitentia: ergo. Objicies ſexte. Si actus externus non addit boni- tatem interno, ſequitur voluntatem dandi elee- moſynam infinitam habere meritum infinitum, ſicuti dans eleemoſynam infinitam, & volens eli- cere actus amoris omnium ſanctorum erga DEUM habere meritum æquale, ac omnes ſancéti, quod eſt abſurdum. Reſp. Primo cum voluntas dandi eleemoſynam infinitam Cathegorematicè ſit de ob- jesto impoflibili Phyſicè, dandi vero eleemoſynam infinitam ſyncathegorematicè, uti & eliciendi omnes aétus amoris Chriſti, & ſandorum, qui inclu⸗ dunt aliquos adlus perfediſſimos, ſit de objedlo moraliter impofſibili, in quale objectum non ten- uit actus efficax, ſicuti vol ntas effcax adeſlet, ſü hæe domnia opere præftarentur; hine ſisuti volun- .„ 8..5 „23 320 E2- cas efficax, & inefficax non ſunt paris meriti; ſid neque ilti actus. Secand Reſp. voluntatem illam dandi Eleemoſynam infinitam non habere meritum infinitum, eò, quod ſit de objecto confusè cogni- to, ac proinde nequit habere tantum meritum» ac quando eſt cognitio diſtin tim procedens; quæ adeſt; quando voluntas procedit in opus, ſicuti enim opus procedit diſtinétim, ſic & cognitio; atque voluntas debet procedere diſlinétim: ergo- Sed contra primam Reſponſionem. Dices prims. Hæc reſponſio fundatur in eo, quòd in ſimplici complacentia non habeat locum argumentum, ut ejus meritum creſcat pro rata objecti; atqui hoc eſt falſum: ergo. Probatur min. ſimplex complacentia de dandis pauperi duobus aureis eſt melior, & magis meritoria, quàm de dando tantùm uno Aureo: ergo. Reſp. diſt. min. atqui hoc eſt falſum quoad exceſſum finitum cone. infinitum neg. Nam voluntates inefficaces circa objedtum finitum fieti poſſunt efficaces, nunquam Vero efficax fieri poteſt voluntas complacentiæ circa objedtum infinitum. Dices ſecund. Ergo ſaltèm voluntas amandi DEIUIM eô modô, quo beata virgo & omnes ſancti DEUM amant æquabit omnium metita, cum obje- Qum ſit finitum, & ſimpliciter poſſibile. Reſp. neg. illat. Licèt enim hæc merita ſint objectum fini⸗ tum & ſimpliciter poſlibile, includunt tamen plu- res actus perfectiſſimos, quibus videtur impoſſibile ſaltèm moraliter & quari in efficacia deſiderium bene operandi, unde illud deſiderium non compara- tur ad illa merita; ſicuti actus internus ad exter- num, cui ex ſe adæ quari poteſt. Sed habet ſe actus ad objectum adeo eminens, & quaſi immen- ſum; ut ei adæquarfi non poſſit. SS Objicies Obj ſind⸗ conve litas Iation tum e⸗ modur illad e ſequinn zide dem D labilit ui ſon. mmi dem augere tmn I extorn⸗ Nritas Dügare , quoc tun a9 nuls Occid onff terni prids Maru aRu lont⸗ Micie form ladio rma 60 n ils eritun cogni⸗ ritum; lu ſicutl nitlo, elg⸗ n eo, oeun f 1at ſin⸗, guobus in de 1 ir⸗ Anr circa dcein Ldltet 1nettd 8 ſnct nobje⸗ geli. in ſoi⸗ e n⸗ ſuli m bene mpil⸗ Leutel⸗ bet 17 nm⸗ ieu Objicies ſeptimo. Meritum & laudabilitas ſunt di= ſlincta, meritum enim importat obſequium, vel convenientiam operis in bonis altérius, laudabi- litas autem importat convenientiam cum dictamine rationalis ſuppoſiti operantis. Unde ſic: meri- tum eſt obſequium cedens in honorem, aut com- modum publicum DEI, vel reipublicæ valentis illud compenſare; atqui actio exterior auget ob- ſequium DEI, quia actio exterior conducit ma- ximè ad excitandamn in aliis cognitionem, & lau- dem DEI: ergo meritum augetur, etſi non lau- dabilitas per adtum externum. Reſp. diſt. min. Atqui actio exterior auget ratione ads interni con. min. ſecùs neg. min nam ſi quis nollet lau- dem DEI, & poneret actionem externam, non augeret per hoc formaliter obſequium, ſed tan- tùm materialiter: ergo præciſa poſitio actionis externæ non auget obſequium, ſed tota illius di- gnitas ſtat in actu interno volendi per hoc pro- pagare Gloriam DEI. Objicies octavò. Ibi reſidet ptincipalics malitia, quod principaliter prohibetur: atqui ſic prohibe- tur actus externus principaliter, nam actus inter⸗ nus prohibetur ratione actüs ezterni; ſic voluntas occidendi eſt prohibita ratione homicidii &. ergo. Confirmatur primo. Moralitas, & malitia actůs in- terni cauſatur ab objecto, ſeu actu externo: ergo priùs eſt in actu externo, quam interno. Confir- matur ſecundée. Si formaliter malitia ponatur in adtu interno, ſequitur, quòd homicidium, & vo- Tuntas fint duo peccata formaliter; nam tum ho- micidium, tum voluntas occidendi eſt peecatum formale. Reſp. diſt. maj. ibi reſidet principaliès radicaliter malitia conc. ibi reſidet peincipaliùs formaliter malitia aeg. nos vero loquimur de bo- nitate nitate formali. Ad Confirmationem diſt. conſeq. eſt priùs radicaliter in adtu externo, & malitia radi- calis con. malitia formalis neg. confeq. Confirmatio- nem ſecundam, diſt. & ipſe actus externus eſt tantùm bonus vel malus denominativé con. formaliter neg. & hinc etiam non conflatur duplex peccatum for= maliter. Objicies non. Delectatio moroſa prout eſt in appetitu ſenſitivo eſt peccatum commiffionis, con- ſenſus autem negativus, feu interpretativus eſt peccatum omiſſionis. Unde ſic formatur argu- mentum: Peccatum commilſſionis, & omilſlionis ſunt duo peccata. Atqui delectatio moroſa eſt peccatum commiſſionis, confenſus verò negativus eſt peccatum omiſſionis, & tamen delectatio Mo⸗- roſa eſt actus externus, conſenſus negativus eſt actus internus: ergo ſunt duo peccata. Reſp. eum delectatio illa externa ſolùm ſit mala ratione con- ſenſus negativi, cum diſt. delectatio illa ſecundùm ſe eſt tantàùm mala fundamentaliter conc. eſt mala formaliter ſinè adu interno neg. Ad id autem, an tunc ſimul concurrat peccatum commiſſionis, & omiſſionis. Reſpondet P. de Rhodes, quòôd dele- tatio illa ſit peccatum commiſſionis, quia nimi- rum eſt actus poſitivus, negatio autem illa repreſ- ſionis, quæ eſt in voluntate, conſiderari non de-= bet ſola, ſed prout facit unum cum illo motu ap- petitus ſenſitivi poſitivo , & ſie evadit verum pec= catum commiſſionis. Objicies decimò. Si adtus externus nihil addit in- terno, mala eſſet D. Thomæ peccati diviſio, in pec- catum cordis, oris, & oper’. Atqui hoc non: ergo. Reſp. neg. ſequel. quia adhuc ſufſicit quod in acti- bus externis habeatur ſpecialis malitia participata- Cætegäm aliæ Antheritates D. Thomæ intelligendæ ſunt: ſtat. aita Verd 0 inter teral adult Peſp tiyus guez ut h ver ſatio 0 ſpec ſoecei pecc. lensh⸗ intern Leled litir: Peœn- timn ſpir num A lau han min ve du enn eti⸗ 44 ſtel. ſi i⸗ Mait tantün ter S 1 ſol elt in col ſus el AIl⸗ ors 1 d . tils 0M⸗ ls aun ⸗ dümn ala , 5, G el⸗ Digl. eptel E⸗ nih⸗ P e⸗ lti⸗ 1 ⸗ ſunt, quòd aétus externus ſine interno habeat be- nitatem, vel malitiam objectivam propriam, non verô quaſi haberet per ſe formalem. Objities undecimò. Si actus externus nihil adderet interno, ſequeretur, quod adulterans, non adul- teraretur, ſi haberet talis actum internum: nolo adulterari, ſed fornicari, quod eſt falſum: ergo. Reſp zneg. ſequel. quia actus internus ille proteſta- tivus eſt ſolùm inefficax, cùm in actu interno ne- queat dari præciſio, neque voluntas poſſit facere ut hæc, cum qua agit, non ſit conjugata: ſi verô talis ſeparatio fieri poſſit, valet talis prote- ſtatio interna Obiicies duodecimèa. Peccata externa puniuntus ſpecialiter à EO pœna ſenss: ergo ſunt peccata ſpecialia. Reſp. quòd pœna ſenss etiam propter peccata interna infligatur. Congruit autem pœna ſensůs peccatis externis ùt informatis ab actu interno, ùt ſicuti per actum internum captata eſt delectatio poſitiva, ſic quoque habeatur pœna po- ſitiva ſcilicèt ſensůs, & non puréè negativa, nempe pœna damni; & hunc loquendi modum eſſe legi- timum inde conſtat quia pœna ſensůs torquentur ſpiritus, & affliguntur, qui ſolùm peccatum inter- num commiſſerunt. Obiicies decimotertiò. Juxta ſolutionem ſæpias datam. Actus externi habent ſe purè inſtar conditionis ad laureolam Martyrii, indulgentias, &c. Atqui non habent ſe inſtar puræ conditionis: ergo. Probatur min. Actus illi externi ſunt veré voluntarii: ergo vera cauſa moralis meritoria: ergo non habent ſe purè inſtar conditionis. Confirmatur primo. Quæ- eunque pœnalitas externa eſt bona moraliter, uti etiam quæcunque exterior ſuſceptio ſacramenti, ità quod ad ſuſceptionem gratiæ ex opere opera- X 2 tO 2„½ to, non fufficiat ſola voluntas ſuſcipiendi Sacra- mentum: ergo. Confirmatur ſecundò. Ut actus fi⸗ dei ſit bonus, & meritorius ſufficit eum imperari à voluntate libera: ergo etiam, ut actus externus ſit bonus, hoc ſuſficiet. Confirmatur tertis. Actus indifferentes fiunt boni ab actu imperante extrin- ſeco: ergo etiam actus fidei. Reſp. ad argumen- tan. diſis. min non habent ſe purè inſtar conditio- nis reipeéte concreti, cui taxaâtur premium con. non habet ſe puréè inſtar conditionis reſpectu tax- antis præmium neg min. & conſ. Actus ergo ex- terni non habent ie purè inſtar conditionis, ſed inſtar ſubiſtrati, in gepere moris, quod reſpicitur, idque verum eſt repecta concreti, cui taxatur præmium, licét reſpectu taxantis præmium dici poſſit ſe habere purè inſtar conditionis. Confirma- timnem primam diſt. eſt bona denominativè con. per ſe, & ratione ſui neg. quoad Sacramentum etiam datur diſparitas, quia cum Sacramenta non ope- rentur ex merito fuſcipientis, vel miniſtri, non eſt neceſsè, ut reſpiciatur actus internus harum per- ſonarum, ſed ſuſſicit reſpici meritum internum il- lius, ex cujus opere ſacramenta procedunt; At ve- r16 ſecùs eſt in ſuppoſito Theſis, ubi loquimur de merito operantis. Ad Confirmationem ſecundam. diſt. ant. eſt bonus formaliter per ſe, & ratione fui neg. objestive, & denominativè con. ant. & neg. conſ. Deinde dici poteſt actum fidei habere ſpecia- lem bonitatem à ſuo motivo, quod eſt ſpeciale, ſécùs verô eſt de actu interno, & externo. Et binc ad Confirmationem tertiam neg. conſ. Diſpari- tas eſt: quia actus indifferentes ex ſuo objecto bo- nitatem deſumere non valent, ùt patet, quam ta- men ſides, habet ex ſuo objecto formali, ut rur- us patet. olijicie: ter bat dik Re⸗ exst len har Pri „ d. us . Deti teltu A0s ttrin. ner. ltio. 0%½% 14. eH 44 u ei .⸗ er a e. eſ Gel⸗ ni⸗ S. 1ne i h⸗ cl⸗ de 1 z. . . I 0 1 ciet Objicies decimoqnuarts. Alia eſt integritas actus in- terni,; & externi: ergo eſt diverſa bonitas: pro- batur ant. quia actus externi ſunt ſubordinati legi, & regulis morum, quibus conformari poſſunt, vel difformari: ergo habent ſpecialem integritatem: Reſp. neg-. ant. ad prob. diſt. ant. & tamen adtus externus, & internus, faciunt unum totum mora- le con. Secùs neg. ant. & conſ. Et hæc de actibus humanis ſcripta cedant honori aduum noſtrorum primæ Regulæ DEO ter optimo Mazimo. E63 86 25 5 . . 8: 26 e 6 6 06 E Ee- PARERGA. Reliquarum Theſium Theologi- carum. 1. TFeolosia habens pro objecdto Dsux ſub ratione Deitatis non eſt ſcien- tia ſtrictè talis. 2. Exiſtentia DEI non eſt nota per ſe quoad nos. 2. Eſt tamen non tantùm demonſtrabilis à poſteriori per effectus, ſed etiam. 4. Quaſi à priori ex conceptu objectivo entis Optimi. 5. Eſ- ſentia DEl metaphyſica conſiſtit in con- ceptu entis ſimpliciter. 6. Eſſentia DEI inter prædicata abſoluta excludit omnem compoſitionem realem, virtualem intrin- ſecam, & formalem ex natura rei. 7. So- lam tantuúm admittens diſtinctionem ra- tionis . 226 69- tionis. 8. DEUs nec ab oculo corporeo. 9. Neque ab intellectu creato naturaliter intuitive videri poteſt. 10. Poteſt tamen ab intellectu divinitus elevato. II. Quæ elevatio licèt defactò fiat per lumen glo- riæ intrinſecum. 12. De potentia tamen abſoluta ab extrinſeco ſuppleri poteſt. 12. Eſſentia divina poteſt videri per ſpeciem impreſſam. 14. Beati videndo Deum in- tuitivè formant Verbum mentis. I5. Dsux beati non comprehendunt. 16. Datur in DEO ſcientia media. I7. DEIIS creatu- ras poſſibiles nullé6 modò amat. 18. Præ- deſtinatio ad gloriam ut coronam fit ante merita abſolute præviſa. 19. Non fit tamen reprobatio poſitiva ante demerita abſolu- té præviſa. 20. DäEuM in perſonis Trinum nullus intellectus creatus naturaliter co- gnoſcere poteſt. 21. Præter ſubſiſtentias relativas, datur in DEO ſubſiſtentia abſo- luta communis. 22. Relationes divinæ quâ tales nullam dicunt perfectionem. 23. Spi- ritus Sanetus ſi non procederet à Filio, ab co non diſtingueretur realiter. 24 Ange- los dari fides docet, ratio ſuadet. 25. Solus DEUS eſt beatitudo noſtra objectiva. 26. Sola eſſentia divina ſiné attributis & rela- tionibus non eſt ſufficiens objectum beati- Hcativum hominis. 27. Dantur in nobis virtutes 7 — — o, al en e. Virtutes morales, tum acquiſitæ, tum infu- ræ. 28. Peccatum formaliter conſiſtit in privatione rectitudinis debitæ. 29. Nul- lum peccatum eſt malitiæ ſimpliciter infi- nitæ. 20. Gratia efficax conſiſtit in entita- te auxilii ut connotantis füturitionem li- beræ cooperationis ſub hoc auxilio præ- viſam. 31. Virtutes Theologicas in homi- ne tres ſtatuimus, ſcilicet Fidem Spem & Charitatem. 32. Objectum formale fidei divinæ eſt ſola veritas prima ut revelans. Hinc 33. Authoritas Eccleſiæ non eſt mo- tivum etiam partiale fidei divinæ. 34. Re- velatio puré exiſtimata non ſufficit ad fi- dem divinam. 35. DEus etiam de abſolu- ta potentia non poteſt infundere errorem. 36. Veritas formaliter implicité revelata ſufficit ad fidem divinam. 37. Objectis fi- dei adnumeramus INNOCENTIIM XIII. 28. Revelata damnatione ſalus ſperari non po- teſt. 39. Habitus charitatis realiter d'ſtin- guitur à gratia. 40. Dominum duorum in ſolidum repugnat. 4I. Incarnatio non nisi ex ſuppoſitione condignæ ſatisfactionis neceſſaria fuit. 42. Merita Chriſti inge- nere moris ſunt valoris ſimpliciter infini- ti. 43. Chriſtus non potuit ſibi mereri ſubſtantiam Incarnationis. 44. Redem- ptio noſtra non fuit unicus adæquatus fi- nis nis extrinſecus Incarnationis volitæz. 45. Cum impeccabilitate Chriſti ſtat præce- ptum rigoroſum, non tamen rigoroſiſſi- mum de ſubeunda morte. 46. Sacramen- ta novæ legis cauſant gratiam ex opere operato, & quidem Sacramenta mortuo- rum per ſe gratiam primam, Vivorum verò gratiam ſecundam. 47. Peœniten- tia eſt virtus ſpecialis. 48. Contritio per- fecta non juſtificat formaliter, ſed tantum diſpoſitivé. 49. Merita mortificata poſ- ſunt reviviſcere. 50. Inter B. Virgi- nem & S. Joſephum verum fuit Matrimonium. . A. M. D. G. Na. pſll. men. pere t. In ten⸗ Nl⸗ . Irin ä 9 —„ QESTIONES SELECTIORES ACTI HUMANIS, In Celeberrimo Archi- Epiſcopali Collegio Pragenſi ad S. Aaallertum cuam reliquis ex Univerſa Scholaſtica Theologia annexis Theſibus. Aeuz P R ESIDE. P. PROCOPIO FERISCHMANN, Sacri Candidi, ac Exempti Ordinis Præmonſtratenſis, Regiæ Eccleſiæ B. M. V. Montis Sion Canonico Regulari, in Præfato Cele- berrimo Archi. Epiſcopali Collegio SS. Theo. ℳ logiæ Profeſſore Ordinario, & Seniore. dolemni diſputationi Propoſitæ F. MALACHIA SCHNETDER pti Ordinis Ciſiercienſis, Ducalis Monaſterii rii B. V. MARIX de Wald ſaſſio Profeſſo. Annb M. Dooαäö’. Menſe Auguſto Die 2t. — bor eute Heridiem conſuetis. ð Pragæ „Typis Wolfigangi Wickhart, Archi. Epiſco- palis „ & Inclytorum Regni Bohemiæ Statuum Typographi. * „Sacri, ac Exem. 10 S OO Balance Focus 18 19 VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset 17 1¹ 12 13 10 Copyright 471999 VXyMaster Gmbh wwwW.yXymaster. com