Gf977-20

x

AA

Y

At

..w

*

^ ..T-., .

w

:

4

Y

-«F.

s

3

g

$d

£:

$

"23

d

^

*

r

,M

$

£

A

XAOL M*

X .

o,/,.

4

U

t

w—

sR

5

v*

d. v

*5

$w

x«

i*

*

-

Y

z

a,..

z

hgsmiec i n Vgl

Smieee

T

rA

APE

E.

A aan

L

x

p r

r

Ed Ri endr

3exae

-

i

U dur m I ia

as

.

.,,.

*

d r&x:',,.z.ä

:

-

a i t

o

-

.4

E

m

ia

i

S-E C

AE

-

c

p

BA N

FEAro U

—

—

FRSPSIY ss

77

ng//anwz/z

x /J Atra - /67//4«/0

a "

|

P

s .

f:ü Y cf*/ L*;c&)v

Z

"Á

f

(ng*d/][/l/ 7772 rmou/z' 7A.. f'üläw

N12«45118673581 .021

—

LEU

UB

Hs

W,M

R. D. EUSEBII AMORT,

B?tom(

Canon. Regul. Lateran. Polling. Eminentiffimi Cardinalis LE RC.JAARI, nec nou

WE

Seremüxmz ac Keverendiffremi DD. JOSEPHI,

S. R. L. Frincipis Darmftddmm Landgravii H

al

&, &c.&c.

ifcopi Augu&am

heologi,

l

THEOL OGIA

It )

ECLECTICA,

;; MORALIS zr SCHOLASTICA

]s

fr

Sub zdufpiciis

SS. D. N. Benedi&i XIV.

ad mentem

f* SSPatrum& Theologorum infignium,

prefertim veterum confcripta

lomulus XX

l

D:E L EGIBUS

—

2

UE

EE

NS

A

:

)1!/

N

IH rE

/

n

TOA U

,

um

NS

Cum Zdfpprobationibus.

ugufie F'indel. & Iffirceburgi,

Sumptibus MARTINI VEITH, Bibliop.

Anno M DCC LII.

—

2

z

J2

(ï

b&-q

|

H

Ü

JJ

i

|

y

T

Lt

—

(

)

bung

ETE

- otgird

tl drn

ii

EE

—

—

P

qum

D

G-

E7

-

-

D

rf

N

o

/(V( P

N

l

'&N.l

r2

NS EE

ELX

i)

i

»

Uy

8

i;..

—R

[2

z

d-

N

o

Zs

É

5

IX

[

xa-

RA

——

——

-€

INDEX

QUAESTIONUJ

Tractatus

DE

L»EG

II'B U S

$

De natura. & dz'bz]z'one Legum

weftiuncula 1. Quid fit lex?

Q

2. Quotuplex fit lex?

ibid.

3. Quomodo dividatur lex pofitiva?

4. Quales fint aliz divifiones legum?

A

&

2

$-

INDEX

QL&EL

$. Quid fit lex pænahs & non præcxfe pæ—

i

a,

nalis?

4

6. Quid fit lex direiva & praceptiva?

j

ll du

LI"J

jl

n

Quid fit lex affrmativa & negativa?

$

n agmNPeI

8. Quid fit lex zrritans , & Jolum probibens?

6

f nf p

W

9. Quid fit léx fzvorabilis , & odiofa?

ibid

IT

Ajv

10. Quid fit jus publicum & jus gentium?

7

iU uU

11. Quid fitlex Municipalis , & Provincialis?

8

hi d

12. Quid fit lex lxcalis, & perfonalis?

t

Ti

$. 2.

De natura. Legis naturalis.

od

trdrs d

Ouafluncula -x. Quid fit.lex naturalis? ibid

(

9. An lex naturalis fit immutabilis?

9

!

701,4

3. An lex riaturalis fit conditionata?

II

4

4. Àn poffit dici, legem naturalem effe faltem

L

objective conditionatam?

16

i

«

laagn

fs

$. An detur eadem lex naturalis in ftatu na-

ture integre , & in ftatu nature lapfae?

TK

t

" M t

u

6. An Deus in lege naturali poffit difpenfare?

21I

7-

QUJ/ESTIONUM.

d.

7. Quale bonum fit objectum legis naturalis?

23

Ua |

an neceffarium, vel contingens?

Mi

8. An detur aliqua lex naturalis, que folum

agnofcitur per lumen rationis, & alia que

f a

folum agnofcitur per inftinctum naturalem?

2j

aj

9. An Deus poffit permittere aut omnino

precipere deordinationem ordinis natura-

d)

r

J

lis ob majus bonum füpernaturale?

27

IO. Àn detur lex naturalis reflexa? -

Jl

3l

ir. An poffit dari ignorantia invincibilis legis

naturalis ?

32

AA

12. Anlex naturalis quoad conclufiones par-

TU

ticulares dubia tranfeat in materiam legis

pofitivae?

34

13. Quid fit; obligationem effe legis natura-

lis quoad fübflantiam; legis vero pofitios

d

quoad tnodum?

33

14.' Qua regula agnofci poffit, an aliqua ob-

j inl'ö;gfl

ligatio pertineat ad legem naturalem, fal-

t

tem per modum conclufionis vel quoad füb-

ftantiam ?

40

n

?

92

$. 3-

gU/E

INDEKX

yim f

j

EE

ylit .

De |Lege pofitioa.

13&10 h m[

Ü

Quefliuncula . 1.

Quotuplex fit lex pofiti-

TL

va?

2

43

9.

yale fit obje&

um legis pofitivæ? i

bid.

ïegh Wüægm

3. An omnis lex humana derivetur à legena-

turali ?

44

10 45

4- ,Qiænam debeant effe proprietates legis

jj

hutmnanez?

46

s. An lex debeat fe extendere ad cafus fre-

ibid;

Ls lt

quenter occurrentes ?

UA

6. An & quando lex humana fe conformare

:an,k'mm*

debeat confuetudini patriz ?

47

n

v

7. An omnia vitia, & que potifmum, per ,

legem humanam cohibenda fint?

49

8.. An lex humana femper fit mutanda, quan-

/

do occurrit aliquid melius?

9. Qua regula agnofci poffit mens Legislato-

b

rum quoad leges humanas ?

52

LT

tlilehg

$r d

ï?ïfüpüs tb

De Moateria. Legum.

" irag

Quafliuncula 1. — An materia legis humane

25

pofiit effe actio indifferens?

"n

*

2, Àn

QUAESTIONUM.

$. An etiam precepta legis naturalis vel di-

&?

Vinæ poffint cH'g rgateria legis human

54

Ley

mi-

9. Àn a&iö de fe tanium venialiter pecca

poi

nofa aut folum indifferens poffit effe mate-

mv J.l

ria legis humanee graviter obligantis?

55

Va

4. Àn materia de fe gravis poffit effe materia

n

Ya

obligationis levis?

56

s. Àn actus interni poffint effe materia legis

Ecclefiafticz ?

!fe lld Cu

ibid.

6. An Ecclefia poffit precipere a&tus mere

j

n

internos?

7

2

7. An, & in quo fenfu, Ecclefía habeat po-

Y

teftatem precipiendi indirecte actus inter-

l

nos?

67

LA

$. s.

us

De Subje&o Legum.

ueftuncula 1. An Legislator humanus te-

neatur fuis legibus?

68

2. An Epifcopus teneatur ftare legibus Syno-

dalibus, a füo anteceffore in Syuodo edi-

tis ?

« .69

L

l

)

L]

j

* 44

s. Àn

INDEX

i

T.

3. Àn peccet Legislator non obfervando fuas

5[ Y

A

leges?

70

»aa*

4, Àn Infïdeles obhgentur leglbus Ecclefie ?

ibid.

TJ'Iou L

ji

W

a(f

i

5 Anebrii teneanturleglbusEccleuce Dei

sumilisé

vel-nature ?

72

a vw»

6. An.legibus Ecclefie obhgentur amente; ?

al ;

74

g

/: An & qualiter infantes obligentur legibus ?

m(lï Muv

75

n

8. Quibus legibus Eþcleüæ teneantur impu-

hd

W

beres ?

76

9. An viatores teneantur particularibus legi-

R LY

bus locorüm , iü quibus tranfeunt?

80

Vs

Io. An faltem peregrini teneantur legibuslo-

Dd

corum particularium? & quinam vocen-

tur proprie peregrini?

83

II. Ad quas leges locorum particularium te-

neantur etiam peregrini ?

98

WWV

12. Àn liceat egredi ex una Diocefi in aliam

a, |

eo folum fine, ut quis poffit uti privilegio

Pgb?

illius Dlæcefis contra legem Dlæcefmam

du

v. g. animo declinandi jejunium Dicecefa-

num ?

IOO

«*h requrm

13. Àn.

QUJESTIO NUM.

j

A

m

13. An leges peenales circa peccata, quibus

ab Epifcopo v. g. infligitur excommunica-

D

tio refervata Ordinario, incurrantur à pe-

regrino, fiin eo genere peccati peccet ex-

ECCWL

tra Diccefin fui Epifcopi? vel fi delictum

commifïum ad huc fueritin Diecefi? 1ox

Mhrae

14. An vagi teneantur legibus locorum par-

ticularium, ubi tranfeunt? & qui dicantur

vagi?

I04.

t

15.An Clerici teneantur legibus Civilibus Prin-

cipum ?

105

l lbt

16. An Clerici jure nature , gentium divi-

no, & pofitivo à difpofitione legum civi-

lium quoad eorum perfonas , actiones me-

reperfonales, & congruam fuftentationem

109

exempti fint?

M

Ü

&. 6.

De promulgatione Legum.

n

[

OuafTiuncula 1. An promulgatio fit de effen-

"

uü

Th

-tia legis?

119

1]

]i

2. Qualis requiratur promulgatio legis? 120

3

3. Qualis requiritur & fufficiat promulgatio

circa leges naturales ?

I21I

li

*

3

4. Que

j

INDEX

4. Que requiratur & füfficiat promulgatio

,di D

v;]?

circa leges divinas?

123

g Y

|

S. Qualis requiratur promulgatio circa leges

jb

pofitivas ?

124.

6. An leges Ecclefiaftice Summorum Ponti-

ficum, promulgate Rome, ante promul-

gationem in fingulis Dlæceübns obligent

De Infrff "

totam Ecclefiam?

125

L l

57

n

i

TLT

De oblisatione Legum , prefertim in dubio

"

i

confcæntzæ

Q?M

WW

Quafliuncula 1. — An. Leges civiles obligent

Qm a«ï*bm

in confcientia ?

146

Qu

2. Unde colligi poffit, utrumfittantum poe-

" pro l]

nalis , feu obligatoria folum ad poenam?

( J)

/'U

148

]MM r

3. Àn leges divine obligent cum detrimento

lii

vite

aut gravi detrimento honoris, &

m nl

bonorum?

154

f))n M WA

4. An Leges Eeclefiaftice, aut civiles ali-

mWD

quando obligent cum detrimento vitz, vel

jactura honoris & bonorum ?

156

Vs n

D

s. An leges obligent ad non ponenda vel re-

"

moven-

QU/ES TIONUM.

| Wllll*

movenda impedimenta ad obfervantiam

legum ?

157

m

——

6. Ex quibus indiciis poffit colligi, an fit

——

159

gravis vel Pevis obligatio legum?

mlIIOl':«-i

y Q

$:

df

De Interpretatione Legum, & . Epikia.

Quafliuncula. 1.

Quid fit interpretatio legis?

160

,

p

o. Quotuplex fit interpretatio ?

161

i

JUTTA

3. Que, & quot fint principia bone inter-

pretationis ?

ibid.

tiie d

4. Quid fit Epikia?

ibid.

l

5. Quis verborum tenor pariat preefumptio-

Jtittmy

nem pro rigorofà obligatione precepti feu

4 a?

legis? Et quis folu n fundet prefumptio-

L

nem confilii aut inhortationis 2

ibid.

numme

6. Quid fuüperaddant legi illa verba, que in

nonnullis

conftitutionibus

reperiuntur :

) hum.f

Precipimus in «oirtute - obedientia , Jub . indi-

r a

gnatione Dei , oel zZApofTolorum Petri & Pau-

li?

163

n

j

7. Quales foleant tradi regule interpretandi

leges?

165

pOl]EUL

8. Qua-

A1NDEX

W

g

:

1

8. Quales reperiantur regule in Jure Civili

;

idonee ad interpretationem legum ?

68

E:e(OüWam

ye f

9. Quales reperiantur in Jure Canonico Re-

j aCrIW n[

gule adinterpretandum leges idonez ? 175

wjïi:?ïæ

(

mg(ïe

7

10. Quid fit legem extendi ad alios cafus ob

—

Jümilitudinem , paritatem, vel identitatem va-

[:

lï[], !

tionis ?

178

al

hi

11. Quenam fint obfervande Regule quo-

yudp

ad. extenfionem legum ad caíus confimi-

yissm

les?

179

i

Vfr

]i

Id

ï/

N

G. D:

i'in J

ä

)

De «ario modo obligandi quoad obfervantiam

A

p

Legum.

! Ab

Ouefliuncula 1. — An ad (atisfaciendum legi

tgtum ml

requiratur intentio gfatisfaciendi prec

epto?

u

182

t

o. An ebrius, dormiens, vel phreneticus,

n

Bumroacïu

:

|

'v.g. in febri calida, fi in ebrietate, fo-

t

mnio , aut phrenefi, recitet, v. g. Bre-

lul

viarium , aut 1nterfit Sacro ?

184

Ut

3. An fatisfaciat legi, qui invitus adimplet

iDrtip w

ibid.

"

legem Ecclefiafticam ?

W

Vg

4. An fátisfaciat legi, qui nec habet inten-

tionem ponendi materialiter actum à lege

pre-

QUJESTIONUM.

iT

l

preceptum, nec habet intentionem pofi-

u

tive contrariam ?

I8S

i

AU

s. An fatisfaciat precepto, qui ponit qui-

ij

|

dem actionem precepram, íed ignorat,

(

eam effe preceptam?

186

; dr

6. An is, qui audit Miffam precife ex fine

ilicito,. v. g. vans glorie, vel animo'vi-

dendi & feducendi s fausfamac precepto

nj

Ecclefie?

CL (

r86

7. An fatisfaciat precepto, qui ponit qui-

dem ex bono fine actum priceptum, v.

g. auditionem . Sacri, vel. recitationem

Breviarii cum focio, fed expreffe inten-

dit,

ad Ub[mä'

hoc actu 1nd1v1duo nondum faUSface-

re pxæcepto ?

188

8. An fatisfaciat legi, qui adimplet opus prz-

ceptum modo indebito, v. g. recitando

TU

totum Breviarium diftracte, vel audiendo

n

totum facrum indevote?

ibid

j

9. An unico actu poffit fatisfieri pluribus pra-

QUstun

ceptis

190

Y

»

:

192. Àn obligatus ad reftitutionem omnium

.bonorum ex rapto vel furto in caufas pias,

[j D

ubi Domino reftitutio fieri nequit, poffit

ea fibi ipfi- apphcare tanquam vere pau-

peri?

192

;

II.

INDEX

QU/ES

D !'I? dülgenda i

ir. An fi quis det eleemofynam gräviter vel

:'gäd ,

extreme indigenti, per hoc fatisfaciat ob-

!

ligationi ex voto vel ponitentia erogandi

eleemofynam ?

193

*-gnam fm'm(

du

12. Si centum floreni debeantur pauperibus

ex juftitia ob rapinam bonorum incerto-

wl d

rum, & alia centum ex voto, alia cen-

t iridia.

?

tum ex poeenitentia, fi tantum centum fol-

;uranu'ammdn

vi poffint, cui prius titulo fatisfaciendum

fit?

ibid.

m*;mä mg

j m

13. Quando concurrunt diver(ie leges, na-

&

' turales, divinge , & Ecclefiaftice , cui prius

tápe d

fatisfaciendum fit, fi omnibus fimul fatis-

fieri nequeat ?

194

winad

lst

14. Àn omnis lex debeat obfervari ex chari-

tate erga Deum?

199

(uisite

ln

$.. 1o.

lun' ä'vdül'i'

De caufis exculantibus ab obfervvatione

&U

Legunm.

atl d

ucfliuncula . Quinam poftint effe caufie

'excufantes ab obfervatione legis ?

202

Ti h

2. Qualis ignorantia exeufet ab obfervatione

Utj i

legum ?

ibid.

3. Qua-

Rn

QUAESTIONUM.

Tv j

3. Qualis diligentia in quolibet homine requi-

ratur ad hioc, ne ejus ignorantie fiant vin-

A

cibiles ?

203

4- Quænam fint indicia ordinaria ignorantia-

al

rum Vll"lClblllum j4

204

OC«

Vot)

. Quomodo ex ignorantia vincibili reddere

poflit invincibilem , qui nefcit fe habere

QU A

206

Oflfuf

ignorantiam vincibilem ?

9. Àn ignorantia vincibilis

dummodo non

f n

fit affectata, excufet faltem à cenfura, vel

alia poena?

207

Mfie,

Bu frj

7. An aliquando excufet lgnomnua juris hu-

mani manifefti ?

ibid.

av d

8. Qualis metus excufet à lege?

208

9. Qualis impotentia excufat ab obfervatio-

ne legum?

212

1oc. An, ubi datur impotentia ad totum, re-

g

j

n

maneat obligatio ad partem ?.

214

i1. An excufetur ab obfervantia legis, qui

- pofuit culpabilem .caufam impotentig, V.

yice Ü

g. projiciendo Breviarium in mare, aut

Ye WL

conuahendo 1nhrm1tatem ex ebrietate?

| au Uw

j

215

12. An peccet contralegem , qui pomt de

W

4Ae

1

QU/ES

INDEX

N]

.gquomü

l

fe inculpabile impedimentum ad obfervan-

[ 1

tiam legis?

216

0047

13. An detur obligatio tollendi 1mped1men-

200

Tb

tum pro obfervantia legis?

217

1 & ELMM

14. Quid fit? & quandonam ab obfervatione

*lld qne d

" [ghamm !

legis excufet Epikia?

219

d n*udjü i

s. An Epikia etiam locum habeat circaleges -

ao í

divinas & naturales?

()O

i

16. An & quomodo à legis obfervatione ex-

V

il

( Mi

cufet non acceptatio legis ?

ibid.

17. An & quomodo à legis obfervatione ex-

i UB[U

'cüfet defectus finis !

22I

l

n

AW

:W

18. Quomodo à lege excufet confuetudo, pri-

At

vilegium, & difpenfatio?

224

QOl

$. II.

du

AT d

De Confuetudine.

Quaf[liuncula 1. Quid fit.Confuetudo? . ibid,

2, Quales requirantur conditiones ad legiti-

l

imnam confuetudinem?

ibid.

3. Quid requiratur ad hoc, ut confuetudo

WIQ

fit rationabilis?

225

Cs

4. Àn

QUAESTIONUM.

R

4. An & quomodo confuetudo debeat effera:

tionabilis, fi (it contraria vel presjudicet

lni

, legibus non. adiaphoris, fed pofitive condu-

- centibus ad meliorationem notabilem mo«-

rum, & Ecclefie?

130

227

5. Quid cuivis agendum, fi in füo ftatu vel

foc1etate hominum, in qua vivit, vigeant

Mez

confuetudines notabiliter præjudlcantes ho-

neftati chriftianz fidei vel morum ?

237

6. Quantum requiratur temporis ad introdu-

VObf

y

cendam legitimam confuetudinem?

240

VAE

7. Qualis requiratur fcientia. & confenfus le»

glslatous ad conftituendam legitimami con«

- fuetudinem?

24I

j

8. Qualis requn*atut' frequentia actuum ad.

|

conftituendam confuetudinem legitimarn ?

.244.

9. Unde poffit colligi , - eonfuetudinemi fuiffe

introductam animo fe obhgandx?

lblde

273

Corf

$. r2.

Yb

De Privilegiüs

Quajfliuncula' i. Quid fit privilegium ? — 245

y, o

QuotupleX fit privilegium ?

246

LE

3. Qp

INDEX

gU/E

9. Quales fint cïaufulæ prisiilegiorum? &

quem pariant fenfum ?

ibid.

p

LU

4 Quis poffit concedere privilegia?

249

iC

gilfe

$. An adlicitam conceffionem Privilegii re-

quiratur jufta caufa?

ibid.

u

öf Quot modis aquirantur privilegia? ibid.

Umh d

7. Quomodo privilegia ab uno loco ad alium

m&ïma ha

velab una perfona ad aliam extendi pof-

üg

funt ?

250

r di,

din i

p n

8. Quomodo fint interpretanda privilegia Re-

Fa

" gularium?

253

9. Quenam fint obfervanda circa ufüm pri-

vilegiorum ?

355

)?,

1o. Que regule haberi poffint circa revoca-

, tionem privilegiorum ?

257

imi1(

11. Qualia privilegia Regularium fuerint

nitird

revocanda à Conciliis vel fummis Pontifi-

?autmca]m

cibus?

259

lm

264

t

12. Qlomodo exfpirent Privilegia?

t

Pt

$. 13.

WWU

QUAESTIONUM..

$.. 13.

"

De poteflate ferendi LLeges.

sl

ueftiuncula . Quinam habeant poteftatem

t

ferendi leges?

272

2. An capitulum fede vacante poffit ferre le-

|

T

ges?

ib/?di

'3. Utrum Abbatiffe velalie Superioriffz,, et-

p

iam Generales, habeant poteftatem feren-

&ij Qs

273

. di leges?

4. An ville, caftra, vel oppida habeant po-

du

teftatem ferendi legem localem pro fua

communitate?

274

ia

$. 14.

De Difpenjatione. ILegum.

Jint us

Quafliuncula 1. Quid fit difpenfatio?

275

2. An poffit dari difpenfàtio circa jus natüra-

agulari

ibid.

d funns

le? aut circa jus divinum ?

3, An Legislator univérfim poffit difpenfare in

fuis legibus?

279

ii

4. An inferior poffit aliquando difpenfare in

ibid.

lege Supgrioris 3

"s

5. Qui-

(

INDEX

h

[

Mpenf

$. Quïnani fint eafus, in quibu; inferior pof-

280

j ancüt

fit difpenfaye in lege Superioris ?-

i

6. An Capitulum Sede vacante poffit cum

b

j

criminofo privato voce activa difpenfare

quoad hanc peenam ad actum electionis?

283

t

7; An Legislator, vel habens poteftatem de.

J

legatam difpenfandi, poflit difpenfare fecum

yet i

ipfo?

ibid.

W du

jj

8. An vagi & peregrini pofüint difpenfari ab

io-

ln

.Epifcopo vel Su

rantur ?

pg—räf)re loci, in quo

284.

Hf

P

9. An Metropolitanus poffit difpenfare cum

eulay

fuis füffraganeis fubditis?

285

yl

Io. Quinam habeant poteftatem difpenfan-

u |

di cum Religiofis circa vota, juramenta

& poenas?

285

11. Quid requiratur ad licite difpenfandum ?

286

t wf

H Pu'ml f

r2. An difpenfatio fine cauía fufficiente fit

valida?

288

M

TA Qttr

13. Án valida fit. difpenfatio.circa Conftitu-

u

. &ones Apoftolicas?

289

Ib

14. An

)EK

QUJAESTIONUM.

mïmyma,

" vlor'

14. ÀAn difpenfatio facta fine legitima caufà

de üfanr

faltem tunc fit valida, quando à difpenfan-

te & difponfato caufa creditur effe legiti-

[ aïm w

ma?

R&U]Utt

289

Q

15. Quales fint caufie jufte d1fpenfauoms?

Bol

290

ln

16. An ftante jufta caufa difpenfationis fu-

n

perior teneatur ad concedendam difpenfa-

VRT

" tionem?

291

17. Àn difpenfans poffit difpenfando impone-

j

i eufm»,

re mulétam pecuniariam pro dlfpenfatlo-

ne?

293

du djei

fd , H

18. Quenam fint fipna tacite dlfpenfatlo-

I

nls ?

ibid,

if

19 Utrum pro figno tacitze d1iþenfat1oms

haberi poffit fola taciturnitas & diffimula.

eyi t

tio Superioris, fi in ejus prefentia infe-

nor agat contra legem ab illo difpenfabi-

lia

lem?

294.

260. Àn dlfpenfatxo fa&a absque caufee eogni-

o

tio«

us

INDEX

wohrep

)

tione valida fit, etiamfi reipfa caufa fubfi-

L

p

ftat ?

295

qma

o1. Àn pro foro conícientie tuto prefumi

poffit, Superiorem in difpenfatione habuif-

qaRoWme

U

fe legitimam caufam , & cognitionem cau-

&

fz?

296

520

22. Quales fint caufee, ex qulbus vitiatur di-

yom Lt

fpenfauo ?

297

á

ho

25. An omnis difpenfatio fit invalida, ob-

tenta per obreptionem, vel. fubreptio-

nem?

ibid

N

Q

ii

24. An idem dicendum, fÍi veritas aliqua

non fit reticita per malitiam? aut falfitas

U il

Mf dri/

malitiofe exprefía, fed per fimplicitatem

vel lgnoranuam ?

298

ii

25.. Qualium ventatum reticentia foleat de

LT

jure vel confuetudinehaberi pro vitio fub-

u

ftantiali ?

$00

26. Quid: delegato agendum, fi dubitet, an

vitium

)l

QU./ESTIONUM.

ii

M

vitium obreptionis vel fubreptionis fit füb-

ftantiale ?

go1

Vi h

27. Quidobfervandum in praxi quoad peten-

Mdlr li

D.

- das Difpenfationes Romanas ex Poniten-

h Lt

tiaria Romana pro foro interno?

302

,

At

$. 20

De füprema Lese. Charitatis.

Qraffiuncula x In quo confiftat lex charita-

i ( i

tis?

318

, v

]

2. Quare hec lex charitatis vocetur luprema

lex ?

, ii

319

m

3. Quot & quales fint primarice obligationes

ex lege charitatis?

ibid.

d i

^

4 Quid velit dicere illa limitatio per fe? 321

i u

S. Quid velit dicere ila limitatio; in con-

curfu ?

ii pmv':ï

322

df j

6

j

uo

jNDEXkQ'UzESTIOJIVUM

j

6. Quomodo hg obligationes charitatis pof-

[

**ä

|

.!

L

i

fint influere in cafus particulares?

322

(

j

1

7.. Quomodo oftendatur , legem ch'aritatis

effe regulam directivam confcientiz in o-

mnibus controverfiis moralibus circa Obli-

Ti

gadones legum?

326

p

tl

F3

d

ERE

,

7X

$40

n

ae.

"4

i

d

)

i

&

i Ts n

14

h

d

N

((

3

::x)x

N

M

x./

3

$5

)

x

A

|

[

D

l

j

N

aE

2

(V

N

Dateitg

2

S

N-

E

)

ZNS

A:

m

ANS

——

m

.Delegem

eui

ETESN

z

m

N

;—-/

URU

il

NCONSS

T

El

»

|

Y me

M"'WI"

;

lo u

J

5b

Dl

.

l

R

l

k !t

Qf

m

N

M

lra-

:EQE

A Q

If

B

p fj Wg

D

3 Wh'

a ine,

u

:

K

*

T

ALE

ï

*ï

**

i

* CR

:

**

*

*TOGE

]egeï'ä&i;

R

*ROROROE

BOR OXGk GE GK R

f

du

| Tra(?catusx

FLEGIBUS

n

|

ic Tractatus dividitur in fequentes Para-

ï

1

j]

]

H

graphos.

.

4

,

)

l

j/

1. De natura & divifione Legum.

2. De Lege naturali.

3. de Lege pofitiva,

4. De materia Legum.

. De fübje&to Legum.

. De promulgatione Legum.

. De obligatione Legum.

. De interpretatione Legum , & Epikia.

ä

. De recta obfervantia Legum.

)

o. De caufis excufantibus ab obfervatio-

ne Legum.

D. Zmort Trait. de Legibus,

À

1r.De

p

TRACTATUS

g

T

i1. De confuetudine.

"T

fgin

12..De Privilegiis.

3 Lig" ;

13. De poteftate ferendi Leges.

"1]

14. De difpenfatione Legum.

ginig

15. De fuprema Lege charitatis.

t

hii

as

Wal jl

»

1

01

iil

M

l

& I.

:

T

T

Maroneut

De natura €? droifione .Legum.

U

qu b

"

"

n

XERITUR I. Quid fit Lex ?

Q*

RegsPONDEO. Lex eft ordinatio vationis

yl

ad bonusm commune ab eo, qui curam communitatis ba-

PT LL

n

bet, anüno flabilter obligandi promulgata.

Tta- D.

tit

ated

»

"Thomas 1. 2. q. 9o. a. 4-

TT

Dricrrunm r. ad bonum commune, per quod

FUORU

hocloco non intelligitur tantum bonum prioatum

s d

alicujus familie , fed integrz alicujus Reipubli-

B EY

cz, aut corporis Politici , vel Ecclefiaftici, quod

t n v

ex diverfis hominum ftatibus fub directione uni-

l.necaä'ariaf í

us Superioris conftituitur.

"

DicrTrum 2. animo flabiliter obligandi.

Si

UT

enim Superior non habeat animum fubditos ob-

bl

ligandi, ejus ordinatio folüm habebit rationem

UNSD-

confilii.

Si autem non habeat animum obligan-

tl

diftabiliter, fed tantum ad horam, diem, vel

RUT

aliud breve tempus, ejus ordinatio tantum ha-

M*H i Da,

bebit rationem mandati transeuntis.

dl&it&äl]eo

^- Qox&rTUR 2; Quotuplex fit Lex?

RespoNDEOo Lex dividitur in AJVátüralem &

rl

MLT

gofitivam. - Lex naturalis vocatur , quam autbor na-

i g

ture ommes bomines per lumen vationis vel'in[tinttum

Ug l

natu-

DE LEGIBUS.

3

naturalem circa obligationes bumanas generi bumano ab-

foluià mece[Jarias. docuit.

LEx autem POSITIVA

Lem

eft, quam Legislator dioinus vel bumanus ad melius

A

e[fe generis bumani legibus nawuralibus. fuperaddidit

De-

RI

Exemplum legis naturalis habetur in his

um adora; honora parentes, quod tibi non vis

fieri

alteri ne feceris. &c.

Ejusmodi enim ob-

ligationes funt adeo neceffarie generi humano,

ut fine iisbonum commune generis humani con-

i ln

fervau nequeat.

Et de his legibus loquitur

bt

ZIpoflolus ad Rom. 2. ubi ait

Gentes, que legem

Á n

non babent, ipfifübi funt lex; qui oftendunt opus legis

T0 C

Jeriptum in cordibus fuis , teftimonium reddente illis con-

Ti

fcientia ipforum , & inter f& invicem cogitationibus ac-

cufantibus , aut, etiam def'endentibus.

Exemplum au-

tem legis pofitivz eft,

lex circumcifionis, lex

QU

Ym jnu j

obfervandi Sabbati, celebrand: pafchatis, audi-

endi facrum in die fefto, recitandi Breviarium.

TY

&c.

He enim leges partim divinz partim hu-

k

manz non verfantur circa obligationes abfolu-

Áib d

té neceffarias generi humano , fed precife

utiles.

jr d

QuAERITUR 3. Quomodo dividitur Lex

yn bdi

fitiva.

i.

RESPONDEO,

Lex pofitiva dividitur in

didinam & bumanam.

ILex bumana rurfus fubdivi-

, [j

Tonm, 1

ditur in Ecclefiaflicam & Civilem. Lex dioina vocatur,

que flatuitur à Deo, quales funt omnes leges

iinaio «

eQnub

Moyfi di&ate à Deo, vel Apoftolis date à Chri-

Ífto. v. g. lex baptismi.

Lex bumana eft, que

j tl

'ponitur à legislatore humano, puta à prmc:pe,

i

magiftratu. &e, Lex Ecclefiaftica eft, qu: poni-

(s W

JT

tur & Legislatore Eccleft ajlzco , puta à Papa, Con-

at w

2

cilio,

pt

4

TRACTATUS

i

cilio, Epifcopo , Generali Ordinis. &c. circa

P

obligationes refpicientes falutem animarum.

Lex Civi-

XnPONDEO

enao

lis eít, qu& ponitur à Legislatore civili circa obliga-

I

)

tiones immediatb ve[picientes bonum temporale fubdito-

Tum,

Hine fi in Superiore Ecclefiaftico fimul

a

y, f*

concurrat poteítas temporalis gubernandi füub-

n

fl

J

m up

ditos, poterit pro iis ferre leges non folum Ec-

del)

clefiafticas , fed etiam Civiles.

»ntum 4

j l

QuzRiTUR 4. Quales funt aliz divifio-

gpn

p

u

nes legum ?

T

RESsPONDEO.

Lex dividi folet variis et-

gt

«

jam aliis modis. r. in penalem, & non precife

1

TT

2.in legem direttivam & preceptivam.

st OR

pornalem.

;

3. in affrmativam & negativam. 4. in probibentem &

1

ij

1

nun |

iritaniem. $. in favorabilem & odiofam. 6.in Jfus

sj

publicum & jus gentium. 7. inlegem Municipalem &

o

Provincialem.

ao .

Quid fit lex panalis, & non

ia

QUEZRITUR $.

precife pcenalis ?

stpoltin

RESPONDEO.

Qugumm

Lex ponalis eft, quz fub-

ditos non obligat füb peccato ad opus àlege

ii

leoyngt

preícriptum, fed tantum ad fubeundam fine re-

1

fiftentia poenam à lege taxatam.

'Tales leges

t p

d Din o

ponales funt, fi prohibeatur inveGio vel

eve&tio certarum mercium füb pena confifca-

* lat

tionis, vel füb alia mul&a pecuniaria. Leges

tüqu d

ejusmodi faltem obligant transgreffores ad hoc,

vj dy

ne violenter refiftant miniftris conítitutis à le-

LT

gislatore, fiab iis deprehendantur. Leges au-

Eul

tem non puré poenales funt, quz fub peccato

ii

obligant etiam ad ipfam actionem vel omiffio-

tl

nem prafcriptam à lege.

t

QUJE-

DE LEGIBUS.

$

UT

QuZRITURÓ. Quidfi lex direttiva & pra-

zr] bl

ceptiva ?

RESPONDEO.

Lex preceptiva vocatur,

j

T«

d)

qua füb peccato obligat ad pretcripta; fed lex

At

dire&tiva vocatur, qui dum aliquos, pro qui.

T

«

bus fertur, ligat, alios, pro quibus non fertur,

EUA

M

fi ea fe patiantur dirigi, faltem eximit à jufta

reprehenfione & culpa.

Sic Refpon(a faerarum

i d

Congregationum "Tridentini & Rituum vel Ro-

te emanata ad partes litigantes ferviunt omni-

d R v

bus directive, ut fi in fimilibus circumftantiis

fe iis conforment, certi fint, fe non erraturos

» kang

culpapiliter.

Idem fit, fi in Gallia, Hifpania,

m (j

velaliis regnis, qua legibus Imperialibus Juris

i it l

Civilis fubje&a non funt, Judices fequantur du-

uin. (

&um juftorum legum Juris Imperialis.

Idem

n Nai

contingit, fi allegentur aliorum Synodorum Pro-

vincialium , vel Diecefanarum Statuta.

Fa-

dj l

ciunt enim, ut eafequentes non errent, nifi ob-

ftet pofitiva lex contraria.

:

jj

QuzRITUR 7. Quid fitlex affrmativa &

Zd J ä leg

e'l:c

megativa ?

Vj

REsPONDEO.

Lex AFFIRMATIVA VO-

&l

m net

"T'alis

Bu

catur, qu& precipit aliquid agendum.

0T

lex eft: Diem Sabbati fanttifices , Honora patrem &

TE

"

mairem.

Lex autem N EGATIVA eft, qua pro-

p coqf!

hibet aliquam a&tionem. v. g. JNon occides ; mon

iib J

d

furtum facies.

Apparet tamen, quemlibet legem,

quz dirette eft affirmativa, indire&te effe negati-

j wnlliwï'j'g

intl

vam; non tamen viciffim eam, quz eft dirette

negativa, indire&e effe affirmativam. |Qui enim

u

j

'Ld

precipit fan&tificationem Sabbati, & honoratio-

o v

nem parentum, indire&e prohibet profanatio-

nem

Y

j

3

p!

6

TRACTATUS

jl

nmllimm

nem Sabbati & inhonorationem parentum. Sed

jcen a

econverfo non fequitur, quod illi, cui prohi-

g 0

betur homicidium & furtum, indire&te

firod

a

præ;i-

d

piatur aliqua actio.,

[

Feceld

]i

UJERITUR 8.

Quid fit lex irritans & fo-

;z:malitia u.'f.';'.«

lum probibens ?

nTUL

RESPONDEO.

Lex irritans eft, quze actum

p m

five de jurelicitus, five illicitus fit, declarat

vel reddit nullum.

m [g,"'-þ;lif.:!'li

Sic, licet nemini prohibi-

N

tum fit ad conteftandam fuam ultimam volunta-

li

tem folum adhibere duos teftes, ejusmodi tamen

NU

Codicillus vel teftamentum in foro Civili erit

irritum.

Matrimonium contractum cum con-

50

!

Vil

Vih

fllf M

fanguinea intra quartum gradum eft fimul pro-

hibitum & invalidum.

Emptio & venditio cum

lefione ultra dimidium pretii, etiamüi fiant ex

( t

ia

ignorantia invincibili, fünt irrite per leges ci«

viles. Econtra dantur aliz leges folum prohi-

o

a, Ltl

bentes, que non funt fimul irritantes. , Sic

Parocho prohibetur adminiftratio baptifmi .in

1 nf

t at

ftatu peccati mortalis; baptifmus tamen valet.

Sic etiam prohibetur matrimonium habenti fim-

tifeum 0.

Mfatis

plex votum caítitatis; contractum tamen con-

tra prohibitionem nihilo minus valet.

vt d

!

QUJERITUR 9. Quid fitlex favorabilis &

um

ediofa ?

& hi

RESPONDEO.

Lex FAvORABILIS dici-

dinun

tur, quz ob emolumenta publica , que in majori par-

gf

te commumitatis cau[at fime prejudicio boni ccmmiunis,

d

ex ipfa intentione legislatoris meretur extendi ad ca-

"G

us confimiles mon expre[fos a lege.

Brevius fic

tltins ft

poteft defcribi: Lex favorabilis eft, cujus exten-

I

f ;

fio ad cafus confmies im lege mon expre[fos confor-

ag

miter

DELEGIBUS.

7

xþal

müter ad imventionem legislatoris efl bono communi

lh'l

pv

melior.

Sic lex in favorem pupillorum lata, ut

Ms

Ph

ilis nequeat nocere malitia aut negligentia tu-

toris, eft favorabilis, ac propterea extenditur

lex.-sü

jl

etiam ad Ecclefias, & alialoca pia, ut illis non

noceat malitia vel negligentia tutoris.

Lex au-

idl

D]

tem oDnrosA eft, que dum plerosque ex iis, quos

Ü

"

h

afficit , gravat, conformiter ad intentionem legislatoris

Wttij s

ob pavitatem *vel identitatem rationis mon petit extendi

lii

Sic poena

ad cafus confüniles non. expre[Jos a lege.

tumids

ftatuta in adulterium conjugis non eoipfo ex-

tenditur ad adulterium mariti, licet ob fpecia-

f i

du i

les circumftantias aggravantes adulterium ma.

1 dl mj

riti poflit effe par aut etiam major malitia de-

dredi

li&i.

eittl f

QvuueRITUR Io. Quid fit J'us publicum &

gus gentium ?

lg

u

RzsPoNDEO. ]us publicum eft corpus le-

irittt

gum, à nationibus diverfis per fpecialia pa&ta

(j hi

vel confederationes reciprocas conftitutum.

TT

Huc pertinent varia Concordata Summorum

Pontificum cum natione Gallica, Germanica.

!

!

l

At t

&c.

Pacifcationes in pun&o Religionis inter

rils

a

|

varios ftatus in Anglia, Gallia, Belgio, Ger-

manias Tra&atus pacis v. g. Weftphalice, Rys-

|

t

wicenfis, Raftadiang. &c.

jJvs cENTIUM vo-

catur ZEquitas naturalis quoad. conver[ationem liberam

J

9 negotiationem populorum ad invicem.

Huc perti-

d

i

net immunitas legatorum a moleftia; genus bel-

m

*

landi armis paribus non venenatis; libertas ma-

t um

rium, fanétitas feederum &c.

^

, o

QUJRITUR II.

Quid fit lex Municipalis

Ti

& Provincialis ?

L

PV

W

A 4

RzsPos-

p

8

TRACTATUS

RzsproNpEO. Lex MUNCIPA Lrts eft, que

nïl;g "

I conm

refpicit tantum urbem ; PROVINCIALIS, qug

"T

obligat integram provinciam.

qp;bem, Wl

QuiERITUR 12. Quid fit lex localis & per-

PIDdU

fonalis ?

y

RzsPoNDpEO. LexrocaALrs eft, ad quam

3

n

f

p !

li

Legislator fuos fubditos tantüm obligare inten-

dit, quamdiu morantur intra territorium, v. g.

jni

, (dii

A

ad celebrationem alicujus fetti Diccefani, Lex

"L.

PERSONALIS eft, ad quam Legislator fuos fub-

"

ditos obligare intendit, etiamíi exiftant extra

territorium. Eatenus enim obligatio fequitur

r

,SW

perfonam, quocunque devenerit. v. g. Si fub-

ynpu

dito przcipiatur geftatio habitüs patrii, quocun-

jonamd

que devenerit,

Eodem modo poffet etiam lex

dvb

jir, C

dividi in realem & perfonalem , ita ut REALIS fit,

quz directé refpicit dominium rerum fübditarum,

TXL

i,

PERSONALIS autem, quae dire&é refpicit gu-

bernationem perfone in ordine ad actiones ci-

iab

viles, feu fociales.

p

DT

$. II.

fait gt

a i

De natura. Legis naturalis.

ET

U

ERITUR r. Quid fit lex naturalis ?

A t

Q

^ RESPONDEO.

LexNATURALrIS eftor-

ETrum

dinaiio vationis in mente Dei circa maturalem ordinem

*tt i

rerum eligendarum per lumen vationis «el inflinttum

Eul

naiture pvomulgata.

Ita quoad rem D. Auguftinus

t

in pluribus locis.

I. Tra&. 49. in Joan. . Incipit

Wt

bowo accedere ad rationales annos , ut. legem Japiat. ma-

MT

turalem, quam babent ommes im corde fixam.

Quod

übi non vis, alteri ne feceris. — INunquid boc de paga-

JLCERHVR

ll

nis

DE LEGIBUS.

9

t Mf;e l

nis dicitur, &? non in natura ipía quodammodo legitur ?

|

HXEQLN],E

2. L. 22. contra Fauftum. C. 27. Lex eterna eft

vatio divina *vel voluntas Dei , ordinem naturalem con-

HEIM

À

!

fervari jubens ,. perturbari vetans.

3. Ibidem c. 3o.

AEterna lege confulta , que ordinem naturalem confer-

H[Slïþ '

vari jubet , perturbari oetat, videamus, quid peccave-

L.

vit Abrabam.

4. Ibidem C. 43. Con/ulitur eterna lex

teritn ,

illa ordinem naturalem conferoari jubens, perturbari

Dingi.

vvelans.

s. Ibidem C.61. &67. Con/[ulta eterna lex

Ql

illa, que ordinem maturalem confervari jubet , pertur-

1l erl

bari vetat , nonnifi propagationis cau/a flatuit concubi-

lbl

ium fieri, & boc non nifi focialiter ordinato conjugio,

hr vtl

quod non pervertat vinculum pacis.

Et. ideo. proflitu-

lp g

tio feminarum non ad fub[tituendam prolem , fed ad fa-

polte

hw

A

tiandam libidinem propofitarum divina atque. eterna le-

i U RDALI

ge damnantur. . 6. Ibidem C. 73.. Quedam fatta lex

vonlibi

illa eterna, qu& ordinem naturalem conferoari jubet,

ia

perturbari oetat , medio quodam loco po[uit bominibus.

t

7. Idem in Epift. 157. n. 15. Quoniam lex eft etiam

in vatione bominis, qui jam utitur arbitrio libertatis,

naturaliter in corde confcripta , que fuggeritur, ne ali-

quid faciat quisque alteri, quod pati ipfe non ult , fe-

cundum banc legem prevaricatores funt omnes , etiam

3

Ex his

qui legem per .Moy/en datam mon acceperunt.

a

omnibus patent tria. 1. quod lex naturalis fit

rationis ordinatio in mente Dei. 2. quod ejus

wuud

um

proprium obje&um fit ordo naturalis rerum &

ip

actionum humanarum. 3.quod ejus promulgatio

yni *

04l

fiat in ipfa men:e per quandam infcriptionem,

que per lumen naturale, & inftin&tum natura-

TU

uimp

i

]em intelligitur ab omnibus.

l!

A

QUAZRITUR 2. An lex naturalis fit immu-

nj

a

tabilis ?

n

ll

üÜ

j

As

Rze-

p

IO

TRACTATUS

REsPoNDEzo. Lex naturalis eft immuta-

P 530[ æqua]

j u

bilis.

i

PnosATUR r. Lex naturalis fe habet per

jgomit

modumartis, v.g. artis medice, artis milita-

ua

A (]M]AW |

ris, artis economicz, artis Politice. &c.

artes, licet pro diverfitate circumftantiarum pro

g Wd&ff;!:

W

m

] n

iisdem hominibus prefcribant diverfas, imo

inter fe contrarias, medicinas, aut actiones,

T

u

n

uont !

LL

manent tamen in feipfis invariate & immutabi-

m t

les. Ergo etiam lex naturalis cenfenda eft ma-

V

"N

jl

nere immutabilis , etiamfi pro diverfitate cir-

]V

TA

cumftantiarum videatur exigere vel tolerare

nn*?

d

a&tiones. ant. prob. authoritate D. Auguftini &

u

m

Alenfis. ..D. Zuguftinus ]. de vera Relig. C. 3r.

*

Wi

W !

D

n. 57. fcribit : JNec ambigendum e[1 , incommutabilem

naturam Deum e[Je , & ibi effe primam vitam, ubi eft

yin. D

INam bec eft illa incommutabilis ve-

xin m

prima fapientia.

vitas, que lex omnium artium re&bb dicitur , &5 ar$

ii

omnipotentis artificis.

Alenfis vero part. 3. q. 27.

Qonma

memb. 3. art. 2. fic habet : Dicendum fecundum B.

Mi

"luguflinum , quod [icut. videmus , quod medicina eft

Taspoyi

ars immutabilis , zamen qmedicus aliquando snutat. pre-

i. jl

cepta lanquentibus ; & tamen vatio artis pracepti àn fe

ttmi dif

INec *venit snutatio ifla ex parte artis,

e[t immutalilis.

T

fed. ex parte alia, fcilicet ejus , cui minifiratur. ex arte,

Tintifonm

lia lex ünmutabilis eft quantum ad vationem. fuorum

TUl

"

30j u

preceptorum & fan&ionum ; non tamen. quantum ad ob-

fervantiam omnium fan£tionum , ficut, medicina, — Ali-

1 n

0s textus $. Auguftini vide in Probat. 2. fequen-

l)

Mi

tis Queftionis.

!

t

) byr

Driczs: Reperiuntur varia exempla, in qui-

vüm

|

&

bus leges naturales videntur fuiffe mutate. Ab

fj

r

initio enim omnia bona erant communia, &

ä

;

t

omnes

ii

DE LEGIBUS.

II

d

Q

omnes

erant equales fine fubje&ione unius ad

alium ; que tamen fucceffu temporum mutata

l J]X ]lh"'

fünt.

j

Y

RzsproNpET Zlenfis l.c. ad 1. hoc modo.

D

Uf

lt

Dicendum , quod jure naturali e[Jent omnia. communia;

iM

& omnium una libertas ; & boc fuit ante peccatum, €&g

t dit

Y

poft peccatum quedam funt quibusdam propria.

Et bec

» u'(

Sicut enim ars medici-

£

duo funt per legem naturalem.

ne di&at vinum. e[Je fanum , & eadeim ars vinum me-

Qd

0 d

gat egros ita eadem lex dicit, quod [ane nature omnia

funt communia , & quod ita debet e[Je ;; & tamen ean-

RAT

dem negabit nature egre proprietatem , mec mulatur

3 Aqgcf;

propter boc quantum ad rationem fanttionis ; mo eadem

t

il

^

I!

l

vatio, que dittat omnia e[Je communia in natura bene

WT

inflituta , di&at aliqua e[Je propria in natura. delZituta

per peccatum. — Et fic folum efl mutatio quantum ad ob-

L

l]

Qu

Z

l

:

K

farvantiam fan&ionum , & effe&tuum 5 & non quantum

di

Il,

ad rationes ipforum.

u)

QUJERITUR 3. ÀÁn lex naturalis fit condif

uD

tionata ?

/

d

REesPONDEO. Lex naturalis non eft con-

Jj p

!

!

ditionata.

[/

Id fic probatur. Legem.effe condi-

j

l

iil

tionatam nil aliud eft, quam voluntatem obli-

ja u

gandi in legislatore divino ad certum genus actio-

ii us

num vel omiffionum ex ipfo modo tendendi to-

vimm

taliter poffe füfpendi usque ad eventum alicujus

conditionis contingentis ex natura vel libero

" q'lmüïl.

j m

arbitrio.

Sed voluntas divina quoad leges na-

turales non poteft totaliter ita füfpendi. Ergo.

1.

Major patet ab explicatione nominis.

Sic enim

La

;

univerfim pa&ta, promiffiones, contractus ven-

ditionis, fponfalia, juramenta, vota, &c, di-

f

d

"

Qp

cuntur propterea conditionata, quia eorum vis,

j u

M

valor,

pr

12

TRACTATUS

j

" hi

valor, efficacia, & obligatio totaliter poffunt

g

"

3

ita füfpendi usque ad eventum alicujus condi-

um p

tionis, ita ut illa conditione non pofita volun-

/

n ,

tas füb conditione pofita totaliter ac univerfim

" lL Id

prorfus nullum habeat effectum in a&tu fecundo.

n [n

Ij

AMinor probatur. Non decet Deum, ut jam prge-

fuppofita vel abfolute decreta exiftentia gene-

;"j

u l"

L

y [//

ris humani illud füubjiciat fufficientibus & exa&is

t

legibus, qu& ex fuo genere univerfim fruftrari

vf

0"

n

poffint per eventum conditionis contingentis,

prafertim liberz.

Ergo non datur in Deo ejus-

[

TU

|/

modi tendentia conditionata. nt. prob. ex ju-

n

dicio Sapientum, D. Auguftini & Alexandri de

i

Ales, quorum textus fübjicio.

Idem cowxr1R-

MATUR ex e0; quia in Deo fcientia vifionis de

[

TM

exiftentia vel non exiftentia conditionum de fu-

j

Aigen,

turo przecedit pofitionem legum.

Ergo impru-

denter in fua mente haberet modum tendendi

T

conditionatum.

Sic lepidus foret, qui con-

yinii m d

tra&turus fponfalia, vel equum venditurus, fub

& rf

conditione de futuro quam certo fcit non even-

Vr d

turam, eliceret actum internum conditionatum,

ii

il,

aj

4

h

dicendo intra fe: Volo propofito ferio contra-

here fponfalia cum Titia.

Habeo ferium ani-

Vil

mum alienandi meum equum per venditionem.

T

Caeterum textus D. Auguftini, & Alenfis

i d

funt fequentes.

Hic pofterior part. 3. q. 26.

"t d m

menib. 5. ubi docet, sternam legem Dei effe

t u

immutabilem , hanc fibi format obje&ionem.

Omnis fententia, que fertur füb conditione , &? non

Vil f

abfolute , mutalilis eft 5 & maxime illa , que dependet

mj j

cun boc. à libero arbitrio.

Sed fententia legis eterne

h h

fertur fub conditione , & mon abfolute , & maxime de-

[

5

pendet

DE LEGIBUS,

13

Ü

pendet à libero arbitrio. Ergo fententia legis eterna

Mm

Ut

eft mutabilis. — .Ergo lex eterna eft mutabilis.. M -

NOR PATE'T, Qquoniam lex cterna munquam judica-

vit, vel dicet. abfoluté ; ifle damnabitur 5 fed femper fub

lIl

Süuniliter non

conditione bac ; fi fuerit malus finaliter.

Um)

dicet, ifle aloabitur ; fed fub bac conditione , fi fuerit

| eXlüïlm

füniliter bonus.

Unde fenper boc dícet fub conditione

tb

malitie vel bonitatis finalis.

Ad hanc objectionem

t

Alenfis fic refpondet : Dicendum, quod.atus tftius

Qs i

fententie mutabilis efl ; unde quod iffe puniatur , boc

ltbl

eft mutabile.

Sed ratio fententie , que dicit , quod f

hi i

permaneat aliquis in malitia fmaliter , punietur , im-

i

mutabilis eft, licet ipfa fententia feu attus fententie [it

linor

mutalilis.

Ratio autem illius fententie & libero arbi-

det v

[

trio non dependet ; licet e[Je bonum, finaliter dependeat

nionum

ab ipfo.

(s

Unde Zuguftinus. ponit exemplum de contra-

/i,

p Is

rüs legi.

bus, quarum una tribuit populo potefTatem dan-

toltt t

di bonorem, alia aufert ; && dicit L. 1. de lib. arbit. C.6.

dnt, gt

quod ratio barum immutabilis efl , & tratta ex eterni-

pj

tate.

Verba funt bec : Si populus quodam tempore

VA

'.'Nfïfïn

iufIó bonores dedit , quodam rurjus jufIà non. de-

!

Ji

LUf

l

I)

(

M

dit , becef? viciffitudo temporalis ;. ut e[fet jufia,

g u t

ex illa eternitate tractum eft ; boc e[f ,. ex ratio-

ltl

ne cterna, qua femper ju[lum eff , gravem po-

M

pulum. bonores dare, levem non dare.

Et fimi-

g

liter vatio eterna immutabilis , que dicit, quodfi per-

gt

maneas in malo finaliter , punieris; dicit etiam ,. quodfi

Hoec autem

y d

permarieas in bono finaliter , premiaberis.

qdiit

vatio immutabilis eft & abfoluta, mori dependens à li-

Sed lex eterna . dicitur

i

bero arbitrio , ficut. fententia.

qui

Unde Zuguftinus l, c.. .Lex illa,

ipfa ratio [ententie.

qua

pE

I4

| TRACTATUS

? Qu bom

qua fumma vatio nominatur ,. cul femper. obtem-

, o0gi

perandum ef? ; per quam illa (lex,» quam tem-

o

poralem ((feu pofitivam?) vocandum diximus ,

uoü Ienllvl'

a

veCré fertur veCteque mutatur ,. potefIne cuipiam

(

zil

) rc[ïï

i

antelligenti non incommutabilis eternaque . «ideri ?

pl

lf

j

quod dicitur; non. — Ex quo babeo, legem aternam,

p

aE r.

que efl fumma vatio, e[Je incommutabilem ;. licet effe.

0

&us ejus fint mutabiles, quia temporales funt.

Hucus-

N

que ALENSIS, cum D. Auguftino per rationem

:i

r

ilam scternam non intelligens motivum legis,

l

u

"

U

|

[

j -:5

fed rationem formalem conftitutivam legis, feu

Mf

A

ordinationem rationis circa ordinem rerum ha-

a ,.'."U

j ml

bentium ad invicem connaturalem proportio-

ca

jim

nem, connexionem, ac habitudinem, v. g. me-

gäayü

riti finalis ad premium, malitie finalis ad füp-

no s

11

plicium.

Melius tamen Alenfis in dato exem-

BIN

plo locutus fuiffet, fi rationis &terne immuta-

f [ E!ï'ih

bilitatem /ubjettivam , fe tenentem ex parte Dei,

M

gj

IN

explicaffet per hunc modum tendendi: Omnmis

s lli

jinaliter perfeoerans promietur.

Omnis fmaliter in

v n

j

malo per[eoerans puniatur.

a, d

i

PROoBATUR 2. Silex naturalis foret condi-

m nta

tionata, eo ipfo etiam foret mutabilis. Sed hoc

omirim,

non poteft dici. Ergo. maj. patet; quia pro

n glà

diverfitate conditionum , plerumque à variabili

&niia

judicio ac libertate humana dependentium lex

ul u

mutaretur, aut omnino tolleretur. min. prob.

drfts a,

iNon decet, principia morum dire&tiva hominis

ad füum finem ultimum fubjici contingenti ac

vunti hg,

Cum enim Deus

Uinim,

incerto hominum judicio.

omnibus animalibus contulerit inftin&ctus & no-

n

il

titias determinate directivas ad cujuslibet finem,

con-

li

DE LEGIBUS.

I5

h,

convenit ejus bonitati ac providentie, ut fal.

w(]p

AM

tem quoad cognitionem finis & mediorum ne-

vft

1l

ceflariorum hominem, quo ejus finis eft fübli-

H

mior, non relinquat incertis humanis ratioci-

(j

1

Vi

niis, fed eum dirigat ac moveat ad finem fuum

2 h

per imprelfa determinata principia & per inftin-

&um naturalem.

Eadem immutabilitas legum

Mij

naturalium partim probata eftin quaeftione prz-

rf

I0p

cedente, partim probatur adhuc ex variis aliis

S. Auguftini textibus.

! motil'ugf

1. In l. z. de lib. arbit. C. 6. n. 15. ficfcribit:

itutivamlegjg

Ut breviter eterne legis motionem , que impre[Ja nobis

U

eft , quantum xaleo , verbis explicem , ea efl , qua ju-

[l glem prü;((

fium eft, ut. omnia fint ordinati[]Juna. —Cum ergo bec

, vj

fit una lex , ex qua ille omnes temporales ad bomines

ie nj

verendos cariantur , mum ideo ipía variari ullo modo

ritüpa

poteft ? Intelligo, ommino mon po[Je. |INeque enim ul-

) QUP It

la vis, ullus cafus , ulla rerum labes unquam effecerit,

r

ut juftum non fit , omnia e[Je ordinati[fama.

ag i

9. In 1. de vera Relig. C. 30. n. 56.

Hec

(ni ii

lex omnium artium cum fit omnino immutabilis ,^ mens

oero bumana., cui talem legem videre concqü"um eft., mu-

J

1

j

1]

T0 COR

iabilitatem. pati po[fit erroris , fatis apparet fapra amen-

ïl

'

Jl Gd

)

tem noftram e[fe legem , que veritas dicitur.

!

ï

j

i Q]

3. Idem inl. de lib.arbit. C. 6. n. 15. — n

n

potef? aliquando injuftum e[Je , ut mali wiferi , boni au-

al

zem beati [int ? aut ut modeflus & gravis populus ipfe

r Di*

fibi Magiftratus creet, diffolutus 'oero & nequam ifta

dl

licentia careat ? Video, banc eternam e[fe, atque in-

(j n

commutabilem legem.

(in &

4. Idem in heptat. 1. 2. q. 67. Queri poteft,

kf

quomodo Moyfes Exodi. 18. v. 15. dixerit :. Mone eos

pracepta Dei &? legem ejus, cum lex Dei adbuc nulia

injs^

[Uy

€£0n-

pr!

TRACTATUS

I6

1KOB"LR

confcripia e[fet ? mifi quia lex [empitera efl, quam

ia

T

!

l

confalunt omnes pie mentes , ut quod in ea invenerint,

4 fal[em f

M

vel faciant, vel jubeant , vel vetent ,

fecundim quod

&no, P

illa incommutabili veritate preceperit.

,, ul

jl

1

J

'

Idem inl. de vera Relig. C. 31. n. $8. . Condi-

jned

tor legum temporalium , ficut bonus eft & fapiens, con-

T

0

Julit ipfam legem eternam , de qua nulli anime judicare

qpiir, AT

datum efL; ut fecundim ejus incommutabiles regulas ,

mqllh |

j D

quid. fit pro tempore jubendum , vetandumque difcernat.

r

4Eternam igitur legem wundis animis fas eft cognofcere,

N U

DrcEs. Reperiuntur in Scripturis plurima

m

(

exempla, in quibus ea, qua lege naturali funt

stl

prohibita, in certis circumftantiis fiebant licita,

sl

v.g. Polygamia, concubinatus, fuicidium, ho-

micidium , ufüra erga extraneos. &c. Ergo eo

(üitk

ais d

ipfo leges ille. Monogamise; non occidendi,

ufüre &c. fuerunt tantum conditionate, nifi

y disd,

videlicet emergant tales vel ille circumftantig

PL r

Judith permiffa eftin fua perfuafione, quam habe-

r r af

bat de licentia ejusmodi &equivocationum.

Nec

M rard

laudatur in Scriptura fimulatio, fed animi forti-

tl d

tudo. Mardochzus videtur ufus effe generali

titilfade

quodam principio divinitus füz genti tradito

1 Rof

fumendi vindi&tam folennem ab hoftibus conju-

k

ratis in füze gentis perditionem modo circum-

at

ftantiis congruo. Ceterum Loth & Judas & Tho-

t

mas non excufantur à peccato.

At i

Qu xRITUR 4. An poffit dici, legem natu-

Aatpid

ralem effe faltem oljettive conditionatam ?

! t

UT

RzsroNwDEo. Lex naturalis ne quidem ob-

je&ive eft conditionata.

o

Ip

a*m Ti

DE LEGIBUS.

17

um

Ip eROBATUR. Legem naturalem effe ob.

ülm»

T

je&tive conditiopatam nil aliudeft, quam legem

!

W,W)

naturalem faltem quoad fuum actum obligandi

in a&u fecundo, feu quoad fuum exercitium &

J

effe&um , confiftentem in a&tuali obligatione,

!

GHV

dependere ab aliqua conditione.

Sed hoc mo-

AUl

U

do non dependet à pofitione conditionis. Ergo.

Lex naturalis relaté ad circum-

Mil

Minor probatur.

hinyi,

ftantias, in quibus non reperit faum objectum

materiale & formale, ne quidem intendit ullum

J

a&um, effe&um, feu obligationem in a&u fe-

fb

cundo.

Ergo nonre&e dicitur, legem natura-

hr d)

lem objective quoad obligationem in a&u fe-

Visfel

cundo fufpendi ex non politione debite condi-

X

tionis.

a M I

CoNFIRMATUR. Ín omnibus exemplis le-

100 0

gis naturalis conditionate, quze adducuntur,

Wt

poteft oftendi, quod vel defit obje&um mate-

'"

for

lle d

WA

I

"

riale, vel obje&um formale.

Ergo non fufpen-

Á u

ditur lex ex defe&u conditionis prerequifite,

vin d

fed deficit lex ex defe&tu obje&i.

Sic enim,ubi

f

deficit injufta oblatio rei alienz, non dicitur,

rdiqed

legem furti fufpendi ex defectu conditionis, fed

TU

dicitur, legem furti non habere locum ex defe-

/

volibus Qu

&u obje&ti.

y nolp dtt

CoNFIRMATUR2. Quia ne quidem ifte

bt

modus loquendi convenit cum tnodo loquendi

0i

D. Augutítini, in precedente queftione recen-

fitó, dum fimpliciter fine exceptione afferit con:

ii o

ftanter, legem naturalem effe immutabilem.

i

QuiJERITUR 5. Àn detur eadem lex natii«

ralis in ftatu nature integre , & in ftatu natura

d

lapfze ?

B

^

D. dmort Trátt. de Legibus,

Rz-

i

18

TRACTATUS

gintd

jt

RESPONDEO.

Datur eadem lex naturalis

J

in ftatu nature integre & in ftatu naturz lapfz.

PUH Am L

-"PROmsPATURr. Lexnaturalis inftatunature

" IPZT

[

ydh

integrz infcripta cordibus Adami & Eva per pec-

catum non fuit extincta ex anima, ita ut loco

manxh

prioris legis infcriberetur nova lex naturalis be-

t

É

nignior ob fupervenientem difficultatem obfer-

f T^

vationis ex corruptione naturz.

Ergo. Znt.

v |

prob. Peccatum per fe non tollit legem rationa-

gt

bilem, nec etiam praebet legislatori motivum

[

Iul

alleviandi legem.

us

PROBATUR 2. Si in ftatu nature corrupte

wadia

fuiffet mutata lex naturalis anterior, non fuiffet

ex peccato originali aucta difficultas obfervandi

fj

[

f«

legem, fed lex anterior fe accommodaffet ipfi

.yW

h

u .:4

difficultati fupervenienti.

Sed hoc eft contra

n w

Apoftolum ad Romanos conquerenti ob fummam

ia

difficultatem obfervandi legem naturalem, quze

us Dl

per legem fcriptam Mofaicam primum fuit ex-

duda p

tutnien.

preífe cognita, & prius in multis ne quidem erat

cognita clare, ita utea non putarentur effe pec-

tiup fl

cata, qu& revera erant peccata. C. 3. v. 9. fic

p,itnaa

Ícribit : Cau/ati fumus, Sfudeos 69 Grecos ommes

Rtfe t

ub peccato e[Je . ficut. fcriptum eft : Quia non eft juftus

&deo G

quisquam.

Per legem enim ( Mofaicam fcriptam)

"t pl

cognitio peccüti ( circa ea, qu& opponuntur legi

um d

naturali.)"Et C. s. v. 13:

Usque ad legem (Mo-

bt a

faicam ) peccatum ( hoc eft, varium in omni ge-

Eul

nere peccatorum legi naturali repugnantium )

Wt

erat in mundo.

Peccatum autem non imputabatur (hoc

ld

eft, non reputabatur effe peccatum, £Xxoysrrar)

if

Et C.7. v.7. Quid ergo dicemus ; lex peccatum eft ?

ts I

4dbfit, Sed peccatum mon cognovi nifi per legem. . INam

concu-

DE LEGIBIUS.

19

lt

iU

n'x

concupifcentiam ( pravo

$ affe&us internos, quibüs

jl

Mi

homo confentit ) ne/ci

ebam ( effe peccatum ) nifi

fs

l

ll

lex diceret : INon concupifces.

Occafione autem acce-

QUE

l'ïffr

pía pec

catum per mandatum ( feu legem ) operatum e[£

tin;

in me omnem concupifcentiam.

Sine lege enim ((Mo-

il

faica, ma

nifaftativa malitie ) peccatum mortuum

if

erat.

ed cum voeni[Jet. snandatum

(legis Mofaicz)

i D

p

eccatum reoixit.

INam peccatum , ut appareat pecca-

ium., per

bonum ( nempe per legem ) operatum ejf

lil

d

mibi mortem , u fiat fupra modum fpeccans peccatum

Ex his patet ; quod Deus leges

pe mandaium.

1 UT (

naturales non mu

taverit ratione difficultatis fu-

Mertr

pervenientis ex peccato originali.

Bo t

PuonATUR 3. authoritate ALENSIS, qui

Ro

patt..3. q. 27*

mermb. 3. art. 2. ad r. fic fcribit:

at

,; Dicendum,

quod jure naturali effent omnia,

vrntios

,, & omnium una libert

as.

Hoc fuit ante pec-

ecc

atum quzdam funt. qui-

ts

, catum. Etpoftp

aj

fn

,busdam propria. Eth

zc duo funt per legem

Sicut enim ars me

dicine diétat ,

, naturalem.

Mi

» vinum effe

fanum ; & eadem ars negat vinum

vg[[

M

$, *gro5 ita

eadem lex naturalis dicit ; quod fa-

j

MU

,ne nature

omnia funt communia, & quod ita

g

(

,, debet effe

; & tamen non eandem dabit natu-

oprietatem ,

nec mutatur propter

sämmïuig':

,I€ egre pr

Imo

T

, hoc quantu

m ad rationem fan&ionis.

TT

o, que dicat,

omnia effe commu-

j

,

yu i

,, eadem rati

aliqua ef-

m

,,nia in natur

a bene inftituta, dictat,

n natura deftituta per peccatum.

d m

,,fe propria i

$; ECC

folum'

eftmutatio quantum ad obfervan-

witi

fan&ionum & effe&uum ; & non quan-

u^

, tiam

, tum ad rationes ipforum.

sH

DricEs.

B2

i

D

29

TRACTATUS

Dicks.: Si lex'naturalis pro diverfis cir-

40

n [uü

cumftantiis prefcribit diverfas obfervantias, &

if t l

diverfos effe&us, feu obligationes in a&u fe.

T

m t

nas

cundo, re ipfa quoad praxin idem dicitur, acfi

quii

yjciton

ja um

diceretur, legem naturalem efTe mutabilem aut

conditionatam. Ergo in Theologia Morali , feu

j

a

Praítica non eft litigandum de hac re.

y prit

RESPONDEO. n.ant.

'Tantum enim difcri-

entent

men eft inter has duas propofitiones: .Lex natu-

i

0 I6

valis ef1 abfoluta cj' immutabilis : .Lex naturalis efl con-

en Dd

ditionata &j mutabilis; quanta elt differentia inter

i Qu

uid

m

p

has duas quaftiones: Quid voluerit Deus ?

Ro

velit bomo ? Illi enim authores, qui docent ; Le-

n

)!

gem naturalem effe abfolutam & immutabilem,

(

eo ipfo docent, Deum difícreviffe inter circum-

j

usl

ftantias, & circumftantias, quas refpexerit ob-

1 VU

ligando vel deobligando ; & cum voluntas ejus-

i

n

t

modi difcretiva Dei homini circa cafus dubios

i i

perfpe&a efTe non poffit, nifi ex fenfu Do&o-

1 p t

rum divinitus illuminatorum, regula operandi

n qud

in a&u fecundo unice petenda erit ex fenfu Scri-

inn.

pture, traditione, SS. Patrum, & Theologo-

lum í

rum tam eruditione quam fanétitate illuftrium.

Econtra authores pofterioris fententize docent,

Hifie]

BM

difcretionem circumftanuarum, ad quarum po-

fitionem fufpenfa eft vis obligatoria legum na-

pntud

um

turalium , dependere ab humano judicio & ar-

bitrio Principum , Magiftratuum , Do&orum

t L

nec eruditione nec fanctitate illuftrium, tan-

'evchmta:e.»'egl

tüt lu de

demque ab ufu ipfo, praxi, ac confuetudine ho-

minum, rationem melioris aut neceffitatem bo-

1 I ]

"f o

ni communis in hac vel illa particulari circum-

ftantia agnofcentium.

Juxta priorem fenten-

UR

:

l

tiam

ibl

DE LEGIBUS

2I

þïl) Wemu

Titei

tiam difcretio fufficiens circumftantiarum, ad

quas lex fe extendit vel non extendit, jam à Deo

MMZ

d

il

W

fa&ta, & intra decurfum tot feculorum per Do-

:fïe

l,

L

&ores eruditione & fan&titate claros quoad fuüb-

IOIO

ftantialia legum fatis declarata eft

ut in cafu

|

r

particulari folum opus fit combinatione & appli-

E

TU

catione principiorum facili.

Econtra in pofte-

[

riore fententia difcrerio illa circumftantiarum

l0

T d

1l

MU

& conditio necdum facta fed primum facienda

lt d fïe bl

eft, cum Doétores priorum temporum, ficut

przvidere non poterant circumftantias fubfe-

WUTI va

qih

quentium temporum , ita de illis ferre nequive-

rint fpecificum judicium.

Hoc ergo, ut pau-

('im

inter

ilas duas fententias

WR

cis comple&ar ,

intercedit difcrimen pra&icum, quod inprio-

usr(frr

V VOU

ri fententia termini legum ,

ultro quos' in

cafu particulari egredi nefas, à Deo fixi, & à

n t

Patribus fixi funt

la

Í

1

K

In pofteriori fententia pri-

mum figendi & perpetua variatione refigendi

i^

£f el

W

funt etiam quoad obje&a fubftantialia feu effen-

WV

tialia legum

n n

QuERITUR 6. AÀn Deus in lege naturali

li

W

QUE

poflit difpenfare ?

u

at d

REssPONDEO.

Deus non poteft difpenfare

du

in lege naturali

qia t

lp PROBATUR

Difpenfatio folum habet

W ï WO

locum circaleges, quarum pofitio dependet à

yn, D

libera voluntate legislatoris.

Sed pofitio legum

lf

naturalium non dependet à libera voluntate le-

QOLUf

gislatoris. Ergo. /Major patet ex definitione Di-

rl

fpenfationis, qua eftrelaxatio legis fatta ab eo,

at

qui habet poteftatem ponendi vel non ponendi

legem. Min. prob. Obje&um legum naturalium

pnorem

a

eft

3

p

TRACTATUS

|

22

if ä

;

jc v

eft folum bonum alfolute nece[Jarium pro bono

n

eneris humani, feu ordo eternus ác immuta-

as

bilis rerum. . Ergo. ant. patet partim ex autho-

ï.j[upernawf

L

ritatibus in Q. 2. & 3. addu&is, partim ex D.

1(B5 ^

Thoma, qui r. 2. q. 100. a 8. ad obje&ionem 2.

nfare circa precepta De-

p

qui 6

quod Deus poffit difpe

n[æc'p]

a

calogi, fic refpondet : Dicendum ,

quod ficut dicit

x poffüt

FT

"Apofiolus ,

Deus feipfum negare non poteft. — INegaret

:ü

p

autam. feipfum , fi

ordinem fue juftitie auferret , cum

Et ideo in boc Deus difpen-

siionti

ipfe fit. ipfa. [ua juftitia.

[ etiamþg'äæ

fare «on pote[t ,

ut bomini liceat non

ordinate fe babere

)meüaïgïïa

ad Dewn, *vel non

[ubdi juftitie ejus, fecundum que

l]

UJ

bomnines ad invicem ordinantur.,

M

l

Driczs r. Deus a&u difpenfavit circa leges

j

naturales. Ergo poteft difpenfare. .nt. prob.

.aïelre aþ.

vt

Deus difpenfavit Abrahamo circa homicidium,

vt

precipiendo. necem fui fili. Cum Ifraelitis di-

fpenfavit quoad furtum tribuendo licentiam au-

o

ferendi /Egyptiis omnia pretiofa. Circa forni-

tpi r£l )

cationem difpenfavit cum Ofea Propheta, ju-

tefali, V

bendo ut accedat ad uxorem fornicariam , vel

vilmultmà

"

aduiteram.

s al

RESPONDEO, n. a. ad p

fob. n2 2 Inehiis

t

enim cafibus Deus non difpenfavit quoad homi-

ticgi

cidium, furtum, fornicationem ; fed tribuen-

p

do jus in vitam, bona, & corpus aliorum fu-

«-

1

A,

ftulit tam materiale quam formale conftitutivum

At

l

Formale

homieidii, furti , & fornicationis.

enim conftitutivum horum vitiorum eft, quod

ltttoypo

fit injufla ufurpatio vit& , bonorum , & corpo-

Vi t

ris alieni; que non reperitur in his cafibus 5

Cb

Materiale horum vitiorum eft, quod & vita al-

.....

4 MDMM

& corpus fint res aliena. — Fa-

|

terius, & bona,

tendum

F

DE LEGIBUS.

23

Irà

J

tendum tamen , à Deo nec tolli poffe materia-

[

le aut formale vitii , nifi eam inordinationem

&

ordinis naturalis compenfet per majus bonum

"

4'15[

ordinis fupernaturalis,

dO'an

Drices 2. Dantur varia precepta legis na-

It

turalis, quz dependent à liberrima voluntate

us

Dei precipientis vel prohibentis.

Ergo multo

mj s

magis poffunt in cafu particulari à Deo relaxa-

ri per difpenfationem. ant.prob.

Sacrificia per

immolationem alicujus victime apud omnes na-

n 0

i b). D:';;

tiones etiam barbaras recepta , obfervatio heb-

domadaria Sabbati, folutio decimarum, immu-

nitas perfonarum Ecclefiafticarum, &c. Sunt

etfrt t

juris naturalis , & nihilominus evidens eft, Deum

a. A

otuiffe ftatuere alium modum pro fuo cultu,

Gitct hum

pro füftentatione fuorum Miniftrorum , & pro

O lf

eorundem reverenti veneratione.

o f

REsPONDEO. n.a.ad prob.n.a. Hacenim

"m

(utli

omnia vel funt precepta tantum legis humane

)

M L

Ecclefiaftice , vel legis divinz. pofitivg.

Lex

fs V

e]

naturalis nullum aliud refpicitbonum, nifi quod

neceffarió precipitur à Deo , vel quod necef-

Üj

p

fario mandatur precipi à poteftate humana. . Ut

u

tqui

Wi

autem hoc magis intelligatur , fit

iM p v

QUJESTIO 7.

Quale bonum fit.objectum

yys du

legis naturalis? An neceffarium , vel contin-

gip u

gens?

g v

R

ESPONDEO Ín hac gravifïinia queftione ,

dl

prenotandum; tria effe genera bonorum , quae

Unum eft

j v

pofüint effe obje&um legis naturalis.

u

abfolut& mece[Jarium ad focietatem humanam , &

j, Q

w

hogeftatem religionis.

Alterum eft moraliter ne-

b 4

(nite Gf

cgJa-

pl

24

TRACTATUS.

y

cefJarium. — "Tertium eft cantum neceffarium ad me-

uj CUH

Jus e[fe.

Hoc prenotató

WP

gt Eï

D1c0; Objettun legis natur alis materiale eft folum

bonum abfolut? vel. faltem oraliter neceffaritum ad focie-

g

tatem bumanam 67 bone[latem religionis,. Formale au-

dei p

tem objectum eft melioritas rei & precepti , feu

raiio elioris, antecedens omnem determinatio-

impinr i

nem Dei liberam.,

j meit

PROBATUR.

Nifi affignetur hoc obje&um

amulus

!C*UM- r

materiale legum naturalium, non affignatur fuf-

ficiens difcrimen inter leges naturales, pofiti-

dorta

i

Ff

vas divinas, & humanas.

Nam leges diving.

pofitive ac humane refpiciunt tantüm bonum

[

L

i Ui

generis humani neceffarium ad melius effe , vel

1

am iil

"

qua

o

bonum moraliter neceflarium , quando ea necef-

fitas eft dubia.

BEU

i

Dicrs i.

a lt

x'w t

Lex naturalis precipit , in om-

nibus actionibus humanis eligendum effe id,

PT Qnä

quod eft /impliciter melius , five tit abfolutenecet-

f rnino,

farium , (ive moraliter neceffarium ,fivetantüm

tinjtg

neceffarium ad rmelius effe.

Ergo objectum ma-

Ht

teriale legis naturalis eft omne melius. 4fnut.prob,

szm'n

Ordo re&te rationishocprecipit , ut (emper eli-

tülitut

gatur melius.

Ergo etiamlex naturalis hoc pre-

T

cipit.

C. prob. D. 'Thomas & lex naturalis hoc

M

di&at, omnem deordinationem rationis effe ad

r

minimum peccatum veniale.

t

RESPONDEO d.a. precipit, quodeft melius

imoden

etiam melioritate legis feu precepti. c. quod eft

"i, i

tantüm melius melioritate reifeu aCtionis. n. Mul-

8l

te res feu aGtiones fünt poffibiles, qu:e funt fe-

"M

cundüm fe meliores fuo oppofito.

Sic melior

TMttrd

n

fecundüm fe foret communio bonorum , quàm

RI

divi-

DE LEGIBUS

25

DWM.

Melius foret

divifio.

quotidie exhibere fo-

lennem cultum & facrificium Deo , quàm tan-

lt Mæ,j !g

T Mj

vüm femel per hebdomadam. — Et melius foret,

w

Ti "

quotldle impendere duas horas orationi, quàm

tantüm dico minuta, &c.

Sed homo non po-

"gpz

lm dgm

teft effe à priori certus, an con(ideratis omni-

bus melior foret univerfalis obligatio ad ejus-

tl

modi melioritates rerum vel actionum, putaad

commtünionem bonorum ,

ad quotidianum fa-

T0f a[ag

Ea

crificium, ad orationem bxhoranam &c.

Dd uulnl

melioritas obligationis folüm ab homlnlbus evi-

Mu hg,

denter agnofci potefít circa ea bona , qu:z funt

IE N

H*x

abfoluà vel moraliter neceffaria ad focietatem

humanam vel ad honeftatem religionis natura-

TA

lis, quamdiu jubente Deo aliud non exigit bo-

num altioris ordinis ,

empe füpernatural

Id

UET

bene obfervavit S. 'Thomas r. 2. q. 100. a. 2. C.

IEenum p

ubific ait: Quedam, fine quibus ordo virtutis ,. qui

1

efl ordo rationis , obfervari non poteft , cadunt fub obli-

gatione praceptis quedam «veró , que pertinent ad bene

LOU

AT li

e[fe vvirtutis perfette , cadunt fub admonitione confilii.

PL

TU

UJERITUR 8. Àndetur aliqua lex naturalis,

,a

que folüm agnofcitur per lumen rationis , & alia

Ts X

quz folüm agnofcitur per inttin&tum naturalem?

x r

RzsPoNDEO Quamvis etiam inhomine pof-

d

fet dari lex naturalis, qua» agnofceretur per fo-

lum inftin&um naturalem , qualis datur in bru-

X

tis, in moderna tamen providentia nulla datur

tl

lex naturalis, quz non poflit fimul exluminera

adiun

tionis & fimul ex naturali inftin&tu agnoíci.

i, Q

IdPRoBATUR 1. Quia nullapoteft oftendi

lex naturalis ,

uin poffit folo lumine rationis

i Y

j F

faltem à fereno àc perfpicaci ingenio probari,

3

eam

]

26

TRACTATIUS,

eam effe moraliter neceffariam pro focietate hu-

n

)

mana, & honeftate religionis naturalis.

t

t g

Ergo. PRonATUR 2. S. Auguftinus & D.

j T

b, llþh

'Thomas , quando loquuntur de lege naturali ,

aut fimul eam refolvuntinlumen rationis & in-

j

ftinétum nature, autiftafumunt promifcue. Er-

f(

T

qptit

go fignum eft, quod in moderna providentia

v(7

conjungantur. ant. prob.

S. Auguftinus 'Tra&.

]jbl

Ton

hd

M

j

49. in Joa. n. 12. dicit : Jncipit bomo accedere ad va-

l

tionales annos , ut legem fapiat naturalem , quam

quis

habent omnes in corde fixam.

APERE LE-

u

]

GEM, & FIXAM ESSE dicit aliquid fenfüs, non

ii

Idem l. r. de.lib. arbit. c. 6.

Ut eter-

luminis.

"EL

72 legis notionem explicem , que impre[Ja nobis efl.. 1m-

sp t

preffio dicit fignum veritatis, non ipfam verita-

ia g

tem aut lumen.

Idem in Pfal. 118. ferm. 25.

züo tl

Lex naturaliter infita , quoniam efL in ratione bominis,

ao

naturaliter in corde concripta , qua fuggeritur , me fa-

gyut

Clarius

ciat quifque alteri , quod pati ipfe non vult.

Jlosonm

tamen inftitutum nature & lumen rationis in le-

imdtordodo

ge naturali conjungit D. '"Thomas 1. 2. q. 9r. a.

prprind

2. C. ubi fic fcribit: Cum omnia, que divine provi-

ETFT

dentie fubduntur , à lege eterna vegulentur & menfu-

ipemda

ventur , manifeftum eft , quod omnia participant aliqua-

yitdbnye

liter legem eternam in quantum fcilicet ex impre[]one

ao

ejus babent inclinationes in proprios attus & fines. — In-

. ]

'

ter cetera autem rvationalis creatura excellentiori quodam

t du

£Ul

modo divine providentie fubiacet , in quantum & ipfa

r

füt providentie particeps ,. fibipfi 9^ aliis providens.

Lmkom

Unde &2 in ipfa participatur ratio eterna , per quam ba -

& Vr

bet naturalem inclinationein ad. debitum a&tum €9 finem.

';

Ütrite

]

Et talis participatio legis eierne (per naturalem in-

, fn li

clinationem) in rationali creatura lex naturalis dici-

iur.

"ts

'

DE LEGIBUS.

27

[

Mi

jr.

Unde P[al. 4. quibusdam querentibus , quis

oftendit nobis bona? re[pondens dicit : Signatum e[t fü-

ii

'I.

LT

n

er nos lumen vultás tu Domine, quafi lumen vationis

naturalis nibil aliud fit quàm impre[[io dioini. luminis in

i B

In hoc textu znclinatio naturalis ad aCtus

lo E

mobis.

proprios, & impre[Jio divini luminis manifefté con-

CUM

junguntur.

p

QuzRITUR 9. An Deuspoflfitpermittere

[ 7N

Ti

aut omnino precipere deordinationem ordinis

naturalis ob majus bonum fupernaturale ?

VALTA

L

TU

RzsPoxDpzo Diftinguendó. Quando deor-

t

dinatio verfatur precife circa ordinem creatura-

l

.M

'

rum ad invicem , poteft cam Deus ob majus

fl

bonum füpernaturale non folüm permittere ,

W.

fed etiam precipere.

Si veró deordinatio ver-

Lut. r

fatur circa ordinem intrinfecum creaturarum ad

T177774

Deum, non poteft eam permittere , multo mi-

TW V

nus przcipere.

(

ii

ldrRosBATUR I. ab Exemplis. Sic eft quz-

Inl]r

li

dam deordinatio ordinis naturalis, fi parens oc-

!

cidat proprium filium innocentem ; fi maritus di-

id

l

.fï;l pf

[/]

vidat fuum amorem conjugalem in plures foemi-

"AL

nas, & per multiplicationem prolium eas expo-

nat periculo male educationis , ac litium & coe-

nigni n

TL

dium; quod fit per libellum repudii, aut per

Et tamen Deus ifta non folüm in-

ii

Polygamiam.

muniny

dulfit , fed etiam occifionem proprii filii Abra-

j

hamo precepit.

T

]dem rRoBATUR 2. ratione, Quando de-

i, !

ordinatio verfatur precife circa ordinem ceatu-

rarum ad invicem, finis hujus ordinis , ordina-

"T

y m

tionis, feu legis naturalis eft tantüm bonum

alicujus creature naturale. Omneautem bonum

1jb

natu-

)

20

TRACTATUS.

y

æml'l

naturale creaturarum , quarum Deus eft crea-

ag p

"

tor, confervator, & Dominus, poteft fübor-

n

F

] u

dinari ad bonum füperpaturale , adeoque in ca-

| [ahamüu

füu vel extraordinario dependente à fola deter-

NOW!*

minatione Dei, vel etiam in cafu frequente de-

nä[ A

pendente ex przvia determinatione perverfa li-

stusiif

beri arbitrii, poteft à Deo affumi tanquam me-

ho t

^

dium ad finem altiorem non folüm permiffivé

"

d

fed etiam preceptivé.

*)

m vei

PROoBATUR 3.

authoritate D. Tuowzx,

qui Quedlib. 9. art. 15. fic fcribit : Sunt quedam

T

U

T

n

T

[

(der

a&iones, que ab[olute confiderate deformitatem «el in-

pult

ordinationem quandam iwmportant , que tamen aliquibus

aiirhtat

circum[Lantiis advenientibus bone efficiuntur.

Sicut oc-

T

cidere bominem vel percutere in fe de formitatem quan-

gam importat ; fed fi addatur , occidere malefattorem

dire

i

gt

propter juftitiam ,. vel percutere delinquentem caüfa di-

fcipline , non erit peccatum , fed virtuofum.

Innumne-

A q

ro barum attionum videtur e[Je babere plures. prabendas.

vane d

Quanrois enim aliquas inordinationes contineat , alie

a pretini

tawen circum[lantie po[Junt fupervenire , ita boneflan-

N]

&s adtum , quod predide inordinationes totaliter eva-

hat

cuantur , wut puta, fi [it nece[fitas in pluribus. Ecclefüs

Ünar r

ejus obfequio , & po[fit plus fervire Ecclefie , vel tan-

l4454

tundem abfens quiwm alius prefens ,. & fi que alia funt

ts

l

j

u

bujusmodi.

Et tunc iflis conditionibus fuüpervenientibus

Jens]

cum retta intentione non erit peccatum.

LU

DicEs. Ex hac do&ripa fequeretur , quod

tl g

J

detur duplex]lex naturalis , una antecedens , alte-

l AWW

ra confequens ; una diretta , alterareflexa.

Sed hoc

UT

à Theologis communiter non adinittitur. Ergo.

M iilïuüi Dir

ant. prob. daretur inprimis unalex prior, quzin-

ï) W»m M

ordinaüonem prohiberet, & altera, quz inor-

VNigg

dina-

DE LEGIBUS.

29

d

g

mI

dinationem priori lege prohibitam ob majus

il

bonum in particulari permitteret vel przcipe-

L

f

gl

peret, v. g. occifionem

Proprii filii innocentis

in Abrahamo.

Cf

RzsPowDEO tr. maj. dift. min. quoad ult.

M

membr. À Theologis communiter non admittitur

m t

lex naturalis reflexa ftri&ié talis.c.late di&a.n. Quod

li »

in Deo detur lex feu voluntas antecedens & confe-

quen$, eft communis do&rina Theologorum.

u

Utrum veró lex feu voluntas Dei confequens

LURT

PUP|

pro fuo objecto inadequato refpiciat etiam le-

Minim

gem Dei antecedentem, velutrumrefpiciat tan-

T m

tüm resipfas in diverfis cireumftantias, aut con-

j

1w'b

fcientias humanas refpectivas variarum circum-

( j

ftantiarum & legum precedentium, in qua con-

n vf

fideratione lex pofterior refpicit legem prece-

zl'mqugm r

dentem falteminobliquo, poteft quidem move-

l

[

ri fpeculativa quzftio ; interim tamen femper

hnjrt p

certum erit ; ab unalege divina non refpici le-

D

gem precedentem abfolutam ac fimpliciter ta-

, H

h

lem, quz pro iifdem circumftantiis objectivis

AT

eandem rem prohibeat, &permittatinquo fen-

r E

fu poflit vocari reflexa fupra aliam.

D. Tho-

yij, vt

mas p.I. q. I9. a. 6. fic fcribit: diffinttio (inter

dl

voluntatem Dei antecedentem & confequentem,

PL

quam S. Joannes Damafcenus l. 2. de fide c. 29.

i.

ponit) non accipitur ex parte ipfius voluntatis divina,

igett

in qua mibil ef? prius , *vel pofterius , fed ex parie voli-

torum. — Zdd cujus intelleum confiderandum eft ,. quod

TT d

u T

unumquodque fecundtun quod bonum eft , fic eft volitum à

Deo. — Aliquid autem poteft e[fe in prima [ui confidera-

dsitit

tone, [ecundim quod abfolute confideratur , bonum , vel

]i prior,i;'

malum quod tamen, prout cum aliquo adjun&to. confi-

At *

deratur,

TRACTATUS

30

WPI

j

deratur , que eft confequens confideratio ejus , é corttrá-

um

j

vio fe babet.

Sicut bominem vivere ef bonum ,. & bo-

n

g

minem occidi e[t malum ,

fecundium abfolutam confideras

tionem.

Sed [i addatur circa aliquem bominem , — quod

jreris, d

[

n Sl

fit bomicida , vel oivens in periculum multitudinis ,. fic

0

bonum efl, eum occidi, C? malum efl , eum vivere,

Qu

ssl

j

'

Unde poteft dici, quod Judex juftus amtecedenter lt

omnem. bowminem vivere , fed confequenter *oult bominem

As

quydit

fufpendi.

Similiter Deus antecedenter oult omneim . bo-

minem

faloari s fed conféquenter oult quosdam. damnari

iidis, 16

fecundàm exigentiam . [ue ju[titie.

JNeque tamen id ,

EL

jt

quod antecedenter volumus , Jümpliciter volumus , fed fe-

ud

m

cundim quid; quia voluntas comparatur ad res , [ecun-

m

at, lag

dium. quod in. feipfis funt. — In feipfis autem funt in par-

ticulari.

Unde fimpliciter aliquid voluius , — fecundum

r

yfideratis omnibus. circum[lantiüis

:g

quod. solumus illud. cor

Ita S.

particularibus , quod ef con[equenteY "velle.

i n

'Thomas.

Ex his enim ejus verbis elicitur,

$, us

quod, dum Deus aliquam inordinationem ordi-

10072 008

dinis naturalis, v. g. in Abrahamo occifionem

*p eoncent

filii, ordinat ad majus bonum, illa inordinatio

a pv

non fit prohibita voluntate abfoluta pro his cir-

a Mp r

cumftantiis , & confequenter, quod propriélo-

J

J

quendo non detur lex reflexa fupra aliam legem

REE?OSDEOR

abfolutam , ac fimpliciter talein.

Idipfum obfer-

cirteqnid

vaffe videtur S. Auguftinusl. 22. contraFauftum

Mb frnde,

c.73. ubiait: Quedam fatta lex illa eterna ita me-

2 p

dio quodam loco pojuit bominibus , ut in eis ufurpandis

tl L.

merità reprebendatur audacia; in exequendis autem obe-

"Tantutn. intere[l in ordine natu-

URU

dientia jure laudetur.

D

rali, quid àquo agatur , €2' fub quo quisque agat. ZAbra-

Witrmi

bam fà filium fponte immnolaret , quid nifi borribilis && in-

fanus ? Deo autem jubente , quid nifi fidelis & devotus

"ts

appa-

UET

DE LEGIBUS.

31

i'mm;-, l

M

TL U

]

apparuit ? In hoc loco S. Auguftinus non recur-

h

rit ad legem reflexam , fed ad diverfas circum-

'mfg"

fll!lïi hy;.

ftantias obje&ti, quce refpiciuntur à duabus legi-

li P

bus diverfis, quin una refpiciat , aut excludat

!)

alteram.

Sit itaque

An detur lex naturalis re-

Áu u

QUJESTIO IO.

]

flexa?

At

H tj

RresPONDEO proprié loquendo non datur

lexnaturalis reflexa, Ratio eft, quia, prout patet

"r

'J?m':

ex dictis, univerfim, quando videntur concur-

rere duz leges oppofite , ille verfantur circa

biryin,

obje&tum in diverfis circumfítantiis confidera-

M t

Jl

)

J

tum, quin unalex faltem in re&o refpiciat al-

/

teram, tanquam mutabilem , aut difpenfabilem

I

U ]

pro cafu.

Jj

Driczs : Si quis invincibiliter credat, effe

Vah

»)

j

3

mentiendum vel pejerandum ex charitate proxi-

WUU

ld Vi

n

mi, manifeftum eft, eum peccaturum , quiagit

VTT

contra confcientiam.

Ergo lex fequendi di&a-

du at

men confcientie in hoc cafu prgecipit menda-

cium & perjurium, ac confequenter erit reflexa

M

fupra legem priorem non mentiendi aut peje-

al

randi.

;raaïxmege

REzsPONDEoOtr.a.dift.c precipitmendacium

lii

& periurium quoad fuum effe materiale. tr. quoad

m

fuum effe formale.n. Intali cafü operans men-

um

dacium ac perjurium non confiderat tanquam

rem oppofitam legi divine, fed tanquam mate-

,wmmg

l

rialem pronunciationem verbi mendacis aut per-

D

"14

juri, ficut pronunciatur hiftoricé in theatro,

fl

ZH/'

aut ponitur in libro hiftorico.

Materiale autem

mendacii aut perjurii nil impedit precipi in cafu

u

J

ejusmodi extraordinario conícientie erronez.

"

Drixz

j

TRACTATUS

32

jí

j i

Dixr tranfeat,

Quia non eft certum , in hoc

d

quunmr |

j n

genere poffe dari ignorantiam omnino invinci-

1 jeg

bilem.

Hinc

"

UJXRITUR II. Àn poffit dari ignorantia

n m

invincibilis legis naturalis?

REsPOoNDEO. Circa principia prima ac ge-

(04D !

neralia legis naturalis, & circa conclufiones paft-

l

p Tus

ticulares in principiis generalibus evidenter con-

&

tentas non poteft dari ignorantia invincibilis.

a

Circa conclufiones veró particulares non eviden-

N

nit.

^

ter contentas in principiisgeneralibus poteft da-

n mb

n

ri ignorantia vincibilis.

QvoAD 1. id probatur ex fenfu, experien-

tia, & ratione SS. Patrum.

T.

S. AvuGUsTI-

LL

NUS in Pf. 57.

Scripfit Deus nature legei in cor-

p M.

dibus bominum ,. quam non finuntur ignorare , ut e[Jes

ia rjm q

unde judicarentur.

Hic textus eft notabilis. Nam

m

fi daretur ignorantia invincibilis circa prima le-

gis naturalis principia, profe&o darentur, qui

gl

IpnEeM Serm.25;

TA U

fe eximerent à judicio Dei.

in P£ 118..— JNullus efl , qui faciat alteri injuriam ,

tipe o t

d r

nifi qui fieri fibi nolit ; & in boc transgreditur legemna-

ture , quam non finitur ignorare, dum id, quod fa-

Wn

i

cit , non vult pati. 2. S. CaRYsosToMvus Hom.

ww

24.in c. 7. Matth. Manifeflum eft , fecundim na-

fv

turam nobis e[Je virtutem.

Domeflico quippe magifte-

d uicg

vio omnes , quc& facere debemus , agnofcimus ; &9 im-

po[fibile nobis omnino ef? , ad ignorantie prefidium ali-

wv w

quando confugere. . 3. S. HvgRoN1MUs in Epift.

L

ad Aglafiam. | INullus bominum ef? , qui banc legem

i i

nefciat.

ldcirco juftum judicium Dei eft ,. [cribentis in

W i

corde bumani generis.

4. BEDA in Pf 118. Pia

niffanum & aperti[Jmum ef£ omni bomini illud precep-

«

tum :

du Ti

DE LEGIBUS.

33

tm» il;«

ium

uod tibi tton ois fieri , alteri ne feceris,

Hi

L

textus loquuntur ad minimum de principiis ge-

neralibus legis nature , & de conclufionibus

E

evidenter contentis, in quibus principia gene-

ralia fine mutatione circumftantiarum applican:

tur ad cafum individualem.

ICipiaRgö

HO

(QUOAD

9

--

. id probatur ratione &

vauthoria

Distr

/

N

tate D. Thomz, qui 1.2. q. 93. a. 2. c. fic fcri-

iO f

bit: Legem eternam omnis creatura rationalis cognof-

:ularesnone:,'

cit fecundum aliquam ejus irraciationem , *oel majorem

vel minorem.

&t

Omnis enim cognitio veritatis e[1 que-

dam irradiatio &2 participatio legis &eterne , que et e«

Ti t

ritas incommutabilis.

Veritatem autem omnes aliquali-

, 5 À

ter cognofcunt , ad minus quantum ad principia commu-

nia legis naturalis.

In aliis oeró quidam plus , quidam

drt g

at

suinus participant de cognitione veritatis ; & fecundm

boc etiam plus vel minus cognofcunt legem cternam.

r

lt

"

a

IpEM r.2. q. 9t. a. 3. oftenfurus neceffitatem

J

)'.

TT UT

legis pofitive humane hoc ex eo probat ; quia

lex naturalis quoad conclufiones particulares ab

h ;.Mim;

homine certó cognofci non potett.

Lex , inquit,

e[t di&tamen prattice rationis.

Sicut in ratione fpecus

nirig

lativa ex principiis indemonftvabilibus naturaliter cogni

ml, q'lüdh

o

tis producuntur conclufiones diverarum f[cientiarum ,

quarum cognitio non eft nobis naturaliter indita , fedpar

Rw EMW

induflriam vationis imventas ita etiam ex praceptis legis

i

naturalis quaft ex. quibusdam principiis communibus 9

;nojnmus; ."

indemon[Irabilibus nece[Je eft ,

quod vatio bumana pro-

14

cedat ad aliqua magis particulariter difponenda. — £t ifte

I

particulares . difpofitiones adimvente fecurdum rationem

L

Idem t. 2. q. 100.

TU

bumanam dicuntur leges bumane.

lfu

1

a.1r.€. Quedam funt, que flatim per. [e ratio natu-

TU

ralis cujuslibet bominis dijudicat e[Je facienda , 'oel

qzon

LA

fa

: D. Amort "Tra&. de Legibus.

p

TRACTATUS

34

ATLRu 1

facienda , ficut bonora patrem tuum €9' matrem : Et 5

ij

non occides , mon furtum facies , €9 bujufinodi , funt

[epem

fs

p

abfolute de lege nature.

Quedam vvero fumt ,. que füb-

ga

VWl

tiliori confideratiene rationis à fapientibus judicantur e[fe

ink

i hum f

obferanda.

Ei ifla fic. [unt de lege nature , ut tamen

indigeant difciplina.

Hictextus manifefte probat,

RP qui

m st

effe aliqua legis nature, quz fubtiliori con[idera-

tione fapientum indigent, ac confequenterà plebe

$n C

IDEM

xordan !

indoGa invincibiliter ignorari poffunt.

q. 3. de Malo art. 8. ait: Si in eodem atiu aliquid

qis 1

Qne pte

eft ignoratum ,. € aliquid [citum , poteft e[Je volunta-

rium quantum ad id, quod eft (citum , femper tamen e[t

l

sj

involuntarium quantum ad id , quod eft ignoratum , fi-

v o

ve ignoretur deformitas a&tus , puta ,. cum aliquis ne[-

t dl f.'f'r;-y-

cit , fornicationem e[[e peccatum , voluntarie quidem fa-

Ed

cit fornicationem , fed non «voluntarie facit peccatum j

vidi. Qui

five ignoretur. circum[lantia aGus , ficut cum aliquis ac-

wf

cedit ad snulierem ,. quam credit e[Je fuam ,. voluntarie

j t

quidem accedit ad mulierem , [ed non . oluntarie ad non

bunpa

Juam. Eadem mens D. 'Thomz patet ex dicen-

[

d veo d

dis in duabus fequentibus queftionibus.

JROt BUl

QUXRITUR I2.

An lex natufalis quoad

thaiang,

conclufiones particulares dubia tranfeat in ma-

d g

teriam legis pofitive ?

A GU cufn

RzsPONDEO. Lex naturalis quoad conclu«

fiones particulares dubia tranfit in materiam le-

"ts f

;jpatet, quoix

gis Ecclefiaftice , non autem legis civilis, nifi

per facros Canones fpecialiter approbate.

3 Q

3 ger

PROBATUR. I.

Lex naturalis reipfa eft lex

lg «

divina. Legis autem diving& interpretatio aus

UT

thentica, qualis eft lex pofitiva, non pertinet

ad Rempublicam , fed ad Ecclefiam & Sacerdo-

r

2. fi

265 i

tium.

PRo-

! Whnmþ

DE LI-'IGIB US.(

95

"Wlm )

3

PROBATUR. 2.

ex do&rina D. THoMwE

j

LP

conftanter repetità. I. 2. q. 1oO. a. 1. C. fic fcri-

V

bit : , Precepta moralia funt de illis , quz fe-

ii

, cundum fe ad bonos mores pertinent.

Cum

:

UR

h

, aütem humani mores dicántur in ordine ad ra-

D

Ml

i

,tionem, quz eft proprium principium huma-

, norum actuum, illi mores dicuntur boni , qui

Df

,,ràtioni congruunt; mali autem, quiáratione

if

;; difcordant.

Sicut autem omne judicium ra-

ln

; tionis fpeculative procedità naturali cogni-

h us

, tione primorum principiorum , ita etiam om-

, hr

; ne judicium rationis pra&tice procedit ex qui-

il d r

5 busdam principiis naturaliter cognitis, ut fu-

li, d

3 prà dictum eft (q.94. a. 1. 2.4. & 6.)5 ex qui-

L

; büus diverfimode procedi poteft ad judicandum

iri f at

;, de diverfis.

Quzdam enim in humanis adi-

frtnd

;, bus funt adeo explicita, quod ftatim cum mo-

(j

;; dica confideratione poffunt approbari vel re-

us d

"

5, probari per illa communia & prima principia.

i at

, Quedam vero funt, ad quorum judicium re-

vt

s quiritur müulta confideratio diverfarum cir-

vt qi

,, cumftantiarüm , quas confiderare non eft cu-

T

; juslibet, fed fapientum ; ficut confiderare par-

3 ticulares conclufiones fcientiarum non perti-

s qui t

, net ad omnes ; fed ad folos Philofophos. Sic

t mderi

3 igitur patet; quod cum moralia precepta fint

, de his, qu& pertinent àd bonos mores; hwc

s

gt

, autera fünt , que rationi conveniunt ; omne

, autem huimane rationis judicium aliqualiter à

m

; Dneye

, naturali ratione derivatur, neceffeett, quod

jim, P

,,0omnia precepta moralia pertineant ad legem

,nature j fed diverfimode.

Quasdam enim

x

cujus-

4, fünt, que ftatim per fe naturalis ratio

)

2

5, libet

pE

36

TRACTATUS

" u

» libet hominis dijudicat effe facienda, & non

Vil

geretut !

,facienda ; ficut, honora patrem & matrem;

f

þES jl

,,&, non occides; non furtum facies & hujuf-

4

yares t

,; modi, funt abfolute de lege naturz.

Que-

jv

,, dam vero funt, quz fuübtiliori confideratione

n

,, rationis à fapientibus judicantur effe obfervan-

qfit

jl

glare

,, da, & ifta fic funt delege nature, ut tamen

"T

, indigeant difciplina, qua minores à Sapienti-

Va

j

um p

, bus inftruantur ; ficut illud : Coram cano ca-

W

I!

, pite confurge; & honora perfonam fenis , &

; d

q

,]l'

,, alia hujusmodi.

Ib£EM.1:2.q.91. a-3.'€, Sic-

,ut in ratione fpeculativa ex principiis inde-

ii

u

, monítrabilibus naturaliter cognitis producun-

d. ;w

, tur conclufiones diverfarum fcientiarum , qua-

Jj 9.

j

n

;

, rum cognitio non eft nobis naturaliter indita,

»» fed per induftriam rationis inventa; ita etiam

vixdr j

TT

,€X preceptis legis naturalis quafi ex quibus-

, dam principiis communibus & indemonftrabi-

s b

, libus neceffe eft, quod ratio humana proce-

ancoudoons

,, dat ad aliqua magis particulariter difponenda;

tdin

, &ifte particulares difpofitiones adinvente

ayoc] T

,; fecundum rationem humanam dicuntur leges

tirepoli

, humanz obfervatis aliis conditionibus , que

sin cotduí

,» pertinent ad rationem legis.

Ideml. c. a. 4.c.

ntiton i

,; Preter legem naturalem & humanam neceffa-

il

, rium fuit ad directionem vite humanse habe-

tss i

,relegem divinam , quia propter incertitudi-

Wt

,nDem humani judicii precipue de rebus con-

3 Nnelftm

» üingentibus & particularibus contingit de a&i-

"n

,» bus humanis diverforum effe diverfa judicia, ex

DT

» quibus etiam diverfe & contrarie leges pro-

TM

, cedunt.

Ut ergo homo abfque onini dubita-

lt

» tione fcire poffit, quid ei fit agendum & quid

OOf

vitan-

DE LEGIBUS'.

3

li

d

j

NI

, vitandum, neceffarium fuit , utin a&tibus pro-

» priis dirigeretur per legem divinitus datam.

mm qüw

d [

A

Dicss : Silex naturalis quoad conclufio-

li, :

nes particulares dubia tranfiret in materiam le-

Lwo,

FUl

gis pofitive , fequeretur, quod legislatori hu-

li

mano effet arbitrarium, ejusmodi conclufiones

du

li

particulares affirmare vel negare, precipere vel

prohibere, prout ipfi libuerit.

Sedhoc non po-

AM

telt. min. patet, quia D. THoMas inpluribus

;frlbnzmïg.'

locis, videlicet 1.2. q. 100. a. 1. c. & 1. 2. q.95-

f-*HI.af.

a. 2. ad 2., docet aut concedit, quod ea, que de-

* s

rivantur à principiis communibus legis nature , — ficut

COR

conclufiones , pertineant. ad legem nature utique &terne

]i

&j immutabilis. maj. prob.

Ariftoteles in 5. Eth.

Tl

dicit: S'uffum legale efl , quod principio nibil differt ,

Wt i

utrum fic vel aliter fiat.

ag

RzsPOoNDEO. dift. maj. Si omnesleges po-

fitive fe ad legem naturalem haberent per mo-

xb md mh

dum conclufionis. c. fi alique fe tantum ad legem

1

naturalem habent per modum determinationis. n.

[/7] ;.mrfn:;

Nam prout D. Thomas obfervat , dantur duplicis

generislegespofitivz. Aliquze earum fe habent

ii

AUs (

T

per modum conclufionis, ita ut modo illativo

dmleu

per particulam iliativam Ergo legitima confe-

m

quentia inferri poflint, v. g. Homo non eftinju-

» hum

fteoccidendus. Ergo nec mutilandus, quia pars

yuet intt

continetur in toto, & minus in majori ejufdem

"Ts

generis. Noneftfurandum. EÉrgo nec detrahen-

dum , cum par fit ratio de bonis fame, & debo-

| conli;

Ftw::;.

nis fortunz.

Alie autem leges funt determinati-

j

Ya

va ac fpecificatiue legum naturalium , ita tamen,

ut non poflint per legitimam confequentiam mo-

d

doillativo inferri ex lege naturali.

Nequeenim

i: agenäï::

C 3

bona

p

38

TRACTATUS

[ 4

M 'a ql

bona eft argumentatio à genere ad fpeciem , aut

3021

ab indeterminato ad determinatum.

Sic enim ///

'

"

K

j

mala foret hec illatio. Eftanimal. Ergo eftho-

Tmo.

Aliquis calamus eft neceffarius ad fcriben-

m

st

giig

dum. Ergo determinate hic calamus eft necef-

farius.

Delinquens eft aliqua poena puniendus.

p

DO

Ergo determinate poena capitis eft puniendus,

Aliquis dies eft facrandus Deo.

Ergo determi-

EUa

[

J

nate dies Sabbati vel Dominice eft facrandus,

jt, H

Hujusmodi ergo leges , qua folum determinant ac

i

vi

[pecificant leges naturales , quin illa ipfa determi-

furtith

]

g

natio ac fpecificatio neceffaria confequentia per mo-

dum conclufionis inferri poffit ex lege naturali,

j a

tj

fimpliciter vocantur pofitioe ; quia vim obligandi

quoad rationem illam fpecificam folum habent à

(uaim ]

DL

st

um

voluntate libera legislatoris humani vel divini.

Ita docet c. S. Thomas 1. 2. 0.95.a.2. ubi fic fcri-

madqmüm:inm?

IUO

bit : Omis lex bumanitus pofita in tantum babet de va-

tione legis , in quantum à lege nature derivatur.

Sed

fs

Jtiendum efd ; quod à lege naturali dupliciter. poteft ali-

puman

quid. derivari.

Uno modo ficut. conclufiones ex prir.ci-

st

püs. —lio modo, ficut determinationes quedam aliquo-

$gt [nmn

Yum communium.

Prümus quidem modus fünilis eft

Vi Dnmii

ei, quo in fcientiis & principiis conclufiones demonftra-

VHf

tioe producuntur.

Secundo vero modo fimile efl , quod

nisqud

in artibus forme communes determinantur ad aliquid fpe-

tj r

ciale.

Siout artifex formam communem domus nece[Je

dl y

ef? , quod determinet ad banc el illam domus figuram.

il D

Derivantur ergo quedam à principiis communibus legis

"bt i

nature per modum conclufionum ; ficut boc 5 quod eft ;

atl

NON ESSE OCCIDENDUM, uf conclufio quedam

at

derivari poteft ab eo, quod efd ; nulli faciendum e[fe ma-

"uttt

lun. — Quedam vero per modum determinationis. — Sicut

I!

lex

3

DE LEGIBUS.

39

em*r»q

lex nature babet , quod ille, qui peccat , puniatur : fed

I

il

quod tali pena , ol tali puniatur , boc eft quedam de-

terminatio legis natura.

Utraque igitur inveniuntur

:j

n

Wf

c Hln w

in lege bumana pofitas fed eaque funt primi modi , con-

ei

tinentur in lege bumana , non tanquam fint folum lege

i um

DI d

list

pofita, fed babent etíam aliquid vigoris ex lege natura-

li.

Sed ea, que funt fecundi modi , ex fola lege bu-

. I

mana vigorem babent.

]ta S. Thomas , qui , dum

li dis

afferit, leges conclufionales habere aliquid vigo-

lts

ris ex lege naturali , videtur ejusmodi legibus

üin lhl

tribuere vim mediam obligandi , ficut ab eodem

nf

!

admittitur fides media in conclufionibus theologi-

cis , qua& deducuntur probabili , vel moraliter certa

Qii rin

illatione ex principiis feu articulis fidei definitis.

T0

if

QUJERITUR I3.

Quid fit ; obligationem

dunii v

AUl

effe legis naturalis quoad fabflantiam; legis vero po-

i

[!)

1

fitioe quoad modum?

RESPONDEO.

Illa obligatio dicitur effe le-

m

gis naturalis quoad fuflantiam , quze fe habet adle-

gem naturalem fpecificative tanquam [pecies infima ad

genus proximum.

Sic obligatio folvendi decimas,

T

obligatio Immunitatis Ecclefiaftice , obferva-

; nl

tio diei Dominice , oblatio facrificii incruenti,

i

confeffio auricularis , &c.

Dicuntur effe legis

]

naturalis quoad fubftantiam ; quia obligatio fü-

T

ftentandi fuos Paftores animarum , eosreveren-

W

n

i

ter tra&andi in perfonis & rebus , facrandi ali-

quod tempus Deo, offerre Deo munus in con-

mlS

teftationem füpremi Dominii , confiteri dolen-

ter peccata fua Deo, &c.

Sunt legis naturalis,

!i"h

fl

y a

ac jam in determinato genere feu fpecie fubalterna obli-

l

gationum naturalium, ita ut determinatio feu Jpe-

w"

m pofitivam fe habeat

AU

eificatio, qu& fit per legf:

4

per

40

TRACTATUS

m

per modum [peciei infimge ad illam obligatio-

qioun

nem naturaleni jam contractam ad genus infi-

"

«

mum, feu proximum.

Idem modus loquendi

Obfervatur circa leges divinas.

Sic obligatio

, iij

communicandi in Pafchate dicitur effe Jegis divi-

'llmh

lii

ne quoad fibflantiam , quia obligatio fumendi Eu-

1407

chariftiam à Chrifto jam fuit determinata non tan-

tum in genere fümmo , vel remoto . v. g. fub

yingrá

a; 8

termino generico refetkionis aut confertationis in-

terne, fed in genere infimo, ita ut nulla aliade-

aciné t

At

terminatione generica opus fit, fed ftatim fiat

determinatio quoad fpeciem infimam.

Idem

,üe

.

modus loquendi videtur aliquando ufurpari pof-

fe, quando lex pofitiva derieatur à lege natu-

enctod

rali quidem per modum conclufionis, fed adeo

E cesslof;am:l

remote , ut merito dubitari poffit, an talis lex

igatgt

fe habeat potius per modum conclufionis legitimae,

gv

vel per modum determinationis feu fpecificationis.

ia

UJRITUR. I4.

Qua regula agnofci pof

It qum

fit, an aliqua obligatio pertineat ad legem na-

u quid

turalem , faltem per modum concluftonis vel quoad

ia

fubftantiam ?

10015 D]

REsPONDEO.

Ad agnofcendas leges na-

21 ao

turales nullam aliam meliorem dari poffe Regu-

D

s m

lam, nifieam, quam S. Thomas infinuavit. Ze

*;.'zifu:o qu

nempe obligatio legis naturalis cenfenda eft,

TU Vg

P

j

'

quam plerique fapientum agnofcunt.

Explica-

AUX

J

tius hec regula fic reddi poteft.

Illa obligatio

EUF

effe legis naturalis exiftimanda eft , quam pleri-

UR m ve

que Doctores eruditione & pietate infignes agno-

EDoUT.

fcunt.

Ratio eft, quia leges naturales per lu-

Atl um

men rationis &inftin&um nature promulgantur,

"l

prout ex hucufque di&tis conftat.

Lumen au-

tem

Y

DE LEGIBUS.

41

] üha [

g

bïh

tem rationis & inftin&us nature, licet per pra-

]

Mnml

dn

vos vitiorum habitus aut prejudicia prefertim

uj ,]th

quoad conclufiones à principiis paululum remo-

Das "*

RI

tiores offufcari & fupprimi poffint , in plerisque

n

TO

tamen fubje&is rite difpofitis à fuo effe&u non

deéficiunt.

]ta obfervat San&. Thomas 1. 2. q.

AO.

UUR

94. a. 4. C. übi fic fcribit: ,, Ad legem nature

» pertinent ea, ad que homo naturaliter incli-

l (f

.nDatur; inter qu& homini proprium eft, ut

T t tj

,incinetur ad agendum fecundum rationem.

l, fl

», Aliter tamen fe habet ratio fpeculativa , &

df

» aliter practica.

In fpeculativis eft eadem ve-

Mul

»titas apud omnes tam in principiis , quam in

nttri l

!

. conclufionibus; licet veritas non apud om-

ifoni,

$ Des cognofcatur in conclufionibus, fed folum

l

»in principiis.

Iu operativis autem non eft

n[ijtj Ü

; eadem veritas vel rectitudo praética apud om-

» nes quantum ad propria (particularia) fed fa-

i

HJ

, lum quantum ad communia ; & apud illos,

q

», apud quos eft eadem re&titudo inpropriis (feu

(

^

, a&tionibus particularibus) , non eft equaliter

» omnibus nota.

Sic igitur patet, quod quan-

ss

, tum ad principia communia rationis, five fpe-

, culative five practice, eft eadem veritas feu

g lg

"iv

»rec&itudo apud omnes ,

& gcqualiter nota,

, Quantum vero ad proprias conclufiones ra-

a

k U

», tionis fpeculativg eft eadem veritas apud om-

», Des, nontamen equaliter omnibus nota..Apud

. lhà

du

, omnes enim verumeft , quodtriangulus habet

, tres angulos equales duobus re&tis; quamvis

wl

» hocnon fit omnibus notum.

Sed quantumad

nasuralfgi

l

» cenclufiones proprias rationis pra&tice nec eft

r

, eadem veritas feu rectitudo apud omnes ;. nec

r li

5

» €uam

42

TRACTATUS

, etiam apud quos eft eadem, eftequaliternota.

j Oïlm hit

n

qm

;; Apud omnesenim hocre&um eft & verum , ut

W

; fecundumrationem agatur. Ex hocautem prin-

2 n $,

P

ello GJ

, Cipio fequitur quafi conclufio propria , quod

; depofita fint reddenda.

Et hoc quidem ut

jobjd

ju t

m g

,in pluribus verum eft; fed poteft in aliquo

», cafu contingere, quod fit damnofüm, & per

Al

ficett

ss P

. confequens irrationabile, fi depofita reddan-

,tur, puta, fialiquis petat ad impugnandam

atl

At MAU o

u

» patriam. Éthoctanto magis invenitur defice-

/

»Ie€, quanto magis ad particularia defcenditur,

I u

TT

» puta, fi dicatur , quod depofita funt redden-

»» da cüm tali cautione, veltali modo.

Quan-

i

Yi

»,to enim plures cautiones particulares appo-

»nuntur, tanto pluribus modis poterit defice-

sb

»re, ut non fit re&um vel in reddendo, vel

», non reddendo.

Sicigitur dicendum eft, quod

» lex nature quantum ad prima principia com-

» munia eft eadem apud omnes & fecundum re-

Sedquan-

U

[

»» &itudinem , & fecundum notitiam.

,; tum ad quedam propria (particularia) , que

[tspo

», funt quafi conclufiones principiorum commu-

1577

» nium, eft eadem apud omnes etiam. INB. ut

( p

», in pluribus & fecundum re&titudinem & fecun-

2, nf

»» dum notitiam , fed ut in paucioribus poteft defi-

o

» cere & quantum ad rectitudinem propter ali-

ttie?

» qua particularia impedimenta , ficut etiam na-

APONDR

. tur& generabiles & corruptibiles deficiunt ut

» in paucioribus propter impedimenta; &etiam

J

» quantum ad notitiam ; & hoc propter hoc,

*t t

». quod aliqui habent depravatam rationem ex

?. A

»paffione, feu ex mala confuetudine, feu ex

A l

»mala habitudine natur ; ficut apud Germa-

W i m W

mET

j

DE LEGIBUS.

43

T.

N

d

,,nos olim latrocinium non reputabatur idi-

Dd

wfmm

l

»quum , cum tamen fit expreffe contra le«

a

.gem nature, ut refert Julius Cafar lib. 6.

Jü() ph».

ld

,» de bello Gailico. ,,

Et loc. cit. AD 92. ubi

fibi objicit di&tum Ariftotelis :

Nihil eft ita

! o

ii

juftum apud omnes , quin apud aliquos di-

AT

verfificetur ; fic refpondet : JDicendum , quod

of

verbum Pbilofopbi eff intelligendum de bis ,. que funt

[ l'mpuäï—

'

naturaliter jufla , mon ficut principia communia ,. fed fi-

Tiverrs

eut quedam conclufiones ex: bis derivate , que INB.uT

li i

IN PLURIBUS babent reGtitudinem ,

(2 UT IN

yfirgd

PAUCIORIAUS deficiunt. 1ta Angelicus Do&tor,

.*æün;oäo.

(

in hoc textu ftatuens REGULAM AUREAM

ynti

A M

N

j

totius Theologi:s Moralis circa obligationes le-

lM

gis naturalis,

ii

uv

$. III.

Il

De Lege pufitioa.

UERITUR r. Quotuplex eftlex pofitiva?

!1

REsPOoNDEO. Lexpofitivaeftduplex;

n

divina & bumana.

De qua re vide dicta $. 1. qq.

n V

3. Utraque poteft effe vel declarativa legis anti-

1&'mem&ïec;*

quz, vel confHitutiva novs.

rir d

QuzRITUR 2. Quale eft obje&um legis

pofitive ?

n2 "

a t

RESPONDEO.

Si lex pofitiva fit declarati-

valegis naturalis, habebit idem cum lege natu-

lo

ia

rali obje&um tam materiale quam formale. Ob-

je&um enim illius materiale erit bonum faltem mora-

i pIG

liter nece[Jarium ad focietatem bumanam , vel boneftatem

[

veligionis.

Obje&tum autem formale erit ratio me-

TT

(uge

lioris tam in ve precepta ,. quam in zpþ precepto , ita

u

44

TRACTATUS

Ti

ut non folum a&io precepta fed etiam ipfaóbli-

g Lj l

w

j

"J

u |

gatio feu pofitio legis fit melior non ipfa, prout

u

t ]t 'pm'

$. 1. qq. 7. explicatum eft. — At vero, fi lex po-

PL

fitiva fuerit con[litutioa obligationis novi , ejus

M

get

obje&um materiale erit omne bonum utile ad. [acieta-

]*Hæ )

tem bumanam , *oel bone[latem veligionis , etiamfi non

fuerit neceífaria abfolute , vel moraliter. Ob-

ptom

chp W

je&um autem formale eft ratio melioris feu majoris

m

utilitatis ad focietatem humanam vel honeftatem

)

NUA

p

religionis.

DicEs: Dabatur in Paradifo 1

v

n;r

divina pb-

10

tof

f

fitiva abftinendi à fru&u vetito etfiamfi fecundum

w

li

It

fe abftinentia ab illo fru&u non fuerit melior

(

non ipfa, imo nec etiam po/itio legis fecundum

li

p d

fe, abftrahendo à divina voluntate , quz fem-

per fequitur rationem melioris, humano intel-

.c t

a

le&ui plerumque imperfcrutabilem , quoad nos

videatur habere quandam melioritatem' ac pra&-

m, i

Jv

feribilitatem pro ejus negatione.

RESPONDEO.

Etiam in illa lege, fi exaüte

tfus, Qu

difcutiatur, reperiri poffe rationem melioris , cur

Mi

Adamo ad fumendum experimentum obedien-

AGTUDTUS

ti& hoc potius preceptum , quam aliud, impo-

TUETT

fitum fuerit.

Quod fi etiam ratio melioris ab ho-

Ti

mine repeririin illo cafu non poffet , non feque-

ttrin d

retur , nec repertam fuiffe à Deo, aut queren-

ET

dam effe à legislatore humano, cui incumbit,

"n n

vitare novationes fine urgenti caufa mgjoris uti-

1. u

litatis pro bono communi.

WNavtymq

UJRITUR 9.

An omnis lex humana de-

d

rivetur à lege naturali ?

m

REsPONDEO.

Affirmative.

RL

Jd PROBATUR.

Nulla ftatuitur prudenter

no-

Vg |

DE LEGIBUS.

45

Nïm::]!

LU

nova lex humana, nifi caufa majoris boni com-

li

NI

|

munis.

Ergo, cum lex naturalis legislatori hu-

QT

V g

mano precipiat, femper promovendum effe

I

majus bonum commune, omnislex humana ea-

M

N

üln

tenus erit determinatio fpecifica legis naturalis

N

generice , quod ad rationem derivationis fuffi-

Tors

T

cit; prout qq. 12. oftenfum eft.

Vrj

DricEs: Éorum, ques à lege natura

tisdbn:

Ls

Sed non

vantur, poteft aliqua ratio affignari.

omnium , que à majoribus lege ftatuta funt,

Dd

ratio reddi poteft, ut Jurisperiti dicunt ; Ergo

[f

non omnes leges humanz derivantur à lege na-

p i

turali.

1

REsPONDEO. c. maj. dift. min.

Non om-

:g

nium poteft reddi ratio diftinda , &ab inexper-

m a

Qs "C

Generica fundata in experientia & fen-

fu communi expertorum. n.

Omnium enim le-

gum , fi legíslatores refponderent prudenter,

hancredderentrationem, quia confideratis om-

g

r

nibus, qu: diftin&te explicari nequeunt , ita

H

judicant magis expedire bono & honeftati totius

d

communitatis, [ta etiam refpondet S.''HoMAs

Ü

i

]

»

1.2. Q 95. 8. 2. ad 3.

Dicendum , quod «verbum il-

TY

lud Sfurifperiti intelligendum eft in bis, " que introdu&ia

à t

fuünt à majoribus circa particulares determinationes legis

i d i

maturalis, ad quas quidem deteriminationes fe babet ex-

pertorum & prudentum judicium , ficut ad qu&dam prin-

, t

m

cipia, in quantum fcilicet flatim vident , NB. Qu1D

CONGRUENTIUS // particulariter determinandum.

"u

Unde Pbilofopbus dicit, in 6. Exbic. ,. quod. in talibus

óportet attendere expertorum , 69 [entorum , — vel pru-

j

dentum indemon[trabilibus enuntiationibus €9^ opinioni-

7]

bus, non minus quam demon[irationibus,

uf

-QUJE-

46

TRACTATUS

, Pm n

QuzRiTUR 4. Quenam debent effe pro-

/11. W

prietates legis humane ?

msad

RESPONDEO.

S. Ífidorus l. s. C. »i. Eti-

r) n(lt Ur

molog. fequentes enumerat.

Lex; inquit, erit

,JIIPWWa

i. bonefla. 9.jufla. 3. po[Jiilis fecundium naturam. 4.

jl E*)J[.W"'

fecundum confuetudinem patrie. 5. loco.temporique con-

veniens. G. nece[Jüria. 7.utilis. 8.manife[ia feu clara;

mbenetié

goris

ne aliquid per ob[curitatem in captione contineat.. 9. nul-

lo privato coumnodo (ed pro communi utilitate cioium fcri-

nen Ufh*i [ [

]uæp 0(:. Hu

piá. 1o.Tatione conflet. 11. Religioni congruat. i.

difcipline. conveniat. 13. faluti proficiat.

His pro-

sheredg

m& w

prietatibus addi poteft 14. /e mon tantut extendat

ad cafus prorfüs extraordinarios vavi[[ane contingentess

OLWTNJ

u

fed. ad cafus fape occurrentes.

Utmam h& proprie-

tates convefirent omni & femper !

TET

fentm:

QuzRITUR $. Anlex debeat fe extende-

re ad cafüs frequenter occurrentes ?

EVR

Aj ?MX

RzsPoNpro Id diftinguendum. Si enim

cafüs fint prorfüs extraordinarii ac rariffime

yogam

d lntün

contingentes, non funt regulandi per legem ;

nifi contineànt málitiam ptorfus extraordinari-

didin)

Atf f

àm;i quales cafus fünt parricidium ; prodmo pa-

tri&, occifio regis. &c.

Peccata enim valde

ob prnm

enormid, ututrara, merentur, ut legibus fpe-

um

cialibus prohlbeantur feveriffimis.

"Talia funt

tipiid

Sodomia, beftialitas ; folicitatio poenitentiutii

n ü

ad turpià in confeffionali. &c.

tbl

Refponfio àutem PRoSATUR ex l. 3. 4. $:

RUO Q

££. 1. i. Tit. 3. ubi fic labetur :

jf'um con[ritui opor-

U lls, |

iet in bi$, que ut plurimum áccidunt , non qu& ex ine

*«"3 uN

ópinato.

Etl.4. Ex bis, que forte uno cáfü accides

Athrdus itnd

Y& po[Junt, jura non conflituuntur.

Ecl.5. 24d eá

dl umm

poíius debet dptari jus ; que €9 frequenter &

&g facile;

wll[ll[h L

quam

DE LEGIBUS.

[

À

47

:

l

quam qu& perraro eveniunt.

Idem D. Thomas 1. 2.

ul

N

q. 96. a. 1. fic probat : Oportet leges bumanas e[Je

lzi

proportionatas ad. bonum commune.

DBonum autem com-

E

muné conflat ex multis ; 6 ideo oportet, quod lex ad

A

il

li

l

amulta refpiciat, €? [ecundim per[onas , & fecundian

Tij

J Uil

negotia, & [ecundianiempora. — Hzec proprietas legis

iterum bene notari meretur; alioquingravabitur

H

memoria fubditorum innumeris legibus, quarum

tamen ufus eftrariffimus. Melius ejusmodileges,

fi quz pro cafu extraordinatio fcribende fuerint,

n

Ícriberentur pro folis iis, qui communitati pre-

funt, & quidem extra corpus aliarum legum.

QuzRITUR Ó An & quando lex humana

TA 0 v

|

D

fe conformare debeat confüetudini patrize 2 -

REsPONDEO.

"Tunc cotivenienter lex hu-

ss

inana fe conformat confuetudini patrie , quan-

do ex mutationé confuetudinis timenda funt ma-

E

u

la majora, plura, & diuturniora, quam fperantur

perlegem bona, alioquin moraliter non necef.

faria ad bonum commune & honeftatem religio-

In

H

fiis.

Si enim bonum , quod ex mutatione con-

fuetüdinis fperatur, tantum fervit ad melius ef-

n

i

!

fe, & ob pravam difpofitionem hominum fub-

Vi

ditorum timentur graves ac diuturne turbz, per

Y 'h

ii

LU

quas itnpediri poffunt magna bona, prudentie

j

legislativ& eft, relate ad ejusmodi communi-

tates male difpofitas non ponere aut non urge-

al

re legem non neceffariam. Hec refponfio col-

ligitur ex iis, que fcribit S. AuGusTINUS

]JT; L

Epift. 118. ad Nebridium, ubi interrogatus, an

effet introducenda nova lex, in cena Domini

(

b

M

legendi duas Miffas , unam mane, alteram poft

occafum folis, fic refpondet: ,, Quaris; quid

qu (

per

p

48

TRACTATUS

,per quintam feriam ultimz hebdomadis qua:

!

g*

g

N [

,, dragefimse fieri debeat; an offerendum fit ma-

,,ne, & rurfus poft Coenam propter illud quod

aoX

T

5 dié&tum eft; PosrQUAM COENATUM EsT?

,,An jejunandum, & poft ceenam tantummodo

um w

, offerendum ? An etiam jejunandum, & poft

T

,. oblationem ficut facere folemus, coenandum ?

, tole

(

jf

J

,; Ad hec itaque ita refpondeo, ut quid horum

,5 fit faciendum fi divinze Scripture prefcribit

gUl

i

,;authoritas, non fit dubitandum, quin ita fa-

pi t

iC

,,cere debeamus ut legimus, ut jam non quo-

, modo faciendum, fed quomodoSacramentum

qunt

I

» inteliigendum fit difputemus.

Similiter etiam

Vj

»Íi quid horum tota per orbem frequentat Ec-

p

Nam & hinc, quia ita faciendum fit,

ll

4

5; Clefia.

!

'va;i

&i

, difputare , infolentiflime infanie eft. Sedne-

T*D!

a i

,que hoc, neque illud ineft in eo, quod tu

, queris.

Reftat igitur, ut de illo tertio gene-

ginind

jitom Vi

,re fit, quod per loca regionesque variatur.

J

,,Faciat ergo quisque, quod in ea Ecclefia, in

diitn pl

Non enim quidquam

, quam venit, invenerit.

moptr a

, eorum contra fidem fit, aut contra mores,

s ptitrad

His enim caufis, id

st

, hinc vel inde meliores.

lt qie

,; eft, aut propter fidem, aut propter mores,

1tin rity

, Vel emendari oportet, quod perperam fiebat,

B

, Vel inftitui, quod non fiebat.

Ipfa quippe

DAT

,,mutatio confüetudinis, etiam qus adjuvat

tf [

,,utilitate, novitate perturbat. — Quapropter

ii

EU

n

i honiy

;,que utilis non eft, perturbatione infruétuofa

E

,. confequenter noxiaeft.,, 1nhoctextuS. Au-

i

guftinus manifefte infinuat, fpectandam effe in

t

legibus circa mutationes confüetudinum utilita-

u li

tem vel inutilitatem comparativam.

Qux.-

"jïïüjs li

At li

i

i

DE LEGIBUS.

49

l

d

| DF&TM (

QUERITUR 7. Àn omnia vitia, & qug po-

tifimum , per legem humanam cohibenda fint ?

W(OF:M

RESPONDEO.

A Legislatore illa potiffi-

CObY ty Eï

mum vitia funt cohibenda ,

quse aut graviora

ænam(,;.,äf

aut proximo nociva fant ; aut quoruüm coercitio mc-

Waj

I!la autem

UM

raliter nece[Jaria eft bono communi.

vitia tolerari poffunt, quorum emendatio ob

m q;;ff

pravam difpofitionem hominum à majori parte

ire

communitatis prudenter fperari non poteft. Ita

10 ss

quoad rem refpondet S. T HoMAs I. 2. q. 96.

Vi m

u

a. 2. C. ubi ait : ,, Oportet, quod leges impo-

m

Á

: d

, nantur hominibus fecundum eorum conditio-

,nem, quia, ut Ifidorus dicit: Lex debet ef-

T j

h

, fe poffibilis & fecundüm naturam, & fecandüm

, confüetudinem patrix.

Poteftas autem five

VEV

ATR

, facultas operandi ( moralis po[fibilitas ) ex inte-

Non

t d

t

N

h

,riori habitu feu difpofitione procedit.

gX

t

,,enim idem eft poffibile ei, qui non habet ha-

, bitum virtutis & virtuofo : ficut etiam non

al

,, eft idem poffibile puero & viro perfe&o : &

Q

»propter hoc non ponitur eadem lex pueris,

ii

Wi

Multa enim pueris per-

,,quze ponitur aduitis.

ia ls

Dittuntur, que in adultis lege puniuntur ;

Et fimiliter multa

p nut

,vel etiam vituperantur.

,, funt permittenda hominibus non perfe&is vir-

at

H

"

hg

, tüute, qua non effent toleranda in hominibus

Lex autem humana pon'tur mul.

i Ut d

» Virtuofis.

J

(

, titudini hominum, in qua major pars eft ho-

FR

d

, ninum non perfe&torum virtute; & ideo lege

i

, humana non prohibentur omnia vitia, à qui-

nv

,, bus virtuofi abftinent ; fed folum graviora, à

j

Qp

,, quibus poffibile eft, majorem partem multi-

, tudinis abftinere ; & precipue quz funt inno-

t

D

cumen

D. Amort. "Ira&t. de Legibus,

pi

So

TRACTATUS

ul

, cumentum aliorum, fine quorum prohibitio-

quanüo

,.ne focietas humana confervari non poffet;

À

igooyo

;; ficut prohibenturlege humana homicidia, &

4l 1

,,furta, & hujusmodi."

Et AD 2. ,,Lex hu-

i nl

i;zcejþtalis, ;

,,mana intendit homines inducere ad virtutem

iaf

,,non fübito, fed gradatim; & ideo non ftatim

,1multitüdini imperfectorum imponit ea, qua

g w

1€

u

, funt jam virtuoforum , ut fcilicet ab omnibus

,,malis abftineant; alioquin imperfe&i hujus-

:

ii

n

, modi precepta ferre non valentes in deterio-

, ra mala prorumperent: ficut dicitur Prov. 3o.

g st

s n

»; Quinimis emungit, elicitfanguinem. Et Matth.

g a

»; 9. Quodfi vinum novum, id eft, przcepta perfe-

» &e vite, mittatur in utres veteres, id eft, in ho-

iy, i

d. U

,; minesimperfe&os, utresrumpuntur, & vinum

,effunditur, id eft, precepta contemnuntur, &

[

sv

i eyitan

, homines ex contemptu ad pejora mala prorum-

» punt. , Et AD 3. LLex bumana deficit à lege eterna.

EUAU

Dicit enim AUGUSTINUS l. 1. de lib. arbit. C. $.. .Lex,

Terpelitt

ilz p

iffa, queeregendis civitatibus fertur multa concedit,

f rf

atqueimpunita velinquit, queper droinam provi-

atifa t

dentiam-vindicantur.

ANeque enim, quia non om-

OT

ia faci, ideo, que facit, improbanda junt.

atl en

Unde etiam lex bumana non omnia potef? probibere, que

]ta S. Thomas.

Huc perti-

tl

probibet lex natura.

F TOTMEI

net, quod SS. D. N. BENEeDicTUus XIV.

YT

in fuo tomo 2. Bullarii refroenaturus in fta-

& d

tu temporali Pontificio

nimiam licentiam,

Ql du

in ultima die Bachanalium protrahendi cho-

3 lt g

reas usque mane diei Cinerum per totam no-

T"ïi &idEO![

&em, eam licentiam folum usque ad medium no-

&isreftringat,quia plus fe obtenturum non fperat.

u

t m

Qv £-

DE LEGIBUS.

St

Omäïfohl

n

QuzRITURS. Àn lex humana femper fit

UT

)l

)

S

l

mutanda, quando occurrit aliquid melius ?

RzsPoNDEO. Leges non fünt mutaride,

] i

h1

r

i

nifi caufa evidenti[Jme utilitatis , ejusque maxime, vel

L

Tl

caufa nece[Jitatis.

Ita fapienter refpondet S. 'Tno-

L ldeob

dQ

MAS I. 2. q. 97. a 2. C. ubi fic fcribit: ,, Lex

DDODI s |

[

l

, humana in tantum redié mutatur, in quantum

It aM

» per ejus mutationem communi utilitati provi-

Dperf

u

»,detur. Habet autem ipía legis mutatio, quan-

Ts n d

,tum in fe eft, detrimentum quoddam commu-

ittrPry

, Disfalutis; quia ad obfervantiam legum plu-

iten Dl

rimum valet confuetudo, in tantum, quod

t

,€3, que contra communem confuetudinem

sls

»fiunt, etiam fi fint leviora, de fe gráviora

DOA

» Videntur.

Unde quando mutatur lex, dimi-

Mu

, nuitur vis conftrictiva legis, in quantum tol-

t

, litur confuetudo; & ideo nunquam debet mu-

IT

»tari lex humana , nifi ex aliqua parte tantum

vt

['i

,recompenfetur communi faluti, quantum ex

,, ifta parte derogatur.

Quod quidem contin-

7)

»git vel ex hoc, quod aliqua maxima & evi-

M

n

Al

» dentiflima utilitas ex novo Statuto provenit;

» Vel ex eo, quod eft maxima necefüitas, ex

l/»

ii i

»€0, quod lex confüeta aut manifeftam iniqui-

;.

!

gimg

» tatem continet, aut ejus obfervatio eft pluri-

1 ?mc;;;

,mum nociva.

Unde dicitur à Jurisperito,

iil

» quod in rebus novis conftituendis evidens

n 12

» debet effe utilitas, ut re&e recedatur ab eo

u li

, Jure, quod diu &quum vifum eft.,,

EtADIT.

d

Ea, quz funt artis, habent efficaciam ex fola

ratione ; & ideo, ubicunque melioratio occur-

Wt Igï

b

f'::

Ti

rit, eft mutandum, quod prius tenebatur. Sed

leges habent maximam virtutem ex confuetudi-

Jrumnc

H

D2

ne,

N

TRACTATUS

52

1legümh"mm

ne, utPhilofophus dicit in 2.Polit. &ideo non funt

de facili mutande. |EtAD 2. AC 3. ubi objicie-

, ii

a

batur, quod in antiquis legibus contineantur

g d

multe ruditates; & quod circa agibilia in particu-

sgitin

lari per experientiam fucceffive aquiratur perfe-

, jaiit

&ior cognitio ; fic refpondet: Aatio illa conciu-

dit, quod leges funt mutande ; mon tamen pro quacunque

giint, f

s. "

melioraiione , fed pro magna utilitate vvel nece[Jitate.

QUJERITUR 9.

Qua regula agnofci poffit

ii 9

duf

mens Legislatorum quoad leges bumanas ?

RESPONDEO.

Ea mens obligandi vel de.

PT.

obligandi nulia alia Regula meliori agnofci pot-

eft, quam ex fenfu Doc&torum expertorum, eru-

ditione & pietate infignium. Ratio eft; quia

J

omnis lex humana derivatur à lege naturali vel

jper modum conclufionis , vel per. modum determinatio-

OATA

j

mis feu [pecificationis , prout qq. 14. oftenfum eft.

(

ylu

Utroque autem modo fenfus expertorum Do.

DUS

&orum, numero, eruditione, & pietate potiorum

iil

pro regula habenda eft.

Si enim lex pofitiva

Mp veles

derivetur à lege naturali per modum conclufio-

Eu

nis, ex dictis qq. 11. $. 2. conftat, eam perti-

t bono n

nere ad legem naturalem, que ex communiori

& dtte, 1

fenfu Do&orum eruditione & pietate infignium

m

agnofcenda eft, prout $.2. qq. 1r4. oftenfum

s db ts

eft.

Si vero lex pofitiva derivetur à lege na-

1l n

turali per modum determinationis , feu. fpecificatio-

ü pretn

;

nis, iterum modum determinationis, quatenus

nf

(

legi naturali aptifime congruit, nemo melius

tmonlray

agnofcit, quam confenfus fapientum numero,

199 D

eruditione , ac pietate manifefte potiorum. lIta

otteri]i

docet S. Thomas 1. ?. q. 95. a. 2. ad 4. ubi ad

]

]

M

n

J

g;fS l

obje&ionem Juriftarum , quod non poffit omni-

LT

A NI [/

um

DE LEGIBUS.

53

W 1

(

um legum humanarum ratio affignari, fic refpon-

hü] 0b' )

det: Dicendum , quod verbum illud Sfurisperiti intelli-

i

li

sendum ef in bis,. que introdu&ta fumt à majoribus cir-

aglh

J

E |

E

ca particulares determinationes legis naturalis ; ad quas

hii

determinationes f& babet expertorum &2 prudentum judi-

.

]

cium , ficut ad quedam principia ; in quantum fcilicet

lag

N'

flatim vident , quid congvuentius fit parriculariter deter-

9)

minandum.

Unde Pbilofopbus dicit in 6. Etbic. quod

ia

gnuï:-;';

in talibus oportet oflendere expertorum &^ feniorum vel

ln

prudentum indemon[trabilibus enuntiationibus 69 opinia-

lp

nibus non 1minus quam demonftrationibus.

lr u

fXFfIïJI t.'?)

g. IV.

lao d; r

De materia .Legum.

ht narumïi j

T0

AKRITUR .

An materia legis humance

TU

fn r

w

poffit effe a&io indifferens ?

REsPONDEO.

n

Diftinguendum effe inter

"u

indifferentiam a&ionis materialem, & formalem.

atj

A&io vel res dicitur materialiter indifferens, in

j

1]

(

quantum fecundüm fe fpe&tata neque utilitatem

i

j

1f

i

|

i

ay

caufat bono communi neque damnum , v. g. le-

TR

vatio feftuce, refe&io unius capilli, abftinen-

teigue

tia vel comeftio pomi.

Formaliter autem indif-

ferens dicitur res vel a&tio, fi neque fervit ad

, d

m ia

finem bono communi vel religioni utilem ex in-

Poffunt enim actiones

3.

tentione przcipientis.

fecundüm fe indifferentes fervire ad tentandam

ii

Hoc

lu

Ms

vel demonftrandam obedientiam fubditi.

ntam d

praznotato Dico,

a&ionem tam formaliter

p

Q5

quam materialiter indifferentem non effe mate-

P

dsr

fontl

riam legis. Ra rrO eft; quia objetbum formale

Q

o

legis eft ratio melioris in ordine ad bonum com-

D

o

Tmune,;

RI

TRACTATUS

54

frontm.

mune, prout f. 5. q. 2. oftenfum eft, Si autem

Ü

gt

actio fit tantum indifferens materialiter , poteft

effe materia legis, fi faltem ex intentione prx-

ia

«t

cipientis per circumftantias nota ordinetur ad

finem utilem bono communi vel religioni.

«prici

Qv ERITUR 2.

Àn etiam pracepta legis

q aidque«gï

ybflerrdt

naturalis vel divine poffint effe materia legis

humanz ?

[l j

iU

RESPONDEO.

sm n

Leges humanz circa obje-

&um legis naturalis vel divinz poffunt tantum

10 !

efle poenales.

m2

PROBATUR.

Legislator humanus prohi-

u

bendo v. g. homicidium, adulterium, furtum,

jiid

ATW

&c. neque intendit imponere novam obligatio-

| ?æ a

1

nem in confcientia, neque prudenter poflet ha-

M

bere intentionem imponendi novam obligatio-

RESFOXDE'

nem in confcientia.

Ergo ejusmodi leges tan-

g vt

tum imponunt novam obligationem ad peenam

at

temporalem in hoc mundo, adeoque funt tan-

Jonmconm

tum ponales.

ywet t

ID lo

Poteft quis circa obje&tum legis

f pl

naturalis ac diving femetipfum in confcientia

quaerge

fpeciali obligatione religionis obligare per vo-

"h

2

( d

H

tum. FErgo etiam poterità Legislatore humano

M

nl

A

Msf

circa tale obje&um obligari fpeciali obligatione

tj n

feu titulo obedientis.

"MH

REsPONDEO. c.a. n. C. & p.

n

Difparitas

«00 t

eft, quia ejusmodi obligatio privata perfonalis

4j ln

per votum cedit ad majorem Dei gloriam, fic-

que eft Deo accepta, quia, cum vovens poffit

& ag

tdvety

facile fuas ponderare vires, in tali voto, pru-

C t

denter, ut fupponitur, emiffo, non augetur

ETQ

fed potius minuitur periculum plurium peccato-

rum.

Atj t

!

DE LEGIBUS.

$55

M

E

rum.

Econtra, fi legislator humanus toti mul-

A

! Pxf

y

ls

titudini, per fe proclivi ad transgreffiones le-

* JDUEI

Q m

iil

gum divinarum & naturalium, imponeret no-

n

vam obligationem in conicientia, manifefté au-

1

geret periculüm plurium inhonorationum divi-

E

narum ,idque /ine nece[fitate & fruttu.

Qui enim

)ü'e

NI

3

non abfterretur à peccato per juffionem divinam

dire&iam , qualis datur per legem naturalem & di-

TO (

A

i

vinam ; nec abfterrebitur ex additione juffionis

Qfünt

divina indire£ie , qux datur per legislatorem hu-

manum, tanquam vicarium Dei.

Ut s

An a&io de fe tantum ve-

t

QU ZRITUR 3.

ltrin,

nialiter peccaminofa aut folum indifferens pof-

D0VA Q

fit effe materia legis humang graviter wobli-

feter x

gantis ?

IOVf (

REsPONDEO.

AGio de fe indifferens vel

W

nüd

* N

tantum venialiter peccaminofa poteft effe mate-

hhtp p

rialegis graviter obligantis, fi motivum legis, feu

lo

bonum commune, petat gravem obligationem. Id

!

patet ab:exemplis.

Sic in multis urbibus gra-

Ym h

Ü

viflime prohibetur geftatio armorum, v. g. gla-

j at

dii; quia ex generali licentia fequerentur multa

homicidia.

Sicetiam belli duces militibus in ter-

p w

htoretimz

ris neutralibus füb peena mortis interdicunt fur-

ji o

ta exigua. Sic nonnunquam Clericis fub excom-

municatione prohibetur frequentatio hofpitio-

n Dïf;f'ï

rum, cum tamen excommunicatio non poffit

ina p

infligi, nifi pro priori prefüpponatur transgref-

ja gt

fio legis obligantis füb peccato mortali.

Atta-

m VOVEHEL'

men advertendum; à legislatore humano non

| [ah T0 ,v

facile ftatuendas effe ejusmodi obligationes ac

, t

poenas graves in re levi, nifi poft iteratas mo-

nitiones accefferit contemptus interpretativus,

pluriun;f'-

T

f

'-

D 4

& ite-

|

£6

TRACTATUS

& iterate transgreffiones bono communi infe-

" gl

g

rant grave praejudicium, aut, fi circumftantice

PA

non patiantur moram, & ex obligatione folum

$ u quüiil

levi nullus fperetur fru&tus ad avertenda gra-

" ht

via damna, prout fieri'folet in caftris.

Qu ERITUR4. Anmateriade fe gravis pof-

ddto d

fit effe materia obligationis levis ?

RzsroNpEo, Efle diftinguendum. Si enim

aicos, U^

materia de fe gravis petat precipi vel prohibe-

gt

I

ri füb obligatione gravi, peccat legislator tan-

BU

L

tum imponendo obligationem levem. v. g. pro

i

homicidio, adulterio, blafphemia, proditione

FR f;k

l

patriz &c.-folum determinando levem aliquam

a

stl

Yf

poenam. |Si autem materia, relate ad bonum

commune jam pr&fuppofita lege naturali aut di-

IIEI'HUS

i

vina graviter obligante, non petat prohiberi

g iil

füb pena gravi, aut aliunde obligatio gravis

vt

non exigatur à bono communi, poterit prohi-

iA

beri folum leviter.

Id patet in furto unius au-

gt d

rei, quod licet fit lege naturali ac divina gra-

00 pl

telitr er

viter prohibitum , àlege tamen Canonica & ci-

vili poteft prohiberi fub poena levi.

t0na),

QUXRITUR 5. ÀAn a&us interni poflint ef-

Bler Ctrin

fe materia legis Ecclefiattice ?

At

REesPONDEO,

Diítinguendum effe inter

a immu

actus internos.

Aliqui enim a&tus funt MERE

i. Dreste

INTERNI, qui nullum per fe petunt concomi-

d v

tantem a&tum externum, v. g. actus internus fi-

zi

dei, fpei, charitatis, dolor de peccatis, medi-

i:jciorum l

tatio alicujus myíterii divini, examen confcien-

ij

ti: nocturnum, amor parentum &c.

$i ergo

Tv

Ecclefia preciperet, ut homo quotidie eliciat

AUS n W

a&um internum fidei & fpei, ut quolibet die

DX

fefto

DE LEGIBUS.

i

m

l.

j

k

l]

Q/l

fefto eliciat a&um internum amoris erga Deum,

ut femel per hebdomadam impendat quadrantem

N Eu

4 q

horse ruminationi interne quatuor noviffimo-

rrd

M

rum, ut quotidie inftituat faltem fpatio unius

m f

itdi

Pater & Ave Examen conícientie no&turnum

cum actu contritionis & propofiti, ut fub Miffa

"i?

die fefto eliciat a&um dile&tionis erga parentes,

nl .

inimicos, & defunétos. &c. fic diceretur przci-

DN

pere actum mere internum.

Actus autem non me-

1 lil

re internus, fed ACTUS INTERNUS CUM EX-

[ern, lh

TERNO^4PER SE CONNEXUS eft, qui vel jure

Hl od

naturali vel divino vel ex contractu a&ui exter-

D Ht

no adne&itur.

Sic jure divino a&tui externo

&t ln

confeflfionis facramentalis adneGtitur verus dolor

r

internus & propofitum, Communioni jure di-

pett r

"

vino, imo jure naturali ex natura actus adne&i-

gt u

tur interna reverens fufceptio & puritas animi ;

N

orationi & cuivis a&tui religionis externo jure

n u uiya

pnaturali & divino adnectitur devotio interna;

ijacla p

econtra applicatio interna Miffz a&tui externo

n d-

adne&itur ex contra&u prius cum offerente

L

eleemofynam, vel cum fuis fuperioribus inito;

qmi ln é

fimiliter Clerici ex tacito contractu cum Eccle-

fia in receptione facrorum inito fe obligant ad

w df u

votum internum caítitatis, ad devotam recita-

us f ad

tionem DBreviarii, & ad ferviendum Deo gra-

tis, atque ad vitandam omnem Simoniam non

yu cos;:.:e

i

[

À

ii

folum in procuratione, fed etiam in receptione

N

Beneficiorum Ecclefiafticorum. &c.

His pre-

s

»d-,.g:

""

nl L;f;t.'

notatis

"T

Qu zRITUR 6. Àn Ecclefia poffit precipe-

re actus mere internos ?

[

Ratio eft, quia

]fE

RzsPONDEO. Negative.

IT 4

31

D 5

€o-

TRACTATUS

58

gtl

j oüend

eousque fe extendit poteftas legislativa Eccle-

ntet ]

fie, quousque ea indulta fuit à Chrifto

Sed

1" MWJS,

Ecclefi& non fuit indulta poteftas legislativa ad

ouferrh

actus mere internos

Ergo min. prob. Eccle-

DICES.

fia per fedecim fecula nunquam fuit ufa hac po-

um'emo*

teftate

Ergo non fuitindulta. ant. patebit ex

folutione obje&tionum

IdemcoNrIRMATUR

üsmd

ratione & authoritate D. Thomz, qui 1. 9. q

fibpe/

Drevidi ;

9I«3«4. C. fic fcribit

De his potef? bomo ( con-

venienter ) legem facere, de quibus potefl judicare ;

fauUs

(ne i

i

judicium autem bominis (in foro externo?) effe non

pote[l de interioribus motibus , qui latent ; fed folum de

i

pH

In,

exterjioribus akibus, qui appavent

K ideo lex buma-

fl

If

na non pote[l cobibere & ordinare IN.B. fufficienter inte

lIl

riores actus

Et 1.2. q. 100. a. 9. C. Praceptum

bhx r.æ"l*ü

legis babet vim coattivam.

lilud ergo dirette cadit. fub

h

-:K

precepto legis, ad quod lex cogit.

Coatlio autem eft

AR

N

Q

a

per metum ponce

INam illud proprie cadit [ub prece-

ptio legis, pro quo pona legis infligitur

d inflituen-

o M

TTTE H

dam autem ponam aliter fe babet lex divina, & aliter

lex bumana.

EM' qc

INon enim pana legis infügitur , nifi pro

:V?

illis, de quibus legislator. babet judicares quia ex judi-

Ti

t

cio lex punit.

Homo:autem , qui ef legislator legis bu-

mane , mon babet judicare ,

nifi de exterioribus a&tibus.

l

Secundum boc igitur dicendum ,. quod tmodus virtutis re-

fpicitur quantum ad aliquid à lege divina , fed non à le-

lp

ge bumana.

AModus autem virtutis in tribus confiflit

m

A

Primum eft, fi operetur aliquis fciens.

Secundum e[L,

!

1 [

ut operetuy voolens ; in quo importatur motus interior vo-

TMUE

luntatis & intentionis

ATR

Et ifla duo non dijudicat lex

W

bumana; fed folum divina

Lex enim bumana mon pu-

lt

hi

Punit autem

nit eum , qui oult occidere & mon occidit

TUDt

lex divina.

In his textibus videtur D. Thomas

; du

pre-

DE LEGIBUS,

59

lsj

A

precife oftendere, quod Ecclefiw non fuiffet

i

A

convenienter indulta poteftas legislativa in actus

T

mere intermos, abftrahendo, an abfolute potue-

J

rit conferri, quod non negat.

1j

41

Diczs. Ecclefia jam fepius precepit actus

mereinternos. Ergo habet poteftatem praecipien-

h

dia&tus mereinternos. Zhnt.prob. 1. Ecclefiapreci-

g

j

pitfub peccato mortali, ne quis fit fub recitatio-

J IN

ne Breviarii per integram horam voluntarie

li fl

54

diftractus.

2. Idem fidelibus przcipit fub audi-

CU

tione facri in die fefto de przcepto ; quamvis

iAf

ipfa natura actus non faciat peccati mortalis re-

[/7

um , fi quis recitet Breviarium vel audiat facrum

J

ex devotione, & nihilominus toto tempore fit

f(r' PM

voluntarie diítractus.

3. Beneficiatis & Regu-

H

Imo et-

laribus precipit applicationem Miffz.

A

iam fuperiores Regularium folent precipere ap-

plicationem Mif ad fuam intentionem.

4. In

TART

Statutis Religioforum Ordinum folet prafcribi

quotidiana meditatio horaria vel femihoraria,

5. Da-

& examen confícientie vefpertinum.

lL

Al

i

h

mnate funt due fequentes propofitiones : Qui

A

facit. confeffionem «oluntarie nullam ,. fatisfacit prace-

AU

pto Ecclefia.

ltem: Precepto communionis. annue

mitr nl

fatisfit per. [acrilegam Dotmini manducationem.

Ergo

n li m»jä

interna difpofitio animi tam in Sacramento Poe-

nitentiz, quam Euchariftiz cadit fub precepto

n

j u

Ecclefis.

6. Prohibetur ab Ecclefia Simonia

n

It N

etiam mentalis & confidentialis circa beneficia, licet

ifta fimonia non fit juris divini, fed tantum Ec-

lj

[

clefiaftici.

j

Ergo a&us internus fimonie hujus-

modi pertinet ad folam legem Ecclefix. Tenor

Bulle: Zntolerabilis, edite à S. Pio V. 1569. 1.

) 13-:.

l

Junii,

60

TRACTATUS

Junii, quze non reperitur in Bullario edit. Lu-

J

" Com

xenburg. refertur autem per extenfum à P. Reif-

ó i

fenftuel. 1. s. Tit. 3. fic habet : Si quis beneficium

;5 u

qualecunque ex vefignatione cujuscunque perfone cum

t

vegre[Ju vel acce[Ju etiam fola dimittenzis intentione rece-

gt tuori

perit, ut illud in eventum vegre[Jus el. acce[Jus eidem

eefario 4

dismittatur vel alteri poflea conf'eratur , aut. illius fruttus,

u p B]

vel eorum pars alii concedantur , vel penfiones fülvan-

n

M

tur ex eisdem , boc confidentia. cenftatur.

Si quis de-

oma d

Eiq':X

muo veceperit beneficium , quod dimiferit , m quo conft-

1p0[

j

dentie pravitas [it contratta, cafus bis litteris compre-

bendatur , licet ipfum confidentie crimen alterius tantum

p

defe i

-.

partis con[cientia fit adi[Jum. — 7. Poteftas ligandi

L^

j2

"

Í

J

li

& folvendi Petro illis verbis à Chrifto concelffa:

Ti pl

mt

weilptn

Quidquid ligaveris fuper terram , erit ligatum &2 in ce-

lo &c. eft indefinita fine ulla limitatione ad folos

tetr f

aétus extcernos.

Ergo non eít limitanda fine po-

j

fitiva ratione convincente, qualis non datur.

plaei

$. Poteft confeffarius in peenitenuam injungere

g

iro r l

meditationem, Éxamen confcientis vefperti-

num, a&us trium virtutum theologicarum , ob-

tpam a

DT

lationem dolorum. &c.

Ergo idem poteft Pon-

tifex. C. prob. Lex privata non eft perfe&ior aut

ttite f0

potentior lege publica.

9. Poteftas gubernativa

1 d

Ecclefiz Petro conceffa eft eo fine, ut fideles

n

per idonea media perducantur ad eternam bea-

tib ele a

titudinem.

Ergo neceffarium erat faltem mo-

a flriio

raliter, ut Petro concederetur etiam poteftas

Itàn i.

legislativa circa a&us internos.

C. prob. Fide-

Aerter ]

les ad eternam beatitudinem non diriguntur per

1

T

(

ld

folos actus externos fed potius per a&tus inter-

Itj

i(:

l

nos.

Io. In parentibus & tutoribus datur po-

g;(

RUR n

teftas irritandi a&us internos, nempe vota li-

berorum

T ;

DE LEGIBUS.

61

BUH TT

l,

T

s

berorum impuberum & pupillorum.

Ergo et-

"U

iam Pap:s convenienter adícribitur poteftas cir-

.S,

ca actus internos.

C. prob. V oluntates fidelium

"'"H "

lil

non minus fübordinantur Papse per Chriftum,

Vil

jj

quam voluntates liberorum ac pupillorum paren-

lr

ti aut tutori.

11. In poteftate legislativa non

Jl

neceffario concurrit fimul cum poteftate dire-

i

fjf

&iva poteftas vindicativa.

Ergo ratio ex D.

, d

il

'Thoma addu&a nil probat. -4nt. prob. In Eccle-

J

[

u

fia poteftas vindicativa fufficienter fuppletur per

J

L

[

metum inferni, & per facramentales peenitentias,

12. Poteft ab Ec-

i:vï'tna;:eriq;gä

& per refervationem cafuum.

clefia refervari hzrefis mere interna; atque pc-

t i

J

"

Atf

hr

nitenti poteft imponi obligatio, fe perfonaliter

ff i.

fiftendi fuperiori, à quo peenitens abfolvi pot-

Mtitre

a

eft extra facramentum, etiamfi fuperior, v. g.

duy.

l

Epifcopus vel Papa necdum effetSacerdos. Er-

ï?aifauäa

J

Q at

go Ecclefia etiam poteftate jurisdictionis poteft

"

A 1UVU

ligare & folvere fuos fideles , obligando confef-

IM

farios per fubtra&tionem. jurisdi&tionis, ut ne-

fi

h

f

Tf

[

minem abfolvant recufantem parere decretis Ec-

clefiafticis circa actus internos.

13. Ecclefia fo-

pl

ia

let edere excommunicationes incurrendas ipfo

y gahema(w:

fa&o circa delicta externa occulta, v. g. hire-

fis, beftialitatis, etiamti phyfice fit impofflibile,

m u

j oD

ea ullo tefte aut indicio , etiam ad movendam

folam fufpicionem fufficiente probari poffe. Er-

u a

go etiam circa aCtus mere internos fimilis po-

[ m fï

I »

teftas exerceri poffet, quin requiratur facultas

"T

cognofcendi de crimine in foro externo.

14.

Yl

Verofimile eft, in primitiva Ecclefia, etiam

pe[ad

a&us mere internos, v.g. idololatri& vel he-

(fl

4

l

refis mentalis , fuiffe fübjectos publice peeniten-

)ne

h vrum

tiz

62

TRACTATUS

m 2 ECC l

tie canonica.

Ergo ejusmodi a&us fubftant

poteftati legislativze Ecclefiz.

15. Ecclefia fta-

[

j

D D

tuit impedimentum dirimens criminis ex conju-

gicidio conjun&o cum adulterio & intentione

cum adultera matrimonium, etiamfíi hzec inten-

g d

ao /

tio conjugicide non fuerit manifeftata complici.

Ergo hzc lex irritans refpicit actum mere inter-

cus det

num.

atbus not/

16. Quando Ecclefia prohibet ficta fpon-

falia vel confeffionem fictam, non prohibet actum

YU

externum, fed tantum fictionem internam.

n

RESPONDEO. n. a.

Qs Vil

Àp r. Dico, hanc obligationem gravem vi-

t Rnpa !

tandi diftra&iones voluntarias füb recitatione

wl

Breviarii neque oriri ex diretto precepto Ecclefize

agf

obligante direte ad devotionem internam , ne-

ipo a

que ex naiura attus, cum per fe non fit pecca-

15 Q

tum mortale diftractio fub recitatione precum ;

g, ln

fed EX TACITO CONTRACTU Ecclefie cum

m

Clericis in receptione facrorum Ordinum inito.

't, tl

Sicuüt enim aliis contra&ibus humanis infünt

"n

conditiones tacite , v. g. de preftando confenfu

ju

reciproco, ita etiam receptioni facrorum Or-

14 Dl

dinum ab Ecclefia apponitur generalis conditio,

ultro emittendi votum caftitatis, feu facrandi

"tb i

hn i

corpus & animam caftam Deo ; feque obligan-

atl

di obligatione gravi ad devote recitandas Horas

Canonicas.

tii t

s Dig;

Apn 2. Dico; obligationem praftandi cul.

tum religiofum Deo animo devoto, effe quoad

3 lu

"UR (

fabflantiain juris naturalis , ac divini.

Hinc quan-

Vs g

do Ecclefia determinat illius cultusreligiofi tem-

[ [

[

l

pora, gravis obligatio devote obeundi hunc

cultum ineft cultüi EX NATURA ACTUS tem-

]

lm

"

D

]

poribus

Jl m

DE LEGIBUS.

63

LT

i

poribus ab Ecclefia determinandis jure naturali

Ix ';Ci ü

i

ac divino debiti.

'lmX

'HICU

!l

AD 3. Dico ; Ecclefiam non przcipere ea-

Ll

Al

l

Ti

tenus obligationem novam, fed declarare obli-

At

Mi

af

li

gationem tacitam cum fundatoribus ex contractu

1

(dUm

innominato, do, ut facias, initam.

Aut fi non

eftlocus declarationi, prout contingit in Con-

Jb

&

tü

ventibus non clericalibus, vel non habentibus

D

W

Litrg

bona immobilia, dico; eam obligationem effe

quoad fubftantiam juris naturalis titulo gratitu-

dinis; ita ut Ecclefia folum determinet modum

J t

"

& tempus reddendz gratitudinis.

Superiores

Áib s

Vif

vero Regularium fuos fübditos poffünt obligare

L

ex contrattu in profeflione inito, nempe concur-

Itna, t

rendi pro fuftentatione & bono communita-

W s

tis modis congruis

ftatui, determinan.is à

Ut

Superiore.

Imo hic contratus tacitus poteft et-

; E;ü.eüæ Q

iam admitti inter Papam & Clericos ac Regula-

l

[

res, tacite initus in receptione facrorum Ordi-

li

num & in confirmatione Ordinum Religio-

l

ls

f

forum.

na (

Ap 4. Dico; eam obligationem oriri ex za-

ra.':scgnditio,

cito contra&tu inter Religionem & religiofum in

fet fl

profeffione inito; quia religiofus fe obligat ad

i ag

recipienda à fuperioribus media perfe&tionis fuze

qatatid

vocationi congrua.

A p s. Dico ; propofitum dolentis in poeni-

L

j

tentia, & puritatem apimi in receptione Eucha-

00

riftie requiri ex natura a&tus.

Sicut ergo in aliis

1l

n

contra&üibus v. g. venditionis , fponfalium, ma-

Qsf

trimonii &c. contrahens obligando directe ad

a&tus externos fimul indire&te alterum obligat ad

j

f

confenfum internum reciprocum, ita etiam ve-

j

ruin

64.

TRACTATUS

goit

rum eít, quod Ecclefia directe obligando ad

a&um externum confeílionis facramentalis &

"u

1

1

«iir at

communionis fimul indirecte obliget ad conne-

.«

]

N

xos actus internos jure divino exa&tos.

Apn 6. Dico; etiam in collatione aut per-

j D

sre OU.

mutatione beneficiorum, cum bona beneficia-

lia fint oblata Deo ad ufus pios, jure divino ex-

cludi animum mercenarium, prout oítenfum eft

qautenm

in Tra&. de Sure &?. S'uftitia.

Itaque Ecclefia di-

ficre

reé&te prohibendo contra&tus beneficiales expref-

gr fuiutn

fe mercenarios, recte etiam directe prohibet

:Bedétu

omnes aétus externos, ex quibus fumi poteft

lo Dit

prudens prefumptio de animo interno mercena-

i, ln

rio, quod folum fit in Bulla Pii V. Nequeenim

qunati D

ibi fermo eft de intentione fimoniaca nullis omnino

45 D

externis indiciis, que prudentem prefumptio-

in, i

l

nem tacitz pactionis fimoniace probent, mani-

UM

MOR

feftata.

Id patet ex ipfa Bulla, ubi Pontifex

W

Qu

D

declarat, ipfam preftationem penfionum , aut

Tir o D

refervationem regreffus in foro externo haben-

tres, t

dam eífe pro argumento animi fimoniaci faltem

Afrte ag

prafumptive.

Pontifexfic fcribit: Jntelleximus,

vitium quidem confidentie occulte vepfr[Je , fed prafium-

11 Dit

friti o

ptiones & conjeturas , que ad illud probandum dedu-

Wl

cuntur , wünime fuficere, ejusque vei cauja plurimos,

qui confidentias exercebant , propter dijficultates proban-

E r

di in judiciis confidentias , beneficia fic vecepta retinere.

hu li

Quare volentes audaciain nwvi juris fubfidio cobibere , ad

112 Vi

probandum plene confidentiarum abufum, inter alias pra-

:.iärïlüïe 1bf

fimptiones && conjetturas etiam be babeantur. legitime.

aoj

Si quis pofl refignationem fru&tus perceperit. Cy'c.

Si

ao

recipiens beneficium dimittenti , parentibus , *oel propin-

hlæ, quæu

quis, de fru&ibus beneficii perceptis vel percipiendis

um

dona-

À g Ti

DE LEGIBUS.

65

fl

J

donationern fecerit. &gc.

Et his patet, Bullam ver-

NIMI

D

fari circa actus externos, ex quibus prafumpti-

[5

ve arguitur animus mercenarius jure divino pro-

hibitus.

ts

)

l

An 7. Dicos propofitiones indefinitas re-

if

fpicere folum ad eam univerfalitatem obje&to-

S,J

Chri-

QU

rum , quz congruit fapientie loquentis.

ftum autem non fapienter refpecturum fuiffe aut

4

if

refpicere voluiffe ad actus mere internos, colli-

TR

n

d

gitur fatis convincenter ex eo, quia illa potefta-

te Ecclefia nunquam fuit ufa.

il

AD 8. Dico ; id fieri poffe ex contra&u ta-

hin:e;'no Wt

cito, feu fponfione penitentis, & fub hac con-

L g

ditione nomine Dei abfolventis.

A QU m

A p 9. Dico; opportunum quidem fore me-

t p

dium, fideles perducendi ad vitam e&ternam, fi

;Qm'zggy u

Ecclefia haberet poteftatem dire&te obligandi ad

l

l

ij

) Del

J

jt

a(us mere internos ; fed iftud medium obno-

! f».

hn

xium foret multis abufibus, perplexitatibus, &

querelis, quarum periculo Chriftus noluit fine

neceffitate exponere Ecclefiam.

Ap ro. Dico; à parentibus & tutoribus non

poffe irritari vota mere interna, fed folun trans-

U

n

i

euntia in actum externum, in quantum pra&ju-

)pnt

[

! ,,P D

dicant eorum liberge gubernationi.

A D 11. Dico; non quidem concurrere po-

[

^W

teftatem vindicativam cum dire&iva neceffario

Ill

neceffitate abfoluta; concurrere tamen neceffita-

te congruenti? ; quia ex fola poteftate directiva

LT

yr

fequi polfent multi abufus , perplexitates, &

p

m

quzrele, que non impedirentur, fed potius au-

gerentur per hoc, quod poteftas vindicativa

;

) "

E

D. Zhmort Tratt. de Legibus.

fup-

TRACTATUS

66

fuppleretur per metum inferni, & penitentias

W gpeli

facramentales, & refervationes cafuum.

A» 12. Dico; id fieri non poffe à Superio-

g

p if D.

re, quinon eftSacerdos.

Quomodo enim pec-

catum mere internum refervaret fuz cognitio-

4« pfoml

u

M

ni, cum confeflio facramentalis petat effe fecre-

;

ta jure. divino.

Si autem fuperior fit facerdos,

; «

imatetit

poterit peccatum mere internum fuz cognitioni

refervare limitando jurisdi&ctionem confeffario

l, h q..

inferiori.

qum od

A» 13. Dico; difparitatem effe; quia licet

a ipic t

circa talia delicta in uno vel alio individuo actu

d lnn

non poffit habere locum poteftas vindicativa,

vl

actus tamen ex fuo genere funt ita comparati,

p

ut poffint puniri in foro externo.

Dein licet

t t

in a&u individuo per accidens non concurrat

trtm «t U.

TL T

poteftas puniendi, actus tamen ex fua natura

fünt adeo determinati, ut fi feriantur tali lege

RR

in turba aliorum actuum fui fimilium occultorum

die s d

quidem, fed qui abfolute probari poffent, nul-

véfir, t

tiond])

lum fit ex parte Ecclefiz periculum de abufu po-

teftatis, quale foret circa poteftatem directe

(izurm

obligandi ad actus internos.

& j p

À n 14. Dico ; id non effe verofimile. Quod

d!

fi tamen ita fa&tum effet, ea obligatio publican-

li,

di delictum non fuiffet orta ex lege, fed ex pri-

t n dl

vato judicio confeffarii, cui non repugnat effe

9 d v

imprudentem; ac confequenter ex contrattu, non

"tter0s d

aliter nifi fub tali conditione impertiendi abfo-

*2 r

]utionem.

At

Apn rs. Dico; in hoc cafu impedimentum

00 n

ftatui in actum eternum homicidii & adulterii,

ita ut intentio adulteri interna fe tantum habeat

"i

per

*tag d N

DE LEGIBUS.

67

ul P

i

»Mm

per modum conditionis, qua pofita lex confti-

Q

tutiva impedimenti transeat in abfolutam feu

B

il

LT

completam.

ony "

n

À» 16. Dicoi neque prohiberi confeffio-

2

[l i

nem ac promiffionem , neque fictionem, fed

i N

N

concretum ; ficut, dum generatur totum phy-

UH

IV

n

ficum; v.g. ignis, planta, homo. &c. neque

It j .

usf

fit materia, neque forma, v. g. anima, fed to-

!]

tum, in quantum a&tio produ&tiva difponit ma-

teriam ad formam ; ficque pro fuo termino ha-

p

bet ipfum totum. Sic etiam Deus neque pro-

DT

hibet folüm materiale farti aut blafphemie, ne-

tht r

que foium formale, fed totum concretum.

Pa-

IUO af

j

j

ri modo Ecclefia neque precipit folum actum

t D

externum, neque folum a&um internum , fed

AL GU

concretum ex utrisque, licet ejus aétio legisla-

z a w

tiva directe folum terminetur ad actum exter-

u

num ut relativum ad internum, ficut actio genera-

müumucwcmrg

tiva bominis non terminatur ad animam, qua&

od FUDf

lii

Creatur, fed tantum ad corpus animatum anima

]

fationali.

ä:s!l::fm v:rg

À

QuuRITUR . Àn, & in quoó fenfu, Ec-

clefia habeat poteftatem precipiendi indire&te

à&us internos ?

vitih. Qu

jpin gl

REsPONDEO.

Indire&e precipi a&tuim in-

g, t

terpum nil aliud eft, quam precipi a&um ex-

w

ternum, cui vel ex natura attus , vel ex contrattu

eft annexus aCtus internus.

vt

Senfus patet par-

tim ex hucusque di&tis, partim ab exemplo.

d

Sic qui emit vel vendit equum pro centum flo-

f igid

renis, non folum obligat dirette füuum vendito-

rem ad trádendum equum , fed eum indirette ob-

"

ligat etiam ad ponendum confenfum internum

Y Lantuwz

E2

reci-

68

TRACTATUS

T |

reciprocum, quia natura attus jure naturali exi-

it confenfum reciprocum. Sic etiam, qui con-

"m

st

ftituit paftorem pecorum, dum eum diretie ob-

ligat ad externam cuftodiam pecorum, eum in-

ä:da vd :

dirette obligat ad fidelitatem internam , qua& of-

jt, f

ficio paftoris ac cufítodi& ex contra&u annexa

Z

eft. Pari ergo ratione Ecclefia precipiendo va-

jis lt

rios actus externos indirecte precipit eos actus

j

internos, quos lex naturalis, aut divina, aut

n f

J

voluntas contrahentium humana actui externo

m congts t

anne&ti voluit.

ï

lt

li

'

TCR

"

ATA

t ii

"

arütk

j

)

Ü

De Subjecto Legum.

m

UXRITUR I. Àn Legislator humanus te-

syfiovotd

neatur fuis legibus ?

d.

RzsPoNDEO. Diftinquendum effe inter le-

Qu

ges triplicis generis.

Alique enim funt tantum

EXPLICATORLE legis naturalis, que, ut D.

g n

1000 &i

'Thomas fupra $. 2. qq. 12. 13. 14. relatus lo-

Togeosnr

quitur, fe habent fer modum conclufionis neceffa-

ria confequentia deducte ex primis principiis

J al

legis naturalis.

Cum autem ejusmodi leges po-

1b v

fitivee fimpliciter pertineant ad legem naturalem,

tht

($.2. qq. 11.) haud dubie etiam legislator iis-

*n, quii

dem tenebitur.

Alie leges funt DETERMIN A-

Teftcefor

TIVA legis naturalis, que, ut D. Thomas l. c.

EATY

loquitur, fe habent ad legem naturalem per

MWltim

modum determinationis feu [pecificationis.

Cum er-

L.

[

l

go Legislator humanus quoad determinationem

BLm

legum naturalium agat tanquam vicarius Dei,

1f d

non poterit tanquam perfona privata pro fuo li-

bitu

^ f f

D'E-LEGLDBUS.

n

69

bitu ejusmodi determinationes jure ftabili pri-

M

vato immutare.

mfz

Sic Papa non poffet pro fuo

h

libitu privatim Diem Dominicz celebrare feria

R

1j

Ti

fecunda vel tertia.

TTertii generis leges fünt

Q

adiapbore , feu indifferentes , qu& tantum ferviunt

ET

4Dtet D

ad majorem uniformitatem actionum in fübditis.

De his Ariftoteles dicit 5. Eth. Yuftum legale efZ,

Jf

AU Qf

quod principio mibil differt, wtrum fic vel aliter fiat,

L

Sic per fe nihil ad falutem animarum vel ad bo-

num commune refert, five quis in Miffa utatur

vefte alba, vel nigra.

Circa hujusmodi leges

adiaphoras, circa quas ad difpenfandam facilis ra-

tio fufficit etiam in fubditis, legislator non te-

j

netur fuis legibus ; quia non eft prafumendus,

circa talia objecta dependentia à liberrimo ar-

i du t

bitrio fuo voluiffe ligare fe ipfum, aut fuos fuc-

ceffores.

uU

UXRITUR 2. Àn Epifcopus teneatur fta-

j

Dd

re legibus Synodalibus, à fuo Anteceffore in

(if

Synodo editis ?

f

j

d

RESPONDEO.

Negative.

Ita refpondet

pitdyi

SS. D. N. Benedi&tus XIV. De Synodol. 8. C. s.

il p

n. 2. his verbis :

Quod diximus, Synodales

Conftitutiones effe perpetuas, non eft ita acci-

gematun*.e:

Ü 'uegï&'mïüï';

piendum, quafi nequeant ab eodem Epifcopo,

joome

ejusve fucceffore revocari.

Etenim perpetue di-

: i

cuntur boc tantum momine , quod. [cilicet fint regule fta-

| D

biles propofite communitati , que moraliter eadem perfe-

f

L

verat; atque in[uper, quia [pe&tata earundem matura

j

g

durant poft mortem legislatoris , nifí ab ipfomet, aut à

INequaquam *vero perpetue, di-

m

fucce[Jore abrogentur.

[j

cuntur, quafi fint immutabiles; cum interdum move

i

3

emer -

|

TRACTATUS

TO

gO

þmergentes verum circum[tantie illas delendas , " atque

m

abrogandas fuadeant, uti bene ratiocinatur Suarez..

jgfirinit

[

UZRITUR 3. Àn peccet Legislator non

obfervando fuas leges ?

gU

RzsPONDEO. Circa leges primi & fecundi

; feu imd

generis, fi eas transgrediatur , & materia fit

pEctlt

gravis, peccat graviter.

Ratio eft, quialeges

j, 08

primi generis fanpliciter funt juris naturalis vel di-

s L

vini, ex quo connexione neceffaria per modum

conclufionis deducuntur.

Leges autem fecun-

viis v

cinfnd

di generis fünt quoad fübflantiam juris naturalis vel

ijri

divini, ($. 2. qq. 12. 13. 14.) Si autem leges

tliro, d

fint tertii generis, folum peccabit, fi ex ejus

vtl

transgreffione oriri facile poffit fcandalum. Si

y, n

oriri poffit fcandalum grave, & nulla transgre-

m

dientem excufet neceffitas, peccabit graviter ;

al

fi autem fcandalum fuerit leve, & transgredien-

s

tem nulla fufficiens caufa excufet , peccatum ejus

r

erit veniale.

In praxitamen Superior transgre-

deantiant d

diendo fuas leges raro excufabitur à transgreffio-

ne füz legis, nifi concurrat caufa difpenfationis

1 6a

Raro enim con-

ailnofrz

fufficiens etiam pro privato.

current circumftantie, in quibus tollatur omnis

gaturadomne

t j

deordinatio rationis referibilis in hoc, quod fit

res pravi exempli , in obfervatione legum, pre-

DOX

atf v

fertim fi fint onerofe, non przire exemplo.

Convenientia enim naturalis omnibus infcripfit

«'ïUO Tinett

illam legem , qu: refertur C. cum omnes , de Con-

2 quin

ftitut. Paiere legem , quam ipfe tuleris.

INam

H fbf

jus, quod quisque in alterum flatuit, ipfe eodem uti

TRtead if

debet.

sint lm

UJERITUR 4. Án Infideles obligentur le-

uttpen

gibus Ecclefiz ?

b

ResPoN-

DE LEGIBUS.

7I

QW.M »

RzsPoNpEo. Diftinquendum effe inter in-

mfl [m—

fideles laborantes ignorantia vincibili & invinci-

j LE-UU

bii myfteriorum & jurisdi&ionis noftrz Eccle-

fi&.

Infideles laborantes ignorantia invincibili

u

non obligantur legibus Ecclefie neque in foro

: lr

poli,

feu interno, neque in foro fori

feu ex-

00l us

terno Ecclefiz. Sed quilaborant ignorantia vin-

tUt

cibili

obligantur in foro interno omnibus le-

Dittpertis

gibus Ecclefiz explicativis aut /pecificativis juris na-

Asl

turalis vel divini, quamvis iis non adftringan-

l

15l

H

lr

tur in foro externo.

Legibus autem Ecclefie

O

i

adiapboris , quz& dependent à liberrimo Ecclefie

J f

arbitrio, aut qua funttantum neceffarige ad me-

Áentim $

lius effe Ecclefie, neque obligantur in foroin-

RATrIO PRIORrIs eft

"

terno, neque externo

«

IQ

W

quia omnis ille, qui obligatur lege naturali aut

Vorl

divina indefinita

m

xgx

ii

tenetur illa juxta explicatio-

«

i

nem aut determinationem illius, quem fcit, vel

u

J

M

st T

fcire tenetur & poteft, habere poteftatem ex-

li

plicandi aut determinandi legem, cui fübjicitur.

l

MI

?

Q

Ergo Gentilis vel Judzus laborans ignorantia

14 00

vincibili noftrz Ecclefie faltem in foro interno

mh lt omu

obligatur ad omnes leges Ecclefiz explicativas vel

[pecificativas juris naturalis aut divini.

RATIO

i, qui

h gb?

POSTERIORIS eft, quialicet infidelis laborans

ignorantia vincibili noftrz religionis, in foro

W lt eïf

m L

nterno teneretur fe fubmittere legibus vers Ec-

clefie , fi quas ad eos dirigeret ; quia tamen Ec-

) GTF!LL

4 Ij;ml

clefia de faCto fuas leges adiaphoras non vult

dirigere ad infideles fine ullo difcrimine , autex-

y, i

ceptione laborantium ignorantia vmcxblll, iis-

dem non ligantur : Hec refponfio eft conformis

js o

do&rine IxNoczs' 11 Ill. in C. gaudemus, de

E 4

divortüs.

R l

72

TRACTATUS

^

T

divortiis. ubi fic fcribit: Urrum pagani uxores acci-

W g

u

pientes in. fecundo vel tertio. gradu. fibi conjunttas ,. [ic

Jl

qp du

conjun&ti pofL. comoerionem debeant feparari, edoceri po-

ftulafüi.

Super quo taliter re(bondemus ; quod cum Sa-

lh ett I

g

f ani

cramentum conjugii apud fideles & infideles exiftat , &

in prawni[fis gradibus à paganis quoad eos. licite fit con-

UL

ainanur ?

trattum , .qui con[litutionibus Canonicis non ar&antur ;

j d »

quid. enim ad nos fecundim 24po[lolum de bis , qui foris

E

Wt

Jj M

funt. judicare ?. fideles bujusmodi po[Junt. licite remanere

j

Qj

Mi

conjunctim.

Ita Pontifex circa leges dependentes

d

à folo arbitrio Ecclefise.

Verum circa leges ex-

ii

Bu

T

"

at

plicativas aut fpecificativas legis naturalis, qua-

lis eft lex Chrifti fublativa libelli repudii, & lex

qur p

egedt,

Ecclefix explicativa verborum Chrifti, in quan-

tum ille libellus nequidem caufa fornicationis

v pl

permittitur, SS. D. N. BExEDic'TUs XIV. in

um

ia

Bulla: J4poflolici miniflerii, edita 1747 fic fcribit:

Ex verbis Chrifti per legitimam confequentiam inferunt

fv

Theologi, in prefentiarum non amplius licere. Hebreis

li t

proprias uxores repudiare: meque pev libellum repudii

t pet

lt al à

mairimonii vinculum amplius di[foloi.

I5 2]

Quamobrem de-

cernimus , ut. Hebreus ad fidem conver[us , fi uxorem

il

Hebream babet , eam more folito interpéllet , an. etiam

Vr r

i

ip/a converii (9 cobabitare *oelit fine contumelia crea-

|

"

U

la,

ioris. &g'c.

1 Uiey

QUZRITUR 5. An ebrii teneantur legibus

80 000

Ecclefie, Dei, vel naturz: ?

À ditnd

. REsPONDEO Ebriis omnestransgreffiones

Pa tlj

legum, five fint naturales, five fint divinz, fi-

n

ve Ecclefiaftice , imputantur ad novum pecca-

nf j

tum formale, fi ejusmodi transgreffiones fue-

pl j

runt ipfis libere in caufa, nondum efficaciter

retra&tata.

Cenfentur autem effe liberz in cau-

RTT

TU

L

fa,

DE LEGIBUS.

78

Hs

l

fa, quando. potuerat & debuerat previderi ta-

LR

lium committendorum periculum.

Ratio eft,

^

^

^i

2

quia omnes aétus de fe materialiter peccaminofi,

"hj

ll

fi fint liberi in fua caufa necdum retractata, im-

Mj ;L'

putantur à Deo ad novum formale peccatum,

tb

L]

(i

|

in quantum affettus ejusmodi peccaminofi de-

Vj mü;

"

nominantur à libertate antecedente, tanquam

M&äg

à forma denominante extrinfeca, ficque confti-

t li,

tuunt unum concretum morale novum, quod

TM

r

L

eft obje&um indignationis divinz, proutin Tra&.

;mcircakggï.

de peccatis Difp. 1. oftenfum eft

I

Dixi, novun, quia concreta tam phyfica

lI!

quam moralia multiplicantur juxta multiplica-

(In

lii

D

tionem materie, licet maneat eadem forma de-

f

W

nominans, prout l. c. oftenfum eft.

u

uY

CoNriRMATUR ex D. Thoma, qui 2. 9.

IN

Ti

q. 79. a. 3. ad 3. fic fcribit: Si aliquis de fero

T

fe inebriaverit, & non poteft furgere ad Matu-

tinas, ut debet, dicunt quidam, quod tunc in-

cipit peccatum ormiffionis ; quando aliquis fe

applicat ad a&um illicitum & inconpoffibilem

J

Sed hoc non

cum illo actu, ad quem tenetur.

,Qudit

videtur verum; quia dato, quod excitaretur

um

per violentiam , & iret ad Matutinas, non omit-

teret.

Unde poteft dici, quod precedens in-

snurs

ebriatio non fuit omiffio, fed omiffionis caufa.

Unde dicendum eft, quod omiffio incipit ei im-

sst

"a

,,,,,

putari ad culpam, quando fuit tempus operan-

tl d

di, tamen propter caufam precedentem, ex

qua omiffio fequens redditur voluntaria.

]ta

OUU

n

Angelicus.

Ex hoc autem fequitur, gravis pec-

M

cati reos effe; qui ejusmodi ebriis prebent occa-

ndn t

fel

m »-u

ata. v. g. per blafphe-

fionem augendi fua pef:c

5

mias,

ll'

D

74

TRACTATUS

mias, luxurias, lufusprohibitos , prava collo-

j

At

j«

quia, lites, rixas, &c. aut qui in caupona ap

ponendo ebriis novum potum inebriativum au-

o b

ml

gent ebrietatem.

Va ejusmodi Cauponibus in

judicio Dei ! Queenim illis erit excufatio! No-

ml p

runt fallere fobrios , iniquis fraudibus , & ne-

pn legl !

us

fciant pio dolo fallere ebrios!

M peï

F',

QuzmniTUR Ó. An legibus Ecclefiz obli-

g r

g£entur amentes.

Jicd

!

2p4t

REsPONDEO.

Si amentia fit tantum re/pe-

4m0n(h4 ,

0V

&iva ad determinatum genus objectorum & a&tio-

geni

num, ita ut relinquat adhuc ufum rationis mo-

Vil

Eäm

ralem circa ea, que funt ad Deum ; eo ipfo

TT

hujus generis amentes obligantur legibus Eccle-

t

Si vero amentia fit uni-

fie, Dei, & naturz.

dins t

ver/alis , ita ut nec remaneat ufus rationis circa

(JESRTUR

res divinas, ftante tali amentianonligantur qui-

fignc i

dem in attu fecundo ullislegibus , neque tranfgref-

IUO

fiones legum ipfis imputantur , nifiipfimet ejus-

mordimniy

modi amentie füis peccatis caufa fuerint.

Hinc

t Oe ment

I. Etiam amen-

in praxi tria advertenda funt.

Mlientr g

tes adftringendos effe ad obfervationem legum

xl n

naturalium , divinarum , atque Ecclefiafticarum ;

t int

cum homo fcire nequeat, utrum non in hunc

00 qiiy

amentie ftatum fe amens culpabiliter conjecerit,

aratinia

vel utrum non habeattenuem ufum rationis mo-

Es

ralem , ita ut fit adhuc capax peccati mortalis.

a

2. Graviffime peccare eos, qui ejusmodi amen-

1, QU

tes incitant ad a&tus luxuriofos, blafphemos,

vel alias peccaminofos, tum quia fic amentes

'.]biles, Qu

W.

contrahunt pravos habitus , 'quos difficulter

exuerent, fi quando redirent ad mentem; tum

AECE

quia follicitans hoc modo oftendit, fe habere

com-

ii d

l

DE LEGIBUS.

o

n

'

F

lh

complacentiam circa actus legi contrarios , quod

j [

non licet.

Si enim Deus habuit complacentiam

| ilne'

(

a'«lfïtüm i

injejunio brutorum & infantium , tanquam fi-

)

Ll

N

no proteftativo animi dolentis in Ninivitis ,

Tij

quanto magis habebit ex oppofito difplicentiam

in a&ibus legi naturali vel diving contrariis ab

amente perpetratis incitante vel connivente ho-

Ugl

mine rationis compote, ac eoipfo proteftativis

complacentie , quam incitantes vel conniventes

fttafgi

demonftrant circa ejusmodi actus ? 3. Etiam

dnntá

I RRU

amentes ejusmodi adítringendos effe ad a&us

externos religionis; quia nefcitur , an non ex

Dun; g

ii

ufu externo a&ctuum religionis aliquando facilius

Fsf

veniant in notitiam Dei, ac rerum divinarum

A

mediante quodam tenui lumine rationis.

Vfüts C

QUEZERITUR 7.

An & qualiter infantes

Wa

U

obligentur legibus ?

Wtl

REsPONDEO.

De infantibus ante ufum

tlipintne

moralem rationis eodem modo difcurrendum eft;

if T

ac de amentibus, quod nempe ina&tu fecundo non

jl

J

obligentur legibus.

Obfervandum tamen in

dU

m

praxi eft iterum 1. quod graviffime peccent,

Vafirumy

qui eos incitant ad a&us lafcivos, blafphemos,

g n hu

&c. tum quia nefcitur, an non circa ejufmodi

pl

a&us jam in infantibus prevertat aliquod modi-

d

cum lumen rationis moralis; tum quia fic natu-

& nus

ra jam per fe depravata magis inclinatur in ma-

jmir

los, contrahendo pravos habitus, difficulter

Üj

d

mobiles , quando ad ufüm rationis plenum per-

ii

venerint.

Sic vir quidam nobilis faffus eft pra-

i

g

lw

vos fuos & fandalofos habitus provenire magna

VL»

parte ex eo , quod adhuc infans in Gyneceo

J gt

j iF

i

educatus ab altero fexu ad lafcivos a&tus incita-

tus

|

76

TRACTATUS

tus fit.

gl

2. Quodfic incitantes vel conniventes

g

etiam ea de caufa gravillime peccent, quia pro-

qifodn.

movendo tranfgreffiones materiales legum incli-

u t

nant füum animum ad conformandum fuum af-

i grel

je&um objectis prohibitis ; imo circa talia ob-

ie&ta a&u demonítrant fuam complacentiam.

g.

Quod fi jejunium infantium Ninivitarum , de-

ls

l hi

monftrativum difplicentiz de peccatis in przci-

menup

pientibus fuit obje&um complacentie & com-

2 U

)u

miferationis divine , prout in JoNA propheta

T

habetur, é contrario fequitur , ejusmodi trans-

agï

W

grefliones materiales legum caufatas in infanti-

dep anpt

bus eífe obje&tum difplicentie & indignationis

vautd, d

divine relate ad incitantes vel conniventes.

j

PUL

3. Etiam peccare eos, qui five caufa rationa-

C t

bili, v. g. ad abfumendas refiduas carnes, vel

ERN

ob paupertatem , quam approbat ufus Ecclefiz,

infantibus apponunt carnes in diebus abftinen-

lgl

tie.

1605, l

Deus jufto fuo judicio doemoni tribuit ma-

jorem.

vdretr n

Qs irereta

QUJIRITUR g.

Quibus legibus Ecclefie

teneantur impuberes ?

itm nf

RESsPONDEO r.

Impuberes obligantur le-

t of

tpnts

ge Confeffionis & communionis annue, quam

primum naturam Sacramenti peenitentie, & Eu-

t pn, l

chariftie intelligunt.

Siten dv

PRoBATUR ex C. utriufgue Sexus , edito in

b

;':ac T

Concilio Generali Lateranenfi fub Innocentio

III. ubi fine ullo difcrimine statum dicitur :

lteogy

Omnis utriufque fexus fidelis , pofiquam ad annos difcre-

UT

tionis pervenerit , omnia fua [olus peccata faltem femelin

ln nj

anno fideliter confiteatur proprio [acerdoti fufcipiens re-

"ii

verenter ad minus in Pafcba Eucbariftie Sacramentum,

UT

nifi

DE LEGIBUS.

77

*Vth J

110-

r

Ilty

;ai/ï forte de proprüi. facerdotis confilio ob. aliquam ra

l

li

nabilem caufam ad tempus ab bujusmodi perceptione du-

ii

?lm

xerit abflinendum.

Ceterum, quandonam in du-

bio circa Sacramentum Euchariftiz fufficiens di-

) Cf

[

fcretio prafumi poffit, differui in Traé&t. de Eu-

Qn

Es

chari[lia.

4

RUV.

$|

RESPONDEO 2.

In dubio , an pueri vel

i

1

!

pueliz habeant fufficientem difcretionem de Sa-

GUTN

cramento poenitentie & Euchariftiz , Sacramen-

IOH PIOr

tum utrumque illis re&te confertur.

Ratio eft,

tittdis

quia Sacramentum paonitentige eft Sacramentum

lts hii

lapfis ad falutem neceffarium faltem in voto.

Dein cum pueri facile poflint incurrere pecca-

Ui

!tf

tum mortale ,. difficulter autem juftificari per fo-

Jam contritionem perfectam , videtur intentio-

ITR

A. vj

ni Chrifti conformius, fi ob falutem animarum

ol

plus attendatur ad fecuritatem falutis, quam ad

i dfün

aliquale periculum irreverentiz irrogandz facra:

Qu

mento , fi forte ob indifpofitionem penitentis

redderetur nullum ; prefertim cum periculum

1

ii

Mi

j

hujus irreverentiz precaveri poflit per abfolu-

tionem conditionatam.

Quoad Sácramentum

autem Euchariítie etiam probabilius eft , quod

oigatrte

Dnye, qui

non ponentibus obicem per accidens conferat pri-

mam gratiam, & quod conferat fpecialem pro-

wie, t

tectionem adverfusinfidias dommonum. Verum

de hac re uberius fcripfi in Tra&tatu de Eucha-

m

"I

BJ

riftia,

fib I)

RESPONDEO 3.

Pueri & puelle etiam

!

AU

m

ante annos pubertatis tenentur ftatim poft ade.

[

w n

ptum ufum rationis ad abftinentiam à carnibus ,

"

& auditionem Miffz in diebus feftis.

Ratio eft,

Mi

?l )

quia in re dependente à fola voluntate ac inten-

i

[l

tione

]

TRACTATUS

78

iib

tione Ecclefi& ftandum eft fenfui communi Do-

l

&orum & praxi feu confuetudini fidelium , qui

fere omnes hanc obligationem vel füpponunt;

g aol

vel recognofcunt.

RresPoNDEO 4. Pueri & puelle ante afi-

r

g g

nos pübertatis non adftringuntur Cenfuris Ec-

jl

Jf

clefiafticis latis ad homine.

Ita colligitur ge-

gmid

URT

neraliter ex C. pueris, 1. 5. de delictis puerorum.

IULL.

n

Ubi Gregorius IX. fic fcribit : ,, Puerisgrandius-

sinqut

teotomud

,, culis peccatum nolunt attribuere quidam, ni-

,fi ab annis quatuordecim, cum pubefcere cce-

Pooitil

k C um

, perint; quod merito crederemus, fi nulla ef-

,,íent péccata ; nifi que membris genitalibus

yr od

, admittuntur.

Quis vero audeat affirmare;

Pt

,furta, mendacià, & perjuria non effe pecca-

npigutd

aisl

,,ta? At his plena eft puerilis ztàs.

Quam.

ml

,vis in eis non ità ut in majoribus punienda

;; videantur.

Et ibidem C. referente Alexander

st

p a

,;lll. Referente nobis H intelleximus , quod

,,cum filius ejus décennis cum aliis pueris fa-

,. Dir

At rom

5 gittaret, quidam nepos ejusdem H fagitta per-

,cuffus interiit, quod idem filius ejus, cum

at pofu

; inter alios luderet, fortuito cáfu dicitur pere-

tsfhitopg

» giffe5 propter quod Abbas S. Remigii à pre-

r

, fato H fecundum confuetudinem illius terr&

vtf

; Centum folidos inftantius requirebat.

Unde

Mpetqdt

»quoniam iü pueris relinqui folet inultum ;

1 ii

, quod in aliis profe&tioris etatis humanz leges

At Violnum

,,dicunt feverius corrigendum ,

mandamus ,

* qupe]

4 quátenus fi conftiterit, filium predi&i H in-

tillng

», frà decimum quartum ztatis fue& annum eur

lntge,

;; dem exceffum commififfe, memoratum Abba-

u

,,tem compellas , ut ab eodem H prediétos cen-

"i

tum

[

DE LEGIBUS.

79

i "t

, tum folidos propter illam confuetudinem non

WUm

INb

A I

, exigat, necabipfo pro temporali penarequi-

n

»» Tat.

Cum ergo Pontifex in tali homicidio

nullam agnofcat caufam cenfure irregularitatis

LT

vel excommunicationis, & cenfurz fint poensx

lt

Ui

omnium graviffime, Do&tores merito ejusmodi

ü Cül ne N

zetatem à cenfuris /atis ab bomine eximunt.

J h |

REsPONDEO 3.

Pueri tamen doli capa-

Pütris

ces incurrunt cenfuras a jure latas.

lta Suarez

HT6 QU

& communior.

Qlb

PRoBATUR ex C. /ufer eo.

Et C. pueris.

Q d

Et C. quamvis.

De Sent. Excommun. ubi non

M g

Ü

per modum exceptionis à regula generali, fed

17j a

per modum legitimz illationis feu confequentie

*

Si Clerici infra pu-

V d.

ex regula generali dicitur

$5499

t Qun

5 bertatis annos fe ad invicem,

aut unus alte-

DN

, rum percufferit, non funt ad Apoftolicam Se-

T M

,, dem mittendi, quia eos ztas excufat ubi fup-

Et. Can.

du qu

» ponitur incurfa excommunicatio.

D

35 60.

Pueris, qui in Canonem inciderunt fen-

»tentiz promulgate , fiveante fivepoft puber-

Af

$, tatem poftulent fe abfolvi, . poteft Diccefa-

r

» nus Epifcopus abfolutionis beneficium imper-

35 tiri.

Curm propter defe&um s&tatis , in qua

a

m lts t

, fuit commiffus exceffus, rigor fit manfuetudi-

x U

,, ne temperandus.

Ita Gregorius IX. EcCan.

fs a

»» $9-

Incidens in Canonem latz fententiz pro-

» pter violentam manuum injectionem , non ali-

j s

T

, ter quam per Sedem Apoftolicam abfolutionis

n

» poteftbeneficium obtinere, nifipuerili velfe-

;

p

fit

, nili etate, fragilitatefexus, feu alia corporis

,impotentia, five quolibet impedimento Ca.

]l

», nonico retrahatur.

Caterum quibusdam prz-

|

l

di&orum i

8o

TRACTATUS-

r .L

, di&torum, videlicet qui temporali impedimen-

, to laborant, exceptis pueris, füb debito ju-

AMMHOWF

d 5

, lTamenti confuevit injungi , ut impedimento

» Ceffante ad Apoftolicam Sedem accedant. ,,

glepuo

vendi COT

In his textibus, licet pueri fpecialiter excipian-

tur ab incurrenda refervatione ,

non tamemn

4iators

ufpiam apparetindicium, quod excipiantur ab

g, al

yerfnell

incurrendis aliis excommunicationibus generali-

[

E"äï

ter latis, aut quod ab eorum generali immuni-

xalitt

|

setnrit

tate excommunicationum excipiatur fola percuf-

fio Clerici.

In.praxi tamen pueri ante annos

Dri, H

pubertatis ab incurrendis aliis excommunicatio-

unmrl,.qumn

nibus plerumque excufari poffunt ob ignoran-

tU

tiam invincibilem ; quja cenfure non incurrun-

us

i

tur à vincibiliter ignorantibus.

Pueri autem

hum

vix ullam excommunicationum habent noti-

ER

18 tl

tiam, nifi quz incurritur ob percuífionem Cle-

fick

iil

QUERITUR 9.

An viatores teneantur

f Vif

Tipntrie

particularibuslegibus locorum , in quibus tranf-

eunt2-

apatitdr

REsPONDEO.

Viatores non tenentur per

r pl

fé legibus direttivis Jocorum particularium in qui-

in ii

bus tranfeunt : tenentur tamen legibus illorum

t tf

locorum panalibus , quc& indefinite pro omnibus,

Vr Y

etiam viatoribus, ex mente legislatoris fcript&

Pt j

funt.

DEU

Dixri r. Per feé, hoc eft, nifi ex tali trans-

Adürt t

greffione apud loci incolas oriretur fcandalum.

L

B) ANU .

Drxr 2. Legibus diretlivis , quz nullam ha-

TR s g

bent adje&tam peenam , quales leges fünt de ob-

fervatione feíti particularis v. g. dedicationis

A g d

Eccle-

LT

9

d T

:

DE LEGIBUS

Qrij

81

0

n

Ecclefie, vel Patroni localis; vel de inftituen-

da folenni comprecatione. &c.

h

:dm

Drxz1 3. Legibus penalibus indefmite latis. Utrum

j

j

enim Legislator loci particularis voluerit fua le-

lt

ge penali comprehendere etiam extraneos, pre-

J Ua

u

( 6df

TA

fertim viatores, ex ufu, aut ex natura fubjectee

materi:, aut ex aliis circumftantiis , ac prafer-

A

j

tim ex fine legis adbonum commune neceffario,

acme

nec aliter facile obtinibili, ni(i comprehendan-

ET

tur etiam viatores, defumi debet.

VRT ante

Dixri 4 VFütores

Viatores autem recte di-

ARU

cuntur, quieo animo locum ingrediuntur

ui intra

It i

paucos dies prima opportunitate iter fuum ad deftinatum

JUUIRR

terminum profzquaniur

Refponfio fic explicata

Tiritn

PROBATUR I

Legislatores locorum par-

bt nl

ticularium non intendunt fuis legibus ligare via-

ia

tores tranfeuntes , nifi ubi neceffitas boni pu-

blici poftulat

metu legum penalium coercere

AR H

etiam viatores tranfeuntes.

Ergo per fe non

L 1.uwn'l"

obligantur in confcientia legibus dire&tivis loco-

rum particularium. ant.prob

Illud Legislatores

y n j

locorum particularium in re preciíe dependen-

te à fuo arbitrio non intendunt, quod eosnon

j inq

jl d

intendere cenfent authores plerique , numero

& authoritate potiores.

Sed id fit in prefenti.

j

l

a onn

!

M

i

Ergo min. prob. Ita tefte Layman. cenfent 1.

GLossa in c. illa dift 12. v. veneris , ubi con-

cordatura textus in hae re difcordantes ait: Ae-

iert

2.

m ia

fert, an viatores fint moraturi , vel cito rece[furi

PaALUDANUs. 3. S. ANTONINUS

75 Y D

6. Bartolus

*

quæ l)l

VESTER. $. Rofella

7. Medina.

i

"Ingles. 9. Zdzor

Io. Sancbez uterque r 1. Conink

(

12. Sayrus.

3. Zvila

I4. TESTE PALAO hic

fs

D. Amort Tratt. de Legibus.

F

$.3

82

TRACTATUS

m

83 n.I2.

Emanuel Sa, Leffus , Navarrus ,. Lo-

i

j

pez.

His accedunt Salmanticenfes in '"Theol. Mor.

à quibus pro hac fententia etiam adducuntur

' ditore

P';Jr exc

Toletus , Bonacina, Granadus , V/ega.

funt //;va & plures alii.

Addi pxof-

;;meem

PRoBATUR 2. $i viatores ligarentur legi-

gj

bus locorum particularium , etiam fortirentur

irum j

ii

T

"n

forum in omnibus locis, in quibus tranfeunt,

ita ut ubique poffent judicari.

Sed hoc eft ab-

ia

furdum. Ergo min. prob. ex fenfu etiam genti-

gini

lium, quijudicarunt, hoceffeabfurdum. Nam

n

[

l. 19. beres abfens. ff. 1.'5. tit. 2. dicitur.

Eum,

nj

,

qui à mercatore quid comparaoit advena , vel ei vendidit,

;iderurfe

m

ET.

quem [cit , confe[lim inde profe&urum , oportet domici-

lium fequi ejus (& velit.eum fuper contra&u cele-

s Dl

brato convenire.) Nam ubi fic venit , ut confe-

giu.

p

[tim difcedat , quafi à viatore empiis , vel ab eo ,. qui

4

lm

pratervebebatur ,. emit , duri[[mum ef£ ,' quotquot. locis

EOW

M

s

um CT

quis navigans , vvel iter faciens delatus eft , tot locis fe

defendi. —.4t fi quo loco conftitit , tabermulam , pergu-

AERTT

lam , borreum , armarium, officinam conduxit , ibique

till, qii

diflraxit , egit, defendere [e eo loci debebit.

Ex hoc

iptuf um

ETE

textu patet, quod etiam gentiles judicaverint

effe inconveniens, viatorem ad tot tribunalia

t bnti

trahi poffe.

BI

DROBATUR.3.

Sacri Canones prohibent,

Dit 1. B

ab Epifcopo excommunicari alterius Epifcopi

1 donitln

fuübditum , aut fuis legibus fubjici.

Ergo cum

10, qilde

viator nec fiat fubditus Epifcopo locali ratione

'titm g

domicilii vel quafi domicilii, nec ratione deli-

Atf lm

&i, nifi peccet in leges naturales, divinas, vel

*8l Ug

communes Ecclefiafticas , nec ratione contra.

"0 atf

&us, velrei fit» , non poterit fübjici legibus ,

"t ite

nifi

DE LEGIBIUS.

83

T

nifi peenalibus circa ea, qui pr&judicant bono

"n

communi.

Eodem modo difcurrendum eft cir-

!UQ j

L

t

ca Legislatorem locorum particularium civilem.

f

Jdü] p(,'

ant. prob. ex c. à nobis 21.

DeSent. Excommun.

l

ubi Clemens III. fic fcribit: 244 nobis fuit ex parte

ESg

)-,[

iua quefitum , utruim fi quis ita pronuntiaverit , quis-

p

D

quis furtum fecerit , excommunicatus fit . bec generalis

JUOU

claufula ad ipfius Excommunicatoris fubditos referatur ;

$

N

an generaliter extendatur ad omnes ,. qui non funt de ju-

tf etiamgä

visdictione illius? . 4d quod dicimus ; quod bac fententia

L fhrdum,'k

j

non nifi fubditi obligantur ,. mifi forte plus contulerit ina-

i

li À

Hic textus non

jor &? largior autboritas delegantis.

11 f

videtur referri poffe, nifi ad viatores vel pere-

De aliüiss enim extraneis exiftentibus

UT T

rinos.

extra Dio:cefin ne quidem poterat moveri pru-

ICOH:

ra&u tih

-

T

dens dubium.

QUJERITUR IO.

An Íaltem peregrini te-

,Ul

t

i.

t

1

neantur legibus locorum particularium? Etq

AT

.Ui.

nam vocentur proprie peregrini?

7

n

REgsPONDEO I. Peregrini proprie vocan-

1

turilli , qui habent quidem alicubi domicilium

hi

velquafi domicilium , ad quod redire intendunt,

s t

interea tamen in alio loco notabili tempore mo-

AUL t

rantur negotii caufa abfque fubje&ione perfona-

li ad jurisdi&tionem Prefidentis localis.

Dixi r. Aabent domicilium vel quafi domicilium.,

yns z

du D

Quafi domicilium communiter dicitur contrahi

ji I

abeo, qui habet animum commorandi in loco

per majorem anni partem. — Verum hec defcri-

QH

j

pec n

ptio quafi domicilii non fufficit. Dantur enimali-

qui qui contrahunt quafi domicilium , etfi non

je5 d

habeant animum commorandi in loco per majo-

cuti

iem anni partem. — Tales funtancille & famuli,

ii

l

F2

qui

84

TRACTATUS

qui, ut in urbibus fieri folet, folum conducun-

w

tur ad trimeftre, vel quadrimeftre , & ftudiofi

"

uriftz in Univerfitatibus; hi enim eoipfo , quod

[;]

Jjnitt,

perfonali fubje&tione fe fübjiciant ad jurisdictio-

n

nem Judicislocalis, vel Re&orum Univerfita-

g ii

tis, fortiuntur quafi domicilium. Econtra, qui

v probitt]

nullam perfonalem fubjectionem debent Magi-

ao

ftratuiloci, v.g. mercatores byemantes in lo-

du gt

cis exteris, peregrinantes juvenes nobDiles vel

ll

; iitd

artifices in nationes exteras fciendi ccuífa, ne-

giona d

gotiorum geftores in Curiis, turmz militares de.

Wi

m

ftitute fuo Curione miífz in ftationes varias &c.

, n

aliquando habent animum manendi & a&tu ma-

F

nent per majorem anni partem , quin tamen

h hi

propterea poflint dici contrahere quafi domici-

t t

lium, quamdiu habent animum, finito negotio

3 , u

redeundi ad fuum domicilium vel quafi domici-

vf

]ium.

Neque enim ejusmodi hominesrecte con-

Gifa, k

jungerentur matrimonio à Parocholoci ; ne-

predn

que etiam in plerisque urbibus à parochis loci

tri, qiii

adítringuntur ad communionem Pafchalem fu-

A pbne f

mendam in Parochia fua , in qua habent hofpi-

tium.

Hinc quafi domicilium re&ius defcribitur

185 ff

j.lm' Q-WI',

quod fit Habitatio in loco per notabilem anni partem

cum füubjeGkione per[onali ad jurisdi&tionem Magiflratus

Ti

"ag d

localis.

RESPONDEO 2.

Peregrini per fe non te-

VRU f

Ff ormes hi

nentur legibus dire&ivis locorum particularium.

PROBATUR I.

In materia precife depen-

ha j

Ü

dente ab arbitrio legislatoris humani ftandum

eft fenfu Do&Gorum potiorum authoritate & nu-

o tl

mero.

Sed utrumque concurrit in prefenti.

D

hi lt

d

1

':f:mt Qu

(

Ergo min. quoad 1. m. non poteft effe dubium.

Ut

L

DE LEGIBUS.

85

t

I MU

Ut enim peregrini teneantur legibus dire&ivis

h

locorum particularium, neque petit lex naturalis,

Y

Al

neque divina, nec bonum Reipublicz aut Ec-

AORU

clefie neceffarium. Ergo ea obligatio precife

D

l

dependet ab arbitrio legislatoris humani. — Quoad

EUf

i

2. . probatur partim ex inductione, partim ex

v

1

teftimonio Authorum.

Nam de antiquis Do-

iYet

Em

"065 Q

là

&oribus propria confeffione id teftatur Su -

REZIUs, utut adverfz fententig addi&iffimus,

iij

dum in Tom. 1. de Relig. l. 2. c. 14.n. 2. fic fcri-

I2 nj

MUV

bit : ,, Prima fententia effe poteft, abfolutene-

»gans , advenas obligari legibus loci , in quo

Md g

, morantur nifi perpetuo habitaturi illuc acce-

1 Q] 3

, dunt.

Ita fentit GiofJa in c. que contra. d. 8.

TC Qf nj

Nam licet di-

, & in c. illa. d. 12. v. veneris.

vt

, Cat, referre, an fint moraturi , vel cito re-

il ii

,,Ceffuri, tamen fe remittit ad dita in priori

Qd

, Gloffa, & ita in eodem fenfu videtur intelli-

il

», gere diftin&ionem, ut foliilli dicantur mora-

d Jgr.

!

l

, türi, qui ibi perpetuo manfuri accedant. Et

d

,ita plane fentit Zrcbidiaconus dicto c.illa , re-

v

J

» ferens Hoftienfem ;; Paludanus in 4. dift. 15. Le-

[

Y

» defima , Quarti , Sylvefler ,^ Rofella , Medina ,

Á av ts

M

,. lurrecremata. ,,

Hos Do&tores Suarez putat,

g Ms

ad incurrendam obligationem legum particula-

rium locorum requiri babitationem perpetuam.

g p

PH!

An vere omnes hi Do&ores requirant babitatio-

ln

p r

ia

nem perpetuam ; nolim difcutere, illud tamen ip-

fa confeffione Suarezii evincitur , eos ftare ea-

j p

l

Qma

tenus pro noftra fententia , quod peregrini fo-

Ui

l

lum notabili tempore morantes inloco , quin

u I

contrahant quafi domicilium , non ligentur le-

j

Idem

i d

TU

gibus directivis locorum particularium.

i

P.5

com-

|

86

TRACTATUS

communis fenfüs Do&orum veterum probatur

j Barrali1

,'Wh!:, lel" 13 '

teftimonio eruditi P. AzoRrr S. J. qui 1. 5. In-

l ) Tut

ftitutionum Moralium c. 11. q. 3. fic fcribit:

j

,» Quaritur, anii, qui non fünt legislatoris po-

(

qusp

, teftati fubje&ti, ejus legibus vel ftatutis tene-

TURA

, antur? Quod'eft que&rere, an externi, hoc

]

J

j

j bvf

, eft , advene & peregrini ftatutis vel legibus

vinur 2f

, alligentur , quibus ftringuntur incole & fubdi-

ml

,ticives? Hanc queftionem difputant Civilis

[

» Juris Interpretes in l. cun&os populos. C. de

]?.l.ï

ii

»

»Summa Trinitate, Cynus, Dinus , & Bartolus,

D

T

L

» Salicetus , Pontificii juris Do&ores in C. à no-

9j

»bis. De Sent.Excom. Jnnocentius, Hoflienfis ,

L

"

D

» Jannes 2ndreas , Jnebaranus , nt. Dutrius ,

Item Sylvefler v. Excom-

sin), t

, Abbas, & Filinus.

, Inun. 2. 1. 5. 6.7. 8.

Zingelus Excomm. 1. q.

FELIL

Communis omnium eftfententia, eos le-

E ror

i Tumjaz

i

W

»» gibus vel ftatutis minime teneri, ea ratione,

nl

u W

a

,; quod Legislator jus & poteftatem in externos

Í

» non habet. **

Ita Azor.

Pluresalios Do&o-

(

l

ü

res pro hac fententia, quam & ipfe fequitur,

hi

recenfet P. LAv MAN Theol. Mor. l. r. Tra&.

trünp,

4. C. I2. D. 4. his verbis.

,; Advenz & peregri-

d d

,ni, dum in aliena terra non inhabitandi , fed

TAR

v*'fn'r

jrims

, tantum hofpitandi caufa adfunt , non obligan-

t w]

,; tur legibus & confuetudinibus ejus loci pro-

Wbv

»priis ac fpecialibus. v. g. Peregrinus veniens

Wt Ti

,; Auguftam die S. Udalrici , qui eo loco feftus

ts

M

M

,, eft, non tenetur; per fe loquendo , & fcan-

: at

À

, dalo ceffante, Miffam audire, & à ferviiibus

n

,; operibus abítinere, licet totum diem ibi man-

Wutal

g

z

», furus fit.

Hzc affertio eft ad mentem Glofje

qux pj

,;in C. illa d. 12. Paludani, Zintonini , Syluefiri ,

3Q d

*

?5

0-

i

DE LEGIBUS.

87

m

NI

i

» Rofelle, Bartoli, Medine, zingles, 4zor, San-

i

» Chez , Conink, Sayri, 4vile. **

Ita Layman.

Vif

AurHoR TuHEOLOGIE Mom. SALMANT.

Itl

X

'Tra&.r1. c. 3. puné&t.s. $. r. pro hac fenten-

V

*I

(

:

;

tia, quam & ipfe fequitur, pariter recenfet v-

d

o

W

TRUMQUE SANCHEZ , DriANAM , GRANA-

PUR

; y

|

u

l

puM, BoNACINAM, VEGAM, TorEeruM.

lrfncolæh-

1

i.'

N

Hos inter authores (pecifice adduci merentur

du

D

textus Paludani, S. Antonini , & Toleti.

p

SOput (

LUDANUS in 4. dift. 15. q. 4. art. 3. fic fcribit :

LTA

Si confuetum eft in aliqua diecefi , quod jejunetur. certo

VET

die; illi de Diecefi tenentur jejunare ;. ficut. & teneren-

hl Dl

tur, fi Epifcopus indiceret.

"Alienigene vero, fi ve-

^. A hn

!

niunt animo babitandi , ex tunc obligantur jejunio con-

UM

Si autem tranfeunt. [o-

fuetudinario , ficut & [cripto.

Iu

lum per terram 5 mon ligantur con[uetudinibus nec fta-

N

tutis.

Unde occul-

Tàmen tenentur mon fcandaliz;are,

, us

te comedere po[Junt. fecundum morem terre fue ; [ed non

n at

publice.

Excufantur etiam à jejunio indigene provincie

VTT

vel Diecefis , ubi non jejunatur etiam à viris morigera-

dbl

tis in vigiliis SYacobi, Bartbolomei, 6&9.

Jtem excu-

TC

Jantur alienigene , quamuvis in terra eorum jejunetttr ,

neele

ex quo venerunt animo remanendi.

Qui autem tranfi-

Vi E

ium facit per terram ,. [icut. mon obligatur ad jejunia il-

j u o

lius terre ; ficnon liberatur à jejuniis terre fue.

Hac

omnia de verbo ad verbum fua facit S. Antoni-

ul

nus part. 2. Tit. 6.1.2. $.2.; ubi notandumeft;

v

uio hi

qug Paludanus & S. Antoninus hos duos ter-

minos : animo babitandi , & animo remanendi ,. fu-

g

f

mant pro Synonimis , eosque ambos «qualiter

AL

opponant ad celerem tranfitum; ex quo fequi-

tum d

j

at

tur, quod hi duo eximii authores folos eos ad-

ALE ;

j

3l

ftringant ad leges locorum particularium , qui

!

R

habent

TRACTATUS

88

habent animum vremanendi in tali loco.

TBLL

[

LE

y iotum

TUS l.6. c.5. in fine.

Dubium occurrit , an quan-

do aliquis peroenit ad locum , in quo jejunant tali die ,

*j

in quo non jejunatur in loco , & quo profettus ef , an

teneatur jejunare & ab[linere à cibis probibitis.

Re-

pmotod

jquomi

j

Jpondet. Sylvefler V. Sfejun. cum diflin&ione.

Cum enün

iluc pervenit commorandi cau/a , tenetur obfervareta-

ao

sj

le preceptum.

Cum vero non (caufa commorandi)

Jéd animo remeandi , vel ulterius tranfeundi , non tene-

bpoima,

ia

tur , [i citra f[candalum id potefl facere.

Ita T oletus

(

explicans mentem Sylveftri.

af b

^

f

PROBATUR 2.

Illa obligatio non eft af-

u d

ferenda, quam nec ip(i SS. Patres aufi fünt af-

Ia

ferere.

Sed hanc obligationem, de quaagitur,

at

nec ipfi SS. Patres aufi funt afferere.

Ergo min.

guuim

prob. SS. Patres, quando agebatur de obliga-

u d

tone peregrinorum, nullam aliam agnoverunt

Áein,

obligationem, ni(i prudentie, neproximo prze-

TUX T

beatur anfa querelarum velfcandali; nequeprz-

ytilt i

tenderunt legem, obligantem per fe, íed mon-

ii

ftrarunt exemplum virorum probatiffimorum ,

DT

quod pertinet ad Confilium.

Ergo ant. prob. ab

Treny;

infigni teftimonio S. Auguftini, quiin Epift.rrg.

"INf

ad Januar. fic fcribit: ,, Primo tenere te volo,

aj |

»» Chriftum leni jugo fuo nos fübdidiffe & farci-

44 vt

,,ne levi.

Unde Sacramentis numero paucif.

A0 i

»» fimis, obfervatione facillimis , focietatem no-

* htq

»» Vi populi colligavit.

Illa, que non fcripta ,

dud

», fed tradita cuftodimus , qu: quidem toto ter-

Weetn

, 'arum orbe obfervantur, dantur intelligi vel

» ab ipfis Apoftolis vel plenariis Conciliis, com-

il'lï &

Mæpe do

, mendata atque ftatuta retineri.

Alia vero,

VU

» qu& perloca terrarum regioneíque variantur,

At

», licuti

89

D'E LEGIBUS.

lhb J

J

Mpi

»ficuti eft, quod alii jejunant Sabbato , alii

]Wfï

,,non; totum hoc genus rerum liberas' habet

hi 7

lii

i

li

,,Obfervationes , nec difciplina ulla eft in his

/

)*

, melior gravi prudentique Chriftiano , quam

i p

[

, uteo modo agat, quo agere viderit Ecclefiam,

T n

lt

u

(r

» ad quamcunque forte devenerit.

Quod enim

miäfm

, neque contrafidem, neque contra bonosmo-

ts

»resinjungitur, indifferenter eft habendum,

M/ämï) W;

» & pro eorum, ipter quos vivitur , focietate

! [l

»fervandum eft. Credo, te ex me aliquando

, audiffe, fed etiam nunc commemoro.

Ma-

A0 p d

.ter mea Mediolanum me confecuta invenit

1652l [f

;; Ecclefiam Sabbato non jejunantem.

Cepe-

LTA

»Tat pertarbari & flu&uare, quidageret. Cum

't D

»e€go talia non curabam ;

fed propter ipfam

NUf Qp

» confülui de hac re Beatiffime memorie virum

gt

, Ambrofium.

Refpondit;, fe nihil docere me

Wt

» poffe, nifi quod ipfe faceret ; quia fi melius

I

]

n

n

"

lt

n

» Dhoffet, id potius obfervaret.

Cumque ego

h, n

» putaífem , nulla reddita ratione authoritate

ii

j

!

iL

1

» fola fua nos voluiffe admonere , ne Sabbato

D)

,gwæ

»jejunaremus; fubfecutuseft, &ait mihi: Cum

galu

», Romam venio, jejunoSabbato; cum hicfum,

nf VOU

» non jejuno.

Sicetiam tu, adquam forte Ec-

Af

» clefiam veneris, ejus morem ferva, fi cui-

una p

» quam non vis effe fcandalo , nec quemquam

No

T

vt

s»5itibi:

Hoc cum matri renuntiaffem , libenter

!üï WO

» amplexa eft. Ego vero de hac fententiaetiam

qil

», atque etiam cogitans ita femper habui , tan-

J

» quam eam calefti oraculo fu(ceperim.

Senfi

M

hn

n

» enim fepe dolens & gemens, multas infirmo-

1 li

.Truüm perturbationes fieri per quorundam fra-

"

e(qll! f

Z

» trum contentiofam obftinationem , vel füper.

n

^

ET.

ftitiofam

90

TRACTATUS

at D

, ftitiofam timiditatem, qui in rebus hujusmo-

li

j

, di, que neque Scripture fané&te authoritate,

T

m

:.

i

, heque univerfalis Ecclefiz traditione, neque

g nf

, vite corrigendz utilitate ad certum poffunt

s iif

, terminum pervenire; tantum quia fübeft qua-

, liscunque ratiocinatio cogitantis, aut quia in

AoUIL

jutgunis i^

,5 fua patria fic ipfe confuevit, aut quia ibi vi-

» dit, ubi peregrinationem fuam quo remotio-

T qW

,rem à fuis, eo doGtiorem fa&tam putat , tam

"

m

;; litigiofas excitant quaftiones, ut nifi quod ip-

,5 f faciunt, nihil re&um exiftiment.

Sit ali-

il Ueæäïmf&.

W

i

boulhi

1

» quis peregrinus in eo forte loco, ubi perfe-

, Vverantes in obfervatione quadragefime nec

r

[ [

» quinta Sabbati (hoc eft, nec die Jovis) le-

, Vant, relaxantqne jejunium.

Non, inquit,

iue Lal

,, jejunabo.

Quaritur caufa.

Quia non fit,

Al

,,inquit, in patria mea.

d

Quid aliud ille, nifi

, confuetudinem ífüam confuetudini alterius

i Ut

». preponere conatur ? Non enim deLibro Dei

Toie

, h&crecitaturus eft, aut univerfe , quacun-

Wt i

, que dilatatur, Ecclefie plena voce certabit ;

ibtfncil

, aut oftendet, iftum contra fidem facere; fe

Ducs $.

,,autem fecundum fidem, moresque hinc opti-

du

,,110s aut illum violare , aut fe cuftodire con-

zf'qrmare fl

s viricet.

Violat fane quietem & pacem fuam

i. I

Mallem ta-

, de fuperflua qua(tione rixando.

Vl i

,,menin rebus hujusmodi, ut & ille in hujus,

turflima

,,&hic in illius patria ab eo, quod czteri fa-

ld

, ciunt, nonabhorreret.

Faciat ergo quisque,

L

» quodin ea Ecclefia,in quam venit, invenerit. **

ROE

Hzc omnia oftendunt, non dari legem , obli-

nEl

gantem fer fe ; fed tantum fer accidens ,. fe con-

ïl&raS

li

Si

formandi legibus locorum particularium.

Wi

j

enim

DE LEGIBUS,

9t

]

li

enim daretur obligatio per fé, cur S. Ambrofius

Em

l

refponderet; /e nibil docere pofe ?. cur folum re-

mitteret interrogantem ad fuam obfervantiam ?

lts

(

cur fue obfervantie nullum aliud afferret mo-

d

Al

tivum, nifi periculum fcandali ? cur S. Augu-

hd

ftinus hoc fcandali periculum explicaturus &

4l

ii

:

|

probaturus rationem ícandali non ponit gene-

E

ralem, quod oriretur in populo ex transgreflio-

Hj )

[

1

ne legis fcripte etiam pro peregrinis , fed tan-

yttif

aux

tum periculum contentionum ? cur non dicit;

ITRf

quod peregrinus teneatur fe conformare jeju-

o j

nantibus quinta feria in quadragefima? cur cul-

:P

ib

?.

pat folam contentionem? .cur folum dicit ; K

DI

malle eam conformationem? ubi enim de obfer.

i,

vatione & tranfgreffione alicujus legis agitur.

(

D. Auguftinus non utitur hoc termino , mallem,

|

hE

fed terminis urgentiffimis.

Sicin eadem Epifto-

amüu

T

]

UM

la, ubi de Statutis vel confuetudine univerfalis

;mc?u

v

Ecclefiz agitur , c. 5. ait.

Si quid tota. per orbem

]:4

"m

frequentat. Exclefía , quin ita faciendum fit , di[putare ,

L

il

infolenti[Jme infanie eft.

Md liiv

m f'

n

:

i

j

Dicres. $. Auguftinus in prefato textu ex-

li

preíffe docet , gravis prudentisque Chrifliani e[Je fe

tlodred

conformare moribus ac legibus locorum parti-

TL

cularium.

Ergo oppofitum non licet , quia nun-

y Mütt?

quam licet agere contra gravitatem & pruden-

ts

tiam Chriftianam.

2. Datur periculum gene-

rxale fcandalizandi indigenas loci, fi peregrinus

qu crf

(j

m

longo tempore in urbe caufa negotiorum com-

P

morans non audiat Sacrum , nec jejunet, nec

:m

"

a

jl

vf

abftineat à labore fervili in diebus ibi preceptis.

aM

3. Juxta $. AvcusTiNvM & juxta fuperius in

7 UA

$. 2. & $. 3. di&ta, ubicunque datur evidenter

fticuia'i:;nï

ratio

92

TRACTATUS

f.

ratio melioris, daturlex sterna, imo lex pofi-

W»mtu

94l

f

tiva generalis, atqui in prefenti queftione da-

tur evidenter ratio melioris pro conformitate

s a

ad leges indigenarum.

Ergo maj. prob. ex Re-

gnedi

gula, quam S. Auguftinus in Epift. 119. c. 18.

jguinet

tradit Januario his verbis: Miror , quid ita vo-

agl

lueris, ut deiis, que varie per. diver(a leca obfervan-

jri pot

tur , tibi aliqua confcriberem , cum &2 non fit nece[fa-

edun pf

vium , 65 una in bis faluberrima vegula. retinenda fit ,

eitori. 1

ut que non funt contra fidem , neque contra bonos mores,

l

!

"m

"

)

i p

A M

€9. babent aliquid ad exbortationem vite melioris , ubi-

cunque inflitui videmus , vel inflituta cognofcimus , non

« yán

1ptiunnt

folum non improbemus , [2d etiam laudando &? imitando

Jetbemur ,. £ aliquorum infirmitas non. ita. impedit , . ut

de, dni

iil

amplius detrimentum fit.

Si enim eo modo impediat , ut

majora [ludiorum lucra. [Deranda fint ,| quam calumnia-

LR

g ml

torum detrimenta metuenda , fine dubitatione faciendum

eff. 4. Eft proverbium, quod Gloffa in c. illa.

ia m

nefdy

dift. 12. adducit : Si fueris Rome , Romano

vivito more.

Si fueris alibi; vivito ficut ibi.

u 1

5. Jure gentium , & ufu Ecclefie introductum

W cot

eft, ut pro bono communivel Reipublice, vel

DETTP

Epifcopatuum confervando etiam peregrini le.

tUj

gibus conftringi, &transgreffores puniri poffint.

A de

6 Eftdenatura legum localiam , utomnesesi-

IT

ftentes in loco afficiant.

Ergo etiam afficiunt

tl f

peregrinos.

7. /Equitas pofcit, ut peregrini ,

E*M fun[ f

dum eximuntur legibus localibus fui territorii ,

KL Wh.m

& gaudent privilegiis localibus territorii , in quo

MII

,

exiftunt, hujus viciffim fubeant leges & onera;

Wiltr.

juxta Reg.55.in 6. — Qui fentit commodum , fentire

Nihtin,

debet && onus.

8. Certum eft, peregrinos fubji-

ib

ci variis legibus locorum particularium, in qui-

-!ID l'CIlld

bus

DE LEGIBUS,

95

üü,mw

bus morantur.

li

Ergo cum fit eadem ratio alia-

ramlegum, fubjiciuntur etiam religionislegibus.

Pmïg

Ttj

hr

ant. prob.

Sic enim peregrinus fervare fequen-

tl

tes leges tenetur: INe quis no&tu arma ferat, ne

p E'I!

l

/[

triticum evehat, ut in contractibus prefcriptas

YU

confuetudines & formam fervet.

9. Si peregri-

Wi

Zm

nus transgrediatur leges naturales aut divinas,

n

(h

puniri poteft à Domino vel Epifcopo loci. Er-

'!g!(!ä If!.j";jlï

go etiam puniri poteft, fi transgrediatur leges

ln m

territorii.

1o. Dominus vel Epifcopus loci ab-

yt mem ;

folute poteít peregrinos ftringere fuis legibus.

lw

(

Ergo prefumendum eft, quod ita velit, quiaid

nj

sz;

exigitbonum commune.

11. Lex generalis Ec-

clee , dum in C. f. de feriis, precipit fervari

L w, i

h

/

i

omnia fefta ab Epifcopo prefcripta, & C.». de

m

m

obfervat. jejun. omnia jejunia ab Epifcopo pre-

T f

!

fcripta, non diftinguit inter peregrinos, & in-

TT

digenas.

Ergo faltem dicendum , quod Eccle-

|

i, N

]

fia univerfalis obliget ad hzc duo genera legum

nl

localium.

12. Authores communiter docent,

od

quod leges communes utrique territorio, nem-

pe ili, à quo exitur, &illi, in quod tranfitur,

ia w

p

fint obfervande à peregrinis.

Ergo non eft ra-

tio, cur non detur obligatio circa ceteras le-

u

Wa

ges.

13. In C. que contra. dift. 8. ex D. Augu-

yeln d

ftino l. 2. Confeff. c. 8. dicitur: Que contra imo-

miid

res bominum funt flagitia , pro morum diverfitate. funt

vitanda , ut pattum inter fe gentis ,' aut civitatis con-

js t t

tenit d

aM

fuetudine *vel lege firmatum , - mulla civis aut peregrini

libidine violetur.

hgt

Türpis ef? enim omnis pars univer[o

f0 mon conveniens.

qmin l

RESPONDEO.

p

ÀD 1.c. a. d. C. Ergo hoc non licet per fe,

vi

cularium:ä

TRACTATUS

94

uj

G

vi legis territorialis. n. per accidens vi legum

o reto

prudentig & honeftatis. fubdif?. fub reatu peccati

"i

i

venialis, fi nulla interveniat cauía rationabilis

p

excufans à conformatione ad legem localem. c,

I,D 3. d.

fub peccato mortali, aut, fi rationabilis caufa

j

Jioris

l

excufet à conformatione, fub peccato veniali.

el

pl

n.

Si daretur obligatio per fe ad legem loca-

r qi

lem v. g. jejunii, audiendifacri, abítinendi à

jige t

es

labore fervili, &c.

Peregrinus transgrediendo

I

hanc legem peccaret mortaliter; aut faltem de-

j

beret habere caufam gravem , quz illum poffet

H

excufare à lege jejunii, vel Sacri.

At vero, fi

d

ad fui conformationem cum indigenis folum ex

&tl

honeftate, vel prudentia obligatur, fufficit le-

1!!1

tiur i

visratio, quz illum excufat; & fi etiam agat

: ia

contra prudentiam aut gravitatem Chriftianam ,

gpnes t

quam etiam in omnibus fuis a&ionibus aliunde

fs D

obfervare tenetur, peccabit folum venialiter.

ETRT

!

Magnum proin difcrimen e(t inter obligationem

tttfrm q

per & fundatam dire&e in lege locali; & inter

1tyus,

obligationern per ácdidens, fundatam precife in

d af

honeftate morali, admittente facilem exceptio-

ia t

nem ob ipías leges reciprocs honeftatis.

At tj

AÀD 3.

d. datur periculum fcandali levis ;

^

M

DO

nifi appareat honefta ratio peregrinum excufans.

dvrt i

c. fcandali gravis. n.

Cum enim horines fcire

!

BUA

poffint & debeant, peregrinum non teneri legi-

bus localibus loci , non poterunt fumere pru-

p

w |

dens fcandalum grave , nifi in éo ex negle&u

éoüttinuo accedentibus aliis circumftantiis ob.

A0 ia

Trtns [

fervarent contemptum interpretativum legum

localium. 1mo , cum gravis &$ prudentis Chri-

4

ftiani fit, interpretari benigne aliorum actio-

& h

hes',

DE LEGIBUS.

95

L

E

nes, indigenarum erit, ut prefumant ,. affore

i

peregrino rationem honeftam excufantem à con-

L

venientia fe conformandi.

Wt

r

ADS

d. datur lex &terna, ubi datur ra-

i

l

tio melioris melioritate nonfolum rei , fedetiam

t

legis. c. folum melioritate rei. n.

In przfenti

i'"v [

melior quidem foret conformatio peregrinorum

li

(

ad leges locales , fed non foret melior lex obli-

conformationem.

tl

gans peregrinos ad illam

; Qilin

Nam ejusmodi lex foret obnoxia innumeris dif-

ficultatibus.

Sgczi, lt

Alique enim leges , quze indige-

T

nis ab infantia affuetis faciles funt , v. p. abíti-

lf

nentia à la&ticiniis , imo apud Grecos etiam à

pifcibus , vel à vino, exteris funt valde diffici-

Ils

les; dein circapunitionem exterorum orirentur

d

innumerg deordinationes per citationes, excu.

fationes, impenfas, lingue extere imperitiam,

retardationes peregrini , negotiorum alibi ge-

rendorum quoad przfixum terminum incertum

MM

n

4]

tempus, calumniatorum & delatorum iniquitas

facilis, & defenfionis difficultas.

Hinc credo,

C

quod intra centum annos aut nulla aut pauca

z honj';

reperiantur exempla, quod peregrinus fuerit

à judice vel ab Epifcopo loci vocatus in jus , ni-

fi violaverit velleges naturalem, vel divinam,

vel concernentem dire&e bonum publicum ,

J

L

vel legem realem, hoc eft, concernentem bona

t

temporalia.

Ob leges enim alias pure direct?vas

pad

in foro interno Epifcopi non folent convenire

Qd

peregrinos, fi abfit fcandalum.

T

ÀD 4.

d. dicitur hoc, innuendo obliga-

W

ne du

tionem honeftats , à qua ratio honefíta facile

[

€xcu-

96

TRACTATUS

"

excufat. c. innuendo obligationem fundatam in

;j

lege. n. fenfus patet ex dictis.

113 j 6

D. $.

d. Eft introdu&um, ut peregri-

nos legibus & penis conítringere poffint, ubi

PUL

;

ob naturam fubjecte materie id exigit bonum

commune c. ubi id bonum commune non exi-

conu

are p

git. n. Imo Jus gentium potius exigit, ut pe-

RUL

regrini non fübjiciantur legibus municipalibus

ate. I

at

univerfis, fed tantum iis , que neceffarie funt

ad confervandum bonum commune illius terri-

Til

torii.

UH

AD 6. d.eft de earum natura, ut omnesaf-

ficiant capaces ejusmodi legum conformiter ad

140

il

!

]

leges prudenti& legislativs. c. non fic capaces.

J

n. peregrini non funt fubje&um capax, in quod

204

h

1

refpiciat vel operetur prudentia legislativa in

la

A

I

omni genere legum.

Apn 7. d. ld pofcit equitas ceteris pari-

i t

iib

[

"

?

Yf

bus. c. ceteris non paribus. n.

Si enim peregri-

ni fubjicerentur univerfim omnibus legibus di-

Md p

deconten

re&ivis locorum particularium , fequerentur in-

numerz inconvenientie , prout oftenfum eft.

ETUT

Itaque non fieret nuda compenfatio commodo-

111 (

rum & incommodorum , fed fieret aggravatio

, q

peregrinorum maxima.

EPT

AUE

z

Dico; has omnes leges effe vel

!

redles , vel connexas cum bono publico loci,

A

It lii

quod jure naturali nulli licet violare.

&on. B

AD 9. c.a. n. C. & p. difparitas eft, quia,

MUt

cum per transgrefiionem legum naturalium &

tItsvelto

divinarum offendatur earum immediatus author

Aetg, |

obligans omnes Judices territoriales quod pu-

*Um p

nitionem talium criminum non puniunt nomi-

g,

ne

r d

DE LEGIBUS.

97

U

LS

^

ne proprio fed nomine Dei, cujus funt confti-

tuti Miniftri in vindi&tam malefactorum.

ij

MT

M

An Io. d. poteft illos ftringere, ubi illud

M.

i

exigit bonum commune , aut imperium autho-

Ti

Eft

;nu

ritatis fuperioris. c. ubi id non exigunt. n.

O

enim contrajus gentium , vexare aut ligare vel

li en

onerare peregrinos fine neceffitate.

Mi

UAV m

d. non dittinguit explicite. c. im-

t Dete[r

plicite. n.

Nam in c. f. de feriis dicitur : De-

Lmuueüh'us;:

bet judicialis ftrepitus conquiefcere in folennitatibus , quas

finguli Epifcopi in. fuis Digcefibus cum Clero c2' populo

Ut U trys

(haud dubie, fuo) duxerint folenniter venerandas.

1 COnfrgjes

In c. 2. de obferv. Jejun. prater fequentia nihil

D r us

aliud dicitur : Super hoc confuetudinem tuere-

gionis facias obfervari,

Cum ergo tempore

Qp tl

i bt

Innocentii IIL qui ifta ad Archiepitcopum Bra-

charenfem fcribit , Canonifte peregrinos à legi-

i n

bus locorum 'particularium abfolverint , haud

dutptg

dubie tunc temporis non erat confuetudo , obli-

gandi peregrinos ad eas leges ; ac confequenter

T

TT

!

[l

LU

fola confuetudo obligandi indigenas urgeri po-

1 df d.

tuit & debuit.

4fb ml

AD 12. C.4. n. C. Ratio enim efít ;5 quia

omnes leges , que vocantur /oales , funt pri-

gt

mario ac principaliter perfonales.

Leges enim

dire&e feruntur in perfonas , a&tualiter vel ha-

Y

qié

nH

bitualiter fubditos in territorio fubje&to fuz ju-

)

yi

risdictioni.

[

t

Hinc dependet à liberrimo arbitrio

legislatoris an, & ad quos a&us , perfonas fibi

panm

[

kl

m

fubditas velit obligare etiam peregrinantes in ter-

ras exteras.

Sic poffunt obligari ad portandum

Ils

"

certum genus veítium , ad refcribendum , ad

(

redeundum , ad folennitates particulares tefta.

G

mento-

n

v

D. Zmort "Tra&t. de Legibus,

|

TRACTATUS

98

d)

Cum ergo Epifcopi pru-

mentorum. &c. &c.

j

i, inï

denter obligare poffint ad fervandas leges com-

gt

munes , etiam fic obligare fuos Dieecefanos pre-

;E,icemh &

fumendi funt, mentem eorum fic interpretante

al

fenfu communi fidelium & do&orum.

dm d.

Ap I3. d. Docet S. Auguftinus , utnon vio-

mudid

letur à peregrino pa&um inter civitates vel gen-

tes reciprocum. c. pa&umi non reciprocum.

i p

fubdift.

petulanter operando in contemptum le-

U.

lh[hü

gis municipalis.

c. operando ex caufa rationabi-

]i preter legem,

idque fine ullo prejudicio bo-

J

j

ni communis vel fcandalo. n.

D. Auguftinus

mnuu

ff

OU

loquit

ur ibi de pa&o tacito vel expreffo diver-

i

r

farum gentium ve

] Diecefium inter fe.

Hinc

I

u

QUJERITUR II. Ad quas leges locorum

1N

J

b

particularium teneantur etiam peregrini?

ss

RrEsPoNDEO. Peregrini obligantur ad leges

locorum particularium r. ftatim eo momento,

A gt

T

quo incipi

unt contrahere domicilium vel quafi

domicilium in loco.

Eo enim momento defi.

Mntrg

tfitis t

nunt effe peregrini, & incipiunt fieri indigeng.

». Obligantur ad fervandas prefcriptas leges

dplatef

contra&tuum , & folennitates in loco requifitas.

Ttt4f, j

Ad has enim leges fe obligant pa&to tacito jure

y tUt

gentium. Hujus indicium eft, quia in Jure Ci-

pn

I

n

[

"Ul

TET

vili, ubi maxime attenditur equitas naturalis

& jus gentium, conftanter definitur, peregri-

titbotem

nos fortiri forum ratione contraé&us inloco con-

AL u d

tra&us. v. g. l. quod fi nolit. fF. de edil. & l. ff beres

V dfiney

. Idem approbatur à Jure Ca-

abfanf. F. de judic

Ex-

TT

nonico c. dile&ti, & c. fin. de foro compet.

V Qu

cipitur tainen ab hac regula cafüs, in quo exe-

:',. Vi u

cutio contractus ex voluntate contrahentium

DAT

ve

DE LEGIBUS.

99

J

!

vel ex natura contractus, prout fit in conftitu-

d

tione dotis, in alium locum deftinata eft.

8.

Ts

]

HDF

Obligantur ad leges communes territorio, à

quo difceffit, &illi, ad quod venit , prout in

d

D

ID

precedente Refponfioneadobjectiones, AD 12.

*j

oftenfum eft.

4. Obligantur ad easleges , qua-

ts

rum exa&a obfervatio ob exigentiam boni com-

!

01 ]

[

.....

munis fpecialiter fub graviffimis poenis folet exi-

COntatym

!

gi etiam à peregrinis , v. g. ne certum genus

QU nl

mercium, victualium , aut pecuniarum eveha-

hsls

tur ex territorio.

Ratio eft, quia omnes jure

jh

D

ul

naturali prohibentur inferregrave damnum, vel

Leytdtts

prejudicium non folum períonis particularibus,

jj ff,ï li

fed etiam integris communitatibus , vel natio-

At

nibus.

5. Obligantur legibus univerfalibus Ec-

nl

clefie vel Imperii , etiamfi earum obfervantia

pl

in patria ipfius peregrini per contrariam confue-

A

tudinem legitimam fuerit introducta.

Sic Me-

n

MIA

diolani, & in regno Cattelle in die Sabbati non

[

obfervatur generalis lex Ecclefize abftinendi ab

n

Mi

inteftinis & extremitatibus pecorum.

Si ergo

Mediolanenfis vel Caftellanus veniat in aliam

vt

VU

provinciam, ubi viget lex univerfalis abftinen-

i tb

tie , tenentur obfervare legem communem.

Aliud exemplum folet dari circa abftinentiam à

ia p

qi E

la&iciniis , fi Germanus veniat in Italiam vel

aliam regionem , ubi in Quadragefima & aliis

i, Yf

us

diebus jejunii abftinetur à lacticiniis.

Verum,

ütrum abftinentia à la&ticiniis fuerit aliquando

a^

introdu&ta potius per legem univerfalem , vel

hr

yo d

potius per- confuetudinem particularem loco-

rum, vel utrum hoc privilegium germanorum

jy, bt*

fatione fit potius natio-

1

M

|

äx prima eorum conver

2

nale

IoO

TRACTATUS

nale feu perfonale , quam locale, examinabi-

jl

urud

pl

;

tur in Tra&. de preceptis Ecclefie.

Certe JowAs

Epifcopus Parifienfis, qui feculo nono fcripfit

-.','jj wrpü (

contra errores tunc recentes Grecorum, tefta.

at

frro m

tur, Germanos vefci la&ciniis ,. exinde pro-

bans in hac re variare confuetudinem nationum.

qbu i

Vide FLEevnarivM in Hift. Ecclef.

Sic etiam

qn, ?

confuetudo celebrandi in fermentato eft potius

m

'.

ys (

jus, aut privilegium nationale quam locale à pri-

mis Chriftianifmi temporibus retentum aut concef-

uíi ii

fum refpe&tu Grecorum.

g, !

An liceat egredi ex una

al

QUERITUR I2.

Diccefi .in aliam eo folum fine, ut quis poffit

js,

j

uti privilegio illius Dicecefis contra legem Dice-

i l

cefanam , v.g. animo declinandi jejunium Dic-

iM

[

il

cefanum ?

i, d

!

RESPONDEO.

Id non licet fine rationabi-

d

N

MU

li alia caufa accedente prafumpta licentia pro-

d

prii Epifcopi.

Ratio.eft; quia leges Diccefane

hod

dire&e afficiunt & ligant fubditas jurifdictioni

li, ln

3? 4 D

perfonas, quocunque fe conferant, quamdiu

habitualiter adhuc perfeverantfübjecte; & con-

, itdlet

fuetudo alterius Diccefis non habet ullam vim

elufüm

exemptivam à legibus generalibus Ecclefiz& vel

db derny

alterius Epifcopi, nifià voluntate ordinarii con-

Qdl

fentientis confuetudini.

Cum ergo neuter Epi-

duntin ]

fcopus , quatenus fungitur officio prudentis Le-

Tiberet

gislatoris, poflit dare licentiam ejufmodi vanis

1 U inte

hominibus ad declinandas juftas leges nulla ac-

Ut qu t

cedente rationabili caufa, non erit licitus ejus-

rtng

modi egreffus ; fed peccabunt transgredientes

m

VTT

?

legem graviter vel leviter juxta modum varium

*5 h

temeritatis , qua prefument Ecclefiz vel Ordi-

Quf

narii

DE LEGIBUS.

IOI

E, mm, l

n

parii licentiam.

Ac certe pro generali regula

:

haberi poteft; illam licentiam non dari, cujus

frrr

collatio turpis eft & ignominiofa noftre Eccle-

j

fie; talis autem foret ea, de qua agitur, licen-

!

(it

h

tia. Ergo min.prob. ex ipfis exemplis , quz ab

i

authoribus adducuntur.

Quis enim gentilium,

Q V

Wi

l

turcarum , vel haereticorum non rideat, fiau-

1l

AAl

deat

I. ln Ecclefia Romana primis quatuor

l

diebus Quadragefime omnibus , ubi non viget

h

( F

contraria antiquiffima confüetudo , prohiberi

efüm carnium, licitum tamen effe finitimis, fe

lr

J t

h

1

conferre illo tempore in locum , v. g. Medio-

lg

lanum , ubi viget illa contraria confuetudo ,

ltl

idque eo folo fine, ut quis declinet legem je-

j

Tif

junii? 2. eodem modo poffe declinari legem au-

diendi Sacri, fi in una parochia fit dies feftus,

;ï*m od

in altera vicina dies ferialis.

3. Eodem modo,

VAU

fi in urbe die feftivo fint Miffe usque adhoram

]s

duodecimam , in vicino autem pago nulla eft

!f

Miffa, licere urbe egredi non audito prius fa-

Af

cro? 4. Eodem modo, fi in unoloco fit jeju-

dQ

nium, in altero nullum , licere ftatim mane fü-

i ]ïam D

mere fruftum carnis pro jentaculo ; dein vero

yEediew

egredi in alterum locum , ubi non eft jejunium.

ii

Quia non obligatus ad jejunium in ccena nec te-

m nemeri:

neri dicunt in prandio.

Quis, inquam, genti-

lium vel hereticorum non irrideathas torfiones

j lt

ii

legum , & intentionum legalium, quz in Le-

[j

J

r

gislatore qua tali femper juftiflime ac fapigntif-

e

lM

fime prefumendz fünt ?

v

;4

j Uünrgn

QuzmrTUR 1r3. Àn leges penales circa

j ml

peccata, quibus ab Epifcopo. v. g. infligitur ex-

communicatio refervata Ordinario , incurran-

od L

3

tur

Io2

TRACTATUS

j

v(it

gt

l

tur à peregrino , fi in eo genere peccati peccet

9t

extra Diecefin fui Epifcopi ? vel fi delitum

r

commiffum adhuc fuerit in Diccef1?

"

D j

REsSPONDEO.

In hoc genere quaftionum

P pï() J

tam ab infligente cenfuras aut alias graviffimas

gina

p

penas, quam à paffo cenfuram bene diftinguen-

Tl

ibdi

das effe fententias jure naturali vel divino cer-

Di

g

tas, & dubias.

Ille enim nullas infligat, nifi

um p

jure certo : ifte, fi dübiumjuris eft, timeat & re-

vereatur etiam dubias.

Certum itaque eft. r.

jtlt

"

Excommunicari poffe fübditum extraterritorium

M

Id

1

exiftentem, fi delié&tum ejus vel mandato velope-

ra commifífum fiatin ipfo territorio.

1ta docent

gabi

(

'

Jj

Sylvefter, Angelus, Suarez, Bonacina, Ca-

lit

varruvias, Palao, & alii.

Cafus autem poffünt

3.

em

effe fequentes.

Si fubditus extra territorium

exiftens fagitta vel globo trajiciat exiftentem in

,sm

WX

ia

territorio.

Si per mandatarium interficiat quen-

; ti

pl

quam , vel furetur in territorio, fi cenfura fe-

BI

ratur aut lata fit in beneficiarios abfentes.

Si

ninos i )

fur, qui fitfubditus ratione delicti in territorio

commiíli , excommunicetur , nifi v. g. intra

i dia t

menfem fatisfecerit, velnifi fe fiftat judici fuo

ditipd

legitimo.

Ad quod tamen requiritur , ut jam

i u Ti

fit gravatus indiciis moraliter certis,

Si fubdi-

um

tus extra territorium exiftens jubeatur in fe re-

u f

cipere negotium in magnam utilitatem Munici-

iMf

itb (

pii, Diccefis vel Reipublice, & ille id renuat.

Si fubditus extra territorium exiftens vendat ar-

tüconfi

ma hoftibus; velillos doceat artem expugnan-

1 dii

di urbes patriz ; fi Clericus Diccefanus excom-

;ia*faüïp

municetur in cafu , quo accelferit monafteria

". l

Monialium extra Diocefin fita.

In omnibus his

tj

cafibus

DE LEGIBUS.

| 103

Ti

h

cafibus cenfura vel lex peenalis ftringit fubditum

hy

[

j

in alieno territorio etiam abfentem, quia deli-

A

&um completur in proprio territorio , nempe ho-

Blf

J

micidium , furtum , damnificatio Reipublice,

r

traordinaria

1

gravis proftitutio ac fpecialis ex

2. Probabilius

enn jl

i

ignominia proprie Dicecefis.

h xe]h (

eft, fübditum delinquentem extra territorium

j

15 f

vel Diccefin poffe fubjici legibus tam directivis

h U

quam ponalibus , etiamfi deli&tum non cedat

T

fpecialiter in prejudicium proprii territorii vel

ts

Diccefis.

Ita BowAcrNA de cenfur. d. 1.p.11.

Qd

D. 1. & favet Palao.

Ratio eft; quia fubditus,

MUMU

quamdiu habitualiter perfeverat ftare fub juris-

Dnviy, (

di&tione prioris Domini territorialis vel Epifco-

Bol

pi, neque jure naturali, nequejare pofitivo ha-

Htl

bet poteftatem ponendi limites jurisdi&ioni fuo

! av

&i

Legislatori divinitus fibi ordinato in fuam per-

A UwG

fonam, a&iones, & res.

Ergo tenetur parere

ejus juftis legibus fcriptis in perfonam verfantem

M

etiam extra proprium territorium.

3. Si pere-

m inchoavit,

grinus ín Diccefi non fua delidu

]

& in alia tertia confummavit, v. g. in Dicecefi

!

Parifienfi puellam rapiendo , in alia vero Dioe-

lri'.*«lä

cefi eam violando, puniri poteft in Diccefi, in

j

Ita tefte Palao docet

i Qu

qua deli&um inchoavit.

communis, Felinus, Abbas, Bartholus, Dal-

p o

l

M

ii

dus, Marfilius , Suarez &c.

Ratio eft, quia

inchoatio & confummatio deli&i in eftimatione

i

lx

morali conftituunt unum peccatum ; itaque etiam

J

NEC OBSTAT,;

d

erto

in pona dividi non debent.

quod alia fit peena deli&i inchoati , & alia can-

[M[

fummati.

Idenim tunc folum attenditur, quan-

j

do imperfetlio a&tus fpe&atur divifim & abfolute ,

non

du

i

j

? 4

104

TRACTATUS

non autem relative ad fübfequentem actualem

antlhl |

completionem.

n

QuzxRITUR 1I4. ÁAnvaAocr teneantur le-

ROB'ATU

gibus locorum particularium , ubi tranfeunt ?

&il j d

& qui dicantur vagi?

REsPONDEO

xECC |

Vagi tenentur legibus Ec-

clefiafticis locorum particularium

faltem folen-

moovh

v d

nibus & notoriis.

Vagi autem proprie loquen-

ny d

J

do dicuntur, qui nec babent nec proxime habi-

jl

T

f

y

turi funt faltem quafi domicilium.

Mi

Divt,

Mdl

nec proxime babituri funt.

Famuli enim,

ancille artlfxceq &c.

Qui ex unaurbe migrant

N

mn',:

in aliam

ibi proxime domicilium vel quafi do-

rl

7I

micilium inventuri peregrinis rectius quam va-

gis accenfentur.

Refponfio fic explicata PRo-

BATUR

Vagi quoad contra&um matrimonia-

lem fubjiciuntur à Concilio Tridentino noncui-

jl

vis facerdoti

fed parocho & ordinario loci, in

l

ex

quo morantur

Ergo prefumendum eft

?

mente Ecclefiz vagos fubjici ordinariolocietiam

,/'(, Ü

quoad alias leges Ecclefiafticas publicas. ant.prob

AI(WJ'I |

"Tridentinum feff. ?4. c

dicit

Multi fant ; qui

[

[/]

//

qagantur

€&g incertas babent fedes , & ut improbi funt

3l

A

ingenii, prima uxore veli&a aliain. &5 plerumque plures

illa vivente diver[is in locis ducunt

Cui morbo cupiens

N

S. Synodus occurrere parocbis pracipit , .me illorum ma-

Init )

irimoniis interfint , mifi prius diligentem. inquifitionem

Q,

fecerint

€5 re ad ordinarium delata ab eo licentiam id

UET

faciendi obtinuerint

Si ergo Parochi & Ordina-

Cirilbs

rii tenentur inquirere 10 eorum vitam & mor ISRTT

NDI

illorum erit, etiam inquirere, an non contem

Ut tj

nant interpretativeleges Dicecefanas, velan fint

A

parati, feiis fubjicerein pofterum , ut monftrent

lnre

vitam ,

DE LEGIBUS.

105

*

fl a&U'Q

Ex eodem

vitam, ut decet, Chriftianam.

textu Concilii fimul habetur, quinam proprie

n

pro vagis habendi fint.

3 ij1

feuni

PRoBATUR 2. Illislegibus quisquefidelium

adfítringitur, ad quas ex mente prefumpta Chri-

lr j

Á

fti & Ecclefiz adftringendus eft in foro peeniten-

1. jns,

tiali in ordine à Vicario Deiad obtinendam pec-

UM

catorum veniam.

Sed vagi hoc modo in foro

CDrond

ponitentiali adftringendi funt ad leges locorum

1

particularium publicas. Ergo. min. prob. Con-

- d

feffarii denuntiando penitentibus leges Dei vel

lr

Ecclefie tenentur illis aperire eam prefumptam

D

mentem Chrifti & Ecclefie, quam prafumunt

lh

plerique Doétores.

Ergo. maj. patet ex dictis

l)

MM

PALAO

$. 2. qq. 14. & $. 3. qq. 9. min. prob.

ER

de legibus tr. 3. D. r. p. 24. $. 4. ficícribit : De

SUNTRONVE

?

vagis fentit Le[fius &? Sayrus, idem e[Je dicendum ac

ii

Bb

de peregrinis €g' viatoribus , cum affirmet , peregrinos

&? viatores nullis legibus oppidi, qua tranfeunt , ad-

firingi, & de vapgis cenfet, idem e[Je dicendum.

Et

ita tenet. a. Sanchez. (addi potfet & Layman. )

At merito ab omnibus aliis Do&oribus rejicitur bec fen-

L

eccras.

tentia, etiam ab illis qui affirmant peregrinos & fo:

Jut

"

venfes exemptos e[Je à legibus municipalibus &? Epifco-

|

J

[

.ll,..

palibus.

Nam in oagis efl [pecialis vatio.

Et ita te-

i um

net Tbomas Sancbez , Zdeor , Bonacina, Suarez. &gc.

]ta Palao.

1l

UJERITUR r5. Àn Clerici teneantur le-

W

r(t

gibus Civilibus principum ?

N

RrsPONDEO I. Clerici obligantur legibus

x

principum realibus, feu [criptis in res Ecclefiafti-

B

cas antequam donarentur Ecclefiis, nifi fpecia-

f

Il

li conceffione Principum fuerint exempte ab

"l

G 5

onere

TRACTATUS

106

ln

ii

onere reali, vel jam antecedenter ad donatio-

y

»füm j 0

nem Ecclefiis factam fuerint bona allodialia.

Certé Childericus Rex Francorum in legibus,

g i?

ERPOW

quas feculo feptimo fuis Gallis & Bavaris fcri-

ld

]bus

,T

pfit, hanc fuam legem fic exorfus eft; Liceat cui-

g a

vis fua allodialia donare Ecclefüs.

Cum autem alia

iv

, wl

bona, quz originaliter non fuerunt allodialia,

tam mobilia quam immobilia originaliter fuerint

ul

obl

fubje&ta dominio alto , & exa&tionibus principum ,

partim ordinariis partim extraordinariis, pro di-

t o

um

L o

verfa neceffitate boni communis variis, confe-

quens erat, ut illa bona per fe cum illis oneribus

tranfirent ad Ecclefiam , nifi ipfe princeps tacite

vel exprefTe illa bona cum privilegio immunita-

tis generalis vel particularis quoad certum ge-

d

nus preftationum Ecclefiis licite.& valide trans-

fcripferit.

Refponfio fic explicata PROBATUR

N

EX P.LAvMaw, qui de Legibus C. 13. n. 2. fic

fcribit: Fcclefía mon recipit ,. fed veprobat. eas faecula-

m

'FO Q CU

rium principum leges , que de Ecclefiaflicis bonis decer-

BL RUE

nmunt .

Sed limitari debet; mifi bona feu Ecclefiarum

$P0

Y

f£u. Clericorum propria mere reali onere Principi [eculari

II

II

[

$

obligata fuerint , antequam ad Ecclefiaflicos tranfirent,

M!W

Jicuti notavit Zbbas. C. Ecclefia de Con[litut. n. 23.

j

INam ves tranfit cum [uo onere C. ex litteris. De pi-

It qu

Wt

gnoribus.

Iem fi cum tali. patto vel. conditione Eccle-

A

fj

"

füs qut Ecclefiaflicis per[onis data fint , ut tamen facu-

il LO

:

larium jurisditkioni vel exattioni alicui fabfint. arg. C.

TU i

verum. de condit. appofiis.

Ceterum przefumen-

$

dum eít; ea bona, que venerunt Ecclefiis àRe-

ïQPDEO EU

gibus à fupremis principibus, vel eorum defcen-

A&tdpd

dentibus, aut a primz dignitatis & antiquitatis

tf

familiis, fuiffe allodialia.

Hujusmodi enim pri-

mores

MT

r

DE LEGIBUS.

107

g ls

N

mores familiarum ex prima divifione terrarum,

JL*l

1!0

m

regnorum , bonorum vel aqueftuum erant ple-

i

A

rumque quafi parvi reguli.

1

M

n

RrsPONDEO 2. Clerici obligantur legibus

Íi

J

1

L

i

ll

l

t

civilibus, quz ad Reipublice bonam guberna-

u

tionem aut quietem pertinent, neque Canoni-

hrüy

'Tales

It

bus, vel Clericorum ftatui repugnant.

leges funt, quibus taxatur pretium frumenti,

L Jrt

prohibetur aliquod genus armorum, prafcribi-

Üb

tur modus zdificandi, teftandi, contrahendi ,

$ Vf t

&c.

]ta tefte P. LAYy MANI. c. docet commu-

M

nis Canoniftarum & "Theologorum, in fpecie

Sylvefter, Sotus, Bartolus, Navarrus , Bellar-

Ej

minus, Suarez, Vafquez. &c.

Ratio eft; quia

L

Clerici quoad ationes fociales vite civilis fe ha-

Q

bent tanquam membra unius corporis moralis,

"W .XTI'('

Membra autem unius cor-

quale eft respublica.

anvtgæ.; |

poris jure naturali obligantur ad cooperandum

pro bono communi totius corporis juxta dire-

&ionem animz moventis.

REsPONDEO. 3

Clerici prefatis legibus

i

civilibus obligantur per fe, ac diretie.

]ta P 4-

LAO l.c. $.6. n.6. contra V ASQUEZIUM, qui

Ji.!

cenfet, Clericos ad eas leges folum obligari in-

diretle, in quantum lex naturalis obligat ad bo-

neflatem [e conformandi aliis conpartibus Reipubli-

d

u

ca.

Item contra SuAREZz; qui cenfet ; Cleri-

[] fh

cos tantum eatenus adftringi indirecte ad illas

leges, in quantum approbantur ab Ecclefia.

imp

n

Refponfio autem fic PROBA'TUR.

Exuna par-

te redeundo ad legem naturalem non datur mo-

dq

i

ralis neceffitas poftulans exemptionem Clerico-

USmo

rum ab ejusmodi legibus civilibus; inlege enim

i

natu-

Io8

TRACTATUS

"T

naturali ipfi primores familiarum fungebantur fi-

4

mul principatu, & facerdotio, aut certe alii à

P

primoribus familiarum conftituti ac confequen-

óptnit

ter fubordinati fummis in familia facerdotibus ;

giehe t

ex altera parte non conftat de exemptione cir-

ca illas leges per legem divinam aut Ecclefiafti-

dcentt in?:f

)

U

cam. Ergo quoad ejusmodi leges relinquuntur

fub difpofitione legum naturalium & civilium.

3[3

)j

[

Dic£s: Ex hocfequeretur, quod re vera

[ri

perfong Ecclefiaftice aliqua ex parte relinque-

ono d

rentur fubje&ti jurisdiéctioni temporalium princi-

pum. Sed hoc jure naturali repugnat reveren-

)j

tie ac venerationi ftatui Clericali debitz.

RESPONDEO. n.ant. Per hoc enim, quod

f»

i

Clerici per fe ac dire&te obligentur prafatis legibus

civilibus, non fequitur fubje&io perfonarum

n

V

vel acionum puré perfonalium, fed tantum

.t»*x JJW

fubje&tio rerum & a&ionum focialium.

Sic et-

qi m

iam Rex obligatur dirette ac per fe ruftico ad fol-

[

vendum pretium exempto, & ad illius defen-

dguap, vet

fionem contra raptores ex ipfo officio regio, etfi

10 quodà

nec ejus perfona.nec ejus a&iones fint fubjecte

ruftico.

Hinc

te Ut

RESPONDEO 4.

Clerici non obligantur

tdiryrin

legibus civilibus refpicientibus tantum eorum

Vr

perfonam, actiones przcife perfonales, aut eo-

t d

rum congruam fuftentationem.

tttlit q

ID PROBATUR.

Omnes gentes, & Impe-

tthftd

QTtje

ratores etiam ÉEthnici, & Imperatores Chriftia-

W

|

['

j:P'»i in]

ni, uno vel altero difcolo excepto, agnoverunt,

MtoRDr

facratos Deo facerdotes;, ac Clericos deputatos

"tl j

ad ejus cultum publicum, non effe fübjiciendos

communibus aliorum legibus quoad eorum per-

2 lg

eül

fonas,

DE LEGIBUS.

109

li

à

]i

L

n

fonas, a&iones pure perfonales, & quoad eo-

u

rum congruam fuftentationem.

Ergo ex hoc

j

d

univerfali ac refpective uniformi fenfu nationum

prafumendum eft, congruentiam hujus exem-

b

i

"Á

ptionis effe, preceptam jure naturali. ant. patebit

ex dicendis in fequenti qq.

RT

REzsPONDEO $.

Clerici, fi forte princi-

lm& jl

pes fieculares per violentiam ufürpare prafu-

QU

li

N

mant jus in eorum perfonas, a&tiones perfona-

DUt ts

les, & congruam fuftentationem , obligantur

Ti

jure divino ad non refiftendum violentisz.

1 QR

Ip PRoBATUR; quia SS. Patres illa verba

Chrifti ad Petrum Matth. 17. v. 25. AReges terre

A0f

]

à quibus accipiunt tributum , el cenfum ? à filiis vvel

ab alienis 9. Et ille dixit : ab alienis.

Dixit illi S'efus.

) pfmum

A

Ergo liberi funt fiü.

Ut autem mon [candalizemus

Feä

N

eos, vvade ad mare , €3 mitte bamum ; €9 eum pi[cem

M

r

"

qui primus a[cenderit , tolle: €9' aperto ore ejus imve-

il

nies [laterem ; illum fumens da eis pro me 2 te.

Hac,

inquam, verba SS. Patres femper fic intellexe-

runt, quod à Clericis non fit refiftendum vio-

,'LJ;ecïL;z

lente ufurpationi principum , prout patebit ex

Hinc

textibus proxime referendis.

t digatt

AA

UJERITUR IÓ. An Clerici jure nature,

Y

i,

gentium, divino, & pofitivo à difpofitione le-

gum civilium quoad eorum perfíonas, actiones

u

u

r

mere perfonales, & congruam fuftentationem

exempti fint ?

IPOI

(0,d

RESPONDEO.

Affirmative.

Id probatur

ex conítanti fenfu gentium, Imperatorum, &

ri(i

Patrum. Nam, quodattinet exemptionem per-

J

a d

fonalem,

I.ARI

J

IIO

TRACTATUS

it ;gprDl]'Oü

I. ARISTOTELES l. t. Metaphys. C. r. te-

";1'!31 nqi

ftatur, quod ftatim poft primam divifionem gen-

al

tium in regno /Egypti Sacerdotes ab operibus

ES

fervilibus & oneribus exempti fuerint, ut liberi

jri, d

"m iini

à negotiis ad conquirenda vite fzciaris com-

, Ti

moda necefífariis poffent vacare fapientie ac fci-

entiis divinis.

Cum plures artes invenirentur , in-

r6T2M/

rb

quit, quarum alie ad nece[Jaria , alie ad commode vi-

"

F

um

vendum e[Jent , illis jam omnibus inventis , iffe , que

!

neque ad. commode oivendum; neque ad nece[Jaria con-

l

]

»

(

ducunt., invente [unt in illis locis,, ubi primo vacabant.

Quare circa. ZEgyptum Matbematice artes conflitutae

j

Jant.

lllic enim gens facerdotum vacare permif[Ja eft.

1:?2;;)1

V

2. De Immunitate perfonali facerdotibus eth-

nicis quoad negotia fzcularia induita teftatur

cdei, )

i r

etiam Concilium Aurelianenfe IV. anno s41.

us m

Can, 13. his verbis: Si quis judicum Clericos de

M

quolibet corpore voenientes atque altario mancipatos , *vel

"Md

quorum nomina in matricula Ecclefie teneantur. infcri-

Al

110 40

pia, publicis a&tionibus applicare prafumpferit ,. [ à fa«

tÜmenn:

cerdote commonitus emendare moluerit , copnofcat , fe pa-

Suniter 69 à tutele admi-

5 De m

cem Ecclefie non babere.

miflvatione pontifices , presbyteros , atque diaconos ideo

ii iil

excufatos e[Je decrevimus , quia quod lex [eculi etiam

tll Cn,

dbf

paganis facerdotibus €5^ winifiris ante prajriterat, iu[tum

efl , ut erga Cbriftianos [pecialiter conferoetur.

AT.

3. PoftImperatores gentiles CoNsTAN'TI-

L

Nvus M. prout Eufebius 1. ro. Hift. C. 7. tefta-

IT

tur, in Epiftola ad Axvr 1NUM Prafectum A-

IT

frice hzc fcribit: Clericos ab omnibus omnino publi-

cis fun&tionibus immunes volumus confervari, me erro-

V0 iy

BI

re aliquo , aut cafu [acrilego à cultu fumme divinitatis

D. Auguftinus Epift. 68. ad-

V ET

debito ab/ärabantur.

ducit

DE LEGIBUS.

III

(l

ducit refponfionem AwoLiNI ad CowsTAN-

TINUM, in qua fic fcribit : Cum omni omnino mu-

h

|[j

nere indulgentia Maje[latis voeflre liberati e[Je videan-

m

tur Clerici, cuflodita fanttitate legis debita reverentia

»æl

d

j

divine legi inferviunt.

4. THEoDosivs M. in Codice Theodof.

M

L. 36. T. 9. ]. 1. 2. Qui divino cultui minifleria reli-

Atl

gionis impendunt , id efd, bi, qui Clerici appellantur,

ab ommibus omnino muneribus excufentur , ne facrilego

"j

p

livore quorundam à divinis ob[equiis awvocentur.

Et

l. 7. Minime ad Curias devocentur , fed imsnunitate

poti[fima potiantur.

4. De ufu immunitatis perfonalis in Gallia

teftatur Gregorius Turonenfis l. 5. C. 27. & og.

dum afferit, Chilpericum regem Galli& contra

morem receptum Clericos juniores ad fervitia

militaria füb mul&ta pecuniaria compuliffe, Pofi

bec Chilpericus Rex de pauperibus & junioribus Eccle-

fie & Bafilice bannos ju[J't exigi pro eo, quod in exer-

citum non ambula[Jent.

INon enim erat confuetudo , ut

bi ullam exolverent publicam funttionem.

5. De immunitate perfonali in Hifpania ab

Ü

i

Origine Chriftianifmi teftatur Concilium Tole-

tanum IV. Can. 47. ait: Precipiente Domino at-

que ExcellentifJmo Sifenando Rege id conflituit [an&um

M.

Concilium , ut omnes ingeuui Clerici pro.officio veligio-

nis ab ommi publica indi&tione atque labore babeantur

at

fit

immunes, ut libere Deo feroiant , mullaque. prapediti

Ti

nece[fitate ab Ecclefiaflicis Officiis vetrabantur.

"

QUuUOAD EXEMPTIONEM REALEM in re-

n

yi

bus pertinentibus ad fuftentationem congruam

jj

reperiuntur fequenti& teftimonia.

Dj

M

1. CoN-

TRACTATUS

II2

] OMOH

1. CoNsTANTIUS, Conftantini M. filius,

/

w

i

in Cod. 'Theod. 1. 16. Tit. 2.1. 8. fcribit :

Juxta

b

«tl i

Jan&tionem , quam dudum n*esz?z perbibenini, & vos

44f

gj

ég mancipia ve[ira nullus novis obligationibus obligabit :

g at r

Jed vacatione gaudebitis preterea ; meque bo[pites fufci-

ebæmï !

pietis

Et fi qui de oobis ALIMONIJE CAUSA ne-

H JW Al [/! nM

gotiationem exercere volunt , immunitate potientur

Et

Lr;*f

üI!I'U

lege 1c. IngM. Ut Ecclefiarum cetus concurfu. po-

j

pulorum ingentium frequentetur ,. Clericis ac. juvenibus

W-W

u

u

prabeatur immunitas

Repellatur ab bis exattio mune-

i

"!

n

vum fordidorum ; negotiatorum difpendiis minime obli-

il

DL d

gentur ; cum certum fit

qu&flus, quos ex tabernis &

Ab bo-

n

ergafleriüis colligunt , pauperibus profuturos.

wninibus etiam eorum.

qui mercimoniis [ludent , cuntta

i

(

difpendia effe- fancimus

Parangariarum quoque parili

smodo ce[Jet exactio.

u W U

Quod €2' conjugibus parviter & l-

beris eorum , €9 miniflerüs , maribus pariter & femi-

W. J;M (h]

j[u

W

"Y

nis indulgemus , quos à cenfibus etiam jubemus per[eve-

vare unmunes

Hec lex ad univerfos Epifcopos

(uya n

COHlt TY

Romani Imperii fcripta eft. Caterum son pr-

DA MUNERA, prout Thomaflinus de Vet. Di-

Til

fcipl. p. 3. l. 1. C. 33. n. 5. obfervat, in.his ver-

3m Aritij

fari folebant; in muniendo vias & pontes; in

ngül ii

fuppeditando ad ea opera calcem, currus, car-

W A r

bones, ligna, animalia, farinas, panes

fur-

1 Qf

i ablol l

nos. &c. & in aliis ejusmodi fervitutibus v. g

ad neceffitates exercituum, & ad convehenda

Bs

eorum alimenta

quz fervitutes parangarie vo-

AO

cabantur

IpEM Confítantius eam immunita-

TRl

tem ita explicavit, ut folum ad eos Clericos

nl

pertinere videretur, qui przcife haberent con-

Attos j

gruam fuftentationem; non vero ad eos, qui

PUR

mercatorum tabule immatricati effent , aut qui

T0l W

amplas

l hTm

DE LEGIBUS.

IIS

TT

amplas poffefliones haberent.

Sic enim l. c. 1.

M

[j

15. fcribit* Clericiita à fordidis uneribus debent im-

wip

'lls

a'w

smunes atque à collatione pre[Zari , fi exiguis admodum

mercimoniis tenuem fibi oi&tum ve[titumque conquirent.

f

[

M

Reliqui autem , quorum nomina negotiatorum snatricu-

la comprebendit eo tepore, quo collatio celebrata efQ,

fjj

negotiatorum munia & penfitationes agnofcant.

Quip-

Jri

d

pe pofinodum f& Clericorum cotibus aggregarant. — De

dri

bis fane Clericis, qui predia po[Jident , fublimis autbo-

:]

L)

vitas una non folum eos aliena juga ( onera feu extra-

[

u

X I

l

ordinarias fervitutes ) nequaquam flatuet excufare,

Ut

ln

fed etiam bis , que ipfi po[fident , eosdem ad penfitanda

fifcalia perurgeri.

Univerfos namque Clericos , po[Je[-

T

fores duntaxat , provinciales penfitationes fiftalium. ve-

7

L]

u

T

cogno/cere jubemus.

Maximecum Epi/copi probaverint,

L

id maxime jufle convoenire, ut preter ea juga €9. pro-

;

fejfionem , que ad Ecclefiam pertinet , ad univer[a mu-

ul

mia fuflinenda translationesque faciendas omnes. Clerici

IN

M

(ampla bona, ultra fuftenrationem congruam,

& confervandum decorem Ecclefie ) debeant ad-

tineri.

Hanc legem fanxit Conftantius poft Con-

cilium Ariminenfe; paulo tamen ante obitum

[

Wt t

promulgavit aliam legem , qua omnes fui impe-

rii Clericos, etiam qui in vicis & caftris mini-

j us

j um

ftrarent, ab oneribus perfonalibus & extraor-

gt

dinariis abfolvit, hanc fubjiciens rationem: fci-

"

entes, magis religionibus, quam officiis & la-

u

t

hn

bore corporis vel fudore noftram rempublicam

contineri.

j «

3. CumJuL 1ANvs Apoftata eas Clericorum

| 4

li

immunitates tolleret, eas VALENTINIANUS

Imperator ftatim in eum ftatum reftituit, quem

(fiU

habuerant per ultimam Conftantii legem prefa-

At

D. Amort. Tratt. de Legibus.

H

tam,

D

TRACTATUS

114

j i

tam, paulo ante ejus obitum editam. — Nam l.c.

j

]. 18. ait: Quam ultimo tempore divi Conftan-

g hn

tii fententiam fuiffe claruerit, valeat.

lNec ea

] qui plus /

in affimilatione aliqua convalefcant, que tunc

jin Dut

decreta vel facta funt, cum Paganorum animi

ff v

P Put

(Juliani Apoftate & ei adhzrentium ) contra

jn

u

fan&iffimam legem quibusdam fünt depravatio-

L

4l

fi

yw p

nibus excitati.

us "7

4. GnaTIANUS Imperator l. c. 1. 24. Om-

1 SMV

nes Clericos perinde, ac qui primi funt, perfo-

u (niu

S.

"

nalium munerum expertes effe precipimus.

quit

.mügri;

TnuroposiusM.lc.l.26. Cuflodes Ecclefiarum

jl d)

RUA

vel fanttorum locorum , hoc eft, Clericos deftina-

r

tos ad canendas diu no&uque laudes, prout

i

|

BrLaAwcHiNUs occafione cuffodum Clericorum,

ai d (

i

.gri

!

2

M

quosLro Papa ad fepulchrum Petri & Pauli

LL

n

[

collocavit, explicat, in eadem immunitate con-

N

]

firmavit addita hac ratione : Quis enim capite cen-

atv

j

Jüs patiatur e[Je devin&tos , quos nece[Jario intelligit fu-

Dras1,

pra memorato obfequio mancipatos ?

TTR

S. VALEN TINIANUS III. Imperator l. c. l.

tUl n

36. Quicunque Catbolice Religionis Clerici intra eum

modum , unde vi&tus, emendi vendendique ufum lege

tl Ari

Ii[ilh]f, Átet

prefinitum exercent , ab auraria penfione babeantur in-

nunes.

Zb iis quoque , quos à publici laboris a&u g

Lb i

Án

gradus Clericatus &? quod minus efl, fan&tior vita de-

At ol

4 g

fendit , precipimus temperari ; ne videlicet ab iis

auraria penfio exigatur.

Loquitur hocloco Im-

3167

&U O (

perator de Clericis feu Camonicis, proprietati bono-

vum venunciantibus, hoc eft, iis, qui abdicatis

d n

ij

A

omnibus bonis temporalibus fe&tabantur in vita

bu: (

communi velprivata paupertatem Evangelicam.

6"1)

il

l. |

De his enim $. AMBROosiUs Epift. 1. dixerat:

W

4 CW

d

INon

DE LEGIBUS.

115

J

INon, folount. tributum , quibus portio Deus efl. — Ergo

Jo*'ïlüut

mibil debeo Cefari, quia nibil bujus mundi. babeo.

INi-

»

N

bil debuit Petrus , nihil Zdpo[loli mei, non debebat (Pau-

d

lus,) qui plus predicabat.

JNon. debebat filius Dei ,

L

non debebat Petrus, in adoptionem ( filiorum Dei )

ii

lr

ad[citus à Patre.

Sed ne fcandalizentur , inquit, vc-

lu

IIl

a

de ad mare. é9.

IpEM in Evang. Luce Hom. 9.

Si tu vis non e[Je obnoxius Cefari, noli babere, que

TAT

mundi funt.

Sed fi babes divitias, obnoxius es Ce-

li

fari.

Si vis regi nibil debere terreno, velinque omnia

N

E

é&g f[equere. Cbriflum.

Ex his omnibus elicitur,

w:

|

i

immunitatem Clericorum circa perfonas & congruam

Cf'm

hn

füfientationem etffe juris naturalis & divini, ac

M

confequenter, Czfarem, regem, aut principem,

"f

LU

fi quoad ifta Clericos onerant, non agere tan-

hr ul

quam JAegislatores, aut ex officio fupremi muneris,

N

fed ufurpatione & abufu per[onali fupreme potefta-

W

tis, in hoc prefenti fzculo & futuro exempla-

riter vindicandis à Deo.

DicEs r.

Imperatores etiam boni fübje-

"

cerunt Clericos capitationi.

Ergo non funt ju-

]

re naturali exempti à jurisdidione principum.

3-

ym i

dnt. prob.

Arcadius & Honorius Imperatores

laudatiffimi, licet Clericis confirmaverint im-

junir

munitates alias perfonales à prioribus Impera-

toribus conceffas, tamen eos fubjecerunt capi-

tationi.

Nam prout habetur in Codice Theo-

dofiano:L. 16. 41.9..1.29, 305352 * A RP ADIDUMS

jufit, ut omnes Clerici Ecclefiarum ruris, vi.

j

!l

corum, & Oratoriorum, fubeffent ordinariis

T

exactionibus : Ut proprie capitationis onus ac farci-

nam recogno[cant.

Et ibidem HoNwon us l. 40o.

JNibil preter Canonicam illationem , quod advéntitie

|

H 2

]

h

nece[-

I16

TRACTATUS

" gt

nece[Jitatis [arcina vepentina depopo[cerit , ( Clerico-

rum) funtionibus ad[cribatur.

Item T HEODo-

E a

srUsJuniorl.c. L. 11. T. r.1. 33. folam Ecclefiam

"Theffalonicenfem à capitatione exemit : The[fa-

quo jmm

dpsp o

lonicenfis Ecclefia civitatis excepta , ita tamen ut aperte

quiatt

fciat , proprie tantum capitationis modum beneficio inei

muminis fübleoanduin.

g mure

RESPONDEO.

Diftinguendum effe inter tem-

n cir:; fi

pora & perfonas. . Clerici erant fübje&ti capita-

s

r r ag

tioni, quo tempore illis adhuc licitum erat ex-

ercere negotiationem , feu mercaturam, atque

pl

immatriculari tabule mercatorum. Concedo. Quo

ia

temp ore hoc illis non amplius eratlicitum , nego.

od

Nam tempore Arcadii & Honorii & Theodofii

j;enfomm&

s i

Junioris nondum Clericis fuerat per leges Impe-

ratorias interdicta negotiatio, prout ex fupe-

g

Primus eam liber-

vt

rius addu&tistextibus patet.

a

tatem indefinitam Valentinianus IIL. fuftulit, ac

lst

uem f

Clericis nullam aliam negotiationem, nifi qux

ad parandum neceffarium victum ac veftitum

a. (

requiritur, indulfit, fimul] tamen etiam capita-

Monelta

tionem feu aurariam penfionem fuftulit, mani-

ER

fefto indicio, ipfummet Imperatorem agnovif-

s I OU

z

uv

fe, repugnare juri naturali ac divino, fi exiga-

tur capitatio feu auraria penfio à Clericis pr-

dilem

cife preditis congrua fuftentatione ex collatio-

i.

ne populi feu bonis Ecclefia:.

Novella 12. Va-

Dicns s

lentinianus fic habet: Jubenus, ut Clerici nibil

ol

prorfus negotiationis exerceant , fi velint negotiari , [ci-

t itnuiy

ant, fe judicibus fubdites, Clericorum privilegio non

altn,

muniri.

ï';öüä ;

DricEs 2. Etiamfi nonnulli Imperatores

vel Reges concefferint Clericis immunitatem

&tlifema

a,

quoad

DE LEGIBUS.

I1I7

1

l'ü

j

quoad perfonam & honeftam fuftentationem,

non fequitur, eam à fuccefforibus non poffe re-

Hl

l

MR

vocari, aut eam effe juris naturalis, ita ut re-

vocatio immunitatis fit invalida.

L

REsPONDEO.

Dift. Non fequitur, eam

Mdly

immunitatem eífe irrevocabilem, fi declaratio

legis naturalis dubiz fpecificativa feu determi-

d

l

nativa circa res aut perfonas Deo dicatas perti-

d

ff

neat ad arbitrium vel judicium poteftatis fzcu-

'h

Fka

laris. tr. fi tantum fpectet ad judicium poteftatis

i

Ecclefiaftice. n. Suppono, quod Chriftus per

3?

inftitutionem Sacrorum Ordinum & Hierarchiz

n (

!f p

Ecclefiafticze diviferit Jus facrorum à poteftate

Imperatorum & Regum, qua talium. Hoc prin-

1]

A

hl

l;

cipio femel pofito, quod nullus Catholicorum

1l

negare poteft, per fe fequitur, etiam judicium,

Eal

ac determinationem legis naturalis circa res aut

i

perfonas Ecclefiafticas potius pertinere ad pote-

ftatem Ecclefiafticam, quam ad poteftatem fie-

cularem. Cum ergoimmunitas quoad perfonas

17

& honefítatem fuftentationis Clericorum fuerit

NU

determinanda à poteftate Ecclefiaftica, fignum

ia us

eft, eam potius fuitfe agnitam ab Imperatoribus,

itb, li

quam conce[/am. Siautem ab iis NON CONCES-

s

SA, fed AGNIT A folum eft; ab iis revocari non

m

poteft.

DIEGES3:

SS. D. N. Benedi&us XIV. in

Nove'üz:;.:»

j

y, i

(r

l. 7. de Synodo C. 35. videtur agnofcere , folam

eam immunitatem effe jure naturali ac divino

n

immobilem, atque independentem ab Impera-

toribus, que pertinet ad jus facrorum ; fedho-

nefta fuftentatio Clerici non pertinet ad jus fa-

mllh'

crorum.

0

A

Hs

RE-

118

TRACTATUS

o

RrEzsPONDEO; poteftatem determinandile-

h

gem naturalem dubiam, circa res aut perfonas

s dul

"

dicatas Deo prafuppofita divifione poteftatis

:m SUPPhG

Ecclefiaftice à poteftate feculari fa&ta à Chri-

iopceit

fto, effe rem pure fpiritualem; adeoque eam

JJj bl

pertinere ad jus facrorum.

Íta non obícure fe-

qur w

metipfüm SS. D. N. Benedi&tus XIV. l. c. n.2.

jia d

& 12. explicat his verbis: Principem locum obti-

)i

nent caufe, que ver[antur circa ves mere fpirituales,

iib

quit i

puta circa fidem , facramenta , religionem [eu cultum

m

divinum quas in folo foro EcclefiafTico e[fe pertrattandas,

i, h

nullus Catbolicorum ambigit.

Epifcopus ad boc primo

1

intendat , me prirceps facularis fibi unquam arroget. jus

nig n

jfacrorum , boc efd, me im ullo rerum eventu fe immi-

J

Jteat in caufis primi generis, mere fcilicet [piritualibus

€y Ecclefiafticis.

Cum ergo res & perfone confe-

,,,,,

MUU

)

]

crate Deo pertineant ad religionem feu cultum

n

|

divinum, confequitur earum confervationem

p

"

a

|

j

honeftam incumbere dire&te quoad fpecificatio-

1m, 0 )

nem ad poteftatem Ecclefiafticam, licet quoad

At e n

executionem congruam pertineat ad poteftatem

u Pa

fecularem, nifi etiam quoad hoc in Conciliis

Generalibus vel alia occafione precefferint fo-

LT

lennia concordata inter Sacerdotium & Impe-

rium, quibus facto aut ufurpatione particula-

rium principum przjudicari non poteft. Hinc

T

fi aliquando per concordata exprefía vel tacita

Parochis, vel Beneficiatis precife pro congrua

jmum

Vfntis]e

fuftentatione aflignata eft ex bonis Ecclefiafticis

portio, annuentibus principibus, etiamfi con-

lieoyy

fiftat in agris & fundis, ea à fuccefforibus one-

AU p

ribus realibus nec licite nec valide diminui pot-

0d, qi

eft fine fpeciali conceffione Summi Pontificis,

in, dj

& fpe-

DE LF.GIBXUc

IIQ

i dF'næ

& fpeciali cognitione caufz per delegationem

[

Apoftolicam. Si enim ea circumftantia onera-

tionis circa fuftentationem Clericorum congru-

j

Uif j Ch

am in Supplicatione filentio fuppreffa fuerit,

Wm,l;

breptitia cenfenda erit.

ipfa conceflio eatenus fu

anon*, n]

Quod fi nihilominus fuftentatio congrua Clerici

ij

Oneretur exa&ionibus iniquis, nulla quidem

[l .12

violentia fe licebit opponere, locum tamen ha-

n

bebit illud D. Ambrofii Epifta2. Agri Ecclefie

folvunt tributum. — Si agros defiderat, Imperator, po-

tefLatem

babet vindicandorum. — ]INemo noftrum interve-

nit. Poteft pauperibus collatio populi redundare.

INon

V

faciant de agris ino

idiam , tollant eos , fi libitum eft.

Non donat

h

lmperatori mon dono , f[ed mon mego.

Ambrofius rapienti, quod ex largitione anterio-

l

i

rum Principum ex bonis allodialibus vel eman-

,r.siï»ït?lïi

"1

Y

cipatis Deieft. Videant autem ejusmodi Prin-

M N WL

cip

es; an iis donet ea füua bona Deus, qui in

ordine ad fuum cu

Itum, fuo & fuorum San&o-

rum, non profanorum judicio congruentem ,

habet ex bonis temporalibus jus naturale anticipa-

tum ad Principem, unde regulandum eft jus matu-

J n

f

ii

vale Principis ad fabditum,

nilr

l

$. VI.

L

d

- De promulgatione .Legum.

&t

vmRITUR 1. Àn promulgatio fit de ef-

um

fentia legis ?

RESPONDEO I.

Promulgatio in voto, feu

boniciqi.'

]s

propofitum promulgandi , eft de effentia legis.

j

Ratio eft, quia Legislator non poteft habere

Ti

animum, obligandi fubditos ad legem, nifi fi-

mu

y

4

I20

TRACTATUS

mul habeat animum, illis aperiendi fuam men-

p n

L

tem obligandi.

^

RESPONDEO 2.

Promulgatio im re, feu

d

l

(qui

lvly,*::

nitUS,

aCualis, non eft de effentia legis in atiu primo

gt

fpe&tata.

Ratio eft, quia prius eft, exiftere le-

gem, quam promulgari.

JPOMBC |

m prom

REsPONDEOS. Promulgatio a&ualis per-

tinet ad effentiam obligationis legalis im attu fe-

a

, U

cundo fpe&tate.

Ratio eft; quia non poteft dari

obligatio legum in a&tu fecundo fine a&uali ea-

gens:

rum promulgatione.

Caeterum an promulgatio

E

a&ualis pertineat ad effentiam obligationis lega-

RT (

lis in actu fecundo per modum partis vel per

[

m

modum cenditionis in Theologia Morali non va-

cat examinare.

4

l

IT dl

T

Y

QUXERITUR 2. Quali"s requiratur promul-

gatio legis ?

25

uv

RESPONDEO.

Ad obligationem legum in

W

a&u fecundo requiritur promulgatio proxime fuffi-

!

V

I

/

ciens ad: boc , ut lex po[ft commode venire in motitiam

ttDron)

:

fingulorum ,. ad quos dirigitur intentio legis.

TT2

f

j

Dixrz primo, proxime faufficiens.

Si enim v.

tm i.

g. Imperator Auguftus condat coram tribus fuis

teufti)

aulicis legem ; eum reum mortis fore, qui pro-

TT

[

ximo abitulerit dimidium argenteum, aut rem

Vi

ejusdem valoris, ftulti potius quam legislatoris

: lj

partes ageret, nifi legem adeo feveram juberet

p

Ti

promulgari in fingulis fui Imperii provinciis &

d

urbibus. Quamvis enim promulgatio coraim tri-

)u

bus aulicis fa&ta abfolute ac potentia faltem vemota

gu

poffet venire in omnium notitiam, ea tamen

li?ïIIEXïü

a

promulgatio non eft de fe idonea ad prudenter

U

fperandam omnium notitiam.

Dixr

'HEg;*Su i

D'E-L:EGIBU-S.

I9I

erïendlfugm

[

Drixi fecundo, ad quos dirigitur intentio legis,

Poteft enim contingere , quod Legislator legem

ii h

fuam dirigat folum ad judices tribunalium aut

| ieg

'*515'1)»1»'

L

magiftratus, ut in caufis criminalibus vel civili-

bd

N

Yal

bus judicent conformiter adlegem, v.g. ut fu-

res pofthac damnent ad lapicidinas, quin. eam

FO

L

[

legem promulgent populo; :vel poteít Legisla-

tor à fualege eximere certum genus'hominum,

IU NU

v. g. Clericorum, peregrinorum, advenarum,

h inedtis

juvenum &c. ad quos nolit dirigere füam inten-

iE DI

tionem.

RzsPONSIO fic explicata PROBATUR ex

ipfa natura legis, qus eft ordinatio rationis ad bo-

| AUJ. 1]

Vl

]

num commune, — Ordinatio autem obligatoria fub.

ditorum rationabilis effe nequit, nifi intenda-

um

tur, procuretur, & prudenter fperetur notitia

legis in iis, ad quos dirigitur intentio Legisla-

toris.

QUXERITUR 3.

Qualis requiratur & fuffi-

"1]

ciat promulgatio circa leges naturales?

RrzsPoNDEO. Adobligationem legum na-

turalium in actu fecundo requiritur & füfficit

L

(

promulgatio, qusfit per teftimonium conícien-

T

tie proprie de verifimiliori exiftentia legis na-

qenm, ul

turaliss . Major autem verifimilitudo , feu credi-

vt

qu

M

bilitas legis naturalis habetur, quando homo

J

per lumen proprium rationis manifefte agnofcit,

credibilius effe, quod lex detur, & fi ferendum

p 90*

j

!0"

prudens judicium dire&tum de exiftentia vel non

exiftentia legis, fe potus judicaturum , quod

OAEUAD,

detur exiftentia legis. Vel, ubi homo proprio

p

lumine rationis anceps feu dubius eft de exiíten-

tialegis, ita ut in neutram partem propendeat

J

5

judi-

122

TRACTATUS

judicium rationis, reperiri poterit verifimilitu-

i i

do feu credibilitas evidenter major de exiíten-

0i neq*?*(

tia vel non exiftentia legis, fi pro ea ftet judi-

od

cium Do&orum plerorumque, pietate, fcien-

g

tia, & authoritate illuftrium.

3b experi

Dixri PRrMO, Dottorum plerorumque. Cum

ul

enim Deus fit providus; condendo pro homi-

averdic

Mi

udti

nibus legem naturalem, tenetur nature huma-

nz conferre tantum lumen , & talem inftin&um

Coni

naturz, quibus mediantibus lex in fingulorum

Ditn

notitiam venire poffit.

Hoc autem non contin-

ammustb

geret, nifi illud lumen & inftin&us nature fal-

Td

tem à fubje&is optime difpofitis , qualia funt

Wf

Do&ores pietate & fcientia illuftres, advertilu-

T

!l

sz

culentius, & quodammodo fenfibilius percipi

poffent.

DAR

Drixi sECUNDO, autboritate illuftrium. Hoc

t

ipfum enim pertinet ad officium providentie di-

Qiamx

ving, ut eos in authoritate, ac velut in cande-

prnipto

labro Ecclefize conftituat, perquos intendit no-

Tnipoyi

titiam legum eternarum venire ad fingulos.

Tititim j

REzsPoNsrO ficexplicata PRoBATUR. De-

tf e

us vi fu:& providentie ad banc promulgationem

t verfmi

tenetur, utlex fiat credibilior à fingulis; & ad

20 lm

majorem promulgationem, ut exiítentia legis

ü r M

fingulis fiat moraliter certa, non tenetur, Er-

go requiritur & fufficit circa leges naturales ea

ftnlg

KOT

promulgatio, que fic in mente plerorumque

Do&orum, pietate, fcientia, & authoritate il-

Q tf

tlann ]

luftrium.

ZInt. q. 1. m. patet, quia etiam in hu-

manis Dominus non prudenter obligaret famu-

Vr t

* atf

lum ad fequendas fuas voluntates, nifi qua pro-

babilius feu credibilius dantur.

ls j

Idem ant. 4. 2. 1n.

pro-

DE LEGIBUS.

My

123

ij

ma]u

probatur partim megative , quia illa obligatio Dei

: þmfifæ[ h

probari nequit, partim pofiive, quia de fac&to

Deus etiam in materia religionis obligat ad eli-

1! P hfm

gendam religionem evidenter credibiliorem ; &

quia ab experientia conftat, circa plurimas le-

Átry. [

ges naturales nullam dari moralem certitudinem,

ltl

M

quin verofimile fit, Deum fpectare transgreflio-

nem fuarum legum indifferenter.

taf.em il

ConorLARIUuM. Hincfequitur; circale-

41 üngw

ges naturales femper fequendam effe fententiam

m D0n

TAU i

communem Doctorum pietate fcientia & autho-

ritate infignium; nec effe licitum , ab ea com-

li

il

muni fententia talium Doc&torum recedere pre-

cife ob probabilem fententiam quorundam Do-

i

1j

du p

&orum nec pietate, nec fcientia, nec authori-

tate illuftrium, nifi ubi determinatio legis natu-

ralis pertinet ad legem pofitivam.

QuzRiTURA4. Querequiratur & füfficiat

promulgatio circa leges divinas ?

RESPONDEO.

Circa obligationem legum

divinarum in a&u fecundo requiritur & fufficit

]

promulgatio per teftimonium confcienti? pro-

Mi

Quampri-

prie de verifimiliori exiftentia legis.

mum enim homo confideratis omnibus judicat,

il

potius dari legem quam non dari, obligatur ad

us

obfervantiam legis.

PROBATUR.

Deus nec tenetur nec folet

r d

homini conferre moralem certitudinem de exi-

g p

at

ftentia fuarum legum.

Ergo, cum non poffit

prudenter non velle obfervantiam fuarum le-

Y1

g

gum, manifeftum eft, eum velle, ut homo ob-

m[ex1 !

fervet fuas leges pofita majori credibilitate de

r

Ó

exiftentia legum.

Cos-

I24

TRACTATUS

t Cm

"t

CONFIRMATUR.

Deus obligat ad ample-

n

d

&endam Religionem evidenter credibiliorem.

AUS, Vel ]

Ergo etiam obligat ad fequendam legem eviden-

ter credibiliorem. C.prob. Eft par ratio circa le-

s a

gem fe&ande religionis diving, & fe&ande le-

s]gem v

doms )

gis divine ; imo cum fit minor difficultas in execu-

tione aliarum particularium legum divinarum,

d

g

quam in receptione Religionis credibilioris, vi-

QL

detur etiam major ratio przcipiendi obfervan-

Qrm

tiam legis evidenter credibilioris, quam obfer-

p

vantiam religionis credibilioris.

Jam d

r

ConoLLARivM. Hinc fequitur, circa le-

VDEORRU

ges divinas nunquam elfe licitum recedere à

ff

communi fententia Do&torum pietate , fcientia,

[*tol

u

)

")

Qu

& authoritate potiorum, nifi, ubi determina-

tio legis divinz pertinet ad legem pofitivam.

tet, i

Hec enim ficut nova lege, ita nova confuetu-

int v

dine legitima, occafionata per novum fenfum

EEE

Do&orum, variari poteft.

10 e D

Qualisrequiratur promul-

Inony)

QUJERITUR 5.

gatio circa leges pofitivas ?

Vriti d

REsPONDEO.

etdün j

Ad obligationem legis po-

fitivie in a&u fecundo requiritur & fufficit pro-

100 cofi

mulgatio per teftimonium confcientiz propriz

:TSOPOS; Ergo

de verifimiliori intentione Legislatoris.

Cum

EU

enim Legislator humanus ad inducendam obli-

0 fmm

gationem in fübditis pro diverfitate legum pof-

Atb

fit exigere diverfam promulgationem, unice ad

RI j

intentionem Legislatoris refpiciendum eft. Sic

qrij

il

4

w

enim poteft Legislator velle, ut, ubi neceffitas

Di

FJU:W[ :

boni publici pofcit, quilibet teneatur obfervare

I [

legem, quamprimum habuerit notitiam priva-

"

L baäer

!

tam legis, vel fi fuerit promulgata folum in me-

'ï";'-fiis, (ii

tropoli

j

DKE LEGIBUS.

»

195

ii

gl

lo

1

If

i

tropoli cujusque provincie, vel fi in fingulis

t

At

urbibus, vel in fingulis pagis, vel in fingulis

domibus, vel in fingulis familiis ejusdem domus,

ltss

Sic enim novi, anno 1749. ultimo die Decem-

j

bris legem veftiariam in fingulis familiis cujusli-

bet domus Monachii, ubi tunc verfàbar, pro-

Pal

Qu a

S(fe

mulgatam effe.

UERITURÓ. AnlegesEcclefiaftice Sum-

m

morum Pontificum, promulgate Romz, ante

*

N

o:m, qut i

promulgationem in fingulis dicecefibus obligent

totam Ecclefiam ?

AUL MM

mufmr t

RESPONDEO I.

Id unice dependere ab in-

AU L

tentioneSummorum Pontificum.

Si enim Pon-

tifex ex motivis graviffimis velit obligare omnes

T

J

fideles, quamprimum in eorum notitiam lex de-

MU

V

É

venerit, etiamfi in dicecefibus & parochiis non

A

I

d»!

fuerit promulgata, ad obligationem ejusmodi

gt

legis in a&u fecundo non requiritur promulga-

tio per Epifcopos.

[D PROBATUR.

Urbanus VIIi. in Bulla:

In eminenti, a&u obligavit omnes fideles ad non

M

fcribendum in materia de auxiliis gratiz, etiamfi

hec ejus conftitutio non fuerit promulgata per

Epifcopos; Ergo dependet ab intentione Sum-

morum Pontificum fic obligare fideles ad obfer-

i

WU

vantiam füarum legum. mt. prob. In prafata

:

Bulla fic habetur : Ut prefentes nofire Littere in

omnium notitiam deducantur ,. mec illarum ignorantia ab

J

p

J

P

aliquo allegari: poffit , volumus prafentes Litteras (in

U

l

Urbe) pubiicari & affgi, publicationemque bujusmodi

in omnibus, & quoad omnia fuffcere, & pro folemni

&

ac legitima baberi ; mec aliam publicationem in Regnis,

Provinciis , Civitatibus , Oppidis , & locis requiri aut

j

exfpe-

|

126

TRACTATUS

,ai

ex[pettari debere , omnesque & [ingulos perinde ar&tare

& afficere , ac [i unicuique mominatim ac per/onaliter

MWW

at d

intimate atque prefentate fuifJent.

RESPONDEO 2.

Utrum Pontifex ad ob-

gl

du

fervantiam fue legis velit obligari in a&tu fe-

cundo fideles & notitia privata promulgationis

agl

QAM

Romane, etiamfi lex in Provinciis ac Diccefi-

1

du fenrd

bus non fuerit promulgata, defumi debet r. ex

tenore Bulle. 2. ex fubje&ta materia legis. 3.ex

1 afTer;::J,

Hec re-

DT

u

fine, neceffitate, ac gravitate legis.

fponfio patebit ex adducendis exemplis.

Hinc

)

]

REzsPONDEO 3.

Pontifex prefumendus eft

od

1

obfervantiam legis velle obligare in a&tu fecun-

ii fu!þesf;ff

do omnes fideles ex notitia privata promulga-

wíz l

tionis Romane, etiamfi lex in provinciis ac

tl

Diccefibus non fuerit promulgata in fequenti-

um g d

bus cafibus.

vt n

PRIMO.

Quando Pontifex in Bulla aut De-

at qua

creto explicite exprimit, prout expreflit Urba-

Ti o cn

nus VIII: ad inducendam obligationem non ef-

10l vtl d

fe expectandam aliam promulgationem in Pro-

tht lf

vinciis ac Digecefibus.

(Utrro

SECUNDO.

Quando id Pontifex przecipit

nf

l

per terminos equivalentes , afferendo obligatio-

g li

nem fub hac forma in multis Bullis contenta.

ts at

Volumus bas litteras affigi £2 publicari (in Urbe in

sæ'utäcienter;

locis confuetis, ) ficque publicatas & affixas omnes

tb n

69 fingulos, quos ille concernunt, perinde arttare C9

E-

ien

afficere , ac fi unicuique eorum nominatim & perfonaliter

] hgarm Tir

]

intimate fuifJent.

W

!

j

1

[

TznrTr0, Quando Pontifex in Bulla Ordi-

t b

l

tlj

nariis locorum expreffe precipit| promulgatio-

Pmo. Qu

nem legis, nec apparet ulla rationabilis caufa,

"At

que

DE LEGIBUS,

127

Vi

qux Ordinarium movere potuerit ad füfpenden-

2 T

ho

Ratio eft; quia in tali

dam promulgationem.

hi

!

cafu conftat de feria voluntate Pontificis, omnes

(

jj

lii

obligandi ad legem ; quam füam intentionem

l

tam efficacem Legislator non cenfetur velle fruftra-

! s

]

"

It

ri per negligentiam manifeftam Ordinarii.

QUARTO.

Quando Pontifex obligationi

Áini d

in aétu fecundo inchoande ponitmoram & diem:

i:en"a

i, d

v.g. afferendo, ut lex Romanos obliget poff

quindecim dies , 1talos poft tresmenfes, Ultramonta-

3

nos fo/? otto menfes; vel annum: nec apparet ra-

C

H*?J:':

tionabilis caufa, que Ordinarios movere potu-

i

DO

erit à fufpenfione ulteriore promulgationis au-

(LUTIT:

thenticz.

Ratio eft, quia etiam in hoc cafu

j

IV

K

prezfumendus eft Pontifex habere intentionem

TE

efficacem €? abfolutam urgendi univerfaliter ac uni-

formiter legem ofita fola notorietate publica,

N

r

atj

aut folum prefumpta, quam intentionem tam fe-

riam non cenfetur velle fruftrari ex negligentia

M M

i M

unius vel alterius Ordinarii impedientis, vel

bthm

minuentis notorietatem publicam legis.

uando Bulla Pontificia non

"

UINTO.

g

eft con[litutiva legis nove , fed declarativa legis jam

quigi

conftitute v.g. legis naturalis, vel legis divin&,

J

&

d

vel alterius anterioris legis Ecclefiaftice, jam

n

prius fufficienter promulgate.

Ratio eft; quia

M

'v

hoc modo inftru&us de genuino fenfu legis an-

terioris, ad eandem obfíervandam füb modo

D

[

j d

non obligatur vi nove legis, aut declarationis,

fed vi prioris legis per authenticam interpreta-

i

a

j

tionem Summi Pontificis explicatam.

SExTO. Quando Bulla Pontificia ftatuit poe-

j

y

i

nam ÉExcommunicationis , Sufpenfionis , Irre-

RD

gula-

128

TRACTATUS

jl qu.ia

gularitatis, vel inhabilitatis ipfo facto incurren-

dz in actum jam aliunde lege naturali, divina,

quuc a

Ratio

jj at

aut Ecclefiaftica graviter prohibitum.

eít, quia adje&tio poene Ecclefiaftice ad actum

Í qü] hibett

Yoxo. |

jam aliunde graviter prohibitum proprie non

eít novalex precedens actum , fed effe&tus con:

daibunt [0:'1

!

fequens a&um peccaminofuüm, confiftens in pri-

, Mi

vatione peccatori indebitz gratie.

Excommu-

e ob

W

TE

nicatio enim privat communibus fuffragiis Ec-

nexum

^

clefie, Sufpenfio privat permiffione habituali ad

qmem a.*::y* i

exercitium ordinum, Irregularitas privat facul-

wnitic i

ao

tate recipiendi ordines; inhabilitas ad oflicia vel

gradus Ecclefiafticos privat jurisdi&tione vel mif-

ia

[

fione ad dire&ionem fidelium.

Ha omnes gra-

aiakia!

tie, cum unice dependeant à poteftate Eccle-

N

j ab

fiaftica, etiam tolli poffunt ab eo, qui violat

DEU

Qd

leges aliunde fufficienter promulgatas.

gn, ia

"

SEtPTIM O.

Quando Bulle Pontificie funt

potyrpd

revocatorie gratiarum dependenuum in foro

j od

interno à fola voluntate Summorum Pontifi

todgeken

cum: v. g. quando funt revocatorie Indulgen-

tttorit d

tiarum, vel jurisdi&ionis pro abfolutione poeni-

W r

tentium v.g. complicum in deli&o.

Ratio eft,

r

H

quia ejusmodi gratiz abfolute tolli poffunt etiam

T;!e; t

ignorantibus difpofitionem novam. Ergo mul-

*iieni

to magis convenienter tollunturab iis, qui no-

Weetie.

v& difpofitionis habent privatam notitiam-

Hünui (j

OcTAvo.

Quaado Bulle Pontificiz irri-

REO

tant a&tus vel contra&tus, quorum valor unice

ab

dependet à poteftate Ecclefiaftica; v.g. dum ir-

UMVT

ritantur promiffio fponíalitia ex metu, collatio

Tnplierd

beneficiorum obtentorum Simoniace, aliena-

tio bonorum Ecclefiafticorum fine folennitate.

"iternon

l

S*Vünt! k

Ratio

l V

'DE LEGIBUS.

129

blii

lt

Ratio eft ; quia conferens valorem a&tui poteft

W

eum tollere etiam ab ignorante ex motivo boni

:

Ái

publici; ergo etiam convenienter eum tollit ab

Lüg

N

iis, qui habent privatam notitiam legis.

li

NoNwno.

Quando Bulle Pontificie precife

Qf

prefcribunt formam judicialem pro a&u exter-

']P

no.

Ratio eft, quia, cum omnis actio humana

ia L]

i [ u'L'

tacite fubordinetur difpofitioni legum quoad fo-

rum externum, ad incurrendam eam fübordina-

[ h

tionem ac&uum ad novas leges non requiritur

pr;t';fi;.

cognitio legis.

RzsPONDEO. 4. Pontifex non eft pre-

MVE Id

lh

fumendus obligare in a&u fecundo ad obfer-

vantiam legis in Provincia vel Diccefinon pro-

N

mulgatz, quando ex obfervantia paucorum ti-

«

moratorum , ex notitia privata obfervantium

?ai D

legem, nafceretur magna perturbatio vel aliud

i

[L

Ratio eft , quia

grave prejudicium Ecclefiz.

lex eft ordinatio rationis ad bonum commune.

m

JUd

Ergo leges fe non extendunt ad eas circumftan-

tias locorum & temporum , in quibus obligatio

p

legis potius prejudicaret bono communi Ec-

j Rng

Ü

clefiz.

j

Wt

'Tales autem circumftantie funt r. Si ex di-

( )

g

verfa adminiftratione Sacramentorum , przfer-

yàl, t

tim penitentie , nafceretur grave fcandalum ;

n

v.g. dum uni folicitatas obligant ad denuntian-

lt Pcnti;;f

dum; alii vero , qui tenent fententiam requi-

j n

rentium promulgationem Diccefanam, aut pro-

[i; *

vincialem , non obligant.

Dum uni perfeve-

g

rant complices abfolvere, quia in eorum Dice-

cefi heclex non eft promulgata, alii autem non

j ?

abfolvunt, &c.

Si enim omnis fpes inducendz

jl 'Ln

D. ZAmort. Tra&t. de Legibus.

I

uni-

|

130

TRACTATUS

uniformis obfervantise difpareat, per obfervan-

od

tiam timoratorum potius nafcitur fcandalum fi-

g promu

ial

delium, & bonorum facerdotum pro lege Zelan-

tium contemptus, vilipenfio, irrifio , ac fuga,

j ipor

9. Si ex obfervantia timora-

ij qud

idque fine fru&u.

torum privata, v. g. ex non le&ione librorum

prohibitorum , dum alii eos paffim legunt , eo

, u

quod non fit promulgata prohibitio, Zelatores

i, d

legis fiunt potius inutiles Ecclefiz, utpote con-

u, nl

4f

tempti ob rerum novarum ignorantiam.

Hinc

il a

aliud remedium aptius ad precavenda hec mala

Lal

non occurrit, nifi ut Summi Pontifices in fuis

NT

Conftitutionibus fevere urgeant promulgatio-

st

nem fuarum legum, velut faciant per fuos Nun-

finapia

tios ftatis temporibus celebrariSynodos Provin-

V dosttà

ciales , & Dicecefanas , in quibus ipfi Nuntii

ini, d

prefentes fint, & promulgent novas leges Pon-

sit tf

tificias, renovent antiquas.

Pro illuítratione

Df i

hujus materiz, & inconfirmationem mearum re-

D

fponfionum fubjiciam formularia legum , & con-

V lg

ftitutionum Papalium relate ad promulgationem.

^ a

I. UnnANus IV. 1262. in Bulla: ZTranfi-

IU5 d

turus , in qua ordinatur folennis proceffio in fe-

Séiupe

fto Corporis Chrifti , non folum eam infcribit

T DO

univerfis Epifcopis, fed etiam in fine addit : /n

d s g

virtute fantie obedientie mandamus , quatenus boc fe-

V Boong

flum faciatis per univer[as Ecclefias civitatum ve[irarum

€? Diccefium celebrari.

Wi

lg

/)

IL. JoaxNwzs 22; in Bulla : Gioriofam, in

qua jubet exterminari Se&am Fraticellorum , ex-

7: i

4

r

1f

preffe ponit hunc titulum : Patriarcbis , — ZArchie-

pifcopis, €9 Epifcopis , ac dile&lis filüis , ad quos Lit-

$

J

Is

]

tere ifie pervenerint.

Ergo ubi Summi Pontifices

vO-

um [

DE LEGIBUS.

13f

T

W

!

*j

volunt obligare omnes fideles etiam non inter-

[

veniente promulgatione Diccefana per ordina-

"

ld

Zf

y It

rios, id per ejusmodi terminos exprimunt.

)

[*

IIIl. IpgM in Bulla Canonizationis S. T io-

Md

M

MA£ AQUINATIS 1323. eam infcribit univerfis

M

Epifcopis , &? Pralatis, ad quos Litiere ifle peroene-

[

(in k

li

!j

W

rini, non univerfis fidelibus , necEpifcopis aut

Pralatis , ad quosillz Littere non pervenerint,

puta, in copia authentica.

Ergo, dum in fine

UraDUAg,

], [

NI

T

Bullz $. 22, addit : Hortamur mandantes, quatenus

n

boc feflum faciatis à *vefiris fubditis celebrari , fubdi-

A

il P

tos folum obligavit mediante promulgatione Epi-

fcoporum ac Prelatorum , ad quos Bulla fuerat

miffa in copia authentlca.

QD

IV,

BONlFACIUS IX

1390

in Bulla :

TE

Q

Supérni , confimiliter folum Zpifcopis &? Prelatis

mandat , ut per fingula$ Ecclefias fuarum cioitatum &

VMW«

tht

Dzæce/um faciant celebrari feftum Vifitationis B. Vir-

ginis.

"

M

V. IpeM in Bulla Canonizationis S. Birgit-

te ig91r. quam infcribit omnibus Epifcopis &

/, IN

hortamur in virtute obe-

Capitulis $. 54. dicit

rmeffm a

dientie injungentes, quatenus przfentes noftras

yenilti

Cleris & populis veftris folenniter publicantes

Vil

feftum hujus San&e faciatis celebrari.

WM'

VI. EtcEN1Us IV. Bullam Canonizatio-

mlmn.w

his S. Nicolai Tolentini 1447. infcribit. Univerfis

Chrifti fidelibus prafentes Litteras infpetturis , & $. 13.

) ün

fubjicit :

Univerfitatem veftram bortamur mandantes,

Ti

"E

ur quatenus quarto idus Septembris feflum. ejusdem. de-

srird

vote celebretis , & faczatzs ab omnibus celebrari.

VILE Pros lL

in Bulla Execrabilis , in qua

excommunicat appellantes ad futurum Conci-

Sunoi

N

]

-

[»)

lium

J

132

TRACTATUS

lium, in fine ait : Si quis contrafecerit à die publi-

"i

cationis prefentium in Cancellaria /Ipoflotica , poft duos

d ii

menfes ipfo fa&to ententiam execrationis incurrat.

jj n |

VHI. Ip£gw in Bulla : Cum ex Sacrorum , in

g p

quo Clericos male ad S. Ordines promotos fu-

fpendit, addit; Polumus, quod prefens Con[litutio

ilicorun/

(sf

in Romana Curia exiflentes pof? quindecim dies , abfen-

Les vero Italicos pof2 duos men[es ; alios vero ultramon-

m cr

p m

d

T

tanos po[l [ex menfes ab ipfius in. Cancellaria 4poftolica

m i

publicazione ligare incipiat.

Yil a

IX. Srx Tvs IV. in Bulla : gravenimis, ubi

excommunicat eos,

qui tenentes alterutram

pl

tit: (s

fententiam de Immaculata Conceptione D. Vir-

tl !-7.'1! p

ginis peccati mortalis aut herefis damnant, ad-

dit : ANe de preiniffis ignorantiam aliquando valeant al-

i N

"

,

legare , volumus , quod locorum ordinarii requifiti pre-

fantes litteras in. Ecclefüs confiflentibus in eorum civita-

W.

tibus & fuarum Diecefum , &? locis infignibus , dum

qodga

major ibi multitudo populi ad divina convenerit , fa-

[

ciant publicari.

ia r

X. IxNocENTIUS in Bulla, Offcii, 1491.

t

edita contra impedientes executionem citatio-

UuT

num, & aliorum mandatorum venientium à Cu-

rf

ria Romana, $. 5. addit: Ut bujusmodi Conflitu-

dj m

tjo & Statutum ad fingulorummotitiam deducantur , uni-

finian,

v

oerfis locorum Ordinariüis in virtute [antie obedientie

T m

LT

pracipimus & mandamus , quatenus [latutum & Con[ti-

tutionem bujusmodi im eorum Ecclefüs publicari fa-

V. ln

ciant.

t Conli

XI. Lzo X. in Bulla : Z4poflolici, ubi dam-

Vnie d

nateos, qui docent; fecundum Pbilofophiam verum

fbläenr d

]

e[fe , quod anime bominum fint mortales , &c..— $. s.

377

addit:

DE LEGIBUS.

133

EUR

addit : .Et bos canones per ordinarios locorum , ubi ge-

neralia fludia vigent , & Re&ores Univer[itatis , in

virtute S. obedientie publicari mandamus.

M

XII. InEw in Bulla: Superne , in Concilio:

L05

Lateranenfi pro reformatione Prelatorum Ec-

! W

clefiafticorum in toto orbe edita $. 43. addit :

Cuim. Con[litutiones bujusmodi: Ecclefiafticam difiiplinam

Q o

concernant , o[ficiales nofiros , quam alios , ubique loco-

i

:

/

J

27 .f,

rum commorantes illis ligari volumus po[l. duos menfes

ab earum publicatione,

XHIL. PAvrus IIL. in Bulla : Znitio, ubi

indicit futurum Concilium Tridentinum , $. 14.

dicit: Omnes, quos Littere noftre compre-

hendunt, poft fpatium duorum menfium à die

publicationis (Rom:e facta) volumus obligatos

AT

effe.

XIV. Privs IV. in Bulla : Dominii , ubi

promulgatur prohibitio legendi libros in Jndice

"Tridentini prohibitos $. 5. ait: Ut bec ad omnium

notitiam perveniant , mandamus , ut be littere in Ba-

l

ii

Il

l

fülica Vaticana, & Lateranenfi tunc ,. cum in eis popu-

lus congregari folet , vecitentur , & in loco olito Cam-

( CO

sj

pi Flore affgantur. — INos. enim per banc publicationem

& affixionem omnes & fingulos , qui bis Litteris com-

/

prebenduntur , poft tres menfes à die publicationis & af-

k

p

fixionis numerandos , volumus obligatos e[Je , ac fi ipfas-

met ille edite le&eque fuifJent.

&

XV. IpzM« in Bulla : Benedictus : confirma-

toria Concilii Tridentini dicit : Mendamus in vir-

1

tute fantke obedientie univerfis. Epifcopis & Pralatis ,

ut eadem decreia in. Ecclefüs fuis obfervent & à fubdi-

]i

Ut bec autem ad omnium

Gis fuis faciant ob[ervari.

n

3

noti-

M

pl

TRACTAT lIXS

134

notiiam peroeniant , mandamus , ut be littere in Ba-

u

fülica Faticana & Lateranenfi recitentur ,. & in Campo

"od

Flore affgantur , & in 4lma Urbe ad impreffionem

tradantur , quo comunodius per Chrifliani nominis pro-

"

anim, [

vincias C regna divu

Igari po[Wnt , &c. anno 1563.

7. Kal. Fzbr.

E*Jm du

IpEM vero in aliqua declaratione edita an-

gt

no I564. I5. Kal. Augufli fic habet : d aures

jpin

noftras pervenit , multose[Je , quidubitent , ex quo tem-

yi, tf

pore coeperint decreta Concilii Tridentini ad jus pofitivum

jILL

p

duntaxat [pettantia obligare , illa prefertim qua tempora

s

certa preflituunt ad. Provinciales , Diecefanafgue. Sy-

AUMU

Tyinn

nodus celebrandas , ad Sacros Ordines fufcipiendos , ad

veligionem profitendam , ad parochiales Exclefias , alia-

M

u

jf

que beneficia refignanda ,. & ad complures bujusmodi

LT

Pb

exequendas ordinationes , ac alias ommes ad jus pofiti-

vum tantum fpettantes.

JNos dtaque ,. ut oinnis contro-

D

D

verfia , dubitatioque tollatur , . wotu proprio eam vem ,

gt u

PROUT RATIONI,

]R

ET XQUITATI

a, d

convenire cenfaimus ,. duximus declarandam.,

Nam et-

imi, ij

fi ipfius Concilii Decreta à nobis confirmata fueruni fub

r ünt Á

Jinem ienfis Sranuarü, & ab eo etiam tempore apud

ftrm, t

banc [antam Sedem obferari coeperunt 5 quia tamen

non parum temporis in eis Rome emendate imprimendis

Jlmmaäm

"u

!

"p

nece[Jario confumptum fuit ,. & JURE ETIAM CO-

CUR

^

MUNI SANCITUM EST , ui conflitutiones nove

[/i

UL

vilh NON NISI POST CERTUM TEMPUS OBR-

til: Q«a h

TINEANT, JXQUUM NOBIS ET JUSTUM vi-

teletbi u

m eff , predi&ia decreta omnia ad reformationem jus-

Itts f me

que poftivum duntaxat [pe&antia , à Kalendis Maij

1l & g

proxime praterità omnes obligare cepiffe , neque po[t eam,

vini, j

diem. excufationem cujusquam , quod ea ignoraverint ,

, i

admittendam. — 24tque ita 4poflolica autboritate decla-

Tamus

At

DE LEGIBUS.

135

læi'»ügw

" Al.'lr['

vamus ac definimus , & ab omnibus judicari debere /Za—

tuimus.

ïh;l

XVI. Inzw in Bulla : Jn Sacrofantta , ubi

IIW

1564. prfcribit fidei formulam à Profefforibus

f

emittendam, $ 9. dicit : UI be littere ad omnium

notitiam deducantur , mandamus , quod eedem omnes

At

1

dX

in Italia intra tres , extra vero illam exiftentes intra fex

menfes proximos ab ea die ajfixionis computandos perinde

v*am

ar&ent , ac ft illis perfonaliter intimate fui[Jent.

Tj

/mf

XVIL IpE£Mw in Bulla: De /alute, ubi pro-

hibet fpe&acula periculofa ex agitatione tauro-

rüum & ferarum , $. 7. ait : Mandamus univerfis

Epifcopis , aliisque locorum Ordinaris in virtute Jantie

L

obedientie ub obteflatione divini judici , quatenus in

Diecefibus proprüs prefentes litteras fuficienter publica-

l m

ri, & fuüb cenfuris objervari procurent.

XVIIL InEMw in Bulla : quod a nobis , ubi

precipit, ut qui a

ntiquitus Romano Breviario

ufi fuerant , illud refümant , $. 10. ait : Man-

damus , quod poft publicationem (in Urbe) , qui in

il

Romana Curia. funt prefentes , [latim lapfo menfe 5 re-

D

liqui oero , qui intra montes , tribus ; & qui ultra ubi-

]

que locorum degunt , fex menfibus excurfis ; 'vel cum

grimum venalium bujusmodi Breviarium voluminum fa-

i E.Ulh'.vï l

cultatem babuerint , ad precandum juxtaillius vitumina-

neant obligati, Idem prorfüs repetit S. Prus in

refentibus in Curia

M

Bulla: Quo primum , ubi p

prafcribit unum menfem , in Italia tres, ultra

montes fex menfes pro ufü novi Miflalis Ro-

n

mani, aut cum primum illis Mi[Jale boc vvenale propo-

ftum fuerit.

Idem repetit S. Pontifex in Bulla:

Superni, ubi prfcribit novum Officium B. Vir-

ginis reformatum.

XIX,

»

4

)

TRACTATUS

136

,

ip

XIX. GaEGoRrivus XIII. in Bulla Cene:

u

Confuecerunt. & 28.addit: Univerfis Epifcopis , &

locorum Ordinariis , Prelatis , &9^ ReGoribus ubilibet

m*

a a

con[Litutis virtute [ante obedientie mandamus , ut. pre-

Jantes litteras, poflquam eas receperint ,. [eu earum ba-

MMW

ii

buerint notitiam , femel in anno in. Ecclefüs fuis , dum

in eis major populi multitudo ad dioina convenerit , fo-

YN

lemniter publicent.

"m

00

XX. Idem in Dulla: Santia, ubi jubet cele-

üp

brari feftum S. Annz, dicit : Mandamus omnibus

! Un

Epifcopis, & Prelatis per univerfum orbem ,. ut fa-

u

n

ciant preentes litteras in. fuis Exclefüs. folenniter publi-

UL

iil

cari &9' obfervari.

Eodem modo loquitur Sixtus

UI

IV.in Bulla : Jntemerate , ubi inftituit feftum

mirin,

"

Vifitationis B. V. fub duplici.

lol

s lol

Lt

XXL SrxTus V. in Bulla : Cum de omnibus,

ubi przfcribit omnibus Regularibus formam re-

RAT

cipiendi Novitios , $. o. addit : Quocirca Cardi-

ss T

nalibus dictorum .Ordinum Protetoribus ,. ac locorum

vieps s

Ordinarüs wandamus , ut Cardinales in fue protettio-

nignam )

nis, Ordinarii vero in fuarum Diecefum regularibus

m

locis curent prefentes litteras publicari.

1; p

,

/

XXIL IpzM inBula: Sanüum, editacon-

A

ii

f

lj

.J

H

;-

"

tra Simoniacos male promotos $. 10. addit : Ut

'il.

L

:

prefentes litere omnibus innotefcant , mandamus illas

ny

W

(in Urbe) pablicari , & poft quindecim dies omnes qni

in Urbe funt, qui vero extra eam &2 citra montes , in-

(W* ! (&:T i*.ï'.ï

m

ïlþr

TOAj

ira quatuor menfes , qui demum ultra montes eruni in-

ttit n

tra oto menfes à die publicationis bujusmodi computan-

tf v

dos perinde ar&kare ,. ac fi eorum cuique per[onaliter in-

12 r

timate fui[[ent.

TATU Vs

XXII. CrEwENs VIIL in Bulla: Zllius,

A

?

.

edita contra Duellantes $. 19.. Volumus , quodpra-

nmxt

Al W

fentes

DE LEGIBUS.

137

lt

Jantes (in Urbe) publicentur , quodque eadem publica-

tione, qui in urbe [unt , pofl triduum , qui vero extra

eam g citra montes ,. po[t duos menfes ,. ultra montes

D

!!n

'kug;)

vero pofl quatuor wwen[es , ommes . quos concernunt ,

LN

»

perinde arttent g ajficiant , ac f eovum cuilibet perfona-

M o

liter intimate fui[Jent.

XXIV. Ipnew inBulla: Sufcepti , editacontra

Uhl JJ

exemptos extra clauftra notorie delinquentes S.

|

lii

VW

6. Ut prafentes omnibus innotefcant , mandamus ,. il-

las (in Urbe) publicari, volumu[que poft quindecim

1 LT

dieseos , qui in Urbe fünt , qui vero extra eam €$ citra

mon'es , inter quatuor , qui demum ultra montes erunt , in-

!j

tra oCto men/es à die publicatienis bujusmodi computandos

perinde ar&are , ac ft eorum unicuique per [onaliter inti-

(s

AN

mate fuifJent.

W

n

XXV. IpEM in- Bulla :

Dominici ,

contra

Q

u

negantes Trinitatem , aut divinitatem Chrifti,

vel ejus Conceptionem de Spiritu fan&to , aut

virginitatem D. V

$. s. Ut bujusmodi. Conflitu-

"u

4

tionis ignorantia de catero allegari aut pretendi nunquam

polfit 5 atque ut prefentes omnibus innotefcant , volumus,

n

D

illas (in Urbe) publicari fattaque publicatione ommes ,

I«

i

qui in Urbe, pofl menfem , qui vero extra eam & ci-

M

Ü

DA

tra montes , pof? quatuor. menfes ,. & qui ultra montes

fuerint , pofl decem menfes , av&are , ac fi eorum cui-

VUU

libet perfonaliter intimate fuifJent. — .Et nibilominus , ut

TL

u

prefentes Littere eo. notiores fiant , & omnibus magis

n

"

innotefcant , mecnon pro potiori cautela volumus , ut lo-

corum Ordinarii publicationem prafentium fieri curent ,

ac propterea univer[is locorum Ordinariis in virtute fan-

i B* il

Ge obedientie mandamus , ut bas Litteras pofiquam ea-

rumexemplar receperint , [eu earum notitiam babuerint,

3

[

p

TRACTATUS

153

L

ao ri

in Ecclefüis faarum Diæcefum , Jolenniter publicari fa-

ciant.

8 o

XXVI. Ipzw in Bulla: Quecunque, defor-

,ai

ma obfervanda in ere&ione Confraternitatum ,

$.15. Fat&um publicatione (in Urbe) volumus omnes

;ætevïh l] j

m

confraternitates fecularium , qu& in. Urbe ,. poft men-

n

Jem , que in Europa, po[i decem menfes , que extra

ie'ngw

Et

Qrdit

Europam fuerint ,. poft okodecim menfes ar&tare.

l

univerfis locorum Ordinariis mandamus , ut pre[entes

p

;ü

&

v

litteras in fuis Ecclefüis publicari f aciant.

N

If

XXVII. PaAvLUs V. in Bulla: Monialium ,

m

M

j

ubi.prohibet ingreffum in monafteria Monia-

)u

[

du r As

Apo[lolice Sedis INuntiis , ac locorum

)

lod

Ordinarüis , nec non Mona[leriorum Superioribus man-

i rerp i

tftnm

damus , quatenus preentes Litteras publicari €2^ obfer-

/

Mi

|

Af

vari faciant.

XXVIIL UnsnaANvs VIII. in Bulla:

Hu-

, t

mane, ubi prohibet bona Ecclefiaftica dari in

ua, i

feudum vel emphiteufin vel locari ultra trien-

Jpdtu,

nium fine beneplacito Apoftolico. $.6. Polu-

hod

mus , quod de cetero Patriarcbe , Zrcbiepifcopi, Epi[-

viliedia

copi ,. Zibbates ,. & Prelati in aliis juramentis ab iis

8700 Qu

Ánfi r

pre[tandis de prefenti con[titutione fervanda omnino ju-

raye teneantuv.

Lrjj, i

XXIX. IpEM in Bulla : Cum fepe, ubi pro-

saont d

hibet reduci onera Miffarum , $. 15. addit: /Ne

At od

ullo unquam tempore bec in oblicionem abeant , Supe-

J od

viores locales; fub pena privationis officii curare tenean-

?fïï'g" uT

^

tur, ut fexto quoque menfe pre[entes ordinationes inpu-

blica menfa prelegantur,

at

XXX. Idem in Bulla : Coleflis, ubi prohibet

la

caput defun&orum pingi cum radiis, $. 7

He

m]anþm

Littere poftl duos menfes publicationis (in Urbe) com-

i[dtul

Nfuï

: putan.

DE LEGIBUS.

139

t

41

i

putandos omnes ar&kent ,. ac fi perþnaliter intimate fuif-

fant.

2?*27-'&'2: i l

XXXI. UnzANvs VIII. in Bulla: Zn emi-

Ti

l

Y

1

nenti. edi&ta 1641. fic habet : ,, Paulus V. 161r.

Ul

15l

, decrevit, ut fcriberetur Nuntiis Apoftolicis,

, Quod notificarent & ordinarent Superioribus

,

, Religionum, & Univerfitatibusftudiorum, &

Vurin

/

, Ordinarlis eorum Nuntiature , ne finerent

rïx«'li j m;,v";;

, imprimi in materia de auxiliis compofitiones,

![m

,; & qui vellent dehac materia fcribere & impri-

i Mi

,,TNere, prius mitterent compofitiones ad fan-

r

, &am univerlalem inquifitionem ; & ejusdem

M

, decreti tenor omnibus przdictis per Nuntios

W

n

[

"

, refpe&tive fuit intimatus.

Nos 1625. Pauli

WARI U V i

» V. decretum per aliud noftrum Decretum

, confirmavimus & innovavimus, & declaravi-

,1nus, contravenientes penas privationis di-

IA':

;

M

X U

, gnitatum, & officiorum fuorum vocis a&ive

tx"lïx

, &paffive, facultatis concionandi , publice

Ti

, legendi, docendi & interpretandi , ipfofatto

Nos ac-

J

À

,/, abfque alia declaratione incurrere.

z

, Cepto, quosdam Janfenii librum , cui titulus :

AH m

i

)

» "uguflinus ex profeffo tra&tantem matériam de

,,auxilis , nulla petita vel obtenta à di&ta con-

;

j Wi

» gregationelicentia illamimprimendi, ejusque

,, Operis occafione Patres Societatis Jefu non-

MU

[7]

,ullas de eadem materia tra&antes Thefes,

um

»,pariter abfque licentia di& Congregationis

]i

u

, imprimi curaffe, opinionesque Janfenii oppu-

T

, gnaffe, contra predictorum decretorum pro-

j

hibitionem , nos per aliud decretum di&tum

TA )

, librum Janfenii, nec non Thefes à Patribus So-

jj

(g

» Cietatis Jefu editas, aliasque Scripturasincal-

2

ce

J

I40

TRACTATUS

"I

,» Ce pofterioris decreti regiftratas , jam vigore

n reW'e

, anteriorum Decretorum prohibitas, denovo

» prohibuimus,ac pro prohibitishaberi volumus

, mandavimusque ub pona excommunicationis

w dedm.u !

;ipfo fa&to incurrenda ; nequis librum & 'The-

P i

, fes, aliasque fcripturas predictas abfque Apo-

a

TOU

»» ftolicze Sedis licentia , in dicta Congregatione

uemth ,

, San&i Officii obtinenda retinere &legere pof-

g

«t

!

5 fet

Mandavimus infuper fub Excommuni-

i,

o

Jl

, cationis , aliisque penis , ne inpofterum im-

DI

? primere auderent compofitiones de materia au-

s

f

j

Ti

,Xiforum traé(tantes; voluimusque , omnia

», predi&ta füuum plenarium effe&tum fortiri, om-

um

UT.LA

P

d

, nefque contrafacientes ligare, necquemquam

uu

rhh "

,,excufari poffe, etiam füb pretextu , quod

UI D

, anteriora decreta Pauli V. & noftra non fo-

as s l

,rent in Provinciis intimata, vel u(u recepta.

r

, Et nepremifforum ignorantia poffet ab aliquo

ER

,,prætendl , voluimus , ut pofterius noftrum

Trin,

,, decretum hujusmodi feu illius exemplum (m

T

ac fi uni-

3 Urbv) affixum omnes ita ar&aret,

DT

, cüique perfonaliter intimatum Eoret

Cum

t u)

, autem poftea compertum fuerit, inlibro Jan-

MUET

, fenii multas propofitiones contineri à Prede-

gathwno H

23 », cefforibus noftris damnatas, nos librum prz-

1)7011. ,-( W lh

, di&tum , aliaque opera przfentibus noftris Lit-

b H) qüm

, teris iubmferta (Fromondi &c. &c. ) prohibe-

n 'MV, v0'

,Ius ac pro vetitis haberi mandamus, juben-

D ift

tes füb omnibus poeenis in conftitutione Pii V.

'r)ld!dimn(

2 contentls ne quis de prædt&xs damnatis, &

lïmnur

, ih præd:&o libro contentis aliisque, ut infra,

T. hs

,» fübinfertis articulis, opinionibus , Scripturis,

, Thefibus, quoquo pa&o loqui, fcribere, &

WTQM , Vi

i femu ài

,, difpu-

DE- LEGIBUS.

I4I

Q

h

l

I

^id, (b

, difputare audeat, librumque & alia predi&ta

WTM

,; penes fe retinere vel legere prefumat.

Ut

»me

(ün

,autem prefentes noftrz littere in omnium no-

ll

j

u

,, titiam deducantur, nec illarum ignorantia ab

MUj

, aliquo allegari poffit , volumus praffentes lit-

| Corg[

WUM

.....

, teras (in Urbe) publicari & affigi , publicati-

,0nemque hujufmodi in omnibus , & quoad

tb

, omnia fufficere & pro folemni ac legitima ha-

) E,ï.cäm:;.

, beri, nec NB. aliam publicationem in regnis,

iplergs

, Provinciis, Civitartibus, Oppidis, & locis

m

,requiri, aut exfpe&tari debere, omnesque &

DA

l

;, fingulos perinde ar&tare, & afficere , acfiuni-

!l

]

n

d

1

, cuique nominatim ac perfonaliter intimatz at-

» que prafentatz fuiffent.

m, Qu?&

XXXII. InEM in Bulla: Univer(a, ubi de-

W

terminat dies feftos, quifoli in tota Ecclefia ex

U

u

NI

precepto obfervandi funt, $. 4. addit : Manda-

Iu

!

J

mus in. virtute fantt obedientie univerfis Patriarcbis ,

Ín

Prünatibus , Zrcbiepifcopis , Epifcopis , aliisque Prela-

Fa

tis ac cuju[cunque generis locorum Ordinarüs , ut pre-

jl

Jentes litteras in eorum refpettive Diecefibus publicent ,

(

€&g ab omnibus obfervari faciant.

W

XXXIII. InEM in Bulla :

Cum alias ,. ubi

pl

abrogat hymnos antiquos Dreviarii; Mandamus,

y ln

ut. Hymni juJu noftro editi , non autem amplius antiqui,

s W

tam in Urbe , quam in reliquis Chrifliani Orbis parti-

j

U

bus vecitentur , volentes , ut preceptum noftrum in Ur-

l]

u

be &2 diflrittu infra duos , in alüis locis citra montes in-

fra o&to, ultra montes infra duodecim men[es executio-

M

AH

T

)

ni demandetur.

f

XXXIV. ALexANDER VII. in Bulla: Ap

alll

W

Dl

!

5 ]

SANCTAM, ubi declarat, propofitiones Jan-

)!

j,

fenii in fenfu ab eodem intento Damnatas effe,

$ 7.

pH

142

TRACTATUS

jse

D)

$. 7. addit : Univerfis locorum Ordinariis mandamus,

n«flü"?mm

[

ut Innocenti) X. definitionem juxta prefentem determi-

n

j P

nationem ab omnibus obferoari faciant.

(irien

Vi

)

XXXV. Ipzs« in Bulla: Solicitudo , vu'biin-

"L

d

novat Predecefforum Conftitutiones editas in

i

.'! Wi

favorem immunitatis B. Virginis à peccato ori-

rj

ginali cum adje&tione novarum peenarum in e0s,

giy

qui prefatas conftitutiones fic interpretantur,

jn.

ut favor pie fententize & cultui indultus fruftre«

J

!

hi

tur, $.9. addit: /n virtute fantte obedientie manda.

bil

mus omnibus locorum Ordinarüs ,. quatenus noftram Con-

füitutionem fingulis fue Diecefis predicatoribus & alüs

& ELI If

Pt

;jih

infinuent. C? publicent , me quis igmorantiam po[fit pre-

tendere, aut fe contra premi[Ja valeat excu[are,

d

Á t

XXXVL Ip£w in Bulla : Speculatores , inan-

dat omnibus locorum Ordinarüs , ut novum Indicem li-

EO

R

brorum probibitorum oulgandum pro viribus curent.

ia d

XXXVIL IsNockNTiUs XIL prohibet

dmmat n

celebrari Miffam de San&tis , quorum habeturin

irenf

loco infignis Reliquia, nifi fint defcripti in Mar-

tirologio , fed additur: Ut debite executioni de-

brliten

RI

mandetur , — locorum ordinarís injungendum e[fe pra-

Cepit.

"

stl

.. XXXVIII. CLEMENS$ XL. inBulla: Zineani,

t f

ubi declarat Bullas Predecefforum contra erro-

ais

res Janfenii editas , $. 397. addit: Locorum Ordi-

ütm Don

nariis mandamus ,. ut in fuis Diecefibus prefentes lt«

Ms Poyr

teras obferoari curent.

v Q

XXXIX. BENEDiCTUs XIV.inBulla: Sa-

VR w

eramentum , edita contra Confeffarios folicitan-

UT r

tes in Confeffionali ad turpia.

Ut prefentes Lit-

"D

tere ad omniam notitiam. facilius deveniant , & neinó

t

illa-

DE LEGIBUS.

143

UW

t

illarum ignorantiam allegare valeat , volumusillas , feu

[

lo

earum exempla ad valoas. Ecclefie Lateranenfis & .Ba-

i

fülice principis Z4poftolorum , mecnon Cancellarie 24po-

J

fiolice , Curieque generalis in Monte citorio ac in Acie

M

Campi Flore de Urbe , ut moris ef? , affgi & pu-

li

1 D

M

blicari, ficque publicatas &2 affixas omnes & fingulos ,

L

A TM

quos ille concernunt, perinde ar&tare & afficere, ac f

nl

It

M

r

unicuique eorum mominatim g perfonaliter intimate

IN

fui[ent.

t

J

Atj

XL. IpzM Pontifex eadem forma utiturin

L

Itj

Bulla : Univerfalis ubi fub Excommunicatione

i

n

& nullitate prohibet venditionem reddituum

beneficii ; & in BurnLA: ln fublimi , ubi pro-

J

hibet & irritat refignationes beneficiorum fub

14 0

refervatione penfionis : &in BULLA: Sacerdos,

ubi brachio fzculari tradi precipit eos, quicum

M

"n

h

Sacerdotes non fint, celebrant Miffam, & ex-

cipiunt confeffiones; &inBulla: itffmo, ubi

(Y

damnat librum feu Inftrumentum Epitcopi Har.

lemenfis.

Jj um

Ex his ergo quisque, fi fapit,coiliget, que-

nam effe foleat intentio Summorum Pontificum

n

in ferendis ac promulgandis legibus.

Huic in-

tentioni fe conformare omnes tenentur, qui

d fer

vopita

ordinem à Deo pra.ftabilitum diligunt circa di-

rectionem Ecclefis.

lv

Itaque quando leges à

SuMurs PoxTIFICIBUS frotota Ecclefia edun-

tur, eas quisque juxta earum tenorem ac men-

tem fervare & promovere ftudeat.

Si dubium

i

.(]X'.in

r

eft; utrum particulares circumftantie locorum

ii

ac temporum tales fint, quz Legislatorem pru-

(u

[i]

denter movere poffent ad fufpendendam obliga-

i

tio-

n

pE

144

TRACTATIUS

Ltl

tionem in a&tu fecundo pro tali provincia , Dio-

u

cefi, vel circumftantis , confulat quisque fen-

"

Ü LU p

fum Do&orum nationalium eruditione & pie-

L

Ju

tate infigpium , mentem fuorum antiftitum , ex-

i L

"

emplum ac praxin notoriam timoratorum , ac

ipfasleges prudentig, exquibus intelliget , an

«g i

fig)

Wi

ydr

confiderato complexo circumftantiarum regio-

nalium obligatio legis Pontificie in a&u fe.

yijo, p

cundo ex obedientia paucorum obfervantium

sfunsti

plus perturbationis , fcandali, & prejudicii quam

g, (

vuligins

commodi bono communi Ecclefie per legem in-

tento allatura fit.

Hzc enim ipfiffima , ut vi-

vuliintut

detur, ratio eft, cur Summi Pontifices ordina-

vurditiga

rie in fuis Bullis abftrahant ab obligatione ulte-

vernt r

rioris promulgationis faciende vel non facien-

& ln

de in Dioccefibus, ut quandam relinquant fa-

ri, m g

g D

cultatem confiderationum regionalium , &liber-

tatem ampliorem interpretandi mentem Pontifi-

g us

ciam diverfam pro diverfa congruentia locorum

dndt: n

& temporum.

Si enim , prout habetur in C.

ff

fi quando. de Refcriptis , Summi Pontifices pa-

N

tienter fuflinent omiflionem prefcriptorum in Re-

[ WgM/þg/j

fcripto feu mandato perfonali , ubi circumftantive

8 p p

Obfervantiam non permittunt, multo magis pa-

IN

tienter fuftinebunt interpretationem mentisPon-

EICUTT

tificie in lege generali indefinita quoad modum

t d)

vel ordinem requifit: in quavis lege particula-

ite ln

T1.

Hec obfervatio notabilis , qua& in multis

Ts eorur

cafibus fervire poteft pro REGULA GENERA-

20 dur

LI àC FUNDAMENTALI pro regnis ac popu-

Bu N

lis à Roma valde remotis ,. feu ut vocari folent,

ultramontanis vel ultramarinis , fundatur in confti-

"&t d

VU

tutione BoNrrAcir VIIL. relata in c. Jicet. 1.

de

L

DE LEGIBUS

145

'WL l

d

de conftitut. in 6. his verbis: Licet Romanus Pon-

tifex, qui jura omnia in fcrinio pe&toris fui cenfetur ba-

f

N

bere, condendo pofleriorem , priorem, quamvis de ipfa

li

mentionem non faciat revocare nofcatur.

Quia tamen

l

locorum fpecialium , & per[onarum fingularium confue-

MUU

tudines & [latuta , cum fint fatti & in fa&to confiflant,

Q

potefl probabiliter ignorare, ipfis , dum tamen fint . va-

t ii

tonabilia, per Conftitutionem & fe noviter editam , nifi

D Obf

m

Ex

l['"

expre[Je ca*ueazur in ipfa, mon intelligitur in alzquo de-

Ny

rogare.

Quod hoc loco Pontifex declarat circa

r

*yt ia

conftitutiones revocatorias , reéte extenditur ad

sz. t

conftitutiones nove legis con/Litutivas. Ceeterum

[ JF'fs

generaliter loquendo, five habeatur fcientia le-

i

gis ex notiia privata, five ex notorietate pu-

j

il

j

blica , five ex promulgatione authentica Ordi-

u

narii, cum obligatio unice dependeat à mente

n t

Summorum Pontificum, illud ratum fixumque

ao u

djvinitus manet, quod Chriftus Lucae r2. v. 48.

fanxit: Sereus, qui cognovit voluntatem Domini fui,

W

&j non fe preparavit ,

€9 non faczt facundum volunta-

tem ejus , vapulabit multis ;; qui auteim non. cognovit ,

l

Horum ver-

& fecit dignaplagis , vapulabit paucis.

vultnt

borum prima pars fpe&tat ad eos, qui

dum

iU.

decreta Pontificum fciunt, fe non preparant ad

Va

eorum congruam obfervantiam

exemplo füo ,

n u

quantum in fe eft

inducendam & roborandam ,

a

du

nifi forte Regula BoxirAcr: VIII. obttiterit

Q

altera pars eorum eft

qui negligunt aquirere

fcientiam decretorum Ecclefie

Summorum

(

UK

Pontificum.

Neutri enim amant Deum

quia

jum

g

non amant ordinem & decorem Écclefiz , fpon-

fee Chrlih.

jl

d d

TA

K

$.VI

D "hnort. Tratt. de Legibus.

p

146

TRACTATUS

,a qig

$. VII.

fubdm

De obligatione Legum , prafertim in dubio

*münem D

g od

Conjcientia..

JERITUR T

um at

An leges Civiles obllgent

) oteltt

p

in confcientia

REsPONDEO I.

Leges Civiles juftz obli- '

mineglt

it, e[liEL í

gant in conícientia

Juftz autem fünt ; quz or-

dinantur ad bonum commune fervata :qua pro-

f hujise j

Sh, qu m

portione onerum in fubditos.

]ta refpondet

D. Thomas 1. 2. q. 96. a. 4. c. ubi fic difcurrit :

ais

jei U

,; Dicendum, quod leges humanz funt jufte vel

COR

35 1nJuPcæ.

Si jufte fint, habent vim obligandi

fapddtin, f

,,in foro confcientiz à lefre &terna, à qua de-

,rivantur, fecundum 111ud Proverb. g.

Per

gon i

plgeyul

, me véges Yegnant ,. C2 legum conditores jufla decer-

FE

, Atuni

Dicuntur autem leges jufle €9 ex fine,

OY

, quando fcilicet ordinantur ad bonum commu-

,ne; & ex autbore quando fcilicet lex lata non

Qdl

frtdshy

, excedit poteftatem ferentis ; & ex forma , quan-

Toseoypr

», do fcilicet fecundum equalitatem proportionis im-

», ponuntur fubditis onera in ordine ad bonum

piedes

, commune

Cum enim unus homo fit pars

lt if

, multitudinis, quilibet homo hoc ipfum, quod

dl i

,, eft, & quod habet

eft multitudinis

ficut &

Mi

»,qu&libetpars id, quodeft, efttotius

Unde

à

& natura aliquod detrimentum infert parti,

Pitiinis

, utfalvet totum. .Et fecundum hoc leges hu-

TUl : (

» jusmodi onera proportionabiliter inferentes juftee

T

,fünt, & obligant inforo confcientie , &funt

Dif ff*

»» leges legales.

Injufte autem funt leges dupli-

3 zif'm jl

s» CIter:

Uno modo per contrarietatemn ad bonum

I WTMIW

, humanum econtrario pfadictis : vel ex fime ,

'Ml Mi qu

ficut

j

DE LEGIBUS.

147

,, ficut cum aliquis prefidens leges imponit one-

Z

^

,rofas fübditis, non pertinentes ad utilitatem

æl

,, communem, fed magis ad propriam cupidita-

fi-

,tem vel glorlam : vel etiam ex authore ,

& n

lg[

,,cut cum aliquis legem fert ultra fibi commif

, fam poteftatem

vel etiam ex forma , puta

Cnibr

, cum ingequaliter onera multitudini difpenfan-

Ul r IN

,tur, etiamfi ordinentur ad bonum commune.

fena*aæq

, Et hujusmodi magis funt violentie, quam le

TA

»8e5; quia, ficut Auguftinus dicitl.r. de lib

u

syarpit. 6 5

Lex e[Je non videtur , que jufta non

Ti n ]'

» f uerit

Unde tales leges non obligant in foro

d 'm TL

, conícientige ;

nifi forte propter vitandum

IT t

» fcandalum, vel turbationem, propter quod

Alio mo-

Prwh !

, homo etiam juri fuo debet cedere.

D

, do leges poffunt effe injufte per contrarieta-

ag i

, tem ad bonum divinum, ficut leges tyranno-

Jpudutà

5, rum inducentes ad idololatriam veladquod-

,,cunquealiud, quodfit contra legem divinam.

fLOAU

;; Et tales leges nullo modo licet obfervare.

VE

RESPONDEO. 2

Leges Civilesjufte etiam

idbo t

pure poenales obligant in confcientia ad nonre-

fiftendum iiniftris jüftitie , fi delinquentem in

m

vel fufficientibus

k d

tranfgreffione deprehenfum

indiciis gravatum trahant ad ponam lege tàxa-

i wöms :

Id

diis :

tàm:

PROBATUR ex Apo&olo ad Rom. 13. ubi

*nt J n

fic fcribit :

Omnis animá potejtatzhus Jfablimioribus

mumho:

fubdita fit

Ouæ

W[ mt ['

Non enim éft. poteflas nifi à Deo.

autem à Deo funt , ordinata funt.

ltaque qui vefiftizz p0-

—onfc.em-

ieflati ,. Dei ordinationi veftfdit.

Qui autem reftfIunt ,

g ii ï*f

ipfi fibi damnationem. aquirunt

JNam principes non

WWIF (

Fs autem non ti-

, Junt tirori boni operis , fed mali.

jds: v

J

K2

qmere

TRACTATUS

148

T

qtn

mere pote[latem? bonum [ac, £ babebis laudem ex il-

iil

la.

Dei enimn minifler eft tibiin bonum.

Si autem ma-

EL

lum feceris , time.

INon enim fine caufa gladium por-

g, D

tat.

Dei enim minifter efl $. vindex in iram ei, qui

ss

malum agit.

Ildeoque mece[jitati fubditi eflote ; non fo-

intam If

u ii

lum propter iram , fed etiam propter confcientiam.

Jdeo

;nazura'ü W

enim €$ tribuia pre[Latis.

AMiniftri enim Dei funt , in

u

boc ipfum feroientes.

Reddite ergo omnibus debita :

[ üngl]!ïïïi L

cui tributum , tributum , cuive[ligal, vettigal, cui ti-

y qiitt

morem , timorem ; cui bonorem , bonorem.

guz H

]

RESPONDEO 3.

Tamdiu & eatenus leges

i

civiles habende funt pro juftis, quamdiu & qua-

.

yg gt

tenus non evidenter conftat, efle injuftas. Ra-

gl at d

tio eft, quia moraliter impoffibile eft , fubditis

slteecefon

particularibus perfpe&um effe fufficienter fta-

tum & neceffitatem Reipublice ,

vel regni.

gire m

gl

Subditis enim frequenter videntur fuüpertflui

aim m

fumptus , qui pertinent ad congruz magnificen-

tl q

tie virtutem, vel ad fecuritatem tranquillitatis

Ten lt

publice.

Itaque nifi aut defectus ordinationis

z ptna,

ad bonum commune, aut defeéctus improportio-

friti, f

nis manifefti fint , non licet injuftitie damnare

Rrantet

legem civilem.

Dixti eatenus, quia aliqua le-

At ordn

ges funt divifibiles.

QUJZERITUR 2.

Undecolligi poffit, utrum

iqul donie

tam Ql

fit tantum ponalis , feu obligatoria folum ad

pornam ?

nl

trüter o

RzsPONDEO. In hacre dari poffe fequen-

tes Regulas.

p

REGULA r.

"r

Illz Leges Civiles obligant in

confcientia, quarum fimul & fimis , & fimulgra-

ALULA l

at

vis obligatio moraliter neceffaria funt ad bonum

Ccomimune.

Sic, quando Tributa , veétigalia,

"t tf

eu-

u

DE LEGIBUS.

149

fteure , & alie colle&ationes vel exa&iones

äï&äw

^ Ut

ordinantur ad congruentem fuftentationem prin-

cipis, vel ad diffolvenda debita regni vel Rei-

II.HW-MI

ï*iElid ];U. i ]

publice , hic fzmis haud dubie neceffarius eftbo-

no communi fübditorum, ad quod proin juxta

fl

"Uf

ordinatam divifionem Principis fubditi tenentur

Sicut enim Principis

LP

jure naturali concurrere.

70 tf j

efít, taxare pretium mercium ; ita ejus eft, ta-

5 tl

xare fingulorum ratum feu portionem & modum

durg,

pro contributione & cooperatione ad bonum

commune.

Sed quamvis ipfe finis, puta, con-

üu&earggmi

[

fervatio Principis, militie, munitionum , lega-

h

M[

de

torum, religionis , bonarum artium, & fidei

publice date circa contra&us & pacta &c. fit

;lfcämf

j

t

moraliter neceffarius ad bonum ftatum regni vel

WW

Reipublice, nontamen fequitur, quodadcon-

quirenda idonea huic fini media femper & uni-

t l

J

verfim moraliter neceffaria fit gravis obligatio in

j

tb

confcientia; quia videtur, adobtinendum illum

m

1

j

Jf

finem fufficere obligationem ad penam, feu le-

Sive enim fubditus obligetur in

j

M

fl

(

gem peenalem.

JNO

confcientia, five non obligetur, princeps nihi-

i

lominus &que certo obtinet fteuras, & alias prz-

quig

ftationes ordinarias adhaerentes familiis haben-

Hinc ad

)

M

"

"

tibus quafi domicilium in provincia.

il

inducendam obligationem in confcientia non fo-

jgi W

lum requiritur, utfnis per leges civiles intentus

fit moraliter neceffarius pro bono communi , fed

u p

etiam utgravis obligatio in confcientia fit ad bonum

commune neceffaria.

Sit proin

N

ii

REÉGULA 2. Ad preftationes introductas

i,

Jure gentium pro confervationeboni communis

r ii

moraliter neceffaria eft gravis obligatio in con-

fcien-

Ti '(k:)

K 3

D

TRACTATUS

150

]

uT

fcientia.

Ratio eft, quia nifi daretur ad ejus-

modi przftationes gravis obligatio in confcien-

|

v if

;1 F m [

tia, non committeret grave crimen, qui exa-

&ores przeítationum ante vel poft earum actua-

'-;'em ] Ohhg

n

lem exactionem fraude, dolo , mendacio , aut

m

incuffione metus eluderet ; fed hoc non poteft

Ms

dici,

Ergo min.prob. Hoc repugnat inprimis

gb ?

boneftati religionis , que jure gentium & natu-

Id

rg fpe&atur tanquam primarium conftitutivum

atl

bonz Reipublice vel imperii; fecundo genera-

sfiziit

lis licentia feu deobiigatio à gravi peccato ma-

Qs d ils |

al i

nifefte cederet in grave damnum boni commu-

nis; tertio id repugnat fenfui communi popu-

gt

lorum, etiam gentilium, & di&amini naturali

ii

parendi juffis juftis principum.

fes, d

REGuraA 3.

o u

Leges Civiles di&tantes baben-

tibus folam mul&am pecuniariam nec divites nec

Ed

pauperes obligant in confcientia, nifi ad poenam

aqn $

fine violentia fubeundam.

Ratio eft ; quia fi

Dd

obligarent in conícientia , etiam divites fubjici

gl

deberent caftigationi corporali, &que ac pau-

thpen nd

peres.

Confüetido

REGULA 4.

Leges Civiles precipientes

ii d

vel prohibentes a&um fine taxatione pene pe-

b

cuniariz vel corporalis ante exactionem perfo-

d

nalem penz tunc folum obligant in confcientia,

t

quando à peccato gravi vel cedit in religionis

ttem ob

gravem ignominiam, velin grave prajudicium

LUDRUary

boni communis , vel in grave periculum fami-

A prines

liarum multarum. Hec regula eft confentanea

O D

fenfui communi Do&orum & indoctorum.

Er-

&t s

go eft admittenda. ant. wprqlg.; ex folutione obje-

10 t

&ionum.

I fl

DI-,

!

DE LEGIBUS.

ISI

dulefm P

1

UT

DicrEs r.

JEque probabilis eft fententia

LT

M

T

g

oppofita, afferens, nullam legem , faltem civi-

n

lem, que& in transgreffores ftatuit poenam tem-

i

J

[J

D

poralem , obligare fub peccato mortali, velin

It

confcientia , nifi id legislator exprefferit. ant.

TA

Y

Fepugme hs

prob. hujus fententie eft Navarrus & plures alii

relati à Palao.

2. Princeps fecularis nequidem

Bl s

Vi

habet jurisdictionem pro foro interno.

Ergo

D pf

poteft obligare in confcientia.

3. Principes

EU

Chriftiani eodem modo nunc obligant fuos füb-

LUf

ditos, quo illos prius obligaverant Principes

Wi qu

gentiles ; fed principes gentiles non intende-

Ivfäommh'm D

bant obligare in confcientia.

4. Non funt la-

ab

quei confcientiarum fübditis injiciendi fine ne-

ceffitate, fed nulla eft neceffitas hujusmodi obli-

hx

gationis in confcientia.

Ergo. min. prob. Prin-

QO

Cipes terrore peenarum fufficienter obtinent fi-

NDI

n

!

nem legum.

5. Principes fciunt probabilitatem

l

d

a.eü, r

hujus fententie & praxin; & tamen nunquam

l

transgreffores maleficii feu prevaricationis con-

dh, [

"

tralegem naturalem vel divinam condemnant.

6. Confuetudo etiam proborum ac timorato-

& r

rum habet, ut, ubi poffunt, declinent à via

p n

ad declinanda ve&igalia, vel ut ftudeant fubter-

al p

fugere exactionem tributorum , cenfitionem ac

nl

defcriptionem bonorum immobilium , eftima-

li ag

tionem mobilium & jurium , capitationem , cen-

gt

füm ungularium , focarium &c. non obftante

quod principes ferio precipiant ingenuam defi-

d d

d u

gnationem bonorüm , & obfervantiam vie pu-

blíce. &c.

7. Si à nobis obligatio legum civi-

od

lium pro confcientia folum reftringitur ad hoc,

Ü fjipf

vt nulla fraude utamur poft exactionem , vel

cita-

j

K 4

152

TRACTATUS

p ]

citationem, aut interpellationem , videtur idem

j ee

dici; quod dicit fententia oppofita.

u

REsPONDEO.

b

j !

2 qU

1l

An r. n.a. Authores enim oppofite fen-

j

m det

tentie non conveniunt inter fe; & pleriqueeo

[!

&

rum non tuentur illam tanquam zque probabi-

VA [

5

lem , fed przcifeutprobabilem agnofcuntadden-

i f !

tes, noftram effe probabiliorem. Deinfola pro-

yi d

babilitas extrinfeca non eft bona regula morum

circa leges naturales & divinas.

ib rel

AnD 2. c. a.d. c. Ergo non poffunt obliga-

jum i

"

i, d

re direGte & in materia Ecclefiaftica. c. indire&e

in materia politica. n.

(s

ÀD 3. c. maj. dift. min. gentiles legislatores

]H

non obligarunt in confcientia intentione perfo-

t

nali.tr. intentione legali. n. a.

Nam etiam legis-

li, i

latores Ethnici, quamvis aliqui eorum forent

i, t

athei, intentione tamen legali, quatenus inten-

ais

dunt fungi officio bonilegislatoris , voluntfub-

DT

ditos obligare modo meliore, quo poffunt. Imo

fs V

etiam tales athei cum fint hypocrite , in fubdi-

atitre vt

tis potius fovent exiftimationem religionis.

àt,utfi

AD. 4. c. maj. n. min. ad prob. n. a. Sienim

uf

non daretur obligatio in confcientia , non effet

mura, (

peccatum mortale, fed veniale tantum ,. fi quis

m didm

dolo, mendacio, velfraudefe liberaretàlegum

vf

onere,

Confequenter cum homines non curent

lis m

peccata venialia ,

innumere multiplicarentur

inis, t

transgreffiones legum civilium, v.g.loco tribu-

m

ti vel fteurz dando falfam monetam ; mentien-

iaf

do infortunia, fingendo falfas fchedas folutio-

tll

nis face , aut falfa figna mercium , aut falfas

t hr

teftimoniales mercium in tranfüu. &c. &c.

itn vj

)

DE LEGIBUS.

I$$

Iemxïld*tuh

A» s. Dico, eam principum moderatio-

nem non effe fignum approbationis vel confen-

lfl

1]

fuslegalis ; fed effe fignum dubitationis de ve-

t

ritate aut falfitate fententis.

In dubio autem

i

|

à

M

nondum determinato per Ecclefiam non decet

;]

b

i

"

principes agere criminaliter adverfus transgref-

ofv

]

m

fores.

li

li

i

. Ap 6. Eftea proxis timoratorum , fi ejus-

Ht

modi declinatio legum poffit fieri fine fraude,

dolo, mendacio &c. continenteintrinfecam ma-

;n m

litiam repugnantem legi divinz , naturali, pa-

Ü ais

&is, aut aliis legibus Ecclefiafticis &c. tr. fe-

cus.

n.

ts

r

^i

t

d

Patroni enim fententi oppo-

[

Ap 7. n.a.

i

fite tenentur admittere, eos non peccare mor.

n

taliter, qui fraude vel mendacio , vel doloilli-

j uv r

cito, vel terrore fe liberant àlege in re gravis

l Mu

momenti; quod negatur in noftra fententia.

t ia

Dzrxz. dolo illicito-

Non eft autem dolus il-

1

)

licitus, uti jure fuo , w g. fequendo aliam viam,

L

M

reticere vel tegere bona , uti equivocatione li-

Jl

l

cita, ut effugiatur cenforum vel exa&orum cir-

Omnis autem falfatio verborum,

M a Si)euïn

cumfpeGio.

1j d

fignorum, fchedarum , &c. ad fraudem ac do-

MT

lum illicitum referenda eft; & relate ad huncfi-

nem feu ad decipiendum principem in fuis mini-

;X;herare&äï::

E

ftris merito habetur pro obje&o gravis indigna-

g

» QU

tionis, & eoipfo meretur etiam punitionem cor-

Ri

poralem , ac continet inhoneítatem publicam

J

.neri

etiam in eftimarione corumuni, que& frequenta-

ta à Chriftianis inter Ethnicos , velà catholicis

j

( duj

ciuti, *

inter hereticos cederet in contemptum & igno-

miniam noftre religionis.

Ex moribus enim

T

" u

com

»

|

154

TRACTATUS

;sPONDE(

communitatis ducitur prefumptio pro vel con-

tra religionem,

at E

»:».;Jalem phm

QuzxRITUR 3. An leges divine obligent

;m[mm i

cum detrimento vite , aut gravi detrimen

-co ho-

4 0igd

noris, & bonorum ?

RESPONDEO I.

s n

Leges divine circa ob-

je&a neceffaria neceffitate medii ad falutem obli-

snundd

Voco autem

alund.

gant cum detrimento etiam vitz.

neceffarium neceffitate medii , fine quo etiam in-

PUR

t

vincibiliter ignorato non poteft obtineri falus.

Ratio eft, quia falus animzfaluti corporis pre-

sf

ponenda eft. 'lale medium eft profeffio & ado-

jpri,

ratio unius Dei remuneratoris bonorum & vin-

p

dicis malorum.

st v2 Y

]

REsPONDEO 2.

Leges divine circa me-

l

g

xln n

dia moraliter neceffaria ad obtinendam falutem

eternam obligant faltem cum periculo vite &

s.

Mi m

jacture bonorum. Ratio eft, quia morale pe-

riculum amittende falutis &terne eft infinities

v g

majus malum , quàm peniculum amittende vite

petidibur

& bonorum.

oefez at

ResPONDEO 3.

Leges divine circa ob-

11 Drot

jecta moraliter neceffaria ad promovendum in-

tt Pl

gens irreparabile emolumentum vel precaven-

Ti hpj

dum ipgens detrimentum divine glorie in pu-

t M

blico religionis negotio obligant etiam cum pe-

Vr

riculo vite & ja&urz bonorum. Ratio eft, quia

0 anfe

publicum & generale religionis certum bonum

tlbrip a

ex fenfu communi nature preponendum eft bo-

sf h

no privato alicujus membri communitatis ; prout

emvetiam Yi

patet ex dictamine naturz jubentis , ut manus

hn d

vel brachium exponatur p

-

rp fecuritate totius

I ul

corporis.

W N

RE-

DE LEGIBIUS.

I$5

MTM

RESPONDEO 4

Leges divinz circa obje-

€&ta moraliter neceíflaria ad avertendam ruinam

Sdl,z

l!g

fpiritualem plurimorum certam vel ad averten-

li

"

ï

uoh

)

dum juftum contemptum pubiicum noftre reli-

gionis obligant etiam cum periculo vite & ja-

dwmæ tl

&ure bonorum.

Ratio eit, quia ingens emo-

linsi

lumentum divine gloriz p.oprlæ vite antepo-

. Loco;r

nendum eft.

TE QUoe

RzsPoNDEO 5. Leges divinz circa obje-

Wi

&a nec moraliter neceffaria ad falutem propriam,

lr

necad ingens publicum emolumentum divine

hf

glorie, fed tantum requifitaad melius effe pro-

WT

prie falutis aut divin& glorie non obligant cum

Ratio

periculo vite, vel jacture bonorum.

11 (f T

eft, quia ab exemplis San&orum judicio Eccle-

ittdtn

fix laudatis conftat , eos ita fenfifle de bonita-

Wl

te divina

Sic dabatur quidem lex divina fan-

quumiy

&ificandi diem Sabbati, adeoque abftinendi ab

od t

"u

armorum ftrepitu; non tamen pro cafu , quo

r m

periclitabatur vita ex aggreflione hoftium , vel

quo effet extrahenda ovis deputeo ahoqum peri-

jntett o

tura , prout defumitür ex libris Machabeorum

Rn Y*

& ex Evangelio.

Sic etiam datur lex divina

ia

fufcipiendi baptifmuminre , & exterius profi-

tendi Religionem. veram.

Nec tamen Jofe-

j hg

L eun t

phus Patriarcha in /Egypto , aut Moyfes in aula

Vupsd

Pharaonis ante annum zetatis quadragefimum ,

g t

nec Eftber in aula Affueri profitebantur publice

Qnent

Religionem Judaicam , quam colebant; quod

ipfum etiam Nicodemo, qui clam no&u venie-

Qu

UP

bat ad Chriftum &c. Differebantenim fuam pro-

feffionem publicam in tempus ,

quo id exigebat

f Qu

neceffitas Religionis & generale emolumentum

ingens

|

156

TRACTATUS.

ingens divine glorig. Sic etiam erant multi

occulti Chriftiani in aula INeronis , Diocletia-

jn iif

nj, & Juliani Apoftate.

Caxterum qui ejusmo-

a d

difunt, v. g. inter Turcas vel bereticos, te-

; d j

nentur tamen fuam profeffionem fidei edere pri-

02 depgndffl

vatim coram uno vel altero tefte, fi quem ha-

bere poffunt, Catholico, & fervare precepta,

us

que fine vite periculo, vel jacture bonorum

yiles

fervari poffunt, prout di&um eft in tra&. de

) i

fide.

ilun 4

QuzRITUR 4. Ànleges Ecclefiaftice, aut

lm i

Civiles aliquando obligent cum detrimento vi-

v

t»,' vel ja&tura honoris & bonorum ?

qin ii

REsPONDEO x. Obligantetiam cum detri-

ajín, d

mento vite, vel ja&ura honoris & bonorum,

pabérmte o

quando alioquin irreparabile ingens detrimen-

Ti

tum Religionis vel Reipublice evitari non pot-

g g

eft. Ratio eft, quia quodlibet Corpus natura-

yapliati

le & politicum re&e fert & ordinatja&turam mem-

1023 l

bri non neceffarii ad confervationem totius aut

£m Dotl

praefervationem à malo eminenter majore irre-

16, (u0i

parabili.

Sic & Chriftus Matth. s. v. 29. dicit :

tunoda,

Si oculus tuus dexter [candalizat te , erue eum ,. & pro-

nb p

jice abs te.

EKit fi dextra manus tua [candalizat te, ab-

& m l

[cinde eam ,. & projice abs te.

REsPONDEO 2.

t

!

Obligant etiam cum peri-

culo vite vel jacture bonorum, quando alio-

ïaafztioneSupt

(

quin equale periculum ingentis detrimenti irre-

O V

parabilis in Religione vel Republica evitari non

polcn

poteft. Ratio eft, quia itapofcit ordo charita-

ltuom

tis in quovis corpore naturali vel politico.

]

Utrum vero damnum fit

m

REesPONDEO 3.

j i

revera totius Religionis aut Reipublice ? vel an

fit

at

DE LEGIBUS.

157

Tüts

]

d

fit tantum membri notabilis ? an fit damnum enor-

M:

me? an fit irreparabile? an damnum per füi ex-

N

u

W

EM

pofitionem poflit certo impediri ? an non fit equa-

i

lis fpes damni impediendi a/is mediis vel alio tem-

t

|

M

"M

[

gore? dependet ex prudenti eftimatione omnium

circumftantiarum.

; HE'UE pr(,

j

TM

REsPoNDEO 4. Leges Ecclefiaftice vel

Civiles non obligant ad evitandum contemptum

"ETA

vel damnificationem Religionis aut Reipublice

folum £ranfeuntem ac facile reparabilem cum gravi

&deüafb'cæ,;

It

damno fortunarum.

ld probatur ex fenfu &

Sic enim non tenetur audire fa-

ing!

praxi fidelium.

B

crum die fefto, vel jejunare, aut abítinere à

carnibus, qui id fine gravi damno, vel pericu-

hEm

lo obfervare non potett.

Y and

REsPONDEO 5.

Quando autem transgref-

d m

fio legis vergeret ad generalem abufum ftabilem,

".mesm'».u;u-

l

Ü

prejudicantem bono Religionis aut Reipublice

notabili, Leges Ecclefiaftice ac Civiles obligant

D ïm

eum notabili damno autincommodo.

Sicenim

p at

'iE

ex eo, quod cibi efuriales fanitatem alicujus in-

jii

commodent, aut fine notabili difpendio rei fa-

m

miliaris comparari non poflint tempore quadra-

g d

gefime, non licet feipfum propria authoritate

eximere à lege, fed opus eft cognitione & di-

[ i.

fpenfatione Superioris in cafu exemptionis dubio.

N

QuzniTUR s. An Leges obligent ad non

T

ponenda vel removenda impedimenta ad obfer-

lii

vantiam legum ?

RzsPoxNpEo r. Cum Palao.

Leges natu-

fs

rales obligant per fe.ad removenda omnia impe-

yd po'lilf.,*-»/,

vuo i

dimenta , obítantia illarum executioni; atque

ad ponenda media, neceffaria adillarum execu-

;ipubliæïf*ü,l

tionem.

158

TRACTATUS

tionem.

Ratio eft, quia, cum prudentia fit

jn W

du

ratio feu ordinatio mediorum ad finem, Legls-

4 etium

lator imprudenter obligaret ad finem, quin ob-

fdestet

ligaret ad affumenda proportionata medla ad fi

nem, inter quz fine dubio eít remotio & non

veniu d

pofitio impedimentotum.

Sic dum Lex natura-

sum ais

gem o

51'1

lis Judicem, Confeffarium,; Medicum &c. ob-

ligat ad recte obeundum füum Officium, eoipfo

qpi t

ais

illum obligat ad comparandam fibi fcientiam fuf-

ficientem.

Sic etiam, duin lex naturalis obli-

n

nCOE

iv

gat ad officia cuamatls chriftiane erga proxi.

mum, v.g. ad eleemofynam, vel corre&tionem

Q ü E

niandi h

fraternam ; obhgat fimul ad ponenda media &

removenda impedimenta pro executione hujus

sui, d t

mandati, nifi videlicet concurratalia difficultas

nridim, d

extrinfeca fufficienter excuíans à pofitione mes

i o

diorüm, vel rfemotione impedimentorüm.

lmmw a

RLspomeo

Idem dicendum circa Le-

Mmu ti

ges Ecclefiaficas & Civiles.

Ratio eft; quia

hi, df t

prudentia legislativa etiam in Legislatore Eccle-

fedimentun

fiaftico ac Civili poftulat, ut obl igando ad fineii

t pentüln

obliget àd media, inte? quz eft etiam remotio

V00 DACCAIDI

impedimentorüum , nifi concurrente difficultate

, Vetat0né

extrinfeca in remotioné impedimentorüm pró

indin d

tali circumftantia & cafu deficiat obligatio ipfius

n

legis.

Hinc verum quidem eft ,

quod artifex

ii Qu

vel agricola rion teneatur ab[hnere à labore fic-

COT

que tollere impedimentum jejunii in Quadrage-

"n tj

fima ; nec itinerans tenetur abftinere à fatigofo

itinere, tanquam impedimento jejunii, fed in

*Um[] vOI

Birns

tali cafu lex non obligat ad finem & deobligat à

mediis, fed pro tali circumfítantia deobligat;

ITR

anw.

feu potius iion obligat ad ipfum finem, nempe

jeu

'MDE(

DE LEGIBUS.

159

1 Wznn

Wi

jejunium.

Econtra quandocunque lex pro tali

h

cafu & circumftantiarum complexo obligat ad

^WL)

finem, etiam obligat ad media.

Sic 1. Cum o-

UH

1

mnes fideles teneantur audire facrum die feftivo,

l & l

u

füperveniens huic pr&cepto deli&um habens

(Up]s

l 1*1

&j

annexam excommunicationem non tollit obliga-

lt

Jiig &

tionem in excommunicato tollendi, quandoque

fieri poteft, excornmunicationis impedimentum

liíi lcenm

ad audiendum facrüum.

I t

2. Quamvis fümptio me-

dicinge excufet ab aüdiendo facro, fi tamen fine

IW W M

incommodo poffit differti fumptlo medicinz, da-

OII &"gr:

tur obhgatlo differendi medicinam.

5 Quam-

!j

vis carentia Breviarii excufet à recitatione Bre-

j

)l

H

viarii, datur tamer obligatio fibi procurandi

j

Breviarium , vel amiffum inveftigandi,

fi fine

u

(s

"

£ravi damno vel incomrmodo fieri pofft

Á-

Quamvis moralis impoteritia excufet ab audien-

W

do Sacro, & in ebrio réperiatur talis impoten-

Mi

—

J (

tia, datm támen obligatio non ponendi hoc im-

l

pedlmentum inebriationis , ubi poteft przvi-

deri periculum.

5. Idem dicendum, fi ex alia

fl

0

aCtione peccaminofa, v. g. ex fumptlone cibi no-

m&u

It

fe im-

civi, venatione. &c. previdere poffit

nmm V

pediendum à recitando Breviario, audiendo Sa-

6. Idem dicendum de

ii

cro, fervando jejunio.

4d

du

eo, qu1 in Quadragefima fme motivo vincende

Is

It

gravis tentationis non voluntaris in caufa petit

debitum conjugale & exinde fe eximit à fervan-

p (

A

do jejunio.

Monftra funt opinionum, qu& in

]

hac re Palao pun&. 21. n. 3. nimis tepide refutat

v

QUXERITUR Ó

Ex quibus indiciis poffit

(l

colligi

an fit gravis vellevis obligatio legum ?

"

N

RESPONDEO.

Id de(fumi poffe 1. Ex T -

nj

NORE

160

TRACTATIUS

Q«;,;mb'ï

NORE LEGIs. v. g. fi adio prohibeatur tan-

"l

quam abominatio , tanquam /celus, autcrimen, vel

Hezc

gg.i'zsyow

in virtute obedientie, vel fub indignatione Dei.

p MagU'

enim malitiam gravem indicant. 2. EX NATU-

g, quei

RA OBJECTI.

Utrum videlicet petat prohibe-

genis

ri füb gravi, tanquam impeditivum boni com-

ydyaur ;:1*.

munis in re gravi, velpetat precipi tanquam

medium neceífarium pro confervatione boni

yne p

NU

J

communis, qualia funt homicidium, adulterium,

furtum. &c.

3. Ex gravitate pene, que infli-

fan t

gl

gitur.

Neque enim pro levibus. culpis ex fuo

Valde

y friri

genere re&te infliguntur poens graves.

Vg t

autem abfurdum efít, excommunicationem minorem

& Interdi&tum habere tantum pro poena levi, cum

i fibtit

Canones penitentiales ea tantum ftatuerint pro

Qvamm

dne n

culpis gravibus, prout oftendi in Tra&. de penit.

DW

4. Ex communi fenfu Do&orum infignium circa

Hi enim foli prafu-

teyedit

leges naturales & divinas.

muntur habere notitiam traditionum & lumina

Vab m

5. Ex communi fen-

tn, sd

fuperna eatenus requifita.

fu fidelium & praxi timoratorum circa Leges pu-

Quaum

re Ecclefiafticas & Civiles.

Hic enim fenfus

BUYTO)

format confuetudinem, cui, fi rationalis fit,

F&4])

accedit confenfus legalis Legislatoris Ecclefiafti-

fyintm

ci, vel Civilis.

p

(

$. VIII.

: pretmy

*tt f

De Interpretatione Legum , & Epikia.

Onem q

UXRITUR 1. Qnuid fit interpretatio legis ?

lueoyy

'

RzesPoNDEO. Interpretatio legis eftra-

I* Cony

'.ïleg

tionabilis de mente Legislatoris ex variis conje-

Qs Dj

tj vlf

&uris du&a prefumptio.

Qvuz-

Mi

j

DE LEGIBUS.

IÓI

Wn,

QUERITURIQ. Quotuplex fit interpre-

T

tatio ?

Min) ;

RESPONDEO.

Interpretatio E[ï triplex ;

It M

jrivata, Magifiralis, & autbentica.

PRIVATA

M

dicitur, qu: fumitur ex proprio vel alterius vi-

tlnum lii

m

riprudentisjudicio. MAcrsTRALrIS vocatur,

Wt

ün;;

que ducitur ex communi fenfu Doctorum eru-

lat j

ditione , pietate, & authoritate infignium. A u-

ittdig

THENTICA eft, que fit ab eo, qui habet po-

pænæ) q"t l

teftatem ordinariam vel delegatam obligandi ad

TU

modum legis conformiter ad mentem interpre-

2 p f

tis.

Sic Prefe&i Provinciarum, & tribunalia

DI T

aliquando folent habere poteftatem delegatam

oD

obligandi fübditos ad fuas declarationes legum.

tlteity

QUJERITUR 3.

Quse & quot

Vr o

pia bone Interpretationis ?

Fnt princi-

hii

RESPONDEO.

Tria funt principia bonz

interpretationis.

. Ténor ac proprietas verborum.

jeit p

j t

2. Subjetta materia, feu, ut alii loquuntur, /üb-

]raus

D

"

:faü

fivatum. . 3. Intentio Legislatoris aliunde nota.

gtl

QuzRiTUR 4. Quid fit Epikia?

RESPONDEO.

Epikia vocatur benignain-

Bj o

T d

terptetatio legis pro particulari circumítantia

ais d

prefumptive non pr&vifa, aut comprehenfa à

lege ?

QUJRITUR 5.

Quis verborum tenor pa-

riat prefümptionem pro rigorofa obligatione

u

precepti feu legis? Ec quis folum fundet pre-

!

Ü

!

fumptionem confilii aut exhortationis ?

RzsPoNDEOo . Adobligationem precepti

D

l

feu legis communiter referenda cenfentur hec

i

verba: Precipimus, imperamus, jubemus, manda-

t exmä—'

mus; velifta: Probibemus , inbibemus , vetamus, in-

lct

L

terdi-

Ó

D. Awmort Tratt. de Legibus.

Y

|

162

TRACTATUS

zerdicimus.

Ítem verba «quipollentia: Zenean-

m pecwliï

g;þzl'nationw

tur ommes ; obligentur ommes; memüni liceat; memo

t ambigü

polfit &c.

RESPONDEO 2.

Verba ad rigorofam obli-

j um

;;, u

gationem praecepti , vel folam rationem confilii,

exhortationis, aut dire&tionis indifferentia ac

, 09

dubia à multis authoribus habentur iíta: Jolu-

jvd a

mus, decermimus , ordinamus ,. [Latuimus ,. bortamur ,

ul

Imo ad ver-

yis vt

fancimus ,. intendimus , innovamus.

ba dubie obligationis ab authoribus etiam tra-

yena dl

pamad

huntur ea, que fünt modi imperativi; cavete,

facite , abflineant ommes, nemo audeat; ltem hec

i gl

tinr: M

verba: debent, oportet, in quibus volunt folam necef-

fiatem boneflatis aut debitum congruentie importari.

vig i, d

feosD

Verum he authorum expofitiones ex larga pro-

babilifmi pharetra defümpte videntur.

Certum

d n

enim eft, modum imperativum in Conciliis &

:jmmr.z*.'m*

Bullis Pontificiis ordinarie importare legem ri-

icg a

Tyomr

gorofe dictam.

Sic in Concilio Tridentino,

Seff. 13. C, 5. & 7. ubi facerdotibus peccato

tl i

mortali obftri&is, fi premiffa fola contritione

agilitor a

in defe&u confeffarii celebrent, injungitur con-

qem 2nn

feffio fine mora his verbis: Si necejfitate urgente

& du

facerdos absque prami[Ja confe[Jione celebraverit , quam

t p

primum confiteatur.

Etin his verbis tantum im-

1 ob

portari confilium, non preceptum, damnatum

"i hp

eft ab Alexandro VII. in fequenti propofitione

, f t

Mandatum Tridentini fattum Sacerdoti facrifi-

38.

ïl-?gllm, [j

canti ex nece[fitate cum peccato mortali confitendi quam-

Sic etiam in-

Tdtfge

primum eft confilium , mon preceptum.

BX

dubitatum eft , preceptum importari in Decre-

Tl qm

N

M

to Clementis VIII. de cafuum refervatione, ubi

i

dicitur : Caveant diligenti]ime , ne ea notione, quam

Qd S,AI

de

!

)

DDELEGIBUS.

163

Püuem: h

H

de aliorum peccatis n confe[Jione babuerint , ad exterio-

rem gubernationem utantur.

Itaque nimislaxe fuünt

F

d

prefate ambiguitates authorum: atque illi ter-

mini, volumus, decernimus , ordinamus , fZatuimus ,

I

I

fancimus , caveant , abflineant , nemo audeat , debent ,

oportet, & modi imperativi in fcriptis legislato-

EU

rum vel collectionibus legum contenti univer-

Ut i

fim ad legem potius, quam ad confilium hone-

!d

ftatis referendi, nifi aliud conftet ex fübje&ta

VOU t

materia, vel ex intentione authoris aliunde nota,

It

QuAZRITURÓ. Quid fuperaddant iegi illa

aàt; ln

verba, quz in nonnullis conftitutionibus repe-

Wlyige

riuntur: Precipimus in virtute obedientie ; fub indi-

gnatione Dei, vel Apoftolorum Petri & Pauli?

:

J e;.»-xga

]

RESPONDEO.

Illa verba fignificant inpri-

a. Q

mis animum certum graviter obligandi, fecundo gra-

LUgl

vi[fimum motioumnlegiss tertio exce[fum quendam ma-

at

litie €? pene in transgreffione legis.

"

l]

ExciPiTUR, nifi ex fubjecta materia legis

coligatur alia intentio Legislatoris. NNam fi

Ti p

A

Legislator hos terminos non referat ad unum

q

aliquem. a&um particularem ac determinatum,

"T

fed ad aliquod integrum corpus legum feu fta-

i

tutorurà, przefuümendum eft, eum non vel.

p

jj m:

le fub obedientia & obteftatione divini judicii

, t

graviter oblipare ad fingulos Statutorum arti-

culos, fed tantum ad fübftantiam totius corpo-

a^

n

hi

ris legum, ut videlicet à Superioribus urgeatur,

[

J

"

& à fubditis fine contemptu formali vel interpre-

i

tativo cuftodiatur.

i

Id patet ex fequenti Brevi

Ht

il

Apoftolico, quod affervatur in Collegio Ger-

npom

m

r

manico ad S. Apollinarem Romz.

fó

"J

129

Breve

164

TRACTATUS

«ïW Pfæ,h

m

Breve Declaratorium Gregorii XIV.

"m

quo declaratur, quasdam formulas prece-

4 d um

ptivas in Conftitutione Gregorii XIII.

gi; n

non obligare füb pena pec-

P o

cati.

j Sudt

T

Gregorius PP. XIF.

iv f

l

ILi

*

d

perpetuam vei memoriam.

Expedit interdum ea,

qpt

que per Romanos Pontifices, licet origimis [ue

ii

!j

J

initio provido con[iio flatuta funt, ad confcientiarum

qü

Jirupula | removenda aliquantulum | moderari.

Sane

ul d

cum alias Fel. Record. Gregorius Papa XIIT. Pra-

dece[Jor nofler ad felicem dire&tionem €9^ profperum

p

Qu

gubernium Collegii Germanici de Urbe à [e pridem

i Mi

W

"

f'

|

ereti, iliusque Zlumnorum , Superiorumque & alio-

M

d

rum ibi degentium provida Confideratione pro[piciens

l:;

:

(

ïi&mrä

T

nonnullas vegulas, con[litutiones , €9' ordinationes il-

DN

lius Collegii repimen concernentes fuas Litteras Ka-

fim, Di

lendis Aprilis Pontificatus fui amno. duodecimo datas

w Pfain

ediderit, quas ín virtute Santte Obedientie , & fub

octeflatione divini judicii, cen[cientiam quoque ipftus

st nf

Collegii Re&oris defuper onerando oberoari precepit ;

ac alias, prout im ipfis Lütteris continetur, cumque

UENTU

ficut accepimus , ex boc tam Superiorum, quam Sub-

tretn

9.

ditorum snentibus fcrupulus generetur, me ommia im

dicis ILitteris contenta, que plurima [unt, €9 mi-

ltsoy

mima, ad peccaii penam obligent.

INos ommem fu-

i

jper premi[fis dubitandi materiam . precidere , fimulque

LAnd

con[cientiarum Re&toris, & Collegialium perfonarum

di&i Collegii Securitati con[ulere volentes ac Littera-

ii

", D

vum pradiarum temores profentibus pvo fujfWcienter

expre[fis babentes, iotu proprio C9' ex certa no[tra

Tif

fcientia

DE LEGIBUS,

165

Jüientia per prafentes. dutboritate "dpoflolica decerni-

Jïïgüm Xl

J

mus ac declaramus; Preceptum €9 *verba pradida

D ]

ARA

ac alia in eisdem Litieris contenta ad peccati pemam,

Jrege

"

li

nifi im bis tantum , que ex [ui matura peccatum in-

J ]

ducerent-, ünime obligare ; meque ipfus Gregoriü

Prodece[Joris moftri «oluntatem fuiffe, ipfos Superio-

ves €$ Subditos ex bis peccati ponam incurrere ; fed

]

eo patto Con[litutiomam 69 Ordinationum prafatarum

[/^]

obferoantiam ar&iori fiudio illis commendare, ficque

Mi

INon ob-

[j

deinceps ab ommibus interpretari debere.

,'U

[

Jflantibus predi&kis Littevis , ac alüis Confüitutionibus

& Ordinationibus Z4poflolicis ac ditti Collegii Sta-

tutis, &? Conuetudinibus , etiam juramento & 4[o-

m

! lm

[lolica «oel alia Zdutboritate voboratis , ceterisque con-

Hortamur autem in JDomino

pim

trarís quibuscunque.

eosdem Re&orem ,. Superiores , &$ Collegiales perfonas

L

t pl

Collegii praditti, ut bujus Declarationis pratextu Or-

dinationum preditiarum obferoantiam mec ullatenus

L

[

velaxent , meque wninori quam antea [ludio comple-

&antur.

Datun Rome in Monte Quirinali fub an-

MM v»

/)

"H

6]

L

mulo Pifcatoris die 29. May

M DXXXXI. Pon-

tifiatus noflri anno primo.

-

M. Veftrius Barbianus.

rj

r

QuzniTUR]7. Quales foleant tradi regu-

W*w ü'lTL' H

l& interpretandi leges ?

( 9

m

RESPONDEO.

Poffunt tradi fequentes re-

n

JA h

N

gule, à communi Do&orum receptz.

j

1. Non eftrecedendum à proprietate verbo-

rum Legislatori fynchrona, nifi manifefta cogat

il

neceffitas. Dixri, Syncbrona, quia ufitata ver-

borum fignificatio, ficut mutatur fucceffu tem-

2 u

3

porum,

t

166

TRACTATUS

je

porum, ita ex ufuillorum temporum, quo edi-

ta funt, fumi debent.

; h

i-

TE

'

2. Datur fufficiens neceffitas recedendi à pro-

m

prietate verborum, quando alioquin fruftrare-

tur finis legis, aut fequeretur manifefta abfurdi-

yfafict

tas, Addunt DoGores; etiam tunc poffe re-

cedi à proprietate verborum, quando alioquin

;ordinï 'J

fequeretur antilogia feu oppofitio legum. Ve-

Ts

rum id non eft concedendum, prefertim quan-

217

do leges nón agnofcunt eundem authorem, pro-

5. ]fJ 1" f

1

ut contingit in Corpore Juris Canonici & Civi-

v

lis. Facilius enim eft, ut diverfi Legislatores

y f

i

ab invicem fcienter vel ignoranter diffentiant,

nu jd

quam ut recedant à proprietate verborumin fe-

st

rendis legibus.

Imo, cum idem author quan-

frgm, v

doque non fatis memor omnium füarum expref-

d t

fionum à feipfo variet, etiam in eodem Legis-

d d

latore, fi multa & diverfis temporibus ab invi-

mud,

cem remotis congelfferit, prout in Juftiniano

contigit, facilius concefferim , eum variarein

st vt

t ob

modo legum, quam recedere à proprietate ver-

borum.

f pm

RURT

3. In legibus peenalibus mitior interpretatio

teu C

facienda. qff.

Ita habetur Regula 49. de Reg.

t d

Jguris in.6. — In penis bemignior interpretatio efd. fa-

if

cienda.

Hoc tamen intelligendum, nifi alioquin

d

per benigniorem interpretationem inferatur vis

1]

proprietati verborum, aut nifi notabiliter mu-

1 At

tiletur finis adequatus legum; aut nifi appareat,

benigniorem interpretationem opponi bono

m lt

communi & intentioni Legislatoris aliunde

, ]

nota,

nb

4 In

DE LEGIBUS.

167

ET

A. In faoorabilibus ampla interpretatio e[ fa-

cienda.

Ita habetur Regula 15. in 6. de Reg. Ju-

ären] ,

ris.

Odia reflringi & favores comvenit ampliari.

huq

Hoc tamen intelligendum, nifi extenfio favo-

If

ii

1

ris creet periculum bono communi, difciplinze

IN

LT

Ecclefiaftice , decori univerfalis Fcclefie , re-

QU i

&o ordini ftatuum preftabilito, aut juribus ter-

ij ]egum'

tii, que omnia raro abfunt à legum favorabi-

Wt

Tij

lium ampliatione.

Of BfD,

s. In dubio ea interpretatio f.

[

cienda ef], ut

L0

Ü

t

ves potius oaleat , quam pereat.

Ita habetur l.

$, lego 2T-

Ubi efl. ver-

l 'e,

34. tit. s. ff. de rebus dubii

[j

borum ambiguitas, valet, quod attum efl. Exem-

n

fi quis faciat legatum £cclefie ad

EU Q

plum ponitur ; 1

vel Petro

|

A

"

D

B. Virginem , vel Magdalen pauperi ,

d

Friburgenfi,

& fint due Ecclefie, vel perfonz,

| eqüem l

Non enim affe-

n

"

vel urbes ejusdem nominis.

Y

H(Q

rendum eft, hoclegatum neutri deberi, & le-

W

j

Vi

ll

gatum vel tradendum illi , ad quam legans refpe-

xit probabilius, veljus dividendum eft.

od

i

v

6. Legum anteriorum per leges pofTeriores

corre&tio "viranda efl, ubi mulla cogit nece]fitas.

LUl

Ita habetur C. cum expediat , de elettione in 6. Cum

i d

expediat. concordare jura. juribus , &g eorum correttio-

»,mm j

nes , fi fuft

ineri valeant, evitari, declaramus , decre-

i, d

zalem. Innocentii I1I. abrogatam non fequen

$ Concilium

Generale.

n i

Iho)

d

a

7. Nontantum leges antique per leges novas,

D

féd etiam lege

$ nooc per leges antiq

uas interpre-

l

Ita habetur 1. r. tit. 3. fF. de legibus

Y

zande funt.

;s

leg. 26. & 27. &28. ubi fic habetur :

INon eft no-

4

vun,

p

168

TRACTATUS

Jin

vum, u priores leges ad pofferiores trabantur , fed &

r

pofieriores leges ad priores pertinent , nifi conirarie fint.

" 4

f

ch

8. Quando una lex eft explicatioa. alterius,

,-;"»'k

p[urimm

rlb

omnes. hmitationes , reflrickiones , extenfiones , re-

«t

lationes &c.. que pertinent ad unam , pertinent

giji, f

!

etiaim ad alteram , mifi aliud exprimatur.. Vaha-

a u

beturl. C 1.97.

Quiaantiquiores ieges ad pofleriores

fitft

trabi ufitatum eft, femper quafi boc legibus tne[Je cvedi

]i

Jj

oporiet , ut ad eas quoque per[onas , & ad eas es per-

n

hh

tinerent , que quandoque fimiles erunt.

Sic etiam Im-

M

ant

perator in authent. de fiiüis ante dotalia. Coll. 3.

[

tit. 6. declarat; easleges, quz conftitute funt

[/

QrL Til

de filiis ante dotalia inflrumenta natis, etiam

arumfinu

fubintelligendas in pofteriorilege, que traétat

glhntmic

de filis poft dotalia inftrumenta natis; addit-

gjt od

que, fe propterea prioris legis nullam feciffe

OO

expreflionem in pofteriore leges Cum omnibus

ts

manifeftum fit, oportere ea ,' que adjetta funt , per in-

Lerpretationem in illis valere , in quibus interpretati

) l/?gw

legibus fit locus.

hrindi

Qu RITUR $. Quales reperiantur Regulee

lab

in Jure Civili idonez ad interpretationem legum ?

qtinag

RESPONDEO.

Ex Jure Civili erui poffunt

dtmi Ü

fequentes, ad interpretandas leges bumanas ut

g n

plurimum idonez. Ád]leges enim naturales &

lh.

divinas, qu& rationem corruptam quoad fuos

LE

fines ut plurimum latent aut füperant, trahi non

!t, Mi

debent.

LT

t. Cafus prorfus. extraordinari, quos Le-

a Confi

i3) N

gislator. verofimiliter non fuiffet comprebeufurus

Tlitndos

lege ,.f de üis cogitaffet , prejumendi funt exempti

à Iege.

: T confn

DE LEGIBUS.

169

!l

[

à lege.

T

Id infinuatur lib. r. tit. 3. ff. delegibus,

ubi l. 3. fic habetur: SJura conflitui oportet in. bis ,

LTA

qua ut plurimum accidunt , non que ex inopinato. Et

]l.4. Ex bis, que forte uno aliquo cafi aceidere po[funt,

!

Af i

jura mon con[üituuntur.

Et 1. 5. d ea potius debet

)

TR

aptari jus , que &2 frequenter. €&? facile, quam que

D)

perraro eueniunt.

Et l. 6.. Quod femel aut bis exiftit,

pratereunt legislatores.

Et1.8. Suranon in fingulas

tl

hi '

MT

perfonas, fed generaliter. conflituuntur.

Et l. 10. Ne-

que leges, meque Senatus confulta ita. fcribi po[unt,

NT

L

ut omnes cafüs, qui quandoque inciderint , compreben-

—

"

| CUL

dantur, [ed fufficit ea, que plerumque accidunt, con-

du

!lt]

tineri.

Hac tamen ita intelligenda funt, ubi

circumftantie extraordinarie quoad fubftantiam

E TA

i

tollunt motivum generale & finem legislatoris. His

enim manentibus fingularitas rara circumftantia-

W W

M

I W

rum non impedit, quin cafus extraordinarius

Mu

n

l

comprehendatur füb lege generali.

ubl H

u

s

2. Leges ad ca[us confimiles aut pares, pra-

Jertim ubi finis boni publici idem efl., extendi debent .

!

nit

Ita habetur l. c. 1. 12.. Non. po[Junt. omnes. articuli

i

u

fingillatim aut legibus aut fenatusconfultis comprebendi ;

Jfed cum in aliqua caufa fententia eorum manifefla. eft ,

fl

[2

is qui jurisdi&ioni preeft, ad fimilia procedere, atque

jta jus dicere debet.

Et 1. 13. Quoties lege aliquid ,

ein w

yan

unum «el alterum introduttum efl, bona occafío e[l, ca-

tera, que tendunt ad eandem utilitatem , 'vel interpre-

at

iatione, vel certe jurisdi&tione [uppleri.

Itaque et-

iam Confeffarii, cum in foro interno jurisdictio-

h

fl

L

h

nem ab Ecclefia acceperint, obligando vel de-

) r

obligando refpicere debentad cafus, & fines le-

i

j

gum confimiles,

1

3. Be-

|

170

TRACTATUS

9 1HW

a. Denignitas in legum interpretatione eous-

n i

que Je&tanda eff , quousque tendit ad meliorem cu-

j firor

flodiam legum.

]ta infinuatur l. c. l. 18. Beni-

f, rejb'äu

gnius leges interpretande [unt, quo voluntas earum

confervetur.

, Nl l

4. In legum interpretatione non facile fuppo-

um

nenda eft corruptio textus , prajertim ubi etiam

';

ày r

Jppofita. corruptione adbuc. elucet. intentio. legis-

oni, I

latoris.

Ita infinuatur l. c. l. 19.. In ambigua vo-

iipii X

ce.legis ea potius accipienda eft Jignificatio, que «itio

al äi'.'lm;f

1

caret , prejertim cum etiam ex boc voluntas legis colli-

fniamio:

(

gi po[fit.

J

l

M

I Il

s. Ubi lex certa efl , ratio legis in controver-

Jfiam vocanda €? lex propterea mutilanda mon eff.

v*rmw [

m

Id infinuatur l. c. l. 20.. Non oinnium , que à majo-

s d

ribus conflituta funt , vatio reddi potofl. Et 1. 21. Et

RULUT

ideo vationes eorum, que con[lituuntur , inquiri mon

hm

oporiet ; alioquin multa ex bis, que certa Junt , fuboer-

H

Á

5?

"TAT

tuntur. Intelligendahec funt, nifi neceflitas co-

3 um

gat ad inquirendam rationem legis, quando du-

1 hp

bitatur de ejus extenfione ad cafus confimiles ad

uipiuf

paritatem vel identitatem rationis.

?0 hnj

6. Interpretatio legum ab antiquis unanimiter

m

M

recepta inutanda monef], — d infinuatur l. c.1. 23.

IMinime [unt mutanda, que interprelationem certam

2 nf

O

femper. babuerunt.

udaicum ? mecbamicum ef? ; tmordicus

hs

70

inberere particulis legum. contextu. mon. injpecto

ïïimur,lib.j

TL Setn

vel attento , - ubi- ex contextu. intentio legislatoris

3 u

manifefla e[fe potef]. — d colligitur l. c. ex 1. 24.

Inci-

DELEGIBUS.

171

Pf

M

Incivile eft , mif? tota lege per[pe&ta una aliqua ejus par-

T

/

'dt

ticula propofita judicare vel refpondere.

i J

M u

8. Favores legum, qui multis profant , nulli

olfant , veftringendi non funt. — Ycà habetur 1. c.

D)

].25. INulla juris ratio , aut equitatis benignitas pati-

[

tur, utque falubriter proutilitate bominum introducun-

iur, ea mos duriore interpretatione contra ipforum com-

[

modum producamus ad feveritatem.

Jam füperius

l

?

monui, hec vera effe, ubi favoris latitudo nec

D

Reipublice, nec Ecclefiaftice difcipline, nec

*

lil

cultui divino, nec faluti animarum prazjudicat.

Eodem modo intelligendum eft illud, quod 1. c.

Tit. 4« 1. 4. dicitur: JBeneficium Imperatoris , quod

à divina ejus indulgentia proficifcitur , quam pleni[Jnne

W.

!

n

interpretari debemus.

n

9. Con[uetudo legibus. confentanea €? coeva

optima legum interpres efT. — Ytahabeturl, c.1.37.

fl

Si de interpretatione legis queratur , inprimis injpicien-

dum efl, quo jure civitas retro in ejusmodi, cafibus ufa

kv

]

fuil[et , obtima enim eft legum interpres confuetudo.. V.t

1.38. Imperator feverus re[cripfit , in ambiguitatibus ,

a

que ex legibus proficifcuntur , confuetudinem , aut rerum

ferpetuo fimiliter judicatarum. autboritatem , 'vim legis

obtinere debere.

Drixr. Confuetudo legibus con-

gt

$i enim le-

ul

Jantanea , faltem quoad fubftantiam.

gibus confentanea non fit, non explicat, fed

,v;mWü Ü

abrogat legem.

?

10. Semper in obfcuris, quod minimum eft,

LE

fequimur, lib. so. Tit. 17. ff deReg. Juris Reg. 9.

II. Secundum naturam eft, commoda cu-

jusque rei eum fequi, quem fequuntur incom-

ii

moda, 1. c. Reg. 1o.

12. In

TRACTATUS

|

172

12. In teftamentis plenius voluntates teftan-

iW T

tium interpretantur, l.c. Reg. 12

ipjunit

13. Quoties dubia interpretatio libertatis

]n tU

eft, fecundum libertatem refpondendum erit.

äenda fum

E o O 9.

aj pofut

14. Non debet, cui plus licet, quod minus

elt non Iieere. ] c- Regyor.

, ilb

"

I5. Qui poteft invitis alienare, multo ma-

at

!

reäau;

gis & ignorantibus & abfentibus poteft. 1. c.

y Mf

Reg. 26

t

16. Quod initio vitiofum eft, non poteft tra-

, igri

&u temporis convalefcere. l. c. Reg. 29.

Re ! 5,)'

17. Nihil tam naturale eft, quam eo gene-

v

requidque diffolvere, quo colligatum eft. Ideo

verborum obligatio verbis tollitur. l. c. Reg. 35.

vapiaft

v.Inomi

18. Quidquid in calore iracundiz vel fit vel

vt

dicitur, non prius ratum eft, quam fi perfeve-

Ideo-

ii

rantia apparuit, judicium animi fuiffe.

d

que brevi reverfa uxor nec divertiíTe videtur.

l. c. Reg. 48.

at Vi

3. Nl

19. Culpa caret, qui fcit, fed prohibere non

£, QD p

poteft. 1. c. Reg. 5o.

ul

20. Nemo plus juris in alium transferre pot-

& fcng

eft, quam ipfe haberet. l. c. Reg. 54.

21. Nullus videtur dolo facere, qui fuo ju-

deu,

- sdroba

re utitur. l. c. Reg. 55.

22. Semper in dubiis benigniora praferenda

1 uf q

du f

funt. l. c. Reg. 56.

pl

23. Ea que raro accidunt, non temere in

negotiis computantur. l. c. Reg. 64.

At tonfie

M

: 24. Invito beneficium non datur. l. c. Reg.69.

25. Non debet alteri per alterum iniqua con-

lCRegl

n y

ditio inferri. 1. c. Reg. 74.

26.Nemo

:

ke us

j

DE LEGIBUS,

T0

:

!l

26. Nemo poteft mutare confilium füum in

N lr

alterius injuriam. l. c. Reg. 75.

POM r

27. In totum omnia, qua animi deftinatio-

ne agenda fünt, non nifi vera & certa fcientia

læ[) qH

perfici poffunt, 1. c. R. 76.

28. In toto jure generi per fpeciem deroga-

T. m

n

tur; & illud potiffimum habetur, quod ad fpe-

ubuy

M

ciem direétum eft. 1. c. Reg. 80o.

:

29. Non eft novum, ut quz femel utiliter

conftituta funt, durent; licet ille cafus extite-

EH, lil] hi

rit, à quo initium capere non potuerunt. ]. c.

J

Reg. 85.

j

^f

30. In omnibus quidem, maxime tamen in

jure &quitas fpe&tanda. eft. l. c. Reg. 9o.

31. In omnibus orationibus maxime fenten-

D NLN

Va

tia ( feuintentio ) fpectanda eft ejus, qui eas pro-

tuliffet. l. c. Reg. 96.

n

at

32. Fere in omnibus ponalibus judiciis &

etau, & imprudentie füccurritur. l. c. Reg. 108.

i

!

33. Nullum crimen patitur, qui non prohi-

bet, cum prohibere non poteft. l. c. Reg. 109.

34. In eo, quod plus eft, femper ineft &

Ti

minus. lfc. 109.

In toto & pars continetur.

ïh'

|c. RO T15,

j

i, Q

35. In obfcuris infpici folet, quod verifimi-

lius eft, aut quod plerumque fieri folet 1. c.

i

xgmor

Reg. rr4. Ex hac Regula fequitur, verba in

ea fignificatione fümenda, quam plerumque ex

j

ufu ac confuüetudine hominum habere folent.

fi

q

^

36. In pari caufa poffeffor potior haberi de-

bet. 1. c. Reg. 128.

ii

j

37. Cum principa

lis caufa non fubfiftit, nec

ea, qui& fequuntur, locum habent. l. c. Reg. 129.

fó]

38. Qui

174

TRACTATUS

.

PT

38. Qui tacet, non utique fatetur ; fed ta-

men verum eft, eum non negare. 1. c. Reg. 142.

du

39. Non omne, quod licet, honeftum eft.

quimut

'9. EXPU

l. c. Reg. 144.

40. Semper fpecialia generalibus infunt. 1. c.

Ó 10

gt

Reg. 147.

g a

|

41. Cujus effe&us omnibus prodeft, ejus &

partes ad omnes pertinent. ]. c. Reg. 148.

m infmä«*

42. In ponalibus caufis benignius interpre-

g It

tandum eft. l. c. Reg. 15«.

um i

43. Quz propter neceffitatem recepta funt,

pndt

nondebent in confequentiam trahi. 1. c. Reg. 162.

qioprif

ficna

44. Rapienda occafio eft, qu& prebet be-

nignius refponfum. l. c. Reg. 168. Hoc intel-

tdiritat d

ligendum, ubi benignitas nec bono communi

Qmm

vCami

nec privato prajudicat.

45. Quod fatctum eft, cum in obfcuro fit,

il

ex affe&ione cujusque capit interpretationem.

DURT)

Lc. Res; 168.

Itaque expofitio textuum, que

Mplugr

àDoGoribds laxis fit, nullum monftrantibus

1 (n

zelum pro gloria Dei & bono communi, nullam

wdmdi

fundat authoritatem.

2 0i

46. Exfi nihil facile mutandum eft ex folen-

ü M

nibus; tamen ubi equitas evidens pofcit, fub-

y Dtti

veniendum eft. l. c:Reg. 183.

Huic regule con-

ER

cordat l. 3. ff. lib. 1. tit. 4.. /nrebus novis conflituen-

Lt

dis evidens e[Je utilitas debet , ut vecedatur ab eo jure,

érexdm,

quod diu equum vifum eft.

Nf

47. lmpoflibilium nulla obligatio eft. 1. c.

ttbinlio

Reg. 185.

48. In re dubia benigniorem interpretatio-

n

tntef,

nem fequi non minus juftius eft, quam tutius.

MY

l.c. Reg. 192. Hoc loco fermo eft de fervitu-

Rodeon

tibus,

DE LEGIBUS.

175

: hlw* ] fE

tibus, que tutius ad evitandum periculum le-

1

lg

et

)

J

dende cbaritatis vel juftiti& alteri ceduntur,

Hm

quam exiguntur.

lu

49. Expreffa nocent, non expreffa non no-

cent. l. c. 196. Hinc interpretatio ex filen-

od

tio Legislatoris humani , qui non raro ex infti-

tuto circa obligationes dubias filenter prgterit,

T

fepe infirma eft.

"fl j

zo. In conjun&ionibus (nuptialibus) non

folum quidliceat confiderandum eft, fed & quid

m t

"I

honeftum fit. l. c. Reg. 197.

Hinc ex eo, quod

i

A

l;

a&io per legem humanam zanpune liceat, non eft

facienda interpretatio , eam per leges naturales

if

L

& divinas honeftam effe.

ia

»

QUAZRITUR 9.

Quales reperiuntur in Ju-

re Canonico Regule ad interpretandum leges

L n

idonez ?

TMeyttoy

RESPONDEO.

In Sexto Decretalium Znter

A

!

Regulas juris reperiuntur fequentes.

pufi

1. Cum fünt partium jura obfcura, reo fa-

4

0

vendum eft potius, quam a&ori. Reg. 1.

2. Odia reftringi, & favores convenit am-

n i

[

pliari. Reg. 15.

M

Y

yà

Mj

[

3. Decet conceffum à principe beneficium

Ti

effe manfurum. Reg. 16.

4. Indultum à jure beneficium non eft alicui

M *

auferendum. Reg. 17.

s. Non firmatur. tra&u temporis, quod de

Q

Jiti

jure ab initio non fübfiftit. Reg. 18.

6. Quod femel placuit, amplius difplicere

[

Qd

"

non poteft. Reg. 21.

[

7. Qu à jure communi exorbitant, nequa-

quam ad confequentiam funt trahenda. Reg. 28.

Rv

8. In

176

TRACTATUS

Quodï

8. In obícuris minimum eft fequendum.

Reg. 30.

W

Blus di

ue

9. Generi per fpeciem derogatur. Reg. 54.

1

jdbe

1Io. Plus femper in fe continet, quod eft mi-

Jo

nus. Reg. 35.

10 fice

H

11. Uuile non debet per inutile vitiari. Reg.

g, Pt

12, Cum quid prohibetur, prohibentur om-

r lt

fl

nia, que& fequuntur ex illo. Reg. 39.

nl

l4

13. Pluralislocutio duorum numero eítcon-

l

l

pel K

tenta. Reg. 4o.

s f

I4. Accctlorium naturam fequi congruit prin-

t ed p

))

cipalis. Reg. 42.

(f

15. Qui tacet, confentire videtur. Reg. 43.

yari M

Sed nec uti-

s (

16. Is qui tacet, non fatetur.

mb

j

que negare videtur. Reg. 44.

17. Infpicimus in obfcruris, quod eft vero-

gl

st w

fimilius, vel quod plerumque fieri confuevit.

lÜ

Reg- 45.

Exeg.qj

ht

18. In peenis benignior interpretatio eft fa-

Regj*

H

cienda. Reg. 49.

hg

19. Non prattatimpedimentum, quod dejure

non fortitur effectum. Reg. 52.

?i

E M.

20. Cui licet quod eft plus, licet utique quod

sünq

eft minus. Reg. 53.

m d

21. Qui prior eft tempore, potior eft jure.

Y Ctrtr

Reg. 54.

4f re

22. Qui fentit onus, fentire debet commo-

dum, & é converfo. Reg. 55.

uten(i

lnicri

23.In recommuni potior eíft conditio prohi-

. D

bentis. Reg. 56.

24. Contra eum, qui legem dicere potuit

UE

lum

apertius , eft interpretatio facienda. Reg. 57.

iir.ïerpretan

25. Quod

Vil

DE LEGIBUS.

177

L

N

li

25. Quod ingratiam alicujus conceditur, non

eft in ejus difpendium retorquendum. Reg. ór.

rug

J

26. Qu contra jus fiunt, debent utique pro

inec, Qu

infe&is haberi. Reg. 64.

27. Quod alicui fuo nomine non licet, nec

N

alieno licebit. Reg. 67.

28. Poteft quis per alium, quod poteft face-

Fl

i

)

j

re per feipfum. Reg. 68.

0UR

29. Qui facit per alium, eft perinde, ac fi fa-

ciat per feipfum. Reg.72.

30. Fa&tum legitime retra&ari non debet, li-

i

cet cafus poftea eveniat, à quo non potuit in-

choari. Reg. 73.

31. Quod alicui gratiofe conceditur, trahi

A L

non debet ab aliis in exemplum. Reg. 74.

32. In argumentum trahi nequeunt, que

qudws

du

propter neceílitatem aliquando fünt conceffa.

Reg. 78.

33. [n toto partem non eft dubium contineri.

Reg. 8o.

34. In generali conce

ffione non veniünc ea,

pl

que quis non effet verifimiliter in fpecie con-

ceffurus. Reg. 81.-

giqeqi

35. Cum quid una via prohibetur alicui, ad

id alia non debet admitti. Reg. 84.

qind;

36. Certum eft, quod is committit inlegem,

qui legis verba compleéctens contra legis nititur

n

voluntatem ( feu intentionem. ) Reg. 88.

Explicatio harum Regularum habetur in P E-

T

cxro. Plura de Interpretatione fcripfi in Zdrte Cri-

Ibi

tica, quam addidi in Phbilofopbia Pollingana.

a d

enim PAnTEIII. tra&avi de Hermenevtica, feu

u

arte interpretandi.

Utilis etiam ad interpretandi

M

ratioe

D. zimort Tra. de ngibus.

1798

TRACTATUS

rationem circa leges erit Liber XII. Cardinalis

H

^

etut i

DE LUCA, ubi tractat de J'udiciis , & elegantiffi-

[

me traducit Leguliflas ob eorum Interpretatio-

um

neslegum Sfudaicas ac mecbanicas , dum mordacif-

«mtio

fime cortici legum inherent, animam vero legum,

jiexem

quaz eft intentio legislatoris , negligunt.

jrohibd

gordini:

Qu ERITUR Io. Quid fit legem extendi ad

alios cafus ob /anilitudinem , .paritatem , vel identi-

sillegun

tütem rationis.

s dipai

RESPONDEO.

Jdentitas vationes dicitur dari,

i

g as

ubi obje&um materiale in eítimatione morali

differt folo numero, & motivum formale legis

tctc)t

adequate idem eft. Sic, quando Pontifex in C.

frdlannl

quia in infulis.

De Regularibus, declarat, pro-

4en, il

feffionem ante annum ztatis decimum octavum

at

in monafterio A. emitti non poffe, quia ibi eft

(

dura congregatio, eoipío etiam in aliis monafteriis

t hg

B. C. D. ejusdem Infulz, eandem regulam aut

tl

vivendi formam fe&tantibus eadem legis difpo-

Nosooi

fitio locum habebit ob identitatem rationis.

Si ve-

fintin i

ro quis eandem legis difpofitionem extenderet

ETU

ad alia monafteria diverfz regule in continenti

LT

& fuüb alio climate fita, in quibus tamen reperi-

m l f

tur eque durus vel durior vivendi modus, di-

t0di; qi

ceretur lex extendi ob paritatem rationis , quia li-

tint d

cet fubje&ta, feu objecta materialia, nempe mo-

& phetoty

nafteria diverfis regulis adftrifta, in eftimatione

morali differant fpecie, ratio tamen , feu moti-

';, ( o

üoresm

vum, far, aut omnino majus eft. Si vero &

um d e

monafteria in divería regione fint, & regulz di-

in i

verf'e fint, & rigor vivendi in uno genere, ( v. g.

16ULA

viétus & veftitus moderatiorin alio genere) v. g.

lo al

vigiliarum , laborum, Pfalmodie continuz, fi-

lentii,

W ]

DE LEGIBUS.

3l

179

n

W)&g

|

lentii, jejaniorum frequentia, &c. feverior fit,

Umh"v

fic dicetur lex extendi ad cafum confimilem ob

"

!1 dmtv

[imilitudinem rationis. Similia enim dicuntur, quo«

fum ratio partim eadem, partim divería eft,

m D

BUf

l

Aliud exemplum habetur in Clementina 1. de Ele&,

uD

ubi prohibetur eligi in Abbatem religiofus alte-

rius ordinis. Ratio feu motivum hujus prohibitio-

T

nisallegaturj cumrationi non congruat, uthomi:

nes difparis profeffionis, vel habitus fimulin eis-

H(üm;dicitu:,

lr n

dem monafteriis focientur. Cum ergo eadem fit ra-

tio circa (ele&iones Abbatiffarum ex alio ordine

if

& circa) ele&iones Religioforum ad Epifcopatus

t^

Ecclefiarum fzcularium, ea extenfio legis ob pari-

f

l

W

tatem , fimilitudinem, vel identitatem rationis fi-

MA

eri dicitur.

QUIERITUR II.

Quenam fint obfervan-

de Regule quoad extenfionem legum ad cafus

confimiles ?

REsPONDEO.

Tradi à Palao quoad füb.

"

ftantiam fequentes Regulas.

RzgcULAL n legibus ponalibus , írritatoriis ,

!

€ odiofis non datur extenfio ad cafus confimiles ob fimili-

iudinem vel identitatem vatíonis.

lta communis;

yi mc&us,»

Ratio eft, quia legislator ftatuendo peenam non

j

VN

prudenter ejus extenfionem relinqueret judicio

(dut

pR

debili plerorumque hominum , fzpe equiparan-

l

li

tium, que &quiparanda non funt; imo etiam

u5

legislatores metito horrent extenfionem amplam

d

V

u

ponarum ad cafüs diverfos, fpecie diverfos, de

, i

quibus in fpecie non cogitarünt.

REGULA ll.

In legibus copreGtoriis not datur

n g;*cïi, u

ape

]

extenfio ad cafüs confimiles ob fimilitudinem

rationis.

]ta communis.

Ratio eft, quia cor:

i conäüi

Ü

2

Aetlia

180

TRACTATUS

"

re&iolegum odiofa; & ideo in mente ]egislato-

rum ultra limites neceffitatis vel arbitrii contin-

gentis extendibilis non eft.

REGvuLA Ill.

In legibus exorbitantibus non

j fil

qmnoedi

datur extenfio ad cafus confimiles ob fimilitudi-

nem vel identitatem rationis.

Ratio eft, quia

qfus dU

giproctt

leges exorbitantes à jure communi folum condi

folent intuitü particularis perfone vel commu-

gf

nitatis ex.favore arbitrario, & ex refpectu ad

im i

circumftantiam fingularem, incommunicabilem

tyoris i

edu d

pluribus. ltaque ex mente legislatoris non re-

peritur ratio fufficiens extenfionis.

sj

REGULAIV. Etiam in favorabilibus non

r

datur extenfio ad cafus confimiles, ubi ratio

freud

r Sfc» (

juftitie vel equitatis non petit extenfionem.

Ratio eft; quia legislator juxta leges prudentie

rl

refpicit faltem in confufo terminos fue legis ;

gt

pl

Ergo cum non poffit etiam in confufo refpicere

ad omnes cafus confimiles, nec ponderare, an

Yen dr

proritoe

diverfitas circumftantiárum patiatur & mereatur

extenfionem legis, non foret prudentie , ultra

Wntur n

Tacui

determinatos fines legislatori perfpettos exirein

terminos alienos necdum fatis perpenfos.

iritter f

REGULA V.

In omni lege, non folum fa-

buideo

vorabili, fed etiam odiofa, posnali & correcto-

nl

ria admittenda eftilla extenfio, qua negata legislae

uml

tor recte argueretur imprudentiz vel injuítitig.

*lbori

'"REGULA VI.

In Correlativis tunc folum

"o

difpofitio de uno correlativo extendenda eft ad

Ti

alterum correlativum, quando negata extenfio-

Ib t

ne legislator foret pofitive imprudens vel inju-

ftus.

Sic dum lex ob

p

Id patet ab exemplis.

"otfin

adulterium uxoris maritum eximit ab obligatio-

ne

ïïillS, V ]

1

)

DE LEGIBUS.

1i8r

U

ne reddendi debitum , id extenditur re&te etiam

Vil

ad uxorem , ut à reddendo debito eximatur ob

adulterium mariti, quia alioquin lex foret inju.

MT

1tais

vel faleem imprudens. | Sic etiam lex fpon-

lls )

Wi

fe concedit licentiam re

filiendi à fponfalibus, fi

lii l;

fponfus diu abfit fine ejuslicentia. Ergo

etiam

tacite

I g

reciproce eadem facultas prefumitur effe

D V t

conceffa ipfi fponfo ob abfentiam fponfze. Item,

DI

dum lex marito concedit, ut fuccedat in bona

m

uxoris, idem eft concedendum uxori, ut fuc-

Ht g

cedat in bonis mariti; alioquin enim lex violae

U

ret juftitiam diftributivam, alias namque lex fo-

]

ret injufta.

l!

L

Recvura VII.

Idem dicendum de equipa-

m

ratis

Sic, cum Falcidia & Trebellianica equi-

H VN

parentur in Jure, quod difponitur de uno, non

I

WA M

przefumitur difponi de altero, nifi juftitia aut

M rtlnie

pruüdentia petat eandem difpofitionem legis.

J

naana

Idem aíferendum de ele&tione , poftulatione,

provifione, & prefentatione , qug & ipfa equie

l

parantur in variis textibus Juris.

W

REcuraA VIII.

Idem dicendum de conne-'

a.

xisinterfe. Non enim idem prefumendum eft

lii

difponi de connexo , nifi Legislator pofitive im-

yil m

prudentie aut injuftitize arguendus foret, non

xluzuegm!t;f

difponendo paria. Quis'enim dicat, idem fem-

per difponi de continente & contento, V. g. de Dia-

j p

conatu & Subdiaconatu, de Epifcopatu vel Pres-

jjn QUf

byteratu, & ordinibus inferioribus, licet fint

edt

J

-----

connexa inter fe? Item de menfura & men/urato ,

Dopt

[

o

)

licet unum referatur ad alterum ? Sic licet gra-

pïUG(

N

dus confanguinitatis inter fe connexa fint, &af-

finitas, & publica honeftas fponfalium, & co-

D

gnatio

3

185

TRACTATUS

gnatio fpiritualis vel legalis quandam inter fe

j

TU

connexionem velcontinentiam dicant, non ta-

men quoad impedimenta, difpenfationes, jura,

jgspos

privilegia, &c. idem difponitur de uno, quod

1 afhnt

difponitur de altero.

RezGuLA IX. Etiamfilex ob fimilitudinem

upü

TOU

j

rationis, correlationem, zquiparationem, con-

28

nexionem, velcontinentiam non femper exten-

T.

M

j divin:

datur ad terminum alterum fimilitudinis , Corre-

lationis, &c.

Judex tamen in foro externo re-

j p

&e utitur ea extenfione,

Ratio eft , quia ipfum

Densgea

Jus 1. nam. ff. delegibus, eam extenfionem appro-

us m

D

bat his verbis: Quando lex in uno difponit , bonaeft

occafio , cetera que tendunt ad eandem utilitatem , vel

sionem d

M

"n

interpretatione vel jurisdittione fuppleri.

T

PLuRA de interpretatione legum quoad tno-

um

dum obligandi varium ; & quoad diverfum modum

igis i

requifitum in obfervantia legum vide $. fequentem.,

hr u

yenpn.

CODLTQTUT.

g. IX.

( propri.

De «erío modo obligandi quoad obfirvantiam

V CAfemon

lat eti,

Legum.

wrotelti

UJERITUR I.

An ad fatisfaciendum legi

X qia

requiratur intentio fatisfaciendi prz-

ipictua

cepto ?

RESPONDEO.

Ad fatisfaciendum P R x c e-

:ï;:ïefzæ.

PAITIET

PTO NEGATIVO, V. g. JNon occides, non fur-

fetot

tum facies, non requiritur intentio, faltem par-

Vlefedos

ticularis , fatisfaciendi precepto. Ita communis,

t i

Ratioeít, quia precepta negativa obligant /em-

Ms

pe & pro [anper.

Cum ergo omni momento

obfer-

tlb

DE LEGIBUS.

1853

W!nda LU

l WW

obfervari debeant, Legislator imprudenter ob-

)

j

ligaret ad perpetuam intentionem particularem

'Emï.lc'n

!s

obfervandi fingula precepta negativa.

Hdeug»,

RESPONDEO 2.

Loquendo etiam de prz-

ceptis affirmativis Ecclefie fufficit intentio mate-

übn

lh

i

REU

Áif

vialis pofitiva, & formalis negativa ad. fatisfacien-

dum pr&cepto.

Drixr

Ecclefig.

Si enim fer-

ii ffm« ;

ï:

mo fit de preceptis affirmativis legis naturalis

hi

!

vel divine , non fatisfit his preceptis fine inten-

At

tione pofitiva faciendi etiam formaliter , quod

] EF, q

Deus precipit; quia he leges dire&te precipiunt

;

Per intentio-

dtrin

a&us internos virtuofos ex fe.

"fà, i

i

nem MATERIALEM POSITIVAM intelligo vo-

dp j

litionem liberam ponendi aétum, qui eft à lege

|

Per intentionem FORMALEM NE-

[/

preceptus.

l

TR

ii

GATIVAM intelligo negationem liberam inten-

d

tionis pofitive contrarie, qua homo diceret,

b Va

fe per a&um libere pofitum nolle fatisfacere

precepto.

'Talem enim intentionem pofitive

contrariam folent habere heretici, quando mo-

tu proprio obfervant aliqua fefta vel jejunia,

Ti

Ml

A

vel ceremonias ab Ecclefia Romana praeceptas.

Solent enim, ita jubente Luthero, interpone-

re proteftationem , fe ifta non obfervare ex hoc

Y

jin

motivo , quia Papa fic precepit.

RESPONSIO

ficexplicata PROBATUR ex communi fenfu & praxi

Ecclefis.

Qui enim ex propria affe&tione'ac in-

"i

clinatione amat patrem & matrem; aut qui pro-

prie devotionis impulfu accedit ad Ecclefiam, ibi-

q000,57 |

u i

que die fefto audit facrum, non obligatur ad fe ac-

cufandum in confeffione de violatione tertii &

] kf p

quarti przceptiin Decalogo. Sufficitenim Eccle-

j ag

fie obfervatio libera fine intentione contraria.

[

»

M 4

Qu £-

TRACTATUS

184

QU JRITUR 2.

An ebrius, dormiens, vel

y

jenum?

phreneticus, v. g. in febri calida, fatisfaciat

precepto Ecclefie, fi in ebrietate, fomnio, aut

?3 de hOC

aT.

phrenefi, recitet, v. g. Breviarium, aut inter-

fit Sacro ?

ajita i

REsPoNDEo. Non fatisfacit. Omnis enim

QUEAL

j ia

Legislator obligat ad aéctionem humanam, & po-

nendam modo humano.

A&Gio autem humana

g præcef!ü

v Contud

non eft, que libera non eft; nec modus efthu-

manus, quiliber non eft. Ceterum aliud eft,

I)

non fatisfacere precepto, & aliud, non obli-

jiing, d!

gari ad fatisfaciendum precepto.

Phrenetici

exi d

enim non obligantur precepto.

Duod,

QuzRITURS. Anfatisfaciatlegi, quiin-

p

vitus adimplet legem Ecclefiafticam ?

y vpig

REsPONDEO.

Etiam inviti fatisfaciunt le-

jris, d

wexis, T

gi, dummodo habeant voluntatem internam po-

nendi faltem materialiter a&tus externos à lege

vidivimd

teni far

Ecclefiaftica preceptos, & non habeant inten-

tionem pofitive contrariam, abfolutam vel con-

pun lm

ditionatam ponendi formaliter actum. Ratio

vapat d

eft, quia a&io humana, licet ponatur ab invi-

5,ili lg

to, fimpliciter tamen eft voluntaria.

Caterum

apen

pofitive contrariam intentionem, faltem condi-

A0 ptetot

tionatam , prafumuntur habere , qui ponunt fi-

filqni

gna externa moraliter inconpoflibilia cum inter-

"t r

na volitione libera ponendi a&um externum à

& Citermg

lege preceptum.

$ic quando milites compel-

3 o

luütur ad audiendum Sacrum die fefto, vel quan-

[ZTCpIECEptO,

do incarceratis habetur Sacrum & Concio, pro-

Jorit v

ut in carceribus fieri folet Rome, fi pofitive

"RE

vultum averterent, aut affumerent aCtionem in-

Hlihtef, Hl!

conpoffibilem cum attentione interna, eoipío

mon-

Ulng ag

[

DE LEGIBUS.

185

L1 düm m

monftrarent, fs nec babere volitionem inter-

^ j

nam liberam ponendi materialiter a&us preeceptos.

i

D

lil

Plura de hoc genere intentionis materialis fcri-

)Q

pfi in Tra&. de Sacramentis in genere, ubi egi de

4

requifita intentione miniftrorum Sacramenti.

"]

AA

QuzniTURA. An fatisfaciatlegi, qui nec

habet intentionem ponendi materialiter actum à

EU

lege preceptum, nec habet intentionem pofiti-

! 0odtg d

ve contrariam ?

t d

RESONDEO.

Non fatisfacit legi naturali ,

D. D

divineg, vel Ecclefiaftice , obliganti in confci-

entia: fatisfacit tamen legi civili folum peenali.

Ratio eft, quia lex naturalis vel divina directe

precipit a&tus internos conformes actibus exter-

]E7

nis, v. g. in precepto exhibendi Deo actum re-

AR

ligionis, vel rebus facris & parentibus actum re-

?

NVerentia.

Itaque impoffibile eft, legi naturali

a

vel divinz fatisfieri fine intentione interna, po-

nendi faltem materialiter actum à lege prece-

Imo cum lex naturalis & divina direéte

ptum.

[

precipiat actus internos ex fuo genere virtuo.

fos, illi legi ne quidem fatisfieret quoad fuüb[lan-

L v

M

4iam precepti fine intentione ponendi formaliter

j

W

a&um preceptum, hoc eft, quatenus eft pre-

J

?W»

ceptus & quo modo eft intentus à lege.

Si ve-

i

u

ro lex fuerit Ecclefiaftica, quc direécte precipit

aCum externum , indire&e vero at&um inter-

ii

WL

num, proutfuppono, impoffibile eft, fatisfieri

felQ, o

ll

huic precepto , fi ad actum externum ne quidem

i n

concurrat volitio feu intentio interna ponendi

o !

libere a&us externos àlege requifitos faltem ma-

(

"

terialiter.

Hinc fi incarcerati, qui compellun-

La

tur Rome audire Sacrum, nullum libere pone:

f 1

M 5

rent,

186

TRACTATUS

:æ[g[d, i

rent , aut ponere vellent aCtum faltem exter-

num reverentie , quem Ecclefia requirit tan-

p

qiomor

quam fignum proteftativum prefentie moralis ,

non fatisfacerent precepto Ecclefis quoad füb-

g hn

gt

Jlantiam. ' A&us enim ille internus eft pars con-

creti ab Ecclefia precepti , feu reverentis prz-

«fris u

fentie moralis.

j dipd

Aliud eft circa leges ponales

civiles, quz non curant a&tus internos in lege

at od

dine vt

poenali.

QUJZRITUR $5.

An fatisfaciat precepto,

gicum, 4f

qui ponit quidem a&tionem praeceptam ,

fed

qren d)

ignorat, eam efíe preceptam?

m et N

REsPONDEO. Si ponatur illaactio ex bono

fpdundd

motivo fübordinato vel fubordinabili ad intentio-

sr, aun)

nem Ecclefiz, fatisfit precepto Ecclefiz.

Ratio

so RB

eft, quia prudentia & &quitas pofcit, ut Ecclefia

i, |

vel Deus pro rato & accepto in folutum accipiat

m dl r

ejusmodi actionem. Idque declarat fenfus com-

t d

munis & praxis fidelium. Sienim v. g. vir probus,

quiQui

confüetusaudire quotidie facrum , indie, quem

fttüt ov

ferialem exiftimat, mane audiat Sacrum; acde-

Prng

in comperiat ,. effe diem feftum ex novo prze-

ivelantm

cepto Ecclefie, non obligabitur ad audiendum

üttt, u

Sacrum.

Nequeis, qui in Quadragefima com-

&t s

municat in Parochia in fefto Annuntiationis,

ï?::uis Vitif

ignorans jam iniiffe tempus. Pafchale , adítrin-

3t nf

getur ad novam communionem Pafchalem.

Rtim

UJRITUR 6. Anis , qui audit Miffam

3tdbut

precife ex fine illicito, v. g. vanz glorie, vel

"O f

animo videndi & feducendi, fatisfaciat preece-

EQUDiCUS(J |

pto Ecclefiz ?

REsPONDEO.

*j lt [

Si operans habeat duos fi-

lts

Rnes concomitantes, quorum unus eft impletio

prze-

DE LEGIBUS.

187

lls u

e[li[;w

lLt

precepti, alter fatisfa&tio inordinati appetitus ,

MI

fatisfacit precepto.

Si vero unicus finis fit fa-

Wt

b

Qs

u

tisfa&tio inordinati appetitus, non fatisfacit prie-

cepto.

An vero finis illieitus fe habeat tantum

d

L fejere

concomitanter ad finem bonum ; aut potius per mo-

A

dum finis unici , prefumptive colligitur ex habi-

1 r

tuali difpofitione operantis.

Si enim operans

TUorIQY

foleat omittere opus preceptum non concurren-

te fine vitiofo , prefumendum eft , ejus finem

I o

unicum, ac motivum effe finem vitiofum.

Si

tonu

autem alias non foleat omittere opus precep-

tum etiam non concurrente fine vitiofo, prze-

d)

thy

fumendum eft, ab eo refpici duos fines concomi-

?bn'b

tanter, unum bonum , alterum vitiofum.

Re-

i

fponfio PRoBATUR ex communi fenfü & pra-

hu Etc'küz

xi Ecclefia.

Neque enim obligatur ad audien-

u

dum aliud facrum, qui concomitanter ex audi-

OO

tione Sacri intendit vanam gloriam ; fic etiam

IN

qui in Quadragefima per unicam refedionem in-

"

1

tendit concomitanter fatisfacere fue gule , non

khrk.. v

cenfetur violaffe jejunium non jejunando. Hinc

T

ad przfentem quzeftionem non benerefpondent ;

ial

qui docent, univerfim fatisfieri precepto , quo-

ties ponitur SUBSTANTIA ACTUS, Cui acci-

CU

mm(xaiv;

dit finis vitiofüs extrinfecus.

Aliud enim eft,

ii

quod vitiofus finis exirinféce accidat fübftantiz

Vi

"

i

:,

a&us externi precepti; & aliud eft ; quod ille

I

I

finis fe habeat accidentaliter feu concemitanter ad ope-

g u-

|

rantis intentionem.

Si enim fiuis vitiofus fit

qep^*

P

finis unicus operantis , non poteft dici , quod

hic finis fit accidentalis feu extrinfecus intentio-

J

W

e

ni operantis,

il p

E

! -,AL'

QUIE-

188

TRACTATUS

" d

QvERITUR 7. An fatisfaciat precepto,

qui ponit quidem ex bono fine a&um precep-

M

j præCf

D]

»

tum , v.g auditionem facri, velrecitationem

aftant

Breviarii cum focio, fed expreffe intendit , hoc

a&tu individuo nondum fatisfacere precepto ?

'ä

[ioneg |

RESPONDEO.

duetns

Sitalis opus preceptum pe-

ragat eo modo externo & interno , quem Ec-

dim aC

clefiarequirit, Ecclefia merito acceptat opus in

folutum ; ita ut poftmodum ipfi liceat mutare

donetnrid

propofitum & omittere novam impletionem

i

ia dud

Si vero inattente & indevote ftu-

ntemrtet

prxcepti.

diofa negligentia audiat Sacrum vel recitet Bre-

öeq[jj;p,fu!af

frftman

viarium cum propofito audiendi aliud facrum de-

vote, & de novo recitandi Dreviarium attente,

o ii at

A i.

Ecclefia non prafumitur acceptare prius opus

in folutum.

Ratio eft, quia in hoc pofteriore

A érutn

cafa operans ad evitandum grave peccatum ex

h, u

negle&tu totali omnis devotionis vel attentionis

ii w

tacito quodam paéto fe obligat Ecclefie ad fup-

hn

Nifi enim inter-

plendum opus modo debito.

Wto erin

veniret tale pa&tum tacitum, fequeretur , eum

Vlgltcint

non peccaturum in di&o cafu graviter, qui to-

& fl j

tum Breviarium recitaffet cum voluntaria per-

t m

petua diftra&ione, aut qui totam Miffam audi-

ETU

viffet cum evagatione voluntaria ad aliud ob-

BN

je&tum impertinens.

odl

UJERITUR B.

An fatisfaciat legi , qui

d

adimplet opus przeceptum modo indebito, v.g.

t ferend

recitando totum Breviarium diftracte , vel au-

iil f

diendo totum Sacrum indevote?

RESPONDEO.

tmmivmn,

Qui ponit opus prazfcrip-

L'Ifrlncgml

tum cum circumftantia externa inconpoffibili

vpttoa

cum devotione, attentione, vel alia affeétione

inter-

!

DE LEGIBUS.

189

hi

4

F?ffte;

interna indire&e precepta perlegem , non fa-

[j [ "

tisfacit precepto , ne quidem quoad fubflantiam

actus.

Qui vero ponit a&um externum cum

Ab 1

circumítantia de fe conpoffibili cum devotione,

Pf

attentione, vel alia affectione indirecte precepta

ïUSpræcFrm.

per legem, fatisfacit quidem precepto quoad fub-

WO, qu

flantiam a&us 5 non tamen fatisfacit quoad modum,

CUT

fi non ponat attentionem , devotionem , vel af-

Wi

fectionem requifitam.

Ratio eft ; quia ab Ec-

1 tb

clefia actus externi precipiuntur direíte , actus

V at

]

autem interni precipiuntur indire&te. Itaque pru-

aæ:g

dentia poftulat, actum externum ita exigi , ut

X'EEIF

fit faitem compoffibilis cum a&u interno, & ex

Hue)

ipfo a&u externo poffit fumi prefümptio pro

OA

Hid *

w

actu interno.

Si autem ponatur actus externus

u

( wlto

N

T

füb circumftantia inconpoffibili cum actu inter-

d

no, aperte illuditur principali intentioni Ec-

N

clefie, nec decet, ut Ecclefia cenfeat, fibi effe

eh'!.en!?:t

i

M du

fatisfattum quoad fubftantiam precepti.

Nam

WUU L

a

j

"

pofito etiam , quod per fubftantiam precepti Ec-

futm, t

clefiaftici intelligatur folus actus externus, quod

J

n

ipfum fallit in legibus Ecclefiafticis , qua funt

f

M

Y

quoad fubftantiam juris divini, v. g. in confef-

Q

fione & S. communione annua , attamen etiam

illa circumftantie referende funt in zeílimatio-

d t

ne morali ad fubftantiam aétus externi, fine qui-

a

bus non habetur finis legis ferende , feu ratio

yhin

ffficiens ferendi legem. externam.

Quis. autem

ii ?

non videat, Ecclefiam nullum fufficiens hab:tu-

ram motivum, requirendi actum externum mo-

H

j qu

f

raliter inconpoffibilem cum aétu interno viriuo-

fo, dirigente ad finem hominis?

i

Jl

n

M

Quz

TRACTATUS

190

ia

QuzRITUR g.., An unico a&u poffit fatis-

apiopen

fieri pluribus preceptis ?

$ ii

RESPONDEO,

Id unice dependet ex inten-

Intentio autem obli-

[jän[ali It

tione obligantis ad actum.

n fupp

gantis ad actum ea prefumenda e(t, quam exi-

ginodti

git prudentia, equitas, & juftitia obligantis,

; quia Yi

vel ipfa natura a&us.

Hinc cum intentio obli-

;;, hibul

gantium variet pro diverfitate materiarum &

dipuitd

circumítantiarum , nulla alia generalis Regula

jrro o

proximiordari poteft. Id declarabitur in fequen«

1

6d

tibus exemplis.

w

1. In materia juftitiz commutative , quan-

at lo

do alteri debentur centum floreni ex mutuo, &

ex venditione equi, non fatisfit obligationi per

fojini, a

Ratio

dliierl

unam folutionem centum florenorum.

eft, quia obligans in fecundo contra&u , five

m

at lg

is fit concomitans , five fubfequens, emptorem

BOR

obligat ad diftin&tam folutionem.

o

tisonm

P

In eadem rmateria juftitia commutativa,

T6nt0 p

quando Laban inprimis promittit Jacobo Ra-

chelem pto feptennifervitio3 dein non fervato

[ Qu«

&il oj

promiffo exigit aliud feptenne fervitium , nihi-

lominus fatisfit utrique obligationi unica tradi«

tülption

at ff

tione fponfz,

n n

3. Si fponfa, poftquam interveniente pro-

miffo, ac dein juramento fponfus jam fuerat

A d

obligatus füfficienter ad ducendam , ab eo de-

"Rüptts

floretur, fponíus contrahendo matrimonium fa-

Vttüree

Ratio eft ,

wife i

tisfacit triplici obligationi juftitige.

quia obligat ad eundem a&tum.

Xadedgy

4. Una récitatione Breviarii Sacerdos bene-

w:-d&.'aita m

ficiatus fatisfacit obligationi contra&e per Sa-

50 f

cros Ordines , & per fufceptionem beneficii;

*5 Q

quia

DE LEGIBUS,.

I9I

T

quia Ecclefia non intendit imponere diftin&am

obligationem in concurfu novi tituli.

: s

,

5. $i quis ex voto, aut ex ponitentia fa-

As

j

cramentali tenetur jejunare omniSabbato, non

aeü,qh

tenetur füpplere jejunium alio die , fi in Sabba-

101 Ql

tum incidat aliud jejunium ex precepto Eccle.

l

TO n

fie, quia vovens vel Confeffarius non prefumi-

" Rütrie

tur habuiffe intentionem imponendi diftinctam

n

obligationem à jejunio Eccefiaftico contingenter

& raro incidente in Sabbatum.

ültrinf

':

6. Si cui tamen fuiffet injun&um jejunium

"

um

proxima hebdomoda, vel auditio facri, velre-

citàtio Rofarii, non fatisfieret uno eodemque

l

a&ujejunii, auditionis facri, Rofarii jam aliun-

m R:w

Y

j

de debiti ex lege vel voto.

Ratio eft ; quia obli-

iv

M!

W

gans in hoc cafu eft confeffarius, qui non pru-

T

LE

t

N

denter obligaret ad actüm jam aliunde debitum,

imo nec licite , quia fic obligando ad a&um fa-

tisfactorium aliunde debitum exponeret Sacra-

mentum periculo nullitatis.

7. Qui ex voto , vel ex fatisfa&tione facra-

j li

mentali obligatur ad eleemofinam, non fatisfa-

j ia d

cit obligationi, fi in pauperes eroget ea, qus&

tenetur reftituere ob ablationem bonorum ha-

bentium incertum dominum.

INec etiam fatis-

Q"ïmï

u

faciet , fi eleemofinam largiatur parenti, vel

avo pauperi; quia per fe ex charitate tenetur

n

lis fuccurrere.

Confeffarius enim prefumitur

lf

impofuiffe diftin&am obligationem ab eleemofi-

na aliunde debita,

Aliud dicendum ; fi res aliun-

N

de debita non debetur obligatione rigorofa v.

i.

g. lectio facra in religiofo ex Statutis Ordinis

f0f

rl

debita ; cum enim Statuta Ordinis per fe non

10l

olþli-

TRACTATUS

192

r

obligent in confcientia fub peccato , aut certe

mgavitel

transgreffio folum fit peccatum veniale , impo-

gt [)

ni poterit per modum fatisfa&tionis facramenta-

d

lis füb peccato Gravi per aliquot menfes conti-

Jgs?o.

nuanda; quo proin in cafu eodem a&u le&ionis

ste V0v

fatisfiet diverfz obligationi.

Ex his itaque om-

p u

nibus patet , in tali cafü unice refpiciendum effe

qita f

ad intentionem obligantis.

diig, d

UZERITUR IO.

An obligatus ad reftitu-

-efpicieniw

tionem omnium bonorum ex rapto vel furto in

anpat

caufas pias, ubi Domino reftitutio fieri nequit,

dinis 001

poflit ea fibiipfi applicare tanquam vere pau-

ag

peri?

vuuie at

RESPONDEO.

Non poteft ea fibi ipfi ap-

iif

plicare, fed tenetur ea refignare difpofitioni di-

sst

vinz per vicarium Dei, feu per Confeffarium,

i

qui relinquet vel providebit penitenti , quan-

tum fuaadebit mifericordia &:charitas Dei focia-

ii Y

t ln

ta juftitiz.

Non igitur tantum relinquendum ,

Áippeira

quantum füffecerit ad voluptatem aut commo-

Trenie

ditatem, fed quantum zgré fufficiat ad miniftran-

dam neceffitatem , peenitenti congruentem, ne

ennd

PNITUETG

übi exerceturà Deo in peenitentem pietas, prz-

beatur incentivum delinquendi.

]taque , five

hii i (

dicatur ea obligatio reftituendi in caufas pias fun-

ol

"b pe

dariinlegenaturali, five Ecclefiaftica, fivemix-

ta, confeffarius nomine Dei vel Ecclefie , cui

Sitrad

ao

pomnitens talia bona refignat, obligatur ad fo-

ciandam feveritatem benignitati, ut eas poeni-

(omn

fperi

Xf

tenti ponat conditiones , qu& peenitendum fem-

per, nec unquam optandum , relinquant deli-

:

Orum

&um.

:

r]?

d

Ql

Ánt]

Qv €-

DE LEGIBUS.

193

". t

QUJERITUR II.

An fi quis det eleemofi-

mVE':

nam graviter vel extreme indigenti, per hoc

n l.

fatisfaciat obligationiex voto vel poenitentia ero-

gandi eleemofinam?

RESPONDEO.

Id unice dependet ex inten-

!

tione voventis, aut pornitentiam injungentis.

ii

Cum autem omnis ejusmodi intentio ratione re-

gulata fit, & fübordinata legibus prudentie ac

ju d

juftitiz, ad caufas, fines, ac motiva obligantis

refpiciendum eft. Si enim concurrat motivum

QU El f

compenfationis , juftitie , aut fpecialis gratitu-

D r Iïf;

dinis ob infigne obtentum à Deo beneficium ,

manifeftum eft, intentionem obligantis fieri non

!

[/]

^

potuiffe ad eleemofinam aliunde preceptam quo-

ad fabflantiam.

$i vero motivum fuerit fola ho-

us

neftas & meritum & fpontaneitas virtutis in poe-

nitente fpe&ate in hoc, quod eft fübvenire in-

3

digenti, non contrariatur intentioni obligantis,

0R

fi facilior modus fubveniendi indigentibus, qui

fuppeteret, commutetur in modum difficiliorem

fübveniendi per eleemofinam.

Quod fi modus

fubveniendi eque facilis fit per eleemofinam, &

j

motivum voti folum fuerit honeftas virtutis re-

peribilis in füblevatione indigentiz aliene, fa-

WR ] i

tisbt obligationi voventis, fed non fatisfit in-

yene u

tentioni penitentiam injungentis , utpote qui

r

obligatur ad imponendam fatisfactionem aliunde

Wxïl

füub peccato gravi indebitam.

.

QU.ERITUR I2. $i centum floreni debean-

j, 08

tur pauperibus ex juftitia ob rapinam bonorum

i "U,m V

incertorum, & aliacentumex voto, &aliacen-

rl

I

tum ex ponitentia , fi tantum centum folvi

poffint, cui prius titulo fatisfaciendum eft?

C

D. Amort Tratt. de Legibus.

N

Rz-

TRACTATUS

144

fUL

RESPONDEO.

Ante omnia folvendum eft

ex titulo poenitentiz ; quia hec obligatio oritur

æmm

ex contractu explicito cum Deo pro obtinenda

ldh pat

aj

peccatorum venia inito , prout oftendi in 7rat&t

de Penit

Obligatio autem reftituendi in cau-

a, ea

fas pias fubftàt determinationi Ecclefiz , & obli-

t0QUS

gatio ex voto oritur ex obligatione propria.

e3t0 D

Patet autem, determinationem Ecclefie , & vo-

qeris t

luntatem propriam cedere explicitis pactioni-

]:

11105

bus cum Deo, non folum antecedenter initis,

)

It nef

fed etiam confequenter ineundis.

GD

ii

nod Wi

UV ulv

t

QUJERITUR I3

Quando concurrunt di-

:?

verfe leges, naturales, divinze, & Ecclefiafti-

'ng

WUR

x vOLMUT

cz , cui prius fatisfaciendum fit , fi omnibus fi-

URU

mul fatisfieri nequeat ?

REsPONDEO.

In hac difficillima quzftione

dnp

gt

obfervari poterunt fequentes Canones feu Re-

m qii

gule.

Domouta

ROEGULEA, I

Leges naturales negatíve , non

ETE

folum obligantes fub peccato mortali ,

fed etiam

sl

obligantes füb peccato tantum vemah, prafe-

fum ad

renda funt omnibus legibus Ecclefiafticis, & di-

(irine

vinis precife pofitivis.

Ratio eft, quia,

prout

ial f

coníftat ex dictis $. 3. lex naturahs eft immutabi-

, OffIERO

lis à Deo & indifpenfabilis; cum fit ordo ratio-

nis immutabilis & eternus in mente divina; econ-

2660 r

bv , QU

tra lex divina precife pofitiva eft mutabilis ac

difpenfabilis à Deo.

Sic enim Deus actu mu-

läm VET

c«mm (dra

tavit legem veterem per Moyfen traditam ,

V.

BU

M)

bn

g. circumcifionis ,, quamvis ea lex effet d1v1na.

Econtra mutari non poteft lex naturalis non men-

L] Ar"* Upr,l

duf

Wendi, non inbonorandi Deum €&c.

f

RE-

Ti

AW

DE LEGIBUS.

I95

li

A

REÉcurA II.

i Qp

N

[

Leges naturales negative prz-

i

01

ferendz funt legibus naturalibus ajzrmativis. Sic

L0

l

enim lex naturalis affirmativa precipit honora.

di

re cultu externo Deum, füccurrere extremein-

D

l

digenti, cooperari ad bonum commune & falu-

MW

(^H

&

D

tem totius populi &c. nec tamen liceret unico

peecato mendacii procurare falvationem totius

nf

generis humani , prout dicetur in explicatione

Ht p

hn

Decalogi.

RaTrio eft, quia, cumin mente

«

Dei fit perfe&tiffima harmonia omnium bonorum

n

agibilium, & intendibilium , impoffibile eft, ut

) QU

aliquod intrinfece malum ordinet vel ordinare

w,a

cogatur ad aliquod bonum contingens efficaci-

ter volitum.

La

)!

RzcvurLA III. Leges naturales affirmativze

ml

cedunt legibus divinis, ubi harum prelationem

as at

ita pofcit ratio melioris , & nece[Jitas fimis altioris. Sic

datur quidem lex naturalis affirmativa colendi

j

M

Deum cultu externo , honorandi parentes , coo-

perandi ad bonum fociale Reipublicz ; quia ta-

1

men hzc omnia bona perlegem naturz ordinan-

(it

tur folum ad finem naturalem generis humani;

& leges divine pofitive in hac providentia or-

U

j

dinantur ad finem fupernaturalem generis hu-

yd n

mani, orittendus eft potius cultus divinus, aut

p

honoratio parentum, vellabor pro fervitio Rei-

ydn

publice , quam neceffaria cooperatio ad eter-

T.2

nam falutem animarum , v. g. confervatio fidei,

Sic enim Chriftus

du

vel adminiftratio baptifmi.

at

n a

in Evangelio. Matth.1o. v.34. Nokte arbitrari,

qe

quia pacem venerim mittere in terram.

INon veni pa-

I^

r

cem mittere , fed gladium.

Veni enüm feparare bomi-

nem adverfus patrem fuum ,. & filiam adver[us matrem

2

fuam ,

TRACTATUS

196

nml übl oh

uam , & murum adoerfus focrum fuam 5 & inimici

RI

bominis Dome[lici ejus.

Er Lucs 14. v.26. .

[

legis

quis oenit ad me , & non odit patrem [uum ,. & ma;

TEU

irem 69 uxorem , & filios , & fratres ,. & forores ,

gtl

mon pote[1 meus e[Je difcipulus. His verbis falusani-

marum manifeífte preponitur honorationi paren-

seba n

al d

tum alioquin debite , fed hic & nunc incompa-

tibili cum lege divina pofitiva, ordinante Deum

ins obl

aol

ad finem fupernaturalem.

RaATIO autem eft , quia in mente divina

j ld

sfervidn

re&tifime ordinata bona ordinis naturalis cedunt

bonis ordinis fupernaturalis.

j

ts o

RrcorLa IV.

Leges divinge pofitive ce-

frebfuli

dunt legibus naturalibus , quando illarum przla-

r

tionem non exigit ratio melioris & neceffitas fi-

nis altioris.

Ratio eft, quia Chriftus /ine nece[-

Vooua

d ts

ftate non mutat ordinem naturze , aut ea que&

funt ordinisnaturalis, prout ex ejus operationi-

ia

bus intelligi poteft- Nec enim patrabat mira-

u

lenpor,

cula, nec compefcebat inimicos fidei, nifi in

quantum id poftulabat neceflitas ftabiliende re-

u2b Eot

Idem »rRoBATUR ex eo, quiaChri-

Turisdiri

ligionis.

ftus declaravit , erraífe eos, qui praferebant

iofri, (

exornationem templi & collationem pro cultu

10 n

divino fübventioni parentum. Marci 7. v. 10.

zet t

los

JMoyfes dixit : Honora patrem €g. matrem tuam.

Sere dio

autem dicitis : Si dixerit bomo patri vel matri, Corban,

requa

quod eft , donum, quodcunque ex me (fa&um templo

1j orando

pro cultu divino) tibi profuerit ; & ultra non di-

;ntionem !

müttitis eum quidquam facere patri [uo aut matri.. Hanc

;:ium, Wlt

do&rinam, tanquam traditionem erroneam legi

Dum

naturali à Deo date contrariam Chriftus rejicit.

RATIO«

Aliud exemplum habetur in libris Machabzo-

At

rum

DE LEGIBUS.

197

Pm!h

rum , übi obfervatio Sabbati , que erat legis

H

diving , cedere juífa eft defenfioni propriz ,

i

N n

quz eft legis naturalis.

^m

REGULA V. Lex pure Ecclefiaftica fem-

ff

J

perceditlegi divinz & naturali. Ratio eft , quia

Ecclefia nec intendit ftatuere quidquam contra-

Düno

rium legi divinz ac naturali , nec intendit fub-

t

ditos obligare, ad preferendam fuam legem in

concuríu legi divine vel naturali.

Hinc quan-

l Defte (

do vel eft omittendum Sacrum die fefto , vel

ITR

inferviendum infirmo, quod exigit lex charita-

tis partim divina partim naturalis, vult Ecclefia

lt Ms

potius omitti facrum , quod pertinet ad legem

ii

Ecclefiafticam , quam omitti a&tum precepcum

Lsf t

charitatis.

ia u

Recura VI.

Lex Ecclefiafticamixta , que

tütg

eft naturalis vel divina quoad fübflantiam , pofi-

tiva autem humana quead modum , non cedit legi

p

naturali aut divine, nifi folum quoad modum loci,

] pgngz: L

temporis, vel alterius circumftantiz determina-

li

tum ab Ecclefia.

Sic cum communio Pafchalis

7

(

fit juris divini quoad fübftantiam , uti etiam au-

1 (

j gt

ditio facri, quiab ea impeditur per legem natu-

ralem confervationis proprie vel aliene , tene-

mv

od

tur ex intentione Ecclefie eam obligationem

fupplere alio tempore , fi fieri poffit, vel eam

m

at

fervare quoad fübítantiam , quantum poteft,

y (

v.g. orando domi, & convertendo fuam in-

tentionem ad Ecclefiam , in qua offertur facri-

L

ficium, vel communicando alibi extra fuam Pa-

T

rochiam.

jl

me

j

RarT10 eft, quia Ecclefia /pecificando legem

naturalem vel divinam , determinando videlicet

ii

IN-g

mo-

TRACTATUS

198

((

modum, non intendit eximere fine neceffitate

fidelesà fübítantialegis, qua fervari poteft con-

-)ip'm 1

E

venienter fine obfervantia modi determinati ab

Ecclefia.

Ita enim poftulat prudentia legislati-

,iltint

apferva

va Ecclefiz, ejusque reverentia erga leges na-

turales ac divinas.

;D.Thom

RuurA VIL

In concurfu duarum le-

is charid

um

gum ejusdem naturz,

v. g. duarum natura-

gt

lium, veldivinarum, illa preferenda eft alte-

Pi D Vf!fïg

ri, que eft altioris & propioris ad finem ho-

minis.

x difyin

Ratio eít, quia cum omnes leges fint

ordo rationis, ad bonum commune , quod nul-

ii i

peltity

lum aliud eft, quam finis hominum ultimus,

manifeftum eft, omnesleges, naturales, divi-

3i, atl

1, 0.

nas, &humanas, ordinariadfalutem hominum.

Itaque neceffe eft, à legislatore pra-ferri illas le-

st

ieit, VN

ges, qui& majorem ac propiorem connexionem

um

habent cum falute hominum.

Et hinc fimpli-

Y pols

citer clarioribus terminis tradi poteft eadem Re-

Olervan

gula, dicendo : /n concurfu duarum legum ejus-

WUDEU

dem natura illa preferenda of , que e[fl magis

aof d

Sic in concurfu

ittntet

nece[Jaria ad falutem bominis.

legis diving ad communionem & Sacramentum

irfetie

jts 4

penitentie , fi utraque lex impleri nequeat , Sa-

cramentum ponitentie peccatori preeligendum

ziradbo

eft. Etíiconcurrat lex divina traéctandi fanéta

TET

fan&te ea non exponendo periculo nullitatis vel

&i

itreverentie , & lex divina miniftrandi facra-

&t

menta indigenti , quando utrique legi fatisfieri

u iij

certo nequit, pofterior priori preferenda eft

T

ex ipía intentione legislatoris.

Qtttnte

Qv -

8

DE LEGIBUS.

E

t i

t

1

N

UJERITUR I4.

An omnis lex debeat

lel

|

I

obfervari ex charitate erga Deum?

RrEsPONDEO r. Ad fatisfaciendum prece-

"i

;

lg

ptis diftin&is à lege charitatis non requiritur,

j

ut obfervatio legis fiat ex charitate habituali.

Ita D. Thomas proxime referendus.

Ratio eft,

j

[

li

quia charitas habitualis dicit quendam habitum

dirum

firmum & de fe immobilem, quz firmitas & im-

2

t d

mobilitas tantum habetur velex a&ibus frequen-

Id fr

tatis , velex gratia fanctificanteinformante actum

Ti f

& difpofitionem voluntatis.

Cum ergo non

l,

D

dependeat à voluntate bumana , incipientium

DI

prafertim , habere habitum ex actibus frequen-

hn

ul

tatis, aut habere gratiam intrinfece fupernatu-

n

ralem , non potuit à lege naturali aut humana

!

m ihs

WJ:&

j

(

exigi hoc requifitum ; nec per legem divinam

decuit, univerfim ad fubftantiam legum natura-

od

Voinctn

lium adderehocrequifitum, Deienimeft, homi-

"

RI

4

jl

nes potius invitare ad imperfectum , nempe ad

obfervantiam legum naturalium , ut gradatim

1

pertingant ad perfe&um , feu ad finem precepti,

quodeft charitas, quam ut ab incipientibus nul-

TT

là acceptentur opera, nifi jam coronentur fina-

li perfe&ione charitatis.

Perhoc enimincipien-

A

i

tes potius abfterrentur à bono , quam invita-

rentur ad bonum.

'Textus D. THoME r. 2.

d yeitt

renp

q. 100. a. 9. C. fic habet: Modus virtutis quantum ad

«io g

aliquid re[picitur à lege bumana &2 divina : quantum ad

aliquid auiem à lege divina, fed non lege bumana: quan-

mimt'uz::«?.

tuim ad aliquid vero nec à lege bumana ,. necá lege di-

pelp

!

«ina.

Modus autem virtutis (feu a&ionis virtuo-

yi t

Primum eft , ut

fa precepte) in tribus confiftit.

]

aliquis operetur , fi aliquis operetur fcjens (actionem

eiie

4

TRACTATUS

200

effe preceptam vel prohibitam , bonam vel ma-

PU

z

lam.) Secundum efi, ut aliquis operetur (libere )

volens vel eligens ,. €9' propter boc eligens , in quo im-

jm ?

portatur duplex motus interior , [cilicet voluntatis &$' in-

iO o

tentionis.

Et ifla duo mon dijudicat lex bumana , fed

n quld Ó

folum divina.

g quiä!

Lex enim bumana non punit eum ,. qui

;feribit:

vult occidere & non occidit.

Tertium eft ,. ut firmiter

& immobiliter babeat €9' operetur.

Et ifla firmitas

$s (f

TATUT

roprie pertinet ad babitum; ut fcilicet aliquis ex babitu

vadicato operetur.

Et quantum ad boc modus virtutis

A:ER [if*ï'*?*

non cadit [ub precepto neque legis divine , neque lepis

iDyoni

bumanga.

INeque enim ab bomine , neque & Deo puni-

i D

tur tanquam precepti transare[for , qui debitum paren-

p

tibus bonorem ümpendit, quamwvis non babeat babitum

y, g

pietatis.

pl

IpEM l. c. a. ro. c. fic feribit: In boc prace-

m m

Bio : Honora patrem , mon includitur , quod bonoretur

gt g

pater ex cbavitate , féd [olum quod bonoretur pater. . Un-

t d

de qui bonorat patrem , licet mon babeat cbaritatem ,

jioima

non efficitur tranvgre[Jor bujus precepti , etft fit. trans-

Áljrta

gre[for precepti ,. quod eft. de atu. cbaritatis , propter

D Du

quam transgre[fionem meretur penam.

Jiniorum

REsPONDEO 29

P

'Tenetur tamen homo ek

T

tri; gj

precepto charitatis faltem füb peccato veniali,

in; E

ut omnem legem obfervet ex a&uali vel faltem

DLT

virtuali influxa charitatis ad minimum imperfe-

At

Gs & initialis.

PROBATUR.

MT

Omnium przeceptorum finis

eft charitas.

Ergo , cum homo füam intentio-

Htl

LT

nem teneatur faltem implicite conformare ad

LUETY.

naturam & intentionem legis, peccabit faltem

"tinhi j

venialiter implendo quidem actum preceptum ,

fed

Msimþlemp

DE LEGIBUS.

20I

g

fed eum non referendo faitem virtualiter ad fi-

^

Nh'

nem prgcepti.

L m

É

Idem ?PRo2ATUR ex D. TuHoMa, qui ].

C. a. q. C. dicit; dijudicari à lege divina non fo-

T

lum quid velit, & an libere.velit , fed etiam

H f

probter quidfeu quo fine velit. IDEM l.c. a. 1o,

" ee j M;*

c. fcribit : Quidam dixerunt abfolute , modum chari-

1'.

[ !',»?J;fv

iatis (infufz) effe fub precepto : Nec. eft impo[fibile

21

l

T

U

?

obferoare boc preceptum cbaritatem mon babenti ;; quia

J t

poteft. f& difponere ad boc ,. quod cbaritas ei infundatur

) g

à Deo : nec quandocunque aliquis non babens cbaritatem

L

U D:n

facit aliquid de genere bonorum, peccat mortaliter quia

A w i

boc efl praceptum affirmatioum , ut ex cbaritate opere-

!l i

tur, &2 mon obligat ad femper ,. fed. pro tempore illo ,

quo aliquis babet. cbaritatem.

lii vero dixerunt ; quod

:h

N I

omnino modus cbaritatis non cadit fub precepto.

Uti-

j

u

us

Y

que autem quantum ad aliquid verum dixerunt.

Wtryiy

enim cbaritatis dupliciter confideraripotefl. ^ Uno mado,

MW

fecundum quod ef? quidam at&tus per fe ,. & boc modocadit

m

M

fub praceptolegis , quod de boc fpecialiter datur ; cilicet :

Diliges Dominum Deum tuum.

Et quantum ad boc

W.'!r...,,

primi verum dixerunt.

Et AD 2. Dicendum , quod

Jub precepto cbavitatis continetur , ut. diligatur Deus ex

TTE

toto corde ; ad quod pertinet , ut omnia referantur in

aov

Deums €2 ideo praceptum cbaritatis implere bomo non

i vl

poteft , mifi etiam omnia veferantur in Deum.

Sic er-

jimun i

go qui bonorat parentes , tenetur ex cbaritate bonorare ,

non ex *oi bujus precepti , quodefi ; bonora parentes ;

Tpu*

fed ex i bujus precepti : Diliges Dominum Deumtuum

y f

ex toto corde tuo.

Et cum ifla. fint duo precepta. affir-

T

matioa mon obligantia ad femper , po[Junt pro diverfis

temporibus obligare ;. & ita poteft contingere, quod ali-

)

p»c:a':::ï'ï

q

quis implens preceptum de bonoratione parentum non tunc

-

trans-

202

TRACTATUS

Y

s iif

transgrediatur. preceptum de omi[Jone modi - cbaritatis.

g

]ta S. Thomas loquens de charitate infufa, feu

, ue ve

1

perfe&a per informationem gratie fané&tificantis.

. (vis t

Quod enim agnofcat obligationem faltem fub

m ]u

peccato veniali omnia per dilectionem initialem

f depo

ordinandi ad finem ultimum , feu volendi propter

j depti

boc, ut loquitur, patet ex textu priori relato

qor,

ex articulo nono.

RESPONDEO 3.

Ad hoc, ut obfervatio

j Vij

af d

legum fit de condigno meritoria vitz &terne,

d p

requiritur, ut faltem virtualiter procedat ex in-

fluxu charitatis.

Id PRoBATUR ex Apoftolo

m

1. Cor. 13. ubi dicit : Si difiribuero in cibos paupe-

(idioe t

p d

vum omnes facultates meas , €z fitradidero corpus meum

ita ut ardeam ,. charitatem autem mon babuero , nibil mi-

stner n

i ven

biprodefl. Fufius idem probavi ex teftimoniis

Patrum in Tra&. de Spe &? Charitate. difp. 3. q. 4-

(uat

«t hotn

$. 310.

ts n

Asno

De caufis excufantibus ab obfercoatione legum.

tie ia

ERITUR I. Quenam poflint effe caufze

Ainoniá

Q*

excufantes ab obfervatione legis?

ii

RrzsPoNDEO. Caufe, quzealiquando pof-

5 lt

fint excufare ab obfervatione legum ab autho-

st di

ribus pomguntur fequentes. 1. ignorantia. 2. me-

t mj

ius. 3. impotentia. 4. Epikia. . defe&tus acceptationis.

1 00n f

6. defettus finis. 7.confuetudo. 8. privilegium. 9. di-

3 hi

[penfatio. . 10.. appellatio.

UJERITUR 2.

V,

Qualis ignorantia excufat

t

ab obfervatione legum?

RESPONDEO.:

Excufat fola ignorantia 7n-

t j

z:aæinju&i

vincibiis. Ignorantia autem vincililis, ac multo

magis

DE LEGIBUS.

503

n *j t

magis era[Ja, fupina , aut omninoy afe&ätu non

nj

i

excufant.

Dicitur autem ignorantia invincibi-

H f

OTf

Aj

lis, qui vel non potuit, vel non debuit depo-

nl.

Civis enim & rufticus habent quidem igno-

A

i

(l

A

rantiam Juris Civilis & Canonici, que abfolute

poffet deponi , fed fub obligatione peccati non

1l p

debet deponi.

Ignorantia cRAssA feu sUPINA

dicitur, qua debuiffet & facile potuiffet depo-

y U olln

ni.

Vel, ut alii eam defcribunt, ignorantia

A rf gt

craffa eft, quam ejusdem conditionis homines

J

vel parum diligentes fuperant.

Ignorantia au-

LY

lp

tem affe&tata eft, quam homo indire&e quazrit,

jf

ftudiofe declinando media obtinende fcientiz,

M

v. g. non adeundo conciones, aut vitando le-

u

t

&ionemlibrorum, ne turbetur confcientia per

notitiam veritatum Chriftianarum.

i ia

ilb

QUJRITUR 3.

Qualis diligentia in quo-

libet homine requiratur ad hoc, ne ejus igno-

rantie fiant vincibiles?

RESPONDEO.

Requiritur in quolibet ho-

mine diligentia woralis ad difcendas obligationes

"]

D

j

Religionis & ftatus ; hoceft , fuis viribus &j exi-

y ]x

gentie objetti proportionata.

Quz enim funt necef-

:'.

z;ïimw

faria ad falutem , aut ftatus officia, requirunt

majorem diligentiam ; que vero folum perti-

gaidi

"

n

Wi

lw4

nent ad majorem decentiam Religionis vel fta-

g

tus ; non requirunt tam exactam diligentiam.

Hinc Judices, Magiftratus , Confiliarii, Prela-

ti, Parochi, Confeffarii &c. tenentur commen-

SW

dare memoric ea juris principia, quibus habitis

i^

cerü fint, non effe morale periculum commit-

cm

fo

«EE

tendz injui*citiæ., aut erroris pernitiofi in praxi.

d

Qvzx.

204

TRACTATUS

QuiRITUR 4. Qauenam fint indicia ot-

^

i g

n O

dinaria ignorantiarum vincibilium ?

,Ibrort

REsPONDEO [Indicia ignorantiarum vin-

cibilium funt r.fi plebei non libenter frequen-

;perfe&i(

tant conciones, aut libros inftructivos füarum

secunt:

obligationum generalium & particularium. ?. fi

jgre lbrt

at d

Principes ac Prelati non libenter in negotiis ar-

duis fpiritualibus vel temporalibus exquirunt

gediux

aliorum peritorum & indifferentium concilia.

gventtl

Neceffe eft enim , frequenter & graviter erra-

ylur. 3

re eos, qui fuomet foli vel fervilium hominum

i Y

fidunt judicio.

Hinc à peccato graviffimo ex-

piiusa

cufari nequeunt illi Prelati, qui, cum tantum

quoa [

fint adminiftratores bonorum communium , nec

vefigret

quidquam adminiftrare poffunt fine prefumpto

ana, vl

confenfu communitatis, in negotiis facile erro-

a

ri aut imprudentiz obnoxiis negligunt confule-

AO

re eos, quos vi ftatutorum aut conftitutionum

flv

tenereptur exquirere pro ordinato concilio,

u teny

aut, ubi opus, confenfu.

Superba illa zvroxea-

Bs atl

TÍ«, omnium querelarum, diffidiorun , & tur-

dMlrgut

bationum in monafteriis & religiofis Ordinibus

* ODIUD,

mater , forte multos Prelatorum , qui fe con-

df o

fÍcientia puros vincibiliter exiftimant , precipi-

tabit in infernum.

&t L

Confundet illos in extremo

iilb

judicio exemplum veterum Epifcoporum, prz-

sela w

fertim D. Cypriani, qui de feipfo Epift. 14..ad

Clerum fcribit : 4 primordio Epi[copatus qmei [Latui,

c;ii;s tepot

)'WL

l

nibil [ine confilio wveflro mea privatim [ententia gerere.

à ij

Et Epiftola 19 — Hoc eft verecundie , & difaipline,

Lï'*'") E

& oite ipfi omnium noftrum convenit , ut prepofiticum

Clero convenientes difponere omnia confilii communis re-

Ef me(j

LT

ligione po[Jimus.

Similia habet Epift. 34. & Epift.

3.

1 jj

)

DE LEGIBUS,.

205

L

h

li

31.

9. Si Parochi, Confeffarii, vel Religio-

T

UT

fi horrent colloquia, conferentias, aut leétio-

nem librorum de rebus fpectantibus ad munia

It

Siindubiis cafibus

TR

vel perfe&ionem fui ftatus.

erubefcunt conferre cum peritioribus, aut con-

il

fulere libros.

Si in rebus intricatis omnia fine

rl g

matura deliberatione & dilatione refolutionis

tb tj

expediunt.

Sinequidem dignantur legere libros

pf

i

moventes laxitati nimie vel rigori nimio fcru-

pulum. Si denique poft abfoluta femel Theolo-

Ti n

gie Moralis vel Scholaftice ftudia negligunt

1 pl

D

pluribus annis legere utilem Moraliftam , ex

WU .j

m

quo aut oblita poffent revocari in memoriam,

Ui

vel fuggeri confilia praética pro dire&tione ani-

li

marum, velfüppleri omiffa, cumin uno autho-

Q

re non reperiantur omnia.

Quam dabunt ra-

j

tionem aut excufationem füz ignorantie Deo,

W

W

j

fi loco inquifitionis rerum fuo.ftatui congrnen-

j

tium tempus pretiofum maxima parte vanitati-

"J

4l

bus auttemporalium fuperfluis curis impendant?

Redarguet illos in judicio folertia hominum fer-

!

me omnium, qui negotiis fui ftatus vigilantia

"TT

indefeífa incumbunt.

Sic enim habetur Eccle-

TM

fiaftici 30. & 39. ubi Scriptura quosvis homines

At

fue obje&o artis vacantes his verbis inducit :

TR

Rn

Sapientia Scribe in tempore vacuitatis (feu vacationis

Wi W

ab aliis negotiis) 69 qui minoratur attu , fapientiam

T !?WDQ

percipiet.

Qui tenet aratrum , & qui gloriatur in ja-

f

d

culo, flimulo boves agitat , & comver[atur in operibus

eorum , && enarratio ejus in filüs taurorum.

Cor fuum

,*Ws 5:3

M í

"

»yrgff

dabit ad ver[andos fulcos , €9 vigilia ejusin fagina vac-

carum.

Sic omnis faber &9^ rcbitettus , qui noGtem

Ts

tanquaim diem tranfigit , cor. fuum dabit in familitudinem

dés

pittu-

TRACTATUS

206

,j

pitture (feu delineationis fibi fa&z. ) — Sic .Faber

"

dobie «

|

n

'/l

ferrarius cor fuum dabit in confumationem operum , &

ggin at

vipilia fua ornabit in perfettionem.

Sic figidus fedens

giiert

ad opus fuum.

Sapietitiam omnium antiquorum exqui-

qtio mel

vet fapiens , & in Propbetis vacabit ; narrationem vi-

dfcientit

rorum nominatorum confercabit , €9 in ver[utias para-

r

bolarum (hoc eft, do&trinas morales, quasanti-

qui per fübtiles parabolas tradere folebant) fimul

iquis C0

puspitt

introibit. Occulta proverbiorum (moralium) exquiret ,

& in abjconditis parabolarum converfabitur. — lta Sv-

i.

p

RACH, exactetradensgenera ftudiorum Clericis

congruentium ; nempe ftudium Scripture &

dommod Y

vfin, d

traditionum Ecclefie, Concionatorie, hiftorie

facre, & do&ctrine moralis

Tneox

UJERITUR. 4.

Quomodo ex ignorantia

n t

vinciblili reddere poffit invincibilem, qui nefcit

; anidà

fe habere ignorantiam vincibilem ?

setemt

REsPONDE?2.

Id fieri poteft duobus mo-

à, i,

dis; primo deftruendo caufas quafcunque in ge-

indooie

nere ignorantiarum quarumlibet per a&um cha-

Wac inoun]

ritatis juftificative intra vel extra facramentum.

TOluntdte

Sic enim ignorantie , que funt voluntariz in

M

caufa, amittunt fuam voluntarietatem , utpo-

Alprt a

te jam deftrué&tam ipfa retra&tatione efficaci per

xl qui

actum charitatis , fanantis in radice faltem habi-

, f

tumignorantiz, licetnon ftatim corrigat a&tum,

lt

nifi in effe voluntario.

Secundo eliciendo efficax

üt Ua

propofitum applicandi in pofterum düigentiam mo-

«':film qu

valem circa obligationes fui ftatus, qua non fo-

U

lum fcita confervari aut in memoriam revocari,

LT [

fed etiam ignorata fuppleri poflint.

Cum au-

j

m

hu

tem ad efficaciam hujus propofitirequiratur, ut

homo proponat ferio, affumere media de feido-

* U

nea

DE LEGIBIIS.

"

207

4

h

'

?

" SZ H

nea ad deftruendam ignorantiam, inter quz

4j

M

M

11l

J

j

N

ml

haud dubie eft expurgatio animi à paffionibus

d

facile in transverfum rapientibus animi judicium,

Mi

& indifferentia judicii ad omne verum, & pra-

ftl' Mi

paratio mentis ad illuftrationes divinas puritate

L ï»?ïfy,v,;g l

confcientie , confequit^r, non facilem accide-

Ht t

re corre&tionem ignorantiarum vincibilium , ni-

refolebzng

fi quis toto corde ftudeat in omnibus fuis actio-

t

nibus placere Deo, & fequi nutus beneplaciti di-

il

I'c

vini.

Em.

:

(

UXRITUR $5. An ignorantia vincibilis,

A m

i

!

dummodo non fit affe&tata, excufet faltem à

i

i

i

lo lo

cenfura, vel alia peena?

RESsPONDEO.

Ignorantia vincibilis

5

fi

Thonn

non fuerit craffa, füpina , aut omnino affe&ta-

ta, excufat à pena legis Ecclefiaftice tam in fo-

Neïx Viv

Si autem fuerit craf-

ro externo quam interno.

l

fa, fupina, aut omnino affectata, nec excufat

ï

in foro interno.

Id PRoBATUR exeo , quia

l

il

hec incurfio vel non incurfio pene dependet

à voluntate Ecclefis , ac Summorum Pontifi-

I

cum. ELos autem in cafu ignorantiz craflz vel-

IT

W

le obligare ad penam , & in cafu ignorantize

NIX

vincibilis quidem fed non craffz nolle obligare

N

QUW

l w

ad poemam, fatis patet ex refponfo BoNi1rFAcir

VIII. c. ut animarum de Conftitut. in 6. ubi fic

dUV

fcribit : Ut animarum periculis oboietur , — [ententiis

fUf

per flatuta. quorumcunque ordinariorum prolatis ligari

nolumus ignorantes ; dum tamen eorum ignorantia craf-

s q»

"

ia

fa. non fuerit aut. fapina.

v

QuzmiTUR Ó. Analiquando excufetigno-

rantia juris humani manifefti ?

Tif

j

a

RE-

TRACTATUS

208

RESPONDEO.

Si illa ignorantia non fit

y il

craffa aut fupina, excufat quidem in foro in-

Eüï

terno ; non tamen excufat in foro externo, ni-

319j

epoütiva

fi quoad perfonas , in quibus toleratur ignoran-

tiajuris, quales funt milites, mulieres, rufti-

j dinn

ipstionet

ci, pueri.

Ratio prime partis eft, quia Doni-

facius VIII. in proxime citato textu excufat in-

j uj

T.

difcriminatim fine diltin&tione juris clari & dubii

omnem ignorantiam , ni(i fueritfupina feu craf-

s

Durd

12:

Quoad alteram vero partem probatur ex

Regula Juris . Regula ff. de J. & F. ubi dicitur :

g d

Tf n p

Regula eft ,. Sfuris ignorantiam cuique nocere , fatti «ve-

ro ignorantiam non nocere.

yend

vlf

QUJERITUR 7.

Qualis metus excufet à

inmanit

lege?

l

j

|

RESPONDEO I.

Metus cujuscunque ma-

i

li, etiam graviffimi, nunquam excufat à tranf-

ET

greffione legis prohibentis obje&um intrinfece

As t

1nalum.

Sic enim nunquam licet blaíphemare

te quni

Deum, occidere innocentem &c. quamvis Ty-

Moyísdia

rannus alioquin minetur mortem.

Id patet à

wlti Cril

fenfu omnium hominum proborum tam in ve-

* diftlr

Sic Loth non con-

teriquam novo Teftamento.

a,

fenfit in Sodomiam , nec Jofeph Patriarcha &

ais t

Sufanna in adulterium , nec Martyres in idolo-

t t

latriam , aut abnegationem fidei, licet illis in-

.ïfequerett

tentaretur interitus.

Sic & D. Petrus inhibi-

it0 m

tionem Synedrii de annuntiando Evangelio non

« dnid

Si juflum eft , *vos

curavit, dicens A&t. 4. v.20.

t&te ed

potius audire ,. quam Deum.

AÀn vero comeftio

carnis humanz , traditio innocentis, pro falu-

) fqua

n

tepatrige,fumptio veneni ex fententia Judicis con-

E fempe;

demnantis ad mortem juxta morem patrig, &c.

t o autr

Sint

lg ]

DE LEGIBUS

209'

n

lt

Sint intrinfece mala ,

À

L

pertinet. ad Decalo-

gum.

WO

RESPONDEO 2.

Ui

Circa precepta legis di-

ving pofitiva , hoc eft, dependentia à folo ar-

.In

lts

LT

bitrio divino,

obligandi vel non obligandi ,

obligationem remitcendi vel non remittendi &c

feito a

li dul

Metus. tunc folum excufat ,^ quando confiderata gravi-

tate mali per[onalis , &9' prajudicii. dioini Deus juxta

r

frudentem aftimationem mon cenfetur e[Je invitus.

epori

Dixrz In primis , circa precepta legis divine ,

L widi

J MP

feu . dependentia à folo libero arbitrio divino.

,

)jh

'Talia funt precepta circumcifionis, bapti(ími,

obfervandi Sabbati , abftinendi à carne porcina

41 d

vel fuffocato , profitendi religionem , füfcipien-

di communionem , fervandi igillum , confecran-

ag m

di füb duplici fpecie, fervandi votum, v.g. ca-

::m&z'.äv.ïä

ftitatis perpetuum, &c.

Ratio eft, quiahicfuit

fenfus fidelium approbatus ab Ecclefiatam in ve-

lv

iNt

l

teri quam in nova lege.

Sic Hebrei tempore

lt

Moyfis diuomiferunt circumcifionem infantium,

!0f

Mu

multi Chriftianorum in primitiva Ecclefia diutif-

n n Dve

fime diftulerunt baptifmum ; Jud&i pugnabant

MO

in Sabbato, quia in his Deus confideratis cir-

] me

cumítantiis temporum & natura actionum pru-

denter confebatur non efle invitus.

Econtra

qyein

: w

quia fequeretur ingens przjudicium divinz glo-

t

rie fi ob metum gravis mali liceret fractio figil-

li, vel dimidiatio facrificii , vel violatio voti

yo du

ET.

perpetue caftitatis, ex magnitudine boni, quod

Deo frequenter aufferretur, aut mali, quod

ln vt

)

l

vv

(

divina gloria pateretur, colligitur, Deum in his

rebus femper fore invitum ad relaxationem le-

gl

pj

gis.

Si autem in cafu particulari dubium fit,

D. Zhmort. Tra&. de Legibus.

Q

an

21O

TRACTATUS

Eüü&äuthor :

an gravitas mali, quod timetur , & prejudicii ,

,pliet j

quod diving glorie confequeretur, tantafit , ut

Deusfit vel non fit invitus, ubi fieri poteft,

dl fi

non proprio judicio fidendum, fed judicio Con-

feffarii refolutio relinquenda eft.

In omnibus

»fentiutt

yiuntitd

enim dubiis circa legem divinam pofitivam ,

uze à liberrimo arbitrio divino retinendi vel

grom m

àm t

folvendi obligationem pendet , determinatio à

Sacerdote, cuivis à Deo pr&ordinato , requi-

si, ul

renda eft.

Ita fuam mentem , feu ordinem in-

ia

commutabilem divinz fapienti& , quantum eft

rentdt0n

sjv

de lege ordinaria, Deus ipfemet explicavit

Deut. 15. v. g. ubi fic habet : Si difücile efl ambi-

(eonemp

wte d

guum apud te judicium e[Je per[pexeris inter [anguinem

&? [anguinem, cau[am & cau[am , lepram & lepram ,

at

judicum intra portas tuas videris verba variari; furge

EOR

é9 afcende ad locum ,. quem elegerit Dominus Deus tuus ;

inviliy

veniesque ad Sacerdotes Levitici generis , &j ad judicem,

tf 1

qui fuerit illotempore ; queresque ab eis , qui indica-

püreMilg

bunt tibi judicii veritatem.

Et facies quodcunque dixe-

BFRT

vint, quiprefunt loco , quem elegerit Dominus , &? do-

ttyreron

cuerint te juxta legem ejus 5 fequerisque fententiam eorum,

dettntre]

.

nec declinabis ad dexteram , meque ad [iniffram. — Qui

tlereücon

autem fuperbierit , molens obedire Sacerdotis imperio ,

S0tendos

qui eo tempore winiftrat Domino Deo tuo ex decreto

Atpti vj

Sfudicis , smorietur. bomo ille , && auferes malum de

&etm n

Jfrael, cunttusque populus audiens timebit , ut nullus

tervandi

deinceps intume[cat fuperbia.

Hec eft Magna Regu-

RUT

la circa leges divinas pofitivas.

t

RESPONDEO 3.

Circa leges humanas me-

"of

tus gravis malituncfolum excufat, quando con:

3 CUjUS l

J

fideratis gravitate mali , & natura rei precepte,

& przjudicio boni communis à legislatore in-

d nude

!

i le!ïem

tenti-

DE LEGIBUS.

l

21X

n

tenti , author legis prudenter cenfetur non effe

TWM

AU

rationabiliter invitus.

Id

Hbl Bm l

PRoBATUR, quia hec regula concordat

:Hj

t

cum fenfu fidelium & DoCtorum.

Hinc non

L

bene fentiunt , qui ad folam gravitatem mali

m W

uv

1

T0 f

refpiciunt in ordine ad folvendum à lege, v. g.

ad metum mortis.

Sic enim, fi nafcatur przju-

y t

dicium religioni per celebrationem fine veftibus

iü,

facris, conceduntauthores apud P AL A o Tra&t.

'. ETU

9. dift. I. p. 13. n.9., metum mortis à tyranno

MLOM

"

intentate non excufareà lege Ecclefiaftica cele-

a

etyezpä"a

brandi in veftibus facris; abfente autem fcanda-

d

*',H

lo & contemptu putant excufare metum mortis

mïw,[-

þm

Si vero bo-

intentatze à ceremonia veftium.

ifim

numàlegislatoreintentum aut non fit tanti com-

n i

parative momenti, aut non fit neceffarium Ec-

n

clefie vel Reipublice, metus mali etiam mino-

Yi P

ris excufat.

Sic enim nonm tenetur jejunare , vel"

audire Miffam , qui exinde timet detrimentum

gM!;m

pl

fanitatis aut bonorum notabile.

Imo obfervo ;

[

Martyres Gorcomienfes non duxiffe fibi fcrupu-

n

lo, decantare hymnos Ecclefiafticos juxtajuffio-

A

^

nem hereticorum , qui id extorferant precife

ii

ad exponendos cantus Ecclefiafticos irrifioni &

T

contemptui militum & civium hereticorum.

LUl

Itaque etiam in hoc genere legum Ecclefiaftica-

vll

rum obfervandum eft, quod circa leges divinas

al

pofitivas diétum eft , ut in dubio, utrum legis-

Jator hurnanus fit vel non fit invitus concurren-

1

hii

te circumftantia metus, aut confulatur Confef-

farius, cujus ftandum eft judicio, aut confulan-

.CU[ 1

ii

(

turleges prudentie, an Legislator rationabili-

u

Id enim à Legisla-

yil

ter poffit effe non invitus.

tore

O 2

212

TRACTAT[IS

tore humanä infirmitati in cafà particulari, ni.

m

gm

fi verget in prajudiciofam confequentiam gene-

ralem indulgeri ob gravis mali metum cenfen-

m Q

yefitir d

dum eft , quod poteft rationabiliter indulgeri.

«l confa

Idem perpenfis gravitate & diuturnitate mali,

g, Y

quod timetur, cenfendum exiftimarem , fi ille,

«mybti, !

qui timet malum, ipfemet ex fuo peccato, v

$, etiti

g. ebrie

tate, gula, crudelitate , prodigalitate,

luxuria &c. periculi caufa fit, interim tamen fe-

pily

yux eltnt

rio & efficaciter poeniteat de peccato.

I

QUEZERJITUR &8.

Qualis impotentia excu-

Qrum d O

fet ab obfervatione legum?

RzsrowDEo r. Ímpotentia phyfica excu-

pl

at ia

fat ab obfervatione legis humane , divine , &

naturalis.

RaT1o0 eít, quia nec Deus poteft

vaitr d

tirvattnen

obligare ad impoffibile per vires naturz aut gra-

EE

tie, ut fupponitur ex Tra&. de attibus bumanis &

Peccatum enim eft libera transgref-

EE

de peccatis.

a« vl

fio legis.

Cum ergoImpotenria phyfica fit illa,

lex obfervari nequit fine miraculo

lum ln n

qua ftante

tabend v

er vires nature aut gratie , impoótentia phyfi-

ca neceffário excufat.

Sic Deus non poteft obli-

t n

are hominem ad volandum , claudum ad am-

UET

bulandum, cocum ad legendum.

Ti fe

Impotentia moralis, qua

RESPONDEO 2.

"m t

ftante lex fine magna difficultate obfervari ne-

tpofeffon

quit ,

nunquam excufat ab obfervatione legis

*iotis, |

humanz,

divine , vel naturalis , nifi confide-

BULIT)

rata difficultatis gravitate, natura rei pre&cepta,

"ib

& exigentia finis à Legislatore intenti authorle-

MT

gis cen

featur prudenter eximere ab obfervantia

"m df

legis.

Rarro eft, quia ftante confimili impo-

t botum

tentia morali Legislator in una materia obligat,

1

ET

j

DE LEGIBUS.

213

à Ws

|

in alia non obligat; imo in una materia obligat

m[equmm

cum fumma difficultate , in alia materia non ob

ul M

ligat etiam cum levi difficultate.

Sic quando

I i

lex verfatur circa obje&um ad morum difcipli-

Üj

nam & confervationem fidei indifferens , feu

Ilitte. |

adiaphorum , v.g. an paramenta debeant hodieal-

40 p

bi: rubri, viridis , aut cerulei, vel nigri co-

t ! Pf Udïgi

loris, etiam levis difficultas futficit ad excufan-

Bs

dum à lege.

Econtra quando natura rei pra-

MU0,

ceptz eftmaximi momenti, itaut exinde depen-

]u

deant maxima bona vel mala quoad difciplinam

morum aut confervationem fidei; vel quando

at

j

res przcepta fecundum fe eft quidem levis , mo-

[l

l

fl

DO

menti finis tamen à legislatore intentus neceffa-

at

rio exigitur ad honeftatem réligionis, vel ad

r W.g

confervationem boni communis , etiam füumma

Ti

m

difficultas non excufat ab obfervatione legis.

Res patet ab exemplis.

Sic moralis impotentia

d tur

ii

habendi veftes facras non excufat ad celebran-

m

dum fine facris veftibus, nec moralis impoten-

al

D Iïl

l

tia habendi vinum excufat ad celebrandum fub

una fpecie, nec moralisimpotentia excufat pec-

auapdd

dnin t

catorem à recipiendo facramento baptifmi aut

penitentie; nec moralis impotentia perferendi

[

vf

acerrima tormenta martirii excüfat ad declinan-

dam profeffionem fidei ope &quivocationis vel

jue i

reftri&dtionis, brevi retractande.

Ex his ma-

d

nifeftum eft; non poffe dari generalem Regulam

yis, U^

refpiciendo precife ad naturam impotentie mo-

gt

ycitei

ralis, ftrí&té vellarge dictwe , fed refpiciendum

potiffimum effe ad gravitatem rei precepte in or-

gl

d

dine ad bonum commune difcipline & fidei, &

gravitatem finis à legislatore intenti. Hec enim

u

O 3

regu-

TRACTATUS

214

,l

regulant intentionem Legislatoris, an velit vel

soxabik

non velit etiam cum maxima difficultate obliga-

"

g

Te.

Quod fi dubium fit, an Legislator in cafu

particulari velit vel non velit ftante morali im-

ygsadlit

g pl

potentia obligare , cum dubia legis naturalis re-

deant in materiam legis pofitivz, fervanda erit

T

j 0 g

denua Regula in przcedente Que/l. 7. data, ut

determinatio, ubi nulla jam przeceffit ex confue-

jamerit?

yfübfard

tudine, aut fenfu Doéctorum, requiratur à Con-

feffario, cujus erit, confiderata gravitate diffi-

gration

cultatis , rei precepte, &finis, refpondere ea,

g Quig

quz petit falus animarum, honeftas Religionis,

gibim

& bonum matris Ecclefiz.

scu i

QUuXERITUR 9. An,ubi daturimpotentia

yur u

ad totum, remaneat obligatio ad partem ?

a0o, d

RESPONDEO.

Quando totum eft divifibi-

Dd

le ex natura rei vel ex ufu hominum & in parte

Mi w

demut d

reperitur adhuc fufficiens ratio legis, impoten-

tia ad totum non excufat à parte.

BATroseti

vUiori i

quia in tali cafu qualibet pars habet rationem

todle p

cujusdam totius, ad quod adhuc fufficienter ter-

Tem ordj

Lretítie

minatur intentio legislatoris, cum ad illud ter-

minetur ratio legis.

Idem

nt i

PRoBATUR ex damnata propofitione 54.

PX

ab Innocentio XI. prefcripta ; quz fic habet :

ttnfte |

ui non potef? recitare Matutinum &g' Laudes ,. pote[t

;ipationes |

autem veliquas boras , ad. nibiltenetur , quia major pars

A, ]

Hincfequitur i. eum , qui

irabit ad [e minorem.

^ )utp

Q

non amplius poteft dicere omnes horas, teneri

u

ad recitandas eas, quas poteft. 2. eum, qui in

VU

Quadragefima non poteft abítinere à fecundare-

R g

D l

fe&ione, teneri tamen ad abítinendum à carni-

"?ïïuliæ, Y

bus ; quia lex abftinentie à carnibus, & lex je-

*f Qu

junii

j

DE LEGIBUS.

2.I5,

UW

d

[

junii divifibiles funt ex ufu hominum.

3. Qui

Ws

lr

poteft notabilem partem Sacri audire, inqua in-

klwh

cluditur confecratio, tenetur illam audire ; quia

i

a

d "

"

illa parsadhuc habet rationem Sacrificii. Econ-

i

tra fi poffet audire folam partem anteriorem Mif-

i N

h

fe, v.g.abiturus in pofta ftato tempore difcef-

u

Il

füra, non teneretur audire illam partem, quia

li

illa anterior ad confecrationem nec folet divi-

fegürgt,

fim fubftare legi, nec in ea reperiturratio legis,

Yb

feu ratio facrificii.

4. Qui non poteft jejunare

?

Monri

Q

ài]

f

tota Quadragefima, tenetur tamen iis diebus , in

IAEI

quibus non intervenit impedimentum.

5. Qui

ex caufa inculpabili nequit recitare Breviarium

integrum folus, non tenetur ad illud recitandum

V

cum focio, cui id focio moleftum, aut devo-

Àin.

u

tionis majoris impeditivum fit.

Leges enim Ec-

A

F

clefiafticze non funt füperftitiofe , ita ut urgeant

!

i

M

externam obfervantiam cum impedimento de-

t hn

votionis interna.

6. Qui caret Breviario, &

]

VA n

jl

notabiles partes Horarum, que conftituunt ora-

tionem ordinatam, fcit memoriter, tenetur il-

W d) i

as recitare.

In illis enim falvaturratio feu mo-

tivum legis.

7. Qui tenetur peregrinari Ro-

rl

mam, & non poteft eo pertingere, non tene-

tur conficere partem viaz.

Ejusmodi enim pe-

T

mö Wïx'

regrinationes non folent effe divifibiles ex ufu

yy, r

hominum, nec in parte itineris falvatur ratio

legis , utpote refpicientis cultum publicum ter-

i ^

mnähonï*(

mini ad quem.

d od*

QUJERITUR IO.

An excufetur ab obfer-

m

liib

vantia legis, qui pofuit culpabilem caufam im-

potentie , v. g. projiciendo Breviarium in ma-

ylnic

re , aut contrahendo infirmitatem ex ebrietate?

»

O 4

RE-

216

TRACTATUS

REsPONDEO.

" ponen

Effe diftinguendum. Quan-

iter ?

do enim impotentia fubfecuta potuit & debuit

vt

.

previderi, eo quod fit per fe vel ex confuetu-

« dipl

dine connexa cum caufa culpabili, omnes füb-

l] impedi.l

fequentes transgreffiones funt formale pecca-

«; QU

tum, quamdiu przecedens libertas in caufa in

xompo

eífe morali non fuit deftru&a, hoc eft, ferioac

efficaciter retractata per peenitentiam.

Quam-

ygre cani.

japprid

vis enim carens DBreviario , vel graviter lecto

decumbens non obligetur ad recitationem Bre-

yPenutt

p mind

viarii, vel auditionem Sacri in fenfu compofi-

to impotentie phyfice vel moralis, tenetur ta-

Incugrt

x i

men vi etiam legis Ecclefiaftice , ne transgref-

fiones legum Ecclefiafticarum ullo unquam tem-

gfo r

ierlo m

pore fint ipfi liberz aQualiter, virtualiter, vel

habitualiter.

Suppono enim , quod Ecclefia

itim, Ui

poflit indirecte precipere actus internos. Quan-

ii

do autem impotentia fubfecuta aut non potuit

Yeetd

autnon debuit previderi, eo quodrariffime foleat

i, d

conjungi cum caufa culpabili , talis conftitutus

libequ

Ratio

104 i

in morali impotentia excufatur à lege.

eft, quia Ecclefia illum nec obligat in fenfu com-

iiram

pofito impotentia , nec transgreffio legis eft ipfi

Ailmotin

libera in caufa moraliter.

d nf

[I.

QU JERITUR

Án peccet contra le-

a d

gem , qui ponit de fe inculpabile impedimen-

tfonem

tum ad obfervantiam legis?

üem,

REsPONDEO.

Effe diftinguendum.

Si

* Doti

enim impedimentum confideratis circumftantiis,

Wn. Af

motivo, & fine fit ejus nature, ut pofitio il-

Ü füb[!ümi:

lius fiat Legislatore rationabiliter non invito,

licite ponitur impedimentum.

Si autem Legis-

(taa;

latur fit rationabiliter invitus , graviter vel le-

inpud

viter ;

'

)

DE LEGIBUS.

217

QZUQE&Q "

viter; ponens impedimentum peccat graviter

L

j

velleviter non juxta quantitatem vel gravita-

1

"t

h

tem materie precepte, fed juxta gravem vel

r

Ij) L

levem difplicentiam legislatoris circa appofitio-

j

* i Y

nem impedimenti.

Hinc infertur 1. quod non

RTT

peccet, qui ex caufa rationabili affumit laborem

LU BH, fï:

incompoffibilem cum jejunio precepto, & ve-

m (

fpere ccnat.

Affumptio enim talis impedimen-

Y p

ti approbatur à lege, nec fit invito legislatore.

F

2. Peccare contra legem jejunii eum, qui ex fo-

Tif

lo.motivo declinandi jejunium affümit laborem

I t

incompoffibilem cum jejunio.

'"Talem enim non

"

excufat intentio legislatoris, fed labor affumitur

n

ipfo graviter invito.

3. Idem deillo dicendum,

Es

A

fi ex folo motivo declinandi jejunium exeat in

ul

locum, ubi viget difpenfatio localis vel immu-

w Qu

nitas à lege jejunii.

Quamvis enim quilibet li-

T

n

bere utatur jure fuo eundi, quo voluerit, lex

l

W

Al

tamen, cui perfona eft fubjecta, generatim pro-

hibet quamcunque aGtionem, ac confequenter

UT

etiam itinerationem , inconpoflibilem aut fub-

at

du&ivam ab obfervantialegis, nullo alio ratio-

9;50 t

nabili motivo affumptam.

4. INon peccare eum,

qui ex caufa rationabili iter aggreditur, pravi-

x

dens, fe altero vel tertio die, non habiturum

d

occafionem audiendi facrum.

5. Peccaturum

tamen eum, qui ex caufa rationabili difceffurus

die Dominica mane non audiret facrum matu-

f

tinum.- Affumptio enim talis impedimenti in

ntistit

tali fubftantia fit invito legislatore.

ye, P

iil

QUJZRITUR I2.

An detur obligatio tol-

lendi impedimentum pro obfervantia legis ?

] grawi:a'i

O5

RE

218

TRACTATUS

REsPONDEO I.

ol

Si fublatio impedimenti

JAijety

fit facilis, datur obligatio ad tollendum impedi-

[í

dies 1

Ratio

í

mentum pro exa&a obfervantia legis.

d. !

eft, quia obligans ad finem etiam obligat ad me-

Df

dia ordinaria non nimis ardua.

Hinc authores

j oblatr

alioquin etiam laxi, Pasgualigo, Diana, & Jo.

od

Sanchez, tefte La Croix, obligant ad fumendum

m j

mane confortativum, qui alioquin non poteft

uenti

obfervare legem jejunii.

RzsPoNDEoO 2. Si füblatio impedimenti

amfudtt

füers t

fit difficilis, tunc folum datur obligatio ad tol-

lendum impedimentum , quando gravitas rei

pareat Ut

tunc ld

precepte & motivum graviffimum legis juxta

prudentem zftimationem exigit obligationem ad

deenidi

media etiam difficilia.

M5 TeUNdA

Ratio.eft ; quia in hujus-

modi rebus tota obligatio dependet ab intentio-

ibpu

ne legislatoris.

Intentio autem legislatoris eft

treguts,

regulata legibus prudentie , qu& haud dubie pe-

finst

tit, bona magna, atque ad primarios fines Re-

M

ligionis neceffaria vel fümme utilia urgeri per

linig

media etiam difficilia.

Ex his duabus refponfio-

fitr

hm /

nibus colligitur r. Peccare eum, qui non pot-

eft dicere Dreviarium fine perfpicillis & negligit

flnr, f

illa fibi comparare. 2. non peccare egrum con-

tiri

tra preceptum audiendi facrum , fi vel ob medi-

AU V

cinz faftidium, vel ob tenacitatem negligat fibi

Uf lm

comparare medicinam atque fanitatem. 3. pec-

care Capellanum obligatum ad celebrandum fta-

5'31 TT

to die, fi furto aut incendio perditis facris ve-

DT

ftibus à loco vicino acciperet veftes. 4. peccare

MT

contra przceptum audiendi facrum excommuni-

" T üg

catos vel interdi&tos, fi negligant petere abfo-

:;ï» t

m fu-

lutionem à cenfura. 5f peccare contra lege

-Wn, W

fcipi-

DE LEGIBUS.

219

l

H

i

ln

fcipiendi baptifmum, viaticum, communionem

mmï

pafchalem, &c. qui pravidens futurum poft ali-

T

quot dies impedimentum negligit anticipare ba-

LUR

ptifmum, viaticum, communionem Pafchalem.

UTO

QuAZRITUR 13. Quid fit? Et quandonam

» D i

ab obfervatione legis excufet Epikia ?i

Id fs

REsPONDEO I.

Epikia eft prudens judicium,

QU W

quo quis judicat , cafum particularem attentis motivo £

intentione Legislatoris ob fingulares extraordinarias cir-

Db ipde

cumftantias non e[Je comprebenfum à lege.

Sic fi Af-

tUtl

n

fuerus ponat legem, ne quis non vocatus com-

]

U:

pareat coram rege, Regina per Epikiam faltem

QU

l

aviïis |

/

tunc fe exceptam re&te judicabit, quando agitur

de crudeli internecione füg gentis, & crudeli-

tas redundatura eft in ipfum regem. Sic fi Rex

J

fub pena capitis prohibeat , ulli hominum ape-

2 d

rire portas, & ipfe filius Regis inopinato veniat

JX

;

fugitivus ex hofte , Epikiz erit, judicare, hunc

T

cafum, fi foret previfus, non forecomprehen-

fum à lege.

Caterum haec notio termini pro-

f;

batur ex primzva ac continua acceptione Do-

ï'

Q&orum. Ariftoteles s. Eth. C. 10. ait : ZEquum

tdi

& bonum, frve Epikeia, efl emendatio jufti legalis. INam

u

lex univer[alis efl : fieri autem mon potefl, wut de qui-

busdam univer[aliter ve&te dicatur.

Sed . lex id accipit,

ixbe

gt

quod fit plerumque , mon ignorans , aliquando deficere.

Et eft nübilominus lex retta.

Defettus autem mon efd in

pum. j

Cum

eun

lege, nec in legislatore , fed in ipfa rei natura.

igitur lex univerfaliter loquitur ; in bis autem preter

«t

[

[5 Jf

univer/ale quidpiam accidit, tunc re&te fe babet , ut ea

"

parie, qua legislator omifit, atque defecit , ab[olute lo-

nin d

g

t

cutus , emendetur defethus ; eo quod & ipfe legislator,

"i

TOU

Jf ade[fet , bo; modo dixifJet,

RE

220

TRACTATUS .

REsSPONDEO 2.

Licet femper uti Epikia,

g i "

,yris d

quando moraliter certum eft, Legislatorem, fi

de ejusmodi cafü particulari cogitaífet ac fcri-

du

g lVj

pfiffet, eum non comprehenfurum, fed exceptu-

rum fuiffeàlege. Patet ex ipfadefinitione Epikiz.

g od

REsPONDEO 3.

In dubio, an Legislator

yonfen

cafum particularem fuiffet comprehenfurus, fi

jp, ii

recogitaffet & fcripfiffet, judicium denuo à Con-

i. Bj

feffario requirendum erit juxta di&a in quafti-

nutorit !

uncula 7. ex Deuteronomio C. r5.

drogat

QUJERITUR I4. An Epikia etiam locum

juuate

habeat circa leges divinas & naturales ?

hu

RESPONDEO.

Epikia circa leges divinas

aqiliedi

& naturales non habet locum.

d propni

PROBATUR.

dater

Ad Epikiam requiritur, ut

fint perípecta motiva, fines, & decreta legisla-

lntnt,

toris preftabilita.

Sed hoc nequit fieri circa

gf

leges divinas & naturales.

Scribit enim Apo-

ln ajen

ftoius Rom. z 1. v.33. O altitudo divitiarum fapien-

s

tie & fcieniie Dei 5 quam inconprebenfibilia funt judi-

& n

cia ejus , & inve[ligabiles vie ejus! itaque leges na-

tina, d

turales & divinas interpretari quidem licet relate

Qu

ad cafus omnes, prudenter comprehenfibiles à

itimee

lege.

Sed ob (ingulares extraordinarias circum-

ltgoy

ftantias non licet excipere cafum fingularem ex-

ii

traordinarium ; quia non eft moraliter certum,

1 efeotid

qualia fint motiva Dei.

His autem motivis

m

ignoratis neceffe eft, etiam ignorari, quousque

idgy

Legislator velit extendi fuam legem.

A lr

UZRITUR Is. Án & quomodo à legis

X id fe

obfervatione excufet non acceptatio legis ?

RESPONDEO.

t

Non acceptatio legis tunc

-'l'.li;ïm, V

m

folu'gn excufat, quando moraliter conftat lege

aut

DE LEGIBUS.

221

Dv

N

Leg

.

aut effe injuflam , aut ex prudenti intentione le-

gislatoris aliorum locorum, temporum, ac cir-

n

LE N "

ln

,fïd l

li

cumftantiarum re/pe&ivam , aut moraliter inobferva-

bilem.

INjJusTA eít, fi proficifcitur à non ha-

LUA

bente poteftatem ab(olutam, ac independentem

TM

"

à confenfu ftatuum in materia, de qua eft qua-

Yehnin

ftio, & ille confenfüs non fuerit requifitus &

pj

datus.

j

n

Injufta etiam eit, fi peccet contra leges

"

naturales, divinas, vel Ecclefiafticas necdum

abrogatas contraria confuetudine legitima.

In-

i

l

ä? n

jufta denique eft, fi peccet contra juftitiam diftri-

butivam vel commutativam ; vel fi peccet contra

]f

equitatem naturalem, vi cujus onera & commo-

da proportionaliter diftribuenda funt.

An lex

N

fit REsPECTIVA aliorum locorum ac circum-

tl

Y

W

)

ftantiarum, ex Regulis de Jnterpretatione & Obli-

L m

gatione legum fuperius traditis defüumendum eft.

du

hl

An autem fit moraliter obfervabilis, prabeat-

que fpem prudentem future obfervationis, non

l)

ex fenfu intereffatorum, 'fed indifferentium , pe-

]

ritorum , & timoratorum defumendum eft.

j

QuERITURIÓ. An& quomodo àlegis ob-

M

fervatione excufet defectus finis 2

mn'f.ïhüï

t

RESPONDEO.

'Tunc folum excufat ab ob-

Mu

fervatione legis ceffatio finis, quando ceffat fi-

yit o

nis effentialis adequatus.

Finem e[fentialem

voco illum, quo folo pofito datur exigen-

auzgm Vi

0ri

)ql*

tia legis.

Finem adequatum voco comple-

lp

xum plurium finium, quorum finguli fuffi-

u

ciunt ad fe folo exigendam legem.

Alii id,

x

quod voco finem effentialem , vocant fimem in-

Y g

trinfecum , vel caufam motivam ; econtra id; quod

voco finem accidentalem, vocant finem extrin-

gatit^

L

fecum,

222

TRACTATUS

j

iib

&um, autcaufam impulfivam. "Verum cum hi

9

cormt

termini fint equivoci, priori modo loquendi

infifto.

jonum,

TU

PRoBATUR refponfio ex eo, quia obliga-

j mü Qu

M

tio vel deobligatio legum potiffimum dependet

à Ed

ex intentione legislatoris.

AÀn vero legislator

d j

finat fe moveri principaliter ab hoc fine, velab

Sifud

diium D

!

alio fine? vel an plures fines refpiciat per mo-

dum unius caufe totalis, aut per modum plu-

gupe

Qs

T

TU

rium caufarum totalium, ita ut quilibet finis re-

fpiciatur tanquam fe folo fufficiens ad ponendam

nun. M

cifntim

legem; aliunde coilligi non poteft, nifi ex natu-

ra obje&ti feu motivi fe folo exigentis vel non

eritn d

Hinc conriciTUuR r. Ad

fre t

exigentis legem.

legem jejunii teneri etiam eos qui jam habent

a, ln

st us

carnem fpiritui fübje&tam ; quia licet inter fines

effentiales hujus legis fit maceratio carnis ad edo-

frutity

t al

mandas ejus concupifcentias, fuperfunt tamen

etiam alii fines effentiales, quorum quilibet fe

d

Ál d

folo exigit legem jejunii , nempe fan&ificatio

Ecclefie per majorem depurationem fpiritus ;

ifetij

2. Si ob generale pe-

lttpis

placatio diving ire, &c.

riculum rixarum ac homicidiorum prohibeatur

1t6 pj

t

geftatio armorum, non excufatur àlege, qui,

cum fit homo pacificus, fcit, in fe nullum fore

hls It

periculum particulare.

Generale enim pericu-

& quefc

lum non evitaretur, filegislator cuivis in par-

Rn

ticulari relinqueret eftimandi periculi perfonalis

"birsinfe

judicium. Manifeftum enim eft, ob hominum

X d

partim malitiam , partim judicii proprii fallaciam

Vrf

innumera proditura fecuritatis particularis tefti-

TT

monia, que redderent legem fine vigore & ef-

"t g

ficacia. 3. Si ob generale periculum perverfio-

L

ni$

DE LEGIBUS

225

Ts

Bbj

nis prohibeatur cum Turcis vel hereticis com-

T

munio , commercium , connubium ;. vel auditio

concionum, vel le&tio librorum prohibitorum,

TT

fola ceffatio periculi particularis non excufat à

TM

lege, nifi concurrat vera neceffitas, aut mani-

B) ]eg"x

fefta Ecclefi& utilitas, ita ut locus fit Epikie

ocün

4. Si ftudiofis in Academia prohibeatur portatio

plClat pe1

veftium fplendentium argento & auro, ne de-

& Doduy

pauperentur vel graventur familie, non eftlo-

r f

cus exceptioni, fi quis habeat parentem ditiffi-

i HuDOBCU

mum. . Nequeenim Legislatori expedit , ad.con-

TM

ciliandum robur legibus in fe recipere examen

UT

criticum de facultatibus fingulorum

5. Non

dH

ceffare legem, fi ceffante fine, ex quo fuit con-

!t d

dita,

fuccedac alius finis , æque bono com-

mum utilis vel neceffarius.

Sic fi nova tributa

w

A erni)

fuerantimpofita ob bellum Turcium, eo ceffan-

f

i

te non ceffat lex, quando fuccedit alius titulus

10

Ti

j

neceffitatis approbatusab iis, à quorum confen-

6. Non ceffare, fed tantum

nFe

fü lex dependet

It

füfpendi legem, quando finis legis folum ceffat

ad tempus.

]

Sic quando indicuntur compreca-

du

tiones publice pro obtinendo fucceffore regni,

vel avertendis locuftis, &c. interveniente ftatu

r

Ramm"

viduitatis in principe, vel intermittente pericu-

lo lex quiefcit, donec redeat periculum, aut fta-

j enxm

(f tin

tus conjugii regii

Imo fi longum interveniffet

temporis intervallum, non dormiiffe lex cenfe-

v ,i

retur , fed extin&ta, ita ut opus foret nova lege.

, d

7. Si lex fit divifibilis in duas partes, ceffante

Ipt

fine legis quoad unam partem, non eoipfo cef-

Ipa

fare legem quoad alteram. Hinc fi in lege jeju-

UE V

nii ceffet finis quoad abftinentiam à laécticiniié

jnut

»

vel

224

TRACTATUS

vel quoad abftinentiam à carnibus, non eoipfo

sst

ceffat quoad abftinentiam à fecunda refectione.

w; Obhgan

]dem dicendum eft in lege fan&ificationis fetto-

joyfenis

rum per abftinentiam àlabore fervili, & per au-

VENIT

ditionem Miífze & Verbi divini.

af

QuazRITUR I7. Quomodo àlege excufet

confüetudo, privilegium , & difpenfatio ?

RESPONP

RESPONDEO,

ld dicetur in fequentibus

j i

Paragraphis.

qem m

jj hon t

L

dia i

jis u

De Confuetudine.

sijani m

UJERITUR 1. Quid fit confuetudo ?

vl

RESPONDEO I.

In Jure Canonico C.

»vilapi

simdhe

confuetudo. definitur, quod fit J'us moribus confti-

i

tutum , quod pro lege fufcipitur , cum deficit lex.. Ve-

rum, quia fiepe confuetudines non precife füp-

«s W

plent defe&tum legis, fed contrariantur, & tol-

Vi a

lunt leges, re&ius confüetudo definiri poteft,

qoram F

quod fit diuturna obfzroantia per modum legis à Le-

ul g

gislatore approbata.

Drixri z. Diuturna, quantum

tht

autem temporís requiratur, & utrum illa obfer-

turirfi

vantia debeat effe continua in attu vel babitu, di-

wefebotl

cetur infra.

Drixr2. Per modum legis, puta,

t Mit

permijfoe, velpreceptioa.

tifeubate

()UJERITUR 2.

Quales requirantur condi-

D

tiones ad legitimam confuetudinem ?

u) diibipli;

BESPONDE O.

Ad legitimam confuetudi-

ia f

nem requiruntur fequentes conditiones. 1. Ut

Atllo n

fit rationabilis.

2. Ut fit legitimo tempore con-

EUTTE

tinuata.

g. Ut fit introducta à majore parte

"titt

communitatis, 4. Ut fit introdu&a per a&us

ï.;enm, p

frequen-

AMI Tïl

DE LEGIBUS,

225

du

:

frequentatos moraliter non interruptos, velex

d

fua natura perpetuos.

5. Ut fit introducta ani-

mo fe obligandi vel deobligandi.

6. Ut acce-

Ánii i.

l

dat confenfus legalis principis.

QUJAERITUR 3.

Quid requiratur ad hoc,

MT

ut confuetudo fit rationabilis ?

iaf

RESPONDEO.

Diftinquendum effe inter

hr

obje&a adiapbora , feu indifferentia ad meliora-

tionem morum & Religionis, & non adiapbora.

Ad hoc, ut confuetudo fit rationabilis circa ob-

je&ta adiapbora , fufficit rationabilitas negativa, feu

talis, ut nihil contineat contrarium honeftati

]

religionis vel morum, aut pofitive vergens in

[j

prejudicium fidei, difcipline , & decori Eccle-

dU

fie vel Reipublica.

Sic utrum veftes facrz, fi-

Ltri u)

ve fint alb five nigre; numerus teftium in te-

ii V

ftamentis & codicillis, five fit feptenarius, five

wytdit

fexarius, &c. per fe non variat notabiliter di-

i, t

fciplinam morum, emolumentum fidei, aut de-

Ti

corem Ecclefiz.

De his enim legibus veriffi-

nj

mum eft, quod Ariftoteles s. Eth. C. 7. fcribit:

i, g

Jfus pofitzoum eft lex bumana circa ea, que à principio,

ml

antequam lex [latuatur , mibil refert , fic an aliter. fiant.

yilin

Itaque refponfio fic explicataPROBATUR 1. ra-

tione.

Mutatio confuetudinis fere femper pati-

J

tur difficultates & turbas, quando injungitur in-

vitis; Ergo nifi compenfetur notabili emolu-

at

n

mento diícipline aut Religionis, quale emolu-

mentum fperari nequit circa objecta adiaphora,

I

j

a

confuetudo negative rationabilis femelintrodu-

&a non mutanda; fed confenfu legali Legisla-

m

jl

D

toris permittenda eft. — Zni. patet partim ab ex-

perientia, partim ex obfervatione S. Augufiini ,

deu&

dl

)u

dum

* D.-dmort Tratt. de Legibus.

226

TRACTATUS

^ Epl (

dum Epift. 118. ad Nebridium fic fcribit: De -

lo genere ( obfervantiarum, ) quod per loca regiones-

,hr& ïd

]m,fïaü

que variatur , faciat quisque , quod in ea Ecclefia ,. in

n[]n Cau]

quam *venit, imvenerit. Nom enim quidquam eorum

*1bU5daW

contra fidem fit , aut contra mores , binc vel inde melio.

T6S.

His enim caufis , id efl , aut. propter fidem , aut

yu, H

yn ott

propter wores oel emendari oportet , quod perperam fie-

yffenuntt

bat, velin[ltui, quod non fiebat. —lp[a quippe muta-

tio confuetudinis etiam , que adjwoat utilitate , movitate

yt N'liglläf

j Nl

perturbat. — Quapropter que utilis non efd , perturbatio-

o i

J

ne infru&uofa confequenter moxia e[t.

PROBATUR 2

Ex variis refolutionibus S.

qpie (

vel P

Congregationis Rituum, quee fzepius declaravit ;

4,

Manti d

inhareri poffe confuetudini, utut contrarie le-

gibus Rubricarum prefcriptis. Decreta ac Re-

natend

d

folutiones ille, prout referunturà P. MERA TI

in commentario ad Gavantum funt fequentia.

dnt at

Monachi Congregatio-

d

; Decretum fecundum.

, nis Caffinenfis non funt ullo modo cogendi ac-

nvilun

Pal

,cedere, nifi ad proceffionem SS. Sacramenti

,,juxta eorum antiquam confuetudinem, quam

4Ud8, t

&ertür j

,,eis ubique confervandam effe cenfuit, & de-

, claravit S. R. C. 1o. Jun. 1602. Quartum. Con-

teingi

,"füetudo immemorialis ut preter Diaconum, &

Arti, qu

»Subdiaconum Canonico celebrantiaffiftat unus

thrümeyt

,Capellanus Pluviali , fervanda eft. S. R. C.

tpat,

,,I9. Jun. 16o2. in Mantuana.

Quintum. Ufus

&nfog

;; femel introdu&us juxta Regulas libri Ceremo-

u

, nialis ( particularis ) fervandus eft, & Pax cum

lr

, ofculo omnibus viris Ecclefiafticis in choro fe-

d

, dentibus danda eft. S. R. C. 8. Jul. 16o2. in

l:

, Me[fanenfi. — Vigefinum fecundum.. Ubiadeft con-

At

,fuetudo, quod Canonici, & dignitates mini-

J

Uy

, ftrent

DE LEGIBUS.

227

|ef

(

k

,ftrent Epifcopo Mitram , Gremiale, Thuribu-

Wl ï" h

]j

Sicut

J

lr

,]lum, & id genus alia, debet fervari.

, euam, fi adfit confuetudo, quod dignitas, feu

l] i

N

I

, Canonicatus geftet baculum ante Epifcopum in

, quibusdam folennitatibus. s. Jul. 1603. in La-

L int

i

,,mecen. & 14. INov. 1676. in Bituntina.

Vigefi-

t [rr,vc

,num fextum. Confuetudo, ut oblationes, qua

dH

, offeruntur Cruci Feria VI. in Parafceve, den-

W, l

,tur Magiftris Caeremoniarum, íervanda eft.

frà

, 29. Nov. 1603. in Beneventana.

Confimili mo-

^n

,do jubetur fervari confuetudo, ut Capellani

[

T

u

,capite dete&to miniftrent Canonicis Cappas

,,vel Pluvialia, ut Canonico folenniter cele-

[l

J

l

L

, branti detur Afliftens, ut Cereus Pafchalis et-

tl

»iam accendatur ad Matutinum, ut Miffze con-

ib mar

, ventuales intra OCtavam Corporis Chrifti pof-

r

,[int cantari fine Diacono & Subdiacono, ut

N O

, fervetur liber ceremonialis contra Decretum

m

»in vifitatione fattum, ut Paffio Domini in die

TM

,Palmarum, & in Parafceve cantetur à Cano-

at p

,nicis, ut Epifcopus, quando in Proceffione

i,

»defertur imago vel Reliquia, poffit incedere

,,ante imaginem vel Reliquiam , &c. ,

Ex his

: Qmmn. l

vt

Decretis, quze P. Merati in fua collectione De-

cretorum exhibet Num. 33. 35. 68. 8o. 110. 130.

mmæ;:

VE

139. apparet, à S. Congregatione Rituum non

"

rejici confuetudines, nifi contineant pofitivam

TU

indecentiam, qus tolerari decenter nequeat.

j4b

UJXRITUR 4. Àn & quomodo confue-

tudo debet effe rationabilis, fi fit contraria vel

p

]

"

Jj

l

prejudicet legibus non adiaphoris , fed pofitive

|

conducentibus ad meliorationem notabilem mo-

j

ia

rum, & Ecclefiz ?

T

P2

R -

228

TRACTATUS

a

REÉsPONDEO. Ádhoc, utconfuetudo con-

g ml

traria legibus non adiaphoris fit legitima, requi-

ritur, ut fit pofitive rationabilis equalitate vel

g

r

majoritate bonorum, quibus fummam bonorum

abrogatorum compenfet.

Drixr. 1.. Confuetu-

gun rl

do contraria Jegibus non adiapboris, quarum vide-

sponorum.

licet obje&a non funt iridifferentia ad emolu-

oTUl

mentum fidei & morum, prout funt indifferen-

g, T

tes Leges plurium Rubricarum v.g. de rubro

suigi o

vel albo colore veftium, de numero candela-

s st

rum in Miffa Epifcopi, de dicendis ex.cornu Epi-

agv

ftole vel Evangelii, &c. fed valde utilia ad pro-

genusbonmm

fe&um fidei & morum in Clero & populo. Dixr

i p

2. pofitive vationabilis, hoc eft, talis, ut etiam ali-

hii

quod reciprocum notabile emolumentum con-

Vr

ferat ad profectum fidei & morum.

Poteft enim

l Ordts

srited

contingere; quodlex aliqua, v. g. nullum ordi-

nandi fine abdicatione proprii, qualem primis

BWT

fui Epifcopatus annis D. Auguftinus in fua Dios-

vyliutre

cefi invexerat, vel nulli Clerico concedendi te-

p

ftandi licentiam, nifi ad caufas etiam materiali-

thilim, 1

ter pias, plurimum conducat ad honeftatem mo-

tepeníti

rum & religionis in clero & populo, ita tamen

L

ut etiam confuetudo oppofita in alio genere bo-

L TT

norum plurimum contribuat emolumenti pro bo-

dwinitn

no morum & Ecclefiz.

Nam licet in dato ex-

tht nf

emplo paupertas Evangelica fit mater plurima-

gim lii

rum virtutum , fru&tus tamen mifericordiz erga

Iti: D

miferos, & religionis in confervando decore Ec-

BU

clefie per fundationes pias poffefTores faculta-

Bulty

tum requirit. D'ixz 3. equalitate vel majoritate bo-

norum compenfet.

Cum enim lex per confuetudi-

fïïlfünem f

Tülteior

nem abroganda haud dubie eoipfo, quod non

Ver-

u [M

S

DE LEGIBUS.

229

;tfün[mdw

N

verfetur circa obje&ta adiaphora, in profectum

,1£leg:

Ywo,

:

fidei vel morum multa eximia bona procuret,

"n

M l.'x,;

h

rationi repugnet, contrariam confüetudinem à

1 i

legislatore approbari, vel impune tolerari, nifi

damnum refarciatur per aliud equalis valoris ge-

] qum::

ffml& E

nus bonorum.

Refponfio fic explicata

PROBATUR.

Confuetudo , qui& bonis mo-

i ii

ribus, aut Religioni prejudicat , reproba ac da-

L d

mnationi obnoxia eft ; fed confuetudo, quzle-

OA (

ges bonis moribus aut religioni valde utiles tol-

,caexgurnyl

litaut enervat fine compeníatione zqua per aliud

!

3

h

genus bonorum, reipfa bonis moribus aut reli-

m

y

gioni prajudicat.

Ergo. min. patet. maj. prob.

UP n

ab inductionetextuumScripturz, SS. Canonum,

tin Q

& Patrum.

T i

I. Chriftus perpetuo reprobat traditiones feu

l m o

confuetudines pietati erga Deum vel erga pro-

I

]

d

ximum adverfas , etiamfi viderentur effe tantum

explicative legum divinarum, aut abrogatorice

legum Ecclefiafticarum, vel divinarum difpen-

z

fabilium, idque ideo, quia erant frivolze fine

j

Sic Matbai 15. Scri-

compenfatione bonorum.

T

bis & Pharifieis Chriftum interrogantibus : Qua-

g

ve difcipuli tui transgrediuntur traditionem Seniorum ?

j

INon enim lavant manus fuas , cum panem wmanducant,

W t

Chriftus refpondit: Quare & vos transgredimini

mandatum Dei propter traditionem vefiram ?. INam De-

n i

Y

mierito

us dixit : Honora patrem 69 matrem.

Vos autei

| di-

À

niod

citis : Quicunque dixerit patri vel matri ; Munus quod-

cunque eft ex me ( ad altare & facrificia, per parti-

J[felïore:l-'-l

] gofi

1

)!

"n

y n

cipationem fru&h

$) tibi proderit ; &? non bonorifica-

j

bit (ulteriori obfequio & auxilio ) patrem fuumn

iW

aut matrem [uam : & irritum ( ine effe&u ) feciftis

N

3

man-

230

TRACTATUS

jl

mandatum Dei propter traditionem veflram.. Hypocrite,

^m

bene propbetavit de vobis l/aias dicens : Populus bic la-

biis me bonorat , cor autem eorum longe eff à imne.

Si-

0'1,';7 ) pï

,a y

ne caufa autem colunt we, docentes doGrinas 69 man-

data bominum, hoc eft, traditiones Seniorum

g p

D.

confuetudine receptas , prejudicantes bonis mo-

g d

ribus aut Religioni.

ldem habetur Marr. 7.

IL TERTULLrIANUSs inl. de velandis virgi-

ia

nibus, oftendit, nulla rationabili confuetudine

«qo g

introduci poffe, ut virgines honefte non con-

(om 4

il

d

tegantur, feu ut loquitur, velentur, quia alio-

hs, Q

quin infertur przjudicium. honeftati morum.

nlüter m

d

TO

Oflendam , inquit, virgimes mofiras velari oportere ;

Tetmutit o

boc exigere veritatem (honeftatem,) cui nemo prafcri-

bere potejt , non [patium temporum , non patrocinia per-

«m, du

Mf p

Jonarum , mon privilegium vegionum.

Ex his enim fe-

re confuctudo initium ab aliqua ignorantia vel fimplici-

ITR

üem d

tate fortita in ufum per [ucce[fonem corroboratur , & ita

adver[as veritatem.| vindicatur.

Sed .Dominus iN. I.

fs d

Chriflus veritatem f£, mon confuetudinem .cognomina-

1j iil ,

o

yprüte

Si femper Cbriflus efl prior omnibus , eque veri-

tas fempiterna &j antiqua res.

Viderint ergo , quibus

vt füde

vatuline

novum efl, quod fibi vetus efl. — Herefes non tam no-

vitas quam veritas revincit.

Quodcunque adoerfus e-

ditend

vitatem fapit, boc erit berefis , etiam vetus confuetudo.

&i

Ceterum f[uo vitio quis quid ignorat.

st nf

Quod autem igno-

ratur, fuit tam requirendum ,. quam recipiendum, quod

jv |

agno/citur (pr&judicare profe&ui morum aut

ridii

fidei. )

viitne

III. D. CYyePRrANvus Epift. 73. ad . Jubaja-

st Cor

num. n. 5o. Frufira quidam , qui ratione vincuntur,

v prpui

confuetudinem mobis opponunt, quafi con[uetudo major

v [

Jit veritate , aut non id.fit in. fpiritualibus. fequendum,

vt

quo

DE LEGIBUS.

253X

'qum Hï

ul

quod in melius fuerit à Spiritu Santio vevelatum. Poft

T

794

"fa

in[pira

tionem &2 revelationem fatiam , qui in eo, quod

"

1

m-

evraverat ,

perfeoerat prudens & [uiens, fine »venia

J

ignorantie peccat.

Prajumptione enim. atque obftina-

AU j

tione quadam mititur , cum vatione [uperetur. In hoc

Aflb bgjü«

loco D. Cyprianus manifefte docet, renuntian-

dum effe confuetudini, quando per infpiratio-

3FUI' lly;

i Vij

hem internam, feu, ut cum Apoftolo r. Cor. 14.

revelationem internam , mani-

Í tfje

v. 30. loquitur,

Mife g

fefium fit, ad profe&um fidei & moru

m leges

Ht qi

illas, quas confuetudo tollit vel enervat; nota-

biliter & manifefte effe meliores.

»nefxg'.i W

J n

[

IV. D. AvcusTINUs univerfim, quando

addit conditio-

0194

permittit confuetudinem fequi,

bonis moribus

nem, dummodo nec fidei nec

Er 'msv z»:mxf!

obfit, puta dire&e vel indiredte. Nam etiam

illas confuetudines corrigendas effe docet, quz

j

[

"Wa

faltem indire&te ad depravationem morum aut

if

DA

fidei difponunt.

r. in Epiftolam ad Gal. cap.

I5. 21b5 2 aulus

fervabat ubique, quod con-

DA

five Ecclefis gentium fr-

il

,gruere videbat

,ve Judeorum,

ut nusquam aufferret con-

fervata non impediebat ad

T

, fuetudinem, quz

, obtinendum regnum Dei ,

tantum admonens,

fpem falutis, et-

,, ne quis in fuperfluis poneret

,,iamfi confuet

udinem in eis ( circa

talia adia-

, phora, v. g..c

ircumcidendi ritum, & abftinen-

n

lege Mofaica) propter

W m

, di à cibis prohibitis in

,, offenfionem infirmoru

mcuftodire vellet. Sic-

Circumcifio nihil eft,

'L,«;

,, ut ad Corinthios dicit.

,& przputium nihil eft, fe

d obfervatio man-

W

Hoc enim a

d eas confuetudi-

, datorum Dei.

H

"T

nesretulit, qua ni

hil obfunt fidei, bonisque

mo-

4

TRACTATUS

232

, moribus."

2. In Epift. 54. C. ». ait: ,, Que

[]

gt

,.

Dyi

» Per loca terrarum regionesque variantur, fic-

»» uti eft, quod alii jejunant Sabbato , alii nons

reut

)

Sact

, alii quotidie communicant Corpori & Sangui-

» ni Domini; alii certis diebus accipiunt. Alibi

Aff

» hullus dies pretermittitur, quo non offeratur,

aL fanta

,, alibi Sabbato tantum & Dominico.

fanddi

Et fi quid

, aliud hajusmodi animadverti poteft; totum

ào. V

, hoc genus rerum liberas habet obfervationes;

ndiri

» nec difciplina ulla eft in his melior gravi pru-

,DU Qu

», dentique Chriftiano, quam ut eo modo agat,

, pl

» Quo agere viderit Ecclefiam, ad quam forte

p

», devenerit.

Quod enim neque contra fidem,

NU

» heque contra bonos mores effe convincitur,

y t

», indifferenter efthabendum, & propter eorum,

yinauto

5 inter quos vivitur, focietatem fervandum eft.?

db

Et c. 5. ,, Faciat ergo quisque, quod in ea Ec-

sontod

» Clefia, in quam venit, invenerit; non quid-

Bspur

», quam eorum contra fidem fit, aut contra mo-

s m

»Tes, hinc vel inde meliores."

3. Idem Epift.

y DIDO D

55. c. 18. Miror, quod volueris, ut de iis, quee

m

» Per diverfa loca varie obfervantur, tibi ali-

J fl

», QUa fCcriberem, cum & non fit neceffarium, &

vratda

, üna in-his faluberrima regula retinenda fit, ut

t ia

», qu£ non funt contra fidem , neque contra bo-

i ne

,,hos mores, & habent aliquid ad exhortatio-

tf

,nem vite melioris, ubicunque inftitui vide-

r

,,Inus, vel inftituta cognofcimus, non impro-

sttty

» bemus, fed etiam laudando, & imitando fe-

, &emur, fi aliquorum infirmitas non impedit,

D

vt

, Ut amplius detrimentum fit.

$i enim eo mo-

Fj y

» do impediat, ut majora ftudioforum lucra fpe-

»Tàndafíint, quam calumniatorum detrimenta

"d

Va Q

33 metu'

DE LEGIBUS.

233

2

n Vawu

l

, metuenda, fine dubitatione faciendum eft."

ll

4. ldem Epift. 55. c. 19. n. 35.. , Quod inftitui-

T

ATW

l

, tur preter confuetudinem , ut quafi obferva-

!

i

,,tio Sacramenti fit, approbare non poffum,

Vi

Al

[

,, etfiamfi multa hujusmodi propter nonnullarum

PO d

, Vel fan&arum vel turbulentarum perfonarum

1

Q, ]

u

»» fcandala devitandaliberius improbare non au-

F ? l

Ogl

3 d80.

DT

i

l

Sed hoc nimis doleo, quod multa, que

,, in divinis libris faluberrime precepta funt, mi-

ROT g

,,nus curantur, & tam multis prefumptionibus

TY

» plena funt omnia, ut gravius corripiatur, qui

j

qaí

» per OGavas fuas terram nudo pede tetigerit,

n r

» quam qui mentem vinolentia fepelierit. Omnia

D ((

]

» itaque talia, quz neque fanétarum Scriptura-

MAV

, rum authoritatibus continentur, nec in Con-

at d.

, ciliis Epifcoporum ftatuta inveniuntur , nec

EM

» confuetudine univerfe Ecclefiz roborata funt,

aT

»» fed pro diverforum locorum diverfis moribus

. El (F»nïïäl

lm

,innumerabiliter variantur, ita ut vix aut om-

"

.nDino nunquam inveniri poflint caufze, quas

u

»in eis inftituendis homines fecuti funt, NB.

WU

, ubi facultas tribuitur, fine ulla dubitatione

p

, refecanda exiítimo.

Quamvis enim neque

st i

, hoc inveniri poffit, quod contra fidem fint,

eqxxewmuï:

» ipfam tamen religionem, quam pauciffimis &

yd t

, manifeftiffimis celebrationum Sacramentis mi-

» fericordia Dei effe liberam voluit, fervilibus

m

yi, u

», oneribus premunt, ut tolerabilior fit conditio

», Jüdeorum, qui, etfiamfi tempus libertatis non

Vini

ts Quf

.agnoverunt, legalibus tamen farcinis, non

Sed

f ast

» humanis prefumptionibus fubjiciuntur.

yfan

, Ecclefia Dei inter multam paleam, multaque

», Zizania conftituta, multa tolerat, & tamen,

W m

a

P5

»qu&

34

TRACTATUS

gl a

,que funt contra fidem, vel bonam vitam,

g,

,non approbat, nec tacet, necfacit,, $.

h

(

IpE« 1. 3. contra Epift. Parmeniani. c.2. n. 9.

«onis e

ZHn parva funt ifla crimina ( avaritia & rapacitas )

&? parvi eftimanda? Solent. enim iffi etiam. boc dicere,

us at

ij de t

gen[antes eanon in (latera equa divinarum Jeripiurarum,

féd in. flatera. dolofa confaetudinum fuarum. — Quidquid

[na fr

jv 8 J

enim [celeris & iniquitatis inebriat multitudinem , amit-

tit examinis veritatem.

6. InpEM l. 2. deMufica

;alimtis D!

[

c. 8. Non facile à confuetudine recedendum,

D

[

li

nifi que rationi adverfatur. 7. InEw l. 3. de

[

bapt. c.6. & 8. & z7. Dicit ( Hereticus:) Domi-

14j il

nus inquit: Ego [um veritas ; non dixit ; ego fum con-

li

fuetudo. — Itaque vveritate manifeflata ,. cedat confuetudo

veritati. — Plane quis dubitet , veritati manifeflate de-

d

[

Lj

bere confuetudinem cedere ? — Huic refpondetur : Verita-

ii

tem non oflendis ; de confuetudine ( ,cclefia ) confüe-

ris. Retle igitur con[uetudinem teneremus . plenario

tnjin

s

V.

concilio firmatam , etfiam[i veritas adbuc lateret.

In£&w l. s. de Mufica c. s. Tanta fl vis confuetu-

fietutin

M du

dinis, ut ea inveterata, fi falfa opinione genita ft, ni-

bil fit inimicius veritati. 9. Idem Epiít. 54. n. 6.

DAT

His de caufis , id eft, aut propter fidem, aut propter

i Frawg

M

mores velemendari oportet , quod perperam fiebat, vel

)

inflitui quod. mon fiebat.

M

V. IxNoczN T1Us IlI. Illam confuetudi-

) MZ

nem, qua Abbates ab uno monafterio fine li-

* ünj

centia Sedis Apoftolice tranfibant ad Abbatias

i

(

If

eclarat ef-

& regimen aliorum monafteriorum , d

d

fe corruptelam , haud dubie ideo folum,

quia ver-

git in p

rejudicium difcipline Ecclefiafticz. C.

T

Cum venerabilis 7. 'Tit.

de confuetudine, fic ha-

DT

n

bet: Cum bec mon tam con[uetudo, quam. corruptela

li (

aneriio

'

S

DE LEGIBUS.

235

vel bem W»—

L

merito [it cenfenda , que profetto facris eft. Canonibus

inimica , ip[am mandamus de cetero mon fervari.

VI. Howoarvus III. declarat , nullius ob.

Til fl;;;:

/

ligationis effe duas quasdam confuetudines, prz-

';i

T

D

h

bentes anfam corruptele morum. In C. Zx par-

W ,«i'ng

À

.;

Mny, (

te 10. de confuetudine fic fcribit : Cum in patria

vefira feroate [int battenus due confuetudines A Bu-

SIVJE; una, quod fi indigena vel extraneus prodi-

d

galitatis vitio vel incuria , vel. quocunqne cafu alio

T&tdbn

diffipaverit , vel amiferit bona fua, bona uxoris fue

Iny

Il

tam inobilia quatn immobilia pro fue wvoluntatis libitu

alienare; ég quod fi vir ducat uxorem, que fide con-

jugü violata commuüttat adulterium , mibilominus ipfa

medietatem , ommium. bonorum , que fuerit vir adeptus,

impudenter exigit, g improbe apprebendit, que po-

tius privanda e[fet omnibus viri bonis.

Ténore pra-

entium declaramus , «os mon teneri ad. bujusmodi

;

confuetudines. obfervandas.

VII. GREGOoRIUsIX. C.ctum tanto. de con-

uïTw.

fuetudine fcribit: Cum tanto fint graviora pecca-

&a, quanto diutius infelicem animam detinent. alliga-

LT

tam, nemo [ane mentis intelligit, maturali juri, cu-

H

Mi

K

jus transgreffo (laborantibus ignorantia forte vin-

"

my

"l

cibili) periculum falutis inducit, quacunque con[ue-

Ludine, quce dicenda efl verius in bac parte corru-

n du*

ptela , po[e aliquatenus - derogari.

LLicet etiam lon-

"

M

f

geve con[uetudinis mon fit vilis autboritas , mon ta-

n

n !

u d

l

men efl ufque adeo valitura , ut vel juri pofitivo de-

9),

deat prejudicium generare., mifi fuerit vationabilis ,

C legitime profcripta. Niüi Pontifex vellet, con-

li

lumw'

h

vll

fuetudinem debere effe PosrTIvE rationabilem ,

fruítra adderet conditionem, ut fit R ATION A-

|

jp

BILIS.

Omnis enim confuetudo, eoipfo quod

J

effe

236

TRACTATUS

g m

effet Iegitime prafcripta, foret rationabilis, cum

contra legem naturalem & divinam praefcriptio

ET

gt

dari nequeat , & omnis alia confüetudo ratio-

jus 00

nabilis foret negaíive in fenfu fententim oppo-

fitz.

UE

VII. BoNrraAcrius VIII. confüetudinem

«fio Q

i, E

habendi duos perfonatus in eadem Ecclefia de-

clarat effe corruptelam, quia fovet ambitionem

antes L0

De Confuetudine in 6. fic

V

C. cum confuetudinem.

habet: Confuetudinem , quam in ve[ira Ecclefía a[Jeri-

quilb Ü

fio, nj

Lis tanto tempore, quod in contrarium wemoria non exi-

Jtit , | oidelicet quod ipfius Ecclefie Canonici duos per[ona-

um p

Dunid

tus aut dignitates vel Prapofituras feu. adminiftrationes

aut duo officia el eorum alterum cum reliquo infanul &&

titain,

ml V

prebendam po[[int. in ea licite absque difpen[atione Sedis

"dApoftolice obtinere , CORUPTELAM, cum facris fit

münn

INIMICA Canonibus, 69 de ambitionis radice pvo-

sitenr

ce[Jerit , merito REPUTANTES , eam autboritate

ttnen,

"Apoftolica reprobamus , eosque ad ipfius obferoantiam ,

COU

etiamfi juramento [irmata extiterit , cum juramentum

P &t

iniquitatis uinculum non exiflat , decernimus mon tene-

lt con

Tt.

Inhoctextu notandum ; quod Pontifex non

& iltn

novo ftatuto faciat, ut in pofterum fit corrupte-

v Mu

laac vinculum iniquitatis illa confuetudo , fedeam

2 (oyfe

reputat ac judicat , jam de praterito fuiffe corru-

ho

ptelam, & juramentum przftitum non fore , fed

zb df

fuiffe vinculum iniquitatis; adeoque illi confue-

biï'm, &q

tudini nunquam acceífiffe confenfum legalem.

ff.jäquenn'l

Ratio erat, quia fuit inimica SS. Canonibus, ut-

uN

pote quos in ea parte abrogat fine commuta-

:i« N

tione feu compenfatione equa &qualium bono-

fj

]

^ 0i

Si quis

rum, & quia fuit ambitionis fomentum.

*s

hoc exemplum attente confideret , videbit, plu-

rimas

!,";ïlil&) l

DE LEGIBUS.

237

m

rimas modernas confuetudines in omni ftatu fi-

i

millimas effe, quas laxi Cafifte & Canonifte tan-

M

quam negative rationabiles excufant; fedratio , lex,

"ii

& Deus condemnat.

QuzRITUR $. Quid cuivis agendum, fi

QOf

in fuo ftatu vel focietate hominum, in qua vi-

A L

vit, vigeant confuetudines notabiliter przjudi-

VE li

cantes honeftati Chriftiane fidei vel morum ?

RzsPoNDEo. Inhujusmodi circumftantiis

[ï(udingi:q

11l

quilibet obligatur fub peccato mortali r. ad fe-

d

U

rio , non in dolofa ftatera opinionum humana-

rum probabilium , fed in lance charitatis erga

]

L

Deum & Ecclefiam, & falutem animarum, exa-

minandum , an confuetudo re vera prejudicet

honeftati Religionis vel morum? 2. ad collabo-

NU

;1)

randum pro emendanda cónfuetudine. 3.adnon

Iv gä

refiftendum iis, qui nituntur extirpare confue-

L

tudinem. 4. ad cogendas Synodos, in quibus

communi confilio poffit corrigi confuetudo. $

.

A

ad excogitandos alios modos bonos, in quos

"EL

:

poffit commutari confüetudo. 6. ad confuetudi-

i

Wi

nem faltem moderandam, fi necdum eradicari

l

poffit. 7. ad exhortandos jugiter eos, qui labo-

il

p, l

)

rant confuetudine , ut rationibus & honeftate

vi&ti ultro fenfim defiftant.

Qj

M

[(

Hec omnia perti-

W

(l

nere ad officium veri Chriftiani, fi vere amet

qqelli

Deum, & ejusEcclefiam, & falutem ánimarum,

fenin £ |

ex fequentibus D. AuGusrmINI textib

US pa-

tebit.

"

(aor

I. De Serm. Dom. in monte. 1. r. c. 18. fic

| üneïg

UM

fcribit : Quis tantos labores inire audeat (ad evellen-

!

das malas confuetudines), mifi qui fic flagrat amo-

re juftitie , ut tanquam fame & fiti vebementiime ac-

4j

cenfus

TRACTATUS

38

cenfus , & mullam fibi vitam, donec ea fatittur ,. exi-

jl

m jl

flimans vim faciat in regnum celorum? .INon enim ali-

gt

ter (nifi amore Dei) poterit effe fortis ad toleranda

ii

omnia, qu& in precidendis confaetudinibus laboriofa &

; m [

ardua &j omnino difficilia fieculi amatores putant.

2. Ip EM in Epift. 22. n. 4. loquens de inoli-

sfutum

ta confuetudine Ecclefiarum Africz, qua in fe-

mf !'f'f;'

ftis Martyrum ad eorum honorem in Ecclefiis

'rales7 *»'fff

inftituebantur comeffationes & ebrietates , fic

j

IÉ

li

fcribit : Cum per Italie maxünam partem ,. & in elüs

omnibus , aut prope omnibus transmarinis Ecclefüis , par-

seviil

:

tim quia nunquam fa&a funt , partim quia vel orta vel

ns n

füim f

inveterata SanGtorum 69 vere de vita futura cogitantium

Epifcoporum diligentia & animadoerfione extintta at-

iijäwf!ri/rgï

que deleta funt , dubitamus, quomodo po[Jumus tantam

iij

morum labem propofito tam lato exemplo ( Ecclefiarum

imiatin,

Italig) emendare? Et nos quidem illarum partium bo-

rj

minem babemus Epifcopum , unde magnas agimus gra.

yintin

tias Deo; quanquam ejus mode[tie €& lenitatis efd, ejus

p n

denique prudentie & [olicitudinis in Domino , ut etiam-

M tf

fi -Afer e[fet ,. cito illi de Scripturis perfuaderetur curan-

v

dum, quod licentiofa &? male libera confuetudo vulnus

Mil

? n

J

inflixit. Sed tanta. peftilentia e[t bujus mali , ut fana-

il

T7

n

vi prorfus , quantum mibi videtur , nifi Confilii autbori-

tate non po[Jit.

ZAut fi ab una . Ecclefía incboanda. eft

5 af

WU

n

medicina , ficut videtur audacie , smutare conari, quod

trnjj,.

Cartbaginenfis Exclefía tenet ; i& magne impudentie

10 t

eft ; velle feroare , que Cartbaginenfis Ecclefía corre-

od

xit.

AAd banc autem vem quis alius. Epifcopus efet

"m

optandus , nifi qui ea Diaconus execrabatur?. Sed quod

ly N

erat tunc dolendum , nunc. auferendum e[l 5 'mon a[pere,

ZU?) CH

fed ficut. fcriptum efl ; in. piritu lenitatis. & man[uetu-

*vl

dinis.

INon ergo a[pere, quantum exiflimo , mon du-

r

riter

DE LEGIBUS.

239

Al

riter, mon modo imperiofo ifta tolluntur 5 magis docen-

n

Afj

do, quam jubendo ; magis monendo , quam minando.

j

Sic enim agendum e[f? cum multitudine.

Severitas enim

L

hi

exercenda e1 in peccata paucorum ; €2 , fi quid mina-

Jqje

mur , cum dolore fiat ,. de Scripturis comminando vindi-

Gam futuram , ne nos tpfi in noflra poteflate , fed Deus

i, Qu ï

in noftro fermone timeatur. — Ia. prius wmovebuntur [pi-

1 ib

J

vitales, *vel fpiritualibus proximi , quorum autboritate

nf

fj

I

n

& leniffanis quidem , — fed inflantiffimis. admonitionibus

$

cetera multitudo frangatur.

Sed quoniam ifle in ce-

Lj

ieteriis ebrietates & luxuriofa conioia non folum bono-

res Martyrum à carnali & imperita plebe credi folent ,

"]

d etiam folatia mortuorum ; mibi videtur , facilius illic

D

di[Juaderi po[Je iflam feditatem ac turpitudinem , fi &

^il

de Scripturis probibeatur ,. & oblationes pro fpiritibus

atl

dormientium , quas oere aliquid adjucare credendum eft.,

" 'k

Juper ipfas memorias non fint fumptuofa , atque omnibus

petentibus [ine typbo ,. & cum alacritate prebeantur ;

"

neque vendantur ; [ed. fiquis pro religione aliquid pecu-

nie offerre voluerit , in prafenti pauperibuseroget, Ita

nec deferere voidebuntur memorias fuorum, quod poteft

gignere mon levem cordis dolorem , & id celebrabitur in

V

Ecclefia, quod pie & bonefle celebratur.

V

3. InEw. Epift. 29.n.8. & 9.

Cum illuxiffet

AR

l

dies, cui folebant fauces , ventresque fe parare , mun-

t

tiatur mibi , nonnullos eorum etiam , qui Sermoni. ade-

TU

rant, nondum à murmuratione ce[falfe , tantumque in

eis valere vim pe||me con[uetudinis , ut ejus tantum «o-

H)E

ce uterentur , €9 dicerent; QUARE MoDo? Nowv

jj

ENIM ANTEA, QUI HIEC NON PROHIBUE-

RUNT, CHRISTIANI NON ERANT.

lerum-

j

tamen ne illi, qui ante nos tam manifefla imperite mul-

uj

!

titudinis crimina vel permiferunt , vel probibere non aufi

funt

TRACTATUS

240

n

fimt , aliqua à mobis affici contumelia viderentur , expo-

u

viale

g

Jfui eis,. qua nece[fitate ifta in Exclefía. voiderentur exor-

j ol

ia5 [cilicet poft per[ecutiones ; cum fattapaceturbe gen-

d )

tilium in Cbrifiianum nomen venire cupientes boc impe-

us f

direntur , quod dies feflos cum idolis fuis folerent in

n

abundantia epularum 6 ebrietatum con[umere , nec fa-

cile ab bis pernitiofiffanis &2 tam vetutiffmis. ooluptati-

aorid

qjens, !

bus fe po[Jent abflinere , oifum fuiffe majoribus noftris,

ut buic infirimitatis parti YN TERIM parceretur , dies-

PX

yrunpid

que feflos poft eos, quos relinquebant , alios im bono-

sfporith

vem fan&orum Martyrum , vel non fimili facrilegio ,

quamsis fimili luxu , celebrarentur.

Sfam Chrifti no-

muiltia o

ne mitpla

mine colligatis tempus e[[e ,. ut qui fe audent negare Cbri-

füianos. f&cundum Chrifli voluntatem *ivere incipiant.

gjm pOb

ib g

Hucusque D. Auguítinus, tradens normam fe

falvandi iis, qui in vortice pravarum confue-

fiüretim n

tsDat

tudinum abripi periclitantur.

n p

QuAXRITUR 6. Quantum requiratur tem-

poris ad introducendam legitimam confuetudi-

g n

nem?

ts pet

RESPONDEO.

Diftinguendum effe inter

Lnaturale

varias confuetudines.

Nam 1. ad confuetudi-

ter d

nes antecedentes legem , quando expreffe vel

0 [

tacite eximuntur à lege, requiritur tempus

ii legibl

immemoriale.

Sic quando in Concilio Triden-

p

tino feff. 2 1. c. 3. dicitur : Statuit S. Synodus , ter-

"formye

3 Écth

tiam partem fru&uum in diflributiones quotidianas con-

verti, falvis confuetudinibus Eccleftarum.

Et feff.

PT

22. c. 9. Zldminiflvatores cujusvis Ecclefie teneantur

Pt

veddere vationem ordinario , con[uetudinibus quibuscun-

W üam

que in contrarium fublatis.

Quod fi ex confuetudine

Ut f

aliis ratio reddenda e[Jet , tunc cum iis adbibeatur etiam

i t

erdinarius, In his textibus per confuetudines ,

Weitit

qua

n

DE LEGIBUS.

241

Vil

que confervari jubentur , intelligende funt

TM

l

immemoriales, quia non eft verofimile, à Tri-

J

dentino confuetudines recentiores fuiffe tole-

ts

randas.

3. Confuetudines , quz à primis au-

A I j'lll,*»,

thoribus fine peccato nec inchoantur nec con-

hi v

tinuantur, requirunt ad minimum tempus im.

J TT

memoriale.

Ratio eft, quianon eftrationi con-

DT

veniens, ut Legislator abrogari permittat le-

| þ«r;m]

ges fuas precife ob continuam hominum impro-

m T

borum peccandilicentiam.

Quod vero quidam

T

[

refpondent; Legislatorem non tollere legem ob

;WF C'nu",

malitiam hominum , fed ob bonum publicum,

üi".?!.gm

ne multiplicentur peccata formalia; Donum

TT j

enim publicum non exigit tolli decalogum &

d

alias. leges ne multiplicentur peccata formalia.

n u

Prior enim in falvo actuto collocanda eft fan-

&itas Dei & Ecclefie per leges optimas , quam

favor improbitatis.

Accedit, quod fublatis le-

i t

n t

gibus Ecclefiafticis ordinarie aperitur janua plu-

j

"

ribus peccatis formalibus contra leges divinas

"f

i

1

Pt

& naturales.

Hec mens Ecclefiz colligitur par-

tim ex decretalibus Pontificum , paífim repro-

ii

yarde v

bantium tanquam corruptelam confuetudines

MJ:L:

adverías legibus, partim ex Refponfis Sacrarum

mi&m

i

Congregationum, in quibus fupponunt , here-

i

ticos formales usque in hodiernum Diem ligari

m

,

3. Confuetudines , quz in-

legibus Ecclefiz.

ag

troducuntur bona fide circa obje&ta adiaphora,

Lh!r

non requirunt plus temporis , quam fufficit ad

hoc, ut fiant difficulter mobiles.

Id enim in

Y

p

moralibus eft confuetudo , quod in natura eft

jí

habitus, nempe qualitas difficultermobilis. Or-

j

dinarie id fit fpatio decennii.

Hoc enim füfficit,

TU

D. hnort Tratt. de Legibus,

Q

ut

241

TRACTATUS

waüimlmï

ut confuetudo legislatori, nififit valde remo-

g p

tus, innotefcere , & de illius emendatione, fi

u;m ran

opus foret, tot inter negotia quz legislatores

gipma p

circumftare folent , ferio cogitari poffit.

Hinc

yrehdent

etiam in Jure Civili decennium longum tempus vo-

s refcre

catur. C. de prefcriptionibus.

4. Confuetudines,

) ing

quz introducuntur bona fide circa obje&ta non

m

adiaphora, tantum requirunt temporis , quan-

g merttof

tum fufficit ad hoc, ut verum fit dicere; legem

confuetudine abrogatam compenfari equalitate

igini a

i

xionn aQl

bonorum.

Ratio eft; quia confuetudo tamdiu

fer d

non fit legitima, quamdiu non accedit conpfen-

guiztur dj

fus legalis.

Confenfus autem legalis non poni-

tur , quamdiu non ponitur equa commutatio bo-

n

tonem ol

norum per equalitatem eorum , prout fuperius

gt

Q. 2. & 3. oftenfüm eft.

QUAZRITUR 7.

Qualis requiratur fcien-

UT

t eond

tia & confenfus legislatoris ad conftituendam le-

gitimam confuetudinem ?

o

RESPONDEO I.

Ad formandam legiti-

mam confuetudinem requiritur & fufficit fcien-

Dui,

W quiti

tia faltem prefumpta.

Ad fundandam autem prze-

At hiber

fumptionem legalem fcientix in legislatore re-

tenim (f

quiruntur duo; nempe publicitas ac notorietas

confuetudinis; & fufficiens tempus , ut legisla-

d r

U NEE

tori facile potuerit innotefcere, isque potuerit

inter tot negotia etiam de tolerantia vel emen-

z i i

datione

confuetudinis

commode

delibera-

V, f

re.

Hinc a&us non notorii, non poffunt

ET.

fundare confuetudinem.

Wt (

Sequituretiam, quod

fi Legislator fit valde remotus àloco , in quo

äütfufücit,

viget confuetudo, requirendum fit longius tem-

"t (

pus ad fundandam prefumptionem ícientic.

M d

Cum

DE LEGIBUS.-

243

hwäh

Cum enimImperatores Romani, &Summi Pon-

m?ïlux m;

tifices à provinciis ultramarinis, aut ultramon-

!N

Q

tanis fint remotiffimi ,. & eorum Nuntii ac Pra-

n Püä "

fe&ti intra paucos annos in metropolitanis urbi-

bus refidentes vel non curent refcire, vel no-

Cf

hn

lint refcribere innumeras confuetudines loco-

d

rum, in ejusmodi locis à Legislatore tam remo-

i,

tis ad fundandam legalem praefumptionem fcien-

d

tise merito requiritur vicennium, feu fpatium

lr &

viginti annorum.

Si enim in materia przfcri-

ptionum zquitas naturalis hoc obtinuit, ut in-

M

[

ter abfentes ad translationem Dominiorum re-

i

l)

"

quiratur duplum temporis fpatium , nempe vi.

J

li

n

]

gintiannorum , curnoa idem requiratur ad trans-

wmu:l'*;geüm

lationem obligationum legalium in abfentia le-

gislatorum ?

Amhy

RESPONDEO 2.

j

Ad formandam legiti-

mam confuetudinem requiritur & fufficit confen-

fus legalis Legislatorum.

Hl

I

(;

Drixr, legalis , ideft, talis, qualem legis-

]';

lator quaiali; juxta leges prudentiz legislativce

debet habere, fire&tefungaturofficiofuo. INe-

.....

) m TA

Lxï.

que enim fuflicit aut requiritur confenfus legis-

latoris perfonalis. . INam fi fuerithomo legum im-

, Ul

Tl

m

peritus , & non curet bonam morum difcipli-

j

i

nam in fubditis, facile dabit confenfum perfo-

fl

nalem , faltem per tolerantiam ac conniven-

nl

tiam, ad quasvis novellas copfuetudines laxas,

| , I

qui tamen circa obje&ta non adiaphora neuti-

j

quam fufficit, cum eatenus non agat ut legisla-

il

tor, fed ut perfona privata.

Neque alius effe

nit lmgï

poteft effectus talis confenfionis perfonalis,

n P

Q 2

quam

244

TRACTATUS

i,yü Videa

quam impunitas transgreffionum , quamdiu du-

raverit talis confenfus.

, t

QuzRITUR 8. Qualis requiritur frequen-

F:Zef ïep]

tia actuum ad coníftituendam confuetudinem le-

gttaot

gitimam ?

afietodi

RESPONDEO.

Ad conftituendam legiti-

'jigand'l.

mam confuetudinem requiritur I. ut aétus fint

jcinere

frequentati à majori parte communitatis.

2,

dfum d

Ut a&us fint refpe&tive continui, pera&us con-

«am, i

l

trarios non interrupti, hoc eft, ut quoties in-

10 j

ira decennium vel vicennium occafio tulerit ,

fnto 20

uniformiter fuerint exerciti fine intermixtione

tylo p

actuum contrariorum in' notabili numero.

9.

eyat dni

Ut a&us fint proportionato tempore continui.

f duben

Hinc fi a&tus fint ejus naturz, ut non nifi rarif-

ii n

fime redeant, v. g. femel intra 30. vel 5o. an-

tbri d y

nos; requiritur, ut fàltem precefferint tres

iib

aCctus ad formandam confuetudinem.

Sufficit

tamen etiam unicus ejusmodi a&us , fi in judi-

cio contradi&orio populi vel judicis fuerittem-

pore immemoriali vel longiffimo introdu&a

babitualis continuitas atus , feu quieta poffeffio rei

RTT

vel juris.

t

lus

QuzRiTUR 9. Unde poffitcolligi , con-

vtf

fuetudinem fuiffe introductam animo fe obli-

bfone a]

gandi ?

i iil

RzsPoNDEo. Id colligi poteft ex eo fi

u

concurrant tres fequentes conditiones 1. fi ejus

materia foleat communiter recipi fub obligatio-

W

" Pr?vi!eg

ii (

ne etiam nunc hoc tempore, & in locis vicinis.

2.fi nemo fe ab ejus obfervantia eximit impune

zlip ]g!

;

t f

aut inculpate. 3. fi parochi, confeffarii, vel

j

:

m

Do&ores paffim moneant de gravi obligatione.

"It

Hinc

245

DE LEGIBIIS.

t tj

Hinc fi videantur paffim etiam pii non obferva-

re confüuetudinem , nec propterea puniantur aut

NUf

AU

fi

M

graviter reprehendantur, quamvis non occur-

rat extraordinaria caufa excufans , fignum eft,

confuetudinem non fuiffe receptam animo fe

Tüon fi

'Tales confuetudines funt ; fumen-

LUa

W

ii

obligandi.

di cineres benedi&tos initio quadragefime ; ad

ID

pulfum campane recitandi falutationem Ange-

l perdin

licam, feriandi in fefto ab Ecclefia non prece-

T

pto; inftituendi peregrinationes devotionales

i m

Y

Hinc vixulla reperitur confue-

[

"Y

ftato tempore.

tudo obligatoria integre communitatis , ubi non

extat declaratio obligatoria Superioris Ecclefia-

M

ftici habentis poteftatem ferendi leges; qui in

dubio, nifi confüetudo fit valde utilis aut ne-

ceffaria ad profectum morum ac fidei, potius

abftinebit ab obligatione imponenda.

n

$. XIL.

UO 0U.

De Pryvilegiüs.

" i

UJXRITUR I. Quid fit privilegium?

" RESsPONDEO.

Eft conceflio fpecialis

fig t

facultatis à fupremo Principe indulta cum pro-

am bt

hibitione adverfus omnes impediendi liberum

ufum indulti.

i

Drixrz,cum probibitione, faltem tacita. Eatenus

| PO.

(l

QUs

enim Privilegium etiam participat aliquid de na-

Sicuüt autem

:'i

pb Ü

tura legis, & vocatur lex privata.

(inlot

de natura legis non effentialiter requiritur fcri-

i n

ptura; fic neque e[fentialiter exigitur ex natura

privilegii, quamvis ad perfe&ionem & integri-

u

tatem per modum proprietatis illam petat. An

g Ob*-'äï

3

autein

246

TRACTATUS

autem deeffentia privilegii fitpromulgatio , con-

[ lfl ) (

3po i

troverti poffet ; cum prohibitioimpediendi ufum

|

; J

indulti videatur folum accidentalis privilegio.

s non.

QUJERITUR 2. Quotuplex fit privilegium ?

RESPONDEO.,

Qd [r

Privilegium dividitur r. in

jn,

Jériptum & non. fcriptum. . in id, quod eft contra

m

jus, & id, quod eft preter jus, feu ultra jus

RD

m hut

Jv

n

in claufum, & non c

laufum, feu contentum in

*uam Ll [

Corpore Sfuris. 4. in reale , & perfonal.

REALE

j

vocatur, quodinheret rei, vel dignitati. Sic

qd 1

Jus afyli eft reale privilegium ;; & facultates

conceífe Penitentiariis, Pralatis , etiam recte

pugnans,

reducuntur ad privilegia realia. PERSONALE

mis rl

autem privilegium eft, quod inharet perfonz,

T

cum qua etiam extinquitur.

5. In remunerato-

freanef

rium & mere gratiojum. 6. In favorabile, & odio-

Ainen

"

fum

i

aM

»te

!

Nam quando uni conceditur privilegium,

quod alteri ceditin gravamen, quale eft, exem-

&

ptio à decimis, illud vocatur odiofum.

T MY

purum & conventionale,

ftt //'; xg/ï

Nam quando privilegium

ftmation

conceditur ex pa&o pracftandi aliquid pro facul-

viure p

tate indulta, illud conventionale dicitur. 8. In

fernt uf

In commune pluribus, & in frivatum.

9. In per-

petuum & temporale,

senin d

Io. In privilegium pro foro

externo , & pro foro interno.

1.Di

QUERITUR 3.

Quales fint claufule pri-

3 Ti

vilegiorum? & quem pàriant fenfum.

tulh C

RzsPoNDEo. Ad claufulas pertinent aut

';:ntini QU

revocantur fequentes loquendi formule , qui-

tiltmt

bus fümmi Pontifices in fuis Bullis uti contue-

gntt

Verunt.

l J

1. n forma communi, €? ad inflantiam.

Sen-

MT

DE LEGIBUS.

247

W i[m

Senfus eft ; quod. privilegium impetratum fit aci

!lm

tlsd

preces poftujantis.

[illx þ

o. x motu proprio.

Senfus eft , quod vel

[ üt p[ M

pE

eces non precefferint, vel quod non fuerint

ii

mu u

attente tanquam motivum con

ferendi privile-

!

Tn i

gium.

yl []1 ll

g. .Ex certa Jcientia.

Senfus efl ; quod Pon-

d ( j

tifex habeat plenam notitiam materie , circa

m

quam verfatur privilegium.

A

. De plenitudine. pote[latis.

Senfus eft ;

ii

D

J

quod , fi privilegium videatur Juri communi re-

'fml]'

pugnans, Pontifex, quatenus opus eft, eate-

li

li

nus vellet derogare juri communi.

d

s. Zd in[far.

Senfuseft , quod privilegium

[u !

tenorem , vel

fit conceffum juxta formam ,

i

latitudinem, füb quibus confimile privilegium

ts

p

fuit alteri conceffum.

T n

Mi

la

6.

uatenus funt in ufu ;5 vel, dumtmodo

A0

fint. in ufu.

Senfus efl , quod Pontifex per con-

lem privilegiorum nolit re-

firmationem genera

validare privilegia, que aut nullum unquam ha-

buerunt ufüm, aut per ufum contrarium jam

h

fuerunt abrogata.

u p

7. Dummodo SS. Canonibus & Decretis Con-

cilii "Tridentini non adver[entur.

Sen[us efl, dum-

t du

,

modo Canonibus Tridentini, & decretis Tri-

Pnfün

Non enim hoc loco

dentini non repugnent.

lg gt

intelliguntur Canones illi, qui in Corpore Juris

h f

continentur.

Nilis d

a. Dummodo non fint revocata , aut Jub ali-

"

"

$

"

/

l

qua revocatione compreben[a. — Senfus eb . quod

i

ii

!

u

4

on-

TRACTATUS

248

TU

Pontifex per conceffionem privilegii non inten-

1l

)

dat revalidare ea privilegia, quz per Decretum

3520

aliquod explicite vel tacite jam fuerunt revo-

cata.

emam

9. [Non obfTantibus. quibuscunque. in contra-

j

Pipt,

vium.

o

Senfu$ e] , quod Pontifex per hoc inten-

a r

dat derogare omnibus Decretis, Statutis, Legi-

DO

bus, vel Juribus contrariis.

iter dott

Io. Quorum tenores «oolumus bic babere pro

quiip

exprafis.

mufinii a

Senfus ef , quod Pontifex confirmare

vel revocare intendat eas gratias, quz in aliis

n

Bullis, prius olim emanatis, conceffze funt.

gurunm:

1. Supplentes omnes C? fingulos defetus

w fiprem

Suris & fatii.

Senfus ef? , quod Pontifex in-

ortm

tendat per hoc fanare omnes defe&tus acciden-

TO

anGenen

tales Juris & Fa&i, fiin privilegii impetratione

aliqui irrepferint.

düone

Imo fi privilegium non fue-

emte

rit conceffum in forma communi, fed motu pro-

prio, & ex certa fcientia, aut ex plenitudine poteftatis,

fiüsabif

quod fanare intendat etiam defe&us fubftan-

&t Dotü

tiales.

?, t

mefetra

12. Decernentes irritum , & inane ,. ff fe-

trinyict

Cus à quoquam quavis autboriate fcienter *oel

sgnoranter contigerit attentari.

Senfus efl , quod

alo; f

t Y

annulientur omnia a&a , in pofterum futura con-

tra privilegium.

(venr

uVüEgia?

13. Jmforo confientie. — Senfus eft , quod

Vieoy

privilegium v.g. abfolvendi à cenfuris , difpen-

UL

andi , &c. non valeat pro foro externo , fedtan-

U i

tum pro tribunali facro, & pro licentia v.g. ce-

lebrandi occulte,

L plhlgg]c

uT

QUE-

DE LEGIBUS.

249

Md

QuEzRITUR 4. Quis poffit concedere pri-

*l

vilegia?

I

REsPONDEO.

Omnes & foli , qui habent

fupremam jurisdictionem in territorio.

"Tales

!

n

L

funt Papa, Imperator, Rex.

QuzRITUR 5. An ad licitam conceffio-

|

i

ï

Allly

]

nem Privilegii requiratur jufta caufa?

REs?O«NDEO.

Authores quidem commu-

0375

niter docent; ad licitam conceflionem priv;legii

requirijuftam caufam; non autem requiri juftam

d nf

caufam ad validam conceffionem privilegii.

Ve-

d

ugini

rum hzc doctrina limitanda eft ad ea privilegia,

[

quorum materia dependet à folo arbitrario nu-

tu fupremi Legislatoris, & quz verfantur circa

porrn;

TU

obje&a folum adiaphora.

Quando enim privi-

Vl

legia dire&te contrariarentur Decretis Concilio-

rum Generalium, & legibus Ecclefiafticis ex tra-

E

N

ditione Apoftolica defcendentibus, non effet

jl

j

admittenda illimitate.

Quia fi daretur manife-

ftus abufus Pontificiz poteftatis , talis actus ef-

fet potius confiderandus tanquam aé&us perfo-

nze, non tanquam actus officii ; confequenter

')

nr

non effet ratus à Chrifto , nec comprehendere-

)

l

tur implicite fub objecto poteftatis à Chrifto

conceffe; ficut patet à pari inpote(tate Vicarii,

wid

Pretoris, Viceregis, /Economi, tutoris &c.

n

QUJERITUR Ó.

Quot modis aquiruntur

privilegia?

REsPONDEO. Privilegia aquiruntur tribus

"TA

2. confue-

modis. 1. ex conceffione principis.

vliis

tudine legitime prefcripta. 3. communicatio-

eem

Jier

ne privilegiorum generali.

Dixr r..confuetu-

dine, Nam privilegia obtineri poffe per confue-

9

tudiqem

250

TRACTATUS

(rgl

tudinem legitime przeícriptam , infinuat Inno-

centius III. c. novit. l. 9. de judiciis. Tit. r. ubi

g;;ïoco L

jam &

ait : JNon intendimus judicare de feudo , — cujus ad ip-

Apspo

fu. [pettat judicium ,^ mifi forte juri communi per . [pe-

ciale privilegium velcontrariam con[uetudinem aliquid [it

gis d

detrattum.

Nam fi eadem eít vis privilegii &

m

confuetudinis, manifeftum eft, idipfum, quod

z al dii

privilegio conceditur, hoc eft, privilegium ob-

g n

je&tice íumptum per confüetudinem aquiri poffe.

gt

Sic etiam, dum idem Pontifex C. fuper quibusdam

irabi n

ls.de V.S.declarat, Pedagia , Salinaria ,. &

r , Iu

uidagia eíTe interdicta, que mon apparent Impera-

prribgu

torum, vel Regum , vel Lateranenfis Concilii largitate

fertt t

conce[Ja *vel ex antiqua confuetudine à tempore ,. cujus

Wand nj

non extat memoria ,introdutta , manifeftum eft; quod

dlura mi

ipfifümam rem, quz privilegio obtineri poteft,

gonderi

nempe jus exigendi pedagia , fateatur per con-

t

fuetudinem obtineripofle , quod nihil aliud eft,

texdra

quam privilegium obje&ive fumptum confuetudi-

OBSERVANDUM tamen ,

figiuri

ne obtineri poffe.

77

quod, dum privilegium confuetudine aquiritur,

Wiï)/;//"/'f [

folicite obfervanda fit conditio illa ad legiti-

mam confuetudinem requifita, videlicet, ut ac-

j

10 prlvil

cedat confenfus legalis faperioris, qui confenfus pre-

füpponit notitiam feu /cientiam faltem prefumptam

n qu

dutm v

confuetudinis. Hinc manifeftum eít; confuetudi-

ne clancularia abfolvendi à cafibus refervatis

thy, quil

Wtggri

privilegium abfolvendi ab ejusmodi cafibus ob-

EX

tineri non poffe. Drxr 2. communicatione privi-

-

legiorum , dum nempe Pontifex privilegia unilo-

"qït:

Hl

l

co vel Ordini Ecclefiaftico conceffa ad alium lo-

j

f,

[

,'

j

j

LT

cum vel ftatum egtendit.

äf"l'-ïi;*ïfiis

QUs

DE LEGIBUS,

250

t

hï lu

j

QUZERITUR 7.

Quomodo privilegia ab

uno loco ad alium locum , vel ab una perfona

W, [*f*m.

"

ad aliam extendi poflint?

REsPONDEO.

)

Circahancextenfionem fer-

r'iv;.s';

vandas eífe fequentes Regulas.

I. Privilegia de-

J

(iln,

terminaté uni loco , aut per[one conce[Ja non extendun-

tur ad alia loca aut per[onas in. privilegio mec formali-

lrivilegä.

E

ter mec virtualiter expre[Ja.

Ut enim habetur Re-

r

gs.fri*.,

gula 74. Juris in 6. — Quod alicui gratiofe conceditur,

i

)la

l,

trabi non debet aliis in exemplum,

Dixr. virtuali-

ter , inquantum videlicet intentio concedentis

(inld

h

privilegium fruftraretur fuo effettu congruo ,. nifi

fieret ejusmodi extenfio.

m

j

Sic privilegium cele-

brandi tempore interdi&i uni conceffüm exten-

Id N )

d

ditur ad miniftrantem ; privilegium ingrediendi

AN

monafteria Monialium conceffum Principi ex-

yu

tenditur ad comitantes.

QU i

Nobilitas patris ex-

tenditur ad filios , & viri ad uxorem.

2. Pri-

Ti

lü T.*

Jri

vilegia uni perfone *vel loco determinate conce[Ja ne qui-

dem tunc extenduntur ad alias per[onas loca & cafus in

privilegio non expre[Jas , quando fünilis vvel etiam major

9. efficacior pro bis flat atio.

Hinc fi alicui conce-

W

vt

ditur privilegium non recitandi horas Canoni-

cas ob multas occupationes, infirmitatem , de-

" *Pïf:::'i".i

bilitatem oculorum, non eoipfo etiam alius exi-

d

mitur, qui gravatur majoribus occupationibus

vel majori infirmitate.

Ratio petitur ex C. fa-

QX

ne. 9. de Privilegiis, ubi AL gxANDER III. fic

feribit: Zémerarium ef? , C indignum , aliquem

u

du

Jibifua autboritate prejumere , quod Romana. Ex-

elefia. alicui certa ratione infbetta fingularibus vo-

luit beneficüs indulgere.. & ex Clementina I. de cen-

fibus ,

252

TRACTATUS

D

y um

fius , ubi CugMENs V. fic habet: Privilegia

eff.'llbium |

&? Exemptiones bujusmodi ad Mona[leria feu Ec-

clefias , quee ad eos «venire continget ,. inpo[Terum

4m pri

«olumus non extendi. . Privilegia Religionis vl

al

afüris À

Religioni conce[Ja extenduntur etiam ad Prelatos Regu-

res, etft nulla de üis fiat in privilegüs mentio. — Patet

fen(bilt

j

ex Regula. 1. Drxi, Prelatos Regulares.. Non

5'1 Todt

ii

!

eft enim verofimile, quod Poncifex in privile-

dul

u

jl

gio Religioni conceffo voluerit comprehendere

[ N

univerfim etiam Abbates Commendatitios.

4«

lo

)

Privilegia conce[Ja Canonicis ac viris Religiofis nonex-

od

tenduntur etiam ad. Canoni[Jas & Moniales in i, que

fevirtdi

NI

ipfis aptari po[Junt , mifi babeant. generalem communica-

tionem privilegiorum.

Patet ex Regula. 2. Drixr,

dts Dulis

nifi babeant generalem communicationem privilegiorum.

Eam enim ex fpeciali conceffione Romanorum

(

ag

Pontificum habent plereque Moniales, v. g.

Canonicorum Regularium , S. Dominici , S.Fran-

X

cifci , S. Auguftini Eremitarum, Carmelitarum.

Dd p

5. Privilegia Canonicis , aliisque Religiofis profe[[is con-

quentes

ce[fa extenduntur etiam ad INovitios. Ratio fumitur

u mü,

partim ex Regula r. quia videtur incongruum nifi

Tf I

parificentur in privilegiis , qui parificantur in

tht

oneribus, habitu, & focietate communi ; par-

ss (

tim ex praxi Pontificum; fic enim quoad Cano-

47

nicos Regulares de ea parificatione conftat ex

Min, g

Bulla Sixti IV.. ld univerfos 1477. & ex Bulla Ju-

LT

lii IL inter ceteros 1512. partim exintentione Pon-

Tj [/i]

')!l

tificum manifeftata in C. Religiofo 2r. de fent.

Tn m,e

Excom. Et C. mon minus. & C. adverfus & C. r.

ü

n

in 6. de Inmunit. Ecclef. ubi INovitiis conceditur

L

& immunitatis à Ga-

u

extenfio privilegi? Cananis ,

bel-

A

DE LEGIBUS.

253

d

bellis & impofitionibus. . Itaque videtur, non

ii

MI[L

effe dubium, quod in:entio Pontificum fit, ut

j

^.

LA

participent à corpore , cujus funt membra, etiam

minora privilegia , puta quoad facultatem ab-

"

folubilitatis

N

D

& difpenfibilitatis

à peccatis &

& di-

Wi

cenfuris Summo Pontifici refervatis ,

fpenübilitatis quoad' irregularitates & przcep-

Ti

ta Ecclefiz ;

r

item quoad communicationem

Indulgentiarum.

6. Privilegia Canonicis alüs-

mrem

(*

que Religiofis profe[fis conce[Ja extenduntur etiam ad

laicos profe[Jos.

ld patet ex Azgula 1. quia in-

congrua eífet conceflio, nifi intentio Pontificis

fe virtualiter extenderet ad hzc membra com-

munitatis.. Hinc Sixtus IV. & Julius II. in pre-

11 i,

j

fatis Bullis etiam exprimunt Converfos.

QUEZERITUR $.

Quomodo fint interpre-

m&mwt

QR

tanda privilegia Regularium ?

j

-;

RrsPONDEO. Circainterpretationem ejus-

modi privilegiorum pre oculis habendz funt fe-

N

quentes Regulz. r. Privilegia à Summis Pontifici-

l

bus concejäz autbentice 659 autboritative interpretari fo-

tf [olus Pontifex. — Id patet ex generali principio

j

1

NI

de Interpretatione legum; dato $. 8. 9. Com-

p

gregationes Cardinalium non babent poteflatem autben-

nqui

tice €$ fünul autboritative interpretandi privilegia Re-

j u

gularium , nifi prius confulto & probante Summo Pon-

tifice.

Ita defumunt authores ex Bulla Sixti V.

(

l r

inmen[a eterni Dei Kal. Febr. 1588.

"m

Drixz fimul

M]L

auiboritative, id eft, per modum novze legis. Si

enim Congregatio Concilii Tridentini precife

D

declaret mentem Tridentini ac fenfum, eatenus

il

yu

lo

ejus declaratio erit aubentiia , quamvis non fit

fimul

254

TRACTATUS

Omul autboritatioa per modum novzlegis. Imo

,l

fi infpiciantur ipfa verba Bulle prefate , vide-

llï:;ia, h()!

tur, quod in negotiis ordinariis minoris mo-

menti habeat etiam poteftatem ftatuendi aliqua

satem

authoritative inconfulto Poptifice; quiain fine

mm pre

Bulle dicitur : Z«edem Congregationes viros peritos

j

gidtur

|

RY

—

in confultationibus adoocent; ut que jultitie confentanea

maxime erunt , decernantur; graviora vero quecunque

n

p

ad. nos oel fucce[Jores noflros deferantur ,' ut quid expe-

diat , fLatuamus.

Itaque in caufis minus g:avibus

ye a

habent Congregationes poteftatem aliquid de-

z)'prffwmfi,

cernendi, ita ut earum refolutionibus faltem li-

n

ii d

gentur

partes, ad quarum inftantiam vel regu-

lationem fit refolutio. Idoperari videntur verba

af

Sixti V. in prefata Bulla , dum fic fcribit : Eorum

ttm t

Decretorum, que ad fidei dogmata pertinent , interpre-

qnd,

tationem nobis ipfis veferoamus , Cardinalibus vero pra-

j

etationi &j executioni Concilii Tridentini ,

d.

fe&is interpy

fí quando i

n b

is, que de iorum veformatione , difcipli-

UOT

na, ac mo

deratione , & Ecclefiaflicis judiciis , aliisque

fU proà

bujusmodi

flatuta funt , dubietas vel difficultas emerfe-

100 Ddf

vit , interpretandi facultatem , mobis tamen confultis ,

Tireta

impartim

ur.

Habeat item Congregatio autboritatem

OCU

di reformationem Cleri & populi in univerfo

PTOWIO'UETL

(vgu

orbe &jc.

3. Epifcopialiique Prelati Ecclefiaftici

Àl

lm

nonhabentpote

ftatem authentice & authoritati-

Ms

veinterpretandi privi

legia à Summis Ponrificibus

n

lii f

Afl

indulta.Ita declaravitIN N o CEN T1US IIL.C.cum

At

veniffent , de Judiciis ;

CrLEMENSs ÍV. in Bulla:

m

(

L in Bolla:

Ordinis veflri. 1968..URBANUS V

Gioriofa 1378. PAUv

us Ill in Bulla: Licet de-

s X. in Bulla: Superna,

"M*[EQ]

bitum 1549. CLEMEN

qLQ

1670. INNOCENTIUS A 16 üc-fcrib

it: Cum

[uper

!Ull)qu

DE LEGIBUS.

t

ts

255

J !

Juper privilegis Sedis Zdpoflolice caufa vertatur , — mo-

5 tj

lumus de ipfis per alios judicari. . 4. Privilegia pure fa-

AU

vorabilia, hoc eft, ea, qux nec Ecclefiz quoad

e,q

V

H

honeftatem difcipline & religionis , nec juribus

j

aliorum przjudicant, /ate funt interpretanda , quan-

/!Mæ

,f. Uift:.;,w;

tum patitur juridica erborum fignificatio && proprietás.

Patet ex $.8. DeInterpretatione legum. 5. Pri-

Lq'

10 d

vilegia odiofa & "furi communi adoer[antia [ivitte funt

j M li

interpretanda.

Patet ex $. 8. €c.

/lU*gd

6. Privilegia,

que cedunt in notabile prejudiciumtertii , firicte funtin-

M

[^)

terpretanda , & re[firingenda , quantum patitur verbo-

vum proprietas. Patet ex $. 8. cc.

7. Privilegiain

materia ambitiofa vel fcandalofa. fivitte quoque intevpre-

tanda funt , & in iis femper minimum verborum figni-

ficatum accipiendum eff. — Patet ex $. 8. cc.

Ratio

autem eft , quia in his omnibus infpicienda eft

intentio concedentis privilegium , utpote qua

T

n

N

eft anima omnium legum: Cum ergo intentio

concedentis , faltem legalis , fit regulata legi-

bus prudenti? gubernative , non poteft in ejus-

modi materiis intendere vel permittere latam

li

interpretationem, quia alioquin repugnaret bo-

d r

no communi.

u

QUERITUR 9.

Quenam fint obfervanda

n

circa ufüm privilegiorum ?

B& A

REsPONDEO.

Circa ufum privilegiorum

poffe dari fequentes regulas.

I. JNemo per fe lo-

IH

quendo tenetur uti privilegio fingulari, € in fuum ufum

Xxh

principaliter conce[]o.

Patet ex C. fi de'terra.

De

W

Privilegiis, ubi AvrzxANpER III. dicit : Lr-

BERUM EST UNICUIQUE SUO JURIRENUN-

TIARE.

D

2. Privilegio communi tenentur om-

"

3 K

nes uti, qui funt de communitate, in cujus fa-

vorem

TRACTATUS

256

y

il

i

)

vorem privilegium principaliter conceffum eft,

Patet ex C. fi diligenti. de foro compet. ubi Iw-

V ïDBE 1 )

fíqu

NocrEN TI1US lll. ficfcribit. ,, Afferuifti te us-

GONUP

,que ad hzc tempora tenuiffe, quod licitum

afel

at

, fit Clerico, renuntiare faltem in temporalibus

,, caufis juri füo, & fibi laicum Judicem contti-

sonunt t

pescuüion

, tuere ; prefertim ubi adverfarii voluntas ac-

, Cedit, ac temere füper hoc juramentum inter-

demus,.

Kl

» pofitum refpondifti; immemor conítitutionis,

, qua cavetur, pa&o privatorum juri publico

,qui l

, minime derogari. Cum ergo jus hoc in Mile-

,erit

It p

, vitano & Carthaginenfi Conciliis fit fpeciali-

. decot

, ter promulgatum ; ne Clerici Clericos relicto

,fuo Pontifice ad judicia publica pertrahant ;

lars

,alioquin caufam perdant , & à communione

19n:

ii p

, habeantur extranei, & tam Epifcopi quam

, Diaconi feu quilibet Clerici in criminali feu

ial

st

, civili negotio , fi dereli&o Ecclefiaftico judi-

, cio publicis judiciis fe purgare voluerint, etiam

A db

t de di

, fi pro eis fit lata fententia, locum faum amit-

,tant, & hoc in criminali aCtioné; in civili ve-

um at

Wtj

»IO perdant, quod evicerint, fi locum fuum

,,maluerint obtinere ; manifefte patet , quod

tj

,10n folum inviti, fed etiam voluntarii pa-

'iïijegii.

5, cifci non poffunt, ut feculariajudicia fubeant ;

" t r

d

,,cum non fit beneficium hoc perfonale, cui

, renuntiari valeat , fed potius toti collegio Ec-

Q

», Clefiaftico fit publice indultum , cui privato-

tT

,,Tum paéto derogari non poteft.

Nec jura-

ln

, mentum licite fervari potuit , quod contra Ca-

Ilee

,nonica Statuta illicitis. pactionibus informa-

Ti

?5

Similia habentur, C. contingit. de fent.

spPuk.

LTI

excommun., ubi Clerici prohibentur renuntiare

IT

privi-

ldyy

DE LEGIBUS.

297

n (;

privilegio Canonis.

IxNocEN Trvs IIL 1. c.

"t ij

! ïifüifl;(e'i

fic habet : ,, Contingit interdum, quod Cleri-

»Ci, fi quem offendant, & fatisfacere velint

» qui l«

h [Em;n;t

, offenfo, fecundum morern patrie, quem in-

», ter fe laici obfervant, corpora füa fponte fup-

]udiCemcyi

1 volup

» ponunt triginta, feu pluribus aut paucioribus

, percuffionibus fuftium.

AORU

Nos autem refpon-

»demus, quod hujusmodi manuum injectio ,

ondtt

I r

» etfi non violenta, tamen injuriofa videtur ;

,cum ille Canon non tam in favorem Clerici

jutorial

, ordinati , quam in favorem Ordinis Clericalis

ïlilsïü!'lï;m

, fuerit promulgatus ; ideo mandamus , ut id

A0 f

, de catero prohibeas attentari.

Sequis autem

!

l

i

iU

J

AUNQY

i

» Clericus poít prohibitionem hujusmodi fpon-

», te fe fübjecerit, excommunizetur. ** 3. Pri-

TOE

il d

vilegiatus poteft uti [uo privilegio adver[us alium pari-

ter privilegiatum , fi fit in pofJe|]vione , aut agat de dam-

« vitando.

,ü&üai:ïiïu i

Fallit tamen hzc regula in nonnul-

i

f

lis cafibus, v. g. ubi uterque privilegiatus cer-

:cuilþu

upi

tat de damno vitando , vel ubi unius privile-

i j m':gi

gium eft tantum generale, alterius fpeciale. . 4.

J

1

Privilegiati à Papa po[Junt uti fuis privilegiis contra

J

W

quoscunque Papa inferiores.

Patet ex definitione

ty

J

W

privilegii.

5. Privilegiati po[Junt. ubique in quovis

loco fuis prioilegüs uti, mifi [pecialiter fint vefiri&ta.

n

n

lM

Patet ex natura privilegii.

)0

Qu

QUJERITUR IO.

Qusz regule haberi pof-

B)

u

fint circa revocationem privilegiorum?

du

REsPoNDEO. Obfervari merentur fequen-

tes Regule, r. /4d derogandum privilezio in Corpore

quie

n

iuris communis contento fujficit claufula derogataria pe-

neralis ; ad derogandum «oero privilegio particulari , ex-

ira

us commune contento ,.f baberi facile po[fit ejus

;euwïff*;

R

motitia

D. zhmort. Tratt. de Legibus.

TRACTATUS

258

"

notitia, requiritur smentio fpecialis , aut [peciali equi-

valens. lta colligitur ex C. Jicet. De Conftitutioni-

& 0

dnm 1

bu;, ubi Bonifacius VIII. fic habet : Licet Ro-

manus Pontifex, quijura omnia in [crinio petoris [ui

at il

n Ecdd

cenfetur babere , con[litutionem condendo pofleriorem ,

priorem , quamvis de ipfa mentionem non faciat , vevo-

a m

j m

care nofcatur , Quia tamen. locorum [pecialium eft , per-

fonarum fingularium confuetudines &j [Latuta , cum fint

j o

s nf

fatti & in fatto confiflant , pote[t probabiliter ignorare,

ipfis, dum tamen fint rationabilia, per con[titutionem à

ifuini

piter d

fé nooiter. editam , mifi expre[Je caveatur inipfa, non

Ita Pontifex : Cum

intelligitur in aliquo derogare.

Typeodi

non teter

ergo privilegia , quzfunt in ufuü, in con-

dobadt

fuetudinem tranfeant ,

idem de privilegio ,

quod de confuetudine, dicendum eft.

2. d

(v

yim R

derogandum privilegiüis per Concilia generalia indul-

tis requiritur fpecialis & expre[Ja eorum wentio , aut

ln

Bu

fültem — fpeciali: equivalens.

Ita colligitur ex C.

ex parte tua.

De capellis Monacborum , ubi Ho-

Ylo)

Zbbas €&9 Conven-

Mita rv

NoRIUs lIlII 53c fcribit :

tus IN. IN. a[ferunt ,. fibi per Litteras Z4poflolicas e[Je

Wi

conceffJum , ut in fingulis ipforum prioratibus finguli

us

monachbi commorentur.

Cum autem id obviet Lateranen-

xMomano

fi Concilio , de quo nulla eft mentio in litteris pradittis ,

vtf

re[pondemus , quod mon credimus , bujusmodi Litteras

düique

ab Apoflolica Sede emana[Je. — Quod fi per occupationem

ylttimy

forfitan eimanaverint , nolumus per boc derogari concilto

diie

3. Privilegia remuneratoria revocari non

fapraditto.

v

po[Junt àprincipe , mift ex caufa gravi & publica. Ad

Y (0n

lioc autem ut privilegium fit fIri&eloquendo remu-

p

neratorium , non fufficit , ut in privilegio ex-

yfitte

primantur merita in genere , fed neceffe eft, ut

v n

exprimantur in fpecie.

Ita quidem authores

j relig'mü |

com-

DE LEGIIBUS.

259

MT

b 2

complures fentiunt , textibus Juris Civilis per-

moti.

Crediderim tamen ; Principem Eccle-

m li

:'Vl'm'G W

fiafticum. in revocatione non teneri ad expri-

mendam illam caufam gravem & publicam , cum

d

i

jura Ecclefiaftica in fieri & confervari depen.

A

"

deant multo perfe&ius à Vicario Chrifti quam

?a'lu!

jura temporalia à Principe terreno.

4. Privile-

,

u

gia comventionalia vevocari non po[Junt à principe aut

tilir n

ejus Succe[[Jore ,. nifi ex caufa publicam utilitatem ac ne-

Vif

Ita quidem fentiunt commu-

ce[fitatem vefpiciente.

iriiji

niter authores; fed fine textu Juris Canonici,

Dtir: (

Repeto etiam hocloco; Papam in revocatione

li, ii

non teneri ad exprimendam caufam revocatio-

à

p

nis ob rationem fuüperius datam.

d d

QUJRITUR II.

u d

Qualia privilegia Regu-

larium fuerint revocata à Conciliis vel fummis

h, t

Pontificibus ?

i d

RESPONDEO r.

In Concilio Lateranen-

m,jbïä

fiLEo X. 1516. 19. Dec. per Bullam : Dum

(n

intra revocavit plura Regularium privilegia his

verbis : ,, Si aliqua di&tis Fratribus Mendican-

" ,'i&ji

»» tibus in eorundem Epifcoporum lefionem per

» Romanos Pontifices Predeceffores noftros

,:wæLm'f

hi

», conceffa fuerint , conceffiones hujusmodi in

, fubfequentibus duximus moderandas.

Igitur

j L

» ftatuimus , quod Epifcogi parochiales Eccle-

j

4

»f.

»fias ad eosdem fratres fpectantes quoad ea,

fini t

», que ad parochianorum curam & facramento-

,rum converfationem , adminiftrationemque

Md

g"

» pertinent, finetamen Vifitatorum infolito gra-

j

, vamine vel impenfa vifitare, & illarum cu-

y p

Pf

d d

.Jram gerentes & circa illam delinquentes, fi

qmde

iL

» religiofi fuerint, juxta ipfius Ordinis regularia

2

; l-

TRACTATUS

260

LTj $

, inftituta

intra fepta , feculares vero presby-

dari

& fratres hujusmodi beneficia (fzcu-

tert]

,» tetOS. ,

,laria) obtinentes , libere

tanquam fuz juris-

qentie

, di&tioni fubjeétos punire : acipfi fratresà Pre-

hn N

, lais ad procefliones folemnes pro tempore fa-

,uicism

,, ciendas requifiti , dummodo eorum loca fub-

S,Omniai

, urbana à civitatibus ultra unum milliare (Ita*

beant,

,Uv

,licum) non fint remota , accedere de

nj

P)

, Forenfium confeffiones audire valeant; l

aicos

bu

gt

ab

»

,tamen & Clericos feculares à fententiis

"

f

f

»; homine latis nullatenus abfolvere pofint. Eu-

ii

p

,chariftie vero & extremce unctionis , aliaque

, p

, Ecclefiaftica facramenta ilis , quorum etiam

ln

au-

,infirmorum ac decedentium confeffiones

hia

, dierint, dicentibus, proprium facerdote

m il-

i. W

nift

,1a fibi dare denegaffe, dare nequeant,

Ms

vicinorum

, denegatio fine legitima caufa facta

Eorundem

ia

, teftimo

nio probata doceretur.

quey

tibus facramen-

, vero fratrum obfequio infiften

tntyf

,ta hujusmodi nullatenus mini

ftrare valeant,

hn

, nifi illorum durante obfequio. Parochias cum

fariüm

,, cruce ad levanda funera eorum, qui apud Ec-

Tttenti

, clefias domorum eorundem elegerint fequltu-

t

,,ràm, intrare non poffint, nifi prius premo-

fDj

,,nito & requifito ac non recufante parochiano

Dur

,»presbytero; &tunc fine ejusac Ordinarii pre-

fuper hoc antiqua con-

&

,judicio , nifi eisdem

ii

5» füetudo fuffragatur.

Absque curatorum con-

'ta

» feufu fponfum & fponfam benedicere neque-

D

»iant.

lllos, quorum confeffiones audierint,

i

"

A:M j

,, ad folvendum decimas monere, ipfifque illas

lii |

,folvere recufantibus abfolutionem dene

gare

Fra-

F

,id etiam publice pradicare teneantur.

5 UT 68

DE LEGIBUS.

261

i

tres & Sorores tertii Ordinis die Pafchatis

L

^

j

n

i

v)

IN

"

Bb

, Euchariftiam , nec non extremam unctionem,

Tf 1.[&:;-;

,Ceteraque Ecclefiaftica Sacramenta , peni-

[

, tentiz& Sacramento duntaxat excepto, à pro-

Ol

,,prio Sacerdote recipere, & ad onera, queg

Ttm l

, laicisincumbunt,perferenda teneantur. &c.&c.

Qu

,; Omnia fupradiéta ad reliquos religiofos Ordi-

tre d

,, num quorumcunque extendi & per eos ferva-

,ri debere mandamus; non obftantibus qui-

lt

|

letenti

, buscunque Conftitutionibus Apoftolicis, &

»» ftatutis & confuetudinibus diéctorum ordinum;

;;qïünp.

J

,privilegiis quoque , etiamfi ad illorum dero-

n

l

VUd

», gationem fpecifica mentio habenda effet. &c.

Bd

REsPONDEO 2.

Non omnia privilegia

:ezio:nem'ü-

Regularium fueruntrevocata à Concilio Triden-

tino.

Id patet ex verbis ipfius Concilii, dum

yat, d

Seff. 25, c. 20. fic habet : In ccteris omnibus

:mï.c'mmv::

prefatorum Ordinum Privilegia & facultates,

M.

quz ipforum perfonas , loca, & jura concer-

nunt; firma fint & illefa.

r od

RESPONDEO 9.

Omnia privilegia Re-

Paydin

1 E'"Z.'

D

]

[

gularium , que adverfantur Decretis Concilii

"[ ridentini in Seffione 25. editis, fuerunt revo-

ml

cata à Concilio Tridentino, etiamfi illorum non

g

fiat mentio aut revocatio fpecifica.

yt woc'yiï

Nam illa privi-

Drxrz, in Seffone 25. editis.

tOnütut

legia Regularium , qu& decretis à Concilio in

y ig'

aliqua priorum viginti quatuor Seffionum editis

hod

repugnant, juxta communem fententiam autho-

lii

rum non cenfentur effe revocata, nifi illorum

of

(

fpecifica, vel fpecifice wquivalens mentio fa-

t if

&a fit.

Hujus exceptionis rationem authores

g

I. & C. cum ordinem 6.

petunt ex C. ficut Romana.

gt

R 3

de

262

TRACTATUS

fsp0:

de Refcriptis, & C. veniens de Prefcript. & C.

äeiïe of

licet. 1. De Conftitut. in 6. ubi Summi Pontifi-

ces proteftantur, fe nolle locorum fpecialium

gt p

ionceb

& perfonarum particularium confuetudines &

ftatuta abrogare , nifi expreffa fiat mentio. Fa-

ii

jniudint

teortamen; hanc exceptionem non niti ratio-

ne convincente.

Nam licet Summi Pontifices

ii gl

fjf

extra concilia generalia nolint derogare particu-

laribus con(uetudinibus aut privilegiis non con-

ATU

tentis in Corpore uris, re&ifimeillud fit , quia

vio, ii

Summi Pontifices non poffunt in fcrinio pettoris

j ia

fii notas babere omnes confüetudines particu-

t

lares ac privilegia , earumque ponderare ratio-

af

nes aut circumftantias, prout Bonifacius VIII.

lr, Oi

in prefato C.Jlicet, 1. de Conftitut. afferit ; at

in, i

vero hec'ratio in Concilio Generali Tridentino

yind

non habet locum.

Cum enim illi Concilio in-

yris y

terfuerint Generales & Theologi fere omnium

w N

ordinum Regularium , cur non aperuerunt os,

p

fi aliquando Decreta in Congregationibus ad

i, d)

Seffiones previis difcuffa viderentur labefa&are

intr,

eorum privilegia? An quia forte non videbatur

i di

E

tempus infumendum in difcutiendis exceptioni-

bus? Sitita; de quo & ipfe nolim litigare cum

"t f

difpendio temporis. REsPONSIO DATA PRO-

i, g

BATUR ex verbis concilii, dum Seff. 25. C. 22.

LT

fic habet: Hecomnia €9 fingula in fuperioribus de-

EITY

crétis (in quibus ex inftituto agebatur de Refor-

Ttryds o

matione Regularium Seíf. 25.) contenta obferoari

tht

l

S. Synodus pracipit in omnibus domibus quorumcunque

Met; |

Regularium.

INon ob[lantibus quibuscunque privilegüs

MT

ub quibuscunque formulis verborum conceptis , nec non

ïms [

conflitutienibus 9^ vegulis etiam juratis C9'c.

nf

RE-

DE LEGIBUS.

263

H

RresPoNDEO 4. AGregorio XV. revo-

u

!

b

cata effe omnia vive vocis oracula, ac confe-

"a

Mi

quenter privilegia ejusmodi viv& vocis oracu-

lis conceffa.

In Bulla : Romanus Pontifex, edita

n

2. Julii 1622. fic habet: .De J4pofiolice pote[iatis

10 Qj

plenitudine omnia & fingula indulta , facultates , — pri-

ii g

vilegia gratias & conce[Jones quafcunque Jpirituales &

Qptt

Ecclefiaflicas tam ad forum interius ,| quam ad exterius

ii

fpr&tantes , ac tam ad [upplicationem partium , quam

&iiliud ft

motu , fcientia , & pote[latis plenitudine fimilibus à Se-

rii

de Zlpoflolica, que tumen vioe vocis oraculo batenus

Y

p

Til

quandocunque &5 qualitercunque ex quavis etiam de ne-

J iE n

ce[fitate exprimenda caufa , quibusvis collegils , Capitu-

D

J

1

/

1 ]

lis , Ordinibus , tam mendicantium quam non mendican-

Adri t

tium , Societatibus , etiam Societati Sefu , ac Congre-

|Triemtn

gationibus quibuslibet. €9'c.

Quomodolibet exemptis aut

N

quovis privilegio munitis , nor. tamen ad. Supplicatio-

( n

nem Regum conce[Jas , in üis videlicet , que mon funt

i

Jortita effe&um , tenore pre[entium vevocamus , ca[Ja-

vüny:

mus , Lollimus, abrogamus , & annullamus ; firmis

m

tamen , & in fuo robore permanentibus omnibus indul-

poo n

tis & alüs conce[fionibus pradittis voioe vocis oraculo

jj

S. R. E. Cardinalibus ad ipforum *vel aliorum quorum-

j v

cunque favorem propria S. R. E.. Cardinalium manu

jnua

firmatis, & de quibus iidem S. R. E. Cardinales tefli-

Ita Gregorius XV.

asl

monium in [oviptis prebuerunt.

Sed UnsaNvs VIIL. revocavit etiam illa vi-

u

v2 vocis oracula , qua Cardinalium manu fir-

n c's'! |

mata funt.

In Bulla : Zlias , edita 2o. Dec. 1631.

) a

mihjs q'f»,

fic habet : Cum experientia compertum fit , conce[fiones

um

ac gratias ioe vocis oraculo, etiam S. R. E.. Cardina-

libus obtentas & ipforum manu firmatas [epe ab bis,

T

in quorum favorem emanarunt , minus Canonica inter-

T fl

R 4

preta-

264.

TRACTATUS

pretatione extendi , perperam in. Difcipline Ecclefiaftice

jïl;iP"jb"a

4

k a

detrimentum executioni demandari , idcirco de Apoftoli-

€c peteflatis plenitudine , omnia & fingula privilegia ,

Tl D

facultates ,. licentias & gratias quafcunque per Summnos

p

Pontifices Predece[Jores nofiros ac per nos vive vocis

:Vita'.ï j li

oraculo &$ S. R. E. Cardinalium quorumcunque manu

qtut; f

firmata, etiam ad inflantiam Imperatorum , Regum &2

onis , d

Principum quorumcunque quacunque ex caufa quibuscun-

timpt

que, €gc.conce[Ja , revocamus , ca[Jamus , &gc.

]ta

galara d

hi duo Pontifices, a&i veroSpiritu Hierarchico.

meliit

Qui amant Chriftum , Ecclefiam, & ejus deco-

len D

rem , agantur eodem fpiritu , nec conantur re-

fis O

ducere illa oracula bene extincta ad precaven-

moroma

dum chaos, quod ex illorum multiplicatione

f Congra

nafcitur.

m d

[

QUJERITUR I2.

Quomodo exfpirent pti-

drdgat

vilegia ?

g D

RrsPoNDEo. Privilegia exfpirantfequen-

wj

tibus modis.

CL

1. Ex[pirant lapfa temporis , pro quo conce[Ja funt.

Quj sf d

Sic Induigentie conceffz ad feptennium ceffant

UT

elapfo feptennio.

Ut 4l

2. Privilegium «vel gratia abfolute conce[Ja per. fe

UT

!

unico at« non finitur , — fed extendit fe ad plures attus.

wn, d

Sic difpenfatus ad beneficium poteft illo dimif

t j

fo vel amiffo accipere fecundum vel tertium, fi

i, de o

fuerit priori confimile.

Etligatus voto caftita-

t mr

tis, fidifpenfetur ad contrahendum matrimo-

nium illimitate, poteft etiam contrahere fecun-

Wiriug

dum ac tertium.

L f

3. Privilegium perfonale , hoc

eft, perfone conceffum ,. extinquitur cum per[ona.

fütgfon

[

AU uY

Ut enim habetur Reg. 7. in 6« Privilegium per-

—

Jonale

Ti

DE LEGIBUS.

265

u

r

hf

Fj/!

fonale perfonam fequitur ,. & extinguitur cumper-

Yl

0nd.

4. Privilegium reale deflruitur deflru&a re in

J

1

d

perpetuum vel in tempus longum.

Sic privilegia de

fe in perpetuum conceffa communitatibus v. g.

M5

civitati, monafterio , ordini, &c. non extin-

!M[lm.['f;'

guuntur, etiamfi evertantur cum fpe rezdifica-

Il, R/

tionis , aut fiin aliumlocum transferantur. Sic

Mi i

etiam privilegia altaribus conceffa manent,etiam-

I &

fialtaria diruantur, ut iterum rezdificentur in

Ltrir

meliori forma, velin loco opportuniore ejus-

Md

dem Ecclefiz. Quoad Indulgentias vero Eccle-

fiis vel Oratoriis conceffas , fi diruantur, &de

CSDB

&P[U! I

r

lH] i

novo in eodem vel alia loco reedificentur , in

D

"

S. Congregatione anno 1712. 18. Julii, & anno

1732. 16. Februarii refponfum eft, non manere

fj yi

:

Indulgentias.

s. Privilegium feu gratia abfolute & fine ve[trittio-

jruthy

ne fa&ta non ex[pirat morte concedentis.

Colligitur ex

C. fi fuper. 9. de offic. deleg. in6. Et ex C. fi

um

cui. 36. dePrzebend. in6.

ii l

6. Si privilegium conce[Jum fuerit fub bac claufula.

Usque ad beneplacitum nofirum ,. donec «voluero ,

aj

j

quousque moj?ra fuerit «ooluntas , donec revoca-

[ WS D.

n

Y

«ro, donec aliter ordinarvero ,. ex natura objetti de-

W

W

ï

: W "

fumendum eft, an concedens loquatur nomine fue digni-

tatis , de fe perpetue, an nomine füz perfonz,

(

:

Y

utique mortalis,

Siloquatur nomine dignitatis,

ndm f

privilegium non exfpirat morte concedentis ,

QOUf

lr

fed fi fuerit perfonale aut reale , perfeverat

!

cum perfona vel re.

Si autem objectum fuerit

ejus naturze , ut non petat aut foleat concedi

(

^

nomine dignitatis, extinguitur morte conceden-

$

tis.

266

TRACTATUS

jf |

tis.

Hinc licentia Sacerdoti ab Epifcopo fine

g

limitatione tacita vel expreffa temporis factá au-

diendi confeffiones, abfolvendi a calibus Epif-

"m

jf t

copalibus, difpenfandi in votis, &c. non exfpi-

rat morte concedentis, quiaejusmodi gratiz fo-

ii j

«folum

lent concedi perfonis à dignitate, & normine di-

-

Eadem autem gratia, quia nec folet,

ipenfun

gnitatis.

vtrimot

nec conformiter ad leges prudentig poteft con-

hh gt

ferri locis particularibus in perpetuum , non

at d

prefumitur fic effe conceffa.

In hoc enim ge-

10 HITE

nere gratiarum , in quibus verfatur periculum

ia

animarum & difcipline Ecclefiaftice , effentiali-

Iu

ter petit refpici induftria fcientia, & prudentia

perfonarum , qui in futurum previderi nequit

,al

, Qub

circa loca particularia, quorum nec perfonz,

nec privilegia perpetuo fuübftant oculis vel at-

,ni,

M

tentionifüccefforum. Etquefo! quotandem de-

veniret difciplina Ecclefiaftica, fi,dum refervatio-

t

s entus

necafuum Epifcopi cuperent mederi morum cor-

ruptele , jam abantecefforibus pleriquelocorum

Phinfi

, QOnti

particularium confeffarii haberent abfolvendi pri-

]

vilegia non regiftrata ? In aliis autem materiis ,

JImre j

quz folent concedi ex officio & dignitate Ponti-

vaf f

ficia vel Epifcopali, v.g. dum alícui conceditur

vültár

facultas eligendi confeffarium , quem voluerit;

Wb ijS, |

vel recipiendi Ordines extra tempora, vel non

fervatis interftitiis ; celebrandi , velaudiendi

ytlisre

Miffam in oratorio privato, comedendi carnes

iJn

diebus prohibitis; difpenfandi alicui circa impe-

( dig

dimentum matrimonii, &c. vera eft generalis

F

regula, quod non exfpirent ejufmodi privilegia

A

morte concedentis.

;

7. Privilegium feu gratia primum facienda , ve ad-

buc

DE LEGIBUS.

267

Epïfmþgg

buc integra, hoc eft, fi gratia nondum fuerit ac-

i

cepta & acceptata ab eo , in cujus favorem edi-

d

ta eft, ex/pirat morte concedentis , nifi fit ejus nature,

X Wi

qua foleat, conferri a. dignitate, & quodam modo fit

od W

potius jurisdi&tionis neceffarie, .quam volunta-

T

rie folum ac mere gratioía.

Sic enim à Papa

Jit ne

difpenfatus ab impedimento ad contrahendum

t t

matrimonium in India, Germania, &c. poteft

CUM

illa gratia, etiamfi ante contractum nuptialem

l0 n

REsPON-

nuntius ferat, Papam interea obiiffe.

1 peri

[

SIO AUTEM PROBATUR ex C. fi cui 36. de Pra-

bendis in 6. ubi dicitur:

t

1595

Si cui, nulla perfo-

M n

W

, Darum fa&a expreffione, fit gratiofe concelffa

s»,facultas, ut autoritate Apoítolica poffit ali-

t peite,

, quibus perfonis idoneis in certa Ecclefia pro-

sls vl t

,Videre, vel beneficia, quorum collatio eft

punmd

», ad Sedem Apoftolicam legitime devoluta, con-

d

,ferre, contradictores eadem authoritate per

&f

"

, cenfuram Ecclefiafticam compefcendo ; hujus-

lo

, modi conceffio, quam, cum fpecialem gratiam

j

Tl

ia

LWVLA'I

», contineat, decet effe manfüuram, non expirat et-

», jam re integra per obitum concedentis.

Se-

T

du

», us fi fuper provifione certz perfonz facien-

j ml

», da fit data poteftas eidem non ob fuam, fed

»» Ob ejus, cui provideri mandatur , gratiam vel

i w

» favorem ; illa, quidem expirat omnino, fi con-

ts Yi

», Cedens re integra moriatur.

NI

u

8. Privilegia , que merum favorem continent , non

m

Pure

ii f

ce[Jant. etiam. ce[Jante ex integro caufa finali.

gratiofa autem voco, que nec perfoneg, nec

m

Ita

iij

l)

Eeclefie quoad difciplinam przjudicant.

communis ob Regulam 16. in.6. quia beneficium

principis decet effe manfurum.

mfww'f.

9. Pri-

—

268

TRACTATUS

9. Privilegia odiofa necdum ad effe&tum füum de-

du&ta. ce[Jant. ce[Jante cau[a finali ac totali.

Ita defu-

4 p

, n dei

mitur ex C. cum ce[Jante, 6o. de Appellat. ubi pri-

vilegium appellandi & caufam ad fuperiorem ju-

iil H

dicem devolvendi occafione fententiz interlo-

ao n

cutorie inique à Judice ordinarió late tollitur,

AeV.S

fi Judex ordinarius defiftat ab executione fen-

l quam 1

tentie interlocutoris.

u

gt ao

10. Privilegia etiam odiofa, que unico attu cone

pncsnr p

fümmantur ,. eo femel confummato non ce[Jant quoad ef-

nl t

fetbum , quamrois poftea ce[fet. caufa finalis ac totalis.

tr, t

Ita colligitur ex Regula 73. in 6. ubi dicitur :

mun:atio

Fa&tum legitime reira&hari non. debet ,. licet cafus

sormonmd

Sic

jofiea eveniat , à quo mon potuit incboari,

V n nett

difpenfatus ab irregularitate vel impedimento ad

sorteum

beneficium vel matrimonium, licite manet in

rf

beneficio vel matrimonio , etfi cafu fortuito di-

i d

ves evadat.

Ya a

11. Privilegia, que tratkum babent . fucce[Jvoum ,

Tre Alb

ce[fant caufa finali contraria ce[Jante ;' non vero ce[Jant,

lm o

Jii caufa finalis e[Jet tantum negative.

Senfus & ratio

[]1/77/77/

patetab exemplis.

Sic privilegium non refiden-

n lec f

di in loco beneficii amittitur, fi Ecclefia, in qua

tifi

eft beneficium, patitur defectum miniftrorum.

n

Hoc enim in cafu non folum ceffat motivum con-

TP

ceflionis negative, fed etiam ponitur motivum

Econtra fi

& T

pofitive contrarium conceflioni.

Ttmmot

Monafterio initio fundationis concedatur privi-

rl

legium colligendi decimas in aliqua parochia; &

Wal

monafterium poftmodum fiat dives ; non eoipfo

] Pn'i'iiq

ceffat privilegium ,. quia licet ceffet paupertas,

n fo-

TItMorji

qu& erat motivum conceffionis; hoc tame

lum

"0 ag

DE LEGIBUS.

269

j T

iM |

r; ,'x

lum ceffat negative, non contrarie.

Opulentia

enim non pofitive exigit fubtraciionem bono-

TM

At

rum. Ítadefumitur ex C. cum ad boc. 16. de Clericis

nonrefid. Et ex C. fubjetium. 9. de Decimis. Etex

lt

l lt

C. quanto. 16. de Cenfibus. Etex C. quid per novale.

21.de V.S. Infenfu hujus Regulz explicanda eft

Tif

alia, quam authores indefinite ponunt his ver-

bis: Privilegia, que babent trattum [ucceffioum , ce[-

"ffW ü

fant ce[Jante caufa finali. Sic Clericis ac Monachis

h

|

[

conceditur privilegium immunitatis ab omni cu-

Vi

ratela & tutela; illud vero amittunt, fi vagan-

ij

tur, & in officiis divinis defides fint.

Ita defu-

,

munt authores ex C. Zue Fraternitati. 12. de Cle-

ricis non refid. & ex C. Abbati. 25. f. de V. S.

M h

K

In

S

Sed in neutro loco probatur Refponfio.

& R

priori enim loco fermo eft de ceííatione finis

TR

per fraudem privilegiati; in pofteriori vero loco

fermo eft de ceffatione finis contrariativa.

Ju-

t

bentur enim Monachi Alciatenfes femper affu-

i M

mere Abbatem ex Monafterio S. Bertini; donec

H

ibidem viguerit obferoantia vegularis, ut idonee perfo-

)

LJM

1

li

ne inveniantur in illo, qui po[ft in 4bbatem . a[Jumi.

ä

de;

mre

Itaque hec Regula admittenda non eft, nifi ubi

x t

finalis caufa celffat contrarie, ut re ipfa coincidat

l mmüï

cum Regula undecima.

uv

"

12. Privilegia amittuntur venuntiatione |privile-

pir P

giati.

Et hinc, fi privilegium conceffum fit in

n

favorem monafterii, Ordinis, vel ftatus Clerica-

lis, privilegium nonamittitur renunciatione uni-

anced'f

y p

us particularis, prout oftenfum queft. 9. fuperius.

$

ï

13. Privilegia integro Monaflerio, *vel ordini con-

:/

na[:r p&;

ce[fa non amittuntur per renunciationem Pralatà vel Su-

perioris immediati *vel snediati.

Ita colligitur ex c.

lu

nulli.

270

TRACTATUS

f

nulli. s. & ex €. fi quis.6. derebus Ecclefiz non

*j b

alienandis.

Et ex c. dudum. 1. eodem tit. in 6.

& ex Clementina r. eodem tit.

,,!.;kamas d

qscont

Y4. Zhmitiuntur tamen per renuntiationem Prefati

duionel

Prelati vel Superioris accedente confenfu Capituli parti-

üm f

cularis vel generalis, à quo dependet. — Ita colligitur

ex c. fi deterra. 6. de Privilegiis.

Et ex c. cum

g

acce[f.fJent. 8. de Conftitut.

Et ex c. pro illorum.

g m

29. de prebendis.

Et ex c. pattum. 1. & c. quia

m

ex e0 3. de paCtis in 6. OBSERVANT TAMEN

dpoli f

AuTHORESs ex c. licet, 7. de Procurat. in 6. in

gurapt

tali cafu renuntiationis ad hoc, ut fit valida, re-

t

nuntiationem debere effe acceptatam ab eo, qui

fotooatus

Jmi Y

conceffit privilegium.

15. Privilegia mere favorabilia , que in nullius ce-

K

fs d

dunt onus feu gravamen , faltem rationabile , non amit-

tuntur per non ufum, aut ufum contrarium , quanto-

Bu

,illro

cunque tempore continuatum. Ica communis autho-

rum. Ratio eft ; quia ufus privilegii eft res me-

o

Hic tamen no-

,dii

re facultatis, non neceffitatis.

tandum ; non poffe pure favorabilibus annume-

O

r

rari ea privilegia, que tratctu temporis onerofa

fa&a füunt bono communi , Ecclefiaftice difcipli-

ii

Perinde enim

ii

ne, & recto ordini Ecclefiz.

eft, imo major eft ratio, fi privilegium fiat prz-

At r

judiciofum bono communi Ecclefie, quam fi

Yte (

fiat prejudiciofüm bono privatorum.

A D

16. Privilegia onerofa, qu& in aliorum. gravamen

tsf

aut prejudicium cedunt , amüttuntur per non ufum pri-

Em l

vatioum aut ufum contrarium 5 idque vvi tacite renuntia-

mF:, hi

tionis prefumpte & jure.

Id colligitur ex c. acce-

1

dentibus. r5. de Privileg.ubi fic Innocentius III.

lr

fcribit: , Mandamus , quatenus, fi Monachi

NT

55 fu:f"

DE LEGIBUS.

271

,, fufficienter oftenderint , quod à T'emplariis

eodemhg

, Cqui babebant prioilegium exemptionis à Decimis )

,, decimas de terris prdictis per quadraginta an-

Mi "

, nos continue perceperint fine lite, vos ad pre-

Yi

,ftaionem ipfarum Templarios compellatis.

Bo

,; Cum enim tanto tempore contra indulta pri-

l q

, vilegia decimas folverint, eis renuntiaffe ta-

LC nj

,cite prefumuntur. ,,

Idem colligitur ex c,

.T d

cum acce[fi[Jent. 8. de Conftitut. ubi, cum Sedes

N t

Apoftolica Ecclefie Tullenfi indulfiffet privile-

n il

l]

gium füpprimendi officium Primicerii, ejusque

iT

!

prebendam diftribuendi Canonicis, Pontifex

L

Innocentius III. fic ftatuit: ,, Mandamus, qua-

, tenus fi vobis conftiterit, 'Fullenfes Canoni-

d

,, Cos, ne ulterius in Ecclefia Tullenfi Primice-

TT

,,riatus effet'officium, communiter ftatuiffe, ac

, Statutum ipfum authoritate Sedis Apoftolicz

'fün, vt

NUOR

,,fuiffe confirmatum , vos illud ( ffatutum ) fa-

,, ciatis in fuo robore permanere, nifi poftea

iridis

sl

,,di&i Canonici contravenerint, aliquem vi-

Hic m

u

]i

» delicet in Primicerium eligendo.

jl

17. Privilegia que in aliorum gravamen aut prajudi-

Ts

cium cedunt , amittuntur etiam ii prefcriptionis per non u-

df

N

l

n

fum privatioum, aut ufum contrarium.,

Sic, fi quis ha-

lronir

bens privilegium exemptionis à decimis altero

petente folvat longo tempore decimas; aut fi

t g

Qram.

habens privilegium exigendi ab alio decimas, al-

tero refiflente, eas longo tempore non exigat,

Ti

a

amittitur privilegium ob prefcriptionem contra-

riam. lta colligitur ex prefato c. accedentibus de

T 14

Privileg.

j a

18. Privilegium etiam amittitur per abufum privi-

du

legii.

Ita colligitur ex variis textibus Juris Ca-

nonici.

272

TRACTATUS

ä[Tiä. 3" |

nonici.

Ubi tamen advertendum, privilegium

L

j M

in tali cafü non amitti ipfo fa&o, nifi fuerit ex

yuthori

pa&o vel contra&u conditionato, fed tantum

QUER]

per fententiam.

Can. Ui ifla. 7. dift. 74. Sim-

seiorili

plicius Papa in Epift feribit: Privilegium meretur

Idem

em fert

amüttere , qui permi[Ja fibi abutitur. pote[tate.

n

repetitur c. privilegium 63. Caufa 11. q. 3. Et

c. tuarum. 11. de Privileg. ubi Pontifex per Ar-

il

'eplis a u

chiepifcopum Lugdun. Templarios privat jure

colleé&andi per Clericos, eo quod collectave-

tsf

deíddin.

rint per laicos.

fereilt

[imm, d

&. XIII.

u i

De potie]iate ferendi. .Leges.

lutmo 2

t r

RRITUR I. Quinam habent poteftatem

&m, v

Q*

ferendi leges ?

OW

RESPONDEO.

Quilibet habet poteftatem

od

ferendi legcs in fuos fubditos, cui idà Deo, vel

à Supremo Principe, aut Republica indultum

4ül

Ml/m' /m

eft. Sic poteftatem ferendi leges habet r. Papa

in omnes fideles, qui eam poteftatem accepit

fb i

Tin :

à Chrifto.

2. Epifcopi in fuos Dicecefanos. 3.

Reges, Imperatores, & Principes in fuos po-

, W.

3 d

pulos.

QUJZRITUR 2.

An Capitulum Sede va-

UETT

:;"K; þ Wl

cante poflit ferre leges ?

RzsPoxDEO. Capitulum Sede vacante pot-

d 'an;bal |

EE

eft ferre leges provifionales, quousque à INeoele-

&o & confirmato Epifcopo coufirmentur vel re-

Wt j

vocentur.

Confirmatio autem fufficiet tacita.

llüg [

Ita quoad rem Panormitanus, Felinus, Sylvetter,

nj g

IT

Suarez, Bonacina, quos citat & fequitur Palao

hic

l dng

DE LEGIBUS.

273

h ls

hic tra&. 3. difp. 1. p.23. n.21.

Drixr, provi-

DN

fionales.

Neque enim plus probant rationes ab

A ]EA W

his authoribus adduéti.

dl

Utrum Abbatiffz vel aliz

QUJERITUR 3.

i li

Superioriffe, etiam Generales, habeant pote-

tf |

ftatem ferendi leges ?

UL

RESPONDEO.

Non habent poteftatem fe-

n

rendilegem, fed tantum babent poteftatem pre-

Q r

cepis ac mandatis particularibus applicandi & per

odl

ponas temporales exequendi leges à Superiore Ec-

|

I

clefiaftico latas.

RaT10 eft 1. quia poteftas

ferendi leges pertinet ad Hierarchiam Écclefía-

fticam. Hujus autem pars non funt feminz;

juxta illud D. Paul. Mulüieres in Ecclefia taceant.

J

!

R A'T1O 2. eft, quia poteftas legislativa requi-

rit jurisdi&ionem fpiritualem in fubditos proprie

quitt

di&tam, vi cujus fcilicet poffint per fe obligare in

conícientia.

Sed feeminse funt incapaces ejus-

i us

modi jurisdi&tionis.

Ita docet D. T HoMas in

61

"ffüeDenfi

D

4. dift. 19. q. 1. a. 1. qq..3. ad4. ubi fic feribit:

Ms

Mulier fecundum. Zdpoflolum eft in flatu fubje&ionis :

€g' ideo ipía non potefl babere aliquam jurisdittionem

t 0

Jpiritualem : unde mulier non babet , neque clavem or-

m 1

dinis , neque clavem jurisdi&lionis ; fed amulieri commit-

j g

üitur aliquis UsUS CLAVIUM, /tcut. babere corre-

piionem in fubditas mulieres propter periculum cobabita.

j i

tionis, fi viri mulieribus cobabitarent.

Similia habet

Ü

ad Hanibal dum q. un. a. 1. ad 3. & in 4. dift. 25.

eievaüj

q.2. a. 1. übi ait : d illud de Zdbbati[s dicendum ,

quod non babent claves ad aperiendum regnum celorum ,

j

Jed. a&um femilem a&tui clavium , fcilicet in correptione

l

u

temporali & difciplina fuarum Monialium propter peri-

culum cobabitationis oirorum inter eas.

Exhis patet ;

[:

v

[

Abba-

D. Amort Tratt. de Legibus.

x

TRACTATUS

274

OU

Abbatiffis & aliis ejusmodi Superioriffis tantum

competere delegatam poteftatem applicandi &

E(J

fundaï

, babet

exequendi leges, à Superioribus latas, per pra-

cepta ac mandata, qus tantum refpiciunt perfo-

ndo ii

srentio

nas ac cafus particulares.

Nam talem potefta-

tem dominatioam imponendi frecepta ac mandata et-

jferimit

us if

iam habent patres in filios, mariti in uxores,

domini in fervos; eaque poteítas dominativa

p d

jm. t

fundatur velin jure nature, vel in contra&u,

vel in voto obedientie perfonalis perfone ad

perfonam, prout Palao 1.c. pun&. 22. $.2. n.9

infinuat.

:

QuxnRiTURA. Anville, caftra, vel op-

pida habeant potef'catem ferendi legem localem

UER

pro fua communitate ?

hrR

RESPONDEO.

Ville

caftra, civitates,

ii t

feu quevis alie communitates, que füpremo

i, i

principi fubdite funt, in quem fuam potettatem

Wj v

gubernauvam integre transtulerunt nequeunt

ss

condere leges locales, ni(i privilegio principis,

)g!lh

vel ex confuetudine notoria per principem ap-

ab inte

probata.

Ita colligitur ex f. Conf]. Inft. de Ju-

"ffg u

re nature ; & ex l. /eges. c. de legibus.

Hinc

i, diol

ejusmodi lncolæ non obligantur in confcientia

lr ia

neque ad legem neque ad ponam di&atam à pri-

moribus vel potentiori parte communitatis, ni-

va

SLUS a

fi vel interveniente confirmatione principis ex-

RE $20

preífa vel tacita, vel interveniente pacto fpe-

t u

c1a11, quod fierl folet in receptione novorum

civium.

Confirmatio autem tacita principis

RL

Atj

tunc fupponenda, quando ejusmodi leges muni-

4 dj

cipales in cafu particulari contentiofo deducte

UT

ad füperius tribunal, confirmantur per fenten-

B] human

tias

D

DE LEGIBUS.

275

L

hh

tias conformes legi municipali.

Pa&um vero

map

TA

IN

M)

legem fundare non poteft, quando communitas

non habet poteftatem recipiendi cives; an

tf

lr

dl

quando in receptione anteriore nulla interceffit

Átà

conventio generalis ad recipiendas in futurum

Mp

indifcriminatim omnes leges communitatis, fe-

lii n u,'

l

rendas à primoribus aut majori parte commu-

r

nitatis.

]ta quoad rem Palao l. c. pun&. 22.

l]in Q0n

num. II.

lt p

a

:;w;«

$. XIV.

De Difpenfatione .Legum.

tb rj

Mtluin

ERiTURI. Quid fit difpenfatio ?

T.

RrzsPowDEo. Difpenfatio eft diretta re-

, t

laxatio obligationis ortee ex lege aut *voto , fatta nomine

Q üy

illius, qui tulit legem vvel acceptavoit 'ootum , in favorem

li

perfone , vel loci particularis.

Bonitas liujus defi-

;

nitionis probatur ex eo; quia exinde optime in-

telligitur differentia ab omni non definito, nem-

p

pe ab interpretatione benigna legis, abrogatio-

Lj

nelegis, permiffione feu tolerantia transgreflio-

fin

nis, abfolutione à peccatis; licentia fimplici

p at

requifita per legem, pri

vilegio.

Ab

A

n poffit dari difpenfatio

QUXRITUR 2.

rumint

circa jus naturale ? aut circa jus divinum ?

RzsProxwDpEOo. Difpenfatio non poteft da-

y p

j

ti circa jus naturale aut divinum, fed tantum

circa leges humanas.

Suppono autem, quod

jitt [

tacitg

lex naturalis & divina circa conclufiones parti-

od

culares dubias, quz ex principiis generalibus

tranfeant in materiam.

t

certo deduci nequeunt,

legis humane , juxta diéta $. 2. & 3. & juxt

a il-

p per)

2

u

276

TRACTATUS

lud D. Aucvusr1Nr Epift. 2j

In bis vebus, de

iit MJ

P

j 1.

quibus nibil certi [latuit. Scripiura. divina , mos populi

tl l

Dei, vel Inflituta majorum pro lege fervanda [unt.

La

tir Iu

:]

Idem docet S. Thomas fieri, quando materia

iif

legis naturalis vel diving dependet à jurisdi&io-

jni

at

ne humana, ut aliquando non amplius compre-

gciplo!

hendatur fub fignificato rei vel a&us, v.g.furti à

pere p

legenaturaliprohibiti. Ceterum Refponfio de-

claratur & probatur à D. Tnowa in pluribus

u5, 001

locis.

er d)

Nam 1.2. q. 97. a. 3. C. fichabet : Omnis

m fohe

lex proficifoitur à vatione &^ voluntate Legislatoris.

(üuuil

Lex quidem. dioina 69 maturalis à rationabili Dei

Y

unay,.

voluntate ; Lex autem bumana à

voluntate bominis

vatione regulata.

Et1.c. a. 4. C. In quacunque mul-

tius o

Ms &

düudine ex eo dicitur aliquis difpenare, quia ordinat,

u

qualiter unumnquodque preceptum [it. à fingulis adim-

ml

plendum.

Coniingit autem) quamdoque , quod aliquod

preceptum , quod. eft ad commodum multitudinis ut in

t ec

hd

pluribus , mon efl comveniens buic perfone , vel im

boc cafu, quia vel per boc impediretur aliquid melius,

al

Et ideo ille,

aperír

vel etiam induceretur. aliquid malum.

qui babet vegere multitudinem , babet poteflatem. di-

1i, diri

pj

fpenfandi in lege bumana, que [ue autboritati inni-

titur, ut fiilicet im per[onis 'vel cafibus , in quibus

Mjttit

Af pri

lex deficit, licentiam tribuat, ut preceptum legis non

feroetur.

Etl.c.ad3. Lex naturalis , in quantum

ii

,

T

1

continet precepta commumia ,. que munquam fallunt ,

difpenfationem recipere mon potefl. — In aliis vero pre-

l oypyr

iaj

ceptis, que funt quafi conclufiones praceptorum com-

'

munium , quandoque per beminem difpenfatur ; puta s

li

quod mutuum mon veddatur proditori pairie , vel ali-

Fïiblïl f

quod bujusmodi.

Ad legem autem. divinam ita fe ba-

m:'üf,'*;t [

bet quilibet bomo, ficut per[ona privata ad legem. pu-

d

blicam,

DE LEGIBUS.

277

LTA

blicam, cui fubjicitur.

Unde ficut in lege bumana

mmw þf) |:

d

]

M

publica mon potefl difpen[are , mifi ille, à quo lex au-

tboritatem babet, *el is cui ipfe commuüferit ; ita in

A

lt

precepiis juris dioini, que funt à Deo, mullus pot-

hr k

efl difpenfare , mifi Deus , vel cui ipfe jpecialiter

Dylj

J

commuülteret.

Ita S. Do&tor.

$1 Qurs autemex

UUS Y ]

hoc ipfo ratiocinio S. Thome inferret, Papam

!

f

habere poteftatem difpenfandi circa leges divi-

n Il pl

nas, eo quod Petro & ejus fuccefforibus fpecia-

M

li

liter fit commiffa poteftas generalis ac indefini-

Ws

U

f(l

tafolvendi & ligandi, vel ita exigit paritas in-

ftituta à Do&ore Angelico cirga leges divinas &

/l

bumanas, quarum difpenfatio à Summis Pontifi-

g

:

/

cibus committitur innumeris Epifcopis & Con-

T

feffariis, RgsPONDENDUM eft, Deum nec Pe-

[ T.

tro nec ejus fuccefforibus conceffiffe generalem

N

poteftatem difpenfandi circa leges divinas, qua-

n

AU V

rum efficacia feu vis obligando primo incipit à vo-

v

q

luntate, intentione, & ratione divina, cujus

J

i

[

[

altiffima intentio , motiva & fines funt homini

z

ï

.

J

imperfcrutabilia, fed tantum circa leges ex natu-

J

rali, divina, & humana mixtas, quarum effica-

Y

cia primo incipit à voluntate & ratione humana,

Harum enim

l*"ï

n

nempe circa juramenta €9' vvota, &c.

legum primordialia motiva & fines poffunt effe

[ D.

j n

perfpe&ta Pontifici.

$1 Qurs interroget, unde

Íciantur hi limites poteftatis Pontificie? Rrz-

TU

SPONDETUR; id fciri ex perpetua traditione

I u

& praxi Sedis Apoftolice. .Hancrefponfionem

T d

infinuat D. 'Thomas 1. 2. q. 100. a. 8. C. ubi fic

T n

fcribit: Tunc in praceptis debet fievi difpenfatio, quan-

T

do occurrit aliquis particularis cafus , in quo fi oerbum

"Lsf

legis obfervaretur , contrarietur intentioni Legislatoris.

gbl

"

579

Inten-

278

TRACTATIUS

Inteniz'a autem Legislatoris cujuslibet ordinatur primo

Quæm*

quidem 9* principaliter ad bonum commume ; fecundo

F[;' dlfpen

ip5p0

ad ordinem virtutis &5 juftitie , fecundum quem bonum

d

commuane confervatur €g ad ipfum pervenitur.

Si qua

ergo precepta. dentur , que contingant ipfam conferoa-

g ais

guo , 1

tionem boni commumis, vel ipfum ordinem juflitie. &2

virtutis , bujusmodi precepta continent intentionem le-

s0rum,

icondut

gislatoris ; ideo indifpen[abilia funt ; putas fi poneretur

boc preceptum in aliqua communitate , quod mullus de-

yramem

wonipi

fürueret. Rempublicam , neque proderet. civitatem . bo[ti-

bus, vel quod nullus faceret iale , bujusmodi precepta

j

Precepta autem Decalogi conti-

f g

e[fent. indifpen[abitia.

Atribois

nent ipfam intentionem legislatoris , fcilicet Dei, €2

ideo precepta Decalogi funt omnino indifpenfabilia.

Et

hr pola

tU atl

l.c. ad 3. Precepta Decalogi, quantum ad rationem

juftitie , quam continent, immutabilia funt.

Sed quan-

gyft at

ium ad aliquam determinationem per. applicationem. ad

il g

fingulares a&ius , ( ut fcilicet boc vel illud fit bemicidi-

ulis g

QO

wn, furtum, vel aduiterium , aut non;) boc eft u-

tabile quandoque fola autboritate divina , in bis fcilicet,

Sgmodik

Den lt

que à folo Deo funt inflituta,. fieut in matrimonio €$ in

alüs bujusmodi ; quandoque etiam autboritate bumana,

t Sipe

Setim o

ficut in bis, que funt commi[Ja bominum jurisdi&ioni,

Quantum enit ad boc bomines gerumt vicem Dei , non

tpero

Idem Quodlib. 4. art. 3

autem quantum ad omnia.

Ri il y

C. fic fcribit: Papa babet plenitudinem poteflatis in

ts |nf

Fcclefia , ita fcilicet , quod quecunque fant inflituta per

ytar

Kcclefiam vl Ecclefie^ Prelatos, [unt difpenlabilia à

Imt

apa

Hec enim [unt , que dicuntur e[Je juris buma-

(oan

9.

Circa sero ea, qua funt juris divini, vel juris

m

naturalis ,. difpenfare mon potefl; quia i[la babent. €f-

lisi

D

nj difþe

caciam ex in/titqtione divina,

"t

QuX

DE LEGIBUS.

279

l7 !

QUEZERITUR 3.

An Legislator univerfim

EWW; 1'5?

poffit difpen(are in fuis Legibus ?

[

RESPONDEO.

Legislator per fe poteft di-

Ptl |

fpenfare in fuis legibus.

Excipiuntur tamen

!;( ng "

tres cafus. r. nifi fuas leges ita firmaverit jura-

LT

mento , ut juraverit, fe in iis nunquam difpen-

Tif

faturum, ficut Rex Galliz jurat fe nulli duellan-

iut; jj

ti condonaturum taxatam poenam , tenetur ftare

(uti

juramento, nifi emergat urgentiflima neceffitas

ä

(l

boni publici, quz conditio eft imbibitain omni

TU n

juramento.

2. Silex tranfierit in contractum

l

)

feu pa&um. v. g. fi lex promittat immunitatem

!]

^

à tributis novis adventantibus in urbem ; vel fi

Wl'h h

lex pofita fuerit per modum Concordatorum

TTR

cum natione , fübditis , capitulo, nifi fuerint

" Su m

injufte extorta, aut in concordante defuerit ani-

A

(N

n

I

mus & fignum fe obligandi, fed tantum tolerandi

D

aufus & praxin partis alterius.

3. Si fuerit lex

N

confirmata à Superiore; v.g. fi conftitutiones

4";,'.

jt, 1

Synodales fuerint confirmate à Papa. Atta-

W

men hoc folum habet locum, fi per confirmatio-

]

l/

n

nem Superior fignificet, fe legem reddere fuarm.

ariidi

Si enim confirmatio folum fuerit approbativa, ita

1 Diy

ut Superior legem Inferioris precife laudet,

ht

quin illi novam vim obligandi tribuat, nihilo-

minus Inferiori relinquitur libertas difpenfandi,

(

prout PALAO Tra&. 3. difp.6. p. 4. n. 6. ob-

u

fervat.

"T.

vuxRiTUR4. Anlnferior poffit aliquan-

gj

T

do difpenfare in lege Superioris ?

REsPONDEO.

Inferior nunquam poteft

g j

per fe difpenfare in lege Superioris fine concef-

fione expreffa vel tacita.

D 1xr, fer fe, quiain

$4

caiu

280

TRACTATUS

cafu neceffitatis extraordinario fufficeret con-

f dpet

ceflio prefumpta.

Ita colligitur ex C. cum inferior.

ques

Et.ex Clementina JNVe Ro-

g g

de Majorit. & obed.

mani. de Ele&tione.

NEQUE OBSTAT, quod

jffare df

ao

inferior poffit abfolvere excommunicatum àSu-

periore, aut quod poffit difpentare in votis &

nríus m

juramentis, refervatis Deo ; aut quod a&u in

j &t

AU

Epifcopatibus vigeat praxis difpenfandi circa

fefta &jejuniàa. REsPONDETUR enim abfolu-

Trferinrà

traniu

tionem ab excommunicatione & à peccatis non

effe difpenfationem à lege.

Difpeníatio circa

d

vota & juramenta non difpenfat in lege Supe-

dipits

rioris, fed in lege inferioris, qui fibiipfi eamle-

(irca VOL

gem pofuit, cum primordialiter ea obligatio à

Quandof

voluntate voventis aut jurantis.

Circa fefta &

hp pron

jejunia dicendum, quod Épifcopi habeant con-

trrbis,

as

ceffionem tacitam à Papa, utpote eam praxin

ob frequentiam notoriam , & multiplicitatem

fit, i

cafuum fciente, nec contradicente.

yjugr

QUJZRITUR $.

Quinam funt cafus, in qui-

[2 f

busInferior poteft difpenfarein lege Superioris?

Siperior

REsPONDEO.

Palao. c. p. 5. enumerat fe-

lu u

quentes.

1. Si füperior inferioribus concedat

EUAU

generalem facultatem difpenfandi in aliqua ma-

ini, &

teria.

Sic Tridentinum Self. 24. c. 6. concedit

tem

Epifcopis generalem facultatem difpenfandi in

E

omnibus cafibus occultis Pape refervatis.

2. Si

Rire

materia legis levis eft in materic gravitate, quan-

Otcorit

titate, duratione, numero.

Cum enim nimis

Qp n

!

onerofum foret tam Superiori quam inferiori,

f

.

fi in quibusvis rebus vel actibus minimis debe-

Tfmon

ret recurri ad Superiorem, prafumitur ea effe

TY

intentio legalis Superiorum, ut inferiores pof-

ls a

fint

l

DIä LEGIBUS?

281

! [uüt-:gï t

fint difpenfare in levibus.

3. Si cafus fint fre-

1 C-f*?»xra'

quentes, & locus à Superiore remotus & ma.

D

terie gravitas vel dignitas non neceffario petat

ts

fübftare ar&tiori refervationi.

Quia cum etiam

UMj

TE

in hujusmodi cafibus non folum frequens ille re-

curfus moleftus fittam Superiori quam Inferiori,

L Qd ;

fed etiam parum proficuus bono communi ani-

Vfj

marum, prafumendum eft, etiam in bis cafbus

Aenimd

Inferioribus, v. g. Epifcopis ultramontanis vel

t

transmarinis, à Papa tacite indulgeri poteítatem

K;;utatio j

difpenfandi.

Dixr, nifi materiz gravitas vel

Liej

dignitas petat arétiorem refervationem, v. g.

Il

P

circa vota folennia, herefin publicam &c. . 4.

j

)d

Quando Papa vel Imperator, vel Rex fcripfit

(roidu

leges proprias provincie remotz , attemperatas

tintt

moribus, ac confuetudinibus talis provincia.

( m wrür

In talibus enim legibus, cum peculiares circum[tan-

ml

iie, interdum emergentes, commode non femper

T

pol[mt per Epiflolam ad oioum reprefentari, Superiori ,

n g

concurrente graviori caufa difpenfandi prefumitur

iplgrini

Superior inferiori, dare facultatem difpenfandi.

p

Drixr, ubi complexum circumftantiarum com-

n

mode non poteft ad vivum reprafentari Supe-

j dqu?

riori, & concurrente caufa graviori; generali-

,CV

ter enim fola diftantia locorum , & peculiaritas

m

legum non excu(at à petenda difpenfatione àSu-

fV

w

periore.

5. Quando in extraordinario eventu

concurrit neceffitas difpenfandi, ita ut fit peri-

d

culum in mora nec facile ad Legislatorem poffit

(Qun &*

j us

recurri. Hec regula procedit, five lex fit de

matrimonio impediendo, five de irregularitate,

J

five de refervatione voti, aut alia obligatione.

r

In his enim omnibus cenfetur inferiori commif-

u mferiom'»';

$85

fa

282

TRACTATUS

at

fa effe facultas difpenfandi ex preefumpta volun-

tate Legislatoris.

RaTro eít, quia cenfere-

g

g(«en(ate

tur Legislator agere contra charitatem, & con-

trafuave regimen Ecclefie, & contra commu-

as

nebonum, fi inferioribus in tali cafu denegaret

los?

g hac]

poteftatem difpenfandi.

6. Quandocunque da-

tur dubium pofitivum ftri&e dictum, an cafus

fs

tono Lt

indigeat difpeníatione.

Dixr, Jiride di&ium,

hoc eft, ubi ex confli&u rationum intellectus

du r

favenil

nequit fe prudenter determinare potius in hanc

vel illam partem. . H«c fumme notabilis regula

cipii n

traditur à Barbofa part. 2. de poteft. Epift. al-

ts

legat. 35. n. 19. Suarez deRelig. tom. 2. 1.6. de

Ts non

VoOEO:c. 26.n..6. , Palao l. c; n. 1o.

Perinde au-

Qui

tem eft, five fit dubium juris, five dubium fa-

yutata

G&i, v. g. fi que puella aut juvenis contracta

f our

diuturna confuetudine fecum peccandi emittat

u

votum perpetuum caftitatis in vel extra Reli-

hr

gionem cum errore pofitivo exiftimans illa pec-

vt

cata contra natuüram effe tantum peccatum ve-

etipo.

niale.

7. Quando poteftas difpeníandi in lege

ln

Superioris jam fuit ab Inferiore prefcripta per

Qd

legitimam confuetudinem.

Ita colligitur ex C.

t f

cuin contingat. 13. deforo compet. ubi INNOCEN-

d

T1Us ÍIL. de Clericis ad fervitium capituli ca-

piefts

thedralis conftitutis loquens Epifcopo fcribit :

V nel

"Ad te debent conquerentes babere recurfum , (non ad

Iu

Capitulum Cathedrale) nifi forte bi, quibus delin-

lts y

quentes deferoiunt , ex indulgentia vel confuetudine. [pe-

d b

ciali jurisditionem . bujusmodi valeant fibi vindicare.

Wpot

Ad hanc confüetudinem à Suarez, Bonacina,

H

& Palao, reducitur poteftas Epifcoporum di-

füty

fpenfandi in legibus Conciliorum Provincialium.

ER

QuE-

DE LEGIBUS.,

283

t

QUERITUR Ó.

An Capitulum Sede va-

3Q [

cante poffit cum criminofo privato voce activa

t i

difpenfare quoad hanc ponam ad a&um ele-

CUbf

&ionis ?

[

RESPONDEO.

Non poteft difpenfare quo-

!pdocunz

ad hanc poenam.

RAT10 eft, quia talis difpen-

A0 g

fatis ex fuo genere ferme univerfim prajudicat

J j

bono Ecclefie. Criminofis enim etiam emen-

TU

datis ordinarie inherent prejudicia intellectus

ii

faventia non folum laxitatibus, fed etiam prin-

QU l

cipiis laxis, & fautoribus laxitatum.

Itaque

Mi Dd

tales reftituere ad vocem activam in ele&tioni-

(.»)íd

bus non eft amare Deum, & ejus Ecclefiam.

Iriba.

An Legislator, vel habens

QUJRITUR 7.

tdtiüm

poteftatem delegatam difpenfandi, poflit

.difpen-

jt u

fare fecum ipfo ?

vl n

RresrowpEo r. Talis poteft fecum difpen-

w an l

fare indirette, Quando enim difpenfat pro tota

fiardhye

civitate, vel pro conventu, cujus ipfe eft pars,

p t

eoipfo difpenfat indire&e fecum ipfo.

REsPONDEO 2.

'Talis poteft etiam alteri

st

T

committere vices fuas, illique conferre potefta-

tem fecum difpenfandi.

Id patet ex c. fin. de

at

RI

ponit. & remiff. ubi Przlato exempto tribuitur

poteftas eligendi Confeffarium, qui eum abfol-

N m'xx.xi:ä:

"

vat, ne cogatur Superiorem abfentem adire.

RzsPoNDEO 3. Legislator circa leges à fe

latas poteft etiam directe fecum difpenfare.

p

h

li

Sed habens poteftatem delegatam difpenfandi

Wi

!

]*

non poteft dire&e fecum ipfo difpenfare. Ra-

7

H

n

T10 pofterioris eft; quia intentio legalis dele-

gantis poteftatem difpenfandi eft regulata ratione ;

EplfCUPUV

non eft autem confentaneum rationi ac legibus

m

((

pruden:

284

| TRACTATUS

prudentie , ut delegato in caufa propria relin-

lt du

guus d

quatur judicium de fufficientia motivi ad difpen-

fandum, prefertim in difpenfationibus majoris

yfii do

momenti & difficilioris conceffionis.

srinat

UE

ResPoNDEO 4. Necipfe fupremus Legis-

lator circa vota & juramenta poteft dire&e 1e-

ifpentat

Rs

cum difpenfare.

Rarro eft; quia circa vota

& juramenta etiam fupremus Legislator fehabet

quia Mezrg

ad Deum inftar bominis ad Deum , cum obliga-

bent p

tio incipiat à voluntate praterita propria, jam

fübdt,

acceptata à Deo.

Eft autem juris & zquitatis

vo Lal

naturalis ; neminem re&te conftitui judicem in

n M

caufa propria inter hominem & Deum; quia

fs

4j

alioquin Deus exemiffet Papam à fubeundo alie-

eilino.

no hominis judicio in foro facramentali.

us

QUJERITUR 8.

ÀAn vagi & peregrini pof-

t üfpe

fint difpenfari ab Epifcopo vel Superiore loci,

fnenti,

in quo morantur ?

Y

T

REzsPoNDEOo r. De vagis certum eft ; eos

poffe difpenfari à Superiore illius loci, in quo

bert di

morantur.

RA r10 eft, quia alioquin vagi fo-

ipfe Pra

rent indifpenfabiles, nifi à foloPapa; quod con-

gt

venienter dici nequit.

w ]

REsPOoNDEO2o. Peregrini tamen & foren-

v f

fes à Superiore loci, in quo morantur, folum

lt

poffunt difpenfari circa leges communes à Su-

Vi u

premo utriusque loci legislatore latas, in quan-

t jri

tum Superiorloci, in quo morantur, habet po-

ftiti,

teftatem delegatam à fupremo Legislatore. Sup-

RUT

pono enim ex iis, quz dicta funt de peregrinis

T

$. 5. q. rc. quod Epifcopi non habeant jurisdi-

t

étionem ordinariam in peregrinos, utpote cui

f gt

non fubjiciuntur: quod ipfum praxis demon-

ftrat

lg

DE LEGIBUS,.,

285

TT

1

ftrat, cum inter centum millia peregrinorum

ia

h

vix unus attentet petere difpenfationem à legi-

?nihus ïïï'

bus fuüi domicilii à Superioreloci, in quo pe-

h

frem

regrinatur.

|

U

QuARITURS9. AÀn Metropolitanus poflfit

d d

Ít i

difpenfare cura fuis fuffraganeis fübditis ?

RESPONDEO.

Non poteft. Rar-ro eft,

ltor f

quia Metropolitani per fe jure divino non ha-

Qu d)

bent poteftatem in alienum Epifcopum & ejus

Wt

fübditos, nifi in quantum hoc illi à jure pofiti-

Laquis

vo Ecclefiaftico indultum eft. Ergo cum in ju-

li

ribus Metropolitano indultis hec poteftas di-

Dty; gj

fpenfandi non reperiatur expreffa vel inclufa ;

fj

ea illi non competit.

jni

UZRITUR IO.

Quinam habeant potefta.

nl

tem difpenfandi cum Religiofis circa vota, ju-

yrve hd

ramenta, & poenas ?

REsPONDEO TI.

Religiofi Epifcopo fübje-

d &14

&i circavota, juramenta & penas poffunt & de-

m

gl

bent difpenfationem petere ab Epifcopo, nifi

u

ipfe Prelatus habeat fpecialem facultatem vel

i

m"?dn-

privilegium abfolvendi à votis, juramentis &

ponis.

Ita fcribit Palao l. c. p. 6. $. 4. n. 1. his

g ore

verbis: Aeligiofi Epifcopo fubjetti reputantur ac alii

a, t

Clerici fceculares in ordine ad difpenfationem , ita ut ni-

Il

W

bilin bac parte poterit Prelatus Regularis, quia non

n

j ]

1

gaudet jurisditione quafi Epifcopali, que ad banc di-

iU

fpenfationem requiritur.

Sic Suarez 1. 6. de voto C. 10.

3Th5.14. 6»sbs.

7 Vfl

Ut

NAVARRUS Summa, C. 12. n.75.

r u

Tn. SaNcHEZ l.4. Summ. C. 59. n. 9. Excipi-

i

enda tamen funt etiam illà vota, quz przjudi-

Qj,

cant poteftati Superiorum.

Nam ifta irritari

poffunt absque difpenfatione.

)

W

Rz-

TRACTATUS

286

[m

REsPONDEO 2. Superiorescum fuis Religio-

fis exemptis poffunt difpenfare in illis votis. &c.

Egagit de

RzsPoNDEo 3. Religiofusexemptus nequi-

Lg qute

dem poteft petere ejusmodi difpenfationemabEpi.

nyiate

fcopo fine licentia fui Superioris, nifi in cafu, quo

Superior injufte deneget difpenfationem. Ita Pa.

gl t

snidi $

]aol. c. dansrationem, quia exemptio eft in favo-

rem ordinis, cui privatus renuntiare non poteft,

motrit

n, U

Verum non video, quomodo poffitEpifcopo con-

ftare de hacinjuftitia, prout deberetconftare,cum

ri*omn,

uj u

Superior exemptus in hacre non teneatur Epifco-

po dare rationem de caufa fibi incumbente dene-

gt o

ii j

gate difpenfationis. Hinc infiftendum refponfioni

negativeillimitate. Ex quo apparet ; in hacre fa-

7778

qt, t

ventiores effe partes religioforum Epifcopo fub-

ditorum & ftantium fubPrzlato Privilegiato, ha-

w d

g v

bente cum Epifcopo poteftatem difpenfandi cu-

mulativam.

m Q

UJRITUR II.

t Qd

Quid requiratur ad lí-

cite difpenfandum ?

ájidoi

n d

RrzsPoNDEO 1. Legislator circa obje&ta

adiaphora difpenfans fine omni rationabili caufa

tj (

peccat venialiter ; circa autem objecta non adia-

p as

phora difpenfans fine rationabili caufa, eaque

iduty

gravi & proportionata bono legis, quod tolli-

ftinim,

tur, peccat mortaliter.

DIXI circa objeta adia-

Vr (

phora, nempe ea, que five fiant vel non fiant,

lm

five hoc modo, five illo fiant, v. g. Rubrice

lTi

ceremoniales , nec conferunt nec demunt quid-

yDieng

quam difcipline morum, & emolumento feli-

D) j r

gionis.

Hinc ex oppofito 0BJECTA NON A-

»flügula.

DIAPHORA VOCO, quorum pofitio vel ablatio

TT

plurimum prodeft vel obeft difcipling morum

r

RE-

& emolumento religionis.

DE LEGIBUS.

287

nm[üïmt

REsPoNsiO fic explicata PROBATUR I,

lii

ex CoNciL10 TRIDENTIN O, quod, ubicun-

lt

l

que agit de difpenfatione, requirit caufam ; con-

M

cilia autem ejusmodi claufulis non folent pro

lii

gravitate rei infiftere tam ferio & conftanter re-

QR |

quifitis tantum ad melius effe, vel fub peccato

Qefi

veniali. Seff. 24. C. s. fic habet: /n contrabendis

dU

matrimoniis vel nulla omnino detur difpen[atio , «el va-

jits

y0o, idque ex caufa. KEt Seff. »5. C. 14. Beneficüs

Xf

priventur , donec pofl manifeflam emendationem — ex

rf

caufa vifum fuerit. difpenfandum.

Et C.18. Sicut

od

publice expedit , legis vinculum | quandoque. relaxare ,

Df

ut plenius evenientibus cafibus €9' mece[Jitatibus pro

f

communi ulilitate fatisfiat ; [ic. frequentius legem fol-

Yml

vere, exemploque polius, quam certo perfonarum vre-

u

rumque dele&u petentibus indulgere , mil aliud. efl,

UTO

quam unicuique ad leges transgrediendas aditum ape-

YiY6.

Quapropter [ciant, univerfi , Sacratiffmos. Ca-

yior d

nones exatte ab ommübus, €$' quoad firi poterit, in-

diftin&e obfervari. Quod fi uRGENS JUSTAQUE

ttti d

Ü

ratio, ($ MAJOR quandoque U'TYLITAS poflula-

t u

verit, cum aliquibus difpenfandum e[Je , id caufa co-

At

gnila, at SUMMA MATURITATE, atque gratis,

ila, t

& quibuscunque, ad quos difpen[atio pertinebit ,. erit

bre[landum.

,quid

Aliterque faíta difpenfatio su BREP-

u

,

i

1

Ws

TITIA cenfeatur.

Idem PRoBATUR 2. ratione & authoritate

wint

D. Tnowx, qui 1. 2. q. 97. a. 4.' fic fcribit :

m

At

» Dicendum, quod difpeníatio proprie impor-

» tat commenfurationem alicujus communis ad

Jung

(ri n

,» fingula.

Unde etiam gubernator familie di-

Citur difpenfator, in quantum unicuique de

T

5familia cum pondere & menfura diftribuit &

jiir

» Ope

TRACTATUS

288

f

, operationes & neceffaria vite. Sic igitur &

ia li

,in quacunque multitudine ex eo dicitur ali-

,,Quis difpenfare, quia ordinat, qualiter ali-

gotita

st ex

; Quod commune przceptum fit à fingulis adim-

]a03

,;plendum. Contingit autem quandoque, quod

jit, du

,,aliquod praceptum, quod eft ad commodum

,,multitudinis ut in pluribus, non eft conve-

gfequd

,,niens huic perfonz, vel in hoc cafü; quia

rl

, Vel per hoc impediretur aliquid melius, vel

ltqui i

,, etiam induceretur aliquod malum.

Periculo-

Qm

eire

,,fum autem effet, ut hoc judicio cujuslibet

, committeretur, nifi forte propter evidens &

lusn

,, fübitum periculum:

Et ideo ille, qui habet

tir n

,regere multitudinem , habet poteftatem di-

i

t d

»Ípenfandi in lege humana, qus fuc authori-

, tati innititur, ut fcilicet in perfonis vel in ca-

i

, übus, inquibus lex deficit, licentiam tribuat,

m

,,ut pr&ceptum legis non fervetur.

Si-autem

Ms qi

, absque hac ratione pro fola voluntate licen-

qo, l

, tíam tribuat, non erit fidelis in difpenfatione,

fe aüttm

tllimatio

,auteritimprudens. Infidelis quidem, fi non

25

habet intentionem ad bonum commune ; im-

Metim

», prudens autem, fi rationem difpenfandi igno-

Ti fl

P ret.

Propter quod Dominus dicit Luc. 12.

timmt

, Quis putas eft fidelis difpenfator & prudens,

EM

,Quem conftituit Dominus füper familiam fu-

Qb dt:

,,8m?, ItaS. Thomas.

LT

QUXZRITUR I2.

An difpenfatio fine cau-

uip

fa füfficiente fit valida ?

RESPONDEO.

tirintg

Quando difpenfatio verfa-

T

tur circa objecta non adiaphora, &. caufa di-

t

?

fpenfandi eft manifeíte infufficiens, difpenfatio

It

eft invalida.

tj

Pa 0-

DI Amm

DE LEGVIB UsS,

f

hiM

289

: d

PRoBATUR z. "Tridentinum I.c. difpenfa-

lt, th

tionem fine urgente & jufta caufa fa&tam vocat

fubreptitiam. Sedfübreptitia eft invalida

, prout

Lt

patebit ex dicendis.

land()q

« COQt

PROBATUR 2.

D. Thomas in textu. cc.

dicit, ejusmodi difpenfatorem effe infidelem ac

10] e

]

0a

(

confequenter a&um difpenfationis fuiffe a&um

infidelitatis, feu a&um fa&tum per infidelitatem.

1 nuli

Atqui a&ta per infidelitatem funt invalida. Erpgo

L h

QuzRITUR 13. An valida fit difpenfatio

0 QUf

circa Conftitutiones Apoftolicas ?

Wt

Pq t

RrsPoNDEO. Aliud effe abrogare totali-

ter legem Apoftolicam , que cum fit di&tata à

t .U'WO

N

Spiritu fan&o , eatenus eft quoad modum origi-

nis divina; & aliud eft, difpenfare circa illam

n

legem pro cafu particulari.

Abrogari totaliter

J bt

v as

non poteft valide fübfiftente motivo feu fine

legis; quia fic contradiceretur ipfi Spiritui fan-

&o, loquenti per Apoftolos Ecclefig.

Ceffan-

u'.' ?R'aïs n

1

Íti

te autem motivo ac fine principali, cujus rei

iiàm, f

eftimatio ad Papam acEcclefiam pertinet, pof-

J i

fet etiam valide abrogari.

Sed in difpenfatione

pro cafu particulari adhuc falvatur intentio Apo-

jc at

ftolorum &Spiritus fan&i.

Sic intelligenda funt

gt

verba D. THowx in 4. dift. 27. q. 3. a. 3. ad

Isl ia

2. ubi ait: Jnüs, que funt de inflitutione poftolo-

rum, cum Ecclefia babeat nunc eandem pote[ftatem fla-

T d

tuendi C^ deflruendi quam tunc babuit , poteft per eum ,

qui primaium in Ecclefia tenet , difpenfari.

hfpenh

QuzniTUR 14. An difpenfatio fa&a fine

i, 6' j

legitima caufa faltem tunc fit valida, quando à

difpenfante & difpenfato caufa creditur eífe le-

, d

gitima?

D. Zhmort. Tra&t. de Legibus,

T

Rz-

Á

TRACTATUS

290

RzsPoNDEOo. Quandocaufaeftmanifefte

]rs?'

g

illegitima, ita ut à difpenfante vel difpenfato

facillime potuerit adverti infufficientia caufe,

ag üif

difpenfatio eft invalida.

Quando vero fufficien-

Ato 4f

Ratio

jdendat

tia cauíz eft dubia, valet difpenfatio.

eít; quia ficut obligationes dubie legum natu-

udoqu

ralium & divinarum tranfeunt in materiam legis

NU

pofitive, prout fuperius ex $. Auguftino $. 14.

us il

u

qq. 2. oftenfüm eft , ita obligationes dubis legis

pofitive non adiaphore tranfeunt in materiam

fufict

legis adiaphorz ; quia fic exigit ordo fapientie,

sd

divine, ut, ubi exigentia boni communis in-

d

Ccerta, exigentiaautem confcientiarum pro tran-

(irca p

ut fen:

quillitate privata interna & publica certa GIES

illa cedat , hec prevaleat.

PO C p. 8:

gupetis

$. 2. fic fcribit : Difpen/atio inferioris- in lege fuperio-

nm, t

ris fine legitima cau[a invalida eft.

lta communis fen-

tis, f

tentia.

Tàmperant aliqui banc dottrinam ; mifi bona

Vend

fide inferior Prelatus procedat , exiftimans e[Je legiti-

dipen

mam caufam , cum tamen non [it. —.4t bec limitatio

vtdj

mibi non probatur ; tum quia ad retam gubernationem

Is

Ecclefie non pertinet , firmare di[penfationes fine cau-

AU j

a5 tum quia allegantes , Superiorem ab/que legitima

d

LU

caufa d

ifpenfa[fe , audiuntur , etiamfi Superior bona fide

Üad

proce[[erit.

Ergo fienum manifeftum efl , bona fide

Et iia tenet

ia

difpen[antis non firmare difpenfationem.

1 g

Bafüius &9c.

]ta Palao.

UJERITUR 1$j.

Ral

Quales fint caufz juftz

QUi

difpenfationis ?

|

TUflor

n

REsPowxDEO r. Caufa difpeníationis fem-

lrR

Dl

per debet refpicere bonum publicum? Id patet

D

exdecreto TRIDENTINI Seff. 25. C. 18. ubi

hEU

dicitur : Difpenfatio pro communi utilitate fiat.

Ri

REsPON-

m

N

M

DE LEGIBUS.

j

29r

Wi

d

REsPONDEO 2. Caufa difpenf'ationis de-

cientia":;

bet effe equalis ad mini

mum uilita:i; cum nega-

Oerg[i

tione difpenfationis.

Id colligitur ex decreto

Ms .

relato Trideptini, ubi

dicitur, difpenfationem

faciendam effe ,

d

fi urgens & jufta ratio ,

€g' major

Toters

quandoque utilitas poftulaverit.

Caufa autem un-

GENS non eft, nifi

Wt

difpenfationem faltem JEQUA-

^ d

LIS utilitas pofcat.

1 i

REsPONDEO. 3. Ad fufficientiam caufze

fufficit utilitas publica mediata

» quz habetur ex pra-

tl

xi difpenfandi circa ejufmo

QUrtup:

di perfonas ;

v. g. fi

ad matrimonia vel honores facilius difpe

nfetur

TUj n

trid,

circa perfonas paupetes , excellentes Ícientia

aut ftemate.

Expedit enim Ecclefie , folari

CM

T

pauperes, excitare omnes ad amorem fcientia-

rum, habere ubivis inter

potentes cultores pie-

[

tatis, fautores, patronos , & tutores flatus

:

ïm; J

Ecclefiaftici, aut veneratores.

Hincetiam fpe

!

"

difpenfatur mulieri ob ino

ii

L5

piam ad matrimonium,

"

vel ob periculum incontinentiz.

1/

REsPONDEO 4.

Omnes caufz difpenfa-

f

tionum reducuntur ad tres f

n

"

um

[//m

equentes; nempe,

n

l

pietatem , utilitatem , necefitate

Senfüs eft, ut

j

ubi in difpenfatione reperitur boni publici ma-

Y W

i

W

jor vel equalis pietas , major vel &qualis utili-

)

tas, major vel equalis neceffitas, ibi cauía di-

i

fpenfationis jufta fit.

Patet ex di&tis.

frt &

Lj

QuzniTUR 16. An ftante jufta caufa di-

fpenfationis Superiorteneatur ad concedendam

pema* |

difpenfationem ?

j

(ii!

REsPoNDEO r. Superior per fe nontene-

r

gf

tur ex officio aut juftitia ad concedendam di-

i

fpenfationem, nifi reperiatur evidenter & notabili-

u

2

£er

TRACTATUS

292

QUW

ter major utilitas boni p

ublici ex difpenfatione,

|

j

r;';mdo

Rarro eft, quiaftan-

[

afatio

quam ejus recufatione.

s?

te squali utilitate boni publici

non poteft often-

di fundamentum obligationis.

Atconcurrente

ghtor p

majori utilitate bo

ni publici datur fundamen-

qut 10

a Superior & Legislator

iperet D

tum obligationis , qui

femper tenetur ex ofhici

o & juftitia diftributiva

RURV

od dit

procurare bonum publicum evidenter €9' notabili-

ter majus , ubi convenienter fieri poteft.

re t

RESPONDEO 2.

Superior tamen tenetur

ia

aliquando concurrente juíta caufa difpenfare per

dl

accidens, nempe ex charitate Dei vel charitate

güíoetl

proximi ,

vel ex contra&u vel ex &quitate na-

Ttm,

turali, &c.

Sic quando periculum eft impe-

minarion

diendi malitiofe matrimonii fattis denuntiationi-

firn,

bus, tenetur Superior ex charitate ad difpen-

T

fandum circa denuntiationes

Sic etiam Tnr-

Ui

DENTINUM Seff. 14. C. 7. dicit : Si bomicidium

Vl

hR

vim voi repellendo , ut quis fe à morte defenderet , fuifJe

commi[Jum marretur , " quamobrem etiam ad [acrorum

Tlcrant

Ordinum eft altaris minifterium jure quodammodo difpen-

tirepre

fatio debeatur , commüttatur leci Ordinario , qui non

tilie d

nifi caufa cognita , nec aliter difpenfare po[jt ; in quo

tiftop

cafu e&quitas naturalis exigit, ne quis privetur

Medcim

jure fuo ad recipiendos Ordines ex delito, vel

W

ex defettu lenitatis, ubi neuter titulus vere fübfi-

ld d

ftit. Sic etiam in Jubilaeo habenti privilegium

f(flum, )

eligendi confeffarium pro commutatione voto-

UNDUY

rum debet Confeffarius commutare vota con-

ätum h

currente caufa legitima , quia confeffarius accep-

Wal

tando hunc delectum poenitentis tenetur ex con-

m

tra&u ad miniftrandam gratiam commutationis

ET

à Papa indultam.

Qvuz-

DELEGIBUS.

220

QUEZERITUR I7.

An difpenfans poffit di-

L

d

q':

fpenfando imponere mul&am pecuniariam pro

difpenfatione ?

pl

REsPONDEO.

Ms

Ne quidem fupremus Le-

gislator pro difpenfatione ad gratias fpirituales

Wur füy

Ti

poteft imponere mulé&tam pecuniariam. Idenim

faperet manifeftam Simoniam juris divini.

Po-

i ii

fitr (

teft tamen in compenfationem boni publici ,

quod diminuitur ex relaxatione legis, impone-

yte

A0H (b

re titulo commutationis eleemofinam vel contribu-

tionem ad caufas pias.

Et hac ratione à nobilibus

at

pro difpenfatione circa impedimenta matrimo-

Tf

nii folet Pontifex exigere contributionem pecu-

AAf

niariam, in pias cauías, v. g. fuftentatione Se-

i d

minariorum in variis provinciis, & Miffiona-

VN

riorum ,

& Tribunalium ere&torum pro tota

G!

Ecclefia , impendendam.

p T

m

"

UZRITUR I8. Quenam fint fignatacite

M

difpenfationis ?

ini, i

RESPONDEO.

Ab authoribus re&Ge enu-

,m;h:

merantur duo.

Primum fignum eft; fi à Supe-

riore precipiatur, vel expreffe concedatur actus,

fi

|N

qui fine difpenfatione exerceri non poteft. Sic

m

fi Epifcopus concedat dimifforias, vel conferat

: i

beneficium alicui, quem fcit effe irregularem,

d

"o

eoipfo cenfetur difpenfare in irregularitate.

bj

[

Aliud dicendum foret , fi Superior ignoret de-

u

fe&um, ob quem requiritur difpenfatio.

Sz-

d

yIi

CUNDUM SIGNUM eft, fiSuperior videat füb-

yitat !

ditum bona fide ex ignorantia non affe&ata

ii

[ lt

operari, vel accinétum ad operandum contra

j

legem, & non contradicit, cum poflit facilli-

gt

me impedire.

Verum hezc pofterior regulanon

73

poteft

TRACTATUS

294

täö, q

poteft illimitate concedi; quia difpenfatio fine

"

legitirna caufa , & matura confideratione circa

i?IROBJ

obje&ta non adiaphora nulla eft ; prout conítat

ex füperius dictis. qq. 1. & r2.

Sxpe autem

0

,qotius |

in talibus circumftantiis poteft contingere , quod

Superior vel ignoret fua jura, vel quod dubi-

yoill

ij

tando de fua poteftate velit potius filere, quam

fe proftituere, vel quod timendo inconvenien-

y

fepe d

»

fianf,

tias monitionis intempeftive fit indifcrete di-

fcretus.

Itaque hec Regula folum procedit,

l eflono

, m

quando in Superiore prudenter fupponitur fcien-

tia füorum jurium, & animus cordatus.

»

Jumit

Rn

UZRITUR IQ. Utrum pro figno tacitve

difpenfationis haberi poffit fola taciturnitas &

,hitiüna

,eu pl

diffimulatio Superioris, fi in ejus prefentia in-

ferior agat contra legem ab illo difpenfabilem ?

ais

um

RrsPONDEO. Sola ejusmodi taciturnitas

Jpelu

& diffimulatio in tali circumftantia pro figno ta-

ul

cite difpenfationis baberi non poteft.

, Ini|

PROBATUR r.

Ex fenfucomplurium gra-

,f

vium Do&orum Juris, quos h. l. p. 12. n. 4. ci-

Jndi

tat & fequitur Palao, nempe Gleffe , Cardinalis,

st

"dncorani, hnmole, Bonifacii , Inmocentüi , Hoftien-

lin,

fis , Panormitani, Feini, Menochii, quibus acce-

(on

dunt etiam plures Theologi, Gabriel, Henriguez,,

qaute

Soyrus &gc.

d ff

PRORZATUR 2.

Sola permi[fio in ']ure non

lt

habetur pro conce[fione.

Sic enim in C. /füper eo.

fre (

——

[—

1

De cognat. Spirit, dicitur.

ld in Ecclefia di[fanula-

lt

ve poteris , ita quod nec contradicere , mec tuum *videa-

—

b

ris praftare a[fenfum.

Sic etiam in C, cum defideres,

ylilne

declaratur adhuc effe excommunicatus , & vi-

tan-

ER

DE LEGIBUS.

295

Utl

tandus , qui ab Epifcopo accepit communio-

M

nem.

UT

PRonATUR. Ex ratione quam affert P A-

v

TAUQ sE tG

, In tali circumftantia, inquit, ftat

lr

,, potius preefumptio pro permiffione fattii , quam

H quy

», pro illius conceffione; eo quod fapius Preelatus

'llee

, periniffive fe habet, quam conce[J/ve.

Cum enim

i

, fepe ex fübita refiftentia fubditi audaciores

Itdire

,fiant, ob hoc damnum Pralatus diffimulat ,

1 r

, efto non difpenfet. Adde; etfi in hac diffi-

ul (

, mulatione aliquam culpam committeret pufil-

p

, lanimitatis & negligentie , forte graviorem

!l

rH

, faceret, fi abfque caufi examinatione difpen-

,fationem concederet , & anfam non medio-

TU Y

,Crem pluribus daret , transgrediendi legem

yaitla!

, coram Superiore , ut fic Superior difpenfare

Wen

(j

,cum illis cenferetur.

Quando autem du pre-

, prefumptiones concurrunt, illa preferenda

ung

i

,, eft, in quaminor culpa intercedit ex l. fi adul-

* IM1

,, terium ff. ad legem Jul. de adulter.

Et in hoc

p

, fenfu dixit textus in C. cum jam dudum. de pr&-

a

, bendis multa per patientiam. e[fe tolerata ,. que fi

i, i

»deferantur ad judicium ,. mon [ubji/tunt. ss il

d

I Y

i

D

Palao.

, Wa

QUIRITUR 20.

An difpenfatio fa&a abs-

que caufe cognitione valida fit , etiamfi reipfa

p n

caufa fübfiftat ?

RzsroNpEO. Difpenfatio ab

'inferiore fa-

ij !

l

jnnv^

&a fine caufie cognitione invalida eft. Hanc

fententiam tenet PALAO l. c. p. r3. ubi n. 4. fic

Dd

-:"f';

u

fcribit : ,,Probabilius cenfeo, in utroque foro

]u

, nullam effe difpenfationem fa&tam abfque cau-

p

,fecognitione, Sic docent poftalios atitiquio-

numczlü,;

4

9105

TRACTATUS

?96

p

,resNavarrus, Azor, Cavarruvias , Guttie-

cïlfït, j

,Iez, Menochius, quiteftatur effe omnium,

('f[ta qu

, Barbofa & alii.

qyeuut.

Quia non videtur facultas

SPROBATUR.

j

» difpenfandi inferioribus conceffa , ni(i ferva-

Qu

,,to juris ordine.

At ordo juris expoftulat,

yibus v

,difpenfationi precedere caufe cognitionem.

Ws

», C. neceffe. & C.. difpenfationis. r. q. 7.

Se-

mom C

,,.cundo & precipue moveor ;

quia difpen-

g, Q

,»fatio fa&a fine cognitione caufze eft fa&ta fi-

as

»ne caufía,

Quia intantum caufa movere po-

mbusu

,teft difpenfantem , inquantum cognita eft.

j pl

,,9i igitur nulla illius cognitio przcedit , . di-

Ex

cunilan

» fpenfatio non erit data propter caufam.

dfpntt

,. qua ratione fentit SUAREZ loquens de vo-

um d

, to 1. 6. C. 27. n. 7. difpenfationem voti fa-

ii

,,&am absque cognitione caufe nullam effe,

qe d

,,etiamfi in re caufa fübfiftat; quod de omni-

j

, bus legibus fuperioris dicere debebat.

NE-

tiri d)

QUE OBsTAT fundamentum contrarium ex

fitioni

, Concilio Tridentino ; fateor enim , cogni-

fibine

» tionem caufe expoftulari à Concilio, ut fi Jj-

i,

», cita difpenfatio , in Legislatore difpenfantein le-

(v

» ge propria; at in inferioribus expoftulari pro

imd

, forma. ,, ItaPALAo. Idemtamenobfervat;

finm

eam caufe cognitionem non neceffario debere

effe judicialem; fed fufficere, quocunque mo-

lu

tvl

do nota fit difpenfanti.

b vd

UZERITUR 2TI.

An proforo confcientiz

fnt d

tuto prefumi poffit , Superiorem in difpenfatio-

l

ne habuiffe legitimam caufam , & cognitionem

Yl

n

-gaufæ ?

RE-

DE LEGIBUS.

207

li "

RESPONDEO.

Quamdlu contrarium non

I d.

conftat ,

Ra-

id re&ee prefumi poteft & debet.

tio eft, quia deli&tum prefumi non debet ,

nifi

LW

Ita Palao ls o

probetur. 1. fi merito. ff. pro focio

UM

pr4

UZRITUR 22

Quales fünt caufe , ex

g

? nj

quibus vitiatur difpenfatio?

REsSPONDEO.

Vitiatur ex duabus potiffi-

t.lq

QUi

mum caufis, nempe per /ubreptionem , & obreptio-

nem, quamvis hi duo termini ab antiquioribus

]l Efï fd

l :

non exacte diftinguantur

A modernis autho-

ribus SUBREPTIO vocatur reticentia "EYL , dum

Q thg r4 i

in petitione difpenfationis reticetur aliqua cir-

cumftantia ,

quam fi difpenfans cognoviffet ,

fam [x

s w

difpenfationem non conceffiffet aut certe non

tam facile

OznEPTIO vocatur narratio falfi,

TA WY

& ATE

dum in fupplicatione aliqua falfitas affirmatur

que difpenfantem movit ad concedendam di-

WLOV $0

d wnl N

fpenfationem. . Ex his autem duabus caufis vi-

tiari difpenfationes, patetexeo; quiain difpen-

VOU

tit, tj

fationibus omnibus vel exprimitur , vel tacite

fubintelligitur hzc claufula: Si preces veritate ni-

n r

ianiur.

f ditss

QUIZRITUR 23

An omnis difpenfatio fit

eylür

invalida, obtenta per obreptionem , vel fubre-

':mnob

ptionem ?

o

RESPONDEO

Omnis difpenfatio obrepti-

qu

tie vel fübreptitie obtenta eftinvalida, fi obre-

ptio vel fübreptio fuit motivum , fine quo non

Joto

foret difpenfatum.

Id PRosBATUR ex variis textibus Juris Ca-

(l

non1c1

ia

Sic C. fin. de filiis presbiterorum in 6. dici-

)

: Sids, cum quo fuit per Sedem Zdpo[lolicam di-

T5

[penfatum,

TRACTATUS

298

i

P f

fpenfatum , ut mon obftante defettu natalium , quem pa-

titur, ad omnes Ordines promoveri valeat , &5 obtinere

l

P

f/

IU

beneficium, etiamfi curam babeat animarum ,. difpenfa-

tionem aliam tacito freditto def'e&tu poftmodum obtineat

i ülf

T

jnis d

qus uf

& Sede prefata, ut duo aut. plura. beneficia. [imilem cu-

vam babentia po[[it veciperes talis difpenjatio , cum non

sls i?

frtitt (

Jit verifimile, Sedem ipfam cum illo pradi&tum defetum

jpatiente voluiffe , fi boc fui[Jet expre[Jum , eidem in

Jj , qlw»ll

pluralitate beneficiorum bujusmodi difpen/are , «velut per

!.rprflïi, !

furreptionem obtenta nullius penitus ef. imomenti.

Et

ag

C. pofiulafíi , de Refcriptis , dum quidam vica-

i p

rius perpetuus poftularet aliud beneficium pro

eimul

congrua fuftentatione , nulla facta mentione,

jumd

quod jam haberet vicaríam perpetuam , Inno-

firimdy

ün, i

centius IIL. declarat , nullam effe beneficii im-

petrationem.

V'icarius perpetuus, inquit, mifi de

fl

F'icaria fecerit mentionem , commodum vreportare mon

i, phur

debet de bujusmodi litteris , utpote voeritate tacita impe-

fur d

iratis.

INon enim beneficio carere debet dici, cuicom-

vii m

petenter de vicarie perpetue provenzibus eft provifam.

T

QUJERITUR 24.

An idem dicendum , fi

i )

veritas aliqua non fit reticita per malitiam , aut

t

falfitas malitiofe expreffa, fed per fimplicitatem

Vnir j

vel ignorantiam ?

TT

REsPoNDEO. Quando in fupplicatione

lm

veritas fuit reticita aut falfitas fuggefta tantum

f&k"nüjlfm

per fimplicitatem vel ignorantiam , relinquitur

"t

delegato feu executori Litterarum Apoftolica

hww

rum libertas id ftatuendi, quod ipfe Pontifex

hj m

verofimiliter ftatuiffet, fi ftatim abinitio de ve-

i nj

Z

ritate plene fuiffet informatus.

]ta declarat I N-

Q

þfl

NocrNTIUs lll in C. fuper litteris. 20. de

tued)

^j

Refcriptis , ubi ad Canonicum Pidtavienfem,

dele-

DE LEGIBUS.

299

lt

d Mi

delegatum feu executorem Refcripti Apoftolici

»'C'l'.ï*:

fic fcribit : Super litteris, que ab aliquibus ex mali-

I "

tia, &? à nonnullis ex ignorantia , tacita veritate , vel

Mi

Jugge[ta falfitate , smpetrantur à nobis, diver[os intel-

Vi j

leximus diverfa fentire ,. alüs a[ferentibus , €os debere

W!fä!iü T

prorfus carere omni commodo litterarum ;; cum mendax

[2

I

precator carere debeat penitus impetratiss. alüis vero dicen-

tibus , quod etfi forma carere debeant in. litteris noftris

f s

1777

expre[/a ,. nibilominus juxta rigorem juris fit à delega-

to judice in megotio procedendum.

INos igitur inter eos,

lm

qui per fraudem vel malitiam , & illos, qui per fanpli-

i

citatem vel ignorantiam litteras à nobis impetrant , bu-

à atf

lr

jusmodi credimus difcretionem adbibendam , ut bi , qui

Id !

11

!

priori modo falfitatem exprimunt , *vel fupprimunt veri-

N

!

tatemn , in fue perverfitatis penam nullam ex illis litte-

QUN

T

L

vis commodum confequantur , ita videlicet ; quod delega-

tus, poflquam fibi fuper boc fa&ta fuerit fides , nullate-

nus de caufa eognofcat.

Inter alios autemm , — qui po[le-

,Jlx

riori modo litteras impetrant ,' duximus . diflinguendum ;

Tj

que falfitas [ugeefla fuerit , el que veritas fuerit fup-

(

l

PVG a.

Nam fitalis expre[fa fit falfitas, *oel veritas

VTf u

eccultata , que& quamvis fui[Jet tacita vel expre[Ja , mos

Áepict

1

nibilominus faltem in forma communi litteras dedi[Jemus,

delegatus non. fequens formam in litteris ipfis appofitam

mïm'i:

fecundum ordinem juris in caufa procedat.

Si vero per

bujuswodi falfitatis expre[fionem , xvel fuppre[fionem etiam

uggeüa

D g

veritatis, littere fuerint impetrate , qua tacita vel ex-

w

P

Bre[Ja nos nullas prorfus litteras dediffemus , à delegato

[j

1l

non ef? aliquatenus procedendum , mifi forfitan eatenus ,

ut partibus ad [uam preentiam convocatis de precum

)

W

"l

I

-;.»-'1

qualitate cognofzat , ut fiz in utroque cafu. eadem vatio ,

que delegantem. moveret , :noveat etiam delegatum ; &g

j

ubi delegans fuas litteras denegaret , delegatus etiam fue

| Pidaw':::

C02 i

TRACTATUS

300

LlsdW

coenitionis officium nullatenus interponat.

Ex his pa-

V

tet; dari aliquam reticentiam veri, & fuggeftio-

[ l(u

hi

vher C

nem, que non vitiat difpenfationem quoad fàb-

flantiam , fed tantum quoad modum ,. vel omnino

fone,

nullo modo.

Patet etiam , dari aliquam veri-

, diqt

tatem aut falfitatem , qu:z difpenfantem fimpli-

jpenfat

jl

citer movit ad difpenfandum , qu& proin ab au-

j!

jom u

thoribus vocatur caufa motiva , feu motivum fine

iteat , !

quonon; & aliam dari, quz difpenfantem magis

aamet

impulit ad facilius difpenfandum ;; qu: proin ab

ftondd:

authoribus vocatur cau/a impulfiva , feu motivum

&i (

Re&ius ac expedi-

fine quo fuiffet difpenfatum.

Sicetum

tius loquuntur , qui terminum obreptionis &

tide, d

fuübreptionis in fenfu latiori accipientes utram-

matrirn

que diftinguunt in fubflantialem & accidentalem , ita

feitin

ut per illam difpenfatio vitietur fabflantialiter , per

gelinio

hanc accidentaliter.

In hac proin acceptione

Jnis u

UJRITUR 25. Qualium veritatum reti-

dici.

centia folet de jure vel confuetudine haberi pro

(;

vitio fubíftantiali ?

Áipofol

REspoNxDpzEo. Provitio fubftantiali cenfen-

d propri

tur 1. fi quis emifit votum ingrediendi Ordinem

1 t

religiofum , & petitur difpenfatio à voto cafti-

ET

tatis tantum. 2. fi quis emifit votum perpetu&

d de vi

caftitatis,. & petatur difpenfatio tantum à voto

3.

(on

non nubendi, velà voto non fornicandi.

tUbiet,

fi quis emifit votum fufcipiendi ordines , & pe-

tbc

tatur tantum difpenfatio à voto non nubendi.

T

4. fi quis emifit votum profitendi in aliqua reli-

d

gione, & petatur folum difpenfatio à voto in-

m

Iaj

grediendi religionem. 5- Si quis petat difpen-

Yi ye

fationem ad beneficium non exprimendo quo

fit curatum.

In aliis variis cafibus ipfimet au-

VE

thores

tril ;j

DE LEGIBUS.

goI

^ h

an vitietur difpenfatio

'EIi, M&

authores difputant ;

iav

quoad fubftantiam ? fic Menochius & Thomas

Sanchez cenfent; vitiari fübftantialiter difpen-

W.

t

fationem, fi in fupplicatione reticeatur , quod

n

jam aliquando prius poftulata & denegata fuerit

l£ p

difpenfatio.

Sic etiam Doétores cenfent, efle

vitium fuübftantiale, fi quis in Supplicatione re-

[ mj

&fintn

ticeat , quod in eadem materia jam aliquando

obtinuerit difpenfationem , v. g. fi petat difpen-

Qp

1. ln

fationem ad plurabeneficia, cumtamen jam ob-

tinuerit difpenfationem ad primum beneficium.

[

]

J

j

Sic etiam DoGtores cenfent, dari vitium fubftan-

| obreïu

Ujr)'i

tiale, fi quis habens fimul plura impedimenta

4 I

l

matrimonii petat ab iis impedimentis divifim di-

tisin, ts

fpenfationem, ne difpenfans abfterreatur à di-

nin v

fpenfando fimultate plurium impedimentorum.

xj

In his tamen inveniuntur authores, qui contra-

hum t

dicant.

Verum ÍNNoczENrTIUs Ill. prout vi-

dlb

dimus ; delegatum Jeu executorem litterarum

Tl

Apoftolicarum non ad alienum authorum , fed

Jlfgm

ad proprium judicium fanamque rationem remi-

Mey U

lozva:mü

fit, ut agat, quodcredit, Summum Pontificem

perfpe&a veritate fuiffe a&turum. Idem fentien-

n t

dum de vitio obreptionis fuggeftione falfitatis.

n

QuzniTUR 26. Quiddelegato agendum,

ial

fi dubitet, an vitium obreptionis vel fubreptio-

l Oïüüü ,

|

[

nis fit fubftantiale?

RESPONDEO.

In tali cafu idem agendum

JJ mf

uiins

eft delegato , quod eodem cafü agendum eft de-

40

leganti, fi dubitet , an qualificatio obreptionis

qi p

vel fübreptionis mereatur conceffionem vel de-

p

j

negationem poftulatzgratie. Agetautem Pon-

jb

tifex id, quod fpe&atis omnibus viderit condu-

cibi-

TRACTATUS

302

s Daten

cibilius ad falutem animarum, honeftatem reli-

(;imad 0[(

gionis, & gloriam Dei. Itacolligitur ex Q.24.

gva«

UJRITUR 27.

Quid obfervandum in

qiium.

praxi quoad petendas Difpenfationes Romanas

qn od

ex Penitentiaria Rómana pro foro interno ?

atonibi

REsPONDEO.

Hanc praxin paucis com-

sbos f

plexus eft P. TiBuRTIUS NAvaR in fua Ma-

tfordel

nudu&ione ad Praxin executionis Litterarum

Setu

S. Peenitentiarie , ubi in Jfppendice part. 4. fic

fcribit :

togpite

tium Aun

Juffru&lio Parocborum ,. €? . Confeffariorum pro

jentes, 1

toncuf.

cafibus , quorum abfolutio , feu difpenjatio à Sa-

era Poenitentiaria zfpo[Tolica im-

tfirte(i

donténtia

peiratur.

yeliism

m fepe fit experientia compertum , pluri-

tuie Mi

Cu

o eOum.

mos utriusque fexus Chrifti fideles, & prz-

cipue in longinquis degentes, Cenfurarum vin-

Qrit om

culis ,, votorum obligationibus , Matrimonium

feltes, f

impedimentis, necnon Irregularitatum , & ca-

füuum quoquo modo refervatorum ligaminibus

Terti

Wientiar

aftriétos ad San&tam Sedem, ejusqueSacram Pe-

nitentiariam fpeGantibus irretitos , in illis la-

Mi obte

Lf

!

chrymofe perfiftere, & continuis Confcientie

agitationibus laboriofe perdurare , cujus mali

, QUi

caufas ex fimilibus provenire innotuit.

Hitnt

Primo eo quod Parochi , velalii, ad quos

t r

hujufmodi Penitentes recurrere contingit, in

Ti

Qf

Pagis, aut locis Ruralibus degunt, & viam mo-

dumque recurrendi ad prefatam Sacram Poni-

&t

R

tentiariam ignorant , nec aliquem hic Rome

agnofcunt, ad quem fupplicationes dirigant , un-

de

DE LEGIBUS.

393

IOH"ümm |

de Penitentes perplexos dimittunt ,

quibus,

Ig'mi

cum ad Ordinarium accedendi (feminis prefer-

Mitn

j

tim ) verecundia, aut timor aditum intercludat,

IUT]Ex

confilium ulterius requirere nefcientes , reme-

!0 d

dium defperant, & in predictis vinculis:, obli-

1

p

gationibus, impedimentis, inbabilitatibus, &

" d

cafibus refervatis , cum periculo damnationis

IN

li

infordefcunt.

i D

Secundo evenit, quodPeenitentes egeni re-

cognitionem pro follicitatione , & labore Agen-

h,

tium Rome commorantium, exfolvere non va-

lentes , inconfolati , ac Confcientie motibus

n/Jr

concuffi, in periculofo ftatu manere coguntur,

[

& forte (quod pejus eft) fibi perfuadent, Sacre

Penitentiarie Tribunal aliquid lucri pro litteris

predictis recipere, cum revera Sacre Poeeniten-

vj

)

lv

A

tiarie Miniftri, nec aliquid quamvis minimum,

iis, lg

nec etiam fponte oblatum unquamrecipiant, &

al

gratis omnia exhibentes, fingulos ad fe recur-

M

rentes, ferena fronte complectantur.

iiom, d

'Tertio accidit etiam nonnunquam per inad-

p al

lm

vertentiam exponentium, ut gratie juxta ex-

pofita obtentz , irritt& evadant, eo quia cafus,

, hl

& circumfítantias neceífarias reticeant , unde

n

fit, quod litterarum executores, cafu poftea

, u

Ponitentium examinato, rem aliter fe habere,

n

quam expreffum fuerat, comperiant, & gratias

TM

fübreptitias effe inveniant, quare Peenitentes

t Qu

confufi remanent , & fpe nove difpenfationis

LU

fe carere putantes, in predictis vinculis , obli-

15

W

m T

l

gationibus &c. miferabiliter remanent.

J

M

)uesdiï.ïgï:

Qua-

TRACTATUS

304

Quare gratum Deo, & utile fidelibus futu-

giat !

rum effe fperatur, fi ifte modus recurrendi ad

qrrahen

ipfam Sacram Poenitentiariam proponatur.

Termi

Confeffores itaque, cum Ponitentes vincu-

lis przefatis irretitos ad fe accedere contigerit,

:ADignet

cafüum qualitates , & prefatorum cafuum cir-

QUET

cumítantias confiderent, caufasque difpeníatio-

dl

num, aut commutationum exprimant , & ca-

p od

veant ne quod occultum eft publicum faciant ,

mendo n

prafertim impedimenta occulta Matrimoniorum,

nigrcde

nam publica, vel ad publicum redacta, non

feu Cf

pertinent ad Sacram Penitentiariam.

Deuton

Et fic prefati Confeffores, feu Ponitentes

tens at

poterunt cafus prefatos cum di&is circumftan-

tts, 6p

tiis, & caufis exponere, fivelatino, fivequo-

qo u

cumque alio idiomate proprie regionis , nam

Sacra Poenitentiaria (üos ex quacumque regio-

Dinga

hd

ne Ponitentiarios fubordinatos habet, expri-

mant infuperin fine expofitionis cafüs , nomen,

Bu

cognomen , cui fit à Sacra Poenitentiaria refcri-

I

bendum, etiamfi ipfüm nomen, & cognomen

fit fiGitium.

Itemque modum , per quem re-

fponfio fecura dirigi poffit, fignificando fcilicet,

I f

vulgari nomine.

Oppidum , feu Civitatem, &

hr

'

àpiret I

Regionem, cum data menfis, & anni in hunc

modum.

firan

u

10 r

LQP

Inius incipiant Epiflolam , [eu Jupplicationem fic

Wil

UOT

- JEminentiffme , & Reverentilfmne

Domine,

h M

N. Mulier emifit Votum fimplex Caftitatis,

manet in periculo incontinentiz , nifi nubat,

M

fup-

PUHIIH Qu

D

DE LEGIBUS.

f Bdüu j

398

ts

fupplicat fibi Votum commutari ad effe&tum

T

contrahendi Matrimonium.

enitente;

Terminent Epiftolam , feu fupplicationem

ht ty

fic

Ut f

Dignetur Eminentia Veftra refcribere ad N.

Qdj

& N., & exprimant nomen, & cognomen cui

rinuy.

eft reícribendum : Ad Civitatem N. exprimen-

lii

do nomen Civitatis.

Per Oppidum N. expri-

Et di-

ii

mendo vulgarinomine , nomen Oppidi.

,I

rigere Breve, feu gratiam fimplici Confeffario,

Iredaäa

4

feu Confeffario Magiftro in Theologia , five

& at

Decretorum Doé&tori, five Parocho cui Peni-

j rgfo.

tens aperuit fuam Conícientiam, ne ipfe Pconi-

URU

tens, & prefertim feemine cogantur circumire

V, r

pro executione gratiz Sacrze Poenitentiaris.

NU

Dirigant Epiftolam , feu fupplicationem fcri-

bendo extra, feu à foris in hunc modum.

m

tin, t

JEminentiffimo , €? Reverendif[imo Domino, Do-

hat n

mino. Cardinali Majori Poenitentiario.

lt

"j

i

!

i

Romatn.

Tubust

ol

Et, fi tardaverit refponfio , Confeffarii re-

fcribant, ne forte fit deperdita , & nunquam

hts

p um 15

defperent Pcnitentes.

Hortantur infuper Parochi , five Confeffarii,

ad quos prafentes litterz? pervenerint, illarum

notitiam, quibus poterunt pro Animarum falu-

te communicare,

r

tl

Pro petenda. Commutatione. Foti Religionis , C?

non Nubendi fmul.

no U

n

N. N. Orator humillimus, obfequentert ex-

ldï j ml';:

ponit, qualiter quotannis, tempore autumnali,

D. zhmort Tra&. de Legibus,

U

infir-

TRACTATUS

306

infirmitate febrili divexabatur , eaque fubleva.

Wr j

ri cupiens , &tatis fuz anno decimo, Deo pro-

mifliones fequentes, fia tali febrili divexatio-

neannualiberaretur, conditionatas emifit :

« Pet

'de&ot

. Primo: Se Uxorem ad dies vitze non du&tu-

3 prei

rum.

j, ad1o

Secundo : Se velle ingredi aliquam Religio-

[ined

nem, non fpecificando qualem. — Nec expreffe,

jciteva

aut tacite intellexit votum caftitatis fervare ;

fà, p

fed folum uxorem non ducere, &aliquam Reli-

d eydi

gionem ingredi.

TTertio : Se quovis die Veneris, velle àLa-

tedpilo

&

Cticiniis abftinere. &

d. ]

Quarto

Quod quovis anno, femel vellet

dero j

peregrinatum ire, ad quandam Miraculofam Ima-

ginem Beatiffimz Virginis Marie, quatuor cir-

hm

citer germanicis milliaribus, à loco fuz habita-

t

tionis diffitam.

Quapropter , cum prafatus Orator, jam ab

Tninent

aliquot annis , recuperata plena fanitate , nec

febri annua redeunte , fe pro primis duabus pro-

diij

miflionibus fervandis (ex fusz fragilitatis ex-

Lt

perientia, corporisque debilitate) imparem co-

At lia

gnofcat, fponfaliaque cum fuz conditionis pari

g

perfona jam contraxerit:

tdtm df

Humillime füpplicat benigne difpenfari , fu-

tf Qu

Nethuni

per praefatis duabus primis promiffionibus :

Tertiam , & quartam fervare paratus ; diffidit

t r

nf

enim , fine uxore caítre vivere poffe.

Quam

Deus. &c.

A0

Super

B]

DE LEGIBUS.

307

t

W

il

L

Super prafatam petitionem , gratice elargitio

!l

I

Jic Jonabat :

lt

acra Poenitentiaria, Tibi Confeffario, à Latore

S

It o

electo concedit, ut ipfi latori,' vota fupradi-

&a, przfertim Religionis & Uxorem non ducen-

qum]

di, ad hoc ut Matrimonium licite contrahere,

Q

& in eo debitum conjugale reddere, & exigere

licite valeat, in alia Pietatis feu Peenitentiz ope-

ls f

ra, prout fecundum Deum, ipfius animz falu-

um

ti expedire judicaveris, difpenfando Authorita-

h hbd

te Apoftolica commutes.

In foro Confcientiz,

& in Sacramentali Confeffione tantum , & non

aliter.

Datum Romz ex Sacra Ponitentiaria,

iivl

die 1o. Januarii 1710.

Vpm :

qur

Formula pro petenda Difpenfatione fuper. impedi-

9l

mento affmitatis primi gradus ex copula

ülicita ;

ha

"N

Eminentiffime & Reverendiffime S. R. E. Car-

fiJ]P

dinalis : Domine Dn. Clementiffime;

4

$f

E. &c. N. N. contraxit fponfalia de futuro,

cum muliere, cujus poft heec, Matrem carnali-

jmue

SYOOD

ter cognovit, infcius impedimenti (quod oc-

cultum eft) cum vero abfque fcandalo à Matri-

M

monio contrahendo defiftere non poffit, fuüp-

Ti

plicathumillime pro remedio.

Dignabitur Emi-

yoti

Yom

nentia fua refponfum mittere , ad Civitatem N.

paraws.fil

ad me infra fcriptum.

Quam Deus. &c.

l pOfïel ;w-:

Eminentie Veftre

Devotiffimus ad Deum Exorator

.

[

*

: Dedi IN. die N. anno

U 2

Emi-

308

TRACTATUS

i yin

Eminentifie & Reverendiffime

& Q

Domine &c.

'Em'meu

N. N. Contraxit Matrimonium cum Mulie-

re, in quarto gradu inzequali confanguinitatis ,

cum qua jam duobus annis convixit, unamque

Infcii igitur, pertotumtem-

prolem generavit.

TE

pus Matrimonii , impedimenti (quod adhuc oc-

cultum eft) cum abfque fcandalo feparari non

M

poffint, fuüpplicant humillime pro remedio.

Sa

Quam Deus &c.

hr

iptos,

Eminentifíime & Reverendiffime Domine

fettij, (

popat p

Domine.

alilerio,

aithorta

N.N. Pars conjugata, commifit adulterium,

d. it

cum N. parte Libera, fibique durante primo

fe, i

Matrimonio partis conjugate , promiferunt Ma-

olnte

trimonium de futuro ; quod etiam poft mortem

(rele a]

naturalem (quam machinati non funt) prioris

conjugis ,. in facie Ecclefie fimul inierunt; fi

t0ntrale

tvdegnt

non confcii ob fuam fimplicitatem , cum fint

af

perfonz ruftice , feu Villanz, faltem probabi-

liter dubii, deimpedimento, quod de fa&o oc-

m in:

tthde r

cultum eft. Quapropter cum ob fcandalum ab

invicem feparari nequeant ; unamque jam pro-

Q tip

lem (de faé&to viventem) fimul genuerint, nec

WOHE Sa(

fpesfit, eos continenter Vi&uros, fupplicant

*f—'yus,g

humillime pro remedio.

Pa d

HIM in

Dignabitur Eminentia Veftra refponfumï,

Tl o

Latino idiomate, ad Civitatem N. per Oppi-

Dl

dum

DE LEGIBUS.

309

li,

dum N. in Regno N. ad me infra fcriptum diri-

gere.

Quam Deus &c.

Eminentie V eftrz

ifrn)

Dedi égic.

N. N. ut fupra

llä[lgui;

in precedenti Supplica.

UT

TUOU]

qd Eul

Gratia elargita fuper precedentem petitionem ,

Pa

Jfic Jonabat :

! d

cra Penitentiaria Tibi dilecto in Chrifto Con-

Sa

feffario , retrofcripto, concedit facultatem

ipfos, Virum & Mulierem, à quibusvis fen-

i

tentiis, cenfuris, & poenis Ecclefiafticis, quas

propter pramiffa quomodolibet incurrerunt,

adulterio, fide data, & exceffibus hujusmodi,

authoritate Apoftolica abfolvendi ; & cum eis-

vlf

Vtye

1

dem, ut impedimento ex premiífis, provenien-

te ,

dummodo illud occultum remaneat , non

Q

obftante , Matrimonium inter fe, de novo fe-

lat

crete ad vitanda fcandala , renovato confenfu

hu) i

contrahere, & in eo poftmodum remanere lici-

jj !

te valeant , eadem authoritate Apoftolica di-

M

fpenfandi; Prolem fufceptam , fi qux fit, non

a

tamen in adulterio conceptam, & fufcipiendam

gt

exinde legitimam decernendo ; injuncta eis pro

y[ant

modo culpe, gravi poenitentia falutari, accon-

d

]

feffione Sacramentali femel quolibet menfe per

tempus , arbitrio tuo ftatuendum , & aliis in-

genuer:

IOS, uf

jun&tis ,. de jure injungendis ; in foro confcien-

tiz, & in actu Sacramentalis Confeffionis tan-

Prafen-

t

tum, & non aliter, nec alio modo.

tibus Litteris ftatim per te Laceratis.

Datum

U 3

Ro-

910

TRACTATUS

Rome in Sacra Ponitentiaria die - - - - an-

g ido

no---- &c.

;

j

jum u

Petitio bro impetranda di[pen[atione in irregula-

jye V

gflem)

vitate, contracta ex bomicidio occulto ;

nifionet

Eminentiffime & Reverentiffime Domine

kcet d

nen Vid

Domine.

trimonl

N. Sacerdos contraxit irregularitatem ex ho-

quil

micidio occulto, ab eo ob talem N. caufam,

cilitrm.

clam , tali modo N. patrato , vel perpetrato in

Trurbus

perfona Laici.

Ab eo tempore, non abfítinuit

fimilinc

ab exercitio ordinum , vitandi fcandali caufa (vel

&Lerdl

ne fe proderet) five (abitinuit) fed cum diu fine

f «

fcandalo abftinere non poffit, humillime fuppli-

pupt, (

cat pro remedio.

Quam Deus. &c. &c.

yenites

(eribus|

"Alia formula. petitionis , .uper impedimento . af-

podiy

fiutatis in primo gradu ex copula illicita

di Cont

contracia :

TOOÍUm.

W0

Eminentiffime & Reverendiffime Domine

itoitt,

Domine.

Min

a j

N. N. Sub verbo & promiffione Matrimo-

Tinetis

nii, deofculatus eft mulierem Liberam, &cum

lo

ea tactibus impudicis operatus eft extra vas,

DEOS A

ob recenfitam promiffionem confentiente ; po-

ftea carnaliter cognovit ejus Matrem.conjuga-

Ti

tam, neícius fupervenientis impedimenti , quod

j

eft occultum : Imo Mater & Filia ita fe habent,

ut neutra fciat delictum alterius.

Deinde per-

fecte

DE LEGIBUS.

3II

i

fe&e defloravit allatam puellam , füb eandem

fpe, & promiffione Matrimonii; Quodque de-

li&um etiam eft occultum ; modo non poteft

AT

abíque fcandalo , & periculo vitz , quod-ex

0 f(j

ejufdem parentibus, utrique immineret, à pro-

miffione refilire.

Non abíque fcandalo : quia

D

licet delitum omnino fit occultum , tota ta-

men Vicinia putat facta efTe fponfalia, & Ma-

t

trimonium expe&tat.

Non abíque periculo;

quia Mulier reliéta & promiffione fruftrata, fa-

NT

ciliter in odium, converfa, rem fuis Patri, &

Wt

Fratribus aperiret, ut noviffime in cafu prorfus

b!ïf:ü

U,QH [

"f

fimili hic, paucis ab hinc menfibus, cum gravi

& Lethali damno contigit.

Item cum ei Ro-

U

Vl

mam accedere non permittatur , tam quia eft

itily

pauper, quam quia fic rem aperiret ; fa&ti vere

9

penitens, humiliime , & in JESU Chrifti vi-

j

fceribus fupplicat pro remedio , & quam citius

pro difpenfatione füper affinitate; in primo gra-

ii

du contraéta , ad effe&um contrahendi Matri-

monium cum eadem , cuiillud promifit; Nam

ex mora grave, & certum ei vite periculum

» o

imminet.

Dignetur Eminentia Veftra refcribe-

re Mihi infra fcripto , ad Civitatem N. in Du-

catu N. per Oppidum N. Interim Orator, ad

j Vr

Eminentie Veftrz pedes humiliter provolutus,

M

& pro Ejusdemincolumitate precansfilet. Quam

d a

DEUS. &c.

Jentes

Eminentie Veftrz.

furen

Die 12. Sept. 1710.

unt

N.N.

juitt

[

U 4

For-

i Deintä;;'ä

312

TRACTATUS

Formula petendi Difpen[ationem faper impedimen-

giurim

£o primi gradus ajfinitatis , ex duplici capite

L'),'UOVef

oria, ex copula illicita.

,q

Eminentiffime & Reverendiffime Domine

li

Dne.

f&ione,

qeit; !

N. N. Contraxit fponfalia, cum muliere li-

bera, quam confentientem prius fub fpe Matri-

pami i

gentit Y

monii defloraverat, cujusque Matrem, & foro-

fie «

rem conjugatas, ante carnaliter cognoverat,

confcius impedimenti : quod eft occultum ; ac

SU r

ao

proinde cum absque fcandalo, & valde gravi

vitz periculo, quod ex ejusdem parentibus im-

1djo

m La

mineret, à fponfalibus refilire, vel in longum

Matrimonium protrahere minime poflit, atque

ei Romam accedere haud permittatur ; Fatti ve-

re penitens , humilliime, & in JESU Chrifti

vifceribus, fupplicat pro remedio, & quam ci-

tius pro Difpenfatione, fuper affinitate, ex du-

c

plici parte, in primo gradu contra&ta, ad effe-

inpt

&um contrahendi Matrimonium cum eadem,

f0 (in

cum qua przemiffa fponfalia inivit.

Dignetur

w(lt r

&c. ut füpra.

um

Qmoty

Eminentie Veftre

N. N.

at

Formula petendi Difpenjationem fuper impedimen-

fs

|

£o primi gradus affinitatis , ex copula illicita

fuhinde,

in ordinead remanendum in Matrimo-

T

tio ja:n contracto incalide.

WL ov

Eminentiffime & Reverendiffime Domine

fOtltfe

DIRIT

Dne.

fl

N. N. Puþlice in facie Ecclefiz, contra»

t ft)

Xit

DE LEGIBUS.

313

"N

xit Matrimonium, & fucceffive confummavit,

up

liti

cum Muliere, cujus Matrem antea carnaliter

L

cognoverat, conícius (vel nefcius) impedimen-

Id

ti, quod occultum eft. Cum autem ob dictum

impedimentum, absque Sedis Apoftolice Difpen-

fatione, in prefato Matrimonio remanere ne-

1 fj

queat; & absque gravi fcandalo ab invicem fe-

h

J

parari nequeant, nec fpes fit, eos fimul conti-

1l

nenter vi&uros, ad evitanda fcandala, & pro

110j

TORTORR

fue conícientie quiete, humillime , ac in JE-

U

A:

SU Chrifti vifceribus, facti penitens, fuppli-

T.

cat pro remedio.

Dignabitur Eminentia Veftra

li

M.

refponfum mittere, ad N. in Civitatem N. Idio-

mate Latino.

T

Quam Deus. &c.

li A

m

N. N.

J

W

W

A

Animadverfio.

ia

il

t

J

ü

ciendum eft; quod pro Difpenfatione fuper

i d

impedimentis dirimentibus Matrimonium, fi

AT

non fint occulta, fed publica; non debeat aut

0

!

poffit recurri ad SacramPenitentiariam, fed ad

Datariam Rome, exponendo cafum , & allegan-

j

do motiva, ob quz fuper fimile publicum impe-

dimentum ( v. gr. in quarto vel tertio gradu af-

n

finitatis ) difpenfatio petitur.

Contingit tamen

fuübinde, quod cum fimili impedimento publico

ii

Mi

v. gr. affinitatis, etiam concurrat impedimen-

tum occultum, eo quod carnalis copula inter

jl

eos intercefferit.

Ex quo poftea fit, ut folo ex-

nr

preffo in Dataria impedimento publico, ex igno-

rantia reticitum fueritimpedimentum occultum,

ac fic Difpenfatio Datariz evadat fubreptitia &

i, t

U s

confe.

TRACTATUS

314

u

ia

V

confequenter nulla; Matrimoniumque fupra

contrahatur, vel jam contra&um fit invalide.

&'aSede

m

Quo cafu proinde comperto, poftmodum re-

medium, quzri debet apud Sacram Poenitentia-

jf

riam fub fequentibus fere formulis..

! pubhce

sfive t

Formula prima, pro Matrimonio contrabendo :

dmalet

fentto

Eminentiffime & Reverendiffime Domine :

qs ce

Dne. &c.

gïavil'can«

Jiterite

N.N. Volentes inter fe Matrimonium in-

ay, p

ire, difpenfationem fuper impedimento tertii

bitato

Confanguinitatis ( vel affinitatis ) gradus, quo

invicem conjun&i funt, à Sede Apoftolica ob-

ii pl

fie o

tinuerunt, tacita in Literis impetrationis, co-

pula carnali inter eos fecuta.

Cum autem prz-

N

W t

fata carnalis copula fit occulta ; & nii Matrimo-

N du

nium vigore di&te Difpenfationis, inter Orato-

res contrahatur, gravia fcandala, lites, & ini-

if

micitie fint exoritura; ad hec evitanda, & pro

fuz confcientie quiete, de facto plurimum do-

1771

(f

lentes, humillime fupplicant, per Sedem Apo-

ftolicam fecum defuper difpenfari.

Refponfüm

|

dignabitur Eminentia veftra &c. ut fupra.

ro Matrimonio jJ'zm fic imoalide

Tuitt

.Eademl Formula p

contracíto :

N

EminentiHïme & Reverendiffime Domine

fim, v

Dne. &c.

DT

;dhuc jf

N.N. Latores, vigdre Litterarum Difpen-

)

uini-

fationis, fuper impedimengo tertii confang

tatis

Wi

DE LEGIBUS.

315

N

Q

/]

1l

[

tatis ( aut affinitatis ) gradus, quo fünt conjun-

&i, à Sede Apoftolica obtente fupreptitie, ob

Onmo

reticitam in Litteris impetrationis carnali copu-

mP[E*]!

la, inter eos prius fecuta, Matrimonium inter

i

fe publice in facie Ecclefie contraxerunt, & fuc-

ceffive confummarunt.

Cum autem ob dictam

(i

lf

carnalem copulam non expreffam, prafata di-

fpenfatio fit invalida, Matrimoniumque inter

D

eos celebratum nullum, nec ab invicem, fine

gravi fcandalo, lite, aut odio, qus& vero fimi-

liter inter eos oritura timentur, feparari neque-

IOtjn

T0000 n

ant, prefataque copula carnalis, inter eos ha-

bita fit occulta, ad pedes fuz Sanlitatis provo-

Al j

Í

Vi

0

D

luti, plurimum de peccato füo dolentes, pro

fuze confcientise quiete, & ad evitanda fcanda-

DN

i

la, humillime pro remedio fupplicant.

Digna-

bitur fua Eminentia refcribere N. ad Civitatem

TR

NN. charactere Latino.

t Ond

Quam D EUS &c. &c.

ut fupra.

1]

Formula. Difpenfationis betende pro iis , qui bra-

n dy

cedente adulterio & fide data , bic € nunc

Mp

Matrimonium contrabere defi-

N

Y

derant ;

Eminentiffiime &c. &c.

mþï

N. N. Vir & Mulier, Latores prefen-

tium, vivente adhuc alia Latoris conjuge ( vel

mb l

fi ambo erant conjugati, dicatur: viventibus

adhuc precedentibus Latorum, Marito & con-

« |

juge) fe carnaliter cognoverunt, fibique fidem

invicem dederunt, de Matrimonio inter fe con-

j

tra-

316

TRACTATUS

trahendo, fi Latoris Uxor ( velLatorum Uxor

yieei

& Maritus) premoreretur, qua modo premor-

n

gnti

tua (aut quibus modo premortuis ) neutro ta-

[j

dio.

men Latorum in ejus (vel eorum alicujus) mor-

tem machinante , Matrimonium inter íe con-

( &U

trahere defiderant.

Cum autem impedimentum

ex premiflis proveniens fit occultum, & nifi Ma-

K

trimonium contrahatur inter Latores, pericu-

li prop

lum immineat fcandalorum, aut in peccato per-

p u

feverantia ; ideo ad hec evitanda, & pro con-

Con at

fcientie fuz quiete, fupplicant humillime à prz-

TM

miffis, de quibus plurimum dolent, per Sedem

bitutqu

Apoftolicam abfolvi, fecumque defuper difpen-

tínentie,

fari.

Dignabitur Eminentia Veftra, &c. ut

W &t

fupra.

fj n

Animadverfio 2.

n ày

dlpenin

um in Ture petendi debitum conjugale, alio-

quin v. g. ob Votum fimplex caftitatis, vel

Paj

inceftum cum confanguinea uxoris, in primo

j ])

vel fecundo gradu tantum commiffum, deper-

dito difpenfare poffint Ordinarii locorum, &

;

il G

luri d

omnes ad id privilegium habentes, neceffarium

hic non eft quidem, formulam texere recurren-

lii

di Romam ad S. Penitentiariam ; fi quis tamen

MT

illuc recurrere vellet, in hunc modum poffet:

DI

Eminentiffime & Reverendiffime Domine

Il a

Dne. &c.

AN.N. Emifit votum fimplex Caftitatis , fu-

ltis

pra quod uxorem, ad prafeps viventem duxit

& füucceffive confümmavit,

Cum autem de fuze

N' INI

Promiffionis transgreflione plurimum doleat, &

ob

üeran'o, |

DE LEGIBUS.

317

lth(m j

ob periculum incontinentie, debitum conjuga-

NI

lJ

lelicite exigere poffe defideret ; ideo pro fuz

confcientie quiete, bumillime füpplicat pro re-

1dlty

medio.

W

!

Dignabitur Eminentia fua refpondere

N. &c. ut füpra.

Quam D EUS. &c.

Tpe

Vel Sic :

nm],

[

l

N. N. Vefana libidine du&us, Sororem

Ag

!

Dj

fue proprie Uxoris carnaliter cognovit; pro-

pter quod jus amifit petendi debitum conjugale.

t3t.

) ( n

Cum autem dictus N.IN. de tam enormi l

ibidinis

Il

J

sb

exceffu, qui occultus eft, plurimum doleat, de-

'[, P D

bitumque conjugale, ob periculum fue incon-

l')'UþH di]þfg—

!

tinentiz, exigere licite poffe defideret, omnem-

4

que recidive& occafionem abftulerit; ideo pro

fuz confcientie quiete, humillime fupplicat per

Sedem Apoftolicam abfolvi, fecumque defuper

difpenfari.

ii

tlds

Petitio füper abfolutione , Occulti percu[Joris Cle-

ni p

Vici.

Dicitur autem : Occulti; quia in cafibus

[in,

a,

publicis &? manifefHis , vel faltem ad forum Or-

dinariü dedu&£his , aut. facile deducendis , Confd-

fir

RUT

Jarii fe immifcere nec debent. nec qpo[Junt ;. fFoe. in

g

boc , ffoe in alüs buic famlibus caftbus. — Si pro-

V

|

inde cafus ifTe prorjus occultus , nec facile ad fo-

rum externum deducendus. fit, boc fere mo-

n

do recurri pote[l.

Eminentiffime & Reverendiffime Domine

T Cafïïuï

Domine.

rireme

]au

N. N. Lator preíentium, aufu prorfus te-

merario, manus violentas in quendam Cieri-

d

cum

318

TRACTATUS

fis?

cum injecit, fine quidem i'anguinis effufione,

gt

aut replicatis ictibus, ob quod tamen di&tus La-

g

tor excommunicationem incurrit.

Cum autem

de premiffis (quz occulta funt, ac ad forum

qiis i

( i or

Ordinarii minime dedu&ta fuerunt, aut deducen-

tur) plurimum doleat , fatisfadtionemque o-

i, &

finona,

mnem jam debite praítiterit.

Ideo ad pedes

fue SanGitatis pronus provolutus , humillime

sine f

frajtt

fupplicat abfolvi.

Refponfum dignabitur Emi-

nentia Veftra mittere N. &c. ut fuüpra.

huj

Ceterum cum innumeri poflint emergere ca-

a pr

fus, innumere quoque apponi poffent fupplica-

rj p

tionum forme. — Aft brevitatis gratia folum fu-

fimis o

iit J

pra di&z appofitz funt, non quafi ex omnibus

numeris fuis efTent femper abíolute, aut melio-

t yre

ie d

ri non poffint apponi modo, fed (olum ut pro

aliquali idza deferviant.

Hoc tamen adhuc pro

quay,

formulis abfolutionum apnnotare placuit: quod

o

fi penitens, ex elargita gratia S. Peenitentiariz,

Qu

abfolvi debeat ab aliqua excommunicatione, fu-

VOCRCUE

Is

fpenfione &c.

Delegatus abfolvens dicere de-

h

beat: Erote ab/olvo à vinculo excomtunicationis, &c.

A

Ef

4 ()

LU

quam incurrifli &c. propter banc caufam IN. ( fit

padpi

excommunicatus , addatur ) &2 reflituo "Te Sacra-

fiim.

mentis Ecclefie , &9 communioni fidelium : (fi vero

fs

fit fufpenfus ) executioni tuorum Ordinum , vel Off-

inijs

ciorum , wvel Beneficiorum : In nomine Patris, &

a mf

Filii, & Spiritus Sandi, Amen.

p d

PT

S. XVS

Tf g

bï

De fuprema. .Lege Charitatis.

REcp

ZRITUR I.

In quo confiftat lex chari-

Ti

M

Q*

tatis ?

RE-

DE LE GIBUïS.

919

mis E[k,l:

I

REsPONDEO.

Lex charitatis confiftit in

Ti d

!

ordine incommutabili rationis , quo jubentur emolumenta

! CU'J

divine glorie bumanis commodis , ég' bona majora -

L

:

noribus in omni concur(ía praferri.

SENSUS EST,

A

ut in omni cafu, quo emolumenta divinz glo-

i

|

rie, & commoda humana, feu bona majora &

1 d

minora, fimul ftare nequeunt, emolumenta di-

» li

vine glorie pre commodis humanis, & bona

jny

Ratio

n

majora pre bonis minoribus eligantur,

hujus legis petitur ex natura charitatis, cujus

QT

a&us proprius eft, ut emolumenta divipa glo-

hii

ri& propriis commodis preferat, ubi id rectif-

i fl

fimus ordo & lex divinz amicitiz poftulat, pro-

T (00jUs

utin Zratt. de Charitate oftenfum eft. Hanc au-

[

p

T

tem pralationem unius pre alio ex lege amici-

U W

y

tiz diving poftulari, ubi ambo fimul ftare ne-

u

queunt, ratio & natura bonorum petit , prout

aEþ

As d

ibi ex D. Thoma oftenfum eft.

nte rl

QUJRITUR 2.

Quare hzc lex charitatis

(

Vocatur /uprema lex ?

!

N

dlin

REsPONDEO.

Quia lex ifta charitatis eft

Z

regula omnium legum dubiarum , & ultimum

j

?

principium confcientie in omnibus controver-

TY.

fiis circa matariam legum. — Patebit enim ex di-

n:(i

cendis; quod omnes quzftiones Morales, que

[

infinitis opinionibus difciffe in hunc usque di-

ilmm

IN

(:

em manferunt indeterminate, tandem per le-

gem charitatis determinari, folvi, ac finiri pof-

fint & debeant.

QUXRITUR 3.

Quot & quales fint prima-

riz obligationes ex lege charitatis ?

,Mj.;l |

REsPONDEO.

Obligationes primarie per

legem charitatis funt fequentes. 1. itentur om-

f lexv:'u

nia,

TRACTATUS

320

j

1,']131

nia, que graviter difplicent Deo.

2. litentur PER

T præ

sE omnia, que inferunt grave detrimentum divine glo-

u

il

vie, etfi illa damnificatio fiat. fine peccato formali , ve-

[

jque

late ad aliam legem à cbaritate diftintkam [pettato.

3.

2«

litentur PER sE omnia, qua inferunt grave detri-

qua t

mentum bono Ecclefie , etfi illa damnificatio fequatur

sipreth

fine peccato formali , relate ad aliam legem à cbaritate

Privawm

diftin&am fpettato.

4. Fitentur PER sE omnia, qu&

wv

inferunt grave malum bomini, pertinenti ad Deum ,

fis Duna

etfi illa damnificatio fequatur fine peccato formali, rela-

pius |

1e ad aliam legem à cbaritate diflinttam fpetlato. .5 . Vi-

(v

lentur PER SE omnia pericula propingua inferendi

tato; j

grave detrimentum divine glorie , bono Ecclefie , aut

Á

botini , etfi boc periculum fequatur fine peccato formali,

f faien

velate ad aliam legem à cbaritate diflintam [pectato.

nisveL d

6.IN coNCURSU PER sE preferatur bonum ima-

dum, «

jus minori, commune prioato, bonum fuperioris bono

tüc lum

inferioris.

Dxr, /fine peccato formali relate ad aliam

legem fpettato.

Hoc eft, et& a&dio vel omiffio

h:

concal

non foret contra aliam legem v. g. juftitize, tem-

r

perantie , caftitatis, &c.

DixiETIAM fer fe,

tt (Oleng

hoc eft, nifi actio foret tantz arduitatis, ut

füt jmm.

eam non cenfeatur imponere amicus amico in

Águntur

tali cafu vel materia.

He funt primarie obli-

gationes charitatis, in ejus natura fundatx». Cum

tttor,

1

'

tyr por

enim charitas fit amor amicitie ad Deum ; &

titum m

amor amicitiz habeat omnia communia cum ami-

iore

co fervato ordine charitatis, fic ut principio

telni

bonorum communium plus debeatur, quam

Ht

fübjecto receptivo bonorum communium, ma-

nifefte fequitur, quod in illa focietate amicabili

Trtci

"Ht

inter Deum & hominem homo teneatur plus tri-

buereDeo, tanquam principio bonorum, quam

üine !

1bi,

D ts

DE LEGIBUS.

321

l VW:-J

fibi, ubi alterutri aliquid detrahendum eft. Se.

quitur preterea, quod homo teneatur przferre

|

"af

majora bona Dei minoribus bonis propriis ; &

ln fj

|

confequenter , cum bona, que pertinent ad De-

|

Tl gr;l

um cum quadam extenfione ad plures homines,

& cum extenfione ad gloriam fuam extenfive

Mf

/egemm

majorem, fint majora bona Dei, quam bonum

a

privatum unius hominis, confequitur, bona

ZTH

univerfalis Ecclefie, & bona communia gene-

l fwmg/j) l

ris humani, Reipublice, familie, ac ftatus,

privatis bonis anteponenda effe.

fs ;

hu if

QuERITUR4. Quid vult dicere illa limi-

tatio ; per fe.

RrsPoNDEO. Senfushujus limitationis eft ;

j

fic faciendum effe, nifi urgeat lex altioris ordi-

n

t2 W

nis vel ftri&tioris obligationis ad aliquid facien-

idniri

dum, ex quo detrimentum diving gloriz fequi-

tur folum per accidens, hoc eft,. contra intentio-

TT

p od

nem operantis.

Sic enim ex bello jufto, ex

conceffione lupanarium in magnis urbibus mix-

li

WTl

y

tarum nationum à gubernio independentium,

API

ex tolerantia inolitarum confuetudinum prava-

at

rum immedicabilium in Clero & populo, &c.

U

fequuntur haud dubie ingentia detrimenta divi-

f t

ne gloriz, fed lex altioris ordinis tuendi bona

g.l

& jura populi adverfus iniquas aggrefliones ho-

uber

minum malorum, przcavendi majora mala ex

mX

fedu&ione- puellarum ftantium füb gubernio,

u

impediendi majora mala ex turbatione & oppo-

j ?

fitione nationum, vel communitatum , aliquan-

nnut!

do przcipit aliquid faciendum vel omittendum,

us

ex quo contra intentionem fequuntur illa detrimen-

d

ta divinz gloriz, aliis mediis inimpedibilia.

D. zhmort "Tra&t. de Legibus.

Qvuz-

bonorumä

TRACTATUS

322

qonig

QUJERITUR 5.

Quid vult dicere illa limi.

tatio ; in concurfu ?

QU Js,

RzsPoNDEo. Senfus illius limitationis eft ;

c;'equen

fic faciendum effe ; quando bonum majus & mi-

ág,

us . commune €9 privatum , bonum Superioris & 9tn-

Sic enim in fervis

; 9l

ferioris fimul ftare nequeunt.

m

Dei fimul ftant moderata refectio ac recreatio

irdo

virium cum labore fervido ac diuturno promo-

f Dodo

vendi gloriam Dei ; confervatio bonorum mo-

derata in confervationem familie '& ftatus cum

du

lsf

promotione divine glorie, fublevatione pau-

perum, coopera ad bonum Ecclefie & Reipu-

vqi ii

Iien s

blice per rectam educationem filiorum & fubdi-

do.nota

torum, &c. ita ut jactatio feu perditio boni pri-

d diit

vati fimultanea, nonnunquam potius fucceflfive

AtimatUn.

cederet in detrimentum divine gloris, Eccle-

fie, vel Reipublice.

Idem dicendum, ubi /ex

cureln

rationt

generalis fic fe privandi commodis propriis, aut

preferendi commoda Dei, & Ecclefie, mani-

d em

& eln

f*&fle cederet in majus prejudicium feu detrimen-

tum divinz glorie, Ecclefie, vel Reipublica.

Tum val

QUIZRITUR 6.

mtation

Quomodo he obligatio-

nes charitatis poffunt influere in cafuüs parti-

t8, 0f

culares ?

m f

RESPOÓNDEO.

Id patebitab exemplis. Sic

yonotir

I. Si princeps ob honorem lefum, vel ob

tf

violata.jura fpe&ato folo titulo juftiti& poffet

$, o

vicino inferre juftum bellum, fi tamen fua jura

t dy

vindicare nequeat fine confeederatione cum ha-

TOR

reticis vel Turcis fub pa&ionibus prajudiciofis

LURU

religioni catholice ; vel fi prevideat, per co-

D

pias auxiliares talium hereticorum inferenda

d l, legq

graviffima damna Ecclefiz, charitas erga Deum

Wl

illum

DE LEGIBUS.

323

dlcewj

illum obligabit ad cedendum potius aliquid fuis

Iti

juribus, fi ceffio fieri poffit fine prejudicio &

Ug

confequentia in futurum vergentein malum Ec-

h

Supm

E

"I

clefie, aut detrimentum divinz gloris.

Uf

2. Si Magiítratus fpe&ato folo titulo boni

)C

communis , aut fpe&tata fola juftitia legali & ob-

IUIHO,

ligatione ftatus, declarata à confüetudine & fen-

ODOfQY

fu Do&orum multorum, poffet tolerare varios

M

abufus & pravas confuetudines, non eradicabi-

lesfine querelis, inimicitiis, & damno tempo-

uT

l: &jo;.

rali particularium vel Reipublice , tenentur ta-

ff

men eos abufus & confuetudines tollere, quan-

i

do notabiliter majus detrimentum exinde pati-

Ml

tur divina gloria, honeftas Religionis, & falus

animarum.

it, ld

Itaque in tali cafu tenentur revo-

n i

care fan&tiffimas leges confuetudine contraria ir-

Yoyisy t

rationabili abolitas, easque urgere ad procuran-

t m

da emolumenta divine gloriz; tenentur etiam

d

ex eadem lege charitatis erga Deum tollere lu-

ii

xum veftium, abolere choreas no&turnas, com-

lt d

potationes in feram no&tem cauponarias publi-

cas, evagationes promiícui fexus tempore no-

1 i gt

&urno, receptationes meretricum clancularias,

o

promotiones inexpertorum & minus habilium

ad officia, &c.. lidem Magiftratus exemplo, ver-

wlin, v

bo, & opere poffent impedire ingentia detri-

ylit;

menta divine glorie, & Ecclefie, fi prefcin-

m

l

dendo recreationes fuperfluas fe totos applica-

at

rent ad cogitanda & tractanda ea; que funt fui

um

|

muneris, fi frequentarent confilia, luftrarent

Til

a&a, legerent libros füo officio congruos, con-

n i

verfarentur cum viris probis ac dotis.

jsd

»

X 2

30 Ma'

324.

TRACTATUS

3. Manifeftum eft nonnunquam, ex tepore

u rat

du

& profano more, & relaxatione Canonum, in

Clero & religiofis ordinibus nafci ingentia detri-

Ó alio

ím h

menta divinz gloriz.

Languent enim concio-

Agitits

nes, Catechefes, vifitationes infirmorum, pen-

fum Canonicum, facrificium Miffee, ac tota vi-

dariat:

vafticut

ta, ubideeft fpiritus, & fervor, & animarum

ibus. At

g g

puritas, & exemplaris honeftas in mor

pen d

vero charitas Dei animat hec omnia.

Hac bo-

Hec de

nas leges amat, quzrit, & invenit.

J

bonis exemplisaliorum Epifcopatuum, ordinum,

Marsi

vel Monafteriorum gaudet, e&mulatur, & cir-

figim

cumfpicit.

Hzc confulentibus bona confentit,

jp Jiberi

collaborat pro Dei gloria conantibus , & fua-

tyr occa

met commoda, faftum, libertatem , & autocra-

hm p

tiam facrificat pro emolumento diving glorie &

p

Ecclefiz.

ln

4. Facile agnofcere poffent Parochi, innu-

v d

mera committi peccata in fuis ovibus, fi non

ejenpl

continuo excitetur memoria & affectus ad divi-

& p

na in parochianis per fervidas conciones oGi-

tent De

duanas & catechefes, per devotiones publicas

qutos (

v.g. confraternitates , ufum frequentem confef-

E

fionis & communionis, &c.

Agnofcere etiam

offent multas infidias demonum & peccata im-

ttordi

hr

pediri poffe , fi diligenter vifitarent infirmos, fi

redditus Ecclefiafticos impenderent in caufas

(f m

'oji

pias, fi honefta parfimonia fuccurrerent egepis ;

fi vitarent converfationes non edificatorias, &

EU

lts f

vanitates ac recreationes fuperfluas; fi promo-

veretur Ecclefiarum decor, fi erigerentur Scho-

Üften

Sed

kgea Qu

]s & conducerentur Ludimagiftri, &c.

quia cenfent , ad h&c non dari obligationem

RUR

tam

DELEGIBU

325

"m

ü[m»,

tam ar&am füb peccato mortali fpe&ato pre-

cife jure füi muneris, dimenfo per confuetudi-

lhgec "

emt,

nem aliorum parochorum fimilium; vel per

fenfum laxiorum Do&orum , &'lex fuprema

It |

charitatis ipfis fatis perfpeéta non eft, eo quod

æ; Li

charitati folum actum internum, nullum, vero

a

defici-

pra&icum huic legi proprium tribuant

f

ente genuina charitate etiam deficiunt emolu-

"-

menta divinz glorie & Ecclefiz.

m

It Ordi

5. Idem contingit circa Patresfamilias ,

&

Matresfamilias.

ity, t

Facile enim agnofcere poiï'ent,

IU

fequi magna detrimenta divine glorie ex eo, fi

! L

in liberis, famulis, & ancillis non præfcmdan-

tur occafiones variorum peccatorum, v. g. no-

at

ii

&urna promifcui fexus conventicula; fi non

mittantur ad conciones & catechefes vel devo-

V

tiones publicas; fi non inftituantur devotiones

vel le&iones piz domefticz; fi non preeant

ib üj

j ad

exemplo ad frequentem ufum facramentorum

& publica pietatis exercitia.

At vero fi ama-

r t

rent Deum vero amore, haud dubie femper

T

apertos circumferrent mentis oculos ad ampli-

TU

andam in fuis fubditis Dei gloriam, & honefta-

fte t

tem religionis coram exteris; eaque emolumen-

WQ n

ta divinz glorie& preferrent commodis vel lu-

qin

|

|

cris propriis, quantum permittunt jura focialia

u a

eonjugii & obligationes ftatus, & honeftas gu-

Vr

bernationis familiaris , quas Deus vult przferri

nl

Pa

lucris fuz? glori& , aut per accidens occafionatis

j

detrimentis propriis , utpote juftitie generalis

!l

geren

lege, quzlex licet non fit altioris, eit tamen

jri,

amplioris ordinis, anticipató debitas.

D.

j d

W

X 3

j

Qvz-

TRACTATUS

326

QUZRITUR 7.

Quomodo oftenditur , Le-

gem charitatis effe Regulam dire&tivam confci-

gtl

entiz in omnibus controverfiis moralibus circa

j A

icini

obligationes legum ?

RESPONDEO.

Id hoc modo oftenditur.

aierid.

Omnes controverfie morales confiftunt tantum

pgwüatem

in eo, utrum Legislator divinus, Ecclefiafticus,

u a

niatnt

vel civilis pro bono communi divinz gloriz,

Ecclefie , vel Reipublice obliget fub indigna-

(i mote

tione levi vel gravi, & ubi obligat ad actum ex

ü gravit

fuo genere fub indignatione gravi, utrum in in-

,l

dividuo materia legis fit gravis, vellevis.

Sed

Jercic

has omnes controverfias regulat lex charitatis.

dirite,

Ergo min. prob.

]n omni ejusmodi controver-

fe al

fia ftante ftri&to dubio de obligatione legis di-

wirid

re&te particularis, & confequenter ftante liber-

Vg

tate con(cientie à peccato formali relate ad le-

i

gem directam particularem vel eft grave pericu.

moiit

lum, ex transgreflione materiali legis inferendi

i

grave detrimentum bono communi divinz glo-

RUT

rie, Ecclefie, vel Reipublice ; aut non eft ta-

frare

ltl

le grave periculum ? Si non eft tale periculum,

in dubio ftri&e tali circa legem directam datur

yit f

libertas confcientie per dictamen concomitans

lii

moraliter certum de non exiftentia legis, prout

dinten

in Traé&tatu de Confcientia oftenfum eft. Si vero

i

datur grave periculum, ex transgreffione tmrate-

ln

'

riali legis dubiz orituri gravis detrimenti contra

jutimy

bonum commune divine glorie, Ecclefiz, vel

Q

Reipublice , eo ipfo ad pofitionem vel omiffio-

lg

nem talis actus fer fe obligat lex charitatis.

torum,

]

Drixz fer fe ; hoc eft, nifi nimia fit ardui-

ii

[m

atur

tag operis, ita ut eam in fimili non cenfe

exi-

"n

DE LEGIBUS.

827

Qüeuw

j]

exigere amicus Deus ab amico homine.

efhvag

Wi

Reg

lUt

exemplis declaratur.

1. In Controverfia, an detur parvitas ma»

) [

teriz in Simonia, DraNwaA in Tra&. de parvitate

materie. Refol. 2. refpondet; probabile e[Je, dari

llhy

Lr

parvitatem materie in Simonia, v. g. vendendo gut-

tam aque benedi&te , nec propterea incurri excommu-

hvmæ*

j

li

nicationem. .Quis autem non videt, ex ejusmo-

di more, & transgreffione materiali frequenta-

Laf

ubl

ta graviter lzdi honeftatem religionis Chriftia-

ne, & honeftatem Ecclefie coram Ethnicis &

i

J

hereticis; adeoque grave przjudicium irrogari

tt d

divinz glorie & Ecclefie. Quod fi quis nega-

lg.

re audeat; in tali cafu ex transgreffione folum

du

maieriali graviter ledi honeftatem religionis &

bnrelr

Ecclefie, negari tamen non poteft in confcien-

Val

tia, ex prohibitione folum levi venditionis ejus-

t pdi

modi recularum Simoniace, jure divino oriri

il

propinguum periculum conflandi gravem igno-

tiüne

miniam Religioni Chriftiane, adeoque inferendi

a d

grave detrimentum divine glorie, & honeftati

j yrialt

Ecclefiz. . Itaque cum fer fe divina gloria non

n d

poflit fine peccato mortali exponi gravi pericu-

qtont

lo magnidetrimenti feu przjudicii, non poteritil-

"

lafententiaDianz pra&icari fine peccato mortali.

tht

y. d

2. DrANA ibidem Refol. 2. dicit; Probabi-

lem & tutam fententiam effe in praxi, quod in

g

|

if

juramento promifforio detur parvitas materisz.

Quis autem non videat, quodex transgreflioni-

,b

um

bus materialibus frequentatis ejusmodi juramen-

l

torum, imo ex ipfa generali licentia fine gravi

du

nini

indignatione transgrediendi talia juramentana-

fcatur grave detrimentum vel faltem grave pe-

j 00l tc

ricu-

4

TRACTATUS

328

DO f

riculum magni detrimenti quoad gloriam divi-

nam & honeftatem Ecclefiz feu Religionis Ca-

«j

qderim

tholice ? Itaque illa fententia authorum in pra-

xi non poteft practicari fine peccato mortali.

irelt

q ol

Aliud dicendum eft in voto, ubi modus pro-

miffionis & obligationis determinatur à homine.

ridlem

3. IpEM DraNa l.c. Refol. 6. refert alio-

autio f

rum fententias, qui ad hoc, ut quis peccet mor-

QQUS,.

taliter laborando, ferviliter in die fefto, tertiam

tas d)

'Transmit-

audix

aut quartam diei partem requirunt.

tamus ; refpiciendo ad probabilitatem hujus fen-

eue

tentiz & legem dire&tam fic laborantes excufari

p

à peccato formali relate ad legem dire&am Ec-

li,

clefiz.

Quis autem non videat, etiam per fre-

putant

quentes ejusmodi transgreffiones materiales &

jjuii,

licentiam generalem fic laborandi fine peccato

gait

morctali facile induci confuetudinem generalem,

m

ficque graviter prejudicari finibus ac honeftati

fl

ho

[

Ecclefiz, que juventuti, ancillis, famulis, &

omnibus vult providere occafionem fepius &

Toort

liberius vacandi Deo ac fe recolligendiad Deum

J

per exercitia pietatis, le&ionem ac auditionem

T05l

verbidivini? Aliud dicendum, quando cum lege

yfong

Ecclefiaftica concurrit lex naturalis mifericordise

bvid

ov

vel pietatis erga pauperes, miferos , bonum publi-

n dl

cum, reverentiam debitam principibus, &c.

tf

NGG

4. Inzw DrANA l. c. Refol. 11. afferit ; à

f t

Do&oribus probabiliter doceri, duas uncias ef-

Ít aoj

fe parvitatem materie in comeftione extra re-

rf

fe&ionis & collationis tempora. Atvero, qui

n

plus indulgent, an certi funt vel prudenter ef-

N s

fe poffunt, nullum ex illa laxiori indulgentia

ädl at

nafci periculum gravis prejudicii ac detrimenti

titi

contra

DE LEGIBUS.

329

fig;

contra finem & honeftatem Ecclefie quoad le-

ii

gem jejunii.

Efto enim, quod nontamen con-

Ithümï,';ï

cefferim , nullum intervenire peccatum forma-

m

le relate ad legem dire&tam jejunii, hoc tamen

l ny

lrl

non obftante etiam per transgreflfionem mate-

rialem tollitur vel notabiliter minuitur mortift-

]

Á d

catio feu debilitatio carnis, fatisfactio pro pec-

$ Dett

catis, placatio ir& divine in populum, fobrie-

4

tas animz ad ferenius vacandum cogitandis &

. T

audiendis divinis, &c. quorum omnium finium

t

complexum ab Ecclefia intentum conciliat ma-

Tv

gnam honeftatem & fan&titatem religioni catho-

dl

lica.

Itaque dum tales probabilifte fe eximi

itjefe

C

putant à peccato formali contra legem directam

jejunii, peccant tamen contra legem charitatis

ij

|

graviter, exponendo fe periculo gravi, caufan-

g

di magnum detrimentum ac prejudicium hone-

od

ftati Ecclefiz per illas transgreffiones materiales,

ls

hoc eft, conftituentes folum materíale peccati

a i

l

DL

mortalis relate ad legem dire&tam jejunii.

ld D

5. InzM DraNa l. c. Refol. 13. docet, dari

pdite

probabiliter parvitatem materie in acceptione

ia

perfonarum quoad conferenda beneficia, quan-

nirtr

do videlicet munus conferendum minus digno

uI

non eft magni momenti, vel quando munus

j

conferendum eft quidem magni momenti, ita

1 df

tamen ut exceffus magis digni pre minus digno

fit modicus.

du

Supponamus, quod tamen non

conceflerim , probabilitatem hujus fententie

(

h

ex ea operantem excufíare à peccato formali

relate ad legem divinam Simoniz circa bene-

|pri

y il

ficia curata, vel Ecclefiafticam circa beneficia fim-

plicia.

Videamus tamen, an ex illa licentia fic

ju dw';-,

X5

ope

TRACTATUS

835

lr

operandi fine peccato mortali Simonie nullum

ii d

oriatur grave periculum gravis detrimenti vel

]ANA

prejudicii erga divinam gloriam vel honeftatem

j

Ecclefie ? Profe&o manifeftum eft, exceoecatis

fitem 1

pecunia vel alio munere oculis internis facilli-

fhun ütv

me illa beneficia vel officia, que indifferenti

l litt

animo apparebunt magna, apparitura parva,

mortali

necadeo magna; & candidati, qui fpe&tati ani-

mo indifferenti aliis apparebunt tanquam nota-

Tedele

fdten (

biliter magis digni, illis munere excoecatis ap-

parituri funt tanquam in exceffu precife modico

Vrina

i

digni, prefertim cum ejusmodi profani homines

non foleant agnoicere omnes obligationes veri

y tUj

y l

Clerici aut parochi, relate ad quas metienda

eft vera dignitas vel indignitas Candidatorum.

,ntel

ynier

Itaque ex illa Simonia folum venialiter pecca-

N

minofa, licet abfit peccatum formale mortale

in oppofita fententia, reipfa tamen fequuntur

o

y,

ingentia detrimenta divinz glorie , Ecclefiz,

& falutis animarum.

, Dal

ypitt

Eodem ergo modo in omnibus controver-

fiis moralibus, ubi refpiciendo ad legem dire-

JX j

&am videtur effe dubia illius obligatio, ad fu-

y lm )

premam legem charitatis refpiciendum eft,

Qd

utrum ex transgreflionibus materialibus fre-

ytqu

»Non (

quentatis, vel ex relaxatione obligationis gra-

vis in levem nullum fequatur grave przjudi-

» D]

cium, vel faltem gravis prejudicii periculum

»Dnp

diving. glorie, Ecclefie, vel Reipublicz, ut

nfl dit

yQi t

apparente tali periculo fervetur ordo charita-

tis, que divina bumanis , majora minoribus,

D) illud (

communia privatis, & bona Superiorum bonis

»fet. ]

vll I

Inferiorug preponit.

Plura

DE LEGIBUS.

331

m

Plura fibimetipfi exempla quisque formari

w

poterit in fequentibus exemplis, in quibus

Mi

j

DiANaA vel alii authores agnofcunt folum pec-

lj

Ti

cata venialia ex parvitate materie ; cum tamen

faltem in multis horum exemplorum manife-

Yi 3

ftum fit, per transgre[frones iteratas materiales , aut

1f

per Jicentiam generalem fic operandi fine peccato

]

A

A

mortali inferri grave detrimentum divins glorie,

Ecclefie honeftati, aut faluti Reipublice, aut

lcs

1l

faltem. caufari probabile periculum talis gravis de-

od

trimenti. Cafüs àDrANA l.c.relati funt fequen-

Wi

i

|

tes.

» Refol. 14. Refpondeo negationem debiti

J

. conjugalis effe ex genere fuo peccatum mor-

Md

55:tale;

Dixr, ex genere fuo; quia aliquando

MOCUT,

» poteft effe veniale, videlicet ex parvitate

qu

, materie, ut fi frequenter exigenti alter raro

mit)

» debitum negat, fi ceffet incontinentie, pol-

u

, lutionis, aut morbi periculum.

Sanchez do-

La

,Cet, non effe mortale, quando quater in

,menfe.petitur debitum, quinta vice id ne-

Df O

»gare. Et Refol. 15. Hurtadus docet, dilatio-

jifig

.nem penitentie gravis etiam ultra octavum

EW

,4diem non effe peccatum mortale, prefertim

n d

» quando res in pornitentiam injun&a effet val-

i ?

.de gravis, & non poffet commode impleri.

WO

(

.. Non definam tamen hic annotare, Antonium

, Fernandez S. T. docere, ponitentem infra an-

[ W

| g

, Dum poffe differre adimpletionem penitentiz,

, fi aliter Confeffarius ei non injunxerit. | Si

"

r

»» quis haberet poenitentiam audiendi Sacrum, fi

»» illud audiat poft Evangelium, adhuc fatisface-

hu

jOrt

»» Fet.

Idem dicendum de officio divino.

Nam

»» llla parvitas materiz, quam admittunt Do&o-

|

;Tes

TRACTATUS

332

ff

, res ad excufandam fra&ionem recitandi Horas

,, Canonicas, admittenda eft etiam quoad imple-

^iniCa

dhciu

»tionem penitentiz injun&te. Et hzc do&rina

g

» proportionaliter applicanda eft, fi imponere-

, tur penitentia recitandi officium B. Virginis,

»

þHIVlL

? ]'[]gfe :

, vel Defun&orum, vel feptem Pfalmos. Si.Con-

, feffarius imponat Rofarium, penitentem non

ii

, peccare mortaliter deficientibus aliquibus Ave

ii |

, Maria, faltem ex prefümpta voluntate Confef-

N

5» farii.

Refol. 19. Leflius ait: crediderim, pau-

,Lot

,. corum dierum interruptionem non impedire

,U

, continuationem Novitiatus. Hanc fententiam

,

, videtur docere etiam lNaldus, qui, cum dicat,

iv

, interrumpi novitiatum per exitum Novitii à

NI

;; Clauftro per tres aut quatuor dies fine licen-

Qu

,, tia Superioris, videtur docere, exitum unius

n

, vel duorum dierum non effe fufficientem ad

ynitr

,, hanc interruptionem inducendam. Suarezait:

yitün

,5 Si fit fermo de exitu animo redeundi, prefer-

V

»tim cum habitu, non credo interrumpi Novi-

ial

»» tiatum, etiamfi fit per aliqu

ot dies, nifi re co-

"o

Refol. ?o. Refpon-

» gnitaà Prelato dimittatur.

v QU

, deo, in patrimonio neceffario ad fumendos fa-

st

», €ros ordines dari parvitatem materiz, fi modi-

yülert

, cum deficiat ad honeftam fuftentationem. . Re-

ylitte

»fol.21. Avilaait; fi fidelis communicet cum

ao

,; excommunicato, peccatum ex parvitate mate-

at

, ri& erit veniale, ut fi audiret fimul cum excom-

D ftt

, municato non tolerato parvam partem Miffie,

stv

» V. g. usque ad Evangelium.

Conink idem do-

Yi

», Cet, fi communicatio effet exigua, ut quando

y Iei, q[]

,,excommunicatus tranfeundo per templum at-

I)Xi fECEp

, tentus ibi hereret, donec unus brevis Pfalmus

DN

,, reci-

DE LEGIBUS.

383

Ecïtanüg:

qu

W I

,Tecitaretur. Idem addit dicendum effe, com-

j

j

,municatione, qua aliqui fimulleguntaliquoties

9" l

, officium divinum privatim.

Refol. 22. An in

, ingreffu vel egreffu claufure Monialium detur

!m B' vlv

"N

. parvitas materiz, refpondeo affirmative. Nam

»ingreffus ad duos pedes, & ftatim regrediens,

J f

|

,non violaret claufuram. Graffius idem affir-

ii

», Inat.

Sanchez afferit, transgredientes claufu-

R

, ram modico ingreffu excufari à culpa mortali,

r

»fi uno tantum pede fint ingreffi.

Mp

Refol. 23. An

,,;in obligatione celebrandi (ad intentionem fun-

DT

» datoris) detur parvitas materiz, videtur affir-

jj

, mative refpondendum ex do&trinaNaldi. Re-

"Mi

[rt lo

»» J0l. 26. In recitatione Horarum dari parvitatem

. materiz, refpondent communiter Dotores.

Xun u

du d

; In mutatione Officii pro officio dari parvitatem

, IDateriz, ut fi femel & iterum quis diceret of-

Dd

»» ficium de Sané&o, quando dicendum eft de fe-

li ytt

» ria, cenfet Baldellus; Sed ego femper puto in

ngj Vi

»» tali cafü non adeffe peccatum mortale, nifi di-

y Dret

» catur officium refurre&ionis. Arragonius do-

J

l

iti

»» Cet, quod fi aliquis femel vel bis in anno relin-

»» Queret recitationem officii,non peccaret mor-

erä-æï(moj

», taliter ratione parvitatis materiz, fed commu-

Qw 4

» hiterrejicitur, quidquideifaveatS o -ro & quo-

QT

» ad choriftas profeffos'Thomasà]Jefu. Qui tri-

g

» bus aut quatuor diebus ultratempus in Conci-

jlcu

» lio permiffum choro non intereft, non peccat,

p

, nifi venialiter.

Hinc non eft audiendus Sua-

win^

, Iez, quiexcufatfolum à mortali abfentiam unius

» diei, quia oppofitum fere communiter in pra-

ii

P

»Xireceptumeft. — Refil. »7. Aninmendacio fa-

,»; &oinconfeffione veljudicio detur parvitas ma-

brevistiï

», terig

TRACTATUS

334

uedt

,, teriz, negativam fententiam docet Cajetanüs;

I^

;h

» fedcontrariam fententiam füftinendam effe pu-

p

Ü

]

, to:

Dicendum eft igitur, mendacium non ef-

[ etid

(

; fe mortale, fi materia fit levis, v. g. peccatum

m

, veniale in confeffione.

Refol. 30. Si in Simo-

jl

,, nia fecundum probabilem Doctorum opinio-

Qu

yundut

,,nem datur parvitas materic, cur non erit dan-

J

,,dain ufura? RefW.31:. An in confcientia er-

)

fifl

D)

t

«

, tonea detur parvitas materie? Aflfirmative re-

»1pondeo cum Azorio, qui ait: Quzritur, an

)

Fu

l

)) lH ie

n

», fit lethale an veniale peccatum pro varietate

ls

, materie gravis vellevis, in qua confcientia er-

,,rat; poteft enim accidere ut confcientia exi-

ylitt

Bo

»» ftimet aliquid veniale peccatum, licet materia

, fit gravis, & aliquid exiftimare aliquid effe cri-

quíad

hj:æmte

,,men lethale, cum tamen res fit levis vel indif-

,ferens.. Sed difficultas eft, quando confcientia

s;

, erronea non diftinguit, an mortale fit, vel ve-

t

;

,

w

,niale? fedfolum confufe proponitur a&io ma-

)

L^

T

stl

,5 la, & tunc peccatum mortale ade(ífe docet uter-

»,que Sanchez.

Verum Perez, Salas, Valentia,

! hi T

villegle

, &alii afferunt, in tali cafu committi folum pec-

, catum veniale.

Utramque fententiam proba-

»go d

»bilem efTe puto.

Refol. 32. An in comeftione

vt

, carnium in die jejunii detur parvitas materiz.

n Rej

, Pro affirmativaadduxi Tannerum Sanchez. In-

vl vin

, fertur, comedentem tantillum carnis in Qua-

vt

, dragefima, excufari à mortali ob materiz par-

DO

, vitatem. . Et hoc quod dixi, (fic comeden-

iURT

» tem, quamvis id faceret ex herefi interna, non

Dd

, jincurrere excommunicationem latam contra

^ 9R t

, hereticos externos ) verum eft, licet fingulis

J,RI

T

T

l

, diebus Quadragefime eam carnis particulam

! eüdldm

,; com-

. DE LEGIBUS,

933

)tetüghl

» Comederet, & quamvis à principio Quadrage.

Uellditljï |

,fime haberet voluntatem expreffam, fingulis

» diebus Quadragefimz id efficiendi. Notandum

V.g h

» €ft etiam, eos qui inferviunt infirmis, poffe ali-

N

T

i tlf

» quid comedere in diejejunii, etiam in carnibus,

» quando viderint, id effe commodum ad exci-

"g

n

» tandum appetitum infirmorum, quia patiuntur

,» faftidium. Refol. 34. Quznam quantitas in für-

VWT

» to peccatum mortale conftituat, refpondeo vix

(

» poffe univerfaliter taxari. Solum in genere di-

d

» Ci poteft, quod requiratur quantitas notabilis.

OOA

"t

!

» Refül. 55. Anin furto Reliquiarum detur parvi-

M

]

», tas materie, affirmative refpondeo ; inqua re

t.t

», tamen non fola materia, fed dignitas & raritas

Idf

» penfandaeft. Reful.36. Anin voto detur par-

tlinl

» Vitas materiz, duplex eft fententia.

Prior di-

Y

,,ftinguit; Simateria parva eft partialis feu pars

FTT

»totius magni, v. g. falutatio Angelica totius.

jurdion

» Rofarii, eft veniale, fi omittat unam vel alte-

»,ram falutationem Angelicam. — At fi eft totalis

:Jedogetm;:»

t

», Inateria, erit femper mortale.

Ut fi quis vo-

fl

» Vit femel orationem Angelicam, & non recitat.

"

» Sed ego abfolute doceo , etfi materia parva fit

w

yandir

» totalis, transgreffionem voti effe venialem tan-

vin n

» tum. Aefol. 37. In voto vel juramento nor bi-

IU

», bendi vinum fatendum eft, non quamcunque

i

» Vini potati quantitatem effe mortalem, fed il-

»,lius parvitatem excufari à mortali.

hg )

|

Videtur

», Vero requiri ad mortale tantum vini potari,

(ié

dite?

» quantum in uno prandio fufficere poffet pro

»potu communiter utenibus temperate vino.

1h

»» Refol. 38. An in voto vel juramento non lu-

l, liC?Cïï

»; dendi detur parvitas materiz, fequenda eft opi-

n PJ

», nio

TRACTATUS

336

anchez.

Si vovens intenderit fe obligare

)

g fl

,,nio$

g

,,ad ab

ftinendum à ludo modice quantitatis ,

1'l

fTet a&us virtutis, perpendendum ef-

p

( &

25

qui alias e

j

55

fet ex obje&i quantitate, an transgreffio efTet

um

, morta

lis vel venialis, ut contingit in transgref-

,fione aliorum votorum vel juramentorum.

;,izmveni :

E i

, Quando autem non conftat de expreffa inten-

n

Qp

, tione

voventis veljurantis, ea ex ipfius fine

t

m

»» Perpe

ndenda eft. Si enim jurantis finis fuit,

lla dele&atione, quo peccata fua

ne;untitat

,(e privare i

ve

», puniret,

] tra&tandis divinis aptior fieret,

jl

difcernendum, an fra&tio fit mortalis,

uipr

,tunc ad

, vel ne,

quantitas ludi fpe&tanda eft ex duratio-

ia

recreationis.

Si enim modico tem-

NT

, ne hujus

, pore dur

et, recreatio modica eft, & ideo fola

ia

Si autem ludus tempore

ya

, erit venialis culpa.

2

, nulto dur

et, erit cu

lpa mortalis, etíi nulla pe-

st

, quia vovens ad folam volu-

yetm

, cunia exponatur

, ptatem ex ludo

.

capiendam attendit. Quod fi

ytme

urantis vel voventis fuit vitare jacturam

J

,, finis j

*

,, tempori

s, ut Deo & aliis negotiis vacaret, tunc

'yEU'-'E'iüi:

da eft quantitas temporis in ludis ex-

durre

, perpenden

» penti;

& quando mod

ico tempore luderetur,

sapuLo,

le effet periculum ; ita in ludo in-

u

, nec próbabi

,, Valefcendi,

ut diu protraheretur, credo, nec

yitm

em effe; ficut dicemus de ludo

Aftent

, culpam venial

» parve quantita

tis, quando finis fuit prodigali-

süntu

vitanda.

Quia ficut ibi prodiga-

,, tas pecunig

st

,»litas p

ecuniz eft finis, ita hic prodigalitas tem-

mn]

», poris,

nec prodigalitas temporis dicitur, quan-

DI

,, do modico tempore caufa re

creationis luditur.

p

tempore excedatur absque

,, Si aliquantulum in

ytmy

, predi&to periculo,

erit culpa venialis; fivero

! taü&,w

,,magna

!d

DE LEGIBUS.

337

s

Qu

, Inagna mora, erit culpz mortalis. Si finis fit,

[

H

», Jatturam pecunie vitare, tunc ex quantitate pecu-

, hiz ludo expofite, dijudicanda eft culpa ludi.

um

li

, Et in hoc cafu vera eft fententia, que dicit,

Vg

» ludum modiceg quantitatis non effe culpam et-

, iam venialem, nifi probabile periculum fit, in

d

» ludo ita incalefcendi, ut magna pecunia pro-

L5

», digatur. Etratio eft, quia in virtute talis actus

li j

» non includitur voluntas vitandi ludi in modi-

ht

t ln

» ca quantitate. Si autem magna (refpe&tive ad

»» facultates ludentis) pecunig quantitas expona-

Ti

, tur, erit peccatum mortale.

Si finis fit vitare

Ditüngi

»» difcordias cum domefticis, vel cum colludenti-

DL

L

., bus, aut blafpbemias aut perjuria, aut alia peccata

» ex ludo oriri folita, ex occafione horum pec-

T

», catorum ludenti dataex ludo perpendenda eft

a

», h&c quantitas (occafionis feu periculi) ad de-

um v

», cernendam ejus culpam.

Refol. 39. An in ver-

i, Qu

, bis form& facramentorum detur parvitas ma-

itt ;&ftu;rï

"

f

I

M

j

» terie , refpondeo, fi quis in forma Sacramenti

j

i

j

, Euchariftie particulam enim relinqueret, non

i

,incurreret culpam mortalem ; & idem dicen-

vl

,; dum puto, fi in forma facramenti peenitentiz &

a hi

Notandum

» baptifmi omittatur particula ego.

j !

» eft etiam , quod fi verba effentialia formz Sa-

ia

» cramentorum mutentur in alia, idem tamen fi-

Vg

!

» gnificatum retinentia, ex genere fuo non effe,

Non

gbf

"

» nifi peccatum veniale feclufo fcandalo.

yoipe

|

., definam hic apponere verba Sylvii, qui ait:

jl

», Qui ex induftria profert corrupte, aut mutat

at

»» Verba forme, peccat mortaliter , fi corruptio

»

N

i

!

gt

», Vel mutatio fit notabilis, etiamfi folum acciden-

», talis, venialiter, fi parva. lItaille. Unde ex his

i

X

,Wü

D. ZAmort Tratt. de Legibus.

,,*nO'

TRACTATUS

338

oD

)

, notetur, quam ridiculus fit

fcrupulus eorum,

N

g

nem verborum confecrationis non

400 l

» qui fi ad fi

V

» proferunt, M. valde deftinte, & illud, T. quod

D

jil d

, in verbo, ef?

, reperitur, putarent, fe non confe-

s uinà

, craff

e

,cum

hzec mutatio nullius fere momenti

(ida

»

?

l

5, fit.

Refol. 40. An in conjun&ione materice &

:

j

ajizd

,forme Sacra

mentorum detur parvitas materiz,

g

UE

, Videtur nega

tive refpondendum ex fententia

m

,; Do&or

um.

Sed ego puto non requiri ad ve-

iy

Sacramenti coexiftentiam materie &

ï

E-

, ritatem

M

Qu

, forme,

fed fufficere moralem conjunctionem,

iM

ff

d

um

FR

,» quod opti

me intelligi poteft, fi verba parum di-

m

,ftentàmateria. Refo.41. An in forme verbo-

Mu

,5 TU

m interruptione detur parvitas materiz ?

du

fpondeo, affirmative, licet, ut dicit Nugnus,

476

u

5 TT6V

erentia intervenire poffit alienis verbis in-

u

» terpolan

do verba forme. Refol.42. An in le-

brorum hereticorum detur parvitas

E

,, &ione li

n

? Negativam fententiam tenet Tole.

, materie

d contrariam fententiam tenendam ef-

nita

,; tUS.

Se

us hm

», feputo. Sanchez, Duardus & alii (Layman. l. 2.

ipro

$U

) extendunt hanc parvitatem materiz ad

H

ntegram paginam libri in folio impreffi.

mpe

, unami

[ ü fer

,, Refol. 43. Si quis per unum vel plures dies re-

ytriet

,, tineret librum prohibitum, non incurreret ex-

vopit

communicationem Bulle Cenz vel Indicis.

.;Docui, effe materiam parvam in au-

vt

, Refül. 44.

nähtülfl«

95

ditione Miffe,

fi audiatur Miffa poftEvangelium

di&um. Refol.45. Nugnus ait: res certiflima

t

?5

» DN

» eft

, quod non dicere unum Kyrie eleyfon eft levis

Ego puto, quod etiam in recitatio-

s F

, materia.

Et ideo

m

|

|

ne Canonis detur parvitas materiz.

d omit-

L

, Coleftinus in Theol. Mor. afferit; quo

ET

J

|

DE LEGIBUS.

339

WUPH]M;

,,tens voluntarie credo, vel Gloria in excelfis non

At

,. peccet mortaliter.

Idem putat de omittente

&iuuA] !

,in canone nomen alicujus Santi, vel tempore

i

, Pafchali ea, quz interponuntur in Communican-

Ita

B

, tes, aut in A&ione, . Hanc igitur oblationem.

,; Celleftinus, quod ego ipfum ante docueram.

i!IOHF li

ii

It

,» Similiter die.non effe nifi veniale, ceeremonias

DI

, aliquas, quz inter principales non numerantur,

LU

, ine contemptu praetermittere, v. g. omittere

1

, crucem aliquam, manuum elevationem, pecto-

N

,ristunfionem. Lugo etiam fentit, non pecca-

t

Afif

, re mortaliter facerdotem celebrantem folenni-

Átr

,ter, qui Epiftolam vel Evangelium, quodà Mi-

» niftro cantatur, non legit. Refol. 46. An in ca-

» ibusrefervatis, & inexcommunicationibus de-

cisz

Vvl

, tur parvitas materie ? Refpondeo, affirmative;

I

u

Y

, quia modicitas rei ficut excufat à mortali, ita

, etiam excufabit à refervatione, v. g. modicitas

AU D

iil

|

» rei fubtra&e in Ecclefia, ficut excufat à pecca-

», to mortali facrilegii, ita quoque à refervatio-

Md

», D€.

Item fi paucis alloquaris Monialem, non

,incidis propterea in excommunicationem la-

Dd

i

[l/nmm

» tam, & per confequens talis allocutio non erit

», cafus refervatus.

Et ficut datur parvitas ma-

|

MU

,, teriz inexcommunicatione, fic etiam danda eft

ynerd

»inaóctionibus, quibug irregularitas incurritur.

y ü l

, Ideo ratione parvitatis materia: excufandus eft

mpan'ï-,

,, ab incurfione irregularitatis, fi quis reo dicat,

yli

, ut afcendat alterum gradum fcala.

Refol. 47.

[l

;; Notandum cum Duvallio, folum Deum in levi

L

, materia poffe ad mortale obligare.

Refol. 5o.

Ti

»; Quid fi Confeffarius pro mortalibus imponat

qutta

, levem penitentiam, & in eaintendat fub mor-

j

Ü

2

», tali

$49

TRACTATUS

Aiph

,, taliobligare? Refpondeo; id nunquam de eo

w/vd 53

», effe prefüciendum, nifi id exprimat.

An pof-

m m

»» fit quis vovere in materia levi fub obligatione

nWy

, lethali?. Égo teneo, quod quantumcunque ve-

i

5, lit legislator ad mortale obligare, fi materia fit

,» exigua, non obligabit fub mortali,

Hoc fup-

mo['&le.

,,tesle*f

»» pofito fic argumentor: Legislator in materia

; levi non poteft obligare ad mortale.

Sed vo-

um

j

, vens obligat ad inftar legis.

Ergo neque vo-

i

, Vens in materia levi poteft fe obligare ad mor-

y

ii

, tale

Refol. sx. An poffit Confeffarius impo-

, nerepoenitentiam levem fub mortali? Affirma-

D

Sed communiter con-

; tivam docet Sancius

i

,. trarium docent Doctores, afferentes, non im-

u(ärlïä

w IH |

» plentem levem peenitentiam pro folis veniali-

», bus, vel mortalibus delinquere tantum venia-

Jl

J

5» liter.

Refol. 52. An plures materige parvg coa-

, lefcant in materiam gravem? Cum DoGoribus

[| uv"

»» dico, comedentem fxpius die jejunii violare

m.L.Pf

»» Jejunium ultima illa comcülone, qua& ad nota-

j "

Secus dicen-

s. bilem quantitatem pervenit.

p

, dum, fi diverfis jejunii diebus parum aliquid

sl

; comedas.

Dico fecundo, fi intemperantem

at

» Cibum fumas, & ultima comeftione agnoícas,

d

» tibi notabile damnum inferri, peccas mortali-

j fn(h

5 ter.

Dico 3. te laborantem die fefto aliquo-

Y J

», Ues, etfi fingulis vicibus parvum tempus con

yQur

», fumas, peccas mortaliter, quando pervenis ad

yu

», quantitatem notabilem.

Dico 4. non peccatu-

y R'gfll

», rum mortaliter, qui eodem die jejunii in caufa

onl

», eft, ut plures modicum quid accipiant, & in

'a?igl]

», die fefto per breve fpatium fimiliter laborent.

yli

», Dico 5. in materia Jufhtxæ ex parve materig

l]

,, multi-

(

DE LEGIBUS.

341

[]

l

T

, multiplicatione femper magnam confürgere.

ilb

, Refol. $3. Si quis per plures diesomittat votum

l,

» levis materie, v. g. recitare orationem Domi-

L

, nicam, vel dare parvam eleemofynam, dum

l

i i

» notabilem omifforum quantitatem attingit, erit

» mortale,

Refol. 54. An beneficiarius, qui par-

Aj lt

t

» tes leves in fingulis horis omittit, que fimul

» fumpte gravem quantitatem conftituunt, te-

j lj

UR

d

» neatur adaliquam reftitutionem? Affirmative

,refpondet Fauftus ; negativam tenet Palao,

l

Mi

]

», quia obligatio reftituendi eft fingulis Horis an-

Jti fAm

!

», nexa.

Puto utramque fententiam effe proba-

Uir

lt

Re-

n i,

» bilem, fed ego magis negative adhzreo.

J

» f0l. 55. An eodem die violare plura vota de ma-

(

R

» terialevi fitpeccatum mortale? AffirmatSan-

dU vt

», Chez, five materiz fint ejusdem rationis five

r)?parftc:

l

» diverfz ; quiaobligatio voti eftunius rationis;

Drbor

» nempe religionis.

Sed contrariam fententiam

D

» etiam probabilem efTe puto.

Refol. 56. An, fi

',guæad

E;

5 à facerdote gutta aque vino non admifceatur,

ts d

», ex parvitate materiz excufeturàmortali ? Ab-

2 J;ïql

»; folute cum Lugone tenenda eft negativa, quia

us

» materia magna eft in ordine ad fignificationem.

Eu

»» Refol. 58. An in prohibitione celebrandi poft

wi

od

», meridiem detur parvitas materie ? -Aliqui di-

j

Ü

» cunt, poffe tertia parte horz poft meridiem in-

r

il

» choari Miffam. Alii extendunt ad femihoram,

» alii ad tres quadrantes, alii ad horam non in-

hr

n

»tegram. Azor tertiam partem hore ante lu-

» cem cenfet fufficeread mortale; Henriquez &

g

J

. Fagundez cenfent, fufficere dimidiam horam

, ad mortale celebrando ante lucem.

Il

r'

Refol. 29.

, Àn in dimiflione habitus religiofi detur parvi-

P&(W

p

N

$, tas

TRACTATUS

342

,,tas materiz ? Sanchez putat, breve tempus ef-

Me&wl

,, fe fpatium unius horz, & non incurri excom-

fone

,4municationem, etiamfi habitus dimittatur ex

fa

, caufa turpi. Licet Suarez & Bannez & alii do-

, cuerint oppofitum, nempe fi dimittatur habi-

m'mef

[

,,tus caufa eundi ad lupanar. Sedprimaopinio

[

g

?5

eft (atis probabilis in omnibus przedictis cafibus.

gt

, Refol. 62. An in precepto celebrandi in vefti-

n sl

, bus facris detur parvitas materie ? Negative

»mü qi

,refpondetFiliutius; fed ego probabiliter puto,

y

«t

,,rationeparvitatis materie non peccare morta-

J

lu

du

, liter facerdotem celebrantem cum cingulo non

i

j

?*

benedié&to, vel aliquo alio vice cinguli.

Re-

d

J M

, fol. 63. An in precepto aliquid in Miffa non

n

, addendi vel omittendi detur parvitas materiz?

h

, Affirmative refpondeo cum Hurtado, qui ait:

E

,non eít mortale, quando parva aliqua oratio

at

, additur ex devotione, & non recitatur alta

m

Ego excufavi à mortali facerdotem,

$5 V OC:

hr

, qui omifit recitare Graduale poft Epiftolam.

u

»» Refol. 64. An in pracepto non addendi vel di-

, ho

,minuendi aliquid ex officio Canonico detur

gt

,parvitasmaterie? Aflirmativerefpondeo. Ad-

,üspr

;, dit tamen Suarez, peccatum effe mortale, vel

,& C

,, minimum addere vel diminuere animo, ut per-

sjnodi

», petuo fic duraret.

Refol. 65. Anin percuffio-

yitti,

,, ne Clerici detur parvitas materiz ad excufan-

yt vt

,dam excommunicationem , licet fa&ta fuerit

y t

, animo mortaliter peccaminofo ? Refpondeo

ho

, affirmative cum Portelo, qui addit; hoc idem

tj

, dicendum effe in quovis alio opere, cui anne-

, xa eft excommunicatio, fi opus externum fuit

t d

$$ t/antum veniale.

Refol. 66. An in precepto

ts t

, COI-

DELEGIBUS.

a Is

343

IN

$5 corre&iohis fraternge detur parvitas materiz?

IT

b

,; Refpondeo, regulariter per accidens correGtio-

Il

h

,em fraternam omittere, non eft peccatum

,,mortale, fi proximus tantum peccaviffet ve-

ïpnm

», nialiter.

Dixr, regulariter, propter Sotum,

I

» qui ib 4. docet, Prelatos Religionum peccare

N]

, mortaliter, quando negligunt corrigere pecca-

lll

] Nh

,ta venialia in fuis Religionibus committi foli-

,»ta, fi ex correctionis omiffione difciplina im-

"n

T

» Ininuatur.

Refol. 67. An peccatum invidiz ra-

Jl

, tione parvitatis materie fit tantum veniale.

, Refpondeo affirmative, fi doleret de re levi,

l

J

ii

,in qua non poffet proximum zquare. Refül.

,568. An in judicio temerario detur parvitas ma-

t

terie? Refpondeo affirmative, ut quando quis

d

, de altero temere judicat in re levis momenti.

L;awax:ïo

, Ita docet Leffius, qui etiam docet, non effe

1

» peccatum mortale, temere judicare, alterum

, effe fpurium, vel filium Judzi. Refol.69. An

,,in detractione detur parvitas materie ? Re-

»» fpondeo, ratione levitatis materiz poteft effe

VN

, peccatum veniale.

Hinc narrare defe&us ve-

, niales proximorum non erit, nifi veniale, nifi

fti Y

, forte conditio perfonz talis effet, ut in ea hu-

,,jusmodi defe&us cenfeantur non levis mo-

gt

,]menti, ut fi v. g. fecundum aliquos diceret

n exz;i )

, de viro gravi & religiofo, effe mendacem, &

E

l |

, lepius mentiri.

k

T

Hucusque Cafus relati à DrANA, in quibus

r,t'

hujusmodi authores ob parvitatem materiz fo-

&

lum agnofcunt peccatum veniale relate ad le-

t

gem dire&am particularem.

Verum in traCta-

tione omnium harum materiarum per decurfum

J prï'f

hujus

344

TRACTATUS DE LEGI[EUS.

hujus Theologie Moralis patebit, in quibus ca.

fibus horum exemplorum etiam per transgreffio-

nes materiales legum, vel per obligationem fo-

]um venialem caufetur grave damnum vel faltem

probabile periculum gravis damni inferendi di-

vinz glorie, honeftati Ecclefiz, vel Reipublicz,

Pro claufula proin hujus Tra&atus de Legi-

bus adjungam principium magnum Theologiz

Moralis huc apprime congruens.

Reperi illud

in Epiftola D. Barnabze Apoftoli, qui n. 21r. fu-

am Épiftolam his verbis concludit : Zflote vobis

legislatores boni ( vouoüsrais ) tnanete "voobis confi-

liarii fideles ; efficiamini do&ti à Deo, exquirentes , quid

à vobis requirat Dominus. Dum S. Barnabas hoc

loco vult, ut quilibet fit fibi bonus legislator,

atque ut voluntatem Dei ipfemet exquirat, haud

dubie in omni controverfia legum & morum ad

bonum commune Dei, Ecclefie, vel Reipu-

:.

blice refpiciendum effe docet, ut, fi fuerit par-

ticularis lex dubia, & periculum prajudicii im-

mineat divinz glorie, Ecclefiz , vel Rei-

publice, imperet lex cha-

ritatis.

T W UNCUT a&

7UQ J

E

CT

Af

E3

A

(

N

u

Ltl j

b i

WWM

bbg Al n

Ut

mmn

JMM,

ts de ;

ämüm

ly 9j I

OIIQMDQ[[

Ait: D gj

Tn/t tj t

LU

N Ti

VU J

d i ul

vlf

[e vl Ti

ULL

v

hr v

10

M

—

E

*

-

«

j

E

L

a.

Em

*

i

-

m

'

CO

z

4

L

$

d o

EU

2X

ass

a

u.

a,

5

zl

á

T*

u

—

a

A

s

d

a p

—

t

CUP qe

t

UI ts t pOU vt iNEG

M iO

—— —

-a lu w an vv p

I

-

ts Ü

NG lo

!,...;t?b.?

o hm :

M E

v M

A

R ia

l

b

"

$

»

X

P.

b

z

»

3-

*»

A at

AA

AA

RUR

l*s

bt

Ts

t

n

S w.» "u

N

"i

ER

UX

t

m

m

n

FA

t

A

hi

hl

aE

N

A

X

^

z

P*

x

AE

P

6

P.

a

ssf

Jxo....k

s

v

*

b

C

j

AT

»

25

A

.

&

EM

L

u

ab

v

Ws

í

b

w

r

DN

OE

$

1

T

:

d

$s

s

m

dos

x

Ed

X R

NES

D

6

J

k.&/.

"

;

R

j n

2

*v

Mv *

t

*

$

E d

OR

x

V:

i.

x

(

E

As

t

3é

xw«w-

x

ls

M

r

r

A

:

3

,..M

E?

Vs

s

*

a

i

À

X

4

.V

PTR

s

i

d-

M

m

Ts

3

-

a

i

n

dickt

2

EM

24X

i

"a

T

4

X

:

-

E.

À

*

*

ho

E

b

*

M s

u

-

^

?

"s

P

&

Eää

EL

9

um

[——

U

p

EA

ïCRhä ä

D»l TU

R. D. EUSEBII AMORT,

E

pI

e

Q

o

Canon. Regul. Lateran. Polling Eminentiffimi Cardinalis LE RCJALRI, 9S—

Seremihm ac Keverendiffimi DD. JOSEPHTZI,

1

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

d JS W

Il*

x L. Frincipis Darmftadiani, Landgravii jl

a

4v, &c. &c.

ifcopi Augu&dn—

EE

15

"'T'heologi,

z

Balance

[*

u

O

o

*an&m

THEOLOGIA-

.

Tif

ECLECTICA,

13

Focus

"o

mpf 0 C

ä

HVO

; MORALIS r SCHOLASTI

Owlmn

N

d XUHH

12

Sub dufpiciis

o

SS. D. N. Benedic

XIV.

11

ex

ad mentem

10

C Df

10

SS.Patrum & Theologorum infignit

9

-

p

efertim veterum confcripta.

WI(IIW l)HIHIIIl,llHHIIWI

e

Tomulus XX

8

106

DiE ELEGI

U

7

ERN

t

M

EY

"

M

,

6

v

Vgï

Z

//K

N

)

5

Y

Meir

Zs

n

4

Cum Zpprobationibus

3

/'Wu f / mdel üf IF. zïceburgz,

Sumpti

o

WHHHH IllllHHlllHIWIHIIIHWHHIII'IHHHHW

Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

TT H H |

Em

l

st

L—

punnem

TT

pusemm

I

IH.II

l»lIVVVIHwIHHHV'HuHHH'HHHH

——þ-l

IHH'i

15

1

EHHHWHHH

4

Co

ia

9

!l

—