Gf973_qt Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 B. Patris, Martini Lutheri Liber De Servo Arbitrio, Contra Des. Eras. Roterodamum Luther, MartinandErasmus, Desiderius EL T "m "- EL 3 g $i E b ».;, a aM P ^ 5 aX 2 E^ «ä* d " d b hd '*9 ; P s M pr M E 2 p . 53 h l d i5 A N «':2;(, i bo 2 Y : K b - 5 » 24 d H AO E Á . R N 2 " j NÀ x $3 i A L d & 7* " 13 i W . ^ $4 A i Ea $ 2 n m e x p i r æägg d d b p P $ d ä 'ï: j il A lo A *s -] " 4 R 4 G 2 * [ . a : sj A 2 a M E um s. : ET x*ä'-* u g -j 27 - i $. E * a d2 k , j as d :j st s * ina s pP * 1 s d e |^ n E m us : tis N A sä"(x - j *&äïg f ^g * S ^ z Af ; 7- Mi TA j R P M s Y d "3 [X E x H 5 FP m ? N X; A "l x d d a, v;:S. u D4 6 BA * hi 2 " Es * a i I^ p T f : t :* : 5 a?*.-w m ss ". U 3 A " Á d 3. . & * * um t 2 P. p Y * L d. Z p u- Y $. u * a E i* d 3 d us " : aE N P jos. w 5 d Mi P a5l ET : 5 A ää;ä d 2 L. t f(»: Vr s A -- G 207 AT E J5 AE . A R D 22 N - x : z - S EN N A E M E - d x TA E AAE M - " $ CA —— äu d — —— ÓUR N a lss x aà 29 — — " m— me-— — — E w3 TET T TET Mp m Vr o t E d PATRIS: MARTINI LUTHERI LIBER D E SERV ARBITRI CONTRA DES. ERAS ROTERODAMUM CUM BREVIBUS ANNOTATIONIBUS, Quibus B. Vir ab accuüuone,quaü abfoluturn Calvinian Vcl duriusaliquod Dei decretum in libro ipfoftatuerit , przci- - pue vindicatur : P Edzms SEBASTIANO SCHM!DIO SS. Theol. D. & in Univerf Argentor. P. Ord. & Conv Ecclef. olim Præüdc EDITIO SECUNDA, €um Prafatione Apologetica S5. Tä OH- ITOACHIMI ZENTG ol. D. P. P. in ead.. Univerf. Ordin. & Conv. A VII; ef. Prafidis; PROIISDEM v4NNOTATIONIBUS, CONTRA PETRUM YVONEM CA4RGENTORATI, Sumptibus JOANNIS REIN HOLDI DULs SECKERI Anno M DCC 2 i Nl P Pemad] * 3 d Ü N R W b JOH. ]OACHIMI ZENTGRAVIL Doctoris , & Profefforis Theologi , m Univerfitate Argentoratenfi, PR!EFATIO AD LECTOREM APOLOGETICA PRO ANNOTA TIONIBUS, AD LIBRUM P. LUTHERI JERFO ARBITRIO B. D. SEBAST. SCHMIDIO $9. IHEOL. D. ET PROFESSORE IN ACA- DEMIA EADEM Editis , CONTRA PETRUM YVONEM SCRIPT £, E ER SS O0 $ Ftyn; Tvon,ex Reformatis La- * £ D. äg)/ E EM zO badifta celebris;fcriptisq;clarus,de quo o & Gottofr. Aruald. n Harefiol. P.1. l. 17. H d z C.21.nD. 4.9.fententiam Ecclefiz R efor- h NU Qä?) matofum de abfotuto predeítinatio p M $) K*ï Q nis decreto contra $. R. Aug. Confef S m m Theologum afferturus, clectionem ex pravifione fidei factam negaturus, & univerfalitatenr gratie impugnaturus , inter przrfidia tracta- tus fui Epiftolici de Prede/ff. c» Gratia, adhibuit quog; libruma Jot. 2 B. La- Asl MA LE i t CUH ET i Pt i a TRwrEEXSXT -oïg'» B. Latberi de férvo arbitrio. In prefatione autem, quam fa- tis prolixe ipfi tractationi praemifit, factz hujus allegationis nf rationem redditurus,& quantum huic Lutheri fcri rP* OiDcon- trover(iis do&rinam de Predeftinatione concernentibus, auz inter Evangelicos invariatz Auguftane Confeffioni addictos, & Reformatos agitantur , tribuat, fignificaturus, fic incipit 241 Z erorare: AVemo mairabitur ,ene fapius D. L vv b . 2€F. um n traiia- 2u [uo de fervo arbitrio félide ac fþffäla"zj,æ,ve;ztem adduxiffe. Quod Lutberus re&e intellectus,& explicatus, non ad Calvinianas hypothefes detortus , fo/zde feripferit defervo arbitrio, nemo . J ure negabit: Licet nos non lateat; quod vir Clariff. Dn. Pz- éetus,Genevenfis T beol.inl.de Conf. & diffenf. interReform. eeE AL berum accufare non & Auguft. Confeff. T'heol. c.4. p.48. L dubitaverit,.quod /zper bac quaffione de gratia & Praedeft. dur;- era protulerit, quau ullus Reformatus. Hoc veró eft quod mirerts, Le&or benevole, quod 7»oz fabulam hanc , qua B. Lutherus ijua«eg- effe fingitur Reformatis in do&ri- na de Pradeffimatiome , fepius licet. difcuffam , noviílime etiam a Dam. Tbeolegz Wüttebergemfibus im cap. . pag. 144. feqq. Antapologie contra. RZgrelezfrum SyneretzfLarum iniquam accufationem , qui in Epi/fe/a A4poloeet. p. 2,6. Lu- therum , e Philippum Melauchtbonem , reos fecerant Calvi- niane difciplinez , non omnibus etiam Reformatis proba- POW r r PTR E tz , íerio rurfus. Ecclefia obtrufum iverit. Cum enim fat procul dubio motum Jit , quantum "Theologi ,. qui Lutberani : dicumtur , autoritatem ilius Doctoris extollagt , &t magni- Ü aciaut ; unde quo amarus ille zelus, quem in dotirinam de Pradeffinatione Deis quam fe profiteri ait , hoc eft. Calvinia- nam. paffim explicant cr effaudunt , tautisper temperetur , uil aptius "ideri poffe contendit , q44m fi nobis , Evangelicis I fcilicet, 22 oculum offendatur , eum. quem. pro Patre venera- enur , idem fecum feufife , dixiffe, feripfiffe ,. e couffanti a- —— — L. ) mimo . confirmataque mente docuiffe. Magnum vero hoc eft poftulatum , Lutherum de Prede(tinatione i4ez feofif- (é s ä ; d Eu Nl — üRæFATE-öZ j; 3 äix:ï'/f: /&?'iþ,/i/j;ä 5 quod poftmodum Ca/vizus fcripfit; fenfit, dixir, & confirix 3at 1f a mente docuit; ad quod pro- Vix il- bandum plura requiruntur , quam T»owz: affertio. le oftendet, quod ha&enus nemo oftendere fcivit, (Cum- que Vir'hic Evangelicos, invariate Aug. Conf. addictos , Lutheranos appellare non dubitat, nobis id non egre feren- e 03 44 tibus,de quoMez d Md sinAntiCroc.t. 1. opp. p.493. jure que- ritur; cur non viciffim nobis liceat , Reforzzafos . non ex convitiandi libidine ; abfit h:ec ab omnibus Chriftianis! (ed ut diftin&ivo nomine tantum utamur , Ca/vigiases appel- lare? cum Jobannsem Calvinum fuum non minus pro. Pa- £re wenereutur , extollagt , atque F?zdgi?zf;a*idnï , quam Au- guftani Confeffores füuum cAartzaum Lutherum , quem B. D. Sebaffianus Schmidius in titulo annot. ad l. de ferv. arb. Patris elogio dignari non dubitavit : Quem vero pungere Tvs hoc nomine videtur voluifle. De acceptione vocis Patris conftat alias egifle Fozr. Difpp. Sel. €. L. p.75. Inju- riam vero & iniquitatem [pirant fequentia , quando fin- git, Zsc fzcfo , ad oculum fc. oftenfo , quod Lat/erzs nofter de Predeftinatione idem fenferit , fcri»pferit , atque do- cuerit, quod Calvinus, futurum ut Lutherani «4wieres fatlà , 8. Seriptura oracula cum fuis, Reformatis fc, ftut au- DA ]; Hs . €7 AVEIIBEHIA, €X. DTIMCIDIUS, fidei atrz'ææ' £0R- dituri faci ce[fis educta , trauquillins fint perpenfuri : Quafi vehementia affe&uum abrepti aliquid illorum omififfemus, quz equi- vonofcendis contro- tas a nobis poftulare vifa fuit, cum in co ro] veríiis, tum in meritis c au 2221 f» dijudicandis. Tandem nimia caufz füz confidentia impulfus addit, Luz£erum a fuis parti- bus fletiffe ,. debere fateri omnes , quicund, velut. deffinata suente, d olfirmato propoffto,contrarium fibi per[umadere solunt. Verum contrarium evincunt Annotationes ad libr. de Serv. Acrb. adjectz, ha&enus nec ab Yvoze,. nec ab aliis concuffz. Hic vero ille copias contra earum autorem contrahit, & oftenfurus , quod D. Sc/widius frauflra fuis. Lutherum vin- dicare Je( 3 x PRErFA E I O. dicare uitatur , in l.de ferv. arbitr. ficcontra eundem infürgit: Non male feret D. Sebaftianus Schmidius, in Argentoratenfi Academia Profeílor , f/ affemem,; eum ex amimü affectu , Jffudio caufe, c amore flatus prafentis Ecclefrarum Lutberana- rum eo devenilje , ut contra lucem omuem verum ferio credi- derit , fe ds , qui ortbodaxe. fic mobiscum . fentiunt , Lutbe- um po[fe eripere , c tradlatum ejus de fervo avbitio ita in- fflectere , vel explicare , ut. aliud loquatur c dicat , Quam ád . qued bucusd, dicere er loqui ommibus ferme vifus eff. Hiuc euim generalis illa offeufto eorum , qui Luthberi momen affecaut , ejus vero doctrinam in iffo [altem capite manifeffe abnegantes , in illius profelfores amfurgunt ,. contentiofe clamitant. Hinc quafta maguo molimiue vatio , qua telum Loc in ip[os vibratum vetundere , vel faltem effugere paffeut. Hinc ab 4liis dicium,D. Lutherum [énteutiam , quam boc libro propuguaverat , vetratiaffe d imuutalfe : ab aliis vero, eum Seztiebant euin fefe melius infequemtibus [criptis explicuiffe. prima fronte illum ipfis effe adverfum. — Et profeito , quo at- zentius tratcíatus iffe Lutheri perlegetur & coufiderabitur , ea plenius apparebit , tanti viri fententiam cum . uoffra vevera comvemire. — Quod ut elarius pateat, breviter expendemus aec- hao - a . iO DT P , EL ueralia quadam fuudamenta , qua. D. Scþmrz'djw f detexiffe putat ,. quo gobis contrarium [nadere poffit. Principio fic mentem [nam declarat : Statim profitert uafi B. non dubito, in ea me nunquam fuiífe fententia , Pater nofter Lutherus in fuo de fervo arbitrio libro quic- Qo^ VEue, ^ ET ERE ERS D s uam, vel contra Scripturam $. vel contra fidei, quam in ( noftris Ecclefüs adhuc docemus & credimus , analogiam Ícripferit. Po/fea id ultimurm probare couatur. adduciis qui- .| busdam bypotbefibus , ex iffa Lutberi tracfatu , quas cum à noffris differre exiflimet , ex dis cundia qua [ibi adver[ari vi- det , it4 fe explicari po[fe putat , ut illum poffea fibi vendicare ä amevito po[ht. At fü ea ipfe hypotbefes folummado proferan- 4 1ur , flatim patebit, eum a fcopa [uo zmmmfum Aberra[fe , mec E id. de quo quaritur , proprie attigiffe. Prime PRzEFATIO. Prima. ff , hominem non effe in negotio converfio- nis fimilem beftiis dt quis uuquam contrarium vel cogita- ve fmm i Secunda ef! , hominem non cogi. — .4c ff de z/fa veritate fiuceri. pradeffimationis afferteres aliquatenus. dubi- £ApJest. Tertia, homini effe libertatem in externis & tem- poralibus ; eefi Jiberum arbitrium etiamin bifce rebus regatur folius Dci libero arbitrio, quocunque illi placuerit , s £ Lutberus : quod uemo megat. — Quaria , Deum hominem non creafle malum : od quidem probat ex verbis Lutberi, qui- àus adjtngere potuil[et omuitim ortbodoxortm unanimem fenten- MAT ^ tam. Sed addit fua werba , cum dicit , nec eum in finem N- ut malus feret, & damnaretur: ezf & dlla 4 nobis recips eptime po[fint , eurm Deus fecerit implum o propter malz- tjam aut inferaum , [ed propter fe 3v mh « weluti ereavit umnia im ipfius gloriaezm. Is emim proprie fuit frmis , quem fíbi iu vondenda orbe prapo[uit. Deum non effe caufam ma- li fecuudum. Lutheri fententiam , affruere [atagit D. Scbmi- dius. Sed mom opus erat , wt tanto enolimine id evinceret y jj cum omnes Saucti libenter anathema prouuncieut in eum , qui ejusmodi blasphemiam Deo [autii[fomo adJcribere vellet.. Quin- £a alfertio ef! , Deum velle, ut omnes homines falvi fiant, À. e. Verbum 2Dei indiférimiuatim voluntatem ejus. declarare , quam fi omues bomines fequerentur , procul dubio falvi fie- vYe2nt. Eo enmim fen[u [olummodo flatuit. Lutberus ,. Deum polfe dici velle omnium [alutem. Sed f de Dei aterna fecretad, voluntate , fecundum quam ves funt ,. [ermo frt , 1ue flatuity eo ipfo loco, quem D. Schmidius profert, Deum velle mor- tem peccatoris, €* addit : Quare Majeftas illa fuprema viti- / um voluntatis noftrz non tollit aut mutat in omnibus, cum non poffit homo eo carere, querere non licet, & fi multum quaras,nontamen invenies;ficut Paulus Rom.IX. dicit:Tu qui 4 es, qui refpondeas Deo? Ultima taudem clavis generalis , qua [enfum: bujus libri aperiri paffe exiffimat D. Schmidzus , j- (t &f , noftrz voluntati imputandum cfle; fi percamus: r Jf £ il PORX PRTIODUO. &t Q1 id won effct. apud. omnes im. confeffo , ac pra certo d quibus- eunque creditum. — udicet nunc quilibet , mum ex bisce Lu- fufp &heri effatis appareat , ea eum bodiermarum Ecclefrarum , qua trah Lutberana vocantur » fententia comvenire , noffra vero ullate- &q flat unus adverfari. Cuimque contravium pateat , manifeflum eft , ( D. Schmidium operam lufiffe . cum voluit mobis auferre Lutbe- rums , dlluma, fibi vendicare . prol Satis fane bilis, & parum manfuctudinis Irenice im dati fumx hoc viro apparent , usque eo aculeorum omnia plena fünt. Primo zzigze invehitur in B. D. $e£4/7. Scbmidium , quod n Y A V angelicis invariatz Aug. Conf. addictis vindicaturus La- diu aberum in l. de ferv. arbitr. ex auimi affetfu , ex ffudio cau- !ij il fs & amare ffFatus prafentis Ecclefiarum Lutberauarum , hic verfatus fuerit ; cum tamen non apparer, quare, m id j fecerit in bona caufa , & defenfione legitima viri innocen- hi tis, B. Lutheri fcilicet, veri item affertione, is male hoc no- &if mine audire. vel (tudium Zeze czzu[e in illo zeprehendi lo debeat. Nec puto:vel c4wyraldum: -do&trinam: Calvini ; 4ii vel D. Zvvingerum Calvinum defendiffe ex alio ,; quam a- de:,q nimi affectu , & caufz: Calvinianz ftudio, . Quod fi his id &pr feciffe non vertetur vitio, quo jure hujusmodi obnoxius erit eff, cenfura: immiti vir cordatus , & optimus, B. D. Sebaffiapus lo Schmidiuns? Quid vero.Yvonifte intcllexerit per ffazuzs pra- ahqu fentem: Ecclefiarum Lutheranarum , mon fatis clarum eft , lïgcl nifi forte id hoc fibi velit. Conítat nimirum, B. virum QUàn has annotationes ad. Zuiberi libr. de ferve: ar&ztr. edidiffe Mfu anno r664. cum finceri Ecclefiarum Lutheranarum T heo- "w logi omni ftudio Syncretifmum Caffellanum , inter Rinte- 4 M leníes & Marpurgenfes initum. , oppugnatum irent, & vV/,m paulo ante Dn. D. Hoerasbeeck;j differtat. de. Cezfociatione 0((4 Evangelica. Reformatorum , er Auguffana Confeffionis , pro- Pfæfa diiffet, quam laudatus autor reZefiffuma Viraini , vnue Váyir UMaria Scburmam, Charilfonae in Chriffo Sorori Yvonis Laba- lj diftz, uti ipfe candem appellavit in hac Pre:fatione, infcripfit. 9i PRsrATIO. ET Sihoceenfor in D.s//;jidiz carpit,quod ifti unioniEcclefíafti: cc irhaturee parum faverit, & fe ab audaci calumnia, &iniqua fufpicione, qua in prepofterorum pacificatorum co nfortium trahebatur , hoc edito fpecimine liberum oftendere voluerit ; & quod maluerit ftatum Ecclefiz , qualis ifta fuerat tempe- ftate; talem permanere, nec conífociareturcum Reformatis eo modo, qui hactenus fuit quidem commendatus, fed non probatus, carpit id , per quod elogium viri conftantis, & cor- ] dati Theologi , vir laudatiffimus reportavit. Ex mer a pre- fumta vero opinione loquitur Idem, quando ex 7 ujns fPa- 1us Auore, & amore diffidii injufte alendi, e€? Dn. D. Schmi- dium Ze»ez//fe fingit, Ht COHTYA ÍIucem omnem verum fério credide- Yi fe iis qui orthadoxe,ut putat, bic Jfecum (Yvone) fégtiunt,Lu- therum poffe eripe ve , G tractatum ejus de férvo arbitrio ita in- ; ffectere, vel explicare , ut aliud loquatur d dicat, 4u4m id, quod l: Duc usque dicere, eb logui , omnibus ferme »iftas ef. Viciffim la enim femper certum fuit D. 5z/zi4ie , ut teft atür in Azzo£. [ loco ab 7»eze produ&to , 2. Lurberum ip Ll Yo fuo de féryo arbitrio , ail quicquam , vel contra Serzpturam 5. vel coztra ff- j- deiquam in noffris Ecclefris adbuc docemus , analogiam feripfiffe, & proin etiam in hac de przdeftination e do&trina noftrum Ü effe. Nec abfürdum eft , vel etiam novum,in fcriptis obfcu- rioribus inprimis , & di fficilioris interpretationis, autorem ls aliquem fic exp/icar?, Ut preoccupata jam mente eundem legentibus,& fic exp/zc 4r: audientibus, 77//eZ;, & 4liquid aliud, quam alias, -& per aliquod temporis Ípatium factum , /zgui ; »/f25 fuerit. Declinavit etiam jam ante B. Vir huncictum,cum e equidem ,inquit , libezter concedo ; qod B. Vir (Lutherus) zz4 4lteraye voce e phrafi aliter, quam vuleo bodte in T. bealogía ma- xenme fierà folet, ufus fit, quad, quando non auimadvertitur, erroris occafroyvelerragtium potíus 4 Profat offendiculum fit. 3.uthero fane,uti in ione no(tre Repez;zio u doctrine deElect. preemiTa obfer- lu vavimus,ceu monachoAu 74 guftiniano aliquandiu,ledioAugu- ' Qigi frequens & familiaris l fuit.Unde non mirum, eum de prz- )ec )o( de- u 9i Pnæiarlo.' deftinatione verba facientem,cumAuguftino fzpe fuiffe locu ttit iher tum in libro de /ér»e «rbitrió , quo difputat contra Era- quumRourodamum,hominem non plane alienumáà Pelagiani- dit Cuii ífmo,à quo Lutherum penitus abhorruiffe conftat. Quem enim latet, formulas loquendi Ecclefiafticas etiam variaffe? "o cum ob alias caufas, tum ob zar« adverfariorum, cum qui- [tts bus fuit certandum;, diverías etiam obtinuiffe fzpe loquendi If confüetudines , uti de LazzPero paílim obíervavit Mesmzerwe, lud C? Ne dicam, priora ex pofíterioribus ícriptis alicujus auto- ris; id quod fecum quoque fieri voluit Lutherus ; & ob- Àug T ícuriora loca ex clarioribus explicanda , & illuftranda efíc, uti inprimis hoc nomine laudabilem,operam præüi— alle [/// terunt Dzz, Wztteberg. Theol, in Antapolog. contra Réztelezfés Theologos c.6. Nec videtur male hoc habere Y»ozez , etfi fuee CCl VICY caufz id nil nocere opinetur. ProfécZo, inquit »4H0 Atientius tradiatus iffe Lutheri perlegetur d con[iderabitur , eo plenius ap- Tum eli parebit. tamá viri [ententuam cum fnarum revera comvenire, Sed aliis aliter videtur. Et dum utrinque ad Lutherum pro- TMM vocatur, in rem prefentem eundum,nec in nuda provocatio- füis ne fubfiftendum, cum affirmanti incumbat probatio. 44 4e vider generali iffa movit affenfiane eorumyquas Latheri nomen affectare d fatis aculeate fcripfit ; 24as vero ejus dacirinam in iffo fal- Yi 1£/2 , de Predeftinatione fcil. capzze »anifeffe abuegantes 15 allius Profelfores , R.cformatos fcil. zz/argere, iv comtentiofe cla- YAW anitare ait; exulceratum hominisanimum fatis produnt. No- lm PJ DDgj tum fane eít, ipfum CaZvzrum 1. 5. Inftit. c. 12. decretum Pra- deftinationis appellare HORRIBILE: Cur ergo non jure Vjy, endamur ? fi Lutherum, non fine gravi injuría, numero At dj A atronorum & autorum. hujus difciplinz haberi videmus; D7//77 preprimis cum aliis di&us fit durzora fsper hac queffione pro- 1uliffe B. Vir , quam ullus Reformatus ; id quod refutantloca à Qiy B. Dapnhavy. in Sardicpal: Serracu,. Hod. Calv. P. E. produ- Wi &a. Lutheri nomen nos effecfare , fi vim verbi hujus fpe- l h. ! [9 ad.- Gemus ,falfum ; quod vero non repudiemus, hec egr tl2 þ. mit- PREF—ATiO. oQue mittamus, verum. Nec Zwrerus nofter a/ferzoy j?zä:'m& Lg- E 1berana nominari renuit, cujus verba legi merentur in A4ees. ani- dis Ecclef- Argentor. p. 15. Non minus maligne tractamur, m cum dicimur 4zegaffe , faltem quoad caput de Pradeftina- af(c.?. tione , doZrizam noftri Megalandri ; cum clariora alibi loca Qui« extent; quam in libro de ferv. arbit. ex quibus de genuina end mente Lutheri, quoad hoc caput do&rinz, & que ad il- fM lud referuntur, licet judicare. Notavit illa DazzPz»», Hod, Wt« C. P. I. p. ror.feq. Inique propterea dicitur,noftros, invariatae - Qb Aug. Confeff. addictos, in do&trinz Lutheri Profe/fóres infar- unda rexiffe,ceuqui contra Parziculariffas tantum;& abfoluti decreti affertores, veritatem defendere voluerunt, ralli« Quod. noftri has contentiofé clamitare dicantur in Reformatos, antiqua & re- [uee centior cantilena eft, quam prz aliis etiam DZesZiz: reitera- Viidbt vit in Diff. de Lit. & Pac. rel. pag.217. quam proinde ut pa- u rum nos curare decet, ita in fun&ione remittere par non f SCd eft. Caterum, quo clarius, uti putat, pateat, B. D. Se/z- pue Jlianum Schmidium annotationibus füis fruftra conatum effe ^Ati0« fuis vendicare Lutherum in l. de ferv. arbitr. érevizer. vult videri expendere generalia quadam fundamenta, quae D. Schzi-- Wde p dium putalfe ait. fe degexzffe, quo fuis , Reformatis fcil. cogzrae rium per[uadere po[fa. i [ j f Quando itaque B. Vir circa A4zzotationum faarum Gm?- f de ralium initium, fic mentem fuam declaravit: 45 zz/;7» ff«- , N zi profiteri non dubito, m ea me uunquam fuiffe féntentia,quafi JDre B. Pater uoffer Lutheyus in füa de fervo avbitria libr. quicquam vel coptra ScrrplurausS. vel contra fidei, quam im noffris Eccle[is ad- yure mero Duc dotemus, d credimus, analoeiam feripférit: Et ad hoc pro: bandum , J4gmetationes aliquot eezerales , claras fcil. B. La- us 1beri féntentias , e bypothefes ovtbodoxas adduxit ex ifto tra- j ;'f"; &atu , ex quibus fuum jüdicium de tota difputatione for- o & mavit: Arguit iftüm 2»oz, quod, cum ex/izzaverit , las by- o Ü g Ipf pothefes à faiy differre , ex dis cunt!a , qua fibà adver[fari vidit, ita fe eXplicare polf putavit, ut üllum puffea fiba -vendicare me- ,"el 9 )9( )o(. 2— 1227 Ed VP ROE l«'"A T I O. ^ *ito po .. Fecit vero ita procedens vindex Lutheri noftri li feliciflimus, quod bonz interpretationis regula jubent, ufüs bei convenientibus, & fuo inftituto infervientibus conjc&uris, Ài Quanti vero iftas eftimet hypothefes, fic exponere.ulterius SI perrexit. — 47 ff ea ipfa bypotbef[ées falummoado profevantur , fla. l tim patebit , eum 4 fcopo fua immenfum aberralfe , nec id, de ] quo quarstur , attzetffé , id quod fic probare intendit. ( Préima, inquit; hypothefis e(t: L7072/2677 nom eje n dii Ta nägotio con'verfronts [Basilem bofliis. — Excipit contra Ti Tyop ; At quis unquam coptrarium "vel coeitare potuit ?: Quid vero tum? Quafi vero hujus hypothefeos non fit ufus inil- l luftrando eximio opufculo de /er». ar£zz. f Yvon eandem et- iam admittit, qui n illoagi contendit de Prede/fizatioze, fí nonad mentem E»zzeelicarum ,fed CaLiizi, & Supralap(ario- rum. Ufüm interim hujus hypothefeos in libro de S. A. non li [ contra menteni autoris fui explicando, ipfe D. 5c7/z;4. often- dit : vid. pag. 69.fqq.edit. prior. Nec;quz de zeceffitate & Lber- fer z4te dixit Lutberus , fic explicanda funt, quafi homini tantum tril fpontaneitatem, excluía indifferentia ad utrumque oppofito- &l rum, tribueret, & fic ha&enus beftiz fimiliorem, quam homi- Y6 ni facerct, uti fità Predeterminantibus ; ceu alibi dif; putatur: ü Quam & rvozz efle Philofophiam, non abs re cenfemus. ( "Secumda hypothefis eft : Hominem non CO 1. Quid ve- tl dxC' FO Yyoz? Ac [v, mquitsde Z/ffa veritate froceri pradeffinationts affer- sores Aliquateuus dubitaffent.N erum negatur, quod eofenfu ifti «l Yidi affertores hominem cogi negaverint; quo Lutherus id ne- £avit contingere. Non docuit Lutherus , fübjacere. ho- illo minum eventa, & actiones decreto Dei immurabili, abío- WF luto, irrefiftibili , antecedente , predefiniente, phyfice pra- W 9 movente , predeterminante adcertum effe&tum, ut multos Jinceros. Pradeffinations Yapralapfarize, qua füblapfariz ho- die ruríus incipit praferri ,z/ferteres docuiffe conítat: Sed, ht non folum in A. C. arc.þ 18. verum etiam in l.deér». 4(£itr. il r J — PrRArATI10 vflri lis attriBuitäin moral j Uiüs ibus, & actionibus vit£ exterioris, eam li- bertatem , quz neceffitati ad unum determinatze opponitur. Uris, CT1US Audi;quid P/ateri fcripferit P. I. Refp.ad Dupl. Vor(t. p.230. 51 tu , Ynquit; per veram arbitrii humani liber: 4Iem intelliats ta- 27 lem libertatem, €ui non obflat ulla practfa determinatio, (uti intel- ], d ligi debet ; & quz fuit Lutheri fententia) fcuz ze intellzeere de- claras, c. tum zon nega per neceffitatem 4 Dzvizo decreto depen- denutem;qualem illi zfferzores intelli L Bunt,everti libertatem iflagg, ODtIa Tali modo autem iíta libertate evería ob necelffitatem pres moventem,non nuda fpontancitas,fed co4/o potius infertur. Quid j Tertia eft hypothefis, que habet, /0727/7; W !iþer- m« dateim 1n externis , e8 temporalibuss. ex liberuua 777 farig» gus arbutrium , etiam in ifce rebus , vegatur fo- ,Dnod lus Dei. libero avbitrio , quocunque 1l placuevit, oftet« Wt 43 Lutherus: Quod neminem neeare, 4jt, . Sed ludit diz lihet- fentiens phrafium ambiguitate, & illam , quam nos homini ntum tribuimus libertatem in externis , & temporalibus, qua eft ofito- dApeis Gindifferentig; /izeerz illi Pradeffinationi * A//erio- homi« zes, de quibus cenfori fermo » pernegant. Pofita quippe de- aUF s crcti divini predeterminatio nt,& predefinitione neceffitan- ! te. tollitur etiam in aQtionibus externis dOiaccela, vid. d- 1:de€- v4ld.Det.Calv.c.7.& Pi/ca 7.l.c.Nec iidem affertores cum Yvoze dicent, eodem modo vegi folzus Dei libero arbitrio liberume it4jth^ qä] lfh arbitrium bumanum, quo nos cum B. Luthero divinam pro- videntiam circa a&us humanos explicamus, Subjicere vero id Q $ ho- illos conftat voluntatem hominis voluntatis divinz decre- abío- to predefinienti, pradeterminanti , imo omnipotenter ne- ceflitanti , quod epre Lutherus in l. deS A. non fecit. Conf. Dzz, Wztteb. Antapol. contra Rintel. c. 6. $. 45. feqq. multos j; ho CA quartam hypothefin, que et, DEzz bomi- , SCd; ntm non creaffe vaalum , excipi, quod 44/4ez id prabes jir i l D. ;p/xmidim ex verbis Lutheri , féd potuife eundega adiuneere » )o( )o( 3 052 PasrátvrióÓ ll??h omnium Orthadoxorum , quos dillentiens nimirum pro talibus habet , uzanimem feutentiam, N erumenimvero licet expreffe - p ab his orthodoxis non di&tum fuerit, DEw» bomnem.creaf- Íctà e malum , docuerunt tamen iidem, DEum creaffe eundem Àn [ labilem , zoz per indifferentiam ad lapfüm ,& non lapfum ; fed diaynacinQs , Y£ decreti , juffitia declarauda per bunc lapfum cu- u 108 pidi, ceu probat B. Dasah. H. C. P. L. p. 1045. feq. Proinde cum vi decreti divini predefinientis , & immutabiliter ne- brur Calx (fitantis labi debuerit , vi hujus hypothefeos neceffario fe- uitur, hominem a4 »alus efle creatum, etfi non malus lo iltà creatus dici debeat. Tam vero ab illo, quam ab hoc B. Z- tberus abhorruit: Nec poteft hoc ei ex libro de S. A. objici;fi- i Fün nc injuria. $44 2uidezs verba addere dicitur Scbmzidius,cum ul- terius dicit : Neceu zz fizem Ícil. crea(fe DEum hominem,sz ftn f analus fieret , ci damnaretur:: Sedlogice hoc fequitur , ex hy- othefibus illorum erz£edoxorum ; quos Ceníor intellexit. ij D Unde & ipfe id fentiens, nec confequentiam negare auíus, pergit: Edf & ia À nobis rectpi optime poffint , cum DEus fe« Vint &dd cerit impium ,non propter analitiam aut dnferuum , fed prapter Jfé ansypo , veluti ereavit omnia in zpfius gloriam. — Is enim pra- prie fitt ffais, quem [ibi in condendo erbe propoftit, Aft,etfi hoc [ verum fit; male tamen dicitur, nec reczpz Pecfoteff, creatum effe hominem eum in finem, ut malusfieret. Pejus hocinde Lutl probatur, fi dicitur DEw bominem feciffe prapter fe,h. e.in glo- mali riam juftitiz, cujus exercenda medium Deo fübminiftraffe t homo dicitur,peccatum fcilicet; in quod tamen;qua tale,(fub p2 hocenim formali meretur eternam damnationem, & fit ob. xicy jectum divinz juftitiz declarande, ) Dei confilio arcanoinci- Mer diífé multisfertur.Quz hypothefibus Supralapfariorum;quo- h t rum fententia rurfus hodie invalefcere incipit,facile illuftrari OR Qui poffunt. Continuaturus vero difcuríum fuum 1voz, Déun, rio l inquit,207 effe causa mali fecunds Lutheri fententia, hag [ 0. 28- aftruere fatagit D,f Scbmidius : Sed non opus erat , ut tamt ? lzmi- Piærarid bus rlimz'ne' id evinceret , cum ommes faucii lubenter anatbema pro- effe nuncientin eum yquilejusmodi blafphbemiam Deo fanciiffimo ad- Mf* féribere vellez. Omnino vero id fuit ea tempeftate ,.quá has em Annotationes B. Dn, D. Sebaffianus Schmidius. feripfit , ne- f ceffe, ut oftenderetur, non docere Lutherum in lib. de /er». [ d arbitr. DEum effe caufam peceati , cum propter illos Calvinia- Me nos, & Reformatos, qui olim partim, partim hodie, ad li- li« brum. hunc ceu-fibi ijJao» provocarunt , & tunc provo- oft« .cabant; tum, & quidem inprimis, propter Rzzte/ez/és T heo- í lus logos, quorum Syncretifmus, & conatus Irenici male fani, Lt ifta tempeftate Ecclefiam Chrifti turbaverant. Hi enimin f Epiffal. Apaleg. ad imvar. Ang, Conf- Theol. p. 26. non dubita- ul« runt zfferere, Lutberum. eque.cum. Calvigo DEum peccati auto- nyil vem feci[fe , d bominem omni libertate exuiffé. . His os obtu- rare, atque oftendere laboravit D.sce/idius, quam grandem hj ex injuriam faciant ucaadp'ro omnes, qui tam impiam fenten- tiamei tribuere non verentur,quodetiam feliciter praftitit B. llss Vindex Manium Venerandi Patris noftri, p.195. p.202. feq. cui if ylültï add. D. Wittebergenf. Antapol. c. 6. $. 6. fqq. p. 125. fqq. |ptt- - Quimta affertio et, DEunm «velle ut omnes bouni- |boC LUm "s /4'[*7]2 ADf. Hanc fi Poc fénfu felummode ex mente Lutheri vult intelle&tam 7»z, quod idem velit, in fenfu for- jnde u gmali fcil. zc verbaum Dei indiferiminatim voluutatem ejus decla- zare , quam fi omues bomines féquerentur ,. procul dubio: fafvi trfft ferent, & ficis ftatueret, quod tantum ratione Zeclararionis j (( externa per verbum, feu voluntate figni, DEus dicí poffiz fa- ( 0p B. virum non reéte aí- duzems omnium bominum wele , ia fecutus eít, cüm ad fenfum confecutivum potius ver- quo borum hypothefeos glofía Cenforis iniqui pertineat, Nam (urart qui prius ferio vult,nimirum 4 275 falventur; etiam fc- ifb rio pofterius tenetur praítare; nimirum fincere, & /erie, de boc etiam omnibus indiftriminatim volunutatem fuam declara- filliy *é. Quando vero idem adverfus D. Sobwidiuez ulterius 4 €oll- lie me:.&r'xoï contendit, Lutberum ,fi de Dei eterna Jféeretad, iolunmze, 1272 dit dum quames fiuntermo fityeo25/0 [ocoquem B, vindex proferts, ( ffatuere, DEum vele mortem feccatoris , fummam B. viro in- juriam facit; fi Dei voluntatem arcanam voluntati divinz fj revelate eum opponere, & fenfü Calviniano voluntatem fi- dei dlii gni & beneplaciti ftatuere fingit , ceu 4727 quz impugnan- di tur 4nzot. Gener. 2. n, $. oftenfum , ad quaai Y»z refpondere, non tacere debuiffet. Alias conftat,voluntatem Dei arcanam, que & revelatam, beneplaciti & figni;à noftratibus fano feníu non Ü negari: vid. Zzzter. in F. C. P- 1064. Mefzer. Anthropol. D. Qu 2. q. 1. $. 16. Falfum proinde eft, DEum veZe zzorzez; peccato- ÁQ ris voluntate fécreta , qüam non velit etiam voluntate re- lt velata. Vid. Dzz. Witz. l. c. c. 6.8.38. (q. P.147. $.42. Plura Íolc enim, eaque perfpicua noftrates produxerunt loca , quibus probatum fuit; ZuPeruz univerfalem gratiam Dei, & rcdem- tionem, conftanter afferuifle. Quod vero fequentia ejusdem Dy ab Y»oze adducta verba attinet: JQuare majeffas la faprema CïpJ »itium voluntatis noffra "o 10l . aut euUtiat m omnibus, Ti CHm non praf's'z't. bomo €o carere , Quarere non licet , & f multum Ady guaras, non tamen imvenies, felic ficut Pa4/z: Rom.9. Zjcit : TH quis es qui refpondeas Deo?. Hzc,inquam. verba nihil ad rem fa- fed ciunt. Agunt enim de »o/zz7e Dei zrca24, que omhino tþm manet imperveftigabilis, nec voluntati revelate contraria feta eft; nec gratiz etiam particularis ex abfoluto decreto. Un- lfsqu de quod Zzaz/erws dixerit , DEum "velle mortem peccato» ton 7i, non eft de ábfoluto decreto abícondito, fed ordinato, . []//; fan&e & jufte tali , intelligendum ) oftenderuntque Dzz. H Jitteb. 1. c. P. 155. feqq. Dei voluztatem alféonditam Lutheri, 10to celo- in multis dever[a. 7: €ffe d valuntate arcana , quam -comminiícuntur Calviniani: admittere crediderim. Quam nþc omnþs Rcfdrmatos Pergit vero rurfus Yvoz , u/tisoa ,inquiens. z2zem cLevis gentralis, qua fenfum hujus libri aperira p hu- ^ æ e:;g/ämdt TA PRY 1 dius, .'anäs.q'rro.' AMIs (t;?' [ dim, ef, noftra fua/uzthti imputandum effe ,f bar- qn. €AH2U4 , &íubjiciens: 4 ff zd "on elfet apud ammes in com. lg Kélfo » ac pro certo à quibuscunque creditum. . Verum non eo- nfi- dem modo id afleruit Zuzberzs,quo Ca/vizus , Zanchins , & 1an alii. Hi enim fubordinant noftram voluntatem peccan- , di divino decreto preordinanti, & predeftinanti , voluntati- lf que divine arcanz omnipotentiffimz , que czg/a priza ef, Tion & inevitabilis perditioni eoruma omnium , qui pereunt , utilo- H quitur genuinus Cz/vzzi dilcipulus Zzzc/zus , & olim ejusin u Academia Argentinenfi fucceffor, lib.s. de Nat. Dei c. z. o . Ita ambiguitatibus, & fallaci verborum latitudine lud - CI'GQ |orà folet 1»2, quo malam tegat cauíam, ibus jem- Quez cum ita fint, gu/bet uunc judzcare poteft , quod dem ex bifte Lutheri offatis appareat , ea re&te, ut à nobis factum, J À - explicata eww hbodiermarum Ecclefarum , qua Lutherana vo- nbl'f/i: £AAtutr , Íententia convenire, Calvinianorum autem penitus 771 Adverfari, ita ut manifeftum fit, non folum B. D. scZzziZium feliciter nobis vindicaffe Megalandrum in lib. de ferv. arb, uquü ïijfä" fed & speram cenforem /wfiffe , cum voluit nobis AHferre Lu« 000 therum , jlumque [ibi, (uisque vendicare, quem etiam decuif: rarià fet adveríarii fui Zzzezationem generalem fecundam ; ópecia- U Jesque opuículo paffim contentas, & textui additas admoni- u tiones, & explicationes examinare, non in vellican * da AJ- J€ (nitOy VHone generali prima tantum oleum & operam perdere. D. - Hec pro B.Dn. D. 3e£aa20 Schmidie , fatis funto. Cz- !thffi; tera, que occafione lib. de /er», z7. diffentiens dif uam feruit, ad nos in prefenti non Qato pertinent, : x clhif m hii In yo( o * -Boä')o(ää" [ num LIBRUM DE SERVO Tl um ARBITRIO, qu A LVTHERI NOSTRI n f/fih D Bmevalum Leäïarem ftti Ítiii Prafatio »ni ZNON — 2 Eati Viri *D. Martini. Lutheri £. ?yti Y mài Reformuataris , de Ecclefía Chriffá meriuf- p 3 [ tl ffmai . cujus smemoria [it im eterna benedicdio- r L A , libellus de fervo Arbitrioy coztra. Era- Zs T W A5 A p Jffoum Rateradamum , anna feculi füperiarts vi- eftomo quzma Jertptus d editus , quemadwadum : adverfavium J ln dicfum in ruborem c pudorem dedit . ita, pa/l beati viri ortem amaxim, offendis plurimos, [npicantes, quafé i puncia de divine ftrii qui providentia Q pradeffinatione dura nimis ferdpfiffet, qua Dei 7140- Idj que juffitia. nom. fatis comvenirent. Ingem 1AIREIE AHITROY MA €j Ex nmoffratibus quzäu.r dura nom- 4lfil fententiarumque difcrimen. iil aulia wifa funt , excufarumt Lono animo. quod in difputationis férvare partim , partim im pruaribus refarmzmmz.r AUBIS. QUAm- Toyy Jpto do fubinde plura beatus Vir diduit . c majori lumine illumina- tus eff, lsbellus effez editus. - Spiilia deinceps in fériptir ejus mom LE (5 aj depreben/;z, L porius Comnementario im Gmg/' 17 me;ztem Jftam ple- aius c optim? declaraverit ; "Auguffanam verà Confe[fionem poff LTA A t quinque annos. Imperatorà Q Statibus. Inmperii exhibitam ma- nifeffum. fecife omuibus , quzd um B. Vir thm univerfa nq/t'rxt l'zmj lll?; Ecclefia de caufa peccati femtiret. Ut Adeb ff prioribus aunis fe-. quius quid fcriptum fi t ; beato Viro merito candonandum [it , nec eonftantem deinceps ejus mentem fuiffe fFatuendum. — .4t Calyi- Dáq aiani borumque fküüïei abripere in fuam. fententiam Bactenus mflzttj €07 4 PREFATIO conati , & , fí dura fimt, qua ipft. fGutiant , duviava etiam Lutle- rum firipfiffe , objicere aufi funr. Quem in fisem usum alte- Q vumve diclum ex libello fupra nominato excerpere , e hoaena cum jpecie im fGenam producere non erubuerunt. Sed bà mon us- we adeb mulium curandi efent, noffratium vefponfianibus ve- [ p Perniciofiffuma longe corum eff fntentia , qui , cum in con- JGientta faa. comviclà Calvinianorum abfolutum decretum f &are nequeant , z'dequge contra fidei fundameutum puenare, af- Jerere ipfi cogantur . pro pace. nibilominus Ecclefraffica cl» Jfén- tentieo Calviniane tolerantia beatum Lutherum producunt, Cal- "yinianis ultrh larogteutes , beatum virum tàm dura , quam Cal- fn- vinus nufpiam. babeat , libello futo inféruilfe , nec muta[fe aute amortem ujpiam: quem cum nemo noffratium unquam damna- A Miit- verity neminem etiam Calvinianos , propter abolutum fuum de- Ert eretum damnare poffe. — Extant jam de iffa. ilorum fententia publica Jeripta , à quocunque tandem pullici mris F'afla fint, In- v (fiitt jetría, quam bi beato Firo poff mortem inferunt , Deo viudican- oritte da relsnquitur 5 fCaudalum , quad Ecclefte Chrifli eo, gHi excu- Jari nunquam poterit , z»odo ponitur , removere ? medio ff per 773 gratiam divinam fieri poffit , laborabimus , ita us breves LHEHO- g »m( 14ttones in e4 maxime libri de férvo arbitrio loca , quibus féye abfolutum Calvinianorum (fve pejus aliquad Dei decretum flatui t AMIP dicitur.faciamus , offendamusd, , de abfoluto ejusmodi decreto bea- 7773 20 Viro in ;mentem quicquam uon veniffe. D eprehbendent ad zpfuen, qw» fpero , omues , qui fübrià mecum omnia expenderzut. 3 Sufcepz- n 7 "us e) magis ,quod. füfcepimus , quia literm nunciavernu. 1 ex do- j t cis alits , frve audaci calumnia [rve iatgua J'nfhictone , bonos vi- ml YOs & 20n merentes, ( n quibus noffra etiam aon parcatur iumo- n xio nomini ) in confortium prapofferarum , quos freniffcavimus, p m Pacificatorum trabis 4 quibus longiffm? abfunt. Speravimus Dd át4qUé €0s., qui noffras anmotationes fobrib. letiuri fünt , voelius t Je de nobis effe judicaturos. — Im boc verb, i2 quo nop bomiars, Jfid ( E Dei d Chriffi gloriam querimus , u- sz'rz'æ.r JH eratia nos cle- mentilfeme adjwvet, — XLamen. du Je( o )o(. z A N- que ^ Qut,t ANNOTATIONES' GENE-- x ï Tüüt RALES.: ft,f A B initioautem flatim profiteri non dubito ,in ea me nunquam fuiffe proba - Mententia., quafi B. Pater. noftrer Lutberus ia fuo de fervo arbitrio li- liben POR &ro quicquam vel contra Scripturam [acram vel coutra fidei , quam in soflris Ecclefiis adhuc docemus & evedimus , analogiam feripferit.. Ita- «t que,ut cum iis,qui contraria fententia abufi mum [unt ,lis mibi €9 coutro- 177 ;ä i verfia propterea non erit , quia ultro B. virum excu[atum babuerunt : ;3ta dis ,qui abutuntur , fine timore contradico , $ cum injuria beati vi- Jtris ri , Ecclefra illos damuum quarere affirmo. Equidem boc libenter conce- m e do , quod. beatus Fir una. alterave voce €$ phrafi aliter , quam wulgà in L rdii AIbeologia hodie maxime fievi folet , nfus fit : quod quando non autmad- libera vertitur , erroris occafio , vel errautium potius ofendiculum fit. — Iaterima loce facig zon e[fent iflis nealigenda clare 8 optima [eutentie,quas beatus Vir in libro Dal jitq babet , qua nofirum ab errore tutum veddere poJunt judicium, n rd e/Iunotatio Generalis prima; Tüm : vdy De Orthodoxis B. Lutheri in libro de dedf fervo Arbitrio hypothefibus, Iout Tideat "Annotabimus nounullas , quas indicavimus, claras B. Lutheri fmtmüd»f, €g b em.] d cium formari poteft €$ debet. jypothefes ortbodoxas , ex quibus no/lmm de tota. difputatione ;udz- ii fdà I. Hominem non efle in negotio converfionis fimilem beftiis, c/a- — Íimu vé babet,p. 43.. Av fi vim liberiarbitrii eam diceremus, qua homo aptus il)fä[i( eft rapi fpiritu, & imbui gratia Dei, ut qui fit creatus ad vitam vel illà l meortem zternam, recté diceretur: hanc enim vim, hoc eft , aptitudi- | nem , feu, ut fophiftz loquuntur, difpofitivam qualitatem , & paffivam Dem j aptitudinem, & nos confitemur: quam non arboribus-neque beftiis Tian ; inditam effe , quis eft qui neíciat? neque enim pro anferibus (ut dici- fmj»m tur) coelum creavit, diClmu II Hominem non cogi diferté dicit,p. 40. Neceffàrió dico, non coa&é , fed , ut illi dicunc, neceffitate immutabilitatis , non coactionis, &t hoc eft, homo cum vacat Spiritu Dei, non quidem violentia, velut ra- li litty ptus obtorto collo, nolens facit malum , quemadmodum fur aut latro Tüus. nolensad painam ducitur , fed fponte & libenti voluntate facit, Verum Ta0e hanc libentiam feu voluntatem faciendi non poteft fuis viribus omittere, &t D co&rcere aut mutare,fed pergit volendo & lubendo, etiamfiad extra co- gatur aliud facere per vim , tamen voluntas intus manet avería, & in- Itv RUT dignatur cogenti aut refiftenti, Non autem indignaretur , fi mutare- $0 C tür, l tur,ac volens vim fequeretur, Hoc vocamus modo neceffitatem im- mutabilitatis , id eft , quod voluntas fefe mutare & vertere alió non pof- fit, fed potius irritetur magis ad volendum, dum ei refi(titur, quod . fuft probat ejus indignatio. . Hoc non fieret , fi effet libera, vel haberet. tit - liberum arbitrium. Et p. 41. Facimus volentes & lubentes, pro natu- ill. ra voluntatis, que fi cogeretur , voluntas non eífer , nam coa&i potius d- eít (ut fic dicam ) voluntas. — Paret ergo ex bis, quod fi alicubi voca- N bulo coattionis utitur ,in latiori fignficatione acciptendum fit. V: HI. Libertatem hominiintemporalibus & externis à B.Fironon ne- itile gari,aliquoties clarum fatlum eft.Sic pag, - [eribit : Quod fiomnino vo- (0CU- cem eam [ Z£eri arbitrii] omittere nolumus, quod elfet tutiffimum & J ii [ religiofiffimü, bona fide tamen eatenus uti doceamus, ut homini arbitriü * md- liberum nonre e&u fuperioris , (ed tantum inferioris fe rei concedatur, ter. t hoc eft,ut íciat, fe in füis facultatibus & poffeflionibus habere jusutendi, ulibre faciendi, omittendi, pro libero arbitrio; licet & idipfum regatur folius , $ Dei libero arbitrio , quocunque illi placuerit: ceterum erga Deum, vel in rebus , que pertinent ad (alutem vel damnationem, non habet libe- rum arbitrium , fed cáptivus , fubje&us & fervus eft vel voluntatis Dei vel voluntatis fatanz. .Er pag.186. Non de effe naturz loquimur , fed... de effe gratiz ( ut vocant.) Scimus liberum arbitrium natura aliquid face- re,ut comedere,bibere,gignere,regere,ne nos delirio illo,velut argutulo; rideat ( diatribe), quod ne peccare quidem liceret fine Chrifto, fi vo- :E'/I!i*M', cem illam , nihil , urgeamus, cüm tamen Lutherus donarit, liberum ar- bitrium valere nihil,nifi ad peccandum. Er ;//d. Nos non de natura, ] Z/l/f; fed de gratia, difputamus , nec quales fimus fuper terram , fed quales ii dl | fimusin codlo coram Deo, quzrimus : fcimus, quod homo Dominus eft. 1] a?tlls am v inferioribus fe conftitutus, in qua habet jus & liberum arbitriqm ,ut illa obediant & faciant , quz ipfe vult & cogitat. ritud- IV, uod Deus hominem non creaverit malum, nec eum in f- Vsvam nem ,ut malus fieret & damnaretür , 44eoque fapralapfariorum . fenteu- dulis tiam umquam habuerit , perpicuum plane fecit pag. 125. ubi ad. dictum itdici fériptura, quod, ea qua Deus fecit, frut valde bona, ita refpondet. Primó dicimus , quod hoc di&tum eftante lapfum hominis; ubi qux Deus fe- -0, f0f cerat,erant valdé bona. Sed mox fequitur tertio capite, quormodo fit d'l'()n,lsf homo factus malus, defertus à Deo , ac fibi relictus, Ex quo homine elottt fic corrupto nati funt omnes impii , etiam Pharao, ficut Paulus ait, Eza- at mus omnes narura filii irz , ficut & cateri. . Condidit igitur Deus Pha- Veruft. raonem impium,hoc eft, eximpio & corrupto femine. £* pof?, p. 126. Li- niteto cet Deus peccatum non faciat , tamen naturam peccato , fübtra&to fpi- xtra o* ritu , vitiatam, non ceffat formare & multiplicare , tanquam fi faber ex ligno corrupto ftatuas faciat. Ita qualis eft natuta, talesfiunt homines, , K* mutar€^ Deo creante & formante illos ex natura tali. kuamfi tl j(e()oC. 3 et Etiamfi olim yam dixiffet , quod Deus malain nobis opereu;r,ut qid I indurando, tradendo defideriis,feducendo,&c, zame» f «€ exponzt enMenten m n ftam , wt ,nullo modo Deus propzerea cauía mali dicz ant quicquagm ve- e(Lnot prehbendipoffiz, Quaritur fortafis, 1nquit, pag. 126. Quomodo Deus ma- di ao la in nobis dicatur operari, ut indurare, tradere defideriis, (educere & licet fimiliz P D oportuit fané verbis Dei contentos effe, & fimpliciter crede- de " re, quod dicunt , cum fint opera Dei prorfus inenarrabilia: tamen in Pc*'f-'/l» obfequium rationis, id eft, ftultitie humanz, libet ineptire, & ftulteíce- m re, & balbutiendo téntare, fi qua poffimus eam ínovere, Primum, etiam J ratio & Diatribe concedit, Deum omnia in omnibus operati, ac fine ipfo frodo nihil fieri nec efficax effe, Eft enim omnipotens, pertinetque id ad o- Juntit mnipotentiam fuam, ut Paulus aitad Ephefios. Jam Satan & homo la- ——5 Vtt, pfi & deferti à Deo, non poffunt velle bonum, hoc eft, ea, que Deo pla- itipin cent, aut quz Deus vult : fed funt in fua defideria converfi perpetuó, ut ipfax non poffinrnon quzrere,quz fua (unt. Hacigitur eorum voluntas & na- tura fic à Deoaverfa non eft nihil, Neque enim Satan & impius homo igim pora nihil eft , aut nullam naturam aut voluntatem habent , licet corruptam feri? & averfam naturam habeant, Illud ipitut reliquum quod dicimus na« Deus rure in impio & Satana;ut creatura & opusDei,non eft minus fübje&um f omnipotentiz & a&ioni divinz, quam omnes ali cre aturz & opera guii Dei. Quando ergó Deus.omnia in omnibus movet & agit, neceffarió 157 movet etiam & agit in Satana & impio. Agitautem in illis taliter, qua- quod les illi funt, & quales invenit, hoc eff, cum illi fint averfi & mali, & ra- piantur motuillo divinz omniporentiz , non nifi averfà & mala faciunt: aliud. tanquam fi equesa gat equum tripedem vel bipedem, agit quidem rali- mint ter, qualis equus eft, hoc eft, equus malé incedir..Sed quid faciat eques? h,. equum talem fimul agit cum equis fanis, illo malà, iftis bené,aliter non fv poteít, nifi equus fanetur, Hic vides Deum, cum in malis & per malos predi operatur,mala quidem fieri,Deum tamen non poffe male facere,icet mala of per malos faciat, quia ipfe bonus malé facere non poteft : malis tamenin- ftrumentis utitur , quez raprum & motum potentiz fus non poffunt eva- &i dere, Vitium ergó eft in inftrumentis,quz ociofaDeus effenon fi Pa nitquod mala fiunt, movente ipfo Deo. Nonaliter, quam f£i faber fec uti ferrata toftra & dentata male fecaret, Hinc fit, quod impius non poffir non femper er- & Ht,. rare & peccare,quod raptu divinz porentiz motus ociari non finitur,(ed zojh: velit,cupiat,faciat taliter,qualis iple eft. De jsdsratione sox latinsagtt,E8 inter alia bac habet, p. 127 Pofthac vero fequitur indurationis negotium, hdu 027;, quod fic habet, Impius ( ut diximus) ficuc & princeps fuus Satan , totus eft verfus ad fe & adfua,& non requitit, nec curat ea, quz Dei funt,(uas opes,(uas glorias,(ua opera,fuum fapere, fuum poffe,& omninó fuum re- gnum quzrit, illisque vultin pace frui, Quod fi quis ei refiftat, aut ali- MX : quid - Ut quid horum voluerit imminuere, eádem averfione, qui illa querit, er- Cnten. J tf« iam movetur , & indignatur, & furit in adverfarium. Et ram non pot- eft non furere, quam non poteft non cupere & quzrere. Ex tàm non pot- $ (]1ae eft non cupere , quàm non poteft non effe, cüm fit creatura Dei, u & Caterum quae Jede- licet vitiata. — Qu p/pra babet, zu ipfo libro videantur. de motu divimo dicit , la de motu general: tantim intelligere , a- yen in pertum eff ex pag. vyo. s5i ait,— Cum dicit (Dews) Ego indurabo cor telce« etiam Pharaonis, fimpliciter loquitur, ac fi diceret, Ego faciam, ut cor Pharao- nis induretur, feu, ut me operante & faciente, induretur. Quod quo- tiplo modo fiat , audivimus, fcilicet intus generali motu ipfam moveboe vo- lad o Juntatem malam, ut füo impetu & curíu volendi pergat, nec ceffabo mo- 30 lts vere , nec poffum aliter, Foris veró offeram verbum & opus, in quod opla« imping et impetus ille malus, cum aliud non poffit , nifi malé velle, me u0,üt i1, Reliqua ipfum malum movente virtute omnipotentiz. Er poff pag. N igitur funt, ut querat quifpiam, cur Deus non ceffet ab ipfo motu omni- liomo potentiz , quo voluntas impiorum movetur, ut pergat mala effe & pejor. lptam fieri? refpondetur ; hoc eft optare, ut Deus propter impios definat effe us nae Deus, dum ejus virtutem & a&ionem optas ceffare, fcilicet ut definat ef- duat fe bonus, ne illi fiant pejores. Zrez pag. 186. Dicimus, hominem extra opera gratiam Dei manere nihilominus fub generali omnipotentia Dei facien- Alarià tis, movenris, rapientis omnia , neceffario & infallibili curfu: fed hoc, j que quod fic raptus homo facit, effe nihilid eft,nihil valere coram Deo, nec &re aliud reputari, quam peccatum. ciudt: V. u0d, ad Ípiritulia , fatezsr E. i, quod Deus velit omnes ho- 3 ulie mines falvos fieri £ z boc vult nos acquie[cere, tanquam divinitus reve- ques ) Jato. Hinc illad pag. 96. Re&é dicitur, fi Deus non vult mortem , no- er non ftre voluntati imputandum eft, quod perimus, Recté,inquam, fi deDeo malos predicato dixeris: nam ille vultomnes homines falvos fieri , dum ver- -mala bo falutis ad omnes venit , vitiumque eft voluntatis , que non admittit wenite eüm,ficut dicit Matth.23.Quoties volui congregare filios tuos,& noluifti. nten VI. Quibus iisdem verbis boc quoque manifefte afferitur , quod. noftra voluntati imputandum fit, fí pereamus; quod vitium volunta- ;qüO eLEat tis fit, quz non admittat Deum przdicatum. xt ee Hac omnia [ane ita comparata [unt,ut mon cum : Calvinianorum, fed vt noffre. Ecclefie! bypotbefibus comveuiant: quas moftrates quoque Theologi agit, j bodieque tenent €$ tuemtur. — dtqui bis bypotbefibus frme dubio inmuntur ;OU'Um) ennia, qua per totum librun dijþumnwr; ; ( e-dnnotatio Generalis Stcunda, m,fuas gmre De Ufü quorundam vocabulorum. u d » funt qül "Wocabula , 44i£As non eo , quo w&'go* ,modo stitu beatus Fir , p z 4 pracipue Liberum Arbitrium,necemtas, coa&tio, prafcientia, predeftina- E tio, Deus revelatus, pradicatus, cultus , & Deus abfconditus , non pra- al [lerio dicatus, non cul;gä, homo immeritus vel immerens, L. JNomen Liberi Arbitrii /d sotare ipfi videtur , quaft homo uullz Ze- dipn [epri i , Inri , poteflatz obnoxins ,fine tmpedimento poffit facere, quicquid. libet, dere Hinc pag. 6&. fcribit , Arbitrium fortaffis homini aliquod recté tribue- od ris , fed liberum tribuere in rebus divinis nimium eft : quod liberi ar- Ne bitrii vox omnium aurium judicio proprie id dicitur, quod poteft & fa- bilta cit erga Deum, quacunque libuerit , nulla lege , nullo imperio cohibi- dem tum. Neque enim fervum dixeris liberum , qui fub imperio Domini tnodi agit. Quantó minus hominem vel angelum re&te liberum dicimus, qui ln fub imperio pleniffimo Dei (ut peccatum & mortem taceam) fic degunt, Mul ut ne momento confiftere fuis viribus poflint, — Ez pag. 43. Sequitur &dex nunc , liberum arbitrium effe plane divinum nomen, nec ulli poffe com- f& petere, quam foli divinz majeftati, Ea enim poteft & facit ( (icut Pfal. Tatén canit ) omnia, que vult in coclo & in terra.. Quod fi hominibus tribui- T0l p tur , nihilo re&tius tribuitur, quam fi divinitas quoque ipía eis tribuere- retur , quo facrilegio nullum effe majus poffit. H/zc nomen fine re d;- quod ä xit, ut ibidem pluribus exponit. "Ütitur tamen nomine eodem fubinde €8 vitna zn eo fen[m,quo quoque alias Scholaflici uft fant, ut motet eam facultatem, qua homo aligquas ad nliqm'd prafflaudum vel plenas vires babet, *?Mj L. Pocezz,neceflitas,2sonzado fiemat sipfe apertiffumum facit pag.zi.Opta—- tbirg rim fané aliud melius vocabulum dari in hác difputatione, quam hoc ufi- «i (il tatum,Neceffitas; quod non re& dicitur,neq; de divinaneq; humana vo- & d luntate.Eft enim nimisingratz & incongrua fignificationis pro hocloco, 9 d: quandam velut coa&ionem , & omninó id, quod contrarium eft volun- [04 f( L. tati, in o erensintelle&ui. Cum tamen non hoc velit caufa ifta,qua agitur. þl.fpg Voluntas enim five divina five humana nulla coa&ione, fed mera luben- pl tia & cupiditate quafi veré libera , facit quod facit, five bonum five ma- iidi lum. Sedtamen imutabilis & infallibilis eft voluntas Dei , qux noftram Til de voluntatem mutabilem gubernat;ut canit Bóctius,ftabilisque manens das ill cun&a moveri, Et noftra voluntas,prafertim mala,fe ipfa non poteft fa- p diy lnit cerebonum.Igitur quod non przftat vox,impleatintelle&us legentis ne- Vg ce(litatem, intelligens id , quod dicere velles, immutabilem voluntatem i g Dei, & impotentiam noftre voluntatis malz, ut aliqui dixerunt, necef- Ncc D. fitatem immutabilitatis,nec hoc fatis grammaticé necT heologicé. Ez pat. Prejo, 146. Obfecro , an difputamus nunc de coa&tione & vi? nonne de neccf- fitate immutabilitatis nos loqui, tot libellis teftati fumus? Scimus,quod g llltcn Pater volens gignit , quod Judas volendo prodidit Chriftum : fed hoc Umau | velle in ipfo Juda certó & infallibiliter futurum fuiffe dicimus, (i Deus h77 praï.fci- & -9 Í kellinae praícivit, Aüt-ü nondum ïn,reniguntur, quz dico, aliam he;emrärem J Di« ad opus, aliam neceffitatem infallibilem ad tempus referamus. De po- fteciore nos loqui intelligat, qui nos audit5. non de tiore: hoceft; non volens proditor fit Z &us, fed an tempo- nllilte difputamus,an fudas invitus,an. re pradefinito a Deo infallibiter fieri oportuerit , ut Judas volendo pro» 4 libtt, trbue- deret Chriftum. E* pag. i, ridet quodam modo Erafmum , Quefinos de coa&tione loquamur;ac non potius de neceffitate imurabilitatis. Jr. p. 40. Jell il« Neceffario veró dico, non coacté , fed, ur illi dicunt , neceffitate imura- L &f cohibi- bilitatis , non coactionis, hoc eft, homo cum vacat Spiritu Dei, non qui- dem violentia,velut raptus obtorto collo,nolens facit malum , quemad- )omini ^ miodum fur aut latro nolens ad poenam ducitur,fed fponte & libenti vo- nus qui luntate facit, Verum hanc libentiam feuvoluntatem non potelt füis viri- degunt, busomittere;co&rcere aut mutare,fed pergitvolendo & lubendo,;etianifi equ'xtut ad extra cogatur aliud facere per vim, ramen voluntas intu$ maner aver- fs coltt« u D. fa, & indignatur cogenti aut refiftenti; Hoc vocamus modo neceffi- tatem immurabilitaus , id 'c&?quod voluntas fefe mutare & vertere alió CLIDUIe non p ibottee offit , fed potius irritetur magisad volendum , dum ei rcfiüittfiï. ert d quod probat ejus indignatio. AL Coa&tionisporrà vocabulum,ut ex alleyatis verbis appaver, oppe- ii wit nece]fitatiimmutabilitatis, Nonuunquam tamen non alitev , quam pyo ultitttil ap[a wecejfitate imemurabilitatis accipit, Quod CeYte n0n negligendum cff. IV, Prafcientia €? Przdeftinatione zasguam tevminis eguipollen- iO tibus uti [olet. Ut utraque vox fignificet , non 1n fpecie pradeftinationem ad falutem , [ed quodvis Dei decrerum, f/ve circa id, quod bomini bouums loc ulte nanavo* €$ falntare , frve circa id , quod illi malum 68 damnalile eff: h. e. quod- |oc 10501 vis decretum divina providentis five univerfalis ffe fbecialis , tam cir« ca malum quam circa bonums occupata, Difci boc poteff wel ex. bis vwer- i volu- bis pag. 140. Scimus fané, przícientiam hominum falli, fcimus non ideó ; g. luben- eclipin venire., quia prefcitur, fed ideo preíciri, quia ventura eft, id nobis cum ifta preícientia? De prafcientia Dei difputamus, Huic jve m* noh[&m sl nifi dederis neceffarium effe&um pretciti , fidem & timorem Dei abítu- j fIél1S dis lifti, promiffiones & minas divinas omnes labefecifti, atque adeo ipfam xelite divinitatem negafti, JVars cupm bic beatus vir tradat ejusmodi prefcien- "tiaps divinam, us promifitones €9 mina innituntur , [ane decreium divi- pnsne* untacem um sntelligit, quo decretum efl promifttones fervare, €$ minas exercere, Nec mirum ff , quod $n bac difputatione fic accepit, cum ipfe Era[eus pne prafcientiam ad voluntatem €2 deflinntionem dévinam vetulevit bis vera LBM: denece &is pag. eAd.. De voluntate ac deitinatione divina difficilior ett quaftio. ]Usacluo Vultenim Deuseadem, quz preíeit. Et hoc eft, quod fubjicit Paulus,vo- untati ejus quisrefifticjfi miferetur;cui vult)fiindurat,quem vulc Quese (cd ho dSpiit ANG: p 341,. dicit : Sj Paulus non explicarat hanc quæ&ionc'm', aut :,HDCUS nonm Pï ækf ! )0(: Je( Je(.Jo( 3on certó definierat, neceffitatem nobis imponi ptafcientia divina,quid f stl opus erat; ut induceret murmurantes & caufantes , Voluntati ejus non poffe refifti.. P'ide, que ibi babentur plnra. Sau hoc manifeftum eff quod ttiti , pra/cientia ad voluntatem referatur, d femplex prafcientia aliqna. "t voluntatis funt' deereta n C 0 é 74m quia Era[mus de voluntate, de qua €8 B, Lutherus loguitur, Ío» Ícien àD quens adjnngit deftinationem ; ázerum. baud ob[curum eft , quod pre[cien- tía idem frt cum de[linatione feu pradellinatrone, Sed €3 alias B. Vr pra- em Jferentiam €9 pradeflinationem idem facit : fic enim fcribit im Gene[. 14« g Audio fp Tétbdn argi fceleratas voces inter nobiles & magnates de prædr:füqa-, tione feu praícientia divina, gerbn ttition V, DEus vei abíconditus e/7, non pradicatus, non cultus, ve/ re- velatus, pradicatus, cultus : jexta B. Lutberum. Obi, quisquis fibu Deum dituit hic opponi putat, aut flatni voluntatem figni €$ beneplaciti n fenfu Calvi- ttidiliz siano , 15 profeclo fummam B, Víra fecerit injuriam, INec ves ob[ctva eft 3 ex eo, quod de culto vel non cnlto Deo etiam loguitur. Num enim voluue tiojj 1 tas beneplaciti divimi ex mente Caluinianorum uon colitur ? aut num-vos 4dilüs luntas fogni colitur ? NNum Dens colitur juxtaid, quod iutra fe non vult Ti at xon autem colitur juxta id,quod vult ?. Has abfivditates fane Calvinia- t5 Al ni in [ua [ententia nunquam concefferint, . Quomodo ergo calvinizat bie hii Lutherus?. Sane itag, Deus pradicatus &6 vevelatus B, Lutbero eff Deus, Mp2 quatenus nobis in verbo frc pradicatur € vevelatur , ut pradicationi €9 ve- L tlj velationi buic cultus sp[orum fidelium nnitatur 69 juxta eam fieri debeat, inpiet ht Deus ab[conditus, nan pradicatus, non cultus, dicitur, quatenus decres Tnean *it CÓ vult facitque ea, qua fua poteflati vefervavit , nec vult illa à nobzs it 5 Bcu particulatim. [ciri , nifi ferà in [uis eventibus. .Sic Dens ab[conditus eff, €it ta] non pradicatus, in boc, quod voluir , ut omues Adami pofferi peccato illius Citüm, suficerentur C perirentnifi per Chriffum faluarentur, 'Ubi boc quidem no- quos j bis vevelavit, €$ experimur. etiamy, quod fic ves habeat : attamen, licet va- iVinæ ( zio noftra juflitiam vei non capiat , Dems nobis non revelavit , quare boc ClUt, con[itutum fir, uift quod, quandoquidem revelavit, fe ubique juftrum effe, julliti boc videmms inde fequi,quad jufHiffime confiitutum fit. Sic Deus nobzs reve- lauit, velle omuium mifereri in Chriffo per fidem appreben[o, nec admiffa- L Cre, vum ullumopns noffrum, Puxta boc idlius decretumreuelatum nos credere h tola spfumque colere debemus : (cire etiam €9 fateri , quad mon fit in boc ulla in- P juflitia. daterim quomodo boc uftum fit, Judai jam olim capere . non potue- Tion Ml runt, nec. ullaratio capere poteft, Sed Deus etiam non vevelavit praterea . cur ]l smnulta, atque adeo fe quodammodo ab[condit. . Eadem vatio eff voluntatis &f Ini Dei confequentis in partichlaribus, Certum eff quod juxta voluntatem con- ]m;,m fequentem Dei comvertantur €9 fAluentur , quotquot convertuntur €8 (al- h ]umm yHe€ qJAHEHY , M0H ConVertahthr ,nec lentuä,- quotquot non conuertuutur YX o £ M qud falvantur, At quis in particulari definieriz, propter quidrhiv converfus fit, U ton non ille : in quo bic non vefHiterit, ille refliterit ordim divino, Hae ratione fugud enm B, Lutberis DEnm vevelatum€$ abfconditum flatmerit , nemo fanus 4 t eff, qui non tta quoque dicere audeat, aut B, Lutherum reprebendat, Non- xe enim B.Panulus retlé exclamavit ; O altitudo divitiarum & fapientiz & tht Za- fcientiz Dci! quam imper(crutabilia funt judicia ejus? /4ue zonze quan- if itte do Deum hic dixit imper[erntabilem,fecit eum ab[conditums? Quafo te ygHis Arprte ex omnibus Calviniants un. F. s am bec dixerit,guod B.Vir dicit pas.o6, Hoc itf 1 agit Deus przdicatus , uta lato peccato & morte falvi fimus, Mifit enim dele verbum fuum, & fanavit eos, Z4ur num Deu P i juxta voluntatem freni m[it verbum [(unmyC [anavit eos 5 quos [anavit? nonne juxta voluntatem Jfieni ne- rl ve« eninem [anat ,. [ed tantim juxta voluntatem. beneplaciti ?. Hloc fane ILDMM dicunt omnes Calviniani, mon iflud, — B, Lutherus ergü bic non Calvi- uGl nianizan Plura babebimu ibi,€8 alibi videbimus,- u dr ( VI. fam tandem immerentes 62 immeritos B. P'jr dicit eos,qui va« ? quline tioni noflra videntur effe immerentes €9 innocentes , Aut in comparatione t 4d alios émmerentestó innocentes [unt.Sic immerentes 6d innocentes viden- ul ztHr vationi noffra omnes pofleri Adami, qui ad fimilitudinem transgve[fio- (dotitita nis Adami non (unt transave[fi, €8 Adami tamen cerrüptionem ex illo tra- TT hunt, ut deinceps ex fe mihil honi facere poffinr. De boc ita loquitur B. V'ir J Duit, p4g.222. Siautem id movet, quod difficile fit, clenientiam & zquitatem j O rt- Dei tueri , ut qui damnet immeritos, hoc eft, impios ejusmodi , qui in deiedt. impietate nati, non poffünt ulla ratione fibi confulere, quin impii fint, i detrts maneant & damnentur , coganturque neceffitate naturz peccare & per- 7177 ie, ficut Paulus dicit : Eramus omnesfilii rz, quemadmodum & cateri : li tf cum tales creentur ab ipfomet Deo ex femine vitiato per unius Ade pec- jioili cátum, Hic honorandus & reverendus eft Deus clementiffimus in iis, du quos juftificat & falvat indigniffimos : donandum eft faltem nonnihil jgi n divinz ejus fapientiz, ut juftus'effe credatur , übi iniquus nobis effe vi- "717 detur. /|Si enim aliseffet, cujus juftitia humano captu judicari poffet, u ^s juftitia plané non effet divina;& nihilo differret ab humana juftitia, S/zzi- urete liter vationi noflra-videntur plane immeriti €9. innocentes homines , qui imif* non credunt y quia credere non fit in bominis poteflate : quaresenim Deus m d mon tollat vitium bominis, C9 ;ll fidem det. In bunc fenfumferibit B. F'ir, ; "/la iff« p4g.96. Verum quare Majeftas illa (Dez) vitium hoc voluntatis noftrz n PWN' non tollit aut mutat in omnibus , cum non fit in poteftate hominis? aut cur illud ei imputat,cum non poffit homo eo carere? Quarete non licet, rmrlfl : pl ac fi multum quaras,nunquam tamen invenies. duimerstos €9 innocentes in comparatione ad alios dicit B. 1;"" (on. ?r fub fin.p,228. In lumine gratiz, inquit, eft infolubile, quomodo Deus damnet eum,qui 71 CW í TA d non potett ullis fuis viribus aliud facere, quam peccare & reus effe, Hie a- tàm - 1 £àm lumen nature, 'q,uän; lumen gratiz dicunt,cuïpam- non effe miferi komiais, fed iniqui Dei, Nonenim aliud judicare poffunt de-Deo , qui T hominem impium gratis (ine meririscoronat & aliumi non coronat ; fed P damnat;forté minus vel faltem non magis impium, At lumeri oloriz aliud dictitat;.& Deum, cujus.modo eft judiciumincomprehenfibilis juftitie, ul tum oftender effe juítifima & manifeftifimz juftitiz, tantsim ut inte- rim credamus, moniti & confirmáti exemplo luminis gratjæ, :quod f« mile miraculum in lumine naturz impler. Vi Concnrrere potefl, ut pratev comparationem hominum inter fe , com- aratio ad ordinesm divinum voluntatis divina antecedentis fimul vefpicia- Mi £ur. Quippe in quo ordine nec mevitanec demerita bominum fpetlantnr. fed DA refiflentia vel won vefiflentia adver[us verbum pradicatum motusó Spiritus Santli ad conver[inem €9 fidem. Adeur fi quis fit peffimus, [ed tamen gra- tía E3 fpiritui non vefiflat,comvertatur, uflificetur C9 [alvetur ,cum contra qui inter bomines bonefliffime wiuit, qnia vefifhit,nec convertatur nec jufli- ficetur nec faluetur/Ubi noffravationi abfurdum videtur,bominem quives "u fpetlu alterins eff quafi immevitus, damnari, cin contra nocentifiumm fal» vetur.Hoc volunt fequentiaB.V'iri verba p.163.5edfingamus,quefo;,Deum y talem eífe oportere , qui merita refpiciat in damnandis, nonne pariter V. W contendemus & concedémus , uc- & in falvandis merita fpe&et? fira- i tionem fequi volumus, equé iniquum eft , indignos coronari, atque in- dignos puniri, Conclndamus itaque , Deum ex meritis precedentibus t juftificare debere, aut iniquum declarabimus, ut qui malis & iniquis ho- EWP Z minibus:dele&tetur , & impietatem eorum premiis invitet & coronet. At va nobis tum miferis apudillum Deum, Quisenim falvus erit ? Vi- Titete od de igitur, nequitiam cordis humani , Deum , cum indignos fine meritis lo paan for, i!IVC falvat,imó cum multis demeritis juftificat impios , non accufat iniqui- tatis, ibi non expoftulat, cur hoc velit, cum fit iniqui(fimum , fefe judi- üder! Y ce , fed quia fibi commoduin & plaufibile eft, equum & bonum judi- COhoedp, cat, At cum immeritos damnat , quiaincommodum fibi eft , hoc ini« Quentis t quuin , hoc intolerabile eft, hicexpoftulatur, hic murmuratur , hic blaf- Concedin phematur. Piwra babentur sbidem, C$ in pracedentibus, Sed bac ne- ïfd Quod hd fimpulos lovos: déffcilsores bisde vocabnlis fufficiunt. ]i Pugüan vifos accedemsus ,CÀ aliquid «d te, 2 "rabili / W "6131!0- N tADIMIH, hn l » QUGQM Dinu L Wertnt C&Mum , TOtles n Cütonis dg VENE- Tmore * ; ettifr «e$8 ( 1. ) $6» 7À * 60,qui ut;led od Eoe Q 0QecDecte Bbbbadbbd pecgeee 548 iealid äæ julie, QeQQE PPPQQQQE CPOPQQQTIQQQe utinte« od ( VENERABILI VIRO DO- & Cf« njþiria- MINO ERASMO ROTERO. ul r DAMO, MARTINUS LUTHER GRA- TIAM ET PACEM IN qtn r rl CHRISTO. . nj« gt N AW CA — u —— i l. — 2 ('^; Uod tardius diatribe tuz de libero arbi. ojDeutt A — trio refpondeo , Venerabilis Erafme, prater fpem L^ ESS M l omnium, preterque morem meum accidit , qui : pitítet .. » i hactenus ejusmodi occafiones fcribendi, non fo- mf 22 itque i WA E i : lum libenter apprehendiffe , ed ultro etiam qua- jentibus M fiffe vifus füum, — Mirabitur forte quifpiam no- AC — ; D vam illam & infolitam, vel patientiam, vel for- iqu'xs'm- comncf- midinem Lutheri , quem nec tot jactatz voces & litæ adverfatirum excitarunt, Eraímo vi&toriam congratulantes & etici V Io pzxan cantantes. — Scilicet Maccabzus ille-& pervicacifimus affer- eimeriüs ; itiqui tor , invenit tandem dignum antagoniftam , contra quem hifcere non (ce jude audet! Verumillos non modo non accufo, fed ipfemer tibi palmam concedo , qualem nulli antea conceffi, non folum quod viribus elo- m juo^ W quentiz & ingenio longiffime fuperas, qualem nos omnes merito tibi ,hoc'x i concedimus , quanto magis ego barbarus in barbarie femper verfarus, ,licbl fed quod & fpiritum meum & impetum remoratus es, & languidum an- um L te pugnam reddidifti, idque duabus rationibus, Primum arte, quod mirabili fcilicer & perpetua modeftia caufam hanc agis, qua mihi ob- ftiifti, ne poffem in te accendi, Deinde fortuna vel cafu vel fato, quod in tanra re nihil dicis , quod non di&um fit prius, atque adeo minus dicis , & ples tribuis libero arbitrio , quam ha&enus fophiftz dixerunt & tribuerunt (de quo latius dicam infra) ut eti am fuperva- caneum videretur refpondere iftis argumentis tuis, j antea à me quoque toties confutatis , conculcatis & pror us protritis , per Philippi Melan- chtonis de locis Theologicis invictum libellum, meo judicio, non folum NE immorctalitate, el- fed canone quoque Ecclefiaftico dignu:n,?ui tuus lib us v € Z D. Manr, Lurn5. * ita mihi forduit ac viluit , ut tibi vehementer compa- dettia Y lus comparatts , terer, qui pul cherrim am tuam & ingeniofam dictionem in iítis fordi- debitor. bus pollueres, ac ma teriz indigniffimz indignarer , quz tam preciofis tor frat eloquentiz ornament is veheretur, tanquam fi quisquiliz vel ftercora tetno d ue va aureis argenteisq - fis portarentur, Id quod tu ipfe quoque períen- foüis, fiffe videris, qui tam difficilis fuifti ad hoc fcriptionis munus obeun- vlv do dum, nempe quo d conícientia tua te monuit, fore , ut quantislibet elo- fle tamen mihi fucum fieri, quin ilb qu entiz viribus rem tentares, non po vid f feces ip as , femotis verborum lenociniis , perfpicerem , qui etfi (ermo- : finis ne fum imp eritus , rerum tamen fcientia non fum imperitus gratia Dei. ipiritum Sic enim cum Paulo audeo mihi arrogare, & tibi cum fiducia deroga- illam (in re fcientiam , licet eloquentiam & ingenitim tibi arrogem , ac mihi de- fiDeus: libens ac debens. Proinde fic cogitavi, fi qui funt qui noftra ro 24 gem & fragi tantis Ícripturis munita, non altius imbiberunt, necfortius tenent ,. iniferia quam ut iítis le vibus & nihili argumentis Erafmi,, quamvis ornatiíli- Veljgy, digni non]funt , quibus mea refponfione medeatur. mis, moveantur, & (cribi Nihil enim talibus fatis dici au t ícribi poffet, vel multis millibus libro- D * fimili enim opera litus araris, & are- (i£ , quo rum etiam millies repetitis etem c nz íemina mándaris , aut dolium pertufum aqua repleveris, Ilis 'agi,&; enim , qui fpiritum magiftrum in noftris libellis hauferunt , fatis bis miniftratum eft, tuaque facile contemnunt. qui el ag abunde à no emplo m vero fine fpiritu legunt ; nihil mirum , fi quovis vento , velut H bus nec DEus fatis dixerit , etiamfi o- jus haba arundo , agitentur , qui B & 3 ücw mnes creatura 1 n linguas verterentur, Unde illos relinquere, pené Opus off confilium fuiffet , libello tuo offenfos , cám iis, qui gloriantur & trium- ostibi decernunt. Itaque nec multitudine negociorum, nec rei dif- U$ Cor. ph ficu ltate, nec magnitudine eloquentiz tuz, nec timore tui , fed mero biS IOqua Tut HCU tzdio , indignatione & contemptu, feu (ut dicam) judicio meo de tuaj ssf diatribe , impeditus eft mihi impetus refpondendi , ut illud interim ta- eu uc ceam , quod tui perpet uo fimilis, fatis pertinaciter obfervas, ne non 'ac Ulyffe cautior, inter Scyllam & tus, RE ubique lubricus & flexiloquus fis; doto alte Charybdim tibi videris navigare , dum nihi ] vis affertum, rurfus tamen Ti affertor videri: cum quo genere hominum ,quid rogo poteft conferri ei capiendi peritus fuerit? in qua re quid Wibl aut componi , nifi quis Proth Ellaxhhl poffim , & quid ea übi profue rit , poftea oftendam cooperante Chrifto.. non eft prorfus nulla éaufa. urgent fide- 1 dlokv Ut igitur nunc refpondeam, tüm [cm les in Chrifto fratres , expectationem omnium mihi objicientes, quod E« -ura[' Ut rafmi authoritas contemnenda non fit, & Chriftianz do&rinz veritas pe- tlüm (m riclitetur in multorum cordibus. Et mihi fane tandem in mentem venit, lye 20 filentium meum. (atis pium non fuiffe, effeque mihi à carnisémez pru- Cn- M 4te uw * Dr Sravo Án5biTRI0. 3 [ compa- ts fotdi« dentía vel malitia illufüm , ut non-fatis memor effem officil mei, quo preciofi debitor fum fapientibus & infipientibus, prafertim cum ad id vocer, tot fratrum precibus. Quamvis enim res noftra talis eft, que ex- p flercora. terno doctore non eft contenta, fed preter eum qui plantat & rigat 2» i perlne ls obette foris , etiam defideret fpiritum Dei , qui incrementum det, & vivus 23 viva doceat intus ( que cogiratio mihi impofuit) tamen cum liber fit 39 libetelo- ille fpiritus , ac fpiret, non ubi nos volumus, fed ubi ipfe vult , fer- 58 eri, quin vanda fuerat regula illa Pauli , Infta oportune, importune, non enini ( (ermoe fcimus , qua hora Dominus venturus fit. Efto, fint qui magiftrum ;taimDeL 2 delQgte fpiritum hactenus in meis literis nondum fenferunt , & per Diatriben illam fint proftrati, forte nondum venerat hora eorum, Et quis fcit, iihi de« ! fi Deus étiam te vifitare dignabitur , optime Erafme, per me miferum y nolua 5 fenent , & fragile vafculum fuum , ut felici hora ( quod ex corde rogo patrem mifericordiarum per Chriftum Dominum noftrum ) hoc libello ad te ornatillle veniam, & chari(fimum Fratrem lucrifaciam, ^Nam etfi male tu fentis xedeatil & fcribis de libero arbitrio, tamen à me tibi non parvz debentur gra- bus libro- tiz, quod mihi meam fententiam reddidifti longe fitmiorem, cum vi- , Kate t ]ils derem caufam liberi arbitrii à tali tantoque ingenio fummis viribus : agi , & adeo nihil peragi , ut pejus habeat quam antea,, Quod'evidens p, fars eft argumentum, liberum arbitrium effe merum mendacium, quod ex- n qui ,emplo mulieris illius Evangelicz , quo plus à medicis curatur, eo pe- TR ,'jus habet. — Cumulata igitur reddetur à-me gratia; fi per me certior at H ? . fias,ficut ego per te firmior:- verum utrumque donum eft fpiritus, non ere, pae opus officii noftri, Quare orandus eít Deus, ut mihi os, tibi & omni- & ripme bus cor aperiat, fitque ipfe magifter coram in medio noftri, qui in no- yvc r d- bis loquatur & audiat.*. A te vero, mi Erafme, finas hoc me impetra- fed.meto re, ut ficut ego tuam fero inhis rebus ignorantiam, ita tu viciífim feras xo de nb meam infantiam.Non uni dat cuncta Deus, nec omnia poffümus omnes, xenm v feu ut Paulusait, Diftributiones donorum fünt., idem autem Spiri- 5 ne non tus. . Reliquum igitur eft, ut dona mutuas operas tradant, & alter fuo S['y//iim & dono alterius onus & penuriam portet, fic implebimus legem Chrifti. (rs tamet Principio aliqua capita prefationis tuz percurrere volo, quibus , confert nonni hil caufam noftram gravas, Gc tuam ornas. Primo illud , quod [U "n qm etiam aliis libellis pervicaciam afferendi in me reprehendis, & in hoc i Chri!'to. el libello dicis, te adeo non dele&ari affertionibus , ut facile in Sceptico- ugent rum fententiam pedibus difceffurus fis , ubicunque per divinarum Scti- ( dl prurarum inviolabilem authoritatem & Ecclefiz decreta liceat ; quibus at5 p* iuum fenfum ubique libens fubmittis , five afféqueris quod prafcribit, 1t€m venlf, five non affequeris. - Hoc ingetium tibi placet, Hac (ut par eft) ac^ À P[äl d cipio à te benevolo animo dici; & qui pacis amaris fit, ; Sed fi alius di- 2. ceret, & " D. ManT, Lurz, deLik cetet, forte meo more in eum ferrer.. verum nec pati debeo te , licet finran optime volent em, eaopinioneerrare. (a) Non eft enim hoc Chriftiani Stoicis e&oris , non dele&ari affertionibus ; imo dele&ari affectionibus debet. . aut Chriftianus non erit, e/nnót4rio.. ( fertor 4) Praentatis , qu& batlenus im annotationibus. generalibus pra- mifimus , baud. diffculter finguli locà exponeutur, — Sed ut tamen alio- Itl itü vum. labovem vel in nos. fa[cipiamus , vel nonnibil faltem adjuvemus, 7/5472! 0Pl fpeciales annotationes ad loca difficiliora addimus. . Non eft enim hoc Chrifua Chriftiani pe&oris &c. — Egregia €9 motatu digna fententia : qua na- ]þzwia [ if ij tura fidei Chrifliana expouitur. — INeque enim fides eft opinio aliqua, aut affeu[us- qualiscunque im ves credendas , fed firma adbefro , omnem dubi- jf firmitm tationem excludens s. cium dubitationi opponatur , juxta illad jacob. I. v. &. Petat autem in fide, nihil dubitans,. .Et elterumz Rom. 4. v. 20. De h promiffione autem Dei non dubitavit infidelitate , fed confirmatus eft fide, dans gloriam DEO. E /icet iufirma etiam detur fides , nunquam h ceritin tamen potefe. vinci à dubitatione , fi vera fides manere debet , vel; ut iterum . Apoflolns. Roman, 4. vers. 9. non debet bomo infirmari fi- confelf Tn6 cof de. wfirmitas quoque in ipfa fide non eft , quippe qua bonute Dei. do- sum. eft €À perfetlum ,. fed omnis infirmitas eft in carne , qua fi- Tetrus r des vel impugnatur , vel fupprimitur: ut verius bomo infirmetur €$ u- tl opus firmnus fít , quam fides in homine. Sed. benà etiam addit B. vir , Chri- u T à Jflianum. debere Affertorem efft e ini Mlis vebus , qua mobis tradita funt di- Santtus vinitus in facris literis, Fides namá,efl habenda verbo Dei : quod hodie uon tr us | nifi in Scriptura babemus,. INon confenfrt B. Pir sis, qui bodie inter Lutbe- fertione t& H vanifmum 63 Calvinifmummo €8 Papifmum atque [etlarum aliarum do- Hrinam adeó incerti €9 ambigni funt ,ut controverfias libenter vellent ex lUSTimQ Ecclefiaexterminatas , uel liberam unicmiqne in us opizionem.. . iihi fl ls cred A'ffertionem- autem voco ( ne verbis ludamur ) cor/üïtantet adhas tetem, zete ,affirmare , confiteri jtueri, atque invidtum petfeverare. nec aliud, X'Cfba&] credo , vox ea latinis vel noftro ufu & feculo íáignificat, Deinde lo- Nunend quor de rebus illis afferendis , qua nobis traditz funt divinitus in'fa- I&m De cris literis, Alioqui neque Erafmo neque alio quovis magiftro opus no- UIMT bis-eft , qui doceat,, in rebus dubiis vel inutilibus ac non neceffariis, non & hoc modo. ftultas, fed etiam impias effe affertiones, pugnas & rixationes, Va Nec tu deiis hocloco dicis, cre- quas Paulus. non uno loco damnat, duf do, nifi vel ridiculi Oratoris more, aliud przfumere & aliud tra&tare n m « &g velles , velut ille ad. Rhombum , vel impii Scriptoris infania , articulu tYO, [r de Ds. SrRyvo ÁRBITAIO. í te, licet de Libero arbitrio dubium ,aut non neceffarium effe contendas; Ab; Juitani « fint à nobis Chriftianis Sceptici & Academici: (b) ag!(ïnt. veró.vel ip fis 15 dobet Stoicis bis. pertimaciores affertores, Annotatio, (b) Adfint veró vel ipfis Stoicis bis pertinaciores af- fertores &c. du prt« "Affertores , inquit : €8 bos Stoicis vnle bis pertinacio- ith dlit- ves Hon tamen Stoicos ratione [ententiarum C doginatum. . Notum eff, jWuettitis quantopere con[flautiam Stoici feHlati [int. In bac immobili conflantia enim hoc Chrifltanos faue decet longé effe conflantiores 9 immobiliores. INam con- ?IM [2 flantia Chriflianorum /veritatem immobilem pro fundamento babet , ab d zpfrs inferorum portis nunquam evertendo : cmm Stoicorum conflantia fibi jtnm dul féibflraverit optnionem & imaginationem. — Conflantiam quoque banc €8 «b L. firmitatem fidei Chriflianorum Scriptura & tradit Q requirit , nt mox j.10, Dt ipfe B. V'ir declarat pluvribus. ] Jatus e Paulus Apoftolus , quoties, rogo , ainpotoetar ilam . exigit , id eft, aunquam certiffimam illam ac firmiffimam conífcientiz afferonem ? - Rom. to, d '7'/55 fiïman i confeffionem dicens: Ore confeffio fit ad (alutem, Et Chriftus: Qui me confitetur coram hominibus, confitebor ego eum coram patre meo. | J di- uid.rhnul- . Petrus rationem reddere jubet de ea , qua in nobis eft , fpe. ,qM » a - tis opus eít? nihil apud Chriftianos notius & celebratius , quam affer- tio. Tolle affertiones , & Chriftianifmum ulifti. Quin Spiritus jn re 7) /;Mt d . San&us de clo illis datur , ut clarificet Chriftum , & confitea- tur usque ad' mortem : nifi hoc non eft afferere,ob confeffionem & af- |lodie t yr La fertionem mori, — Denique adeo afferit Spiritus , ut etiam ultro inva- janum ov dat & arguat mundum de peccato,, velut Jaceffens pugnam.. . Et Pau- lus Timotheum jubetincrepare , inftareque importuné. — Quam vero. edlen mihi feftivus fuerit ille increpator , qui ipfe, quod increpat , neque cer- | tus credat,neque conftanter afferat: ad Anticyram fcilicet illum mit- terem, - Sed egolonge ftultiffimus, qui in re clariore , quàm fol eft, (f adhx* verba & rempus perdo.. Quis Chriftianorum ferar, affertiones effe con- nec A temnendas? hoc effet aliud nihil, quam femel totam religionem ac pie- )dndel tatem negalfe , aut afferuiffe , nihil effe religionem, aut pietatem, aut ul- jtus i* lum dogma.: Quid ergo tu quoque afferis, non dele&tor affertionibus;. 00 us n0* & hocingenium te malle quam diverfum ? (faris, 102 Verum tu de confitendo Chrifto, & dogmatibus ejus hic nihil vo- risaDonesy dixiffe. Re&emoneor.. Et ego in gratiam tui , meo juri & mori ce- ) didsä de ac de animo tuo nolo judicate;, 'inque aliud tempus vel aliis id re- yd audare fervo,. Interim , ut linguam & calamum corrigas , & deinceps tibi tem- m ; ,al i 3 peres 6 D. ManT. Lürgn. vt ts peres à talibus verbis, moneo. Nam utcunque animus fit integer & can- 3 hetemur, didus, oratio tamen qua animi chara&ter effe dicitur , non calis eft, E g tefen (c) $i enim caufam liberi arbitrii non neceffariam fcitu, nec ad Chzi-| Ármodo co ftum pertinere arbitraris, recte loqueris ; Vir [uji L a, UUR e/1720l4110. tenj confa fadeiam C (c) Si enim caufam liberiarbitrii non neceffariarf fci- tu &c. tfequamct "Apparet ex. his verbis , quod . dolirina de libero vel fervo Jfepisa erm potius. arbitrio fundamentalis B. Viro babita. fit, Qnua fententia fme p «f i dubio fuit recepta univer(a veteri Ecclefia ,. €9 finceris ejus Dotlori- bus , quando toties Pelagianos €9. Semipelagiatos damnarunt, — Nec ne- Quis garunt Calviniani Belga , qui ex hoc maxime momento condemnarunt Ar- . teutis doo spinianos , docente Hoornbeckio Differtat. de Confociatione Evangelica. rice prof Sed ut fundamentalus efl Arvticulus hi de libero Arbitrio , ut non liceat | tc lirentà ad dextram abire , niminm bominis viribus tribuendo ,ita fundamenta- ! Chifianos lis efl , ut son litéat ad foniffram vecedeve, 8 conttionens quamdam bomi- ! tum &ogmax ni dnponere , AHt gratiam. divinam uonnullis plaue omnem denegare: [ Dumen, - uod Calviniani omnes faciunt , atque adeo fuudamentuma fidei omnini aftrere, qu ladunt. — Quod idem vero B. Lutbero noffro tmmerito imputatur , ut por-. dier Chaf Lm ex fup*m- ditlis apparere poteft, partim dez'næg: apparebit amplius.] ; IQ r Át impie tamen arbitraris. — Si vero neceffariam arbitraris, impie amtriin Optemin m loqueris, & recte arbitraris, — Nec tum fuit locus, de inurilibus affer- tionibus & rixis tanta querulari & exaggerari. Quid enim hzcad ftatum certilims, Quid, caufz ?. Sed quid dices de iftis tuis verbis, ubi non de una liberi atbitrii caufa , fed de totius religionis dogmatibus generaliter dicis, fi liceret : Que fenfumy QqUOT. l per inviolabilem autoritarem divinarum literarum & Ecclefie decreta, diíceffurum te in Scepticorum fententiam, adeo non deleteris affertio- ( Em K nibus? qualis Protheus eft in vocabulis illis , inviolabilem authorita- tem , & ecclefiz decreta? (d) Scilicet quafi valde reverearis Scripturas WE & Ecclefiam, &:Famen'ügniücas : optare te licentiam,ut effes ng.pticus? ? Annotatio. ia WWr ; ö 1 (d) Scilicet quafi valdé reverearis fcripturas &c Sané ^f fs eneviró veprebenditur bic Erafmus, — Etfi enimpia €8 Chrifliana vox eft, Imr i"ü'ur | unbi Scriptura tacet , dicere ,uon tantüm Sc epticum , [ed plaue nullum effe Wg'llf L :ïï( velle : c£m [ine Scriptura etiam pland àquefliozibus abfHnendum fit, jax- M 67 A ta illud. AApoffoli T1t.3. .8. uueds Crieae , ftulcas quazftiones de s Itr dy !.f t(t;ä Abue- - Íunt enim inutiles & vang : zom tamen pium efty nbs fcripturam b ! L i H Tis, Dz Srznvo AÁnsBiTA:IO, 7 vi5, optare £. cupere e]fe Scepticum. dMajor fane bonor Seriptura debetnr : ept & at« (on tdls eft u leremur, Deoque aternas agamus gratias pro tam pretio[o xeuuAio ate tc ad Cuie| que the[agro , precemurque , perpetuo nobis confervari C velinqui , ne «l- lo modo cogamtr e[fe Sceptici, qui e[fe uolimus. Itaque fic potius ,ut ipfe B. Vir fubjicit , dicet Chrifianus , adeó non dele&or Scepticorum fenten- tía , ut ubicunque per infirmitatem carnis liceret, non modó facris li- teris conftanter ubique in omnibus partibus adhzrerem , & affererem, faria (ci« fed etiam optem in non neceffariis & extra Scripturam pofitis rebus, effe quam certi(fimus.Zraó, nbz feriptura uon babemus etzan AHt taCeHtem, 10 4l r féeptici erunt. Chrifliani : mon quia volunt , fed quia coguntur. Velle nam- antentia fit eitt Dourie que effe [cepticos , difcenai cupiditg:, qua illos decet , nom permittir, ] n N- Quis Chriftianorum fic loqueretur ? hoc fi dicis de inatilibus & natint At« neutris dogmatibus, quid novi affers? quis non optet licentiam hic fce-. ] Ewgeliw. tice profellionis? imó quis Chriftianus de fa&to non utitur libere u ml j ac licentia, damnatque addi&os & captivos alicujus fententie? nifi onant funduntitte Chriftianos univerfos pro talibus habes ( ut verba fere f« ) quo- At ho« rum dogmara fint inutilia, in quibus ftulte tixentur, & affertionibus f 1 denegare'i pugnent. Si vero de neceffariis dicis, quid magis impie poflit aliquis ! ; fdei amin afferere , quam optare licentiam nihil afferendi in talibus? Sic potius AttIr M p dicet Chriftianus, Adeo non dele&or Scepticorum fententia, ut ubi- jt amplit. cunque per infirmitatem carnis liceret, non modo facris liternis con- ftanter ubique in omnibus partibus adhererem & affererem , fed etiam ytrzris,impit optem in non neceffariis & extra Scripturam pofitis rebus, effe quam ytilibus aliefe certiffimus. — Quid enim incertitudine miferius? yecad faum Quid etiam ad illa dicemus? ubi fubjungis, Quibus fubmitto ubi- Abertanitrl que fenfum meum libens, five affequor, quod praícribuht, five non af- jcis ( i fequor. " Quid ais Erafme? non fatis eft fubmififfe fenfum.Sc 3 ripturis E lelie decret (c) Etiam V'F.cclc'fiæ decretis fubmittis? den affertio" am andhoritt* unotati. yis at (€) Etiam Ecclefiz decretis fubmittis &c: — Egregi bic A : Vi st B. Pir difpntat contra decreta . Ecclefia , quatenus bac Scriptura, exa- quantur , C uoffra fides illis [nbmittitur, Nam etiam Ecclefia uere decre- t5 fides fengulorum Chriflianorum non [ubordinatur , ttt dependens , [ed ' Latatur s&c * coordinatur , ut fic loguar, im - comfen[um C9 communionem. ia quis itaque de confen[u fratrum , uom fubmittit fefe Ecclefia tauquam Da- ii um €j* mina €$ 7Magiffra imperantà €9 pra[cribenti, |Sic optime etiam damnua- £gr dubitatto , qua nescitur , vetumne fit , quod creditur , an minus ve- WWF??W 11445 ines d ere J jut- / Gum, Nf/ï enim. certi fuerimus , quid. vertm vetinmque fit )',W Cre n 4 Av 5 9 D. Manr.Lurm quidem debeumut, — Licet verum . fit quod divina pevfetlé. fcrutari ne- £s non &f queamus, Quod tamen coutra fidem infirmam detorqueri non debet.] Ácipft, fed miores., uid illa poteft decernere non decretum in Scripturis? deinde ubi Ad alt manet libertas, & poteftas judicandi decretores illos? ut Paulus r, Chaltian: di Corinth, 14. docet, Cateri dijudicent, — Non placet tibi effe judicem fingi f in décretis Ecclefiz , quod Paulus tamen przcipir? qua ifta nova reli- gio & humilitas, ut nobis tuo exemplo poteltatem adimas judicandi decreta hominum , & fubjicias fine judicio hominibus? ubi hoc nobis ( U mandat fcriptura Dei? Deinde quis Chriftianorum fic vento mandet tweffaria, prafcripta Scripturz & Ecclefiz , ut dicat: five affequor five non affe- quu B. V quor: fubmittis te , & tamen nihil curas, an affequaris nec ne, Chri- teariarm, flianus vero anathema fit, fi non certus fit & affequatur id , quod ei de thy if prafcribitur: quomodo enim credet, id quod non affequitur? nam tu TeVOldlif: p illud'hic affequi dices, quod certo quisapprehenderit , & non Sceptico titi, Der if more dubitaverit. Alioqui quid eít in ulla creatura, quod ullus homo tevtluti fed i affequi poffit, fi affequi id fit, quod perfecte noffe ac videre, Tum Nin m def enim nec locum haberet , ut aliquisfimul quedam affequi, & quzdam quarere, fong non affequi poffet , fed unum aliquid affecutus , omniaaffecutus effet, inter á zengl puta in Deo, quem qui non affequitur, nullam partem creature un- Y 77 quam affequitur, Atiktri um Summa, hzc tua ver ba hoc fonant, apüd te nihil referre , quic- rf' F]ff ümffan quidà quolibet, ubique credatur , modo pax mundi conftet ; licereque T ne Obfcur;'. ob periculum vitz , famz, rerum & favoris , illum imitari, qui dixit: Ajunt , ajo., negant, nego; & habere dogmata Chriftiana nihilo melio-| quimobfcuri Tietderiggy, p ra,quam philofophorum & hominum opiniones , pro quibus ftultiffi-| Rrbtirg d mum eft rixari , pugnare, afferere, quod inde nihil nifi contentio & tur-' Ita di- 27 t 5 batio pacis externe veniant. Quazfupra nos , nihil ad nos. IH i rempturus noftros confli&us venis medius , ut utrosque fufpendas, & Wt Cileng perfuadeas , de ftultis ac inutilibus rebus nos digladiari. — Sic , inquam, n5rea d j ] fonant tua verba, . Ecquid hic premam, puto te iutelligere, mi Erafme. Sed , ut dixi, verba eant. Cor tuum interim excufo ; modo tu.non Ihy W*z /imt n . fmndæþ ' rodas latins, ac metue fpiritum Dei,. qui fcrutatur renes & corda ; nec Tij fallitur compofitis verbis. Dixi enim hzc ideo, ut deinceps definas hic D 7^ Jl ; Jl noftram cauíam arguere pertinacie & pervicacie, Nam hoccohíilio D'^rag, ]i aliud nihil facis, quam quod fignificas , tein corde Lucianum autalium uendam de grege Epicuri porcum alere, qui cum ipfe nihil credat effe 11/74 ld lim f Deum, rideat occulte omnes qui credunt & confitentur. / Sine nos ef- l'em, Wafer fe affertores , & affertionibus ftudere & dele&tari, tu Scepticis tuis & MC p Acadernicis fave, donec te Chriftus quoque vocaveri. — Spiritus San- &us ( rfh?m, 4j Dz SrRYO ÁRBITAIO. 9 Jemunsee &us non eft Scepticus, nec dubia aut opiniones in cordibus noftris i debet Ícripfit , fed affertiones ipfa vita & omni experientia certiores & fir- P IDJOres. - ! deinde ubl Ad alterum caput venio , quod huic coheret. (£) Ubi dogmata ut Paulus 1, Chriítiana diftinguis, quzedam fcitu neceffaria, quedam non neceffaria effe judicem 2 D10Và tll« fingis , effequzdam abítrufa, quedam expofita dicis, as judicandi "nnotatio. y| hoc nobis (£) Ubi dogmata Chriftiana diíftinguis , quedam fcitu nito mander neceffaria, quadam non ncceflaria fingis &c. Fidetur b wenonaffe l 4 verbss B, Vir negare diflintlionem que[flonum nece[Jariarum ,& nou ne- c , Chr- ceffariarum. — Sed videtmr, — Bene diflinguit. quaflsones im eas , qua [une id, qiodd de vebus in fcriptura non vevelatis , C 12 eas , qua [unt dein Scriptura ur? mm tu revelatis: ne quis putet negare eum , ullas dari quaffiones nom nece[fa- e ion ceptico rias. Per iflam ip[am diflin&ionem indicat , quod quafHones de vebus nom |ullus homo vevelatis,fed ia Deo abfconditis, non fint nece[faria , imo inutiles €9 noxia. dere, Tum Nam cin deffitnamur ibi reuelatione divina, non poterimus uon errare,ft ,&quæ&am quarere, [orutari 9 f[latuere quicquam valmerimus. Bene etiam diffinguia - ectus efet, enter v& vevelatas in Scriptura,C9 inter verba fcrzptura. Quafliones , circa Kedture u vocabnla €$ phra[ées Scriptura , non nece[[farias iterum non negat. Et nemo fa- ne dixerit,omnia,qua circa verba €8 phrafées controvertuntur. [citu €9. credi- ierte, quie zp elje nece[Jaria. . Lacet interim inutile non fit, etiam circa verba occupart, t licereque tiem ne obfcuris ingenia petulantiaervoves fuos incruffare conentur y tum ut, j qui ii quum ob[curitatem viderimusremá, eandem ,qua alibi clarins diéla,depre- jhilo meio«| benderimus, per plura [criptura tefhimonia magis confirmemur. Res autens bus ftalill fériptura €$ dogmataChriftiana negat diflinguenda effejqnatenus Dei Trín- z enrio tUt« nins cultun ,E fefumChrifiumSalvatorem concernunt , aut non babericlaré y Id om"uia in Scriptara, aut quadam fcitu mom. nece[[avia, Dems namgue [ en(hs, k Trinuus colendus nobis eft , C$ Tefus Salvator agao[cendus , credendus €$ , ing(ldmi confiteudus y i [alvari cupimus, — Sed $ univer[a ves Scriptura non ba- benda funt , ut Erafmus babuiffe videtur , inutiles adeb , ut non mul- ni E. Xio t fum curanda [ , aut Seriptara cum labore €9 tadío evolvenda, — Red- r Wt undat boc im ignominiam Scriptura , C jam olim , ut. B. 'Uir conqueri- 'e»S delitas £ur , Lalibus larvis Satanas abflerruit à legendis fAerz , €8 veddidit Scri- (locconülio pieram [fantlaps contemtibilem, Pertinent buc verba B. Viri ,qua infra al babet. . Id oportet apud Chriftianos effe imprimis ratum atque firmif- fimum , (cripturas fanctas effe lucem fpiritualem , ipfo fole longé clari- | creditele Sine o5 orem , prafertim in iis, qug pertinent ad falurem . vel neceffitatem. , ts rl Viderus enim ,quod aperté ea ,quaad [alutema €9 nece[fitatem periinent, x ] ii 9* j à reliquis df]i*ingmnmr.] B Sic - H«] b, ManrT. Lurz, - Sic velaliorum verbis lufus ludis, aut te ipfum velut artificio rheto- tligendim. rico exerces, -- Adducis aurem pro ifta fententia illud Pauli Rom. tr, : qit ambigu O alrtudo divitiarum fapientie & fcientiz Dei. Item illud Eíai. 40. mam, & d Quis adjuvit fpiritum Domini , aut quis confiliarius ejus fuit? hec linc, d d tibi fuerunt di&u facilia, ut qui vel fcires te non fcribere ad. Luthe- [cumititt, n rum ,fed pro vulgo, vel non cogitares te fcribere contra Lutherum, . quem tamen aliquo ftudio & judicio in facris litteris dignaris, fpero. sj f Si non dignaris, en extorquebo etíiam, — Sic habet mea diftindio, ut T t mpfr & ego parum rhetoricer vel diale&icer. Duz res funt, Deus & Scri- drgnmi vj ptura Dei: non minus quam duz res funt, creator & creatura Dei. In. ia hca ehfe Deo eíle multa abícondita, que ignoremus , nemo dubitat , ficut ipfe- nmftamje met dicit de die extremo ; De die illo nemo fcit, nifi Pater. Et AQt. a clanitat 1 Non eft veftrum noffe tempora & momenta. Et iterum: ego | twatict , d novi,quoselegerim, Et Paulus, Novit Dominus qui funt ejus , & - sática df milia, Sed effe in Scriptura quedam abftrufa, & non omnia expofi- 737752 ta, invulgatum eft quidem per impios Sophiftas, quorum ore & tu |j rttedutt, & loqueris hic, Erafme : fed nunquam unum articulum produxerunt , i fe fcuna: nec producere poffünt, quo fuam hanc infaniam probarent. — Talibus 11 i fs autem larvis fatanas abfterruit à legendis literis facris, & reddidit fcri- pturam fan&am , contemptibilem , ut fuas peftes ex philofophia in ec- l -Quidc clefia faceret regnare, (g) Hoc fane fateor, effe multa loca in (cri- Qu fradlis pruris obícura & abftrufa, non ob majeftatem rerum , fed ob ignoran- um qy(ter tiam vocabulorum & grammatice : & Deumwr " edquæ n;hil impediant ícienuam omnium rerum in fcripturis, ternaliter g Anunotatio. Cliptütis , Contéftze or (g) Hoc fané fateor, effe multa loca in fcriþtu;is ob- [ QOrtisobf fcura & abítruía, non ob majeftatem rerum, fed ob igno- - - Oftisin[nce rantiam vocabulorum & Grammaticz.) — Ergone wegatur , ves ICQ2S if feriptura obfeuras effe 9 abflru[us ob majeffatem : non , inquam , nega- VRt Vero s zur fempliciter: [ed. [ecumdum quid, — Ipfe B. Fir diffintlione rem expe- Aum verbís dit fequentibus paulo poft uerbis, Ex ut breviter , uquir , dicam, du- ires fein | plex eft claritas Scripture, ficut & duplexobícuritas, Unaexterna in E'ïläï& alia 8 verbi minifterio pofita , altera in cordis cognitione fita, . Si de interna Wotfe in ] claritate dixeris, nullus homo ullum jota in Scripturis videt, ni(i qui CUf s; fpiritumDei habet,omnes habent obícuratum corjita,ut.fi etiam dicant & : 1 'lih'lxr;xs norint proferre omnia fcripturz, nihil tamen bonum fentiant aut veré co- længïzq'js,& gnofcant. Neque credunt Deum, nec fe effe creaturas Dei, nec quicquam Q j ( aliud;juxta illud Pf. 14. Dixit infipiens in corde fuo, Deus nihil et.5piritus m in- ïäoüï-*-- i enim requiritur ad totam Scripturam , & ad quamlibec ejus parte telli- t ia P lony &O N Dr *qukvo ARBITRIO, L H ittificio rheto« li Rom, t 'telligendam—. Si de exterBà dixeris, nihil prorfus reliduth obfcurum aut ambiguum , fed omnia funt per verbum in lucem producta certiffi- illud Ea 40, mam, & declarata toti orbi, quxcunque füntin Scripturis, P';4emus us fuic? hec ere ad Luthe- binc,quod B. Fir non boc velit,quafs ves Scriptura non [rmt ob[cura ob- Jfeuritate, quam vocat, smterna , quaad majeffatem pertinet , fed quod a Lutherum, "ob fcura uon fint ob[curitate externa: adeo ut onimes ves [eriptura m ipfa ipnars,pero. Scriptura fint. clare propo[rta , licet alicubi [ermo de izsdem vebus , alibs diftindio, ut claré propofitis , ob[crus frt. uando itague dictt , e[fe multa loca 1 Deus & Sci- Seripturis obfcura €8 abfirufa , nom ob majeffatem rerum ,hoc vult , quod arura Dei. In - dlla loca ob[cura feut ob[curitate exterua , qua tamen ob[curitae extevma il ficut iple- -mon frt à majeflate verum oriunda , cum maie[las verum proprie ad. exter- wet, ErAd, - mam claritatem non pertineat, [ed ob dgnorautiam vocabulorum €$ Gram- irerum: ego matica , dum /velvocabula gobis ignota obfeurave , velconfiruttio gram- t ejs, &t smatica diffciles. — Qua fane optime fe habeur, — Licet enim ot[Ctriras ve- yntia expolle vum interna , €9 ob majeflatem earnm , faciat , ut waulti à claris verbts um ore & ( vecedant , €9 bac fibi ipfis obfeura facians , ip[a tamen verba Scrifttura , vOdixerut n fe obfcura non fant. Uade £, quando cor intus illumsnatur , Scriptu- D Tah us va in fumtmis anyfleriis clara eft. | veddidi fctie Xophiain. ec* -Quid enim poteft ín fcripturis auguftius lafete reliquum? þo"Pc« apide, illud fum- Joca in r | quam fra&is fignaculis & voluto ab oftio fepulchri ! [ob ígnorate gmum tbyfterium proditum eft, Chriftum Filium Dei fa&um hominem, 2 x fcienum effe Deum trinum & unum,Chriftum pro nobis paffum,& regnaturum - - ternaliter? nofie hec etiam in biviis funt nota & cantata? tolle Chriftum é ' fcripturis , quid amplius in illis invenies ? res igitur in Scripturis conténte omnes fünt prodite,licet quedam loca adhuc verbis in- fj tu)is o - cognitis obfcura fint. Stultum eft vero & impium, fcire,res fcripturz effe dorigo omnesin luce pofitas clariffima, & pr opter pauca verbaobfcura, tes ob- h geptir , 19 Ícuras di&are. Siunoloco obfcura funt verba , atalio funtclara. Ea- À dem vero res, manifeftiffime toti mundo declarata , dicitur in fcripturis um t tüm vezbís clatis, tum adhuc latet verbis obfcuris, Jam nihil refert, g r o f res fitiu luce , a aliquod ejus fignum fit in tenebris, cum inrerim ; dicit, L.l-' multa ailia ejusdem figna fint in lüce- Qüis dicet fontem publicum paerem 13. n noneffe in luce , quod hi , qui in angipotto funt, illum nor vident, S!' de imemfi cum omnes qui funt in foro videant? , idct, mü gul Nihiligitur eft quod de.C oricio fpecu a A ddudis. Nonhabetyd resih m dicälüu i&riptufis,& quz (ant furnz majeftatis & abftcufilfima myfteria, non funt p autre amplius in feceffu, fed in ipfis foribus & in propatulo produ&ta & ex- ]ecqfllj,(" qxædm pofita. Chriftus enità aperuit riobis fenfum , ut intelligamus fcripturas. [ jilld W Er Evangelium przdicatum effomni creaturz. In omnem terram exivit & ]i« fonus eorum, Et omnia quz fcriptafunt;ad noftram doctrinam fcripta b E ül n t. 1$ D. Manr. Lursz. funt, Irem , omnis fcriptura divinitus infpirata, utilis eft ad docendum. Igitur tu & omnes fophiftz , agite & producite unumaliquod myfte- rium , quod fit in fcripturis adhucabítrufum, Quod vero multis mul- [ ( ta manent abítrufa, non hoc fit Ícripturz obfcuritate , fed illorum cx- Yc quic citate vel focordia, qui non agunt , ut clariffimam veritatem videant, natutalan, ficut Paulus de Judzis dicit z. Corinth. 4. velamen manet fuper cor delLog ia eorum. Et iterum: fi Evangelium noftrum opertum eft, in iis qui [ 200 pereunt, opertum eft , quorum corda Deus hujus feculi excecavit, : fime u Eadem temeritate, folem obfcurumque diem culparet , qui ipfe fibi E du fonda oculos velaret , aut à luce intenebras iret , & fefe abíconderet. Defi- AE frptuam f h laboravit nant ergo miíeri homines , tenebras & obícuritatem cordis fui , blafphe- ma perverfitate , fcripturis Dei clariffimis imputare. Af creatos . Tuergo cum Paulum adducis, dicentem : incomprehenfibilia men horux funt judicia ejus, videris pronomen , ejus , ad fcripturam retuliffe. At Vides ,utd Paulus non dicit,incompreheníbilia funt judicia fcripturz, fed Dei. Sic -mrtir, b Efàias 40. non dicit : Quis novit fenfum Ícripturz, fed fenfum Domini, quamvis Paulus afferat , Chriftianis notum effe fenfum Domini ; verum Spiti in his , quz donata funt nobis, ut ibidem dicit r. Corinth. 2. Vides etgo, ejts partem quam ofcitanter hos locos Scripturz infpexeris,& tam apte citaris, quam I apte citas feré omnia pro liberoarbitrio, Sic & exempla tua , qua füb- J Lcem proda jungis , non fine fufpicione & aculeo , nihil faciunt ad. rem, qualia de Ariuris, diftinétione perfonarum, de conglatinatione naturz divinz & humanz, Sed il de peccato irremiffibili, quorum ambiguitatem dicis nondum effe re- itter e m fe&am. — Si deSophiftarum quaftionibus ,citca has res agitatis , intel- Trbis recan ligis, quid tibi fecit innocentiffima fcriptura, ut abufum fceleratorum Ormam cer hominum objicias illius puritati? fcriptura fimpliciter confitetur tri- Usiptanys: nitatem Dei, & humanitatem Chrifti, & peccatum irremiffibile. Ni- thtias, Ch hil hic obfcuritatis aut ambiguitatis, Quibus vero modisifta habeant, Yatta clem fcriptuta non dicit , ut tu fingis , nec opuseftnoffe. Sophiftz hic fua .005 o fomnia tra&ant; illos argue & damna, & Ícripturasabfolve. « Si vero 1EU Danec intelligis , de ipfa rei fubftantia, iterum non fcriptutas, fed Artianos J Aarena , nj argue , & eos, quibus opertüm eft Evangelium , ut clariffima teftimo- 1 gmun]:(if nia de divinitatis trinitate. & humanitate Chrifti , per operationem fa- | "US CODEin tanz, Deifui, non videanr, Etut breviter dicam, duplex eft claritas fcripturz, ficut & duplex obícuritas — Unaexterna in verbi minifterio pofita, alterain cordis cognitione fita, Side internaclaritate dixeris, Q nullus homo unum jota in fcripturis videt , nifi qui Spiritum Dei habet, ft27]y, omnes habent obícuratum cor , ita ut fi etiam dicant & norint proferre Milguo /en ) omnia fcripturz , nihil tamen horum fentiant aut. vete cognofcant: (h) "" r qe; neque credunt Deum , nec fefe effe creaturas Dei, nectquicquam aliud, r : 5 tf a jqxta illud Pfal. 14. — Dixit infipiensin corde fuo, Dfus nihil ef n Dr SrRvo ÁRB x'fzü»e. B d docendum, liquod mylie- "nnotatio, io multis mul- ( hj Neque cfcdunt Deum, necfefe effecreaturas Dei, &d iloum cz- nec quicquam aliud.] — Ergoze sullam bomines babent Theologiam Atem vidsant, naturalem , quà Deutm e[fe fciant, feque creaturas Dei ?. Ergone uibil inet füper cut de Lege cordibus bominum smplantatum ef ?. Abfit , ut B. Vr sfla nega- d in iis qui 1um eat, — Diflintlio autem rem expedit ,diflinguendointer gotitiam Des Vli excecavit, AL folidam,$ languidam. Loquitur B. Vr de wotitia [olida , quam natura uon - qui ipfe (ibi B dat: fiquidem uotitia natura, nimis languida eff. — 'Unde €$ per ipfam dert, Defi- féripturam [Mlidanda €9 confirmanda eff. . Siquidem etiam [criptura in slui, blphe- hoc laboravit, ut de boc nos confirmaret, effe Deumseffe à Deo omnta, €$ nos spfos creatos., Patet bac B. Viri mens ex verbis , quibus dicit, nihil ca- mþrehenübiïxa men horum fentiant aut veré cognofcant : neque credunt Deum &c. nretalife, At Vides ,ut de vera coguitione b. e, folida , €9 qua vera cognitionzs nomen » fed D. Sic 1 merethr , lognatur ? | p(üm Domin, ynini? verum Spiritus enim requiritur a;i totam fcripturam , & ad quamlibet [04 endam, Si de externa dixeris, nihil proríus reli- 1. Vides etgos ejus pattem intelli o diaris, quan étum eft obícurum aut ambiguum , fed omnia funt per verbum in lu- itu2, que lub» - cem producta certiflimam , & declarata toti orbi , quecunque funt in qm, quali de Ícripturis. g &hunane, Sed illud magis eft intolerabile , quod caufam hanc liberi arbitrii nànm elle r* inter ea numeras, que funt inutilia, & non neceffaria. Et loco ejus sricatis , Itl* nobis recenfes , quz ad pietatem Chriftianam fatis effe judices, qualem fceleratorum formam certe deícriberet facile qqilibe tJudaus aut gentilis,Chrifti pror- : ;onfitem tri fusignarus: nam Chrifti ne uno quidem jota mentionem facis , ac fi millble, N- fentias, Chrittianam pietatem fine Chrifto effe poffe, tantum fi Deus natura clementiffimus totis viribus colatur. Quid hic dicam, Erafme? st habeuns yitz ho Totus Lucianum fpiras , & inhalas mihi grandem Epicuri crapulam, Si tu hanc caufam non neceffariam ducis Chriftianis , cede quzío ex je, 90 (ed Arranos harena , nihil tibi & nobis. Nos neceffariam ducimus. Si eft irreli- ) 'g;lllï [c[üm(!' giofum, fi eft curiofum , fi fupervacaneum , ut tu dicis , fcire; (i) An À Deus contingenter prafciat aliquid ? extionen ia* d dart ' Annotatio, dj miniler? (i) An Deus contingenter przfíciat aliquid! ] z» 47o- iare d tationibus generalibus jam diximus , quod. B. Fir prafeientiam pro defz- a Dulbtt natione [eu pradeflinatione divina aut [cientta vifionts accipiat.Et [re etiam orinf Pfofe Iï? V Í b. l. vox accipienda éf : qua de re plura infra. — INon itaque eadem cum gncat CEP2, m 4lde hac eff quaflite , qua alias de Præ/äientia Dei Zbeoretica , ut fic vo icqual ^ ? agi— ; mhll d * Am r !À D. Manr, iurn. d bl;S Iacefath-: agitatur , €9 1tÀ fere formatur s n Deu prefciat futura. contingemtia, Nifi quod B. Fir videtur fabinnuffe, non faciendam e[fe sffam quoque Dei amicus 3oc ligerei in! prafGientiam wmere Theereticam , cujustmodi eft Mathematici ,quum Echi- torum icx pfrn pre[cit, Quod €9 verum eff.. Nam ctm nibil in toto mundo fieri pof- RUR NSSNT tale haben Jit ; ut nibil in eo Deus agat , utique nulla Dei prafcientia meré theorica - Kriptum datur ,in qua Deus non plus faciat ,quau AMatbematicus ia Eclipfibus.] - dübizs qu Án voluntas noftra aliquid agat in his , qux pertinent ad eternam & umconti falutem , vel tantum. patiatur ab agente gratia;-(k) An quicquid boni alira, qu vel inali fgcimus, coa&i faciamus, vcel patiamur potius ? Chlus, n ""Ltnnotatio., Judufmi q (k) A quicquid boni vel mali facimus, coadti fäcia; Eufnequa di& dicen: mus, vel patiamur potius?] — fam fupra itidem in genevalibus di- ET tàm jenor um efh, tum quod B. Vir nullam coailionem ftritle frc ditlau flatnat, . contraham zum. quod voce coattionts lató utatur de nece[fitate, quam ipfe vocat , im- Áed tuis ver mutabilitatis, Sed €9 pati b. L. flritló nom acciptendum eft : fed laté. Ne- — : Forma que enim vult B.Fir , quod boimo in malo fzfe meré paffrve babeat : cum virbus erit toties dixerithominem Inbenter GÓ volenter malmm facere. Itag, quefHionis cordiam m feufus quoad malum hic efl ; an qnicquid mali facimus, frcfaciamus, ut po- mà efficoye frto Dei motu generali ,non poffismus non facere, tum per ummutabilitatem - d Dto naty malitia originalis noffris viribus non [ubyettam y. tum per provideutiam fl lpfa glac: Dei metam €8. limites pre[cribentem ?* quandoquidem enim motum Dei t Qecor , gezeralem ,poflquam dlum Deus ipfe po[mit €9 decrevit ,mutare non po[- Dorum, ne fumms ant impedire, quo mintis natura noflra atlivareddatur y. batkenns effenifim « quodammodo cogimnr , €9 patimur. Qui idem motus tamen ciem mibil Aeicordiam, uobis det uifi aaturale , ant conferuet , reuera atlionem noflram nou ved- dit coatlam , uec in. pa[[ionem proprie frc diclam smutat. Jttur imnor Quoad bonum s earm, autem fenfus quaftionis bic efl , 4n quicquid bont facimus,ita faciamus, ut ACere docg vires natura adeb nibil praflent , ut potius à gratia faperanda 9 capti- offe velle ;j vanda [rat, €9 gratia aperetur , atque bomo per gratiam? ubi quatenus cor- Vinam. f]r ruptus noffra natuma [enfus captivandus potius eff , certé quodammodo ca- — 'tntrz, f gimutr , C8 patimnr : licet gratia aliogui tn nobis atlionem , non pa[fionem ^ Wtüa DE[ v: praqfumt ,4ut atliongem in viribus nobis concedat. ] ter Wid a uid, rogo, erit tum religiofum? quid grave? uid utile fcitu? Tl qenr d cile eft hoc tri- Hoc p.rorfns nihil valet, Erafme, bàg iff quote, — Di CA C Y buere i [e) gnorantie tuz , ut qui jam fenex & inter Chriftianos verfatus, üm 6,, d & facras literas diu meditatus, non relinquis locum, quo te excufemus, Qüid vi[e, Et tamen hzc portenta tibi ignofcunt Pa- aut bené de te cogitemus. Bs nofi ge piftz , & ferunt, ea gratia, quod in Lutherum fciibis; alioqui te denti- Wi a ,þue x Dr SERV.O Annx-rkmo.' N b.l;s laceraturi, i Lutherus abeffet, & talia fcriberes. Ámicus Platö, can:z'ngentiz. amicus Socrates, fed prehonoranda veritas. Nam ut parum 1ntel- ;, 1 quyte Dei . ,TH Ecli- ligeres in fcripturis & pietate Chriftiana, certe hoc vel hofti Chriftia- norum fciendum'erat ,quid Chiiftiani neceffarium & utile, & quid non Wndo feri W tére thariot z tale haberent. — Tu vero Theologus & Chrittianorum magifter pra- * fcripturus illis formam Chriftiani fmi , non faltem more Sceptico tuo !Ef!z"pj?äw.] dubitas, quid neceffarium & utile illis fit, fed plane in diverfum laberis, 9. itad zternam & jam contra ingenium tuum affertione inaudita judicas , ea non effe ne- jcquid boni ceflaria, qua nifi neceffaria & cognita certó fuerint , nec Deus , nec Chriftus, nec Evangelion, nec fides, nec quicquam reliquum eft, ne Judaifmi quidem , multo minus Chriftianifmi, Deum immortalem , Fraüne,quantam feneftram,imó quantum campum aperis contrate agen- oadi facia; di & dicendi ! Quid tu de libero arbitrio boniaut re&ti Ícribetes, qui tan- merilihir die tam ignorantiam Ícripturz & pietatis, his verbis tuis confiteris? fed fl Jatiut, contraham vela, nec meis verbis hoc loco '(quod infra forte faciam') fe at i« fed tuis verbis agam tecum.- ^ miàte f li, Ne- ; Forma Chriftianifi defcripta infer c&tera hoc habet , ut totis habeat : t viribus enitamuf , adeamus temedium peenitentiz , ac Domini miferi- cordiam modis orhnibus ambiamus , fine qua nec voluntas huma- , i qufini a, p na efficaxeft,nec conatus. lItem nemini defperandam effe veniam , w at à Deo.natura clementiffimo. — Hzc verba tua,, fine Chrifto, fine Spiri- ,miemml tu , ipfa glacie frigidiora, ita ut etiam vitium in illis patiatur eloquentie p m D tuz decor , qux mifero vix extorfit metus forfitan pontificum & tyran- qur m p* - norum, ne prorfus 6«s videreris, hoc tamen afferunt, eífe vires in nobis, " effe nifüm totis viribus, effe mifericordiam Dei, effe modos ambiendi mi- 7H Jafent g i n fericordiam,effe Deum natura juftum,natura clementiffimum &c.Si quis hg n t* igitur ignoret , quid fint ille vires, quid poffint, quid patiantur , quis Jyid hn nifus earum, quz efficacia, que inefficacia,quid illefaciet? quid tu illum facere docebis? irreligiofum (inquis ) curiofum & fupervacaneum eft /Qf,451'477/'m3'ut i a noffe velle ,an voluntas noftra aliquid agat in iis, qua pertinent ad - At hic dicis ; M!f;;gj.wr' ternam falutem , an tantum patiatur ab agente gratia. i ,/,4//11'6040 ff* contra, effe pieratem Chriftianam , eniti totis viribus, & fine miferi- - cordia Dei voluntatem non efficacem effe.^ Hic plane afferis, volunta- 2 P'?Wm tem al n iggid agere in iis ,qua pertinent ad eternam falutem, dum eam fingis enitentem ; at rur fus patientem , dum fine mifericordia dicis in- | vrile fcxw / ut eflicacem , licer non definias, quatenüs illud agere & pat intelligen- Ce& hoc i dum fit, data opera fa&urus ignaros, quid valeat. mifericordia.Dei , VIOUED us r volun- 05 Y quid valeat voluntas noftra ,,eo ipfo, quo doces, quid'fe (12 yferus 8 tas noftra & mifericordia Dei. Sic te rotat tua illa prudc i,qua neu- JUHO( qoni & Charybdim tuto evade- eomen tri pgrtium adllagrcx'e flatuifti,& inter Scyllam» T £e qu' [ bus rj D. MaAnT. Lurz. dimus tndet re, ut medio mari flu&ibus obrutus & confufus , omnia af.ï'eras quz » negas, & neges quaz afferis, nno Atq falute etetn *Similitudinibus aliquibus tibi tuam Theologiam ob oculos po- offiat , h nam. Bonum poéma velorationemfa&urus , non COgitet , nec quzrat, z quale fit ingenium, quid poffit, quid non polfir, quid requirat ar- quà facant gumentum füfceptum , planeque omittatillud preceptum Horatii , quid quten quid/ nitc:iriaaurcil valeant humeri, quid ferre recufent, fed folum opus prxceps tentet , & cogitet, enitendum eft ,ut fiat , curiofum & füpervacaneum eft quzrere, utrum fuppetat tanta eruditio,tanta facundia,tanta vis ingenii,Aut fiquis uberes fru&us ex agro fit recepturus, non fit curiofus fupervacanea cura explorandi ingenii terre,(icutVirgilius in Georgicis curiofe & fruftra do- () l cet,fed feratur temere , nihil nifi opus cogitet, aret lirus,femina mandet, Epidem in fum, de qio quaqua patet, five arena five limus. Aut fi quis bellum gefturus vi&oriam pulchram petit,vel aliud quidpiam officium in re publica praftare debet, in futwro fec noi fit curiofus confultando, quid poffit , an zrarium fufliciat , an milites venifihr, aptifint,an copia facti ulla fityprorfusq; contemnar illud Hiftorici : ante- diltit dat quam facias, confulto, ubi confulueris, mature fa&o opuseft: fed irzuat creditin unie eredulitaten cecis oculis & auribus claufis , nihil nifi bellum, bellum , vociferetur, & fitliardds operi inftet, . Quid , rogo Erafme, de talibus poctis , agricolis, & imperatoribus , & principibus judicabis » Addam illud Evangelicum: 2097 fi quis turrim zdificaturus, non prius fedens computet. fumptus , an i, e habeat ad perficiendum, quid deillo judicat Chriftus? jnhmrcatya, Sic tu quoque nobis fa&a decernis fola, vetas vero primum.ex- veré $ f plorare & metiri aut noffe vires, quid poffimus& non pollimus, tan- 3 f al quam hoc íit curiofum & fupervacaneum & irreligiofum. — Ita dum h ft".f ?1[07;, nimia prudentia temeritatem deteftaris, & fobrieratem pratendis , eó pervenis , ut fummam temeritatem etiam doceas. Nam ut Sophiftz Átque temerarii & infani fint fa&o , dum curiofa tra&tant , mitius tamen leitu peccant quam tu, qui etiam doces & jubes infanire & temere ferri, -s hr Atque quo major fit infania, hanc temeritatem nobis pulcherrimam à84t in s. Chriftianamque pietatem, fobu:etatem, telieiofam gravitatem & falutem um effe perfuades : ni ita faciamus, irreligiotos , curiofos & vanos nos a(- ürtmus fetis, affertionum tantus hoftis , & pulchre evafifti Scyllam , dum vita- SUDeat ad fti Charybdim. — Sedhuc te perpellit fiducia ingenii tui, quicredis ficte R r poffe per eloquentiam omnibus ingeniis imponere , ut nullus queat per- OC t fentifcere , quid alas in animo, & quid moliaris lubricis illis fcriptis en jt N'th tuis. Deus veronon irridetur : inquem non eft bonum impingere, Por- 1 TAm [i,on ró fi hanctemeritatem nos docuiffes,in po&matibus faciendis,in fru&i- & Derm . bus parandis , in bellis & officiis obeundis, aut domibus zdificandis , QUatts D quanquam eft inrolerabilislr, prafertimin tanto viro , tamen aliqua venia | ünibys k' Qignus - ! Dz Sznvo Ans1TRIo. 77 ii affems que dignuä tandem eras, faltem apud Chriftianos, qui temporalía contem- nunt. Atcum Chriftianos ipfos jubeas temerarios operarios fieri, & in ob oculos p falute zterna paranda , incuriofos effe mandes, quid poffint & non L DC quatt, poffint , hoc plane peccatum eft veré irremiffibile. Nefcient enim d réquitat at« quid faciant, dum ignorant , quid & quantum poffünt. Ignorantes Horatii, quid autem quid faciant, panitere ( fierrent) non poffun. (1) Impe- ceps tenret ,& ag rlz—i-tgui,a—autem pec;aïtuxn.irremifïïbile eiti- à elt querere, x ii Aatlquis "unotatto, Lyacanea. Cüfa e&fflrado- (1) Impoenitentia autem peccatum irrerni(fibile eh. ming mandet, Equidem impenitentia reverà non eff peccatum illud in Spiritum San- urüs vidtoram &num, de quo Chriflus dicit , quod nunquam remittataur, neó, in boc,ueque aftare debet, in fururo feculo: vettiffimà tamen etiam dicitur , quod fit peccatum iv- d an mll vemiffbile, —.Et propterea quidem, quia fub. Novo Teflamento fola incre- fiftorici : atte- dulitas damnat : juxta illud , qui non credit, jam judicatus eft,quia non eft: fediccuat credit in unigenitum Filium Dei, /0/,3. v.28. 44t immpamitentia inclndit in- credulitatem, | Itaque omnia lia peccata vemilfibilia funt; eg vodferetur, & irremi[- fibilia vedduntur per impanitentiam » quatenus bac novum illis , us fic di- , igicolis, & Eyangdlicun: cam , formale [aperaddit , per quod fiunt peccata, de quibus nulla atla eff penitentia, e. g, Adultevium ,quoad formale fuum proprium legale, vel lümptus , 4 potius contra-legale,remiffibile eff per penitentiam, etiamfi fie adulterinno veré € flrillé fic ditlum ; fed quoad formale fuum contra-Eva p primum a ngelicuna, ollimus, at ut [ic appellemy b. e. impanitentiam, demum efh irremiffibile H zdtque w, [a um f res quoque babet in crror;'bm fidei , de quibus B, Vr bíc loqui. zur, ] gatendis, & g ucdophilte At'qüe huc ducit nos tua illa moderata Sceptica Theologia. Igitur non eft irreligiofum,curiofum aut fupervacaneum,fed impri- amiuus caret -temere Jelrh . mis falutare & neceffarium Chriftiano,noffe,an voluntas aliquid vel nihil agat in iis, quz pertinent ad falutem, imó ut fcias, hic e(t cardo no- alcherrimam ftra difputationis, hic verfatur ftatus caufze hujus, Nam hoc agimus, ut mmdcalacem 'yanos nos 2 difquiramus,quidnam poffit liberum arbitrium, quid patiatur,quomodo fe habeat ad gratiam Dei. m ,dlll" Ü Hec fi ignoraverimus , prorfus nihil Chri- ftianarum rerum nofcemus, erimusque omnibus gentibus Pejores, Qui yicodis t hoc non fentit, fateatur fefe non effe Chriftianum. [us queat pe* Qui vero repre- hendit vel contemnit , fciat fefe eífe fummum Chriftianorum hoftem, s ilis f ingeor- Nam fi ignoravero, quid, quatenus & quantum ego poffim & faciam y " erga Deum , pariter incertum & ignotum mihi erit , quid 1di5) n fradie »quatenus & I quantum Deus in me poflit & faciat , cum Deus operetur omnía in : gdiüüm d ompibus. BÍa Ignoratis vero operibus & potentia Dei, F.« ipfüm igno- 14 'qua Y 105 dignus /a8 D, Manr, Luzz. ro ; ighorato Deo,colere, laudare, gratias agere,fervire Deo non poffum, j t petin: dumneício,quantum mihi tribuere, quantum Deo debeo.Oportet igitur ? pnitendot certiffimam diftin&ione habere,inter virtutem Dei & noftram,inter opus Dei & noftrum,fi volumus pie vivete. Ita vides hoc problema effe alteram » Nonne quo pendet & pericli- partem totius fummz Chriftianarum rerum ,in [»4 ; vere dinre tatur cognitio fui ipfius , co nitio & gloria Dei, " Quare non eft feren- traray df ] dum inte, mi Eraíme, ut 1 hoc noffe irreligiofum , curiofum & vanum bitim his o E elles.Multa tibi debemus,fed pietati omnia debemus,Quin tu ipfe to- T dunilam i bonum noftrumDeo adícribendum effe fentis,idque afferis in forma tum TP limtstin tui Chriftianifmi. Hoc autem afferto, certé fimul afferis , Dei mife- |IE rionis elega ricordiam folam omnia agere , & voluntatem no ftram hihil agere , fed AE tochetoricar P otius agi , alioqui non totum Deo tribuetur. At paulo pott negas, quefiones j id afferere vel noffe effe religiofum , pium & falutare. — Sed fic loqui tet Kipfi n cogitur mens fibi ipfi non conftans, in rebus pietatis incerta & impe- 1 & Soplifas rita. U E c u Altera pars fumma Chljilïianæ eft, noffe, an Deus cdnringenter Jtitentiam aliquid prafciat , & an omnia faciamus neceffitate. — Et hanc etiam 1r- : Carium & ( religiofam , cutiofam , & vanam facis , ficut & omnes impii faciunt, quiu TE fiogenter dzmones & damnati exofam & execrabilem faciunt. Neque ftultus es, Rttat r fi iftis quxftionibus te eximis, modo id fieri liceat, Sed interim pa- rum bonus Rhetor & Theologus es , qui de libero arbitrio fine iftis otis vice, & ipfe non rhe- P artibus dicere & docere prefumis, Fungar'c : tot egr egi um rhetorem officii fai monebo. Si de oratoria fcripturus, () D Chriftiano fic diceret Quin&ilianus; meo judicio , illa ftulta & fupervacanea, de inventione , difpofitione , elocutione , memoria , pronunciatione , omit- tenda funt, fatis fit noffe , oratoriam effe bene dicendi peritiam : non- fite & pra ne rideres artificem ? non aliter tu quoque facis, fcripturus de libero [/4) P WM n arbitrio abigiä & abjicis primum totum corpus & omnes partes artifi- L li &r&æ;m cii ejus, de quo fcripturus es. INam fieri non poteft, ut fcias, quid Pretn, s fcieris, quid poffit voluntas humana. (m)) fit liberum arbitrium, nifi 110 eng præ [ l hobili (qui Q;id Deus faciat, an neceffario prafciat ? X 'abili Quta P^ nnotatio. ; p 1 h p (m) Quid Deus faciat, an neceffarió prafciat?] 44 (2 J"'*'la'tz j yti nifeftum bic eff , quad B, Viv qnæ]fimem ,an Deus prafctat , ad difputatio- Mj (eu Itl uem de libero arbitrio veferat.. Ergà non intelligit pra[cientiam. Theore- f 7) £ t ticam ,fed pratlicam s b. e. decretum divinum antecedaneum, antequam edt fe. res fiat * Nam- ad liberum arbitrium nihil facit nuda pra[cientia, neï Wm*dmod ^H 0";.'0 x Dzr Srznvo Annfn.ro. 12 o tonpoftn, eà pertinet : fed pre[cientia atliva €9 operofa , [cientra fciens. decérne ndq Oportetigiar Tamyintet opus promittendo C9 cammi?anda. JNotandum hoc propter loca, ] maeffealteram Nonne & Rhetores tui docent , de cauía aliqua didturum, opor- las & paidie tere dicere, primum an fit , deinde quid fit, quz ejus partes, que con- non eftferene traria, affinia, fimilia &c. — Tu vero miferum illud per fefe liberum ar- Yüm & vanam bitrium his omnibus fpolias, & nullam quaftionem de eo definis, nifi uin txipfeto- unam illam primam,fcilicet an fitidque argumentis talibus, qualibus vi- alleisin forma debims;ut ineptiorem librum de libero arbitrio non viderim,excepta o- js , Dei mit- rationis eleganria. Sophifta fane melius hic faltem diale&icantur, quan- jhil sgere, t do rhetoricari nefciunt, qui liberum arbitrium aggreffi, definiunc omnes jlo polt negis quazítiones ejus, an fit, quid fit, quid faciat, quomodo habeat &c. li- Sed fic loqai cet & ipfi non efficiunt, quod tentant. ^ Urgebo igitur hoc libello te pcera &impee & Sophiftas omnes, donec liberi arbitrii vires & opera mihi definia- d tis. - Et fic urgebo (Chriftro propitio) ut fperem , me ada&urum te ad j contingentt ponitentiam editz Diatribes tuz. (n) Eftitaque & hoc in primis ne- fianc edam J ;ï:efïarium & falutare Chriftiano , noffe, quod Deus nihil przícit con- 1 i acunr qu? tingenter , fed quod omniasincommutabil i & eterna ,/irifalg b;lique ve- Ic ue &u (5 6 luntate & pravidet , & proponit, & facit. yd inretim pe* n yurio fine 145 "Annotatto. qfe ao i (ty) Eft itaque & hoc inprimis neceffarium & falutare oria pb Chriftiano, noíe , quod Deus nihil prafcit contingenter, fed | e[VJCänæ) Á oimite quod omnia incommutabili & eterna, infallibilique volun- ACi&(ione D , e tate & pravidet , & proponit, & facit.] Ex eo, quod modi dixi- peritiam mus , conflare poteft , quod pravidere boc loco fit. decreti diviui , non 'urus d libgro u nude pracientia Theoretica, — Pravidere enim bic nibil aliud efl , quàm pirtó & pre[cire. — Sed exc dis quoque , que mox. B, Vir addit ; An tu credis, quod u (C'las; 97111 1 inJ nolens prafciat , aut ignarus velit? fi volens prafcit, aterna eft, & im- mobilis ( quia natura) voluntas: fi przíciens vult, seterna eft & im- mobilis (quia natura) fcientia: zdem cez[lare poteff, Certé enim bic non vVnlt, quod Deus non coatle prafciat: fed quod pra[ciat volendo , €9 velit préfciendo, | Hac natura Dei eff ,ut ,quaudo aliquid wult , preponit , de- ciat!] Me cerait , non po[fir gautare voluntatem , propofrtum €8. decretum fuum. . Sed j 5 PL €2 ex mpfis verbis , de quibus agumus , idem patets. dicit namque B. Fir, u quod. Deus omnia incommttabili , aterna €9. infallibili voluntate pravi- jl deat. Quomodo pravifonem [eu pra(cientiam. ad woluntatem vefert , 7 Án [gqü an [ ,enn,(,?f quemadmodsm sp[um propofitum €9 fattum. Quanuquam woflrà quoque WF' ü &$ orrbodoxa Theología non inteverit , fr prefcientiam [en pravifionem hanc A [ d 10 2 MART, Lurs ! tà, Quod: famferis ,pro fGientia , quam vocant ,vifronis, quà Deutprefcit ea, qmc:re- verà futura [unt,.— INam juxta banc quoque [cientiam uibil Deus pre[ci- E. plentiagoot 1 re poteff , nifi ip[e prius generalis providentia [ua morum , €$ totius nego- j : feligioft, tibi ,uttib tii gubernationem decreverit: quandoquidem fine bác nibil rerum uec in rebus quicquam freri aut. e[Je potefl, — Eadem verà etiam [cientia wifiouis ta5, dicere abfolutum. aliquod decretum per [e nullo modo importat. Retlé nibila- lem Doi p hofe vets, minus dícit B. Pir , quod per banc pra[cientiam liberum arbitrium peni- tus eyertatur : [upponitur namque bominis corruptio , ex qua nibil nifi Yolens praí malum facere potefé motus, Morus itaque generali P'ro'uidmtiæ motu, pro Áiens vul, ratione natura actuofa ,nom poteft uiff malum agere , necab agendo malum Ex quo defiftere poteft.. Si accedat boc ,ut Deus juxta fuam providentiam € gu- ftunt,eríi x bernationem pra[cripferit corruptioni malum agenti limites atá, terminos, WE - Bunt secet um De ut non fuccedat , quicquid agere conatur ,nifi hoc , €$ boc illove modo : fané nulla vur[us hic libertas efl. Ut fi quis canem vabidum catena teneat. Cu- potentia [ jes natura cum per furorem corrapta [it, vitam tamen , €$ in/iinäu;n ad peditz volt pore, modo agendum babeat , non poterit non furere: non quod naturalis inflintius ad agendum furibundum veddit , [ed morbus , per quem natuva corrupta efh , . Antas Dej, idemque tamen nec bunc nec iflum ladere poteff prateveuntem ,mift ubi C n inmorte d quousque catena ,qua tenetur ligatus , vemifa fuevit, — Quo [imili alias quoque orthodoxi Theologi C$ contra ab[olutum divinum decretum utun- T i feri tur. — Quod porró B. Fir dicit, Deum nihil prefcire contingenter: : Tüm abel. * Bemangre vero ipfe optimé mox interpretatur , quum. [cribit : Contingenttt autem fieri dicitur (ne vocabulis abutamur) latina lingua , non ipfum opus Womgr ) l contingens fieri , fed contingente & mutabili voluntate fieri , qualis in gettey & m Deo non et. Deinde conungens opus elici non poteft, nifi quod no- tibgens oy bis contingenter & velut cafu imprudcntibusqu& fit: quia noftra volun- lt impri tas vel manus illud arripit velut cafu oblatum, ut qui nihil de eo aut W attipi. eogitavimus aut voluimus anteà. —Per que faue manfeffum , quod. B, ! Voltimis ao Fir non neget pre[cientiam futurorum contingentium , fed. contingentiam U pre[cientla dvina , quafi aliquid fiat ex [nis caufis ,ut Eclipfis ,contingat quam hoc autem Deum prefcires. ut contingit mathematico , pre[cire Eclipfrn.] VIM,HCq h! FUOR pr Hoc fülmine fternitur & conteritur penitus liberum arbitrium , ideo (Wïanuln t qui liberum arbitrium volunt affertum , debent hoc fulmen vel negare, Eüukx(ta yQu vel diffimulare , aut alia ratione d feabigere. Antequám vero id mea Cüony| [/]5 NY difputatione & fcripturz authoritate firmem, prius tuis verbis ipfum lire n tradabo, Nonne tu es, mi Erafme , qui afferuifti paulo ante, Deum ts Dfl »Qu natura juftum , natura clementiffimum ? Si hoc verum eft, nonne fequi- f li quc tur, quod incommutabiliter fit juftus & clemens? ut quemadmodum maaxfü (ä natura ejus non muratur in eternum , ita nec ejus juftitia & clemcry- Wa ln [9- z. Df. SsznRVvVOo ÁRBITRIO. 21 3 M Ms tia. Quod autem de juftitia & clementia dicitur , etiam de fcientia , (a- IDoopift- ( pientia,bonitate,voluntate-& aliis divinis rebus dicí opor tet. Si igitur hac teligiofe , pie & falubriter de Deo afferuntur , ut tu fcribis, quid accidit VET Mp lerum at tibi , ut ribi ipfi diffidens, itreligiofum , curiofum , ac vanum nunc afles ras , dicere, Deum neceffario przícire? Scilicet voluntatem immutabi- jentia fntit Pf wbl lem Dei przdicas effe difcendam; immutabilem ejus,vero przícientiam noffe vetas. hirritm pti- An tu credis, quod nolens praíciat , aut ignarus velit ? Si volens przcit , eterna eft & immobilis ( quia natura) voluntas , fi prx- yi nbil nf utia u I Íciens vult, zterna eft & immobilis ( quia natura ) ícientia, spetdo al Ex quo fequitur irrefragabiliter ; omnia que facimus; omnia qux - fiunt, etfi nobis videntur mutabiliter & contingenter fieri, revera tamen atin & ff dtd, ttrimttts - Bunt neceffario & immutabiliter, fi Dei voluntatem fpectes, Voluntas enim Dei efficax eft, qua impediri non poteft, cum fit naturalis ipfa gemhi:[ire potentia Dei, Deinde fapiens, utfalli non poffi, — Non autem im- yitentit, OP mþm&nma pedita voluntate , opus ipfum impediri non poteft , quin fiat,loco, tem- ore , modo , menfüra, quibus ipfe & previdet & vult. Si talis effet vo- jf 1 untas Dei , que peraóto opere, eodemque manente , ceffaret , qualis eft TL A hominum voluntas, ubi edificata domo, quam volunt, ceffat velle, ut m i in morte definit, tum vere poffet dici , aliquid contingenter & mutabi- "noTa - Jiter fieri, At hic contra fit , opus definit & voluntas permanet , tan- um Inn tum abeft, ut ipfum opus dum fit & permanet, contingenter effe aut jngentet : / permanere pofht. Contingenter autem fieri dicitur ( ne vocabulisab- goytct um utamur ) latina lingua, non ipfum opus contingens fteri , fed contin- ; ipfum 0pu5 gente, & mutabili voluntate fieri , qualisin deo non eft. Deinde con- i, g tingens opus dici non poteft , nifi quod nobis contingenter & velut vl qodt caíu imprudentibusque nobis fit. — Quia noftra voluntas vel manus il- goftravolin- 7. lud arripit , velut cafu oblamm, ut qui nihil de co aut cogitavimgs aut hi de o &Y* voluimus antea. m Optarim fané aliud melius vocabulum dari in hac difputatione, 2 d | quam hoc ufitatum , Neceffitas: quod non reé dicitur, neque de di- í;,minf — vina, neq; humana voluntate. Eft enim nimis ingrata & incongrua figni- ( " ficationis pro hoc loco, quandam velut coactionem, & omninó id, quod " contrarium eft voluntati, 1 ngerens intelle&ui : cum tamen non hoc velit ii »idw caufa ifta, qua agitur, Voluntas enim five divina five humana nulla coa- a Vel negato &ione,led mera lubentia vel cupiditate, quafi veré libera, facitquod fa- j ma ; vero cit, five bonum five malum : fed tamen irnurabilis & infallibilis eft volun- bis il; um tasDei , que noftram voluntatem mutabilem gubernat , ut canit Boétius ; ; ver lo Antes peun ftabilisque manens das cuncta moveri, — Et noftra voluntas, prefertim (cqlll' » o mala , feipfa.non poteft facere bonum, — Igitur quod non praftat vox, Ia dmodum cere impleat intelle&us legentis ngcemtat'e m, intelligens jd , qqod di F] yei- j x clcmeg; [ 22, D. MART. Lurm. velles, immutabilem voluntatem Dei , & impotentiam noftrz volunta« tj trmptur tis mala , ut aliqui dixerunt, neceffitate ; um uen cicé, m immutgbilivtatis ,nec.hoc fa- liberetur tis grammaticé , nec Theolo fe) (o) Sudsverunt hic Sopbhifte jam multis a&nis, & tandem victi, tin| coa&ti funt coücedere , Omnia quidem neceffarió fieri , necelfitate con- ^ (iceli fequentiz .(m dicunt ) fed non neceffitate confequentis, z iluteunr,. cullitm co "nnolaito. Tl eltut (0) SildäVCTUDt hic fophifte &c.] ^ De weceffitate confe- Jkts enim u quentis €9 confequentia , quam etiam votant ab[olutam €8 conditionatam, T adionem efe necefn vel ex fuppofitione, utique circa voluntatem CÓ pro[cientiam Dei difputant ejusmodi,cujusmodi bic B.Vir illis attribuzt.'Thomas Aquinas part.Z, qu.19. fclict, d art. 3. banc babet conclufonem $ Cum bonitas divina fit proprium die fatiam, ho Nihiloming vinz voluntatis obje&um, ad quam alia ordinantur , ut ad finem : bo- nitatem ipfam fuam Deus abfoluté & neceffario vult; alia veró à fe, !Jflfaria vd. non neceffarió , fed ex fuppofitione tantüm; fuppofito enim, quod ve- ng'ceffario,.i( lit, non poteft non velle, Z4r£. 8. 44 primum ; Intelligenda eft neceffitas l enim q in rebus volitis non abfoluta , fed conditionata. Neceífe eft enim, hanc T it ml conditionalem veram effe,fi Deus hoc vult, neceffe eft hoc effe. Zazc — Am J'ens n diflintlionem B. Vir non plané vejicit: [ed ad vem uon effe dicit, quanda f(üentig, f de boc difputatur , an omnia fiant nece[farió. — INec malo boc dicit- fenfn. & quim] Fult boc , quod mibil fiat , aut fievi poffit (ime voluntate Dei aut contra va- t i(eme luntatem Dei, e. g, Homo nibil mali facere poteff , nifi velit Deus mo- tüendum F tum fuum . generalem illi concedere , €8 quando Deus nlt motum ifium Tecelriam concedere , quaudoquidem volumtas bac Dei , qua cepit velle ,immutabilis 'nnía nec ef , nec poffea uolle idem iflud potefl , meceffe fauà bominem moveri. .Et Ia Ej qi quia vottus non poteft per corruptionem nif malum facere , nece[fe eft , ut £üiy Quer n faciat malum, — Quia porró etiam Deus non poteff abnegare providentia ras, üt, &351 gubernatioutm ,5 quia voluit movere ,uult etiam qubernare : vuvfus ne- $d ce[farià snon potef facere aliud malum,qnam quod divina gubernatto per- liO üit] ac y "mtittit. Obfervandum enim eft , quod. B. Viv non feculetur de iis,qua X vul l abfoluté fieri po[fent ; fed qua veverá frunt , aut futura [unt.. Hac itaque u mem eum inclndant. voluntátem divinam €9 gubernationem , utique nece[fitas EM tef tesa Con[equentia importánt, 'Ut adeo vel per banc neceffitatem fit ve- poc äled | viftimum , vmnia fieri nece[farió. — E£ lené concludit B. Vir ,. Adeó ftat Tan '[),-i W invida fentehtia, omuia voluntate Dei immütabili , quod illi neceffira- ït(lu ea -ff() tem confequentie vocant, fieri, — Qziz bae necefíitas eon[equentia adeà Kiy (UOQ 1 &on eft contra B. Virum, ut pro illo fir. . Nam quemadmodum fupponit t mzl- h 301l Jun morm Dei generalem atque gubernationgm : 1ta jïtpgonit etiam bo H25 55 lt -Dre SzRvo Anmfmo. 25 ftte vohuntts nis corruptionem , unde omne vmalum efl.. Qua vatione boc fequitur, quod ij tec hoc f ä malum uon fit uece[fayium necefitate con[equentis, quamodo in Deum ve- "laberetur , fed. ueceffitate tautum. confequentia , quomodo Deus abfo [vi.y £ur,] ] C tandem vidiy vecellitate Cotte Tan N Sic eluferunt violentiam Li&ius quzflionis, verum & feipfos potius iluferunt, — Quám fit enim Eoc nihil, non gravabor oftendere. Ne- 1 ceffitatem confequentize vocant; ut craffe dicanr: Si Deus aliquid vult, 3 neceffe eft ut ipfüm fiat, (ed noneft neceffe, ut idfit, quod fit. — Solus | Deus enim neceffarió eft: omnia alia poffünt non effe, (i Deus velit. efftete if gunditiumdtim, T Ita actionem Dei neceffariam dicunt , f1 volet, fed fa&um ipfum non ; Dei du effe neceffarium. — Quid autem iftis ludibriis verborum efficiunt ? Id Ícilicet ,fa&a res non eft necelfaria , id eft , non habet effentiam necef- aspurt l n fariam , hoc eft aliud nihil dicere quàm , res fa&a non eft Deus ipfe. : proprium dle ad finem: 00* Nihilominus manet illud , ut omnis res neceffario fíat , 1 a&io Dei ne- neffaria vel confequentiz neceffítas eft , quantumlibet jam facta non fit alia vtr0.d 16 neceffario , id eft , non fit Deus, vel non habeat effentiam neceffariam. ním, quod Ye* .. Si enim ego fio neceffario, parum me movet, quod effe meum , vel fie- a efEecetus ri fit mutabile, nihilominus ego ille contingens & mutabilis, qui non c& enim, anc yc efl, Ht i r . fum Deus neceffarius, fio. Quare illorum ludibrium , neceffitate con- - fequentiz , fed non neceffitate confequentis omnia fieri , nihil aliud ha- dicit, qpummi bet, quàm hoc ; Omnia quidem neceffario fiunt , fed-fic fa&ta, non acdio [rnt- | funtipfemet Deus. Quid vero opus erat hoc nobis dicere, quafi me- j at at t tuendum fuerit, ut factas res affereremus Deum effe, vel divinani.& ydit Den tf neceffariam naturam habere ? Adeo ffat & permanet invicta fententia: um m Omnía neceffitate fieii. Nec eft hic ulla obfcuritas aut ambiguitas, , m In Eíaia dicit:: Confilium meum ftabit, & voluntas mea fiet, Quis 7] t - enim puer non intelli git , quid velint 'hæc* vocabula, Confilium , volun- t t h tas, fiet, ftabit z g pl Sed cur nobis Chriftianis illa fünt abítrufa; ut irreligiofum & eu- i "TEL/ d I,.W- -riofum ac vanum fit ,illa tractare & noffe , cum talia gentiles po&te & jf Pf Apfum vulgus, ufü communiffimo terac in ore? Quoties unus Virgilius / , dt 157 fatum memorat 2 Cerra flant omnia lege. — Iteny, ftat fua cuique dies. J ia Item,fi tefatavocant. Item, Si qua fata afpera rumpas. — Nihil ille j sl poéa aliud facit, quàm ucim Troja vaftata, & Romano imperio fufci- um f* tando , fatum plus valere, quam omnium hominum ftudia , fionificet,. Adxü :.ïlm atque adeo neceffiratem & rebus & homïnibus imponere, Denique i Ji ne' Deos (üos immortales fato fübjicit , cui neccffario cedanr. & ipfe Jup- W u pier & Juno. Inde finxerent Parcas illas rres , immurabiles, irapla- [/, MPW ! $ & &Vv (* uT f" 77 "'*is:,b;?xlgs,.;ä.xrevqcabiics. Senfaunt illi fapientes viri,id quod re ; x / — D, M'AR'I;. Lür H, 24 fr& confilia proceffiffe, (ed experienria probat , nulli hominum unquàm. fua tüctm , omnibus alió, quàm cogitarunt, rem cecidiffe, Si Pergama potuiffent - impieta dextera defendi , etiam hac defenfa fuiffent , ait Hector Virgilii. . Inde nili (cie vulgatiffimum verbum in omnium ore; Quod Deus vult,fiat, Item, füte & Si volet Deus , faciemus. Item. Sic voluit Deus , Sic placitum fuperis, oporter Sic voluiftis, ait Virgilius. Ut videamus,in vulgo non minus reli&am etiam gl( effe (cientiam przdeftinationis & przfcientie Dei, quam ipfam notitiam Ortpis h divinitatis, Et ii qui fapientes voluerunt videri , (uis difputationibus eó Et dlibi abierunt , donec obfcurato corde , ftulti fierent, Rom. t. & negarent vel vit domj diffimularent ea, quz po&ctz & vulgus , atque ipforummet conícientia o ufitatiffimis , certiffimis & veriffimis habent. d » àti ä Ultra dico, non modo quàm ifta fint vera, de quo infra latius ex - d qi I fcripturis dicetur, verum etiam quàm religiofum, pium & neceffariura fit ea noffe. His enim ignoratis, neque fides , neque ullus Dei cultus con-. utverdt df l;ObA fiftere poteft,Nam hoc effetvereDeum ignorare,cum qua ignorantia falus cendom ftare nequit,ut notum eft.Si enim dubitas,aut contemnis noffe,quod Deus omnia, non contingenter , (p) fed neceffario & immutabiliter przíciat & mülbusa ä Omnia £ velit, quomodo poteris ejus promiffionibus credere, certó fidere ac niti? » Pedil'i Pl | - e/1nnetatio. Dentilfim Tif at (þ) Sed naceífarió & immutabiliter pfæf'ciat & velit. ] ts feg Iterum. conjungit B. Vir pra[cientiam cum voluntate , ut denu appareat, tlia i coj eum intelligere eusmodi prafcientiàm , qua ad. voluntatem pertineat, vel & iptur cum ea faltem conjuntta fit, — Magis boc confirmatur ex eo, quod mox, Dij dci?z cim idem dicit,voluntatem €9 fatlum tantum nominat: nim, quia prafcien- lli&ciay tia ad voluntatem pertinet.. Neque folum , zgsit , certos oportet nos Mentt. effe , Deum neceffarió & immutabiliter velle & facturum, fed etiam glo- CoPnofce riariin hoc ipfo €c..— Quod autem dicit , Deum neceffarió & immuta- ttd li biliter prafcire & velle, &oc vule, quod vibil eorum ,qua pra[cit &6 vule, T5 & n impediri queat , ed nece[[arió €8 immutabiliter (uum effccium aut even- U vamon tum, confequatur. — Jea declarat boc ipfe B. Viv feg. pag. Chriftianorum, Iage d inquiens , hac una & fumma confolatio eft in omnibus adverfitatibus, us 3 thl ..... 1 noffe , quod Deus non mentitur, fed immutabiliter omnia facit, & vo- Vl Qie i luntati ejus neque refifti , neque eam mutati aut impediri poffe. — SeZ l £$ cuya natttra Dei pugnat , Deum non pra[cire €9 gubernare, qua certó i VO J futura funt : nec Deus effet,nifi ifla faceret, Pertinent namque ad Deum, ï tütm t ex €9 ad sullum alium, thqde, M m Cil Cum enim promittit , certum oportet te effe, quod íciat , pof- Vs It i5 * Dz S—ERVO,ARB'ITRIO.A 2j ff fed J flï & V velit prefta re , quod promittit. Alioqui eum non .ve- yotufent racem , nec fidelem «ftimabis , quz eft incredulitas & (ümma [i, Inde impieras & negatio Dei altiffimi, At quo modo certus & fecurus eris, , Itemy nifi (cieris , illum certó & infallibiter & immutabiliter, ac neceffarió m fupers Ícire & velle, & fa&urum effe ,quod promittit.. Neque folüm certos ; telidam oportet nos effe, Deum neceffarió & immurtabiliter velle & fa&urum, fed notitiant euam gloriari in hoc ipfo , ut Paulus Rom.3. Efto autem Deus verax, jonibus ed omnishomo mendax, Et iterum: Non quod exciderit verbum Dei, oirencvel Et alibi: Fundamentum Dei firmum ftat, habens fignaculum hoc : No- onlcientia vit dominus qui funt ejus, Et Tit. 1. Quam promifit Deus non men- dax , ante tempora fecularia, Et Hebr. 1. O portet accedentem cre- a litius ex dere, quod Deus fit , & in fe fperantibus remunerator fit, effrimm i Itaque fides Chriftiana prorfus extinguitur , promiffiones Dei & enlrus cote univerfum Evangelion penitus corruit, fi docemur & credimus , non maxia lus effe nobis (ciendam praícientiam Dei neceffariam , neceflitatemque fa- ciendorum. Chriftianorum enim hzc una & fumma confolatio eft in o- quodDets pralciat & mnibus adverfitatibus, noffe, quod Deus non mentitur , fed irmutabiliter ere ac i? "omnia facit, & voluntati 6jus neque refifti ,neque eam mutari aut im« pediti poffe, — Tu nunc vide, mi Erafme, quorfüm nos tua illa abíti- nentiffima , pacis amiciffima theologia ducat? Tu avocas & vetas nos eó niti , ut preícientiam Dei & neceflitatem in rebus & hominibus difca- | mus,fed coníulis talia relinquere , vitare & contemnere. & veli.] Qua opera tua incon(ülta fimul nos doces , ut ignorantiam Dei,qua fua fp onte venit at grtintdt, o & agnata quoque eft, quzramus, fidem contemnamus , promiffiones Dei deferamus , omnia folatia fpiritfS, & cértitudines conícientiz ni- uud. ff hili faciamus,qualia vix Epicurus ipfe przefcriberet, Deinde hoc non con- sapulotte E oportet 08 -tentus , irreligiofum , curiofum, vanumque vocas, qui talibus ftuduerit ] cegnofcendis : religiofum vero , pium ac fobrium , qui contemferit. detamg & m Quid his verbis igitur aliud ftruis, quàm Chriftianos effe curiofos, va- j nfatt z/t//l, -nos & irreligiofos? Chriftianifmum effe rem prorfus nullius momen- t, vanam & ftultam ac plané impiam. Ita fit iterum , ut dum hos p i ts maxime deterrere vis à temeritate, more ftultorum-in contrarium ra- cifiamorom äveyflmlibqs, ptus, nihil doceas, nifi fummas temeritates,, impietates , perditiones. Sentis ne in hac parte libellum tuum effe adeo im . pium, bïafphexpum, ^ ac facrilegum , ut nullum habeat ufpiam fimilem? [PQ 6 Yes ent t - INon de animo tuo dico , ut fuþra dixi. Neque enim fic petdi- tum te.exiftimo, quod hzc velis docere , aut fieri ex animo, Sed ut "7 Juith, oftenderem tibi, quanta portenta cogatur imprudenter effutire , qui malam caufam fufceperit agendam, : Deinde quid fit in divin asres & f litezas impingere, dum aliorum obíequio , perfonam fumimus , & invi- i u s ta D. Manr. Lurnz. 26 ftis milce ta confcientia alienz fcenz fervimus. — Non eft ludus neque jocus, fa- ctas literas & pietatem docere : facillime enimr hic. contingit lapfus quod opi — ille, de quo Jacobus dicit: Qui offendit in uno, fitomnium reus, Ita jm pam in-at fit enim , ut cüm modicum videmur velle nugari, nec fatis reveren- ter facras literas habemus , mox impietatibus involvamur , blafphemiis- guis Sopl que immergamut, ficut hictibi contingit, Erafme. . Dominus ignofcat effet, put DI tibi, & mifereatur tui. Quod vero Sophiftz in his rebus tot quaftio- ualia num examina pepererünt, &c multa alia inutilia miícuerunt , - misfedd í umus a la a noruma multa recenfes , fcimus & confitemur tecum, acriusque infe&tati & magis,quàmtu, Sed tu imprudenter & temere facis, qui purita- vur,fedn tem facrarum rerum mifces, confundis & affimilas cum prophanis & digue cdr ftultis quzftionibus impiorum. — Confpurcarunt illi aurum , & muta- tà Dd q verunt colorem bonum. ut Hieremias ait , (ed non fimul aurum cum dorem ftercore comparandum, & abjiciendum eft, ut tu facis. Vindicandum Quorfm autem ab illis, & fecernenda pura fcriptura ab illorum fecibus & for- lam ]iberi dibus: id quod mei femper fuit ftudii , ut alio loco haberentur divi- guod füy nz literz ,alio illorum nuge. — Nec nos movere debet, quod nihil iftis Jple te nor quz'ftionibus profectum fit, nifi quod magno concordiz difpendio mi- itium r nus amamus , dum plus fatis volumus f: apere. Nobis non eít qua'ftio, itgtean quid Sophiftz quaftionarii profecerint, fed quomodo nos boni & Chri- a vetofjs c ftiani fiamus: nec debes do&rine Chriftianz imputare , quod impii Nec- male agunt. Ea enim nihil funt ad prqpoïïtum , & poteras alio loco J mulü dicere & papyro parcere. . enlm hum Tertio capite pergis, nos mo deftos & quietos illos Epicuros red- ClOnatore, dere, alio genere confilii , nec (ahioris , quam funt predi&ta duo. Vi- E * àut (fdio delicet, quod quedam ejus generis funt , ut etiamfi vera effent & fciri AC Düpann offent, non tamen expediret ea proftituere promifcuis auribus Et Cutn a(fe j ic iterum confundis & mifces omnia, more tuo, ut prophanis eques Tlatores [m facra , nullo prorfus difcrimine; Iterum lapfusin fcripturz & Dei con- : 0. m temptum & injuriam. Dixi fuperius, Ea quz facris literis aut traduntur W0 omne. aut probantur , effe non modo aperta, fed & falutaria , ideó tuto invul- X tit?xAt l gati , diíci & fciri poffe , (mó debere, ut falfum fit, quod dicis , non ef- C0 Et qu fe proftituenda promifcuis auribus ,fi de iis, qua in fcriptura funt , di- WO dg. ln cis. Nam de aliis fi dixeris , nihil ad nos; nec in loco dixeris, fed ver- [2 QUm bís chartas & tempora perdis. Deinde nofti , mihi cum Sophiftis nul« 'J!n;an-m lain re convenire, ut merito mihi parceres, nec eorum abufus mihi Contra'me enim in bbro ifto tibi dicendum erat. 'Scio "n ha objiceres. m()[[tï : quid peccent Sophiftz , nec te magiftro opus habeo, & fatis funt àme ln moxfe, T .i- lo reprehenfi, Hoc femel di&um velim ac repetitum , quoties me Soph l $ tür Wi lN'Cmo j Drz Sszavo AxstrTR:0, 27 & jocus;fte ftis mifces, & caufam meam illorum iníania gravas: inique enim fa,cis", ngit lpías quod optime notti, mreus, Ia y jam videamus rati ones confilii tui ; Deum cfE fecundum natu- ]s feverete ram in antro fcarabei vel etiam cloaca (quod tu vereris dicere , & ar- lafphemis- £uis Sophiftas ita garrire) non minus quàm in cocdlo , etiamíi verum " ignofcat eífet , putas tamen irrationabiliter difputari apud multitudinem. — Pri- 9t qualtio- mum , garrianr qui garriunt: nos non de fa&o hominum hic difputa- It " talia mus,fed de jure & lege; non ut vivamus, fed ut vivere debeamus, Quis Gbati (umus ? noftrum ubique re&e vivit & agit? At ideo jus & do&rina non damna- qu[ purira- tur, fed nos potius damnar. — Sed tu ifta peregrina longe petis , & un- rophanis & dique córradis multa , quod te male habet unus ille locus , de praícien- , & utee tia Dei, quem cum nulla ratione potes vincere, multiloquio inani le- um C &orem interim fatigare conaris. o Sed eant illa;' ad rem redeamus, e ; indicandum Quorfümi [o] itur hoc tendit, ut quzdam non vulganda cenfeas? An cau- dbus & lor- fam liberi arbitrii inter ea numeras ?. Tum redibit contra te totum , rentur divie quod fupra dixi de neceffitate difcendi liberi arbitrii. Deinde cur tu odaihilifts ipfe te non fequeris, & omittis diatriben tuam 25i bene facis liberum ar- j(pendio m bitrium tractando, cur vituperas ? fi malum eft , cur facis? Si vero non inter ea numeras,, jterum cauíz ftatum interim fu d quefto, gis, & non inloco oni & Chfij verbofus orator aliena tractas, uoà jmpil Necstamen re&te hoc exemplum tractas, & inutiliter difputari co- ram multitudine damnas illud , Deum effe in antro. vel cloaca. Nimis s Jio I enim humana cogitas de Deo. Fateor quidem ; effe quosdam leves con- :pjcutos ICQ' cionatores , qui nulla religione aut pietate, fed vel cupiditate gloriz , aut ftudio novitatis alicujus, aut impatientia filentii levitfime garriunt j o "F Em fciri ac nugantur, |Atii non placent neque Deo neque hominibus, etiamfi annbis Deum afferant effe in celo coelorum. Verum ubi graves & pii concio- Jhanis gqu natores lint, qui modeftis , puris & (anis verbis docentj ill fine pericu- & Dacte lo,imó magso fructu talecoram multitudine dicunt. Nonne oportet g radin nos omnes docere , rilium Dei fuiffe in utero virginis , & natum ex ven- tte?. Ac quantum diftat venter humanus ab alio quovis immundo lo- Y M[o m*!u icis ,n01€ co?-Et quis non fcede ac turpiter poffet illum definire? At illos me- m-g llll[ U rito damnamus , cum abundent verba pura, quibus eam neceffitatem (ed v* etiam:cum decore & gratia dicimus. ltem Chrifti ipfius corpus fuit e[l6 li (us il humanum, ficut noftrum, | Quo quid fedius? Num ideo non dicemus 0 us qhi Deum habitaffe corporaliter in eo, quod, Paulus dixit ? Quid feedius & morte? Quid horribilius inferno ? At propheta Deum eíle fecum in j eraï. fintà morte, & in inferno fibi adeífe gloriatur. AC1S. Igitur pius animus non exhorret audire Deum effe in morte , vel- Phl' j t $ fü in inferao, quorum utrunque horribilius ac faedius eft antro vel cloa- Ix 2 €2, D. Manr, Lursg, :j 28 | dico coe ca, Imà cum Scriptüra teftetur, Deum effe ubique, & replere omnía, non folum dicit eum.effe in locis i lis, verum neceffario difcet & no- paus H fcet , eum ibi effe, nifi forte fi qua per tyrannum captu sin carcerem aut nonmihi licebit vider: in-cloacam projicerer , quod mulus fanctis contigit , Deum ibi invocate , ve L credere mihi adeffe , donec venero in templum Jantt ) aliquod ornatut m. Siita nugandum de D eo nós docueris , & locis ef- t l( Vetum a fentiz ejus offen deris ; nec in coelo eum nobis refidere tandem permit- li celorum eum capiunt, neque digni funt, — Ve- modo. ( tes, neque enim coe rum , ut dixi, more tuo fic odiofe pungis, ut caufam noftram graves & « quatis fü exofam reddas , quod videres eam tibi in perabilem & invi&am. Al- ffe offendiculo, fi doceatur : terum exemplum , tres effe Deos, fateor e nec eft verum , nec fcriptura docet , fed Sophifte fic loquuntur, & ne- [ Q vam diale&icam finxerunt. Verum hac quid ad nos? ione , mirum eft, qua m felici- AW phyr, Reliquum de confeffione & fatisfa& prudehtia cauferis : & ubique,;ficut foles,fi u per ariftas graderis;ne videare - Miqw tificum tyrannidem offendere: n Ej nec noltra fimpliciter damnare , nec pon id quod tibi minime tutum eft. Itaque fepofitis interim Deo & con- Bienay, fcientia ( Quid enim ad Erafmum, quid ill e in his rebus velit, & quid E| à 3n huic expediat?) in larvam externam ruis & vulgus accufas , quod pre- dicatione liberz confe ffionis & fatisfa&ionis pro fua malitia abutitur . ptticulo in libertatem carnis, Necelfitate vero onfitendi,ut dicis, utcuique cohi- dipendi ft cheologiam decere ? Ani- lüs adeo betur, O praclara & egregia ratio, Hoccine e mortificare,quzl igate non funt à i necdf mas ligare legibus & (utEzechiel dícit) Deo:Scilicet hacratione nobis fufcitas u niverfam tyrannidem pontificia- quilliate llis quoque cohibe- Cotícient rum legum, tanquàm utilem & falutarem, quia & i quemadmodum meretur hic locus,Rem - j; QUäln tur vulgi malitia.Sed nolo invehi brevirer dicam.Bonus theologus fic docet : Vulgus co&rcendum eft exter- Ti5, oro; H Qtdlm navi Fo) cladii, ubi male egerit, ficut Paulus docet Rom.15. Non autem con- Ícientiz eorum falfis legibus irretiende fünt, ut peccatis divexentur, qll()qug y ubi peccata non e (fe Deus voluit. Solius enim Dei precepto conícien- beats Vet V n0n c tiz ligantur , ut me dia illa tyrannis pontificum , quz falfo terret & oc- cidit animas intus, & foris £ruftra fatigat corpus, € medio prorfus tol- fmuqüibl latur. Quia etfi foris cogit a d confeffionem aliaque onera , camen N« per hec animus non cohibetur , fed magis exafperatur ad odium Dei Dhütfan & hominum, & fruftra in externis excarnificat c orpus , facitque me- Don NI& liud non fint, quàm ros hypocritas , ita ut legum ejusmodi tyranni a Ris, q s & latrones animarum. Et hos tu bonus lupi rapaces , fure author es COnltsri animarum conful , nobis commendas rurfus, hoc eft , Deum blat- crudeliffimorum animicidarum , ut mundum hypoctitis , Caufam t ut foris in mo- Phcmgntibus & contemnentibus in cog'de repleant » dico Qod if Dz Sznvo ÁAnBrITRItO, 29 Af& Oftiiày dico co&iceanttit , quafr alius modus co&rcendi non fit, qui nullos hy- (cet & n« pocrytas facit, & fine conícientiarum perditione fit , ut dixi. Itcerem 4ut Hic allegas fimilitudines , quibus vis abundare , & aptiffime uti hi licebit videri: Effe fcilicet morbos, qui minore malo tolerentür , quam tol- i templum. lantur , ut lepra &c, Item addis exemplüm Pauli , qui difcreverit in- & lod ter ea quz licent; & qux expediunt. |Licet (inquis) verum dicere , em permit- verum non expedit apud quosvis, nec quolibet tempore , nec quovis f V& modo. (q.) Quam copiofus orator , nihil tamen intelligens quid lo- ) graves& quaris. - idam. AL- ! doceatür ; An)zomtio. x & n* (q). Quam copiofus orator &c. ] uà ab his vevbis fequun- uim feid zur plura C prolixa , digna [uut, qua diligentits expendantur ab üis, qui snevideat bodieque pacem : irreligio[am ob pacem temporalem obtinendam moliuntur 22 Ecclefía , €$ Erafmum animi a ; offendtre! E Jeo & C0* pofteram, C Lutbero neoflro meritó exofam !] dffeckiu 8 fhudio imirgnmr. Ó pacem ?r.gf x C]if; & qlll , quodpre" - 4In fumma, fic agis canfam Banc , quafi res tibi mecum effet de periculo pecuniz reparabilis , aut alterius cujuspiam rei leviffima , cujus jia apuntt üique cone difpendio tanquam longe vilioris,quàm fit externa illa pax,non debeat ul- gcret t lus adeo moveri, quin cedat, faciat , pariatur pro loco; ne fic tumultua- ri neceffe fit mundum. « Plane igitur fignificas , pacem illam & tran- g nonluna ; ponrifot" quillitatem carnis tibi longe preíftantiorem videri, quàm fidem , quàm guc hbt conícientiam , quàm falutem, quàm verbum Dei, quàm gloriam Chri- fti, quàm Deum ipfum. Ideo dico tibi, atque hoc fenfibus imis repo- ( lOCUSsRCm jm ial nas,oro: mihi rem feriam & neceífariam eternamque in hac caufa pe- ti;talem ac tantam , ut eam affertam & defenfam oporteat per mortem a ? "1 quoque, etiamfi totus mundus non folum confli&ari & tumultuari de- dly:mlm(a [j cot. a beat, verum etiam in unum:chaos ruere & in nihilum redigi. Hacfi tu non capis , vel non afficeris, tuam rem a tetet &o i ge & fine illos capere & af- fici, quibus Deus dedit. J yarios j Neque enim ego , Dei gratia; tai 1 flultus & infanus fam , qui ob 4(à s pecuniam , quam nec habeo nec cupio , aut ob gloriam, quam fi vellem,. odit p Dd me non poffem in mundo fic mihi offenfo, obtinere , aut ob vitam cor- aa[que f qua poris, qua nullo momento mihi certa effe poteft, tanto animo , tanta n ülïri conftantia , quam tu pervicaciam vocas, per tot pericula vitz, per tot ponus odia, per tot infidias, brevitet, per furias hominum & dmonum, hanc t au[hül l- feurt D caufam tam diu agere & füftinere vellem; — An tibi foli putas effe cor, quod iftis cumultubus commoverur?: nec nos faxei fümus, aut ex Mar- foris o 3D3 pefüis ) 350 5 D.'MAR/T. f;urH. multis l pefüs cautibus nati, — Sed quando aliter fieri poteft , preeligimus tem- Deinde orali tumultu collidi hilares in gratia Dei, ob verbum Dei, invi&o & fed ride incorruptibili animo afferendum , quam aterno tumültu füb íra Dei, cruciatu intolerabili conteri, Chriftus faxit, ut animus tuus talis non Qs con fit , ficut opto & fpero, certe verba tua fic (onant, quaíi cum Epicuro Dé quet non di fabulas effe putes verbum Dei & füturam vitam , dum magifterio tuo nobis author effe vis , ut gratia pontificum & principum vel pacis hu- Vetbi, if mon jusgcerri(ïïmxlln verbum Dei pro loco intermittamus , & cedamus, quo intermiffo Deum , fidem , falutem & omnia Chrifliana intermittimus. H quanto rectius Chriftus nos monet , ut potius totura mundum contee minote 1 t 2 tolerabi mnamus? ditiones, Tu dicis vero talia, quod n on legis, vel non 6bfetva$,ha,nc effe for- tunam conftantiffimam verbi, Dei , ut ob ipfum mundus tumultuetur: bumDei idque palàm afferit Chriftus. — Non veni, inquit , pacem mittere, fed lo,otm bus nez oladium. Ert in Luca: Ignem veni mittere in terram, . Et Paulus 1, Co- rinth.6. In feditionibus &c. — Et Ptopheta Píal. z, idem copiofe tefta- füblto, tur , afferens tumultuari o gentes , fremere populos, infurgere reges, con- Veto p innümer fpirare principes advertus Dominum & adveríus Chriftum ejus; quafi dicat , multitudo, altitudo, opes, potentia, fapientia , juftitia , & qui- a? li quid eft füblime in mundo, fefe opponit verbo Dei, . Vide in Adis potits eí nb Apoftolorum , quid accidat in mundo ob unius Pauli (ut alios Apofto- los taceam ) verbum? quàm unus ille & gentes &-]udæos commovet,. Iüm läng feu ut ibidem ipfimet hoftes dicunt, rotum orbem conturbat. Sub Elia Tous x turbatur régnum Ifratl , ut Rex Ahab queritur. Quantus tumultus fuit Ils [f fub aliis prophetis? dum omnes occiduntur vel lapidantur, dum Ifrael aptlios ; ducitur captivus in Affyrios; item dum Juda in Babylonem, — Haccine O eni tr fed c pax fuit2 mandus & Deus ejus verbum Dei veri ferre non poteft, nec vul. .. Deus verus tacere, nec vult, nec poteft, Quid jam illis duobus ts f g Ed diis bellantibus , nifi tümultus fieret in tuto mundo? Tetuis hil eft , quam velle ver- Hos igitur tumultus velle fedare , aliud mi Wajores j bum Dei tollere & prohibere. Sermo enim Dei venit mutatucus & in- te (j novaturu$ orbem , quoties venit. At etiam genriles fcriptores teftan- lt tur mutationesrerum fine motu & tumultu, imó fine fanguine fieri non nefä& eüe offe, . Chriftianorum jam eft, hzc.prafenti animo expectare & ferre, R ( P ficut Chriftus dicit; cum audieritis przlia, & rumores praliorum, no- nios';hus lite terreri, oportet primum hac fieri ,fed nondum (tarim finis. Ec ego; Quod 3 nifi iftos tumultus viderem , verbum Dei in mundo non eífe dicerem. ltere ye Nunc cum videam, gaudeo ex animo; & conremno, certiffimus quod Pa . 4 uruim fit ;nam hoc invafit po- Papa regnum cum fuis adhzrentibus ruit [ Cum,(, üiflimum fermo Dei ; qui nunc currir. — Video (a-nötg.,*;mi* Eiión g in :OUm DCl m ulf E Dr Srnvo ARBITRIO, 31 Jimus tete mulris libris queri de iftis tumultibus , de amiffa pace & concordia. ,invido & Deinde multa conaris , ut medearis, bono ( ut equidem credo ) animo, b ira Dii, fed ridet medicas tuas ifta podagra manus. Hic enim vere, quod di- Is talisnon cis, contra fluvium navigas , imó ftipula incendium reftinguis, Defi- m Epicuro ne queri , define mederi , tumultus ille divinitus & ortus eft & geritur, ilerio.tuo non defiturus , donec ut lutum platearum . reddat omnes adverfarios verbi, Quanquam dolendum eft , ut ópus fit, te tantum Theologum | pacis lu lamus, quo ifta mone , quafi difcipulum , qui aliorum magifter effe debueras. Trmittinus, Hüc igitur tua pertinet gnome fatis pulchra, morbos quosdam u contee minore malo trolerari , quam tolli, qua tu non uteris appofité.. Morbos tolerabiles minore malo, dicito, tumultus iftos, motus , turbationes, fe- ncefefor- 1 ditiones, fe&as, difcordias, bella, & (i qua talia funt , quibus propter ver- multuetut: bumDei totus concutitur & colliditur orbis. Hxc, inquam, minore ma- alttere, & lo, cum fint temporalia, tolerantur, quàm veteres & mali mores , qui- aulas Coe bus neceffe e(t omnes animas perire , nifi verbo Dei mutarentur : quo fublato, eterna bona , Deus , Chriftus , Spiritus tollerentur. Quanto yiofecete vero przftat , mundum amittére, quam Deum creatorem mundi, qui Tepe$ t innumerabiles mundos creare denuo poteft? & infinitis mundis melior qus qu elt: Quz enim comparatio temporalium ad eterna? Hac igitur lepra i, &que de in Adis potius eft ferenda temporalium malorum, quàm ut trucidatis omnibus joApolto 3nimabus zternaliterque damnatis , mundus ab his tumultibus, illa- xum fanguine & perditione , pacaretur & curaretur, cum una anima wmmm'ä(, 3 totius mundi precio redimi nequeat. Bellas habes & egregias fimilitu- AC SUb Eh& yulus ol dines & gnomas, fed cum in rebus facris agis , pueriliter,imó perversé applicas ; humi enim reptas , & nihil fupra humanum captum cogitas, . dum Mfrs Hæccinc Non enim puerilia, neque civilia vel humana funt, qux Deus opera- tur,fed divina, que captum humanum excedunt. — Velut hos tumul- ; Otflh n tus & fe&as non vides divino confilio & opere per mundum graffari, il oD5 & metuis ,ne celum ruat. Ego vero, Deo gratia , bené video, quia alios majores in futuro feculo video, quorum comparatione , ifti velut tenuis ;mkvellfveï" aurz fibilus effe videntur, aut lenis aque (ufurrus. quascit At dogma de confe ffionis & fatisfa&tionis libertate, vel hegas vel j '().'CSW Afl* nefcis effe verbüm Dei, Hzcalia quaftio eft.. Nos tamen fcimus & :mflï.äfi'no 1 certi fumus , effe verbum Dei , quo libertas Chriftiana afferitur , ne tra- Zf*.ïe &RHCQ ditionibus humanis & legibus finamus nos illaqueari in fervitutem, 7 ;orm, * Quod alias abunde docuimus , & fi voles experiri, parati fumus & tibi fnis. fipo dicere vel conferere manus. — Extant noftri libelli fuper his rebus non /fe dice pauci ^Ar fimul in charitate juxta tolerandz & fervanda leges Pon- fimus U0 tificum , fi fic forté fine tumultu conftare poffit & eterna falus per ver- X 'lmh*ïm PO' ]. bum Dei & pax mundi Dixi fupia , fieri id non poffe, Pri nceps d! inune m - 3* D. Manr, Luraz., mundi-Papam & Pontifices fuos non finit eorum'leges liberà fer- fonis , terp Hoc Deus vari , fed. conícientias captare & ligare in animo habet; mam ia orl verus ferre non poteft. , Ita implacabili diícordia verbum Dei ait Paylus : D . & traditiones hominum pugnant non aliter atque Deus ipfe bum, quo & Satan fibi invicem adverfantur, & alter alterius opera diffolvit, & dicat Chri dogmata fübruit , tanquam fi duo 'reges alter alterius regnum popule- quonon f tut. Qui non eft mecum , ait Chriflus, contra me e(t, Quod vero me- D0n at ap tus fit, multos, qui ad flagitia proni funt, abufuros ea libertate: hoc Aj referetur ad tumultus illps , tanquam pars leprz iftius temporalis tole- prcfenbis , randg & mali ferendi, — Nec tanti habendi (unt , ut propter ipforum (ut Daulus abufum .cohibendum verbum Dei collatur , (i non omnes fervari pof- Tüm, quam funt, aliqui tamen fervantur , propter quos verbum Dei venit : hi amant [ili lonpif eó ferventius & confentiunt. fan&ius, Quid enim malorum & antea Tan ! non fecerunt impii homines, cum nullum verbum effet ? imó quid bo- dos dicend ni fecerunt? an non femper mundus bello , fraude, violentia , difcordia pore fnem & omnibus fceleribus inundavit? ita u& Micheas optimum inter eos Venm at fpinz comparet, quid putas reliquos vocaret? Nunc vero venienti Ev- angelio imputari incipit , quod mundus malus fit, cum verius Evange- fes? qui n |1 Q nonis, lio bono eluceícat, quam malus fuerit , dum fine Evangelio in tenebris hi tibi n fuis ageret. Sic illiterati literis tribuuat, quod illis lorentibus eorum infcitia innotefícit. Hac eft gratia, quam rependimus verbo vita & fa- Pip itdi: Cpes, t lutis. Quantum veró putamus fuiffe tíimorem apud Tudzos, cum Evange- C lium abfolveretomnes álege Moyfi? quid htc libertas tanta non videba- jetes fn | is inürilib tur permiffura malis hominibus? At propterea non eft omiffum Evan- eti homin o geliutn , fed im pii relidi, piis vero dictum, ne ;n occafionem carnis con- cederent libertatem. Vit, uripfc Nec ifta pars confilii vel remedii tui valet,, ubi dicis : licet verum lt eitm : dicere , (ed non expedit apud quoslibet , nec quovis tempore, nec quo- Yero f , vis.modo, . Et fatis inepté Paulum adducis, ubi dicit: omnia mihili- Q00, nullo cent, fed non omnia expediunt, Non enim Paulus de do&rina aut do- Omni lod cenda vetitate ibi loquitur, ficut tu ejus verba confundis & trahis quo- ita fitnt. bris f liber,quin veritatem ille vult ubique , quovis tempore, quovis modo dici, ita ut etiam gaudeat Chriftum prædicari per occafionem & invi- 10. Yi ü& N diam , palàmque te&etu;'ipfo verbo, quovis modo Chriftus pradice- D Qty tur,fefe gaudere, | Paulus loquitur de fa&to & ufu doctrinz , nempe de Ottv pro libertatis Chriftianz jactatoribus , qui fua quzrentes (candali rationem fon'y. & offenfionis infirmorum nullam habebant, Veritas & do&rina fem- Ad; per, palàm, conftanter przdicanda, nunquam obliquanda ; celandave qud ej eft :-nullum eft enim in ea fcandalum, Eft enim virga re&tirudinis;, Et ïfetur EUT $,per- d audlt llben þquis vtibi fccit poteftatem, aut jus dedit , doctzinz Chriftianz loci fonis, eum Gf H k ] Dz Sm?o AnRB1ITErO, [lberé fet« : Hoc Daus foiuis»;cemporibus $ aufis alligandz , cum Chriftus eam velit li'bxerri ietbum D& [ mam . in orbe vulgari & regnare? non eft enim verbum Dei alligatum, ait Paulus : & Erafmus verbum alligabit? nec dedit nobis Deus ver- Deis. ipfe bum , quod locorum , perfonarum , temporum dele&um habeat, cum diffovit, & um populee dicat Chriftus: ite in univerfum mundum, non ait; ite aliquo , & ali- quo non, ficut Erafmus, Item, predicate Evangelium omni creaturz, 0d verome- ertate: hoc non ait,apud aliquos, apud aliquos non. . Summa, tu nobis sgeroa- AatLíag , romowael fs i. qporonar] lo , naspooan] lz i verbo Dei. miniftrando porali tole praícribis ,^ cum una hzc fit magna pars glori£ verbi, quod nulla eft xer iplortm ( ut Paulus ait) egzomcnnla , & Deus períonas h refpicit. Vides ite- a pol- rum, quam temer? irruas in verbum Dei, yt: hramaat quafi tüas f:ogitariones & con- filia longiffime illi preferas. um & aitea Jam fi àte peramus, ut difcernas nobis tempora , perfonas & mo- im) quidbo- dos dicendi veri, quando definies? ante (uum claufo componet tem- ja, difcordia pore finem mundus , quam tu unam regulam certam ftatueris, Ubi in- m inrere$ terim manet docendi officium? ubianimz docendz? & quomodo pof- vetien Ev fes ? qui nec perfonarum, nec temporum , nec modorum rationem ul- xius Evange lam noris. . Ac fi maxime noris, hominum corda ramen non nofti,, ni 7 o jn tenet is fit tibi modus, hoc tempus , hec perfona ,.ut fic doceamus verum, ne atibus eorürm Papa indignetur , ne Cefar irafcatur, ne- moveantur Pontifices & Prin- bovite i cipes, tum ne tumultus & motus fiant in orbe,ne multioffendantur & cum bv ge" ejeres fiant.' 'Hoc quale fit confilium, fupra vidifti : fed libuit ita ver- , on videba b is inutilibus rhetoricari , ne nihil diceres. Quanto igitur fatius nos mi- iffum Eyat feri homines, Deo hanc tribueremus gloriam, qui omnium corda no- m carmis o vit, ut ipfe dicendi veri modum , períonas & tempora prafcriberet ? Ipfe enim novit, quid, quando, quomodo cuique dicendum fit,. Nunc ; icecvetum vero fic prafcripfit, ut Evangelium fuum omnibus neceffarium , nullo ye, nec quo loco, nullo tempore prafcriberetur , fed apud omnes, omni tempore, ynis m - — omniloco predicaretur, " Et füpra probavi ea, quz in ícripturis pro- cerina ll 0* dita fünt , talia effe, que omRibus expofita & invulganda neceffarió, & gcudfis quo- falubria funt , (icut & in tua Paraclefi , meliore tunc, quam nunc, coni- ao moa'O lio ipfe ftatuifti. Hi qui animas redemptas nolunt, ficut Papa cum g m fuis , illorum efto, verbum Dei alligare, & homines vita & regno coe- lls pratice lorum prohibere , ne ipfi intrent , nec alios intrare finant, quorum fu- g Iepe e rori tu , Erafme , hoc confilio tuo perniciosé infervis. dul arionem Eadem prudentia eft, qua deinde confulis, non debere profiteri, dotrinz t ( dave fi quid perperam in cogciliis effet definitum, ne anfa contemnendi pra- j,,cttn beretur authoritatem patrum. kt Hoc fcilicet Papa voluit à te dici, & *äirudmïï" ii audit libentius quam. Evangelium, ingratiffimus, fi te Cardinali pileo g lod * —— cum cenfibus non—turfus honorar it.. Sed interim,: ient i()2'119). E Erafgxc, quid fac anl« $ D. Manr. Lutzu. bus verbis,k apimz , iniquo illo ftatuto 1 igate &c occifz? nihil hoc ad te? verum tu caraj)ilot erpetuo fentis vel fingis te fentire, humana ftatuta poffe citra pericu- j u m juxta purum ver bum Dei fervari. . Quod fi poffent, facilé pedibus quoscge jutilius di in tuam hanc fententi am irem. Si itaque ignoras , iterum dico, hu- p'hem'xatp ; mana ftatuta non poffunt fervari cum verbo Dei, quia illa ligant con- ii fcientias , hoc folvit eas , pugnantque fibi mutuo ficut aqua & ignis, ni- ' ,Q & j A fi liberé, id eft , ut non ligantia ferventur ; id quod Papa non vult, nec itum & finitum regnum fuum volet , quod con- que 200 3 poteft velle, nifi perd ftat nonnifi laquei 'vinculis confcientiarum , quas Evangelium libe- Tcrifumi ras aíferit. tum authoritas fusque deque facienda eft, & fta- X mox inu Igitur VE fracverba] tuta perperam lata , qualia funt omnia prztér verbum Dei definita, di- tum?.Cun rumpenda & projicienda funt. Chriftus enim patrum authoritate po- j tior eft. Summa, fi de verbo Dei fic fentis, impi fentis , fi de aliis, ni- cadere omt hil ad nos verbofa difputatio confilii tui, ^ Nos de verbo Dei difputa- qui debere * E pridentem mus.- fæfationis, ferio nos deterrens ab ifto genere do- E verba licenr Ultima parte p "te, lecundi &rinz , arbitraris pené vi&toriam t ibi partam.. Quid (inquis) inudlius, | o? Quicquid fit à nobis, non li- A& lic rod quam hoc paradoxon evulgari mund bero arbitrio , fe mera neceffitate fier i? &illud Auguftini , Deum ope- diorum jud ein nobis , & fua rari bona & mala in nobis , fua bona opera remunerar ]. tibisapere Dives hic es in reddenda vel potius expo- Tull n x mála opera punire in nobis: ftulandá ratione. Quantam ( inquis) feneftram vulgo hzc vox prodi- ts ne i u is malus corriget vitam fuam * — | gadidf ta mortalibus aperiret ad impietatem ? quis credet fe amari à Deo? quis pugnat it cum b carnefua? Miror,quod | pj ; n etiam caufz memineris , & di- in tanta vehementia & contentióne no t t ad r xeris: ubi tum manebit liberum arbitrium ? mi Erafme, iterum & ego Yitz? fecren dico , fi hzc paradoxa ducis hom inum effe inventa , quid contendis.? wPUS Tepa »edie , qui vehe- totis oftene quid «ftuas? contra quem dicis? an eft ullus inorbe! mentius hominum dogmata fit infe&atus, quam Lutherus? igitur nihil ln lier vi ad nos ifta monitio, Si autem Dei verba effe credis ea paradoxa, ubi Vrs? Qu dico jam , modeftia illa Erafmi, fed. RI OCcu]r eít frons tua? ubi pudor? ubi, non timor & reverentia Deo vero debita? qui dicis ,nihil inutilius dici pof- fl v ii fua difcet ,. quid: fe hoc verbo Dei?. fcilicet, Creator tuus à te creatura : atis t utile & inutile fit redicatu , ac ftultusille vel imprudens Deus. hadte- EX Da nus nefcierit, qui j doceri opotteat,, donec tu magifter ejus modum il« s i ,quafi ipfe ignoraftet , nift tu do- lomi li prefcriberes fapiendi & mandandi lfj x cuiffes, fequi ad hoc paradoxon , que tu i nfers. Siigitur Deus talia vo- m. 318 gj] luit palam dici & invulgari , nec fpe&ari , quid (equeretur , tu quis.es, L pi p u vetes? Paul fhim 4n u us Apoftolus in Epiftola ad Kom, non in angulum , fed in publicum coram toto mundo , liberrimo ore, eadem , etiam duriori- Viorm )i4 " us / * Dz Ssp,?o ÁRBITRIO. E ((2 vetum tu bus verbis,þalam differit, dicens:; quos vult,indurat. Quid durius ( fed citra peticte carni) illo Chrifti vetbo : multi vocati, pauci ele&ti ? & iterüm : Ego fcio, acll pedibus quos elegerim. Scilicet hec omnia talia funt , te authore , ut nihil poffic m dico, lu- inutilius dici , uod videlicet hinc ad defperationem & odium & blat- a lipint con- phemiam prolabantur homines impii, ia f | Kignis - Hic, ut video , Scripture veritatem & utilitatem, penfandam on vult, nec & judicandam elfe cenfes ,. fecundum fenfum hominum ,. eorum- : quod cone que non nifi impiiffimorum, ut quod illis placuerit vel tolerabile fue- veelium lee zt vifum,id demum verum, id divinum , id fa] fit. Quod contra, deh id mox inurile , falfum & perniciofum. uid ! onfilio quaris, ni- i definta, d fi ut verba Deiþendeant, ftent, cadantque arbitrio & authoritate homi- ihoritate o« num ?. Cum contra fcriptura dicat , arbitrio Dei & authoritáte ftare, fi dealiis;ni cadere omnia: denique à facie domini filere omnem terram, — Sic lo- Da dipute | qui deberet , qui Deurn vivum imaginaretur nihil effe, nifi levem & im- prudentem aliquem rabulam in aliquo fuggeftu declamantem , cujus verba liceat, fi velis, quorfum libuerit , interpretari, acceptare, refuta- o gentt do- jsJinuius re , fecundum quod videret, impios homines illis moveri vcl affici. Pla- né hic prodis, mi Erafme, quam ex animo fuperius venerandam divi- )bis, 1100 1 Deum op norum judiciorum Majeftatem fuaferis, Ubi cum de fcripturx dogma- tibus ;0bis , K eretur , & nihil opus effet , abftrufa & occulta revereri , eo quod nulla [; n t talia , fatis religiofis verbis nobis Coricios fpecus intermina- orius erpo T x vos prode baris, ne irrumperemus curiofe, ut metu pené ab uniyería fcriptura le« genda abfterreres , ad quam legendam fic urgent & fuadent Chriftus & vitam lüam? Apoftoli , atque tu ipfe alibi. Hic vero ubi non ad fcripture dogma- Miroï,qu? ta nec ad coricium fpecum folum , fed reveraad reverenda majeftatis di- iners, &aH vinz fecreta perventum elt , nempe cur fic operetut , ut di&um eft, ibi erum K 6p A - ] oontena? suptis repagulis , irruis, tantum non blafphemans, uid non indigna- tionis oftendis erga Deum , quod talisjudicii fui confilium & rationem s quvee non licet videre? Cur hic non etiam obícuritates & ambiguitates prz- yotcit I l mdofl ) ubt texis? Cur non ab inquirendis illis contines ipfe & abíterres alios, que s Deus occulta nobis effe voluit, & fctipturis non prodidit?. Hic opor- 1 E[& nl ius dia f tuit os digito compefcere, revereri quod lateret, adorare fecreta Ma- jeftatis confilia, & cum Paulo clamare, O homo, tu quis es, qui conten- al[(.'e[ , qm das.cum Deo? * el [)eUs y moduml Quis, inquis , ftudebiffforrigere vitam fuam ? Refpondeo , nullus hominum , neque etiam ullus poterit, nam corre&tores tuos fine Spiri- ml; tit ao r Deus nihil moratur ,cum fint hypocritz. — Corrigentur autem ele- Jeut gv &i & pii per Spiritum fan&um , cateri incorre&i peribunt. Neque fii qul 565 Z enim Auguftinus dicir, nullorum aut omnium opera bona coronari, fed ; uhlm j 5 aliquorum, ideo non erunt nulhl ,qui corrigant vitam fuam, Quis cre- n g doriot E à det 26 C D.ManT. Lurm. r det (iriquis) à Deo fe amari?. Refpondeo: Nullus hominüm credet , n/-e- locas f qüe poterit : ele&i vero credent, czteri non credentés peribunt , indi- tem fen gnantes & blafphemantes , ficuc tu hicfacis, Non igitu£ nulli eruat, rientia. qui credent, ; Quod vero his dogmatibus feneftra aperitur ad impie- tatem , efto, illi pertineant ad lepram füperius di&am , tolerandi mali, fici il ducand Nihilominus fimul eisdem aperitur porta ad juftitiam, & introitus ad 4d infe celum, & via ad Deum , pro piis & ele&is. Qaod (i tuo confilio iftis dogmatibus abftinuerimus , & hominibus vérbum hoc Dei abfconderi- lixius c UCEDaf mus, ut unusquis lfà perfuafione falutis illufus", Deum non di- Ícetet timere & hur i,ut per timorem tandem ad gratiam & amo- jutttia rem veniret , tum pulchre clauferimus feneftram tuam, verum loco ejus lum e ctedere aperiremus nobis & omnibus valvas, imó hiatus & voragines , non mo- do ad impietatem, fed ad inferni profunda. — Sic ipfi nec intratemus videata in coluim , dum alios intrantes prohiberemus. , o Quz igitur utilitas aut neceffitas talia invulgandi, cum tot mala dtre,c videantur inde provenire? Refpondeo , fatis erat quidem dicere, Deus iguitate voluit ea vulgati , voluntatis vero divinz rationem quzrendam non ef- fe, fed fimpliciter adorandam , data gloria Deo, quod cum fit juftus & , fapiens folus , nulli faciat injuriam, nec ftulte aut temere quippiam agere ( poffit,licet nobis longé fecus appareat, Hac refponfione pii funt contenti. 'Tamen ut ex abundantia fupererogemus, Due res exigunt talia przedica- fe' d : r Primaeft humiliatio noftre fuperbizg, & cognitio gratix Dei; altera Tntot. ipfa fides Chriftiana. Primum , Deus certo promifit humiliatis,id eft, de- tnnab loratis & defperatis, gratiam fuam. Humiliari vero penitus non poteft À giat'xhv omo , donec fciat prorfus extra fuas vires , confilia , ítudia, voluntatem, opera, omnino ex alterius arbitrio , confilio, voluntate; opere fuam pen- WBitür dere falutem , nempe Dei folius. Siquidem quamdiu perfuafus fuerit, fit mif fefe vel tantulum poffe pro falute fua , manet in fiducia fui , nec de fe ita iU penitus defperat , ideo non humiliatur coram Deo, fed locum , tempus, tütcgz A. opus aliquod fibi prefumit ; vel fperat, vel optat faltem , quo tandem 1 yei perveniat ad falutem. Qui veró nihil dubitat, totum in voluntate Dei vmmr, | pendere, is prorfus de fe defperat , nihil eligit; fed expe&at operantem Tü'fxm, Deum , is proximus eft gratiz , ut falvus fiat. Itaque propter electos ifta ?üd ii r vulgantur, ut ifto modo humiliati & in nihilum reda&i, falvi fiant. Ce- 'GX'W'WM teri refiftunt humiliationi huic, imó damn doceri hanc defperatio- P/lï hn nem fui , aliquid vel modiculum fibi relinqui volunt, quod poffint, Hi fü.'w;; ] occulte manent fuperbi , & gratie Dei adveifarii, Hzc eft , inquam, 11171 de f una ratio, ut pii promiflionem gratiz humil iatj cognofcant , invocent t P'; & accipiànt. 4771 Alte- !"7?]:;/6 Dzs Sznavo AnBirn;o. D det, t« Altera eft , quia fides eft rerum non apparentium. — Ut ergo fidei 1 itidi- locus fit , opus eft, ut omnia quz creduntur , abícondantur, Non au- li eruat, tem remotius abícondüntur , quàm füb conttario obje&o , fenfu , expe- d inpit- rientia. Sic Deus dum vivificat , facit illud occidendo : dum juftificar, idi tl facit illud teos faciendo: dum in cclum vehit , facit id ad infernum. voitus ad ducendo , ut dicit fcriptura ; Dominus mortificat & vivificat , deducit filioiftis ad inferos & reducit, 1, Regum 2, De uibus nunc non eft locus pro- Condéti« n lixius dicendi. Qui noftra legerunt, habent hac fibi vulgatiffima. Sic 100 di- zternam fuam clementiam &mifericordiam abícondit fub zterna ira, camo- juftitiam füb iniquitate. (r) Hic eft fidei fummus gradus, credere , loco ts illum effe clementem , qui tam paucos falvat, tam multos damnat, ;; eredere juftum , quia fua voluntate nos neceffarió damnabiles facit , ut s dele&atri cruciatibus miferorum, & odio JtEa£efmo videatut , referente Erafmo, potius quam amore dignus, Shis à gi'tur poffem ulla ratione comprehen- tot mala dere , quomodo is Deus fit mifericors & i juftus , qui tantam iram & in- sre, Deus iguitatem oftendit , non effet opus fide. m nont T * tfütor "dnnotatio. jum pere — (r) Hic eft fidei fummus gradus ; credere illum ef- , 'Contente fe clementem; qui tam paucos falvat , tam multos da- ;, L oredicae 4 ia mnat , credere juftum, qui fua voluntate nos neceffarió da- tnnabiles facit ; ut videatur , referente Erafmo; delectari cru- ,'löcüi r 1011 PO[C éiatibus miferorum , & odio potius quam amore dignus. Si Jonatemy igitur poffem ulla ratione comprehendere, quo modo Deus (uam pt?* fit mifericors & juftus, qui tantam iram & iniquitatem often- (is füetit dit, non effet opus fide. ] Jutegra hac verba appouo , ex quibus d evincere conantur , quod B. Lutherus veprobos tum ad exttium , tum P [cm?us; ad peccata , incredulitatem €9 impenitentiam , quibus ad exitium vape- yo m ventur , ab[oluta Dei voluntate pradeffinatos conditosque flatuerit, Ms- pacDe ) exantet vor , eos, qui titulo magni viri Lutberum wvenervantur , ejusmodi cum [um- h g inyriria ii impingere , €9 ex illo corradere in gratiam Calvini €$ Cal- | viuianorum , quibus ille vel par vel pejor appareat , vel ipfiporius illum parem vel pejorem faciant. 'Ubi veró Lutberus quicquam . babet de ab- qdpertio foluta Dei woluntate ? ubi quicquam de creatione ad exitium €8 peccata ? offtt. H ubi de raptu aliquóad exitium ?. uon decet viros ingenuos ejusmodi vel 't ,inquam ) bono P'iro €$ Theologo Chriffiaza affingere, mfi fatte per[bicnà ex. verbis ejus : jrrocett babeant. Hoccine erit abfolutam Dei voluntatem credere ?. credere il- | Ale- (um fjï' clementem , qui zam paucos [alvat j tau multos damnat ; erede- D j re [ 38 ^dDManr. Lurg& ré juffutm, qui fua voluntate nos nece[farió dammaliles facit , t uidea- wiei N tur dele&lari ( t0n tamen reverà deletletur ) cvuciatibus miferorum ? Er- didam gone cleméntia 63 juflitia Dei [unt abfoluta Dei voluntas ? Padeat! ita otfus concludamus ; qui nibilominus clemens eff , €$ nobis clemens ere- tun d dendwus eft , etiamft paucos faluat , $. multos damnat , uon [alvat aut da- eàm Caluini muat ex ab[oluta aliqua voluntate : £ qui juflus nibilominus eff , €9. yuflus eredendus eft , etiamft fua. voluntate nos nece[fario damnabiles facit ,nón Imfr damna ex ab[oluta. aliqua voluntate facit damnabiles , nec dele&latur. cruciati- qurilu bus miferorum ,nec odio, [ed amore dignufe[) : quicquid etiam in contra- vium vationi corrupte , qua talia comprehendere nequit , videatur ? Num Qlb 051 boc Calvinianum eft ? flatuere , quod Deus paucos (aluet , €9 multos da« quie 72»4€t. ii uis ergo Lutheranorum uon idem dicit ANoune ipfe Chriffus dicit , Maulros effe vocatos , pancos el. s? Ergene etiam Chriflus Calvi- exzingu« ä&l nianus eft ?. fed boc offendit, quod B. vicit,qui fua voluntate nos necef- xius n favió damnabiles facit : ideo majufculis literis etiam excudi eurant, Quas LÉ ; verb bac etiam verba abfolutum aliquod decretum ant voluntatem Dei efe j j«f sffimi iferant. ANon cogimur [altem , ut tantim de creatione bomi- litet iþ Nonne explicatio- ltntate num B. Firi verba accipiamus. - AAccipiamus tamen. uem ex ipfo B. F'iro babere poterimus , ut nulla ab[foluta Dei voluntas im- ATRR EEE etfani partem r? Eu ftribit ; Ex homine corrupto nati funt omnes impii, et- JDout u ficut Paulus ait, Eramus omnes natura filii irz , ficut & cz« iam Pharao, mulil teti, Cendidit igitur Deus Pharaonem impium , hoc eft, ex impio & st Des corrupto femine , licut in Proverbiis Salomonis , omnia propter feipfum ! Difiem, facit Dominus, etiam impium ad diem malum (non quidem creando ma- 77 t litiam in eo, fed ex malo femine formando eum & regendo.) Non igi- librihg tur fequitur , Beus condidit impium , Ergó non eftimpius. Quomo« hii do enim non eft impius ex impio femine ? ficut dicit Pfal. g. Ecce in tiflun Et Job ; quis poteft facere mundum de im- Cd(?linia; peccatis.conceptus fum. mundo conceptum femine? Licet enim Deus peccatum non faciat, ta- lüte r men naturam PCCCätO , fubmoro fpiritu, vitiaram, non ceffat formare & Ti faber ex ligno corrupto ftatuas faciat. Ita qua- multiplicare , tanquam fi tntwnm lis eft natura , tales fiunt homines; Deo creante & formante illos ex na* eft dumuabilis ? de eo etiam impio loquor, quem tura tali. Nonue impins N diem malum : de eytsmodi namque impio B. Vir in verbis Des: fecit dd n tl 4ll € Ats perjþimä loquitur, Sumauus ergö pro voce tmpis vocem. alte- i d aliud erit ,facere impium ,quàm , facere damua- cidit vam damnabilis, Qui AHO bilem ?. Faciet 1taque Dem damnabilem , quemadmodum facit. umpium. (].uam n AINimivum ex-Semz'ng corrupto AzAti fjpit omnes dammabiles ,etiam Pharao, ^ fili ire; ficut & ceteri. .. Conz P lFfati Q ocut Paulus at 4,.Examus omnes natura P to (e* Dictti q nint, gim inf a'f'd;'r igitur Deus Pharaonem-damnabilem ,ex damwsz'lz' £9 corrtt, A .Dr Sznvo Án81TEIO. 39 Mib uidete min?,jïmi in Prowerbiis Salomonts dicitomnia propter [emetipfum fecit Do- i? Er- mintus,etiam impium b.e, damnabilen ad diem malum (non quidem crean- deat l itd do damnabilitatem in eo5. fed ex damnabili $ corrupto [emne formando LU eun €$ regendo,) IN on igktur fequitur,Dens condidit damnabilem,ergo non At 4l d- eff damnabilis. Qui. d lic veró babenunm de ab[olutà Dei voluntate, de quà du Calviniani garriunt ?. Nenne smeriró dicimus porró : ANon igitur [equitur s Deus facit nos damnaliles s Ergó ex ab[olutà aliquá voluntate 1 Facit enim fucit n - CPWoldtie daranalilem ex damnalili femine. . Equidem mundus [ic concindit , qui (f (UntS operibus Dei offenditur , $ feipfum [candaliz . at.. Quare ver ,inquit, f4- urt t cit -nos ex femine damnabili? -quare non poti us (emen damnabile extin- vmentur ex eo bomines damnabiles ?. INonne d d guit , €4 pracavet , ut nou fo It ; quam damnabile femen [ T zujuftus efh s quod. damuabiles formare mavn. hu Cdhe extinguere 0. Et boc eft , quod B, Vir dicit ; ut videatur dele&tari crucia- us ttf- tibus miferorum, & odio potius, quàm amore dignus. — $eZ bic locum ant, Quie babet , quod B. Fir dicit ; Hic eft fidei fummus gradus, credere, illum um Dei elfe ju(tum, qui fua voluntate neceffario nos damnabiles facit: ze fci- füne lothie licet iflo mundi [candalo offeudamur ,nec dicamus ab[oluza , fed jufl vaw Nec excu[abit quemquam , ff excipiat . Ego ne- mplim:io- luntate Deum facere. ]u itte ceffarià fatkus [um damnahils , pofito namque damnabili femine , 68 quod. - Deus noluit ceffare à formaudo €$ multiplicando , nom potui mon fieri da- impi, t* ca & cen muabilis, — Nam apparebit nobis aliquando in lumine gloria ,quod in boc ipfo Deus maneat jufliffimus , etiamfi uos jam non poffimus cemprehbendere. mio Difcemus ,iuquam , tum, quod yuffé peccatum . a imputetur ommibus po- « ol ando m* Jfüeris ejus. — Lumen gloria , ut uerbis B. Viri, qua [ub finem fere bujss libri habet , utar,, ditlabit , Deum , cujus modó eff judicium incomprehenfr- | Nonig uorio* bilis juflitia , e[fe ufliffima €À manifeftiffima juftitie tantám, — Spero,ma- ; L ft mifeflum ex bis effe, quod non fine ingenti inysria B. F'iro tmpingatur hic N Calvinianorum , aut pejor etiam [enteutia , quafi Deus ex abfoluta uolum- m d hd * aate veprobos ad exitium , peccata , incredulitatem ,impaniteutiam prade- ormart ^ Jlinarit E condiderit, . Et pejus eff , quod per malam , B. P'iri interpree ; u qüä' tationegm Ecclefia Df:i iniqiu[fmam pacem perfeadere conautur, ] Jos ex * Wï Nunc éum id comprehendi non poteG,.Hr locusexercendz fidei, ^ . IWï: grl//.f dum talia predicantur & invulgantur , non aliter , quam dum Deus oc- p cidit, fides vitz in morte exercetur, Hac nunc in prafatione fatis.. pqttt dit yclit Hoc modo re&ius difputantibus in iftis paradoxis confulitur, quam tuo confilio; quo per filentium & abítinentiam vis illorum im- j ml 1 P,Qv,ïïl?"; pietati confalere , quo tamen nihil proficis.. Nam fi vel credas vel fu- . uU ['0- Ípiceris effe vera ( cum (int non parvi momenti paradoxa) quz eít mor- m ma- "t owf talium infaturabilis acupido ;Ícrutandarum fecretarum rerum , tur n Xime, " D. ManrT. LuTzn. * 40 xime,cum maxime occultatas volumus,facies hac monitione tua evulgata, - , Ipont ut multo magis nunc velint omnes fcire, an vera fint ea paradoxa, fcilicet tatem f tua contentione accenfíi, ut nullus noftrüm ha&tenus tantam anfam prae fed petg ftiterit ea vulgandi , quantam tu hac religiofa &t vehementi monitione, pevim 1 Prudentius multo feciffes , i proríus tacuiffes de his paradoxis caven» tehfkent dis, fi vorum tuum ratum voluiffes, A&um eft; poítquàm non pror- Qu fus negas effe vera , occultari non poterunt , fed fufpicione veritatis o- volintas mnes ad fefe inveftiganda allicient. Vel ergo nega illa effe vera, veltu ; gialvo i prior tace, fi alios tacere voles. non fier Alterum paradoxon : Qu icquid fit à nobis nön arbitrio libere erpicnt fed mera neceflitate fieri , breviter videamus, ne perniciofiffimum dici f eedunr patiamur, Hic fic dico, ubi id probatum fuerit , extra vires & coníilia te ceditat noftra in folius opere Dei pendere falutem nofttam , quod infra in cor- eunt ac. pore difputationis fpero me evi&urum: Nonne clare fequitur, dum Iu Deus opere faüo in nobis non adeft , omnia effe mala quz facimus, & blinde ; nos necelfario operari, qua nihil ad falutem valent? Si enim non nos, fed folus Deus operatur falutem in nobis, (£ ii & P[w ) nihil ante opus ejus n COnttatils — — — A ramur falutare, velimus, nolämus. cot, f Yoluit & " dAnnotatto, qim ínr Tf Q m (f )» -Nihïl ante o'pus ejus (De) operamur fälutäreä ye- ulimmar limus nolimus.] Qwe i» aztecedentibus €8 confequentibus B. F'ir de atbitrium nece[fitate difputat , fane mentem ejus fuffcientifime declarant , €$ à coa- gutia Dà &ione abfolvunt : quod jau fuo loco aunotaviimus. — Hic vérba , velimus opere & nolimus , vider? poffunt dura ,quafe bomo aliquid [alutare velle poffit, fed qulus . non faceré, — Sed ves facile tamten expediri poterit, — Loquitur [e. B, iv lp enim xon de velle bouo , quod cum Dei voluntate comvenit : fed de velle €2 co- Ti quog nari vaalo feu hypocritico , quo plena eff noffra corrupta natura. — Cuus- a ïpqui te modi vellefuit judaorum. Rom. IX. v,31. quando per[ecuti funt legem ju- "Ra 1 flitia , €8 cap. X. v.2, quand. elum Dei babuerunt, - ANam ad. legem mss que juflitia non pervenerunt , nec A elus eorum fuit fecuudum (cientiam. Et Q £ (ïltam) de boc velle bominum loquitur Apoflolus Rom. IX. v.16. Non eft volen- tis , neque cutrentis, Wt in lip( zdut. forté bie fen[us efl ; wlimw nolimus boc LL eredere. ] Ipie v tm; ff Neceffario vero dico,non coa&te, fed ut illi dicunt, neceffitate im- &O o mutabilitatis, non éoactionis, hoc eft, homo cum vacat Spiritu Dei, » non quidem violentia velut raptus obtorto collo , nolens facit ma- r, fed : lum , quemadmodum fur aut latro nolens ad penam dacitu ponte N- Dz SER'VG"—IASB ITRIO. A& iendpit, 3 fþonte & libenti voluntate facit, Verum hanc libentiam feu volün- aj fcliet tatem faciendi non poteft ftis viribus omittere , co&rcere aut mutare, infam prt fed pþrgit volendo & lubendo, etiamíi ad extra cogatur aliud. facere monitioüe, per vim; ramen voluntas intus manet averfa , & indignatur cogenti aut )ri$ CaYel» refiftenti, "Non autem indignaretur, fi mutaretur , ac volens vim fe- 1 n prore ueretur.. Hoc vocamus modo neceflitatem immutabilitaris, id eft,quod vetitatis Q» voluntas fefe mutare & vertere alió non poffit , fed potius irritetur ma- a, velu gis ad volendum , dum ei refititur , quod probat ejus indignatio. Hoc non fieret, fi effst libera, vel haberet liberum arbitrium. Interroga tio libero experientiam, quàm fint imperfuafibiles,qui affe&ti aliqua re harenr ; aut imum dicf. fi cedunt, vi vel majore alterius rei commodo cedant , nunquam libe- & conit re cedunt. Si autem affecti non funt, fin vfta i cor ; Wt ire & fieri, q—u'æcunflue- ? eunt ac fiunt. jrur, dum Rurfus ex altera parte., fi Deus in nobis operatur , mutata & acimus, & lande affibilata per Spiritum Dei voluntas , iterum mera. luben- m non nos, tia & pronitate ac fponte fua vult & facit , non coa&e , ut. nullis ts us opee contrarüis mutariin aliud poffit , ne portis quidem inferi vinci aut cogi, fed pergit volendo & lubendo & amando bonum , (icut antea voluit & lubuit & amavit malum, | Quod iterum probat. experientia, quàm invi&i & conftantes fint viri fandti , dum per vim ad alia.cogun- tur , uc magis inde irritentur ad volenduim ,. ficut i od o üis à vento magis ao V* inflammatur, quäln exünguitur, ut nec hic fit ulla libertas vel liberum m d arbitrium alió (efe vextendi , aut aliud. volendi, donec durat Spiritus & gratia Déi ia homine, Summa, fi fb Deo hujus feculi fumus , fine E. i, Ü ia i, veits opere & Spiritu Dei veri, captivi tenemur ad ipfius voluntatem , ut. , diftst Paulus 2. Timoth. a. dicit, ut non poffimus velle, nifi quod ipfe velit, ,, Jr ^ If Ipfe enim fortis eít ille armatus , qui atrium faum fic fervat , ut in pace d fint quos poffidet , ne ullum motum aut fenfum contra eum concitent, alioqui regnum Satanz in fe divifum non ftazet , quod tamen Chriftus j OP 'affirmat ftare: idque facimus volentes & lubentes, pro natura volun- W///g!m ju- " m I:!m t'ari.g, quz fi cogeretur, voluhtas non effet; nam coa&io potius eft( ur l . fic dicam) noluritas. Si autem fortior fuperveniat, & illo vi&o, nos ra- Ei g)]l/;m. : piat in fpolium faum , rurfus per Spiritum ejus fervi & captivi fumus n e& voicfe ! noliml" , (que tamen regia libertas eft) ut velimus & faciamus lubentes, que ipífe velit, (t) Sic humana voluntas in medio pofita eft ceu. jumen- ] tum: fi infederit Deus, vult && vádit , quó vult Deus, ut Pfalmus dicit ; . fa&us fum ficut jumentum & ego femper tecum, uf - Ggiítd. P mie ;cns füfif fe d yotils P An- Í onté D. Manr, EÉur s. 4 mpatt ( e/Innotalto. juro ut r confrma ! (t) Sic humana voluntas in medio pofita eft, ceu j — liberi al mentum &c. ] Quod. B. Vir bominem non exaquet beffüis , [uprà jam prodfusf defit anti àn ZAnnotationibus generalibus monuimus. — Et perfpicua funt illins verba, qua panlo po[f? fequentur : fi vim liberi arbitrii eam diceremus , quà ho- eft, nl mo aptus eít regi fpiritu, & imbui gratia Dei , ut qui fit creatus ad vi- l Siq, tam vel mortem zternam , re&é diceretur: hanc enim vim, hoc eft, 10 gratia. aptitudinem , feu , ut fophifta loquuntur , difpofitivam qualitatem, & trium fint affivam aptitudinem, & nos confitemur; quam non arboribus neque & fervur 1 eftiis inditam effe, quis eft qui nefciat? neque enim pro anferibus (ut laute, d dicitur) coclum creavit. Ztagse frenilisudo cum jumento non efl nimizem, 63 aC m : contra mentem B. l'iri extendeuda, Ouemadmodum in verbzs Allegatis bo- - hanc ille morade mini conce[[it aptirudinem paffrvam re[be£tu operationis Dei gratiofe, quam bic infeffionem. vocat: ita bic eandem illi concedit , attivam autem ad Yi bonum tantiym negat, — Quin quod dicit, voluntatem bumanam in medio € CaCem, pofitam e[fe , boc quoque non vulr , quafi voluntas bominis ad utrumque ex- Gs bern tremorutm , boc eff , bonum €8 malum , atque ad Deum €$ [atanam , aqua- üm, & ( liter fe babeat. — Quandoquidem bomo ad. malum son tantum pa[fivam ifernaljs babet aptitudinem , fed opevofifimam vim ,ut prouu ad malum ruat , nec Quidem , opus [st ,ut Diabolus malum in ille creet , fed malum , quod 12 eo eff, tan- igmem vo) tüm. excitet &9 zncitet. Cum coutra non excitandum fit € incitandum Omo apt bonttm , quippe quod in eo non eft , (ed plané de novo creandum. — 'Onde €8 t vel m in Chriffo fefu creatos ad. bonum [eriptura vocat eos , qui vegenerantur, ; aptitadine Jtaque bumana voluntas ia medio pofrta. efh vefpetin [ervitutis , €8 capti- -Balityam 4 vitatts ,quam B. Vir vocat : ita,ut poteflati diaboli prepriis viribus non eltis indi po[fit (e [ubtrabere , neque Dei operantis effcacia durior fit , cim aptitu- üt dicitur) dinem tamen pa[fivam babeat. ua tamen [ervitus ve[petin Dei vegia Ti libertas eft ,ut B. Vir mouet. — INeC abborreve debemus à termino , cum Wt D mhü "poffolus dicere non abborruerit 3. Cor, X. v. . in comverfrone bominum t f captivari omzzerz cogitationem ub obedientiam y €$ Rom. VT, v.20.22. 20y, ng i quod Jicut ante vegenerationem fimnus [ervi peccato , ità per vegeneratio- WIe Qul aem . fimus Qexoltiles ,in fervitutem redacti Deo, ) Ia de] Vm."mmm Si infederit Satan, vult & vadit, quo vult Satan, nec eft iä ejus (i:eg €niy arbitrio , ad utrum fefforem currere aut eum quarere , fed ipfi feffores &i Wta, certant ob ipfum obtinendum & poffidendum. !L linins uid fi ex tuis ipfius verbis , quibus liberum arbitrium afferis, pro- ]5 poffi. bavero, nullum effe liberum arbitrium ? ut convincam te imprudenter M C Dütnon nega- Ds Sznvo ÁnniITRI0, $ negare , quod tanta prudentia conatis affirmare. Plané nifi hoc fecero, juro ut re.ocata fint omn£&, quz contra te hoc toto libello fcribo , & confirmata , que contra me tua diatribe tum afferit , tum quarit, Tu "o liberi arbitrii vim modiculam & talem facis , que citra gratiam Dei fiprajum prorfusfitinefficax.. Nonne agnofis? Jam quaro & peto; figratia Dei li verla, defit aut feparetur ab illa vi modicula,quid ipía faciet? Inefficax, inquis, ef , & nihil facit boni. , quà ho- Ergo non faciet , quod Deus aut gratia ejus vo- ts d vi« let.. Siquidem gratiam Dei feparatam ab ea jam pofuimus, Quod ve- ) hoceft, ro gratia Dei non facit , bonum non eft.. Quare fcquitur liberum arbi- tatem, X trium fine gratia Dei prorfus non liberum, fed immutabiliter captivuta ineque & (ervum effe mali, cum nen poflit vertere fe foload bonum. —— Hoc lecibu t ftante, dono tibi , ut vim liberi arbitrii non modo facias modiculam , imim, ac eam angelicam, fac, fi potes, plané divinam : fi adjeceris camen. :Ilfgatiska- - hanc illetabilem appendicem , ut citra gratiam Dei inefficacem dicas, mox-ademeris illiomnem vim. uid eft vis inefficax , nifi plané nulla jofe, hm autem al vis ? Iaque dicere liberuin atbitrium effe, & habere vim quidem , fed in- p i titdio efficacem, eft id quod Sophiftz vocant, oppofitum in adje&o, ac fi di- um ore cas, liberum arbitrium eft, quodliberum noneít, Sicut fi ignem frigi- At ,U dum, & terram calidam dixeris, |Habeat fané ignis vim caloris , vel j Pajþwm infernalis: (i non ardet neque urit, friget vero & frigefacit , ne ignis TR quidem , multo minus calidus mihi dicetur , nifi pitum aut fictum ] df, Dd ' ignem volueris habere, — At fi vim liberi arbitrii eam diceremus , qua homo aptus eft rapi fpiritu & imbui gratia Dei,, ut qui fit creatus ad vi- ii tam vel mortem aternam , re&te diceretur. Uul: Hanc enim vim, hoc eft, aptitudinem , feu, ut Sophiftz loquuntur , difpofitivam qualitatem & r ] -paffivam aptitudinem, & nos confitemur, quam non arboribus neque dul aribuatt beftiis inditam effe, quis eft qui nefciat? neque enim pro anferibus, ut dicitur, celum creavit. 7 aptitu- Dotn Fixum ergo ftat, etiam tuo ipfius teftimonio , nos omnia neceffi- tate , nihil libero arbitrio facere , dum, vis liberi arbitrii nihil eft, gino, Jarinim neque facit, neque poteft bonum abíente gratia, — Nifi efficaciam velis nova fignificatione dicere perfe&ionem , quafi liberum arbitrium inci- 9404b pere quidem ac velle poffit, fed non perficere , quod non credo, — Ac Watia- poftea de hac re latius, Sequitur nunc liberum arbitrium effe plané di- vinum momen , nec ulli poffe competere , quam foli divinz majeíta- ti: ea enim pote(t & facit ( ficut P(alm. canit ) omnia, quz vult, in coelo Jtin j ( fefores & in terra, Quod fi hominibus tribuitur , nihilo re&ius tribuitur,quam fi divinitas quoque ipía eis tribueretut , quo facrilegio nullum effz ma- jus poffit. . Proinde theologorum erat ab ifto vocabulo abftinere, cum hris, p de humana virtute loqui vellent, & foli Deo relinquere ; (u) deinde rudenter Z N & ex n 44 D, MaRnT. L/ufm. bile,qu ex hóminum oté & fermone idi píum tollerg ,tanquam facrum ac ve- nullo f nerabile nomen Deo fuo afferere. Quis x N i : lorum : j Annoizz?fo. modun (u) Deinde ex hominum ore & fermone id ipfüm tol- opun lere (aomen fc. laberi arbitri,) tanquam facrum ae venerabi. lud v 142 5i le nomen Deo fuo afferere. ] Quemodo B. r sme 7 liberi arbi- m fatis eft, — du id in Ec- terillip trii acceperit , ex. contextu bujus loci manifef]u clefia Dei retinendum fit , difputatum fatis efh à "Theologis, — pfe B. Fir yocem | & hicf non fimpliciter rejecit , fed quid smelins foret , offendin , [j smodà obtineri Cedefet, poruiffet. Juterim [atis eflo , quod ambiguitas nominis [uffcienter diftin- & abufus ad bonum u[um vedattus eff. — Quo ipfo quoque B. Vir fet tj uod fi omini-, - hocnon contenttm fe fore offendit bis uerbis fequentis pagina a. nó vocem eam omittere nolumus , quod effet tutiffimum & religiofi- verba d fimum , boná fide tamen eatenus uti doceamus , ut homini arbitrium ll'l'eprefn 1 liberum.non refpe&u fupetioris, fed tgntüm inferioris fe rei conceda-- tur, &c.] fimum $ mini 4 RRR EOR tisfe Atque fi einnino aliquam vim tribuerent hominibus , alio voca- bulo,quam liberum arbitrium docerent nominandam,prefertim cum no- fellonib 'E licet& x bis cognitum perfpe&umque fit , mifere falli ac feduci co vocabulo po- ulum , ut qui longe aliud audit & concipit eo vocabulo, quam theo- Qerit, logi fentiunt & difputant, Eft enim magnifica nimis & ampliffima ple- vel damr & fei naque vox liberi arbitrii qua populus putat eam vim fignificari ( fi- ' cüt & vis & natura vocabuli exigit) quz libere poffit in utrumque fe ver- Hec uod fi íciret hoc fecus tere , neque ea vis ulli cedat vel fubjecta fit. (am com habere , & modiculam fcintillulam vix ea fignificari, eamque prorfus fuiia o inefficacem fe fola, captivam & fervam diaboli , mirum, fi non lapida- prafig. Omintin - rent nos,tanquam illufores & deceptores;ut qui aliud fonemus;aliudque longe fignificemus , imó necdum confte t aut conveniat , quid fignifice- tl, tot; odibilis eft , maxime fi mus. Qui enim Sophiftice loquitur, ait fapiens, DN x*eïba id in rebus pietatis facit, ubi de falute terna periculum eft, quensty Cum ergo fignificationem & rem vocabuli tam gloriofi amiferi- ?&ng J mus, imó nunquàm habuerimus (quod Pelagiani voluerunt & ipfi hoc UI?M &Q p vocabulo illufi) quid inane vocabulum tam ertinaciter retinemus in Ff l Ciüxm j periculum & illufionem fidelis populi? non alia fapientia ; quàm nunc reges & principes, inanes titulos regnorum & regionum quoque vel reti- Caritori nent , vel fibi vendicant ac ja&tant , cum interirn pené mendici fint, ac Xltig, Olï, Verum hoc tolera- nihil minus quàm ea regna & regiones habeant. ( uciHXlllT, ile, — Ds Sr RYO ARBITRIO.' 1 45 bile, quando neminem fallunt aut ludunt, fed feipfos vanitate pafcunt, at ?C We- nullo fané lucro, - At hic periculum falutis & illufio nocentiflima eft. Quis non rideat vel odio potius habeat intempeftivum illum vocabu- ^lorum innovatorem, qui contra omnium ufum Jnducere tentet eum modum loquendi , ut mendicum vocet opulentum , non quod aliquid Yüm tol- opum habeat , fed forte rex aliquis illi fuas donare poffet ; faceretq; il- ienerabi- lud velut ferio , nulla figura locütionis , fcilicet vel antiphrafi vel iro- liheri artie nia? Sic egrotum usquie ad mortem, perfe&te fanum; ita fane, quia al- ter illi poffet fuam fanitatem dare. — Item, fi illiteratiffimum idiotam j d nE vocem literatiffimum , quia alter quifpiam literas forte dare poffet, Ita ijä ]J);/ yfï j btrtert & hic fonat ; Homo eltt liberi arbitrii , ita fane , f Deus illi faum con- d cederet. — Hoc abufu loquendi, quilibet de quolibet fefe jactare pot- u- u B. o fec , ut, ille eft Dominus cali & terre , fi Deus hoc ei donaret. — Ac pd (iomti. hoc non e(t Theologorum, fed hiftrionum, quadruplatorum, Noftra ,, verba debent effe pr y religioit" o^pria,ï pura, fobria, & ut I)gulus dicit;fana & ,, anbitrium irreprehenfibilia, ,, "Quod fi omni no votem eam omittere nolumus , quod effet tutif- ,'Ci concedee fimum & religiofiffimum, bona fide tamen eatenus uti doceamus,ut ho- mini arbitrium liberum non refpe&u fuperioris , fed tantum inferio- x , dl v0ct* ris fe rei concedatur, hoc eft , ut fciat fefe in fuis facultatibus & pof- felfionibus habere jus utendi, faciendi , omittendi pro libero arbitrio, rim cüm DO* licet & idipfum regatur folius Dei libero arbitrio , quocunque illi pla- o o " cuerit, — Ceterum erga Deum , vel in rebus , que pertinent ad falutem um taeo le vel damnationem , non habet liberum arbitrium, fed captivus, fubjectus pl ia & fervus eft, vel voluntatis Dei, vel voluntatis Satanz. spiticar U Hac dixi de capitibus prafationis tuz,que & ipfa fermé totam cau- fevet ! nquf (eci fam comple&untur,magis pené,quàm fequens corpus libelli. Veruntamé j W furha horum fuit ; que brevi hoc dilemmate potuiffet expediri. Aut tua que pro qon 9f 102* prafatio de verbis Dei, aut de-verbis hominum queritur, Si deverbis hominum , tota fruftra (cripta eft , nec ad nos pertinet. . Si de verbis Q a/lü qll (e^ Dei,tota impiaeft. Proinde utilius fuiffet,ut de eo diceretur, an ef- j g fent verba Dei vel hominum , de quibus difputamus. |Hoc autem fe- t guax T quens forte procemium & ipfa difputatio tractabit. ^ Qua veró in E- pilogo prafationis retexis, nihil movent, ut quod fabulas vocas & in- no E utilia dogmata noftra , effe potíus exemplo Pauli docendum Chriftum ypll j ht m crucifixum, fapientiam inter perfe&tos docendam ; Effe Scriptura fuam etine linguam pro modo auditorumi varie attemperatam , ut prudentix & q an charitati do&oris relinquendám ducas, qui doceat , quod expediat pro- g T r C ximo. Omnia inepte dicis & ignoranter, Nam & nos nihil nifi fefüm G " At Chriftus crücifixus hec omnia fecum affert, u 01 [a" crücifixum docgmus. wm ho ; R3 ipfam- bilt ;| 6 D. ManT. Lur s. ipamque adeo fapientiam fnter perfe&tos, cum nulla fit alia fapientia eonícien inter.Chriftianos docenda , quàm ea , qux abícondita eft in myíterio, cogitzre, & ad perfe&tos pertinet non ad pueros Judaici & legalis populi fine fi- - tantis d de in operibus gloriantis , ut 1. Corinth. 2. fentit Paulus; nifi tu Chri- d audet ftum crucifixum docere aliud . nihil vis intelligi, quàm has literas fo- recenful nare , Chriftus eft crucifixus. Jam quod Deus irafcitur , furit, odit, do- eft nunc let, miferefcit, poenitet , quorum tamen nullum in Deum cadit, Hic Aeommean nodus in fcirpo quxritur. Neque enim hzc ícripturam faciunt ob- Qui m fcuram aut variis auditoribus attemperandam, nifi quod dele&at ob- mendo , Ícuritates facere , ubi nullz funt. . Grammatica enim ifta funt & figu- vis&ip ris verborum compofita, quz etiam pueri norunt. : Nos vero de do- fum loci gmatibus , non de grammaticis figuris agimus in hac caufa, pattes vi Ingreffurus igitur difpurationem , promittis a&urum te Scriptu- Eruditio ris Canonicis , quandoquidem Lutherus nullius praterea Scriptoris au- tt judic thoritate tenetur. Placet, & accipio promiffum, quanquam non id fatdino promittis eo confilio, quod inutiles eosdem Scriptores ad caufam judi- ténori,i cef , fed ut fruftraneum laborem non fubeas, Nam non fatis probas oftendtre, hanc meam vel audaciam,vel quocunq; nomine appellandum eft hocme- um inftitutum. - Movet enim te non nihil tam numerofa feries erudi- quos & tüm habi tiffimorum virorum , tot feculorum confenfü approbatorum, inter quos fuerunt fl lildaa eritiffimi facrarum literarum , item fandiffimi aliqui marty- res, multi miraculis clari. j Adde recentiores . Theologos, tot Acade- D. Qu ]fl dicium . mias , Concilia , Epifcopos , Pontifices, Summa, ex hac parte ftat Eru- lerta proj ditio, ingenium , multitudo , magnitudo, altitudo , fortitudo , fan&i- monia, mirácula, & quid non? Ex meà vero parte unus Vuicleff & al- ( lab lfl ter Laurentius Valla , quanquam & Auguftinus, quem prateris, meus mlhl dl'C, : totus eft. — Sed illi nihil ponderis habent rg ilis, Reliquus eft Lu- therus unus, privatus, nuper natus,cum á is amicis,in quibus neque itn doom tanta eruditio , nec tantum ingenium , nec multitudo , nec m À agnitudo, Plrium, e nec fan&imonia , nec miracula, ut qui ne claudum quidem equum fa- mare queant, Scripturam oftentant, quam tamen dubiam habent , &« -efu Cl que ut altera pars ; deinde Spiritum jactant , quem nusquam oftendunt, 4 Ét alia, quz tu plurima fando enumerare vales. Nihil igitur apud nos, quam ut lupus ad devoratam philomelam dixit: Vox es , preterea ni- ( hii hil,, Dicunt enim, & hoc folo (ais) fibi credi volunt. Fateor, mi Eraf- me , non immetito te iftis omnibus moveri. Ego ultra decennium iftis 90 g fic motus fum , ut nullum alium arbitrer effe , qui zque fit iftis permo- tni Mlä( tus, Eratque mihi incredibile ipfi, hanc Trojam noftram, tanto tem- iääanm. pore, tot bellis invi&am, poffe aliquando capi, Et teftor Deum in Til f Vr Wirggg], l animam meam, perfeveraffeæ, adhuc hodie fic moveret, nifi urgeret COI"! * J W:rfï Dr SERLVO ÁRSITAIO. 47 a ipienta conícientia, & evidentia rerum me in diverfum cogeret, | Potes fa né . mylterio, yuli fite f« cogitare, nec mihi faxeum effe pe&us, atque fi faxeum effet, tamen f i Chri- tantis flucibus & xftibus luctatum & collifüm potuiffe liquefcere, dum id auderem , quo facto, videbam omnem illorum authoritatem, quos literas fo recenfuifti, füper caput meum velut diluvium inundaturam. Sed non 5odit, do- dit, Hic eft nunc locus , mex vitz aut operum hiftoriam texere, nec ut nos ipfos €ommendaremus , hzc fuícepta funt , fed ut gratiam Dei extolleremus, ciunt ob« Quis (im, & quo fpiritu & confilio in iftas res raptus fim , illi com- lat ob mendo , qui fcit hzc omnia, fuo, no& meo árbitrio libero geíta ; quam- a gt ^0 de dQ vis & ipfíe mundus id jam dadum fenfiffe deberet, Et plané in odio- fum locum me ifto exordio conjicis , ut nifi meipfum ja&tavero , & tot patres vituperavero , non facile me expediam. ^ Sed breviter dicam; t u Eruditione , ingenio , multitudine , authoritate & omnibus aliis , etiam iptoris ET te judice, cedo. Quid autem fit oftenfio fpiritus , quid miracula, quid m non id fan&imonia, hzc triá fià te requiram , quantum ex literis & libris tuis iim judi- te novi , imperitior & ignorantior videberis, quàm ut ulla fyllaba queas i pmbas oftendere, — Aut fi urgeam & poftulem, quemnam inter omnes illos, (chocme jeserudi« quos jaxtas , ceftó poflis monítrare , fan&um fuiffe vel effe, aut fpiri- tum habuiffe , aut vera miracula edidiffe , arbitror te multum , fed fru- intcr quos ftra fudaturum effe. Multa loqueris ex ufu & publicis fermonibus ac- ul marty- cepta , quz non credis, quantum amittant fidei & authoritatis, fi ad y Ácude judicium conícientie vocentur. Verum eft proverbium ; Multos in : facEne terra pro fandtis haberi , quorum animz funt in inferno. lo, fndi« (x) Sed donemus tibi, fi vis, etiam omnes fuiffe f(an&tos, omnes jf & habui ffe fpiritum , omnes feciffe miracula (quod tamen non petis) Hoc jj, Ia mihi dic, an in nomine aut virtute liberi arbitrii , aut ad confirman- y dlr dum dogma de libero arbitrio ullus eorum fuerit fan&us , acceperit ys neque fpiritum , ediderit miracula? Abfit (inquies) fed in nomine & virtute agn'ïm 0 Te(u Chrifti, & p;ci dogmate Chrifti, fata funt hzc omnia, " ;quüm d bent, «dnnotatto. )Mdum. pud 005 (x) Sed donemus tibi, fi vis &c. ] Claru;r quidem eft bic eterea fi« doeus , €ó dzfhutatio B. Viri perfpicua, INon pojfumns tamen praterire, ,mi Ent quin moneamus , diligenter obfervari egregium modum difputandi con- era. Pontificios , miracula vel Patrum vel fua, apud . Indos €9 nefcio quos, j perm jatlantes, — Ipepta [ane eft comeinfio , ii qui fecerune vairacula , nulls ev- j t voribus fuerunt obnoxii, fed quicquid fenferunt , fuit fine errove. Quaf Deum ! eiracula flatim fierent ad probaudam omnem ab evravibus liber. tatem, j ugetet Quare wre uen probaut etum., quud di, qui illa facinnt y figt frue omni con' pes- ^ D..Manr. Lurnz. ; 48 . Imovettt eccato?. dut num Petrus etiam miracula fecir ad probandum ,. quod | - rinte f vetlà fenfevit , quando Chriffo:dixit; Parce tibi Domine? aut quod re- quantut e fecerit , quando Chriþum—aänegfwit ? fed non opus eff-bis immorart, fülto i arbi qua B. Fir proli.ïcä traävïalt 65 egregie, TUnt ml . Quid igitur fan'&imohi'ahrx, fpiïritum, miracula eorum, pré do- néc il gmate liberi arbitrii adducis ? pro quo data & facta non funt? No- [icem N Spiritus & (an&imonia , qui Jefum: ftra igitur funt illorum miracula', nando Chriftum , non autem vires aut opera hominum przdicamus. Quid: nnibus jam mirum, fi ii , qui fan&i , fpiritmales , mirabiles fuerunt , aliquoties illumoc carne praventi, locuti funt & operati fecundum carnem , quando id - defenfa: & ipfis Apottolis fub ipfo Chrifto non femel accidit? Neque enim tu tbilem negas, fed afferis, liberum arbitrium non effe Spiritus aut Chri(ti nego- cium, fed humanum ; ita ut Spiritus, qui Chriftum clarificaturus promif- - VeS ttar fus eft,utique non poffit liberum arbitrium przdicare; Si ergo patres ali- di,& l -quandoliberum arbitrium pradicaverunt, certe ex carne (ut fuerunt ho- etitis In mines) non ex Spiritu Dei funt locuti, multo minus pro eo miracula oltende - ediderunt. — Quare inepta eft allegatio tua, de fanctimonia, Spiritu & verbun miraculis patrum, quod ex iis, non liberum arbitrium fed. Jefu Chrifti (Rttvel dogma, contra liberi arbittii dogma , probetur. Sed agite adhuc , qui ex libero arbitrio eftis , & dogma ejusmo- QUO tmer qui& Qu di verum, hoc eft, ex Spiritu Dei afferitis veniffe: adhuc, inquam,, oftendite Spiritum , edire«miracula, monftrate fan&dimoniam, Certe Cati [inr vos ; qui afferitis , hec nobis negantibus debetis. A nobis, qui nega- Tomine . ving, ha . mus, Spititus , fan&imonia , miracula exigi non debent. A vobDis,qui afferitis, debent. « Quando negativa nihil ponit , nihil eft , nihil tene- ftis, n tur probare, nec debet probari: Affirmativa debet probari, Vos li- I) [upm Weatis g beri arbitrii vim & rem humanam affirmatis , fed nullum ha&enus ; eft vifüm aut auditum miraculum à Deo, pro ullo dogmate rei huma- qitod |or nz, fed folum pro dogmate rei divinz. — Nobis autem mandatum cft fan&rifi prorfus nullum dogma admittere , fignis divinis non ante probarum, kip( d / Deuter. 18. Quin Scriptura homiaem vocat vanitatemi & mendacium. tehlio Quod aliud nihil eff; quam omnia humana eífe vana & mendacia, A- QLDIþ dem j gite igitur , agite , inquam, probate dogma veftrum de vanirate hama- mï()us ; na & mendacio effe verum. — Ubi hic oftenfio Spiritus : ubi fanctimo- üm ïï'au nia? ubi miracula? Ingenia, eruditionem , authoritarem video, fed. ea vlirj ^ vd & gentibus dedit Deus, Nec tamen vosad magna miracula cogemus, "eng nec ad equum claudum fanandum , ne cauffemini carnale feculum, T i -quanquazi Deus fua dogmara miraculis confirmare foleat , nnllo re- TUs. fpe&u carnalis feculi, neque enim carnalis feculi meritis vel demeritis um 'move- Ds Sznvo ÁnsITRIO, E 42 movetur, fed mera niifericordia, gratia & amore animarum folida ve- , qud tquá vt« ritate ftabiliendarum in gloriam ífuam, Ele&io vobis datur miraculi at quantumlibet parvi faciendi. Quin ego veftrum Baal irritaturus in- fulto & provoco, ut vel unam ranam creetisin nomine & virtute libe- riarbitrii , qaarum tamen gentiles & impii Magi in /Egypto potue- ty prádo» runt multas creare: non enim pediculis creandis gravabo vos SSUOS u No- nec illi educere potuerunt, Dicam adhuc levius, capite vel u num pu- licem vel pediculum (quando noftrum Deum tentatis & ridetis in fa- ui ]e/um ; Qui nando equo claudo) & conjun&tis omnibus viribus , conflatisque o- liquoties mnibus ftudiis, tam Dei veftri , quam veftrorum omnium , fi poteritis o 1 illum occidere, in nomine & virtute liberi arbitrii, victores eftote , & jeenmNt defenía fit ctufa veftra, mox veniemus & nosadoraturi Deum illum, mi- uf nego- rabilem interfectorem pediculi. Non quod negem vos poffe & mon- tes transferre, fed quod aliud fit , quippiam ex vi liberi arbitrii fadum j pwmif- dici, & aliud id iptum probari. )paus il Quodaurem de miraculis dixi , idem de fah&imoni uerunt 10* a dico: Si pot- ii eritis in tanta ferie feculorum, virorum ,. & omniu m qu& memorafti, o miracud E , Spirtu& oftendere unum opus (fit etiam levare ftipulam d e terra) aut unum verbum (fit vel fyllaba My) vel unum cogitatum ex vi liberi arbitrii ela Chrill (fit vel tenuiffimum fufpirium ) quo velapplicueru nt fe ad gratiam, vel quo meruerunt fpiritum , vel quo impetraverunt veniam , vel quo ali- ejusmo quid cum Deo egerunt, quantumyis modiculum , Inquim (taceo, quo fan&ifi- cati finr) iterum vi&ores vos eftote, & nos vi&i , €x vi (inquam) & fl Ceffc nomine liberi arbitrii. Nam quz fiunt in hominibus vi creationis di- ,quxg- vinzg, habent fcripturz teftimoniaabunde. Et certe id oftendere de- | Vobis? qm betis , ne ridiculi Doctores videamini , qui de eare dogmata , cum tan- w tt* / VOS le to fupetcilio & authoritate , fpargitis in mundum , cujus nullum pro- ; iib ducatis monumentum. Somnia enim dicentur , ad quz nihil fequitur, uod longe turpiffimum eft, tantis & tot feculorum viris eruditiffimis & fei dDume ao fantiffimis & miraculofis, .. Tum Stoicos vóbis prazferemus, qui licet & ipli deícripferint fapientem, qualem nunquam viderunr, robj.' Umï tamen par- tem aliquam conati funt exprimere. Vos proríus nihil , ne umbram yendaci quidem , veftri dogmatis exprimere poteftis. Sic de Spiritu dico : fi ex o- ndadá, P g hat mnibus affertoribus liberi a:bitrii oftendere poteftis unum, qui tantil- lum tobur animi vel affe&us habuerit, ut in nomine & virtüte liberi y ia aibitrii ünum obolum contemnere, uno obolo carere ,unum verbum ideo,kd * vel fignum injuriz ferre potuerit (nam de contemptu opum , vitz, fa- loggm l m nihil dicam ) itertim palmam: habete ;.& füb haftam libenter ibi- Je fecim gillo tt* mus. .Atque idipfum vos, qui tanta bucca verborum vim liberi atbi- BF 71 deme[iiis trii ja&atis, nobis exhibere dcbeþis,aut iterum . de-lana caprina vide- bimi- move 4 ío D. ManT, Lurrn, 1 Simu bimini ftatuere, aut, ut ille, in vacuo theatro ludos (;pc&are. .E- desyvost go vero contrarium vobis facile oftendam ; quot viri fan&i , qua- | calione a les ja&atis , quoties ad Deum oraturi vel a&uri accedunt, quám pe- | nitus oblitii incedant liberi arbitrii fui , defperantes de íemet- niqueno lis u ipfis, ac nihil nifi folam & puram gratiam , longe alia meritis fibi, nobis pe invocantes: qualis fepe Auguftinus , qualis Bernardus ; cum moriturus diceret , perdidi tempus meum, quia perdite vixi. — Non video hic al- veller va 1 legari vim aliquam , quz ad gratiam fefe applicet, fed accufariomnem | 108 &i que poli vim, quod nonnifi avería faerig — Quanquam illi ipfi fancti aliquan- do inter difputandum aliter de libero arbitrio locuti funt , ficut video donamus omnibus accidiffe , ut alii fint, dum verbis aut difputationibus intenti | | ftto dom : declareti funt , & alii , dum affectibus & operibus: illic dicunt aliter, quam af- » fe&i fuerunt ante , hic aliter afficiuntur, quam dixerunt ante. Ex Qis, vl n tàmmi v » affe&u vero potius, quam ex fermone metiendi funt homines; tam pii quam impii. dum 0pe Sed adhuc amp lius vobis dönamus, mitacula, Spiritum , fandti- ! m moniam non exigimus, ad ipfum dogma revertamur. Hoc folum pe- t impe l QGN timus , ut faltem id nobis indicetis, quodnam opus, quod verbum , quem cogitatum illa vis liberi atbitrii moveat, vel conetur , vel faciat, j it el u ut applicet fefe ad gratiam, Non enim fatis eft dicere, eft vis; eft vis, t vetrum. tuli occif eft vis quedam liberrarbitrii. Quid enim di&u facilius? nec hoc eft vi- rorum eruditiflimorum & (an&itlimorum,tor feculis approbatorum, fed Qrohm,& nominandus eít infans (ut ajunt germanico proverbio ) definiendum, Inauditur tare uf quaz fit illa vis, quid faciat, quid patiatur, quid accidat. Exempli cau- n fa , ( crafliflimé enim dicam, ) hoc quaritur , an illa vis, vel orare, vel jam vos jejunare , vel laborare , vel corpus fatigare, vel eleemofynam dare , vel Pititüm ; aliud hujusmodi debeat, vel conetur, Si enim vis eft , aliquid operis d volunr: molietur. Sed hic eftis ranis Seriphiis & pifcibus magis muti. Et quo- emx& H modo definiretis? cum veftro ipforum teftimonio fitis adhuc de ipfa vi E [ameat uid fiet de defi- incerti, vatii inter vos, & inconftantes vobis ipfis. Yoflre a nitione , cum definitum ipfum fibi non conftet? fed efto, quod poft - Wmatis annos Platonis aliquando inter vos de vi ipfa conveniat, tum definia- tün fylïa E tur ejus opus effe , orare , jejunare , vel aliquid tale, quod adhuc forte gt2 n in Platonis ideis latet, quis nos certos facierid effe verum , id place- à ï'mde dC re Deo, nosque tuto re&um agere? przfertim cum ipfi fateamini effe II rem humanam , quz Spiritus teftimonium non habet, ut qua Philofo- 209e m phis ja&ata, & in mundo fuerit , antequam Chriftus veniret , & Spiri- tæ) HOG[ tus de coelo mitteretur , ut certiffimum fit , non de colo miffum , fed & Chifi v rerra jam ante*natum hoc.dogma , ideo magno opus teftimonio, ut cer- P?lff 65 tor tum & verum effe confirmetur, Tiüt, com Simus -Ds Ssnvo AnsiTRI0, 51 lu E. Simus ergo nos privati & pauci , vos vel publicani & multi; nos ra- di, Que des,vos eruditiffimi ; nos craífi,vos ingeniofiffimi, nos heri nati,vos Deu- quim pe calione antiquiores ; nos nunquam recepti,vos tot feculis approbari : de- de (emet- nique nos peccatores,carnales,focordes,vos fanctimonia,S piritu,miracu- eriris fibi lis metuendi vel ipfis demonibus: faltem jus Turcarum & Judeorum moritütüs nobis permittite, ut rationem dogmaris veftri poftulemus , quod Perrus lco hic al- velter vebis mandavit, Poftulamus autem modeftiffimé, fcilicet quod tLomnent non exigimus fan&imonia, fpiritu , miraculis ipfum probari , quod uti« i diqut- que poflemus jure veftro , cum ipfi hoc ab aliis exigatis. . Quin & hoc (cur video donamus, ne ullum exemplum facti, vel verbi , vel cogitationis in ve- s inteati ftro dogmate exhibeatis, fed id (olum doceatis ; ipfum dogma faltem ,qnd declaretis , quid per ipfum intelligi velitis, qua forma. Si vos non vul- ame, Ex tis, vel non poteftís, faltem nos conemur exemplum ejus edere. Imi- mines, at tamini vel Papam cum fuis, qui dicunt : quz dicimus facite, fecun- dum opera vero noftra nolite facere: ita & vos dicite , quod opus illa vis requirat fieri ; nos accingemur , vobis otio reli&o, Annon hoc fal- m find- Jolum pe- tem impetrabimus à vobis? quo plures eftis, » quo antiquiores , quo ma- ] verbums ores , & quo omnibus nominibus potiores quam nos, hoc turpius vo- b ,velfact is eft, ut nobis, qui omnibus modis nihili fumus coràm vobis, dogma ve(trum diícere & facere volentibus, non poffitis, miraculo vel pedi« vis.el vi;, fioc eltvi- culi occifi, vel fpiritus ullo affe&tulo , vel (anctimoniz ullo opufculo probare,fed nec ullius fa&i aut verbiexemplum oftendere. Deinde,quod torüft, finienum inauditum eft , nec ipfam dogmatis formam aut intelligentiam decla- rare, ut faltem nos imitaremur. O feftivi magiftri liberi arbitrii; Quid mpli at* jam vos eftis, nifi vox , przterea nihil? qui nunc funt , Eraíme, illi, qui | grare, Ye , fpiritum ja&tant, & nihil oftendunt, qui dicunt folüm , ac mox fibi cre- j d&ïesv? w'dglpc'flf di volunt? nonne tui illi funt, fic in colum vedti? qui ne dicitis qui» ] dem, & tanta Jacatis & exigitis, Rogamus itaque per Chriftum , mi j, E Eraíme , tu cum tuis nobis faltem concedite, ut periculo conícientiz y dipat , noftrz abíterritis , liceat metu trepidare, vel faltem affenfum differre fecde d dogmatis , quod tu ipfe vides, effe nihil nifi inanem vocem & flrepi- ! j dpt tum fyllabarum , fcilicet, vis liberi arbitrii eft, vis liberi arbitrii eft, m d etiamfi ad (ummum veneritis , & omnia veftra probata fint & con(tent. ducforte Deinde adhuc incertum apud ipíos tuos;àn ea vox fit vel non fit, cum , id.P!aæl ipfi intet fefe varient, & fibi ipfis non conftenr, Iniquiffimum eft, imó mmml a longé miferrimum, folo phantafmate vocule unius, ejusdemque incer- lu hi tz, noftras confcientias vexari , quas Chriftus (an o [o4 uine fuo redemit, , g f Ac nifi vexari nos finamus , rei accufamur fuperbiz inaudirz, quod tot ifum ; g em patres tot feculorum contemferimus , qui liberum arbitrium afferue- J rint, cum vcräus » Wt ex didis vides, nihil prorfus de libero arbitrio G.2 deti- firaus D; MART., Lurn; $2 definierint;ac fub prztextu & nomine illorum libeti arbitrii dogma eri- vani gitur, cujus tamen neque fpeciem nec nomen poffunt oftendere, & men- brorua daci vocabulo fic deludunt orbem. orfnia | Atque hic , Erafme, tuum ipfius confilium appellamus, qui fupra le&on fuafifti, effe omittendas ejusmodi quaftiones , ac potius docendum tende Chriftum crucifixum , & quz fatis fint ad Chriftianam pietatem. Hoc ilad enim jamdudum nos quxrimus & agimus, Quid enim nos contendimus n aliud ;quam ut fimplicitas & puritas do&rinz Chriftiana regnet, reli- Dui,ó &is & neglectis iis , quz per homines juxta inventa & introdu&a funt? les fun fed tu, qui confulis ralia nobis, ipfe non facis , imó contrarium facis: o fcribis Diatribas, decreta Pontificum celebras , authoritatem hominum . übi ja&tas , & omnia tentas , ut nos rapias in ifta peregrina & aliena à Scri- Samani pturis fanctis, ac non neceffaria volvas, ut fimplicitatem & fyncerita- lud hi Vubuc tem pietatis Chriftianz corrumpamus & confundamus hominum addi- tamentis, Quo facile intelligimus, nec ex animo te ifta nobis confu- luiffe , nec quicquam ferió te fcribere , fed inanibus bullis verborum tuorum confidis te orbem polffe ducere quocunque vis, & tamen nus- quam dacis , cum nihil prorfus dicas , nifi meras contradi&iones per | tii hi omnia & ubique , ut re&iflimé dixerit , qui te ipfiffimum Protheum aut Vertumnum appellavit , aut , ut Chriftus dicit, Medice cura te ipfum. Patry, Turpe eft Do&ori, quem culpa redarguit ipfum. [ Jani Donec igitur veftram affirmativam probaveritis, ftamus in noftra Scriptm negativa , & fub judice etiam toto illo choro fan&orum , quem tu ja- ckas,vel potiustoto mundo,audemus & gloriamur, id quod nihil eft, nec ld quid fit , monfítrari certó poteft , oportere nos non.admittere , atque vos &ipmor omnes effe incredibili przfumptione vel infania, qui à nobis id ipfum me Cat 1 o exigatis admitti , nulla caufa , nifi quia vos multos , magnos , antiquos, id quod nihil effe ipfi fatemini , afferere dele&at, quafi res fit Chriftia- ttà [ibs nis magiítris digna , miferum populum in re pietatis, eo quod nihil eft, ius ced ac fi magni ad íalutem momenti foret , ludere. (y ) Ubi nunc eft illud quia facj Grzcorum ingeniorum acumen , quod ha&enus faltem bella aliqua fpe- Qhtra | cie fingebat mendacia; hic aperto & nudo fermone mentitur? ä £ni m Valins xínnotatio. Ainid Iolsq (y) Ubi nunceft illud Grecorum ingeniorum acumen:] Cæ]um, ewy : quod arrogantits et- Digitum intendit ad nomen Gracorum &ureÉé ii qe| iam eft , quàm Latinorum liberum arbitrium. | , dur Duenr, Ubilatina induftria Gracz aquata, qua fic ludit & luditur vocabuI& vanil- Dzr Srnvo ÁnBiTRIO. V $5 dogieri vaniffimo? fed fic contingit imprudentibus , vel malígnis le&oribus li- 16 C mene brorum , dum ea, quz funt infirmitatis in pattibus & ian&is , faciunt -omnia effe fummza authoriratis , ut culpa ifta non fit authorum , fed s quifüpra. le&orum, Ac fi quis fan&imonia & authoritate fanci Petri nixus con- docendum tenderit, omnia qua fan&us Petrus unquam dixit, effe vera , ut etiam item, Hoc illud perfuadeat effe verum , quod Matthai 16, ex carnis infirmitate fitendimus fuafit Chrifto , ne pateretur, aut illud, ubi juffit Chriftum exire à fe de pnet li navi , & multa alia, in quibus ab ipfo Chrifto reprehenditur. (z) Simi- tuda füne les funt, qui ejusmodi funt, illis, qui ridendi gratia garriunt, non effe dum facis: omnia vera , quz funt in Evangelio, & apprehendunt illud Johann. hiomitum $. ubi Judai dicunt ad Chriftum , nonne bené dicimus nos , quod ema tie Samaritanus es, & demonium habes? vel illud , reus eft mortis : Vel il- C Ial« ! lud, hunc invenimus fübvertentem gentem noftram, & prohibentem jpum at ttibuta dari Cafati. yois conlt- V ; Verborum Znnoiatio. | tamen nus- (hiones ptt (z) : Similcþsk funt, qui ejusmodi funt &c. ] 'Di)z;genter 7 otheüm aut cus bic notandus eff. — 'Otiliffegam namque tradit vegulam de legendss at Patrum [criptis, . Sicut €9 fub[equens difputatio de Ecclefra errante , 9 de fantlis , notatu eff dignifima. — Item egregía dsfpttatio de dignitate winnoftta Seriptura Sacra , qua mox /&quemr.;( gem t j* ii ol rec Idem faciunt diverfo quidem fine, nec voluntate, ut illi, fed cecitate , atgue vOs & ignorantia, liberi arbitriiaffertores, qui ex patribus id , quod infirmi- I5 i X? um tate carnis lapfi pro libero arbitrio dixerunt , ita apprehendunt , ut et- iam opponant ei , quod alio loco iidem paties fortitudine fpiritus con- s,antijuts t Qhitoee tra liberum arbitrium dixerunt: tum urgent mox, & cogunt, ut me- lius cedat deteriori, Ita fit, ut authoritatem deterioribus dictis tribuant, N m'mX d quia faciunt ad fenfum carnis fuz , & adimant melioribus, quia faciunt contra fen(um carnis fuz, Cur non potius eligimus meliora? talia taï'fqllä pe j enim multa funt in patribus. Et ut exempli aliquid afferam , quid car- U ; nalius, imó quid magis impium , facrilegum & blafphemum dici poteft, quàm id, quod Hieronymus folet : virginitas ceelum , conjugium terram replet. Quafi Patriarchis & Apoftolis ac Chriftianis conjugibus terra,non acumeü?] caclum debeatur , aut vir [o) ginibus veftalibus in gentibus fine Chrifto ce- lüm.debeatur ? &&tamen hec & fimilia ex patribus colligunt Sophi- ii ftz , dum numero potius quam judicio certant , ut authoritatem illis parent; quemadmodum fecit infulfus ille Faber Conftantienfis , qui $ fnats pv ulo -- i G;' m $4 D. Manr.Luru margaritum illud fuum , id eft, Augiz ftabulum nuper donavit pu'-blif t00n Ati co , àt effet , quod piis & eruditis naufeam cieret & vomitum. Per hec ad illud refpondeo,ubi dicis, incredibile, ut Deus Ecclefix fv fuz errorem diffimularie tot feculis, nec ulli fan&dorum fuorum revela- toni rit, id quod nos contendimus effe Evangelice do&rine capur. Pri- defi mum ,non dicimus errorem hunc effe in Ecclefia fua toleratum à Deo, bere necin ullo fuofancto : Ecclefia enim Spiritu Dei regitur , fan&i agun- gent rur Spiritu Dei, Rom.8. Et Chriftus cum Ecclefia fua manet usque ad [ confummationem mundi. 'Et Ecclefia Dei eft firmamentum & colu- plán mha veritatis, Hec,inquam, novimus, Nam fic habet & Symbolum Et ni omnium noftrum, Credo Ecclefiam fan&tam Catholicam, ut impoffi- perdi bile fit illam errare, etiam in minimo articulo. Atque ft etiam done- Ecdt mus , aliquos ele&os in errore teneri in tota vita , tamen ante mortem ferun neceífe eít, ut redeant in viam, quia Chriftus dicit Johan. xo. Nemo pv rapiet eos de manu mea. — Sed hic labor, hoc opus eft, certó conftare, dibi an illi, quos tu Ecclefiam vocas , Ecclefia fint, vel potius , an tota vita er- lud P rantes , demurm ante mortem fint redu&i, Neque enim fequitur fta- ts f tim, (i Deus illos omnes, quos adducis , quantavis longa ferie feculo- dium rum , eruditiffimos viros, paffus fit errare,-ergo Ecclefiam fuam paffus confi eft errare. Vide populum Dei Iíraél, ubi, in tanto regum numero Chiil & tempore , ne unus quidem rex numeratur, qui non erret. — Ecfub dition Elia Propheta fic omnes & omne , quod publicum erat iftius populi, CU abierat in idololatriam , ut fe folum relidtum putaret , cum interim, lber dum reges, principes , facerdotes , prophetz, & quicquid poterat popu- €05 fj lus vel Écclefia Dei dici, perditum iret,feptem millia fibi refervarit Deus, qu quos quis vidit aut novit effe populum Dei? quis igitur & nunc nega- dibile re audeat , Deum fub iftis principibus viris (non enim nifi viros pu- f& blici minifterii & nominis recenfes) in vulgo fibi fervaffe Eccléfiam, & illos omnes ; exemplo Ifralitici regni, perire permififfe? quando- vd po mplo, quidem peculiare eft Deo , electos Iírael impedire, & pingnes eorum atgum occidere. Pfal. 78, feces vero & reliquias Ifrael fervare, ut Efaias dicit, tullug uid accidit fub ipfo Chrifto, ubi omnes Apoftoli fcandalizati, $ tum ipfe ab univerfo populo negatus & damnatus eft , vix uno & alte- f ma ro Nicodemo & Jofepho , tum latrone in cruce fervatis? at nunquid Piy illi populus Dei tum dicebantur? erat quidem populus Dei reliquus, quäm ' fed non nominabatur ; is qui nominabatur , non erat. Quis (cit, fi to- m ]10( to mundi curfu, ab origine fuá, femper talis fuerit ftatus Ecclefiz Dei, foiti. ut alii dicerentur populus & fan&i Dei , qui non effent , alii vero inter ttyat illos, ut reliquiz, effent; & non dicerentur populus aut fan&i, ficuc mon- &Rofe Drz SERVb ÁRBITRIO, $55 ii« monftrat hiftoria Cain & Abel, I(ma&l & Ifaac, Eíau & Jacob? vi de efie Arrianorum feculum, ubi vix quinque in toto orbe Epifcopi Catholici fervati funt, iique à fedibus pulfi, regnantibus ubique Arrianis publico d* Tri« nomine, & officio Ecclefie. Nihilominus füb iftis hzreticis fuam Ec- cleiam fervavit. Chriftus , fed fic, ut minime Ecclefia putaretur aut ha- Deo, beretur, Sub Papa regno, oftende unum Epifcopum fuo officio fun- CUl eal gentem , oftende unum concilium , in quo de rebus pietatis tractatum fit , ac non potius de palliis, de dignitate, de cenfi oli« bus, & aliis pro- phanis nugis , qua Spiritui Sancto tribuere , nifi infanus, non poffit, lum yolli Et nihilominus ii ecclefia vocantur, cum omnes, faltem fic viventes, perditi (inc, & nihil minus quam Ecclefia. Verum fub iis fervavit fuam Ui Ecclefiíam, fed ut non diceretur Ecclefia. uot fanctos putas exuf- QY (emo ferunt & occiderunt jam aliquot feculis foli illi inquifitores hzretice pravitatis ? velut Johannem Huffüm & fimiles, quorum feculo , non flare, dubium eft, multos viros fan&os vixiffe eodem Spiritu.' Cur non il- 4 et o lud potius miraris , Erafme, quod ab origine mundi femper inter gen- tes fuerunt excellentiora ingenia , major eruditio , ardentius ftu- cilo. dium , quam inter Chriftianos vel populos Dei , ficut Chriftus ipfe xllus confitetur', prudentiores eífe filios hujus feculi filiis lucis H ? quis meto Chriflianorum vel uni Ciceroni , ut Grzcos taceam , ingenio, eru« atfb ditione , diligentia comparandus e(t ? quid igitur obtitiffe di- Puh $ cemus , ut nullus illorum ad gratiam pervenire potuerit? qui certe m hberum arbitrium. fummis exercuerunt viribus? nullum vero inter p eos fuiffe , qui fummo ftudio ad veritatem conrenderit, quis audeat di- ['eus, cere? & tamen afferi oportet, nullum perveniffe, — An etiam.hic incree mge dibile dices, Deum tot tantosque viros perpetuo mundi curfu reliquif- f PU' fe , & fruftra niti permififfe? certe, fi liberum arbitrium aliquid effet (my vel potuiffet , in illis viris fuiffe & potuiffe debuit, vel uno aliquo ex« mxöü- emplo. Séd nihil valuit,imó in contrarium femper valuit , ut hoc uno go[tlm argumento fatis probari queat, liberum arbitrium nihil effe, ut cujus diCifi nullum indicium ab initio mundi usque in finem oftendi poffit. t Sed redeo ad propofitum. | Quid mirum, fi Deus omnes . Eccle- yalee fiz majores finat ire vias fuas;qui ficomnes gentes permifit ire vias fuas,ut ;nqui Paulus in A&is dicit? non eft res tam vulgaris, mi Erafme, Ecclefia Dei, jquus, quàm ef nomen hoc, Ecclefía Dei , nec ita paffim occurfant fan&i Dei, ',fim' ut hoc nomen, San&ti Dei: margaritum & nobiles gemmz funt , quas ï:foif fpiritus non projicit ante porcos, fed ut Scriptura vocat , abíconditas (j intet fervat, ngimpius videat gloriam Dei. Alioqui fi palàm ab omnibus ? ficit agnofcerentur, quomodo fieri poffet , ut fic in mundo vexarentur & mone ain—, j 4 ? D Maxr, LurHü.- Z affligerentur?. ut Paulus dicit: fi cognoviffent , nunquam Dominum quiut glonz ctucifixiffent, ri vid Non hxc dico , quo d (an&os vel Eccleüam Dei effe negem,qyo/s omil tu adducis, fed quod probari non poffit, fi quis neget, effe ipfos fan- t &os,, relinqui vero prorfus incertum. Ideo locum à (an&imonia eorum atbiti non effe fidelem faris pro dogmate aliquo confirmando. — Sanctos eos silil, dico & habeo, Ecclefiam Dei eos voco & fentio , canone charitatis,non - titudi j canone fidei, hoc eft, charitas quz omnia optima de quovis cogitat, tis i nec eft fufpicax , omniaque credit; ac przfumit de proximis bona, fan- ponun — 25 &um vocat quemlibet baptizatum , nec periculum eft , fi erret , quia füc & ?5 charitatis eft falli, cum fit expofita omnibus omnium ufibus, & ab- fcim ufibus, miniftra generalis, bonorum, malerum, fidelium , infidelium, Ctjus 1 veracium , fallacium, Fides vero nullum vocat fan&um , nifi divino obf judicio declaratum. Quia fidei eft, non falli, Ideo cum omnes de- li R beamus haberi invicem fandti, jure charitagis , nullus tamen debet (an- Toilles &us decerni, jure fidei , tanquam articulus fit fidei , illum vel.illum effe quid c fan&um , quo modo fuos, quos nefcit , fan&os canonizat , adverfarius homin Hoc folum dico de illis ille Dei , Papa in locum Dei fe conftituens. t0n ef ruis , vel noltris potius fan&is , quod cum ipfíi vacient inter fefe , illi princg potius fequendi fuerant , qui optima, id eft, contra liberum arbitrium A pro gratia locuti funt, relidis illis, qui pro infirmitate carnis, carnem proban potius quam Spiritum teftificati funt, — Ita & illi, qui fibi ipfis non fineda conftant , ea parte fuerant eligendi & apprehendendi,, ubi ex Spiritu judica loquuntur : relinquendi vero, ubi carnem faperent, — Hoc erat Chri- tint], ; ftiani le&oris & animalis mundi habentis diíhífas ungulas , & ruminan- penin: rs. Nunc vero pofthabito judicio , omnia confufa yoramus , aut quod petius. iniquius elt , perverfo judicio meliora refpuimus, deteriora probamus, te voly in unis eisdemque authoribus , tum illis ipíis deterioribus titulum & Denda, authoritatem fan&imonie eorum aptamus, quam tamen illi, ob opti- dC CQ ma & ob folum Spiritum, non ob liberum arbitrium , Vel carnem me- itetüm ruerunt. pto ali Quid igitur faciemus ? abícondira eft Ecclefía , latent fancti, uid? cui credemus? feu, uttu argutimme di(putas , quis nos certos Ottmat Cllew facit? Unde explorabimus fpiritum ? Si eruditionem fpedtes , utrinque F Y dl funt Rabini: fin vitam , utrinque peccatores: fin Scripturam , utrique ample&untur. Neque adeo de Scriptura, que necdum fit-lucida (a- UPI' 4Y tis , fed de fenfu Scripture , difputatur.. Utrinque veto homines, quo- Xtipti X opor rum ut neque multitudo , neque eruditio, neque dignitas quicquam fa- Relin« Ciptu cit ad cauíam , ita multo minus paucitas, 'ixn(citia..& humilitas. Brefn quitur QU in Ds SsRvo Áns rrmo.n $37 jnum quitur igitur res in dubio , & manet füb judice lis , ut prüdenter fa&u- i videamur , fi in Scepticorum fententiam concedamus, nifi quod tu ,qpo/s omnium optime facis , qui fic te dubitare dicis, ut veritatem quzrere s latt- te, & diícere tefteris,, interim in eam partem inclinans , que liberum jl arbitrium afferit, donec verítas eluceícat. — Hic refpondeo, neque ,, j 698 nihil, neque omnia dicis, Non enim eruditionis, vitz, ingenii, mul- ,, I000. - titudinis , dignitatis, ruditatis, paucitatis, humilitatisve argumen- 329 Dgifat, tis fp iritus explorabimus. — Neque illos probo, qui refugium fuum ?? 1 lat ponunt in jactantia fpiritus, Nam fatis acre mihi bellum ifto anno ia fuit & adhuc eft, cum iftis Fanaticis, qui Scripturas fuo Spiritu fub- & a lium, jiciunt interpretandas,quo nomine & Papam hactenus infe&tatus fum, in cujus regno hac voce nihil vulgatius aut receptius eft, Scripturas effe dirino. obfcuras & ambiguas , oportere Spiritum interpretem ex fede Apofto- x5dt- lica Romz petere, cum nihil perniciofius dici poffit , ^quod hinc ho- d (anï- mines impii fefe fupra Scripturas extulerint, & ex ipfa fecerint, quic- m elle quid collibitum fuit, donec prorfus Scripturis conculcatis , nihil nifi rfarius hominum furioforum fomnia & crederemus & doceremus, Breviter, de illis non eft humanum inventum illa vox , fed incredibili malitia ipfiusmet fe, il principis omnium dzmonum in orbem miffüm virus, yitttum carmerm Nos fic dicimus , duplici judicio Spiritus effe explorandos feu probandos, uno interiori, quo per Spiritum fan&um vel donum Dei (s not fingulare , quiliber pro fe, fuaque folius falute illuftratus, certiffime Spiricu judicat & difcernit omniuta dogmata & feníus, de quo dicitur r. Co- [ Clïri' rinth. 2. Spiritualis omnia judicat , & ànemine judicatur. Hzc ad fidem minane pertinet , & neceffaria eft cuilibet etiam privato Chriftiano, Hanc fu- t quo perius appellavimus interiorem claritatem Scripturse fan&e. Hoc for- bamus, te voluerunt, qui tibi refponderunt , omnia effe judicio Spiritus decer- lum € nenda, Sed hoc judicium nulli alteri prodeft , nec de hoc quaritar in » op:i- hac caufa, nec ullus credo, de illo dubitat, quin ficfe habeat. — Ideo m mee slterum eft judicium externum, quo non modo pro nobis ipfis, fed & pro aliis, & propter aliorum falutem, certiflime judicamus Spiritus & : (mæ- dogmata omnium, Hoc judicium eft publici minifterii in verbo & of- y certos ficii externi, & maxime pertinet ad duces & precones verbi, quo uti- yrinque raur , dum infirmos in fideroboramus, & adveríarios confutamus. Hoc urique fupra vocavimus externam Scripturz fance claritatem. — Sic dicimus: yidtli Scriptura judice omnes Spititus in facie Ecclefiz effe probandos, Nam ys, U0* id oportet apud Chriftianos effe imprimis ratum atque firmiffimum, uam i Scripturas Sanctas effe lucem fpiritualem , ipfo fole longe clariorem , , Rc]in' prafertim in iis que pertinent ad. falutem . vel neceffitatem. Verum quituï quia in conrrarium perfuafi famus jam düdnm peftilenti illo Sophifta- rum j y 8 D. ManrT. Lurz. rum verbo , Scripturas effe obícuras & ambiguas , cogimur primum tjt4ten probare illud ipfum primum principium noftrum , quo omnia alia pro- 1eis, banda funt , quod apud Philofophos abfurdum & impoflibile fa&u vi- tribua í deretur. 1e0. Primus Mofes dicit Deut, 17. Si qua difficilis caufa inciderit, effe TOU adeundum locum, quem Deus elegiffet in nomen füum, atque confu- pepa lendos ibidem facerdotes, qui fecundum legem Domini judicare illam telllic debeant. nquit. Secundum legem Domini , i Quomodo autem judi- Quin cabunt, nifi lex Domini fit externe clariffima, qua illis fatisfierec? alio- i caria qui fatis erat dicere , judicabunt fecundum Spiritum fuum. — Quin fic && habet in omni adminiftranone populorum , ut omnes omnium caufze quo per leges componantur. . Quomodo vero componi poflent , nifi leges clii at effent certiffimz, & ipía plané lumina in populo? $i enim leges funt Hic ambigue , & incertz, non folum nullz caufz expedirentur, fed nec ul- T no li mores certi conftarent: Cum 1deo ferantur leges ut mores ad cer- - mund tam formam regulentur , & caufarum quaftiones definiantur, . Opor- tem: tet ergo id quod aliorum metrum & meníüra eft, multo certiffimum & quett clariffimum effe , quale eftlex. . Quod fi ea lux & certitudo legum in itquit prophanis politiis, ubi de temporalibus agitur, & neceffaria eft, & di- fu. vino munere conceditur toti muhdo gratis, quomodo Chriftianis fuis, D fcilicet ele&is , non multo majoris lucis & certitudinis donaret leges & probar regulas, fecundum quas fefe & omnes caufas dirigerent atque compo- VCR nerent? cum temporalia velit à fuis contemni, $i enim foenum, quod dzos hodie ftat, & cras in clibanum mittitur , Deus fic veftit, quanto magis gtos 1 nos? Sed p ergat de& rum verbum.. nus, & Sf:ripturis obruamus peftilens illud Sophifta- It il Píalmus 19. dicit : Preceptum Domini lucidum feu purum ,.illu- ptovoc minans oculus. . Credo, id quod oculos illuminat , non effe obfícurum tt etpo vel ambiguum. Item Pfalm.119, Oftium verborum tuorum illuminat; Obfcur; & intelle&um dat parvulis. | Hic verbisDei tribuit,quod fint oftium & Qm « apertum quiddam,quod omnibus expofitum fit,& etiam parvulos illumi- d acc net. Efaias 8. ad legem & teftimonium mittit omnes quzftiones, & ni- ptidi fi hoc fecerimus, minatur nobis n egandam effe lucém aurorz, In Za- & Sipt charia cap. 2. mandat ,. ut ex ore facerdotis. legem requirant , ut qui Tiine fit Angelus Domini exercituum; Pulcherrimus fcilicet Adgelus vel le- Ifä i atus Domini ,. qui ea afferat , qux tum ipfi fint ambigua , tum poes 19ua :ulo obícura , ut nefciat , tam ipfe quid loquatur , quàm illi quid au- Ts gf diant. Etquid in univerfo veteri teftamento , maxime uno illo Pfal- iguit mo 1!9. dicitur in laude Scripture frequentius, quàm ipíam puta Q effe lucem certiffimam & evidentiflimam ?. fic enim celebrar ille. cla- rità- QUi -^ Dz Sxänvoþ ÁRBITAIO, $9 itouft ritatem ejus : Lucerna pedibus meis verbum tuum, & lumen femitis l Bo ^i meis. Nonait: Lucerna pedibus meis (olum Spiritus tuus, licet & huic 1l i. tribuat fuum officium dicens: Spiritus cuus bonus deducet me in terta re&a. Ita & via & femita dicitur , nimirum à nimia certitudine. Veniae it,ell muüs ad novum teftamentum, | Paulus dicit Rom, 1. Evangelium effe confü« per prophetas in Scripturis fan&is promiffum. | Et cap. 5, Juítitiam fidei eilm teftificatam à lege & Prophetis, Qualis autem teftificatio , fi obícura eft? ) judi» Quin cum per omnes Epiítolas Evangelion verbum lucis , Evangelion ? alio- claritatis facit, tum id ex profeffo ac magna copia facit. 2. Corinth. 3, un lic & 4. ubi de claritate tam Mofi quàm Chrifti gloriofe difputat. Petrus cutfee quoque ait 2, Petri , Certum valde habemus fermonem Propheticum, cui attendentes ficut lampadi lucenti in loco caliginofo , bene facitis, N s funt Hic Petrus verbum Dei lucidam lucernam facit , omnia alia tenebras. f* Et nos obícuritatem & tenebras ex verbo facimus? Chriftus fefe lucem ad tl mundi toties vocat, Johatnem Baptiftam lucernam lucentem & arden- Opor- tem : absque dubio non propter vitz fanctitatem , fed propter verbum; num« quemadmodum Philipp. Paulus, luminaria mundi vocat lucida , quia, eum it inquit , verbum vitz tenetis. Vita enim fine verbo incerta eft & ob- ,, ; Ícuta, , nisfiis, Et quid faciunt Apoftoli , dum fuas . rzdicationes per Scripturas 1 us tenebris obfcurent? Vel leges probant ?an ut nobis tenebras fuas major p ut notius per ignotius probent? Quid facit Chriftus Joan, s. ubi Ta- ;,qioi dxos docet, ut Scriptutas fcrutentur , fui fcilicet teftes ? aut ut ambi- uos reddat de fide fui? Quid faciunt illi AG. 17. qui audito Paulo o mags die & no&e Scripturas legebant, ut viderent, an fic haberent? Non-. 'gphifh- ne ifta omnia probant , Apoftolos, ficut & Chriftum, ad Scripturas provocare, ranquam ad teftes clariffimas (uorum fermonum ? Qua fron- nl te ergo nos eas obícuras facimus? Obfecro, funtne illa vezba Scripturz o uminats obícura vel ambigua , Deus creavit ceelum & terram , Verbum caro fa- &um eft, & omnia quz pro articulis fidei totus accepit mundus ? Un- f& illum de accepit? nonne ex Scripturis? Et quid faciunt ; qui adhuc hodie s nl przdicant ,-Scripturas interpretantur ac declarant ? At fi obícura eft InZe Scriptura, quam declarant , quis nos certos facit ipfam eorum decla- ratiónem effe certam?' Ália nova declaratio.. Quis & illam declarabit ? x g s vl lee Ita fiet progreffus ininfinitum, Summa, fi Scriptura obícura vel am- bigua eít, quid illam opus fuit nobis divinitus tradi? an non fatis fu- rumpo uid.al* mus obícuri & ambigui , nifi de coclo nobis augeatur obícuritas & am- biguitas & tenebre ? Ubi tunc illud Apoftoli manebit, Omnis Scri- iloP- tura divinitus infpirata utilis eft ad docendum & increpandum & ar- » ipan ,l IHC cla,- ule , prorfus , fed ex patribus longa fe- ggcndumz Imo inutilis eft, Pa CH A culo- nue €o D, Manr, LurT, culorum fetie teceptis, & fede Romana talia petenda fünt , que t Scri- 1 turg tribuis, Quare tua fententia revocanda eíft, ubi ad Titum fcri- à loci , is, Epifcopum oportere potentem effe in do&trina fana , exhortári, & aliqua redarguere contradicentes , & os oppilare vaniloquis & mentium dece- R0$ 3 proribus, — Quomodo erit potens , cum tu Scripturas ei relinquas ob- Proin Ícuras , hoc eft , arma ftuppea, & pro gladioleves ftipulas? Tum Chri- [tiano ftus quoque vocem fuam recantet , neceffe eít , qui nobis falfo promit- Inetan tens, dicit: Ego dabo vobis os & fapientiam , cui non poterunt refi- xattil ftere omnes adveríarii veftri, Quomodo non refiftent , quando obícu- tum à ris & incertis contra eos pugnamus? Quid & tu nobis, Erafme, prz- tilfmi Ícribis formam Chriftianifmi , fi tibi S cripturz funt obícure? Sedjam fe ut dudum credo me oaerofum effe etiam infenfatis , qui in re clarifima nife(i tantas moras traho & copias perdo. . Sed fie obruendum erat impu- quiq dens & blafphema illa vox , Scripturas effe obícuras , ut & tu videres, vobis. mi Erafme, quid diceres , cum Scripturam effe dilucidam negas. Nam ld fimul afferas mihi neceffe eft , omnes tuos fan&tos, quos adducis , mul- to minus dilucidos effe, Tiere l Quis enim certos nos facit de eorum luce, filere fi Scripturas obícuras feceris? Itaque nihil nifi tenebras nobis reliquas lib faciunt , qui Scripturas negant effe lucidiffimas & evidentiffimas. Adyer At hic dices: Nihil ad me omnia ifta, non dico Scripturas ubi- l que obfcuras effe ( quis enim ita infaniat?) fed in hac tantum parte & fimilibus. . Refpondeo, nec contra te ifta folum dico , fed contra adi) EE omnes, qui ita fentiunt. .. Deinde contra te (aa) de tota Scriptura di- Totem » co, nullam ejus partem volo obfcuram dici: ftat ibi, quod ex Petro o il » retulimus ; lampadem lucentem nobis effe verbum Dci in loco ca- tà con » liginofo, A plis d poltir. "Annotatto, Uorum (aa) De tota Scri tüorum ptura dico ; nullam ejus partem'vo- lo obícuram dici.] Legwiwur B. z de t'adice p)zrte dogmatica ,"on Gram- &0$ Co tmatica , ut fic dicam.: Nullum fiil, dogma neceffarinma effe, quod in Scri- ptura non claré babeatur , licet loca Onyid Jent im Scriptura , quorum verba €à Tbant phrafes Jint ob[eura. Sic mentem [uam max exponis dicens : Proinde fi . Ijent dogma de libero arbitrio obícurum vel ambiguum eft; ad Chriftianos D & Scripturas non pertinet. — 4rez; Debent enim omnes Chriftiano- lion ( rum articuli tales effe , ut non modo ipfis certiffimi fint, fed etiam ad- verfus alios tàm manifeftis & cl CQntta. aris Scripturis Qrmati, ut omnibus os uttt Ef obftruant &c. ] £ & pro| Quod QUsf c " M 3 Dr 'Sinvo Annnmo. 61 od rj« ; Quod fipars hujus lampadis non lucet , potius pars caliginofi loci, quam ipfius lampadis erit..— Non . fic illuminavit nos Chriftus, ut ( aliquam partem obícuram voluetit relictam nobis in fuo verbo, dum decte $-0« nos ad illud jubet attendere: fruftra enim attendere juber, fi non lucet, Proindefi dogma de libero arbitrio obícurum velambiguum eft;ad Chri- Chris ftianos & Scripturas non pertinet, ac relinquendum eft proríus , nu- Omite merandumque inter eas fabulas, quas damnat Paulus in Chriftianis ri- t refi- xantibus. Si autem ad Chriftianos & Scripturas pertinet , clarum, aper- bícu« tum & evidens effe debet , prorfusque fimile czteris omnibus eviden- Pl'æ- tiffimis articulis, Debent enim omnes Chriftianorum articuli tales ef- lum . fe,ut non modo ipfis certiffimi fint, fed etiam adveríus alios tam ma- jl nifeftis & claris Scripturis firmati , ut omnibus os obítruant , ne poffint Impu« quicquam contradicete, ficut nobis Chriftus promittens, dicit: Dabo (dere, vobis os& fapientiam , cui non poterunt refiftere omnes adverfarii ve- Nam ftri. Siigitur os noftrum in hac parte infirmum eft , ut adverfarii refi- ,Itü- ftere poffint , falfum eft, quod dicit , nullum adverfarium ori noftro re- | lüce, fiftere poffe, Aut ergo in dog o mate liberi arbitrii nullos adverfarios liquis habebimus , quod fiet , fi ad nos nihil pertinet, Aut fi ad nos pertinet, j adverfarios quidem habemus, fed qui refiftere non poffint, ; ubi- Verum illa impotentia refiftendi adverfariorum ( quando id hic in- ] partc cidit ) fic habec, non quod cogantur cedere fen(u füo , aut per(uade- conttá antur confiteri aut tacere,. Quis enim invitos coget credere , fateri er- qadi rorem, aut tacere? Quid loquaciis vanitate, ait Auguftinus? Sed quod , o os illorum fic obftruitur, ut non habeant quod contradicant, & ut mul- o a ta contradicant , communis tamen fenfus judicio nihil dicant, Exem- plis id monftratur melius, Quando Chriftus Matth, 22, Sadduceis im- pofuit filentium , cum addudta Scriptura probaret refurre&ionem mor- tuorum ex Mofe Exod.;. Ego Deus Abraham &c. Non eft Deus mor- tuorum, fed vivorum. Hic refiftere non poterant , nec quicquam con- m tradicere, fed nunquid ideo cefferunt opinione fu2? Et quoties Phari- (ritte fzos confutavit evidentiffimis Scripturis & argumentis, ita ut populus nSrr" convidtos palam videret, & ipfimetíentirent? Nihileminus illi perfeve- l rabant adverfarii. Stephanus A&or. €, fic loquebatur , tefte. Luca, ut xinde l fapientiz & fpiritui, qui loquebatur , refiftere non poffent. — Sed quid iftianos illi fecerunt? numquid ccdebant? Imó dum pudet vinci , & refitlere non poffünt, infaniunt, & claufis auribus & oculis falfos fübmittunt itiano- qam contra eum teftes, A&. 7. Idem in concilio ftans, vide: juomodo con- futet adverfarios, jpus 0* cum ab origine populi illius numetaffet beneficia Dei, & probaffet , nunquam templum fibi Deum juffiffe condi (ea enim qua(tione agebatur reus, & is erat ftatus cauíz ) tandem concedit , (ub de N H 3 Salo-; P D. Manr, Lurm. "D quim Salomone fuiffe quidem templum zdificatum , at ibi fubfumit in hünc & d modutm, Sed non in manufad&is habitat excelfus. Et ad id allegat Efai- am Prophetam 66. Qu« eít ifta domus quam zdificatis mihi? Dic, cilis quid poterant hic contra tam manifeftam Scripturam dicere? nihilta- men moti perftabant fixi in.fua fententia, Unde & in eos invehitur, fic i dicens: Incircumcifi cordibus & auribus , (emper rcftitiftis Spiritui fan- j hz &o &c. Refiftere eos dicit, qui tamen refiftere non poterant, Ad noftros veniamus, Joannes Hus, cum fic in Papam differit ex g Matth, 16. Porte inferorum non pravalent adveríus Eccléfiam mearm. g dente Eftne hic aliqua obfcuritas vel ambiguitas? Sed adverfus Papam & fuos corh pravalent port inferi , ut qui manifefta impietate & fceleribus toto mltab orbe nobiles funt; Eft id quoque obícurum? ergo Papa & fui non funt inipf Eccle(ia, de qua Chriftus loquitur. Quid hic contradicerent? aut quo- modo refifterent ori , quod Chriftus illi dederat? At reftiterunt tamen Tuanu & perftiterunt, donec ipfum exurerent ,tantum abeft , ut fenfu cede- ipl E rent, Nec Chriftus hoc tacet , cum dicit , Adverfarii non porerunt re- fi.q fiftere... Adverfarii (unt (inquit) ergo refiftent , alioqui non adver- ilto$ viden farii, fed amici fierent: & tamen refiftere non poterunt. Quid eft hoc s aliud dicere, quàm refiftendo non poterunt refiftere? Si itaque & nos quit) liberum arbitrium fic confutare poterimus , ut adverfarii nequeant refi- derer, Debra ftere, etiam fi perfiftant fuo fenfu, & repugnante conícientia refiftant, fa- tisfecerimus. Satis enim expertus fum , quàm nemo volet vinci, & tebus (ut Quinctilianus ait ) nemo eft qui non malit noffe, quàm difcere vi- Tebus & d deri; Quamvis apud nos id proverbii omnes , ufu potius quàm affe&u, imó abuíu paffim in ore verfent, Opto difcere, paratus fum doceri, Qud. & monitus meliora fequi, Homo fum, errare poffurn : Quod fub hac diabol larva , pulchra velut humilitatis fpecie , liceat confidenter dicere: Mi- 153 ! hi non eft fatisfactum, ego non capio , vim facit fcripturis , pertinaciter mo pr afferit, (cilicer certi, quod tante humilitatis animas nemo fufpicetur ttiqu) pertinaciter refiftere, & agnitam quoque veritatem fortiter impugna- pünd | re. [ta fit, ut non malitiz eorum effe oporteat , quod non cedunt fen- le Dites. fu fuo, fed obfcuritatis & ambiguitatis argumentorum. — Sic & Philo- Wt jl fophi Grzcorum fecerunt, ne ullus alteri videretur cedere , etiam ma- [04 Anlte nife(te convi&us; coeperunt ne [o] are prima principia , ut Ariftoteles re- àlum Citat, Interim nobis & aliis blande perfuademus, €ffe multos bonos U viros in terra , qui libenter veritatem amplexuri fint, fi fit qui clare do- ICefe ceat: nec effe prefumendum , tot eruditos tanta feculorum ferie vi- Ts fig ros erra(fe , aut non cognoviffe , quafi ignoremus, mundum effe regnum atiu; Í m nes- Satanz , ubi prater naturalem cacitatem agnatam ex carne , ctia quiby quif- j Ug y - * Dz Srzavo ÁnniinRtO. 63 ht quiü;xmis fpiritibus r egnantibus fuper nos in ipfa cxcitate induramur,' Eii- & demoniacis , nec jam humanis tenebris tenemur. Si igitur Scriptura (inquis) dilucida eft, cur in hac parte tot fe- Dic, hilti» culis excellentes ingenio viri cxcutierunt? Refpondeo , Cacutierunt hitut, fic,in laudem & gloriam liberi arbitrii , ut oftenderetur illa magnifice t ane ja&tata vis , qua fe homo applicare poteft ad ea, quz funt falutis ater- nz ,fcilicet qua nec vifa videt, nec audita audit , multo minus intelli- tit ex git vel appetit, Huc enim pertinet , quod Chriftus ex Efaia, & Evan- TedILi,- gelifta toties afferunt; Audientes audietis, & non co o enofcetis: & vi- »» C luos dentes non videbitis. Quid hoc eft aliud quàm liberum arbitrium feu , 25 $ f0L0 cor humanum fic effe Satanz potentia oppreffum , ut nifi Spiritu Dei um mirabiliter fufcitetur , per fefe nec ea videre poffit, nec audire, que 25 tquo in ipfos oculos & in aures manifefte impingunt, ut palpari poffint 25 manu? Tanta eft miferia & cacitas humani generis, Sic enim & 35 tmen u ipíi Evangeliftz admirati , qui fieret , ut Judzi operibus & verbis Chri- dnt ree fti, qua plané fuerunt irrefragabilia & innegabilia, non caperentur, , iditte ifto Scripturz loco fibi refpondent, fcilicet quod homo fibi relitus ,, s fEhoc videns non videt, & audiens non audit. Quid monftrofius? Lux ( in- & nos quit ) lucet in tenebris , & tenebre non comprehendunt. Quis hoc cre- t if« deret? Quis fimilia audivit? Lucere in tenebris lucem , & tamen te- nebras manere tenebas ; nec illuftrari? Proinde non eft hoc mirum in 10f i« rebus divinis , quod tot feculis viri excellentes ingenio cecutiunt: in rebus humanis mirum effet ; in rebus divinis mirum potius , fi unus erevie fíedu, & alter non cecutiat, Non mirum vero , fi planó omnes cecutiant. ecnum docttly uid enim eft univerfum genus humanum extra fpiritum, nifi re o diaboli ( ut dixi) confufum chaos tenebrarum? Unde Paulus demo- ybhac : M- nes appellat, re&ores harum tenebrarum. | Et x Corinth. r. dicit : Ne- uot mo principum hujus mundi cognovit Dei fapientiam, Quid putas de xcetut reliquis fentiet,.qui principes mundi afferat tenebrarum fervos? Per principes enim intelligit primos & fummos in mundo, quos tu excel- pugna- j let- lentes ingenio vocas. Cur cecutierunt Árriani omnes? ÀAn non fue- runt ibi viri ingenio excellentes? Cur gentibus Chriftus eft ftultitia? |o- an inter gentes non funt viri excellentes ingenio? Cur.Judzis eft fcan- qmma- elestte dalum ?. Àn non fuerunt inter Judaos viri excellentes iugenio? Deus Ícit (ait Paulus) cogitationes fapientum , quoniam vanz funt, Noluit ; bonos dicere hominum , ut ipfe textus habet , primos & principes inter homi- lare d?' erie Vi* nes fignificans,ut ex iis reliquos homines eftimemus. Sed haecinfra latius fortaffe : fatis fit exordio pramififfe ,. Scripturas effe clariffimas, ;egnum quibus noftra fic poffunt defendi. , ut adverfarii non. queant refitere. jum 1 Qua. vero fic defendi non.poffünt ,aliena & non Chriftianorum funr. g 3 64 D. Manr. Lur&. Si vero funt, qui hanc claritatem non videant , & in ifto fole cecuti- (aipt ant vel offendant, ii fi funt impii , declarant, quanta fit majeftas & po- quin T. tentia Saranz in filiis hominum , ut clatiffima verba Dei neque audiant, neque capiant , velut fi preftigio illufus quifpiam folem putet effe car- ctedi bonem frigidum , aut lapidem fentiat effe aurum. $i pii funt, inter cqy'xa illos ele&os ceníeantur E qui in errorem ducuntur aliquanto , ut decla- nis,( retur virtus Dei in nobis, fine qua nec videre , nec proríus quicquam linif offumus, Non enim imbecillitatis ingenii eft (ut tu caufaris ) ne ver- &ftul E a Dei capiantur: imó nihil aptius capiendis verbis Dei imbecillitate l,vit ingenii; propter imbecilles enim & ád imbecilles Chriftus & venit & [ con mittit verbum fuum , fed nequitia Satanz eít in noftra imbecillitate fe- gaoíc dentis, regnantis, ac Dei verbo refiftentis, tis il Ni Satanas faceret , uno fermone Dei femel audito totus mundus homin : um CQRVCHCICIU[ ,hnec | pluribus opus effet. enm Et quid multis ago ? Cur non fimul cum hoc exordio finimus periti caufam , & .contra tei píum, tuis ipfius verbis , ferimus fententiam , fe- Scr'ugu cundum illud Chrifti, Ex verbis tuis juftificaberis , ex verbis tuis con- Scripn demnaberis? Tu enim dicis, Scripturam hic non effe dilucidam. De- quam inde fententia fufpenfa , in utranque partem difputas »quid pro , quid xeris | contra dici poffit : praterea nihil agis toto ifto libello , quem ob ean- fucin dem caufam , Diatriben potius quàám Apophafin velaliu d appellare vo- gravaru luifti, quod omnia collaturus , nihil affirmaturus fcrib eres. $i igitur lum d fed temere dilucida Scriptura non eft, cur hic non modo cecutiunt 5 nus ]j & ftulte definiunt & afferunt liberum arbitrium velut ex certa & diluci- tüm j 1 . da Scriptura, illi quos ja&as? videlicet, tam numerofa feries eruditif- Ti fimorum virorum, quos in hunc usque diem tot feculorum confenfus Scripn approbavit, quorum plerosque prater admirabilem facrarum literarum fiti x peritiam , vite quoque pietas commendat, quidam do&trinz Chrifti, lomig quam Íctiptis defenderant , fanguine fuo teftimonium reddiderunt, Si üperi exanimoifta loqueris, fixum elt apud te, liberum arbitrium habere af- elt ull fertores , mirabili literarum facrarum peritia przditos, ira ut fanguine flaun fuo illud quoque teftati fint. Quod fi verum eft , dilucidam illi habebant tü Vel Scripturam, alioqui quz effet illa admirabilis peritia literarum facta- Cs rum ?: Deinde qua lévitas & temeritas animi ; fancuinem fündere pro V a re incerta; & obícura? Hoc enim non martyrum Chtifti , fed damo- blhm num eft, Jam & tu pone ob oculos, & tecum expende, utrum plus IDero tribuendum effe judices tot eruditorum, tot orthodoxorum , tot fai- l$ 1P[ &orum, tot martyrum, tot veterum ac recentium Theologorum, tot Tets eí Academiarum , tot Conciliorum, tot Epifcoporum & fummorum Pon- aulug üificum prejudiciis, qui Seripturas dilucidas effz fenferunt, & id tum Q dihe Ícri- "3 Ds Sznvo ÁnB1TRIO $j ACllti« fcriptis, tum fanguine confirmaverunt ; an tuo unius privato judicio, & po- qui negas Scripturas effe dilucidas, qui forte nec unam unquám lachry- iant, mam vel fufpirium pro do&rina Chrifti emififti? Si illos re&e fenfiffe [ at« credis , cur non imitaris? Si non credis , cur ja&as tanta bucca , tants ; Inter copia, quafi me obruere velles tempeftate & diluvio quodam oratio- dedie nis , quod tamen in caput tuum fortius inundat , atca vero mea in füb- limi fertur fecuta? Nam tu tot tantis ue viris fimul tribuis fammam Qquam De Vefe & ftultitiam & temeritatem, dum illos ícribis Scripturz peritiffimos, (ti- 4 biguam ef- illitae lo, vita , morte illam afferuiffe, quam tamen obfcuram & am nit& íe contendis, hoc eft, aliud nihil quàm illos facere imperitiffimos co- d at (ta gRoícendo, & ftultiflimos afferendo. Sic illos non honoraffem ego priva- , un tus ille contemptor, ut tu facis publicus ille laudator. Wt,DeC . Cornuto igitur ( quod ajunt) hic te fyllogifmo teneo. "Utrum enim falfum effe oportet, vel illud quod dicis , illos fuiffe admirabiles fipimus peritia facrarum literarum, vita & martyrio; Velillud , quod dicis : i, ft- Scripturam non eífe dilucidam, Verum cum huc potius rapiaris, ut ils cott« Scripturas non dilucidas effe credas (hoc enim toto libello agis) reli- m De quum fit , ut vel animi vel adulandi gratia , nequaquam ferio illos di- xeris peritiffimos Scripturz & marryres Chrifti , tantum ut rudi vulgo . 0, (lllld b e4tte fucum; Luthero autem negotium faceres, & caufam ejus inanibus verbis Jarevoe gravares odio & contemptu. Ego vero neutrum verum;fed utrunque fal- íum dico. . Primum , Scripturas effe lucidiffimas. Deinde illos , quate- j g | temete nus liberum arbitrium afferunt, effe imperitiffimos facrarum literarum, tum illud neque vita, neque morte, folum vero ftilo, fed peregrinan- c diluci ecuditi- te animo , afferuiffe, — Quare hanc difputatiunculam fic concludo. Per gnfcn(us "— Scripturam , ut obfcuram , hactenus nihil certi definitum eft , nec defi- niri poteft, de libero arbitrio ,te ipfo tefte. Per vitam vero omnium rerartt Chïi&lï D hominum ab initio mundi nihil eft oftenfum pro libero atbitrio , ut i ',ïïmtn 51 fuperius eft di&um. - Docere igitur aliquid , quod intra fcripturas non eft ullo verbo prefcriptum, & extra fcripturas non eft ullo fa&o mon- Jeredl- ftratum , hoc non pertinet ad dogmata Chriftianorum , fed ad natratio- Qngüinc dbepatt fies veras Luciani, nifi quod Lucianus joco, & prudenter rebus ludi- cris ludens , neminem fallit neque ledit.. Ifti vero nottri re feria, & m Áactte quz ad zterbam falutem pertinet , infaniunt in perditione innumera- dere p d deme- bilium animarum, — Sic & ego abíolverim totam hanc qgæüionem de libero atbitrio , etiam teftimonio adverfariorum mecum faciente, & il- rum p'l"s ï lis ipfis pagnante , cum fortior probatio nulla fit, quàm ipfius , qui , tot Afl* reus eft, propria confeffio & teftimonium contra feipfum." Verum quia jui, 9t Paulus pracipit vaniloquos ?miojfew , caufam ipfam aggrediamur , & mimDot temus & jj tU oidine ; quo incedir'Dian*ib;;rcm tractemus , ut primum confu argu- (aii« * s 66 D. Manr.L ulr H. arguimenta pro libero arbitrio adducta , deinde confutata noftra defen- u filute damus , tahdem contra liberum arbitrium pro gratia Dei pugnemus. Ac CHat, rimum ab ipfa definitione re&e faciemus initium. ^Qua fic de£inis li 4 erüm arbitrium. Porró liberum arbitrium hocloco fentimus, tt,ite vim humanz voluntatis, qua fe poffit homo-applicare ad ea; qux per- perdu ducunt ad eternam falutem,, aut ab iisdem avertere. Prudenter fané a E definitio à te nuda ponitur, nec ulla ejus particula (ut mos eft aliorum) zium. declaratur, quod naufragium non unum forte veritus (is, — Cogor ita- palpit que ego fingulas difcutere, "Ipfum certe definitum, (i rigide exami- pugael netur , latius patet quàm definitio, qualem definitionem Sophiftz vi- &m,t tiofam dicerent , quoties videlicet definitio non explet definitum. Nam Vimio C habili fuperius oftendimus, liberum arbitrium nemini nifi foli Deo convenire, Arbittium fortaffis homini aliquod re&te tribueris, fed liberum tribue- proba re in rébus divinis , nimium eít. Quod liberi atbitrii vox, omnium au- fit ex &nol rium judicio proprie id dicitur, quod poteft & facit erga Deum, qux- cunque libuerit , nulla lege, nullo imperio cohibitum. — Neque enim volunt fervum dixeris liberum, qui füb imperio domini-agit: quanto minus luntat hominem vel angelum re&e liberum dicimus , qui fub imperio plenif- & nol fimo Dei (ut peccatum & mortem taceam) fic degunt, ut ne momen- nec fi to confiftere fuis viribus poffint, Igitur hic ftatim in foribus ugnant hon p ! definitio quid nominis, & definitio quid rei, quod vox aliu fignifi- Qbkülï cat, & aliud re ipfa fentitur,. Rectius vero vertibile arbitrium vel mu- RW tabile arbitrium diceretur. — . Nam (ic Auguftinus & poft eum Sophiftz fübti gloriam & virtutem i(lius vocis ( Liberum ) extenuanr , adje&o illo de- 4 Ve K trimento quod vertibilitatem liberi arbitrii dicunt , atque ita deceret D nos loqui , ne inflatis & inaniter faftuofis vocabulis corda hominum Hit,y e luderemus, ut & Auguflinus fentit, nos ad certam regulam fobriis & Opera » propriis verbis debere loqui. In docendo enim fimplicitas & pro- lalüren » prietas dialectica requiritur, non autem ampullz & figurz Rhe- tià vel » torice perfuafionis. Sed ne verbi pugna delectari videamur , done- Tiür, mus interim id abufui, licet magno & periculofo , ut idem fit liberum arbitrium ,Xquod vertibile arbitrium, Donemus & illud Erafmo, qtiod pui h liberi arbitrii vim facit humanz voluntatis , ac fi Angelorum non fit Dv liberum arbitrium, quod hoc libello folum de hominum libero arbitrio Wir] agere inílituit , alioqui & in hac parte definitio füerat ar&ior quàm de- nuh- finitum. N Ucu N Ad eas partes veniamus, in quibus rerum cardo vertitur, quarum qmtaf aliqux fatis apertz funt, aliz lucem fugiunt , vel ut fibi confcie nihil Teidlar non metuant , cum nihil definitione apertius & certius edi debeat, Ob- Wt Vis tien Ícure enim definire perinde eft ac nihivl definire, Apertz funt illa, hu- B Dr StRvOo ÁRBITRIO. 67 iefen- humanz voluntatis. Item, ua fe poteft homo, Item, Ad sternam US, falutem. Sed Andabatz funt ifte , applicare, tem, Ad ea que perdu- u i cunt, Item, Avertere, Quid igitur effe divinabimus , illud applica- iInus, re , item illud avertere? Item, quid funt illa, que ad eternam (alutem : ger perducunt? Quo fe proripiunt illa» Milii, ut video, cüm vero Scoto : at aut Heraclito res eft, ut duplici labore fatiger: Primum , ut adver(a- Xm) rium in foveis & tenebris (quod facinus & audax & periculofum ett) ) ite palpitans & tentans quzritem , ac nifi invenero, fruítra & cum larvis vami pugnem, a&raque in tenebris verberem. — Deinde fi produxero in lu- (vl oem , tum demum jam quazrendo feffus; zquo marte manus conferam. Nim Vimig o itur voluntatis humanz dici credo potentiam, vel facultatem, vel iete, habilitatem, vel aptitudinem volendi,nolendi,cligendi, contemnendi,ap- tibue- probandi , refutandi , & 6 que funt aliz voluntatis actiones. Tam quid Jm ade fit eandem vim fefe applicare & avertere, non video , nifi iptum velle , qua & nolle, eligere, contemnere, probare , refutare, ipíam feilicet adtionem : enim volunratis : ut fingamüs , vim illam effe medium quiddam inter vo- minus luntatem ipfam & actionem fuam, ut qua voluntas ipía actionem volendi ipfa a&io volendi & nolendi elicitur. aliud hic plenif- & nolendi elicit , & qua omene nec fingere nec cogitare datur. Si fallor, culpa fit authoris , qui definivit, d ugnant non mea,qui inveftigo, — Recte enim dicitur apud Juriftas:: Verba , | (enili« obícure loquentis , cum potuerit clarius dicere, interpretanda effe , i me j contra ipfum. Et hic interim modernos meos i [o] o norare volo cum fuis )phmz fubtilitatibus. Craffe enim dicendum eft, gratia docendi & intelligendi. llo d- Ea verojque ad zternam falutem perducunt, arbitror effe verba & opera deceret Dei, qux offeruntur voluntati humanz, ut eisdem fefe applicet velaver- mimurm tat, Verba autetu Dei dico,tam legem quam Evangelium., Lege exiguntur opera,Evangelio fides, nulla enim funt alia,quz vel ad gratiam Dei vel ad yiir & falutem aternam perducunt, nifi verbum & opus Dei. Siquidem gra- X Qm- i Rhe- tia vel Spiritus eft ipía vita E : ad4quam verbo & opere divino perdauci- mür, , du Hzc autem vita vel falus eterna, res eft incomprehenfibilis ca- perum ),me prui hümano, ficut Paulus ex Efaia refert, 1. Corinth. a. Quz oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis aícendit, que prepa- gon t irbicrio ravit Deus diligentibus fe. Nam & is inter fümmos articulos fidei jm ó noftrz numeratur,ubi dicimus, Et vitam zternam. Quid veroin ifto ar- ticulo valeat liberum arbitrium , Paulus teftatur 1. Corinth. 2.. Deus, in- quit , nobis ea revelavit per Spiritum fuum, quafi dicat ; Nifi Spiritus quamm j nj revelarit , nullius hominis cor quicquam de ea re noffet aut cogitaret, D« tantum abeft, ut fefe applicare ad id vel appetere poflit, Vide expe- at 0 Vis enia inter gentes de vita futura & re- il rientiam , quid excellenuffima ing fur- Y lzk 68 D.Mamnr.Lurz. [ i furrectione fenferint, Nonne quo excellentiores ingenio fuertnt, eó iculum illis fuit refurre&tio & vita sterna? nifi non fuerunt enim magis rid ingeniofi Philofophi illi & Graci ,qui Athenis Paulum haec docentem que f fpermologon & novorum demoniorum affertorem dicebant. . Portius apud Feftus A&or.24. Paulum infanum clamabat , ob predicationem z- [ pli j ternz vitz. Quid Plinius de iis rebus latrat lib. 7,? quid Lucia- p anä «us , tantum ingenium ? ftupidine illi fuerunt? denique adhuc hodie lagizg Decil P lerique , quo funt majore ingenio & eruditione, hoc magis rident eum H arti culum , & fabulam effe putant, idque palam, Nam occulte nullus Aintea lane hominum , nifi Spiritu San&o perfufus , novit, credit aut optat T g falutem zternam , etiamfi voce & ftilo ja&itent. Atque utinam eo- Tnatat dem fermento & tu & ego libeti effemus , mi Erafíme , tam rarus eft in & hec articulo fidelis animus. Habeone definitionis hujus fenfum ? vim j Igitur , Erafmo authore , Liberum Arbitrium eft vis voluntatis, desne qua poteft à feipía velle & nolle verbum , & opus Dei, quibus duci- quod tur ad ea, quz excedunt & captum & fenfum ejus. Si vero poteft vel- [4/I(2 & u le & nolle , poteft & amare & odiffe. Si amare & odiffe, poteft & ali- Tnües . quantulum facere legem , & credere Evangelio. — Quia impoffibile eft, Í1 aliquid velis aut nolis, ut non aliquid operis ea voluntate poffis, et- illiti jiamfi Tüm | » rohibente alio, perficere non poffis. Jam cum inter opera Dei, quz a l falutem perducünt , mors, crux , & omnia mala mundi numes temd veto.( rentur , poterit humana voluntas & mortem & fui perditionem velle. Quin omnig velle poteft , dum verbum & opus Dei velle poteft.. Quid f.uapxe leryur enim infra , fupra, intra, extra verbum & opus Dei, nifi Deus ipfe, ufpi- am effe potefl; quid autem hic relinquitur gratie & Spiritui fan&o? t Sulï ,»; Hoc plane eft divinitatem libero arbitrio tribuere, Siquidem legem füspt , & Evangelium velle , peccatum nolle & mortem velle , divine vir- teabi », tutis eft folius, ut Paulus non uno loco dicit. Proinde nemo poft mine,| dudi. Pelagianos rectius de libero atbitrio fcripfit, quam Erafmus, — Dixi- mus enim fuperius, liberum arbitrium effe divinum nomen, ac divi- & non nam virtutem fignificare, Hanc vero nemo illi tribuit ha&enus prz- Soplif ter Pelagianos. Sophifte enim quicquid fentiant , longe aliter certé m f loquuntur. Quin Pelagianos quoque longe fuperat Era(ímus. Illi enim iplm; toti libero arbitrio eam divinitatem tribuunt : Erafmus dimidio, Siqui- Wüen, dem illi faciunt liberi arbitrii duas partes, vim diícernendi & vim eli- gendi, alteram rationi , alteram voluntati.affingentes, quod & Sophi- Probä ítz faciunt, Sed Erafmus pofthabita difcernendi vi, folam extollit qum . vim.eligendi, ita claudum ac femiliberum atbitrium Deum facit, Quid €8osty putas erat fa&urus, fi totum lib erum arbitrium fuiffet defcripturus ? Diofer Se ibl q 69 Dr Srnvo ÁRABITAI!O, 1t,6 Sed:non hoc contentus , Philofophos etiam excedit. — Apud illos Ia enim nondum definitum eft, an aliquid feipfum poffit movere. — Ibi- eDtern que toto corpore Philofophiz diffentiunt Platonici & Peripatetici. Sed OttiUS apud Erafmum liberum arbitrium (uapte vi fe(e non modo movet, fe ] g. plicat etiam ad ea, quz funt eterna , id eft, incomprehenfibilia fibi, Lücide P j a né novus & inauditus definitor liberi arbitrii , qui Philofophos, Pe- hodie lagi anos, Sophiftas, & omnes longe poft fe relinquit. Nec hoc fatis, t eum nec fibi parcit, fibique ipfi plus quam omnibus aliis diifidet & pugnat. mullus Antea enim dixerat, voluntatem humanam prorfus effe inefficacem fi- Optat ne gratia (nifi hoc joco dixerit) hic vero ubi ferió definit, dicit hu- Q eo- manam voluntatem habere eam vim , qua efficax fit applicare fefe ad sdun ea , qua funt falutis eternz , id eft, que funt incomparabiliter fupra ) 1 vim illam, ta & feipfo quoque fuperior eft hac parte Erafmus. Vi- QUti, desne, mi Erafie, hac definitione te ipfum prodi ( imprudenter credo ) : diCie quod harum rerum nihil omninó intelligas , vel prorfus incogitans & contemnens de illis fcribas , ignarus quid loquaris vel quid affirmes ? ( vdi &dlie & ut fupra dixi , minus dicis, & plus tribuis libero arbitrio quam o« ile eft mnes alii , dum neque totum liberum arbitrium defcribis, omnia tamen ilii tribuis. . Tolerabilius longe tradunt Sophiftz, vel faltem pater eo- [is t* ADi, rum Petrus Longobardus , qui liberum arbitrium dicunt effe faculta- o eratia, mali nume tem difcernendi , deinde & cligendi , boni quidem, f adfit vero, fi defit gratia , planeque cum Auguftino fentit,liberum arbitrium xelle, fuapte vi non poffe nifi cadere , nec valere nifi ad peccandum, Unde & a [e) cuftinus libro 2, con- ; ulp fervum potius quam liberum arbitrium vocat Au tia Julianum, Tu vero utrinque parem vim facis liberi arbitrii , quod ndo? fuapte fine gratia vi, & fefe applicare poffit ad bonum , & fefe averte- degem 1g vt re à bono. Non enim cogitas , quàm magnum tribuas illi hoc prono- mine, fe vel feipfam, dum dicis, poteft fe applicare, proríus fcilicet ex- p Due cludis Spiritum San&um cum omni virtute fua, tanquam fuperfluum & non neceffarium. Damnabilis igitur eft tua definitio , etiam a ud c diri« b el- Sophiftas , qui nifi invidia excacari in me fic infanirent ,in tuum li upræ: quaus lum furerent potius. . Nunc quia Lutherum petis, etiamfi contrà te j enim ipfum & illos dicas, nihil nifi fan&um & Catholicum dicis, Tanta e.ft patientia fan&orum virorum. $ii hiftarum fcntentia&x de libero arbitrio Non hzc dico , quod Sop m Ch' Opius probem,fíed quod rolerabiliorem effe ducam , quam Eralmi: pr j 1cut Sopli- enim accedunt ad veritatem. Non enira illi liberum arbitrium , ol ego., nihil effe dicunt , tamen cum fine gratia ipfum nihil poffe dicunt, ,Qu prafertim magifter fententiarüm, pugnaat Eraímo , imó videntur fibi ; 9? ipfis quoque. pugnare , & fola verbi controverfia torqueri, contentio- j nis l 3 2 7O D. M. Lt " nis cupidiores quam vetiratis , (icut decet Sc'gphi&as. Nam Hnge mäþi dis,t Sophiftam minime malum dari , cum quo femotus familiari colloquio Evang quad ifta conferrem, & candidum ac liberum Jud;cium poftularé in hunc ino- dum : Si quifpiam tibi id liberum effe diceret, quod (ua virtute non nifi türg, tec afí in alteram partem poffit , fcilicerin malam; 1n alteram vero , nempe in Pila benam partem , poffit qpidzm ,fed non (ua virtute, imó alterius dun- taxat auxilio , poffis etiam tenere rifum amice? Nam fic lapidem aut nipí trancum facile.obrinebo habere liberum arbitrium, ut qui & furfum & as deorífám vergere poteft, (ed vi (ua non nifi deorfum, alterius vero fo- dire lum auxilio furfum, Et, ut fupra dixi, tandem dicemus inverfo omni- i ipnora um linguarum & verborum uíu ; Nullus eft omnes, nihil eft omnia, genta. referendo alterum ad rem ipíam , alterum ad alienam , qua adeffe übi tetim. & accidere poffit, Sic & liberum arbitrium nimium difputando randem letit per accidens liberum faciunt , ut quod poffit liberari aliquando per lonm alium. Queftio áutem eft per fe & de fubftaniia libertatis arbitrii. Hxc Tum Y fi folvenda eft, nihil nifi inanis vox liberi arbitrii reliqua fit , velint, E nolint,, Deficiunt & in hoc Sophi&æ ;quod libero aibitrio vim diícer- detur e nendi boni à malo tribuunt., Item regenerationem & iinnovationem velle b Spiritus premunt, ac velut externé auxilium illud alienum illi affingunt, ptogre de quo poítea. . Sed hac de definitione fatis.. Nunc argumenta videa- / üi cd mus ,inflatura inanem illam voculam. Dutior Primum eft illud Ecclefiaft, 15 Deusab initio conftituit hominem, EE T & reliquit illum in manu confilii fui, Adjecit mandata & przce- Yér0j]| pta fua: Si volueris mandata confervare , confervabuntte, & in per- xamboy petuum fidem placitam fervare. Appofuit tibi ignem & aquam: ad quz f quod volueris, porrige manum .tuam, Ante hominem vita & mors, Oquari bonum & malum, quod placuerit ei, dabitur illi.. Licet recufare pof- quod r fim jure hunc librum, tamen interim eecipio. Ne cum jactura temporis & ubii me involvam difpurationi , de receptis libris in Canone Hebrzorum, Amus t quem tu nonnihil mordes ac rides, dum proverbia Salamonis.& Can- beri a ticum (ut Ícommate ambiguo vocas) amatorium , comparas cum libris n fti duobus Eítz, Judith,hiftoria Sufannz & Draconis;Efther, quamvis hunc Ua habeant in canone, dignior [ comparaté, non ab[olut? | omuibus, [ Cano- iCi ahOl nicts , adeoque libris Salomonis non plane exequandus ] me judice, qui Qod & extra canonem haberetur, Refponderem vero breviter tuis ipfius ver- E&N bis. Scriptura hoc loco obfcura eft & ambigua, ideo nihil certi pro- & prob bat, Nos autem cum in negativa ftemus , exigimus à vobis locum pro- Onum. duci, qui claris verbis convincat , quid fit & quid poffit liberüm ar- tüa vb bitrium. Hoc facietis forte ad Calendas Grecas. Quamvis cu , ut hanc nce- letin| necelfitatem fugi:s,.mulra bona verbá perdis , dum fuper ariftas i ïiUde& dis, - Dz Snnvd- ÁRBITRIO, À! hi dis , recitans tot opiniones de libero arbitrio , ut Pelagium pene facias quo Evangelicum. Item quadruplicem gratiam fingis , ut etiam Philofophis C Imos quandam fidem & charitatem tribuas. Item triplicem illam legem, na- n nif turz , operum , fidei, fabulam fcilicet novam , ut convenire vehemen- Tum illad pein ter afferas Philofophorum precepta Evangelicis preceptis. dün« Píal.4. Signarumefít (uper nos lumen vultus tui, Domine,qui de cognitio- m aut ne ipfius vultus Dei , id eft , fide loquitur, ad rationem exczcatam appli- um cas. Qua fi quis Chriftianus omnia conferat , cogetur fufpicari , te lu- o fo- dere & ridere Chriilianorum dogmata & religionem. Nam tantam m« ignorantiam ei tribuere , qui fic noftra omnia perluftravit , tanta dili- mnid, gentia, & memoria confervavit, mihi plané eft difficillimum. Sed in- i hi terim abfítinebo, indicaffe contentus, donec occafio fefe dignior obtu- ndem lerit. .. Quanquàm te oro, mi Eraíme, ne fic nos tentes, velut unus il- l pet lorum qui dicunt, quis videt nos? neque tutum eft in re tanta verbo- i H rum Vertumnis perpetuo ludere apud quoslibet. Sed ad rem. velitt, Ex una fententia de libero arbitrio triplicem fingis.. Duratibi vi- dilcete detur eorum, fed tamen fatis probabilis, qui negant , hominem poffe nionedt velle bonum fine peculiari gratía , ne ant poífe incipere , negant-poffe b ngut, progredi , perficere &c. Hanc probas ideo, quod relinquat homi- vidtte ni ftudium & conatum, fed non relinquat , quod fuis viribus affcribar. Durior eorum , qui centendunr liberum arbitrium nihil valere, nifi ad ninert, peccandum , 'folam. grátiam in nobis operari bonum &c. . Duriffima race vero illorum, qui dicunt, nomen inane effe liberam arbitrium,fed Deum tam bona quam mala in nobis operari , merzque neceffitatis effe omnia, in p EO qua fiunt. Adveríus has poftremas profiteris te Ícribere. Scis etiam quid ( (ot5, loquaris, mi Erafine? tres facis hic opiniones velut trium fe&arum , r po" d quod rem eandem, aliis & aliis verbis varié differtam à nobis eisdem : Mzmis & unius fectz Profefforibus, non intelligis. Sed maneamus, & often- damus tibi ofcitantiàm vel hebetudinem judicii tui. Rogo , definitio gorum, & liberi arbitriià te data füperius , quomodo quadrat huic primz opini- n fbris oni fatis probabili? dixifti enim liberum arbitrium effe vim voluntatis humanz;qua fe homo applicare poteftad bonum.Hic veró dicis & probas q&ghïmc dici ,hominem fine gratia non poffe velle bonum. Definitio afhitmat, n i& qm quod exemplum ejus negat, inveniturque in tuo libero arbitrio fimul, Eft & Non , ut fimul nos & probes & damnes , teipfum quoque damnes frus vef" & probes in uno eodemque dogmate & articülo, . An putas non effe eiti pre cum p* bonum , applicare fefe ad ea, qu« funt falutis &terne , quod definitio tua tribuit libero arbitrio? cum nihil fit opus gratia , fi tantum bonum effec in libero arbitrio, quo feipfum applicare poffet ad bonum. Itaque uchoe Ha- aliud eft liberum arbitrium qued definis, & aliud quod defendis. ügsiü[f. bet- d5 ! D;MAanT.LurH. 7 fotte betque nunc Erafinug'duo libera arbitr—ia« pre Cfete;is , fibique prorfus : pugna ntia, velle. : ed dimiffo illo, quod d efinitio finxit, hoc quod Contratriumipfa ml muss opinio proponit , videamus. Concedis hominem fine gratia peculiari non poffe velle bonum (neque enim nunc difputamus, quid o eratia Dei quid: Concedis ergo liberum arbi- polfit, (ed quid homo (ine gratia poflic.) o malin bonu triui non poffe velle benum, hoc eft aliud nihil, quam non poffe fe- fe applicare ad ea , quz funt falutis eternz , ut tua cecinit definitio. ludm Quin pauló ante dicis , voluntatem humanam pofít peccatum fic effe Ubi t cogatur fervite peccato, nec pollit fe re- candi depravatam, ut amiffa libertate vocate ad meliorem frugem, — Et ni(i fallor , hujus fententiz facis Pe- ad fal lagianos fuiffe, — Arbitror, hic jam nullum Protheo patere effugium. Dein Apert?s verbis captus tenetür , fcilicet voluntàtem amiffa libertate co« aï'fquc gi acteneri in fervitute peccati, O egregie liberum arbitrium, quod, elcert amiffa libertate, fervum peccati ab ipío Era(mo dicitur. , Quod cum pf Lutherus diceret, nihil ab(urdius auditum erat , nihilinutilius hoc pa- liberg radoxo invulgari potuit , ut etiam diatribas in eum Ícribi oporteret, etim. Sed forte mihi nemo credet, ifta ab Eraímo dici. Legatur hoc loco bus v diatribe, & mirabitur. 'Ego tamen non valdà miror, Qui enim hanc I rem non habet feriam, neque caufz aliquando afficitur, fed prorfus ani- edit mo alienatus , tepet vel friget, vel naufeat , quomodo is non paífim di- I2ntg cetet abfurda, inepta , pugnantia, dum velut ebrius vel dormitans cau- Hrinf fam agit , interque ftertendum ru&uat , Et , Non , dum varie voces au- fs. $ ribus ejus obítrepunt? ideo rhetores exigunt affe&um in AGtore cau- Uàm farüm , multo magis Theologia talem exigit , qui vigilem, acrem , in- fntdio tentum, prudentem & ftrenuum reddar. e l bon ffa libertäte cogitur Si igitur liberum arbitrum citra gratiam ami i nol fervite pecéato, nec poteft bonum velle, optárim ego fcire, quod fit illud il nob ftudium ? quis ille conatus,quem relinquit prima illa& probabilis opinio? bonum ftudium, bonus conatus effe non poteft, quianon poteft vellebo- Cto, | & mj num , ut dicit opinio , & conceffum eft. — Malum igitur ftudium , ma- & lm Jus conatus relinquitur , qui amiffa libertate cogitur fervire peccato. Imó quid eft & hoc dicere , quefo? relinquit (tudium & conatum opi- Apant re!um nio ifta, ton tamen relinquit, quod viribus fuis affcribatur? Quis hzc Ut animo coacipere poteít? Si ftudium & conatus viribus liberi arbitrii z relinquuntur , cur non eisdem affcriberentur ? Si non affcribentur, quo- Ipfa u quam modo relinquuntur? An ftudium & conatus ille ante gratiam, etiam lm; dü ipfi futura gratiz, && non libero arbitrio relinquuntur , ut fimul & re- E linquantür & non relinquantur eidem libero arbitrio. . Si hec non dun Sic funt paradoxa vel potius monftra, quid tum funt monftra? Sed hoc forte- L toni h Dz Sgnvö ARBITRIO. 73 torlüs. forte fomniat diatribe, inter hzc duo , poffe velle bonum, non poffe velle bonum, dari medium , quod fit abfolutum velle, nec boni nec mip mali habito refpectu , ut fic argutia quadam dialediica fcopulos evada- culiad tia Det mus,& dicamus, in voluntate hominis effe quoddam velle, quod in boná quidem fine gratia non poteft , nec tamen fine gratia ftatim non nii 1 atbi- malum velit, fed fit purum & merum velle , per. gratiam furfum ad ff le- (iitio, bonum, per peccatum deorfum ad malum vertibile. Sed ubi tum il- lud manet , quod di&um eft: amiffa libertate cogitur fervite peccato? [ic Ubi tum illud ftudium , quod relinquitur, & comatus? ubi vis appli- fe ft« is De- candi , ad ea, qua falutis erernz funr? Neque enim vis ea applicandi ad falutem poteft effe purum velle , nifi falus ipía nihil effe dicatur. ugim, Deinde ftudium & conatus quoque purum velle effe non poteft , cum A& C0« aliquo ( puta ad bonum ) niti & conari, & non in nihilum ferri vel qui- : qund, eícere ftudium poffit, Suma, quorfum quorfum fefe verterit diatribe,non od cum poteft contradictionibus & pugnantibus dictis elabi, ut non tam ipfum hocpae liberum arbitrium,quod defendit,captivum fit,quám ipía captiva eft.Sic QI(EeC, enim in liberando arbitrio itretitur oc loco ,ut cum liberoiarbitrio.infolubi!i- bus vinculis teneatur, im hanc ')homine fit Deinde hoc merum figmentum diale&icum eft, quod in usagl medium & purum velle, nec poffunt probare, qui id afferunt. Ex igno- m di- rantia rerum & obfetvantia vocabulorum natum eft , quaíi continuo fic s catte ficin re, ficuc difponitur in vocabulis, qualia funt infinita apud Sophi- 'OC65 alle ftas. Sic potius res habet , ut Chriftus ait: Qui non eft mecum, con- 55 tore t tra me eít.. Non ait; Qui nen eft mecum, nec contra me, fed in 25 r i medio eft. Quia fi Deus in nobis eft , Satan abeft, & non nifi vel- ?» le bonum adeft. Si Deus abeft, Satan adeft , nec ni(i velle imalum 55 ecogitit in nobis eft. Nec Deus, nec Satan , merum & purum velle finunt 25 ficil 55 in nobis, fed (icut re&te dixifti , amiffa libertate cogimur fervire pec- cato, hoc eft, nos volumus peccatum & malum , loquimur peccatum *5» ;ve!lebo' & maluim , facimus peccatum & malum, Vide, huc perpulit Diatri- jj I* ben imprudentem invincibilis & potentiffima veritas , & ftultam fecit a, fapientiam ejus, ut contra nos di&tura, pro'nobis contra fe dicere coge- yumop retur, non aliter, quàm facit liberum arbitrium aliquid boni, tum enim a hatc M contra malum faciendo , maxime contra bonum male facit , nt diatribe :i'.l E[bllïfii ipfa talis fit in dicendo, quale eft liberum arbitrium in faciendo.(äan- 1l quO' quam & ipfa Diatribe aliud. nihil fit, quàm egregium opus liberi arbi- m m ttii, defendendo damnans , & damnando defendens , hoc cft , bís ftul- H imul r ta , dum fapiens vult videri, » i hu non Sic habet prima opinio fibi ipfi comparata , ut neget , quicquam , gf oc boni poffe velle homiz/aem ; & tam en relinqui ftudiam , quod tamen K fortt fuum ( 74 AD, MAR;r. Eurzs, v fuum quoque non fit, Jam comparemus eam reliquis duabus, - Altera paten enim illa durioreft,quz fentit liberum arbitrium nihil valere nifi ad pec-. candum, Hzc vero eft Auguftini, ut multis aliis locis, tum proprie libel- fum didi lo de fpiritu & liteta , capite , nifi fallor, quarto aut quinto , ubi illis igitur ipfis verbis utitur. Tertia illa duriffima, eft ipfius Viglephi & Lutheri, eíTe liberum arbitrium inane nomen , omniaque quz fiunt , effe merz patur neceffitatis. Cl Cum his confli&atur Diatribe, Hic dico; forte non fu- mus fatis Latini vel Germani, ut rem ipfam non potuerimus ediffere- idem & lic re, — Sed teftor Deum, aliud nihil voluí dicere, nec aliud intelligi per date verba duarum poftremaárum opinionum , quàm id quod dicitur in pri- ma opinione. Nec Auguftinum aliud voluiffe arbitror, nec aliter ex $d ftait ipfius verbis intelligo, quàm quod prima dicit opinio , ita ut tres opi- niones à Diatribe recitate , apud me non fint nifi una illa mea fen- huc q tentia. Poftquam enim conceffum ac ratum eft , liberum arbitrium, & ttim amiffa libertate, cogi in fervitute peccati , nec poffe quicquam velle bo- ni, ego ex his verbis nihil aliud poffum concipere, quam liberum arbi- libeni Amiffam libertatem tione | trium effe inanem voculam , cujus res amiffa fit. mea Grammatica vocat nullam libertatem : tribuere autem libertatis ti- potus tulum ei , quod nullam habet libertatem , eft tribuere inane vocabu- TeLUtT lum, | Si hic erro; revocet qui poteft , fi funt hec obícura & ambigua, W illuftret & flabiliat qui poteft. Ego fanitatem amiffam non poffum fa- ec Qis, nitatem appellare, nec fi xgroto eam tribuero, aliud tribuiffe videor, quàm inane nomen. NEN Sed faceffant monftra verborum. Quis enim erktat iftum abufum T CO loquendi, ut hominem fimul hàbere liberum arbitrium dicamus , & Adqq fimul amiffa libertate cogi in fervitute peccati , ac nihil boni poffe Am q velle., afferamus ? pugnant hezc communi fenfui , & tollunt prorfus Pis ad cjentj ufum loquendi. Diatribe potius accufanda eft, quz dormitanter fua verba effutit, & aliena non obfervat, INon, inquam, confiderat,quid p fit & quantum valeat dicere; Homo amifit libertatem , cogitur fervi- lünr, re peccato, nec poreft quicquam velle boni. .Si enim vigilaret & ob- S fervaret, planà videret , unam effe trium opinionum fententiam , quas W per diverfas & pugnantes facit, Nam qui amifit libertatem , & cogitur fer- DN vire peccato , nec poteft velle bonum , quid de illo re&tius inferetur, W De quam neceffarió illum peccare vel maluma velle? fic enim & Sophiftz Uty concluderent per fuos fyllogifmos, —Quare diatribe infeliciter nimis Yon j confli&atur contra duas poftremas , dum primam probat, que eadem atbitg eft cum illis, iterum more fuo fcfe damnando & noftra probando in i ldlxe uno eodemque articulo, 1 olti Yee K Dyp D Dz Srznvo AÁRBITRIO, 7] la Veniamus nuncad locum Ecclefiaftici , & cur& ipfo quoque com- p patemus primam illam probabilem opinionem. Opinio dicit, libe- ibdl- rum arbitrium non poffe vellebonum. | Locus autem Ecclefiaftici ad- Lillis ducitur ad probandum liberum arbitrium aliquid effe & poffe. Aliud heri igitur ftatuit opinio per Ecclefiafticum confirmanda, & ad aliud alle- fnere gatur Ecclefiafticus confirmandum , tanquam fi quis probaturus fit, t« Chriftum effe Meffiam , adducat locum , qui probet Pilatum fuiffe prz- (tre« fidem Syriz , aut aliud quippiam , quod 4/e àiZ eas?y conveniat, Sic i pet & hic probatur liberum arbitrium ,ut taceam , quod fupra exegi , nihil clare certóque dici, att probari, quid fit, quid poffit liberum arbitrium. r« (2093 Sed dignum eft totum eum locum pervidere. Primó dicit; Deus con- opie ftituit hominem ab initio. - Hic de creatione hominis loquitur , nec ad- 1 f iet« huc quicquam vel de libero atbitrio vel de praceptis dicit. Sequitur ; uid hic?an hic liberum arbi- muum, & reliquit eum in manu confilii fui. , lcbo« trium aftruitur? at ne hic quidem fit mentio de preceptis , pro quibus ) atbie liberum arbitrium exigitur , nec quicquam de hac re legitur in crea- ttatem tione hominis... Si igitur aliquid per manum confilii intelligitur , id potius intelligitur, quod Genef, 1. & 2, homo conftitutus eft. dominus iL t GDu« rerum , ut inillisliberé dominaretur , ut dicit Moyfes: faciamus homi- bigua, nem, qui przfit pifcibus maris, — Nec aliud ex iftis verbis evinci pot- eft. . Ibi enim homo potuit in rebus fuo arbitrio agere, ut (ibi fübje- umb ,xötüï, &is. Denique hoc vocat hominis confilium , velut aliud 3 Dei confi- lio. Poft hzc vero , ubific conftitutum & reli&tum hominem in ma- nu confilii fui dixerat, profequisur ; adjecit mandata & przcepta fua. bofum Ad quid adjecit? nempe ad confilium & arbitrium hominis & ultra il- i,* lam conftitutionem dominii humani füper res alia; — Quibus prece- i o ptis ademit homini dominium , una parte cteaturarum (puta arboris yrordus tet (xn fcientiz boni & mali) ac potius non liberum voluit, Adje&isautem 'at,qlli preceptis, tum venit ad atbitrium hominis erga Deum & ea que Dei funt. Si volueris mandata confervare , confervabunt te &c, rl & o Ieitur ab hoc loco, Si volueris, incipit quzftio de libero arbitrio, l ,qlms ut per Ecclefiafficum intelligamus hominem in duo regna diftribui. Uno; quo fertur fuo arbitrio & confilio, abf3ge praceptis & manda- jtuciet tis Dci , puta in rebus fefe inferioribus. Hic regnat & eft Dominus, feretils ut.in manu cenfilii fui reli&us..Non quod Deus illum fic deferat, ut 0 hiltz non in omnibus cooperetur. Sed quod'u(üm rerum illi liberum pro i nimis arbitrio concefferit, nec ullis legibus aut praefcriptis inhibuerit, |Ac 1 eadem fi dixeris per fimilitudinem , Evangelion reliquit nos in manu confilíi ,ando .m noftri , utin rebus dominemur & utamur , (icut volumus, | At Moyfes Ye & Papa non teliquerunt nos in'eo confilio ; fed legibus nos cocrcue- i5 .2 runt, * 76 D.ManT. Lurtz. dioni runt , & fuo porius arbitrio fubjecerunt. - Altero vero regno , non re* linquitur in manu confilii fui , fed arbitrio & confilio Dei fertur & du- ditig citur , ut ficut in fuo regno fertur fuo arbitrio absque preceptis alte- quid rius , ita inregno Dei feratur alterius preceptis,absq; fuoarbitrio, Atque minc hoc eft, quod Ecclefiafticus dicit, Adjecit precepta & mandata ; fi volue- eid fuis] ris &c. Si igitur hec clara fatis funt, evicimus, hunc locum Ecclefiaftici, nonproliberoarbitrio, fed contra liberum arbitrium valere;ut quo fubji- tattü cítur homo przceptis & arbitrio Dei,& eximitur fuo arbitrio, Si clara fa- parer facer tis non funt, id tamen effecimus , ut pro libero arbitrio valere non poí- fit hic locus , ut qui alio quam ipforum fenfu , puta noftro jam dicto, ttiàn eoque non abíurdo, (ed faniffimo, & qui toti Scripture confonet , in- velt, telligi poffit : cum illorum fenfus toti Scripturz pugnet. & hoc uno tanu. folo loco petitur, contra totam Scripturam. Stamus igitur fecuri in amici bono fenfu , & negativo liberi arbitrii , donec illi fuum affirmati- TeQt N vum, difficilem & coactum, confirmaverint. afín Ubi igitur Ecclefiafticus dicit; Si volueris mandata confervare; busd confervabunt te, & fidem placitam fervare, non video , quomodo iftis 0 verbis liberum arbitrium probetur, Eft enim verbum conjun&ivi mo- vedb. tie 1i di, Si volueris , quod nihil afferit , ficut Dialectici dicunt, Conditiona- lem indicarive nihil afferere, ut, fi diabolus eft Deus, merito adoratur ; r ( Si afinus volat ,afinus habet alas; Si liberum arbitrium eft, gratia r- Ts D hileft. Oportuit autem Ecclefiafticum (ic dicere, fi voluiffet liberum noftr arbitrium.afferere ; homo poteft fervare mandata Dei , vel, Homo ha- tibus bet vim fervandorum mandatorum.. Sed hic Diatribe argutabitur, Ec- ftne clefiafticus dicendo , Si. volueris fervare, fignificat ineffe voluntatem li, . homini ad fervandum & ad non.fervandum. — Alioqui, quid fonat di- ibere cere , ad eum qui voluntatem non habet , Si volueris ? nonne ridicu- ho t lum eft, i quis ad czecum dicat, fi volueris videre, invenies thefaurum: amii Aut ad furdum , fi volueris audire, narrabo tibi bonam hiftoriam ? hoc pebi effet miferiam illorum ridere. Refpondeo : hzc funt argurnenta ratio- €t, nis humanz , quz tales fapientiasfundere folet. Quare jam non cum morhc Ecclefiaftico, fed cum ratione humana difputandum nobis éft de fc- fiper quela: nam Scripturas Dei fuis fequelis & fyllogifmis interpretatur, C&, Y & trahit quorfum velit , faciemusque id libenter & cum fiducia , ut qui Yelj] Áciamus , eam non nifi ftulta & abfurda garrire,, tum maxime , cum in. p rebus facris fuam fapientiam oftendere incipit.. mine Ac primum , f1 interrogem , unde probetur, fignificari vel fequi idCO à voluntatem ineffe liberam, quoties dicitur : fi volueris, fi feceris, fi au-- m'mem ] dieris ? Dicet , quia fic videtur natura verborum & ufus loquendi exi- Rn bus: gere inter homines. Ergo divinas res & verba nj;titur ex ufu & re hO-j E * Dz $rnvo ÁRBITRIO. 77 A f hominum, quo quid perverfus, cum illa fint celeftia, hzc terrena ? Pro- dte dit igitur ftulta feipfam , quam nihil de Deo nifi humanum cogitet. Sed .ale- quid fi probem , naturam verborum & ufum loquendi etiam apud ho- Aique mines non femper ita hiabere , ut rideantur ii, qui non poffünt, quoties rolüt. eis dicitur : Si volueris, fi feceris,(i audieris ? Quoties parentes cum filiis iflici fuis ludunt, dum eos jubent aut ad fe venire , hoc auc illud facere , ca [o4 (übj tantum gratia, ut appareat, quam non poflint , co o anturque manut " parentis invocare? Quoties medicus fidelis fiperbum zgrotum jubet npd* facere aut omittere, qua illi funt vel impoffibilia vel noxia , ut ad no- dido, titiam morbi aut impotentiz fuz illum per experientiam fui promo- 1f veat,ad quam nulla alia ratione illum perducere potuit? Et quid ufi- QANWI tatius & vulgatius infultandi & provocandi verbis, five hoftibus five IT amicis oftendere volumus , quid poffint & non poffint? Hzc tantum irmatie recito, ut rationi fuas fequelas oftendam , quàm ftulte eas Scripturis affingat , tum quàm caca etiam fit , ut non videat, nec in humanis re- etvare, bus & verbis eas femper locum habere, fed fi aliquando ita videat fie- do illis ri, mox przceps feratur & generaliter in omnibus Dei & hominum i moe verbis fieri judicet, faciens ex particulari univerfalem , more fapien- litionde tic íum, Qfatut s Si nunc Deus, velut pater, nobifcum, velut filiis fuis agat, ut igna- atia ff ris nobis oftendat noftram impotentiam , vel, ut medicus fidelis , nobis iberum noftrum morbum notum faciat, vel ut hoftibus fuis , fuperbe refiten- tibus fuo confilio, infultet , & legibus pr opofitis (quibus id commodif- mo lu nE fime efficit) dicat , fac , audi,ferva, vel , d 1 audieris , fi volueris, fi fece- jntatet ris, Nunquid hinc proba confequentia inferetur , ergo nos poffumus libere, aut Deus-nos irridet? Cur non id potius fequitur? Ergo Deus u d« - fidicil nos tentat, ut per legem nes ad cognitionem impotentiz perducat , fi AUcum: amici fumus, wgl tum vere & merito infültet ac irrideat , í1 hoftes fu- perbi fümus.. Hac enim eft caufa legislationis divinz , ut Paulus do- m lo Qarato- €et. QCexcaeft enim natura humana, ut nefciat fuas ipfius vires feu. , T morbos potius. Deinde fuperba videtur fibi nbffe & poffe omnia, cui füperbie & ignorantie nullo Deus remedio praíentiori mederi pot- de l eft , quàm propofita lege fua. De qua re plura dicemus loco fuo. Hic pretanm ,U q,U'l pralibaffe fatis fit , ad. confutandam iftam fequelam carnalis & ftulta fapientiz , Si volueris , ergo potes velle liberé. . Diatribe fomniat ho- um i minem effe integrum & fanum, qualis eft afpectu humano in rebus fuis, ideo argutatur iftis verbis , Si volueris , i feceris , fi audieris , rideri ho- "I minem , nifi liberum ejus arbitrium fit, — Scriptura autem definit ho- j lat ä minem effc corruptum & captum, tum fuperbe contemnentem & igno- ii eX 3! Iane quis ho« ; " 78 D. Manr, LurgH. rantem fuz cotruptionis & captivitatis , ideo illis verbis ipfum vel iit & ft Dd fufcitat , ut agnofcat vel experientia certa , quàm nihil horum poffit. €0nol Sed ipfam Diatriben petam. — Si vere fentis, Ó domina ratio, fe- fifeq defia quelas iftas conftare ( Si volueris, ergo potes libére) cur tu ipfa non eas- dem imitaris? Tu enim dicis opinione illà probabili,liberum arbitrium d non poffe velle quicquam boni. Qua igitur fequela fluet hoc fimul eudem ex ifto loco (fi volueris fervare) é quo dicis fluere , poífe hominem Taten velle & non velle libere? Nunquid ex eodem fonte manat dulce & ama- tot ft rum? ÁÀn & tu magis rides hic hominem , qua dicis , eum poffe ferva- ln | re, quz non poteft velle nec optare? Igitur nec tu ex animo fentis, ie,f bene fequi (Si volueris , ergo potes libere) etiamfi id tanta contentio- divet Reagas; aut non ex animo probabilem illam opinionem dicis , qu& bare ! fentit, hominem non pofle velle bonum. — Sic fequelis & verbis fa- ficiat: pientiz fuz capitur ratio,ut nefciat, quid aut de quoloquatur. Nifi quod gladi digniffimum eft, liberum arbitrium talibus argumentis fefe mutuo de- : vorantibus & conficientibus defendi , quomodo Madianite mutuis ce- nuHis] dibus fefe perdiderunt, dum Gedeonem cum populo Dei impugna- Omes verunt, Quin latius expoftulabo cum fapientia ifta diatribes, Eccle- CIgO j fiafticus non dicit : Si habueris ftudium vel conatum fervandi , qui non füinen affcribatur viribus tuis, ut tu colligis, fed fic dicir: Si volueris fervare tionibi mandata, fervabunt te, Si nunc more tuz fapientie fequelas ducere vo- lic o lumus, fic inferemus ; Ergo homo poteft fervare mandata, Ac ficnon tefera modiculum ftudium vel conatulum aliquem hic reliquum faciemus in Otno homine, fed totam plenitudinem & abundantiam fervandorum man- tisofi datorum ei tribuemus. Alioqui rideret Ecclefiafticus hominis miferi- am ,ut fervare illum juberet, quem noffet non poffe fervare, Nec fa- tis foret quod conatus & ftudium illi ade(fet , nec fic enim evaderet füfpicionem itrifronis , nifi vim fervandi illi ineffe fignificaret. Finsamus vero ftudium & conatum illum liberi arbitrii ali- ( N()il hr o [o) ianos , dicemus, qui ex hoc loco quid effe, quid ad illos, nempe Pela NIO,' þg gratiam in totum negabant , & libero arbitrio omnia tribuebant? Pla- tit]l, né vicerint Pelagiani , (i fequela diatribes conftet; | Nam verba Eccle- Afitur. fiaftici fonant de fervando, non de conandoaut ftudendo, Quod fi Pela- ipe, eianis negaveris fequelam defervando,ipfi rurfus multo rectius negabunt P. lum Íequelam de conando.. Et fi tu illis totum liberum arbitrium abftuleris, is a auterent & ipfi tibiparticulam ejus reliquam , ut particula: non poflis Ii(um | afferere , quod toti denegaris. Quicquid igitur contra Pelagianos di- xeris totum libero arbitrio tribuentibus ex hoc loco , hoc nos multo Quire. 1773 fortius contra modiculum illud ftudium tui liberi arbitrii dicemus. Et !llkm t tam,fä Ds Srznvo ÁnziTARIO, 79 lit & Et Pelagiani eatenus nobis confentient, & fi ipforum opinio ex hoc lo- lt co non poteft probari, multo minus ullaalia poterit inde probari, cum, ) fs fifequelis agenda fit caufa , forriffime omnium pro Pelagianis faciat Ec- 1 Ca$e clefiafticus, ut qui claris verbis de toto fervando dicat; $1 volueris man- rium fimul data fetrvare. . Imó & de fide dicit; Si vis fidem placitam fervare , ut eadem fequela & fidem fervare in noftra poteftate effe oporteat , qu inem tamen donum Dei eft fingulare ac rarum, ut Paulus dicit. Summa, cum Ama tot recenfeantur opiniones pro libero arbitrio & nulla fit, que non 2'[ Ya* hunc locum Ecclefiaftici pro fe rapiat, illeque fint diverfz & conttra- £ 1tl$, riz , fieri non poteft , quin Ecclefiafticum habeant contradi&orimm ac TA divezfum fibi ipfis in unis eisdemque verbis , ideo nihil ex ipfo pro- que bare poffunt, quamvis, fi fequela illa admittitur , pro Pelagianis folis 1 1d* faciat contra omnesalios. Ideo & contra Diatriben facit, qu fuo ipfius qud gladio hoc loco jugulatur. jo de« Nos autem , ut cepimus, dicimuä, quod hic locus Ecclefiaftici ]s C* nullis prorfus patrocinetur, qui liberum arbitrium afferunt, fed contra ugm- omnes pugnet. Non enim admittenda eft illa fequela: Si volueris, 23 Ecde« ergo poteris, fed fic intelligetur, eo verbo & fimilibus moneri ho- 3» ]i non minem fuz impotentiz , quàm ignarus & fuperbus fine iftis moni- 23? etvate 53 tionibus divinis non agno(ceret , nec fentiret, Loquimur autem fe YO* hic non de homine primo folum, fed de quoliber, quamvis parum jcnot referat, de primo vel aliis quibuslibet intelligas. ( bb) Nam etfi primus musin homo non erat impotens affiftente gratia, tamen in hoc przcepto fa» | málte tis oftendit ei Deus , quàm effet impotens abíente gratia, niferie Vec lo " anotatio, jdartt (bb) Nam etfi primus homo non eratimpotens &c.] in ]i- ANon tribuit boc loco B. F, primo bomini imperfettionem aliquam cum vi- x Joco tio : fed boc potius docet , quod perfettio aliqua im fuo genere ,tamen non 2 Plü' excludat Spiritus fantli affiflentem gratiam ,per quam magis magisque ECCXIC' agatur atque augeatur : "Ut mox addit; Oftenfum eft ergo in ifto ho- ial mine , terribili exemplo, pro noftra fuperbia conterenda, quid poffit gabunt liberum arbitrium noftrum fibi relictum , ac non continuó magis ac ma- gis atum & auctum Spiritu Dei: ille non potuit in au&iorem Spi- Wel'ify 1 POHIS ritum , cujus primitias habebat, fed cecidit à primitiis Spiritus &c. o5 d unare nibil mali erat in primo bomine $. augeri autem magis ac magis milto debuit bonum ; quod frne Spiritus affiflentas gratia facere non potuit, Hinc jj g etiam efl ,quod tribuit bomini nvvam voluntatem', b. e. mon imvetera- [ tam ,j corruptam, 4Nec offendere debet , quod. dicit INova voluntate non " D. Maü&r.Luram. $o Ti non potuit vellebonum de novo propo(itum, id eft , obedientiam, quia iini Spi:itus illam- non addebat, — INam fr actionibus non [piritualibus mibi- [ L0N lominus non faffcit conce[fro €8 confervatio virtutis agendi,ut ad quam- tült, libet allionem aliquo-alio smodo immediate concurrere debeat Deus ut freot commwuniter etiam Pontificit docent: quanto magtzs dicendum eff etiam bdd in primo bomine in fpritnalibus non. [uffecilfe veceutes vires concreatas [en bonas €8 con[ervatas , [ed Spiritum [ancium auxilio alio aliquo affiflere nesD debuilfe , imprimis , ut porró bomo ad. incremeuta contenderet..— Spiritus [ite 1 autem primo bomini non addebatobedientiam,quam B. Vir appellat ,uon ex Áic tt abfoluto-aliquo decretos fed quia bomo affiffentiam Spivitus negligebat, ficut €$ ad. diabolum. fedutlorem [e comvertebat, ] tüi, ( tün | Quod fi ishomo, cum adeffet Spiritus, nova voluntate non potuit exen) velle bonum de novo propofitum, id eft, obedientiam , quia Spiritus illam non addebat, quid nos fine fpiritu poffemus in bono amiffo? o- ts: I ftenfum eft ergo in ifto homine terribili exemplo pro noftra fuperbia conterenda, quid poffit liberum arbitrium noftrum fibi reli&um,ac non Eligcz hiccs continuo magis ac magis actum & auctum Spiritu Dei, Ille non po- Eligeg tuit in auctiorem Spiritum , cujus primitias habebat , fed cecidit à pri- Ti0n € mitiis Spiritus, quomodo nos lapfi poffemus in primitias fpiritus abla- dm, tas? prafertim jam regnante in nobis plena poteftate Satana, qui illum adeü,« fola tentatione nondum regnans in eo proftravit../ Nihil fortius differi hw poffet contra liberum arbitrium, quàm fi locus hic Ecclefiaftici cum la- tüdia píu Adz tra&aretur. Sed nunc non eft locus, ac alibi forte fefe res am, u dabit. Interim fatis eft, monítratum effe, Ecclefiafticum prorfus ni- » hil pro liberoarbitrio dicere hoc loco, quem tamen pro principe loco quod ht » habent;atque eum locum& fimiles, fi volueris , fi audieris , fi feceris, , non oftendere quid poffint, fed quid debeant homines. citari, Alius locus à Diatribe noftra adducitur ex Genef. 4. ubi ad Cain alteri dicit Dominus: Sub te erit appetitus peccati , & tu dominaberis illius, i l Oftenditur hic (ait diatribe) animi motus ad turpia vinci poffe , nec tus afferre neceffitatem peccandi. Illud (animi motus ad turpia vinci pof- Ritr fe) quamvis ambigue dium fit, ramen vi fententiz, coníequentiz & rerum huc cogitur , quod liberi arbitrii fit vincere fuos motus ad tur- pia, nec motus illi neceffitatem afferant peccandi. Quid iterum hic omit- titur, quod libero arbitrio non tribuitur? Quid opus Spiritu? Quid Chrifto? Quid Deo? fi liberum arbitrium vincere poteft animi motus T ad turpia? Übi iterum opinio probabilis, quz dicit liberum arbitrium "t nec velle quidem poffe bonum ? hic vero vi&oria mali tribuitar ei, quod Walp. nec vult nec optat bonum, Nimis nimia eft incogirantia diatribes no- 60)]0. , E* firz, Dz Srznvo AnnsirAIO. 8r ftrz. Rem Brev;ter accipe, ficut dixi, talibus di&is oftenditut ho- qua li« mini quid debeat , non quid poffit. Cain igitur dicitur , ut debeat pec- Wattt. cato dominari, & ejus appetitum füb fe tenere, verum hoc neque po- s u cuit,ut jam alieno imperio Satane preffas, Notum eft enim , Hebrzos enam frequenter indicativo futuro uti ro imperativo, ut in Exod. 20. Non (11 habebis Deos alienos, Non occi *l es , Non fornicaberis , & talia infini« ijv ta. Alioqui fi indicative (ut fonant) acci perentur , effent promiffio- fril nes Dei , qui cum mentiri nequeat, ret ut nullus homo peccaret, tum u ex fine necefïïrate præciperenmr. Ita d terpres nofler hoc loco re&ius fic cranftuliffet; Sed fub te fit appetitus ejus, & tu dominare illius, ,, jthit ficut & de muliere dici debuit; Sub viro tuo fis , & ipfe dominetur. , tüi,, Quod enim non indicative fit ad Cain di&tum, probat id , quia ,, rum fuiffet divina promiffio. — At promiffio non fuit , quia contrarium - pomit evenit & fa&um eft per Cain, Jtitus - Tertius eft ex Mofe: Pofui ante faciem tuam viam vitz & mot- 9? 0* tis: Elige quod bonum eft &c. — Quid, inquit , apertius dici poterat? .perbia acnon Eligendi libertatem relinquit homini.Refpondeo.Quid apertius,quàm te hic cecutire ? ubi,quzfo, relinquit libertatem eligendi ? In eo quod dicit, onpo- Elige? Ergo ftatim ut Mofes dicit, elige, fit , ut eligant ? Igitur iterum t ptie non eft neceffarius S s abla* piritus, Et cum tu toties repetas,& inculces ea- dem , mihi quoque licebit eadem fzpius iterare. — Si libertas elivendi- iillum df adeft, cur opinio probabilis dixit, liberum arbitrium non poffe velle bo- num? an eligere poteft non volens aut nolens? Sed audiamus fimili- uml tudinem. — Ridicule diceretur in bivio confitenti , vides duplicem vi- e[e tes (us al am, utrafn voles, ingreditor, quum altera tantum pateret. Hoc eft, quod fupra dixi , de argumentis rationis carnalis, quod rideri homi- pcloo &em putet pracepto impoffibili, quo nos ipfum dicimus moneri & ex- cclió, citari,ut videat impotentiam fuam. (cc) Vere igitur in bivio fumus, altera vero via tantum patet , imó nulla patet , oftenditur vero d Cun per legem , quàm altera , fcilicet ad bonum , (it impoflibilis , nifi Deus Spiritum donet , altera N vero quam fit lata & facilis , fi Deus per- », C mittat, p L n '*Anna*tatio. ad r jc omite (ce) Veré igitur in bivio fumus ; altera veró via tan- H Quiä tüm patet;imó nulla patet. ] JNon fic accipienda funt poffrema ver- j ts - &a , quaft amba via [ic fibt invicem €xaquentur , ut æq.liä nibil poffimus in ícriom malo,ac 1m bonó: AF quafi non minus faceret. Deus i2 malo , quam in 3'15 qllo ï beno, A bfit per omnem wiodum, Maneat verópria , quod ttna via pateat, j 00* "i f $2 D. Manr. Lurm. pl nim. d spalut : ut malum ex nobis faciamus ,cium bonum non poffomus. üivà Poffer£ns , qwd nulla ia , ne mala quidem , patear, dicitur refpecin pro- difta videntia €8 gubernationis divina impedientis ; quà impediente ,ne malum io fz« quidem facere po[Junmus.. Subinde enim recordandum eft , quod B. Fir li berum - arbitrium etiam confideret refbetin [upertorazs, b. e. Dei gubernan- dia diexi ts , vefpetin cujus liberum arbitrium neget bomini , nec legibus 9 impe- vio atque impedimentis eum exolutum velit,..De impul[n , feu inflinttu ztagque ,aut fomili nece[ftatione adymalum bic cogitandum non eff, nec B. ferui omnia Firo impingenda eff fentent. TAUR iA Z'v"*u?nglz'i ,'Calvim' €$ aliorum Calviniano- bongi colli Vantlll Non igitur ridiculé , fed' neceffaria graäitate diceretur in bivio fiatn confiftenti , utrarn viam voles , ingreditor , (i ipfe vel infirmus fibi for- tis videri vellet, aut viam neutram effe claufam contenderet. ere tt, | vetba legis verba dicuptur , non ut. vim voluntatis affirment, fed ut cecam duia rationem illuminent, quo videat, quam nulla fit fua lux , & nulla vo- luntatis virtus. — Cognitio peccati, ait Paulus, per legem: non ait , ab- enim olitio aut vitatio peccati. Tota ratio & virtus legis eft in fola cogni- LT tione, eaque non nifi peccati przftanda, non autem in virture aliqua Sue oftendenda aut. conferenda. Cognitio enim non eft vis, neque con- talia, fert vim , fed erudit & otteridit , quod nullà (it ibi vis, & quanta fit ibi tibe i infirmitas. i Ve Nam cognitio peccati quid aliud effe poteft, quàm noti- tia infirmitatis & mali noftri? non enim dicit, per legem venit cognie t?.erw tio virtutisaur boni, At totum , quod facit lex (tefte Paulo) eft, ut pec- impot catum cognofci faciat.. Íimili Atque is eft locus, unde mihi fümpta eft refponfio iffa; Verbis omin legis moneri ac erudiri hominem , quid debeat, non quid poffit, id eft, dictre ut cognofcat peccatum , non, ut credat fibi effe aliquam vim. Proin- xicum de quoties , mi Eraíme , mihi verba legis opponis , opponam tibi illud las [ Pauli; Per legem cognitio peccati, non virtus voluntatis. Congere quod Í igitur vel ex concordantiis majoribus omnia verba imperativa in unum fütgo: chaos , modo non fuerint promiffionis , fed exa&ionis & legis verba, Bo mox dicam , femper illis fignificari quid.debeant, non quid poffint aut Btiy. faciant homines. Atque id etianv grammatici & pueri in triviis fciunt, Vrci verbis imperativi modi nihil amplius fignificari, qudm id , quod debeat D. fieri.. Quid autem fiat vel poffit fieri , verbis indicativis oportet differi. Vépr; Qui fit igitur, ut vos Theologi fic irieptiatis velut bis pueri, ut mox ap- tam. prehenfo uno verbo. imperativo , inferatis indicativum, quafi ftatim, ut gnificä; imperatum fit ; etiam neceffario fa&um autfa&u poffibile fit... Quan- Yal af adeo ta enim iüter os& offam accidunt, ut id, quod jufferis , atque pof- M V.DE S:zRYO-ÁAnBITARIO. 8 ibl poflibile fatis fuit ,non tamen fiat? tanto diftant imperativa & indica- ! Pï o tiva verba in rebus communibus & facilli alitt mis, Et vos in rebus iftis plus diftantibus , quàm ccelum & terra; atque adco impoffibilibus, tam f'üb- ^t li- ito facitis nobis indicativa ex impe rativis , ut: mox fervata ,facta , ele- Wil« &a ac impleta velitis , v el talia fote noftris viribus, quàm primum au- inpte dieritis vocem imperantis, fac, ferva, elige, ht Quarto ex Deurt, 5, & 30, affers multa fimilia eligendi, avertendi, tt ], fervandi verba, ut, f fervaris, fi averíus fueris »fielegeris &c.. Hac, àls; T omnia intempeftive dicerentur ; f non effet voluntas hominis libera ad bonum. Refpondeo, & tu mea diatribe fatis intempeftive ex iítis verbis colligis libertatem arbitrii, Conatum enim & ftudium liberi arbitr ii bino tantum eras probatura , null um autem locum adducis , qui talem co- r natum probet, — Adducis vero- eos locos. 3 qui, fitua fequela vale- ret , torum libero arbitrio tribuant, Quare Diftinguamus igitur iterum hic XECAm vetba Scripture addu&a, & additam diatribes fequelam. . Verba ad- ]f YO« du&a (unt imperativa , nihil dicunt hifi quid. fieri-debear, Neque d- enim Mofe dicit: Eli gendi habes:vim vel virtutem , fed elige , fervay i« C, pr&cepta faciendi tradit » hon autem defcribit hominis facultatem. i^ iiqua Sequelavero per fciolam illam diatriben addita infert, er go poteft homo : Cofte talia, alioqui fruftra pracipere Uf, Cui refpondetur : Domina dia- hirihi ttibe , vos male infertis , nec pro db atis fe quelam , fed cacitati. & ofcitan- inote tiz veftrz videtur id fequi & probari, Pracipiuntur autem non in- ,, tempeftive nec fruftra, (ed ut homo fu (ogtie perbus & cacus per hav füz ,, ) pe impotentig morbum difícat , fi tent et facere, quod precipitur, Sic& fimilitudo tua nihil yalet , ubi dici s; Alioqui perinde fuerit, ac iquis Verbis homini fic alligato diceret ; Ecce habe , ut non poflit brachium nifi in lezvam porrigere, idell S ad dextram vinum optimum , habes ad levam to- Jl xicum , utro velis, porrige manum. - Credo tibi- fuaviffime blandiri j illi iftas tuas fimilirudin es Sed. fimul.non vides , fi. flent. fimilitudines, ongffe quod multo plura probent , quam probare ftatui fli, imó probent qua tu negas,& improbara velis, nen * unum. e liberum atbitrium omnia poffe. Per- veïbä, petuo enim tractatu oblitus,quo 1 dixifti liberum arbitriá nihil poffe (ine [o4 ( Ut gratia, probas quod liberum arbitrium or nnia poffit fine o ratia..Nam hoc efficiunt fequelz & fimilitudines tuz; ut aut liberam arbitrium fe folo ea [ciunt, debeat poffiz, que dicuntur & precipiüntur 5 ve precipiantur..Hs& antem funt. vete aut fruftra , ridicule ; intempelti- differ res cantilenz Pelagianorum Jquas etiam Sophiftz e - Sed interim fi- o ap- xploferunt , atque tu ipfe damnafti, gnificas hacobliy icentia-& mala mémoria tia tim, Ut vel afficiaris cauíz., ,quam nihil vel intelligas Quid.enim turpius R1 aérori, quàm -perpetuo. , Qqau- g ao L-z » alie- - p N —D.J Manr,LuTH. 84 feipfum Ka », aliena à ftatu caufz cractare & probare, imó contra caufam & » femper declamare? p dicai Dico igitur denuo; Verba Scripture adduda per te funt impe- rativa , & nihil probant; nihil ftatuunt de viribus humanis, fed prafcri- Sati bunt facienda & omittenda,/ Sequele vero vel additiones & fimilitu- pá tis 0 dines tuz, i quid probant, probant hoc, liberum arbitrium omnia poffe fine gratia. At hoc probandum non eft à te fufceptum , imó negatum. Ciat, fet;( Ideo p robationes ejusmodi aliud nihil funt, quàm improbationes for- tiffimz. Si enim arguam (fi forte veternum Diatribes excitare queain ) ytla homo pof- 4 dum Moyfss dicit. Elige vitam & ferva mandatum , Nifi ferie fit eligere vitam & fervare mandatum,ridicule Moytes illud homini pra- ciperet: Nunqui difto argumento probavi, liberum arbitriurn nihil poí- tátiVa p fe boni, aut habere conatum fine fuis viribus? imó probavi, conten- tione faris forti , aut hominem poffe eligere vitam & fervare mandatum, Tobu) ficut przcipitur , aut Moyfen effe ridiculum preceptorem. Sed Moy- Contt te. U fen ridiculum praceptorem effe , quis audeat dicere? Sequitur ergo, hominem poffe , quz pracipiuntur.. Hoc modo perpetuo difputat Dia-. tüt or tribe , contra füum ipfius inftitutum , quo fe non fic difputaturam pro gma t COI mifit, (ed quendam conatum liberi arbitrii oftenfuram , cujus tamen rOo- non meminit multum tota ferie argumentorum , tantum abeft, ut t0, f j e& bet: quin contrarium porius probat, ut ipía potius omnia ridicu paet dicat & difputet. il jam ut ridicu lum fit , juxta fimilitudinem inductam , ut alligatus €htig dextro brachio , jubeatur in dexteram porrigere manum, cum non poc fe, q ficnifi in lzvam. Nunquid etiam ridiculum eft, fi ligatus vel utroque Si qu Ut eo brachio, fuperbe contendat , vel ignarus prefumat, fefe in utranque partem omnia poffe , ac tum jubeatur in utram partem porrigere ma- Cat Qu num , non üt rideatur ejus captivitas , fed ut prefumptio falíz liberta- Citite. tis & potentiz füx coarguatur , velignorantia captivitatis & míferia pravat fuz fibi innotefcat ? Diatribe nobis perpetuo fingit hominem talem, Tiatus qui vel offit, quod przcipitur , vel faltem cognofcat fefe non poffe. icere At talis j omo nusquam eft. Atque fi quis talis effet, tum vere , aut ri- mey dicule przciperentur impoffibilia , aut fruftra effet Spiritus Chrifti, (0 ye- t hominem , qui non modo fit ligatus, mi- Scriptura vero talem proponi Mf fer , captus, eger, mortuus : Sed qui addit, operante Satana principe Veto) fetiis fuis,ut fe liberum, beatum, fo- tm, fuo, hanc miferiam cacitatis , mi lutum , potentem ,fanum, vivum. effe;credat, 5 cit enim Satan , qued, Coter fi homo fuam miferiam noffet , nullum retinere in fuo regno poffet, I eri * quod agnite miferiz & clamantis:Dcus non poffit non ftatim mifer À — & B& d Anoe li Dz Srznvo Axniräïö. ) um & auxiliari , t qui prope effe contritis corde ;tanta laude predicetur per omnein Scripturam , ut etiam Efaie 61. Evangelion pauperibus pre- pee dicare, & contritis mederi, Chriftus fefe miffum teftetur, | Proinde d- Satanz opus eft , ut homines teneat, ne füam miferiam agnofcant , fed ilitü- przfumant,fefe poffe omnia, quz dicuntur. . Moyfi vero & legislato- PO(TC ris opus eft contrarium , ut per legem homini miíeriam fuam patefa- tUmmi, ciat , ut fic contritum & confufum in fui cegnitione ad gratiam przpa- sfor- zet, & ad Chriftum mittat, & fic falvus fiat.. Non igitur ridicula, fed [2 vehementer feria & neceffaria funt , que per legem geruntur, po/- Qui nunc ifta intelligunt, facile fimul iatelligunt , Diatriben tota t?W' ferie argumentorum prorfus nihil efficere , dum nihil nifi verba impe- ]pol- rátiva colligit é Scripturis , qua nec intelligit, quid velint & quare di- GU cantur, Deinde adjedtis fuis fequelis & fimilitudinibus carnalibus, tam jtum, robuftam offam miícet , ut plus afferat & probet, quàm inftituerat, ac Moy- contra feipfam difputet , ut non fuerit opus ulterius fingula percurre- ag re. Una enim folutione íolvuntur omnia, dum uno argumento nitun- tDie- tur omnia. Tamen , ut obruatur copia , qua me voluit obruere , per- 1 pro* gam aliquot recenfere. Efaiz r, Si volueritis & audieritis me, bona ter- amen tz comedetis , ubi magis congruebat dicere, judice Diatribe; Si volue- u tQ» ro, fi noluero , fi nulla eft libertas voluntatis. Satis ex fupra di&is uled ï patet. refponfio. Deinde quid effet tibi congruitatis , fi diceretur, fi voluero, bona terrz comedetis? An Diatribe fentit prz nimia fapi- entia, bona terrz comedi poffe , nolente Deo, aut rarum & novum ef- Fig:ms n PO[' fe , quod non, nifi volente Deo, bona fufcipimus? Sic illud Efaiz zr, Quorfum attinet hor- Togtt Si quzritis, quarite, convertimini & venite. " tari eos , qui nulla parte fu poteftatis funt? acfi vinculis aftri&to di- A 't Ina- cat quis , move te iftic, ait Diatribe:. Imó quorfum attinet (inquam ) citare locos , qui fe folis nihil probant , & adje&ta fequela, hoc eft, de- peitte jerit pravato eorum feníu , omnia tribuunt libero atbitrio , cum folum co- lt natus quidam nec libero arbitrio affcribendus , probari debuit? Idem diceretur ad illud Efaie 4$. Congregamini & venite, convertimini ad PO $ v D me & falvi eritis, — Et 52. Confurge, confurge, excutere de pulvere, folve vincula colli tui. hr Item.Hier, 1. Si converteris, convertam te. Et 6 feparaveris pretiofum à vili, tanquam os meum eris. Evidentius us,nïi' jncipe vere Zacharias liberi arbitrii conatum indicat & gratiam conanti para- m lo tam, Convertimini, (inquit) ad me, dicit Dominus exercituum, & convertar ad vos , dicit Dominus. qui - In his locis Diatribe noftra prorfus nihil difcernit inter voces le- Polïff; yret gis & Evangelii ,tam fcilicet ceca & ignara eft, ut quid Lex , quid Ev- Ex Eíaia enim toto, preter illum anum lo- angelion fit ; non videat, L 3 cum, 86 ^AD, M. AAMT L,Au"rn.l/ ;li cum , $i volueriis , nullum. legis verbum affert , reliqui omnes Íunt Evangeliii , quibus contriti & afflidi , verbo gra- »g tie oblate , vocantur ad. coníolationem, | Sed. Diatribe verba le- » W [03 Gior gis ex ipfis facit, Obfecro autem re , quid ille in re Theolo o ica. vel facris litetis efficiat , qui nondum eo pervenit, ut quid lex, quid Evan- & gelion fit , norit, aut f norit, contemnat tamen obfervare? Is omnia 1 D mifceat oportet , ceelum , infernum, vitam, mortem : ac prorfus nihil de v Tibur Chrifto fcire laborabit, De qua re meam Diatriben infra pluribus monebo. Illud Hieremiz & Zacharie vide; Si converteris, convertam Ilcndg te, Et, convertimini ad me, & convertar ad vos. Nunquid fequítur, Convertimini , etgo poteflis converti? Nunquid fequitur ; Dilige Do- Con minum Deum tuum ex toto corde tuo,ergo poteris diligere ex toto Conat eorde? Quid igitur concludunt argumenta ejusmodi , nifi liberum ar- di p bitrium gratia Dei non eget jfua vero virtute omnia poffe? Quanto vgr "d rectius igitur verba , ut pofit4 fupt , accipiuntur? $i converfus fueris , fenli convertam & ego te , hoc eft, (i defieris peccare, definam & ego pu- 4d vo nire , atque fi converíus bene vixeris , benefaciam & ego, vertens ca- Tlatütm priyitatem & mala tua, — Sed ex iis non fequitur , quod fua vi homo vetti convertatur , nec hocipfa verba dicunt, fed dicünt fimpliciter , fi con- Hier vertaris, quo monetur homo , quid debeat. — Cognito autem eo, ac folum vifo, quod non poffit , quzrat , unde poffit, nifi Leviathan Diarribes 477 (id eft additamentum & fequela ejus ) interveniat, quz dicat, alioqui p vere [ frultra. diceretur D Convertimini , nifi fuà vi poffit. con —vertix homo. jusd: Quod quale fit, & quid efficiat, (atis di&um eft.. - Ate C Stupor quidam vel A/jaeyG- quidam ett, quod illis verbis, Con- Vertér vertimini , fi converteris, & fimilibus, putatur vis liberi arbitrii confir- gelico mari, nec obíervatur, quod eadem ratione & ifto verbo corifirmare- fed to tut , diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo , cum utrobique Ceni: fit par fignificatio imperantis & exigentis. Non minus veró requiritur Thinin dile&io Dei , quam conyerfio no(tri & omnium Preceprorum , cum di- Datet, le&io Dei fit vera converfio noftri, Et tamen ex illo dile&ionis prz- Qu nj cepto , nemo arguit liberum arbitrium, . Ex illis vezo yerbis; $i vo- ldl u lueris , f audieris , convertere, & fimilibus, omnes arguunt. — Si ergo COnVe ex illo verbo (.Dilige Dominum Deum tuum ex toto corde) non íe- Qie quitur , liberum arbitrium aliquid effe aut poffe , certum eít, quod nec Vit, . ex illis fequitur; Si volueris, (i audieris, convertimini, & fimilibus, tia el quz vel minus exigunt, vel minus vehementer exigunt, quam illud, At Dilige Deum ; ama Dominum. Quicquid. igitur refpondetur ad ver- tpls v bum illud ,. Dilige Deum, ne concludat pro libero arbitrio, idem dice- äunim" PI'O eur ad omnia alia verba imperandi vel exigenä.i , ne.cencludant libe- Dz. Sf:wb Á'RBITAIO. 8 lgl ; libero arbitrio, Scilicet quod diligendi verbo oftenditur forma le- g. » gis, quid debeamus, non autem vis voluntatis, áut' quid poffimus, i le- , imó quid non poffimus, idem oftenditur aliis omnibus verbis exa- ixd at« &ionis. Conftat enim, Scholafticos etiam afferere , exceptis Scotiftis & Modernis, Hominem non poffe diligere Deum toto corde. Ita nec m ullum aliorum preceptorum przítare poteft, cum in.hoc uno omnia yl de » pendeant, tefte Chrifto. Sic relinquitur, etiam Scholafticis Do&to- fibus ribus teftibus, Verba legis non arguere virtutem liberi arbitrii, fed oz [amn ftendere , quid debeamus, & quid non poflimus, QUf Verut Duatrbe noftra magis ineptiens , ex illo Zacharie E : Do« Convertmini ad me, non íolum indicativum infert , fed. etiam toto conatum liberi arbitrii , & gratiam conanti paratam conten- as dit probare. Et hic aliquando tandem fui conatus meminit, Etno- panto va grammatica, converti apud illam fignificat id, quod conari , ut fit jtiis , fenfus; Convertimini ad me, id eft, conamini converti, & convértar 0 p ad vos, id eft, conabor converti ad vos, ut etiam Deo aliquando co- s CQ natum tribuát, forte & ipfi gratiam paratura conanti, Si enim con- homo verti uno aliquo loco fignificat conari, cur non ubique ? rurfus illo i COf« Hierem. 15. Sí feparaveris preciofum à vili, libertatem eligendi , non 9, C folum conatum , probari dicit , quam fuperius docuerat effe amiffam, tribes & verfam in neceflitatem ferviendi peceato. ^ Vides ergo , Diatriben mpi veté liberum arbitrium habere in Scripturis tra&andis, ut apud illam ' h0mo, ejusdem formz verba , in uno loco conatum , in alio libertatem pro- bare cogantur, prout vifum fuerit. Sed eant vanitates. Verbum con- o vertéridi duplici ufu in Scripturis tra&tatur : Ufu legali ,& ufü Evane tite gelico, Ufu legali , eft vox exa&toris & imperantis, qux norm conatum, ]áre« fed totius vitz requirit mutationem , ut Hieremias erebro ucitur di- biqit cens: Convertimini unusquisque à via fua malag Convertéread Do- gt minum: ibi enim involvir exactionem omnium preceptorum, ut fatis atet. — Ufu Evangelico, eft vox confolationis & promiffionis divinz, in d jsprae qua nihilà nobis exigitur , fed nobis offertur gratia Dei , ut eft illud S) yo» Pfal. 126. Cum converterit Dominus captivitatem Sion, & illad u6, Convertere anima mea in requienrtuam. Zacharias igitur breviffimo iap yott fC' compendio utramque pradicationemr, tam legis quam gratiz , abfol- À 9G ne vit. Lex tota eft & fumma legis, ubi dicit, Convertimini ad me: gra- tia eft, ubi dicit, convertar ad vos, ..Jam quantum probatur liberum yilibus; j xull , atbitrium ex ifto verbo , ama Dotfinum , aut alió quovis particulatis 1(]' [j2 legis verbo, tantum probatur ex hoc fummario vetbo legis: Conver- ['aa- n d- xmini Prudents igitur le&oris e&», in Scripturis obíervare ; quz ver j pro a. Vbe 88 , D MaAnr. LuTx. s ba legis, qua gratiz fint, ut non omnia confufa habeat , more immun- á dorum Sophiftarum , & hujus ofcitantis Diatribes, ii,4 Nam vide , quomodo tra&et infignem illum locum Ezechielis fàs 18. Vivo ego, dicit Dominus: Nolo mortem peccatoris , (ed magis ut exal convertatur & vivat. Primum , toties (inquit) repetitur in hoc capi- n Et te , averterit fe , fecit, operatus eft, in bonam & malam partem. ubi funt, qui negent hominem quicquam agere? vide, quaío, egre- df Nolo giam confequentiam, Conatum ac ftudium probatura erat liberi arbitrii, & probat totum fa&um, impleta omnia per liberum arbitrium. — Ubi PECCPU nunc fant, queío, qui gratiam & Spiritum San&um requirant ? fic cerity enim argutatur dicens: Ezechiel dicit; Si averterit fe ipius , & fece- loce rit juftitiam & judicium , vivet. Ereó impius mox ita facit & poteíz Trortc facere. Ezechiel fignificat, quid fieri debear , Diatribe intelligit , id fie- Tite, ri & fa&tum effe, iterum nova grammatica nos do&ura , quod idem fit, ??.CCJ debere & habere, idem exigi & pratari, idem poftulare & reddere, dep Deinde illam vocem dulciffimi Evangelii; Nolo mortem peccatoris &c. licet 'fic verfat, Deplorat ne pius Dominus mortem populi fui , quam ipfe depe operatur in illis? fi ille non vult mortem , utique noftr voluntau im- lumu putandum eft, (i perimus. — Quid veró imputes illi, qui nihil poteft €ony, "agere neque boni neque mali? idem & Pelagius cantillavit, cum non €&,.( ftudium neque conatum ,. fed toram vim implendi ac faciendi omnia dum tribueret libero arbitrio, Nam eam vim probant iftz fequelz (ut di- Catutt ximus ) fi quid probant , ut zque fortiter atque adeó fortius pugnent lgen contra ipfam Diatribén, qua negat illam vim liberi arbitrii & folum feca conatum ftruit, atque contra nos pugnant , qui totum liberum arbi- mj trium negamus. Sed omiffaignorantia ejus, rem ipfam dicemus. debes Vox Evangelica & dulciffimum (olatium eft miferis peccatoribus, Áirit ubi Ezechiel dicit: Nolo mortem peccatoris,, fed- magis ut converta- Nolo tur & vivat , omnibus modis, ficut & illa Pfalmi 0. Quoniam momen- ip(um tum eft iza ejusy & vita potius voluntas ejus. . Et Pfalm. 36.. Quàm fuavis eft mifericordia tua Domine, Item H » Dili Quia mifericors fum. Et illud Chritti Matthei z.. Venitead me omnes qui laboratis , & ego (entia ! - reficiam vos, " Item illud Exod. 20. Ego facio mifericordiam in multa locas 5? ,millia, iis qui diligunt me, /. Et quid elt fermé plus quàm dimidium g&&c; 52 facre Scripture , quàm merz promiffiones gratiz , quibus offertur à 55 Deo mifericordia, vita, pax, falus hominibus? Quid autem aliud lt in peu Íonant promiflionis verba, quàm illud : Nolo mortem peccatoris ? An Qu D) non idem eft dicere: Ego fum mifericors, acfl diceret: Non iraícor, Tet, nolo punire , nolo vos mori, volo ignofcere, vpld parcere? Et nifi fta- fent fliger Tum a 3 Ds Srznvo ÁRBITAIO. $9 Iuf« a- rent'iïlækpromimorres divinz, quibus afflid confcientiz fenfa pecc .hidlis ti,ac metu mortis ac judicii tertitz, erigerentur: quis locus veniz aut Ípei foret? Quis peccator non defperaret? Sed ficut liberum arbitrium ls ut ex aliis verbis mifericordie aut promitfionis aut folatii non probatur, Qpl* E ita nec ex ifto, Nolo mortem peccatoris &c, Sed Diatribe noftra iterum nihil inter legis & prbmimonis verba g diftinguens , facit hunc locum Ezechielis , vocem legis,ac fic exponit: bitij, Nolo mortem peccatoris, id e(t , nolo quod mortaliter peccet , aut fiat Ubi ? hi peccator mortis reus , fed magis ut convertatur à peccato , fi quod fe- cerit, & fic vivat, Nam nifi fic exponeret , nihil faceret ad rem.. Sed fecte hoc eft prorfus evettere & tollere fuaviffimum illud Ezechielis, Nolo poxtk mortem. idfie- Si fic Scripturas legere & intelligere volumus noítra czci- tate , quid mirum, fi obícurz & ambigux finc? INon enim dicit, nolo em(tt, peccatum. hominis, fed nolo mortem peccatoris , manifeíte fi enificans o ddett de peena .þeccati lefe loqui, quam peccator pro fuo peccato fenrit, fci- tis G ^ licet de tiniore mortis. Et in hac pofitum . peccatorem afllidtione & miple defperatione, erigit & confolatur , ne linum fumigans extinguat, & ca- at ime lamum quaffatum conterat , fed fpem venie & falutis faciat, ut magis porcl': convertatur , fcilicet converfione falutis à peena mortis , & vivat , hoc 1 Don eít, bene habeat, & fecura confcientia lxtetur. Hoc enim obfervan- omniá dum quoque eft, (icut vox legis non fertur, nifi fuper eos, qui pec- , t d catum non fentiunt nec agnofcunt, ficut Paulus dicit Rom, 3. Per , ngnent legem cognitio peccati ,ita verbum gratiz non venic nifi ad eos, qui , folum peccatum fentientes affliguntur, & tentantur defperatione. Ideoin ,, omnibus verbis legis vides indicati peccatum , dum oftenditur, quid D) P atbie debeamus. Sicut contra in omnibus verbis promiffionis vides malum jrisy fignificari , quo laborant peccatores, vel ii qui erigendi funt, ut hic, wete Nolo mortem peccatoris, clare mortem & peccatorem nominat , tam omen ipfum malum quod fentitur , quàm ipfum hominem qui fentir.. At hic, Quim " Dilige Deum toto corde, indicatur, quid debeamus boni , non quid ! ; [uim, Íentiamus ma s i,ut agnoícamus, quàm non poffimus id boni. & Nihil itaque potuit ineptius pro libero arbitrio adduci , quàm hic 1 muka locus Ezechielis , imà fortiffime contra liberum arbitrium pugnar. Si- xidiom. gnificatur enim hic liberum arbitrium, qualiter fe habeat, & quid pot- feturà fit in peccato agnito , aut in fefe convertendo;, fcilicet quod non nifiin ) aliü pejus laberetur , & de(perationem & impeanitentiam adderet peccatis, EU nifi Deus fuccurreret.mox , & promiffionis verbo revocaret & ei ige- jtaony riet. Solicitudo enim Dei promitrentis gratiam ad revocandum & ,, nf la* erigendum peccatorem, fatis magnum & fidele argumentum ett, libe- *5 g rum arbirrium Ie (olo-non poffe nifi ad pejus , & (ut Scriptuta dicir) 35 ad 26 D. MaRT. Lurm, ad inferos labi , nifi Deum ejus levitatis effe credas , quod nulla necef- aijin fitate falutis noftrz ,fed mera voluptate loquacitatis verba promiffio- qM?ïf hx nis effundat tam copiofe,. Ut fic videas, non folum omnia verba le- gis contra liberum arbitrium ftare, fed etiam omnia verba promilfio- £ f luni nis ipfum penitus confutare, hóc eft , uniyeríam Scripturam contra - It lud pugnarc. Quare illo verbo, Nolo miortem peccatoris, nihil aliud agi vides , quam przdicari & offerri divinam mifericordiam in mun- fá, Q do, quam folum afHli&i & morte vexati cum gaudio & gratitudine fut- [ cipiunt, ut in-quibus jam lex fuum officium, id eít, cognitionem pec- ./1'?21 cati complevit. Illi vero,qui legis officium nondá funt experti, nec agno- fatetn Ícunt peccatü, nec mortem fentiunt, conremnunt mifericordiam promif- Wr, l fam eo verbo, (dd) Ceterum curalii lege canguntur, alii non ranguntur , fibu ut illi fufcipiant & hi contemnant gratiam oblatam , alia quzftio eft, lustai nec hoc loco tractatur ab Ezechiele, qui de przdicata & oblata mife- [ n ricordia Dei loquitur ,non de occulta illa & metuenda voluntate Dei, ) ordinantis fuo confilio, quos & quales przdicate & oblatz mifericor- alitet diz capaces & participes effe velit. — Quz voluntas non requirenda, ü,X to di fed cum reverentia adoranda eft, utfecretum longe reverendiffimum majeftatis divinz , foli fibi refervatum , ac nobis prohibitum , multó re- à tol ligiofius , quàm infinitz multitudinis fpecus Corycii. lia " [ " nnotatio, ii lumf lat (dd) Czterum cur alii lege tanguntur , alii non Áruil tanguntur , ut illi fufcipiant, & hi contemnant gra- ts N e tiam oblatam * alia queftio eft &c. ] Hace Difwtario- Ti eí ue, qua per fequentem paginam f2 extendit , offenduntur , vel abutun- tum, tur , qui partim Luthero infefli [unt , partim im gratiam Calvinianorum extol Lutberum quoque accnfant, Paffim , zuquiunut nonnulli de B. Firo , di- aþfäoz ftinguit inter Deum pradicatum , inter voluntatem ejus revelatam & fnt occultam , inter verbum Dei & Deum ipfum. Fateor: Yuquam, [dta & oj flatim ab initio buyns difputationzs dicir , Nec hoc loco tra&atur ( 2e- T flio iffa) ab Ezechiele , qui de predicata & oblata mifericordia Dei lo- 5'671['1); quitur , hon de occulta illa metuenda voluntate Deiordinantis fuo con- ühne F filio , quos & quales predicatz & oblatz mifericordiz capaces & par- dide ticipes effe velit. Qua voluntas non requirenda , fed cum reverentia ordir adoranda eft, ut fecretum longé reverendiffimum majeftatis divinz fo- ftti li fibi refervatum , ac nobis prohibitum , multo religiofius , quam infi- CAttg. nitz multitudinis fpecus Corycii.. Quid tum veró? Ergone occulta hac 1: 4y, €$ emetuenda Dei voluntas eft voluntas Dei occulta , quam Galvimiani zl li D ad- ) D)i SzRvo ÁRBITAIO, 9t wcef. ad[cribunt , €9 beneplaciti vocant , juxta quam. ne in. animo quidem un- illig- . quam babuerit frve Chrifium dare , five fidem , frve vitam €9 falutem x le- maxima parti bomintm ? - Mulium profectó fallinini, à boni Firi, Lon- illio- 46 faniar , imb faniffima eft mens B. Lutbevimoflri. . En namque! Vo- [ i( Íuntas Dei pradicata ,revelata ,oblata ,eft etiam culta: Dew pradica- aliud ts ,revelatus ,oblatus ,eff etiam cultus, Ergone voluntas Dei revela- Inutte ta, quam Calviniasi Deo affingun , C9 frani appellant , colitur etiams ? aut elul- num Deus juxta 1flam frgni voluntatem à Calviniants effitam. colitur? i "At quo , que[o , modo celitur illa voluntas , aut Deus juxta illam volun- 'gl]ü- tatem , juxta quam tautum abeft ,ut. det , ut potius auferat ?. monne coli- mif- tur , laudatur , celebratur voluntas beneplacitit. aut oftendite , ubi Dem m fb voluutate frgni à Calvinianis fl'atmatur colendus aut cultus ? fub vo- 0 el, Iuntate beneplaciti non colendus, non cultus ? Et quo fenfi, dicite? Deum tiile- autem pradicatum G vevelatum juxta Lutherum , effe etiam Deum cul- : Dei tum , planum eff in bis porró verbis: Refpondemus , ut jam. diximus, (|COf- aliter de Deo , vel voluntate Dei nobis przdicata, revelata , oblata, cul- ndiy ta, & aliter de Deo non pradicato , non revelato, non oblato , non cul- imum to difpatsndum eft, — Quarenus igitur Deus fefe abícondit & ignorari à nobis vult, nihil ad nos. 10 It uefo etiam , uum qua feqummtur , in vo- luntatem. Dei , quam Calvimiani [igmi uocaut , quadrant ?. Quando per- git B. F'ir ; Et ne meam hanc effe diftin&ionem quis arbitretur , Pau- lum fequar, qui ad Theffalonicenfes de Antichrifto fcribit, quod fit ex- Manifefte altaturus fefe fuper omnem Deum przdicatum & cultum. 1on [xgnïfibans, aliquem poffe extolli fupra Deusm , quatenus eft predica- tus & cultus , id eft, fupra verbum & cultum , quo Deus nobis cogni- g tuseft, & nobiícum habet commercium. itdtil« Sed fupra Deum non cul- tum , non predicatum ; ut eft in fua natura & majeftate , nihil'poteft 4 extolli , fed omnia funt fub potenti manu ejus, Sed Lutberm forté Deo qorum. Fidebzmus ita- abfcondito € eccultato ca tribuit , qua nimis dura funt. 1 d- m& que,quanam ifla finty fed ut prius dicamus ,quifnam Deus abfcondutus €3 occultatus fit , quis predicatus €9 vevelatus. — Deus itaque pradicatus i m €8 revelatus efl tum voluntas Dei antecedens , tum canjäquem.,prmt n ( n i lo« Scriprura [acra m unruerfali € in [(na ad quofvis [ine difcrimine latitn- dine proponznttr. ex. gr.. Qui crediderit , falvus erit ; qui veró non cre- o corte diderit, condemnabitur: Deus vult omnes homines falvos fieri juxta y pit* ordinem ad falutem conftitutum , Dess valt aullum . bominem falvun rent nzlo- fieri extra ordinem ad (alutem conflitutum €$c. ^ Deus autem non predi- catus € non revelatus efl jadicium Det particulare etíam [ub voluutate vinii zfla vevelata conteutum quidem, fed in circumflantüs particularibus no- j ht bt pl&näaäj&andimm, nifi peculiaris veve latto [uperweniat. Hoc eff , quo : iil 2 A- Ia D. MaRnt. L;um. 92 flatim ab initio B.Vir dixit ; Cur alii lege tanguntur,alii non tanguntur,ut fu/fn illi fufcipiant, & hi contemnant gratiam oblaram,alia quzftio eft,. Quare pmdi voluntates revelata €9 abfcondita bic nullosuodo fibi contrariantur. fed [uh- gf ordinantur : licet nobis non conflet, qtfomocfa zn partictlaribus circum[lan- prom []71] tiis fubordineutur congruó, 2am ergo videamus , quid duri de his B. Vir dicat. Hoc, inquit, agit Deus przdicatus , ut ablato peccato & mor- qu te falvi fimus. Mifit enim verbum fuum & (anavit eos, edtqui , in- Áher .quam , bic nibil duri audimus. — Audimus autem, quod voeluntatem [r fiani Calvinianam plane evertit , €À B, Virum plané a Calvintanis diffen- Z , l) l [j f uentem facit, — Num enim voluntas [igni Calviniana boc agit , ut abla- pl to peccato CÓ morte falvi fimus? num juxta eam mittit Dem verbum enul fnum ,€8 [anat mos ?. INonne bac nihil agit , nec nos falvos facit , aut [a- qie nat y etfi concuirrat voluntas beneplaciti? nomue apud plerosque b. e. omaues Deu veprobos voluntas figni boc tautum agit ,ut bomines reddat inexcu[abi- j les ,-€9 condemnatzonem auceat? Immenu[um itaque , quantum differat qtid , Deus predicatus B. Lutheri, qui boc. agít ferió , in hoc negotiofus eft. €8 f/þ*t 1 affiduus , ut omnes , quibus pradicatur , ablata morte [alvos faciat , €$ per (f verbum fuum aternum fanet, Sed pergit , inquiunt , Lutherus C addit preii Caterüm Deus abfconditus in majeftate neque deplorat , neque tollit (dti mortem , fed operatur intus, mortem, & omnia in omnibus, Neque nus enim tum verbo íuo definivit fefe , fed liberum fefe refervavit fuper 0lfjiri4 omnia. z4udro, inquam ,CÀ bac verba: fed fí modo recordabimur , quis le t Jit Deus abfconditus , nibil prov[us. offendeut. . Ef Deus abfconditus 1n ollen judiciis fuis particularibus , €9 circum[lantiis eorundem. Beue. Su- xd l i i eamus jam Chriffum deplorantem zuteritum. Hierofolyma €9 judaorum. lunt: Deploravit. znteritum . ifforum ut. Deus pradicatus, qui non vult mor- fma tem . petcatoris , fed. ut fe comvertat €8 uivat, qui vult ut omnes bomines * Ut falventur , €9 ad agnitionem. veritatis veniant $* qui voluit Hz'eroföþ'—- & mam . C ipfos ]udeos laboriose. €$ operose congregare [ub alas [aas , ut. J fiteg gsd 4 [o4 are filios tuos ,. Va pulos : ficut zpfe dicit ; Quoties volui congre [o] W!('bz ut gallina fuos pullos. Et lhoc fecit ferió non tautum ut bomo , [ed ut. fiifi Deus etiam , licet. ut Deus non nifi per bumanitatem lachrymas effun- D dere potuerit. — At jam , ut. Deus abfconditus , quando in fua Maje- 77 flate confideravit , Et tu noluilti , juxta cireumflantias fuas., 8 ipfum. ïï!aägn ipprimis ]udaorum animum bominibus ab[conditum, frbi wotiffimum y num. Jun deploravit interitum jud«orums ? nonne plemo iuflitia affetlu negavit ilfis «dy, fidem in Chriffum , Spiritum fantlum , penitentiam €. comverfonem , táfrg, deuique omnia fic difpofuit , gubernavit $ operatus efh., ut €8 in tempore mj €$ du aterattate perirent? [aue bic Deus abfconditus deplorare non potuit; üllfü( Sic no [^ E nifi exiflimes ipfam jp)trth'tiam plorare , quaudo juftiffime Rum't.. . A Dz SrRvo ÁnBITRIO, -L95 ] It fufiellit in dis movtem , nec operatus eff. vitam , quemadmodum in werbo ftt n pradicato promifit , fed operatus ef mortem , €9 creavit omnia mala ,qu& l. Nec féringit , fl objiciatur , Adtqui n verbo pradicato spfis oätigemnt. Dixzt f Al« promifit , fe velle o mnues falvos, daturum omnibus peutentiam. .V omuino namque : fed , ut fciremus , non definiviffe €9 eircum[eripfife fe mofe verbo fuo , addidit in eo, mifi vefifferent Spivitui fantto : ut appareret, quod V Hl liberum . fibi. vefervaverit. judicium ' voluntatis. con[equentis , nec. ab- n foluté fefe adflvinxerit , quo minus pumiri 8 perdere poffit omnues , quotquot [ uomodo fieri noffet nam obedituros verbo ,€$ gratia oblata reflituros. hu- poteft , ut dum verbum bominibus pradicatur , per ipfum verbum uon bt emolliantur ,fed induventur. — laterim qui pradicat verbum , agere , lo- itja qui €4 inflare debet juxta revelatam voluntatem Dei: nec curare, qui ts Den yuxta. volumtatem con[equentem ab[conditam a&turus frt, licet forté [alis juxta banc verbum pradicatum futurum [it odor mortis ad gmortem, E- feit quidem fi voluntas Dei confequens judiciorum. particularium bominibus iü effet cognita €8 vevelata ,ut revelata eff Paulo , quando probibitis eft lo p qui verbum in .Afia. Atlor.16. v, G. utique fape €9 smultis non deberet ddih; predicari verbum , ue margarita projiceretur fiibus , €8 [antlum daretur tollit canibus : fed quia ab[condita eft , verum efh , quod B. V'ir dicat ; Quate— nus Deus fefe abícondit & ignorari à nobis vult, nihil ad nos. Sed eque objicienti ,inquiunt , Eramo , quod nos veformatis objicimu: , Deum nol- ptr qms le mortem peccatoris , ve[pondet ; Multa facit Deus , que verbo fuo non. J m oltendit nobis. Multa quoque vult, quz verbo fuo non oftendit fefe Ó velle. Sic non vult mortem peccatoris vetbo fcilicet: vult autem vo- ruto. luntate illa imperfcrutabili. Saze , ingquam , refpondet iffud B. Vir Era- nir- fmo objicienti : fed in alia cat[n , quam qua inter nos €$ Calvintanos agi- ratur.. Nam Erafaqus pro libero arbitrio pugnabat , quod B. Lutherus u lr ever[um ibat , urgebatque , bominem.à morte per fe emergere non poffe,. f uf fne gratia , qua f abfit , Deum. smorteu im ipfo potius operart, Erafinus 1105 volebat , quod , cum Deus uolit smortem. peccatorts , fequatur , peccatoreun d it feipfum. convertere pofe ,nec verum e[fe, quod Lutherus fcripferit ,Deum operari omnia.in onaibus , etiamque mortem $m tpfrus arbitrio effe,. 'Obi eþrllll- Jajt- uon eadem cau[a efl ,qua Calviniamorum.. Calviniaui enim non tantim. negant liberum arbitrium ,€8 in Dei arbitrio mortem attionesá, bominum- tpfwf? At ponunt . fed eum etiam modum fingunt, quem [ana noflra T'heología non ) admittit ,nec Lutherus uuquam- flatuit... Itaque inter Lutherum 68 E- i i/fi( rafmum . difpttabatur T. 24n fit $: at inter nos $. Calvinianos và Quo- 7A suodo ? Quare . alius fenfus eff objetlionts contra Lutberum. Era[fmiana,, WPW'C alius contra Calvinianos noffra. Ut paralogifenus fit. Lutberus refpon- otiih u n det Erafino ad. obje&tionem fimilem ei ,. quam nos Calvimianm.objicimus.. E [ ld D. Manr, Lursm. 24 ]tiá Ergà fuit idem Refponfionis Lutberi, €9 Calvinianorum fenms. Cum etiam ntt fenfus objetlionis non idem fit.. Senfus autem B. Lutheri revera bic eff s Du i Qzuod Dew multa faciat in parttculnrzhw €9 qtoad voluntatem con[e- 410 quentem , qua circum[Lantias nobis ignotas pouderaty ut tameu iflbac 1100 ( particularia mon revelet nobis in verlo fmo, Sic Deus multa vult in par- zicularibus ,€9 juxta voluntatem confeauentem , qua verbo fuo nen oflen- n u dit fefe welle, Sic non vult mortem bominis , cui verbum præd:mtur boc, ;m Q Iilé nolo mortem peccatoris ; poref? tamen fievi , ut mortem ejus velit BN [2 /717 smomentoy quo ipfi pradicaturs juxta 'uolzmmtmo confequentem , funda- MH tA. n præ]czentz;z pzrtuularu rc*pugmntm ,qua bomnibus 5 f Jcur£Ó9 vo- luntas Dei in ea fundata ,incoguita eff. 41d verà brc ef , quod Calvi- quam Wgü L nifmum fapiat ?. 4ut uum ea japmnr qua [equuntur ? Nunc autém no- bis fpectandum eft verbum , relinquenda illa voluntas imperfcrutabi - P(![ i n lis, Verbo enim nos dirigi , non voluncate illa infcrutabili oportet. At- 0 vlj que adeó quis fefe duwme queat ad voluntatem prorfus imperfcrua- eufe bilem & liïcoy]o(cxbxlenu ? faris eff noffe tantüm , quod fit quedam in Deo voluntas unperfcxuzab:hs. Quid veró , cur & quatenus illa ve- fea'f"* hz,boþ proríus non licet quzrere, optare, curare, tangere , fed ta- m men timere & adorare, -Aut nun Caloiniani non cumnt 'valunmtem D. Ls þmeplmztz ? uonmne bac palladzum illorum . eft ? Lrgo Lutherus non [enfit [177 lic idem , quod Calviniani, JMinus Calvintanifgmum . juvant verba fe- LE quentia ; jkd clarius faciunt , quod B. Fs plané diver(um a Calvinianis 177 Doi fenferit s ut mivum [it, audere quenquam ,propter eadem Calvinianis eum annumerare. Verba autem bae funt. Igitur te&té diciur; fi Deus non bamu. vult mortem,noftrz voluntati. rmputandum eft,quod perimus. Rectéjin- Vil quam, fi de Deo predicato dixeris. Nam ille vult omnes homines fal- Ttyer, vos fieri, dum verbo falutis ad omnes venit , vitiumque eft voluntatis, [ qu& non admittit eum, En! num Ca/'ummm candide boe dicere P"f 10 Cf [unt ? Candide , inquam : Amyraldifla quid alind faciunt, quam ludunt, LURET, sando Deun dicume velle ,omnes bomines [alvos fieri? addit , ficut di- 6u2 cit Matth. 25.. Quoties. volui congregare filios tuos , & noluifti? Jzm [397, €9 boc Calviniani candidé de Deo vevelato ijpmdfmfo dicuut ? Pergit jam ; Verum quare Majeftas illa vitium hoc volunratis noftrz non rol- | lit ; aut mutat in omnibus , cum non fit in poteftate hominis , aut cur ]Ud ei 1mpumt cum non POH![ hOlT]O eo carere? quarere non HCC[' dum» ac fi multum quaras, nunquam tamen invenias , ficuc Paulus Rom. 9. lunta d1c1t ; Tu quis es, qui reipondeas Deo? Cafzfdem qmj& verba bac Tion p p 'wdebþ.r quantum à Calvinifmo näfn "dut permittes mihi , ut te Quig quaram , 7m à Calvinifimo bác faltem in parte lonmfme te abeffe dzcu, T0 "t B Latberum propterea acen[es, Deus vultue bomines feri jklws Q0- TReam lun- 1 Dz Sranvo Áns xrixo. 55 Iuntate fua antecedente , ita ut neminem ab[olutà voluntate reprobave - 5 ri? Refpondelis utique , quod fic [e vo babeat : €$ quidem juxta verbum lnfg. Dei revelatum.- ui ergó , inquam , porró fit , quod tam multi pereunt ? Ihic qiitio , 2nquis , voluntatis propria , quia voluntatem divinam falvatricem nom admittunt : €$ quidem rurfia juxta verbum Dei revelatum. Bene, Pll?'- (ZM- anquam : €9 boc efb, quod batlenus ex B. Lutbero quogue Aaudivi, Sed h, . porró: num bomines , qui uon admittunt , potui[fent ex.[uzs viribus ad- dett Gittere? INon, inquisy nam per gratiam tantüm Dei admittere bomi- d- Hare ergo , inquam , Deus illss gvatiam non dedit? quia, nes po[[nnt. 2 |'Vt- anquis , daturo repugnarunt , ant daturum non admt[erumt : Jdem , in- /t- quam , eff , quod prius audivi: Atqui uon potuerunt non repugnare : quid W. ergo zu ipfis eulpa? Mirabilis vero hec ad falutem via: quare Deus non tibi« potéus , fs voluit omnes falvos , ejusmodi viam ad [alutem flraui ,1n qua Àt omnibus daretur gratia , etum vepuguantibus , nec imputaret ,fi quis ex LUA €o vitio , quod ianatum e[ft repugnaret ?. Nonne hic veffondebis ?. [ic pla- eniffe Deos noffrum non e[fe ipfi prafcribere : nibilominus credendum e[- mit | vee Jfe , quod juffiffime illam wiam Dens voluerit , etiamft fciret , plurimos , illa ] t- propofita ,perituros, — Hoc vero eft , inquam ,quod velos [ed quod etiam n B. Lutherus voluit. — Habemus namque bic tandem voluntatem Dei ab- fconditam , boe eft , cujus nos vationem reddere non po[femus. Eadem ve- fzrft ve etiam voluntas abfcondita in parricularibus: deprehenditur , in qua- i jatts Jlione , Quid vultt Eft alicui pradicandum Evangelium. Quaro , quid Denus vult ? vultne bominem buuc [alvum ? ita,inquis, INam vultomnes 1777 hbomines [nlvos, Et boc eft uerbum revelatum. Sed quando quaro porrà; s mon ( vultae Deus etiam eum faluum voluntate confequentis ita ut [aluteun slil- revera 9 in tbf eventu coufecuturus fitt. Nonne dices ? nefcio, Nimi- vum. bac voluutas tibi eff abftondua. Pradicabis interim illi , ille verà AtÍS, mon credet , dicetque mibil alind , quam non po[[um boc credere. — Qua- i yf ij re, inquam ,uon credit , uec illà datum eft eredere ?. im quo vepugnantia ejus? ANefciosy iuquis. — Dieis evgo ,quod Lutherus dixit: €9 tamen non ii dl' es Calvinianus, Quare ergä dHium propterea facis Caloinianum, | E Aum ?eïgif n ro/* aando nunc-Diätrch*argümtur,'pïörat ne pius Dominus mor- tem populi fui, quam ipfe-operatur in illis ? Hoc enim nimis abfur- t u dum videtur.. Refpondetaus , ut jam diximus,aliter de Deo vel vo- licets luntate Dei nobis.przdicata , revelata , oblata, culta, & aliter de Deo om, 9 non przdicato , non revelato , non oblato ; non:culto difputandum eft, " Quatenus igitur Deus fe(e abfcondit, & ignorari à nobis vult, nihil ad yttt nos. Hicenim vere valet illud , Quz fupra nos, nihil ad nos. Etc ne g';l[llä' E quiad J r meam. hapc .effe. dMtinctionem quis atþitrctur ; Paulum fequor ,. 'Thet-- d D. Manr. Lurn, ,93 "Theffilonicenfes de Antichrifto (cribit, quod fit exaltaturus fefe fuper omnem Deum przdicatum & cultum , manifefté (ignificans , aliquem fcript1 obtel poffe extolli fupra Deum , quatenus eít praedicatus & cultus, id eft, (u- ra verbum & cultum , quo Deus nobis cognitus eft , & nobifcum ha- fimo l et commercium , fed fupra Deum non cultum , nec pradicatum , ut Yif eft in fua natura & majeftate , nihil poteft extolli , fed omnia funt (ub quir erhi potenti manu ejus. Relinquendus eft igitur Deus in majettate & na- tura fua; (ic enim nihil nos cum illo habemus agere, nec fic voluit à utet nobis agi cum eo, fed quatenus indutus & proditus eft verbo fuo, quo ha . nobis fefe obtulit, cum eo agimus, quod eít decor & gloria ejus, quo fe gt Píalmifta eumcelebrat indutum. Sic dicimus, Deus pius non deplo- lem c rat mortem populi , quam operatur in illo, (ed deplorat mortem, quam ridd invenit in populo , & amovere ftudet. |Hoc enim agit Deus przdica- cum tus, ut ablato peccato & morte falvi fimus. Mifir enim verbum fuum, & , & lanavit eos, Ceterum Deus abíconditus in majettate neque deplo- | , rat neque tollit mortem, fed operatur viram , mortem, & omniain ditur .. omnibus, Neque enim tum verbo (uo definivit fefe , fed liberum fitum - fefe refervavit fuper omnia. lum Illudit autem fefe Diatribe ignorautia fua , dum nihil diftinguitin- Inys; ter Deum przdicatum & abíconditum , hoc eít ,. inter veibum Dei lum, iE & Deum ipfum. Multa facit Deus, quz verbo fuo non oftendit no- tum, bis, multa qüoque vult, que verbo fuo non eftendit fefe velle, — Sic w 6 non vult mortem peccatoris , verbo fcilicet , vult autem illam volun- Mofe tate illa imperfcrutabili, Nunc autem nobis fpectandum eft verbum, t » relinquendaque illa voluntas imperfccucabilis. * Veibo enim nos di- toní » rigi, non voluntate illa imperfcrutabili oportet, Atque adeo quis VtQ4 fefe dirigere queat ad voluntatem prorfus imperícrutabilem , & inco- Qm, gnofcibilem ? Sa.'s eft, noffe tantum , quod fit qux dam in Deo volun- affeta tas imperfcrutabili.. .. Quid vero, cur & quarenus illa velit, hoc pror- fu. -fus non licet quare: .. , optare, curate , aut tangere, fed tantam timere num & adorare. Tgitur re&e dicitur: $i Deus non vult mortem , noftrz j e voluntati imputandum eft , quod perimus; Redte , inquem, fi de Deo s rzdicato dixeris. . Nam ille vult omnes homines falvos fieri , dum Iö lj verbo falutis ad omnes venit, vitiumque eft voluntatis , qux non ad- mmx mittit eum , ficut dicit Matth. 23.. Quoties volui congregare filios tuos, qual " & nolui(ti? Verum quare majeftas illa viium hoc voluntatis noftre non prod tollit aut mütat in omnib?, cum non fit in poteftate hominis,aut cur illud COnfiu ei imputat, cum non poffit homo eo carere? querere non licet, ac (1 mul- ïlla, q; tum queras,nunquam tamen invenias,ficutPaulus Rom.. dicit : Tu quis mus Rüemo es,qui refpondeas Deo? Hac ía L [ J 2 us fint pro ifto loco Ezechiclis, perga Poft ad reliqua. " . Ds Sznvo ÁnnITRI0, Lyd iptt Poft hzc caufatur Diatribe , frigere neceffario tot hortamehta in m Ícripturis.Item tot pollicirariones,'minas,expoftulationes,exprobrationes, j lt« i obteftationes, benedi&iones & maledi&iones,tot examina pr&eceptorum, finon fit in manu cuiquam fervare, quod preceptum eft. Perpetuó ob- à,ut livifcitur Diatribe ftatus caufz , & aliud agit, quam inftituit, nec videt, ub C Dà- quàm omnia fortius contra ipfam, quàm contra nos pugnent, Nam ex his omnibus locis probat libertatem & facultatem fervandi omnia, uità ut etiam fequela cogit verborum, quam illa fupponit , cum tamen pro- . quo bare voluerit liberum arbitrium tale, quod nihil boni velle poteft (i- qUO ne gratia, & conatum quendam non (uis viribus affcribendum. Ta-- y lem conatuin non video ullis locis probari, fed rantum exigi , qüid fie- qn:»m ri debeat , ut ízpius jam di&um eft, nifi quod toties repetendum ett, fiim- cum Diatribe toties eadem chorda oberret üum, &ores differens. inutili verborum copig le- í gplo- Ultimum feré ex VeteriTe(tament 1in o illud Mofi Deut.30. affert,Man- datum hoc, quod pracipio tibi hodie, non füpra te eft, neque procul po- erum fitum , nec in cclo fitum, ut poffis dicere: Quis noftrum valet incc- litill« lum afcendere , ut deferat illud ad nos , ut audiamus & opere cormplea- mus? Sed juxta eft valde fermo, in ore tuo & corde tuo , ut facias il- ; Di lum, Hoc loco contendit Diatribe declarari , non folum in nobis fi- t m tum , quod przcipitur , verum etiam in proclivi effe , hoc eft , facile, Sic vel (altem non difficile. Gratias agimus de tanta eruditione. . Si igitur olune Mofes tam clate pronunciat, non modo effe facultatem in nobis, fed bum, etiam facilitatem fervandi omnia mandata, cur tantum füdamus: Cur s die non ftatim hunc locum produximus, & liberum arbitrium afferuimus li- ) qui bero campo ? Quid jam Chrifto : Quid Spiritu opus ? Invenimus jam lo- jnco cum , qui omnibus os ob(truat, & clare non modo libertatem arbitrii N afferat , fed facilem quoque mandatorum obfervantiam doceat. Quàm puor- ftultus Chritus, qui etiam fufo fanguine Spiritum illum non neceffa- um [e rjum nobis emit , ut faciles efficeremur in fervandis praceptis , quales oftre jam ex natura fumus? Quin & ipía Diatribe fuas voces recantet, qui- eDeo bus dixit, liberum arbitrium (ine gratia nihil poffe velle boni , dicat ve- di m ro nunc liberum arbitrium effe tante virtutis,ut non modo velit bo- )n i num, fed etiam facili opera fervet fumma & omnia mandata, Vide, s L05 quafo , quid efficiat animus alienusà caufa; quàm non poteft (e(e non 12000 pro4ere ? Anadhucopus eft confutare Diatriben? Aut quis magis eam t ,I!ud conturare queat, quàm ipfa feipfam confutat? Hazc (cilicet eft beftia jj* illa, que fe ipfam comedit. memorem effe, Qxäm verum eft , mendacem opottere u (lmS gamus INos de loco ifto in Dcurerp nomio diximus , nunc breviter age- pot N mus, 2 D. MAp;r. Larm. hunc locum ,Hä&a(, dif- btó mus , ut feclufo Paulo , qui Rom. ro, porenter &« feramus. "Nihil hic prorfus vides dici aut ulla fyïäbiffo/nari de facili- tate , difficultate , potentia ve ] impotentia liberi arbitrii vel hominis, ad fervandum vel non fervandum, Nifi quodii , qui fequelis & co ita- Ibe : a ci- tionibus fuis Scripturas captant , fibi ipfis eas obícuras & ambiguas ,gari five ant, ut fic quodlibet ex eis faciant. Si non potes oculos, aures faltem ad- Non eft fupra te; nec procul pofitum,nec in cce- dusí verte,vel manibus palpa. ties] lo fituin,tiec trans Mare. Quid e ft fupra te? Quid procul? Quid in celo iam Grammaticam & ufitatiffima voca-. Quo fitum? Qui dtrans mare? Ánet bícurabunt, ut nihil certi loqui valeamus , tantum ut ob- tt, sbula nobis o tie l tineant , Scripturas effe obícuras? * H Noftra Grammatica iftis vocabulis rium humanarum , fed diítantiam um non quali tatetm aut quanutatem V1 . 1 : m dicitur , non quadam vis volunta- tella locorum fignificat. Supra te en kf tis, fed lecus qui füpra nos eft. Ita procul , trans mate, in coclo, ni- . fed locus furfum , dextrorfum , finiftrorfum, re- hil virtutis in homine ? p trorfum , antrorfumve , à nobis remotus. Rideat me quifpiam tam bil velle craffe difputantem , ac velut anal phabetis pueris premanfum tancis vi- Quid faciam? cum Com ris porrigentem , ac ^ fyllabas ne&tendas docentem. in tam clarà luce vi deam quari tenebras , ac ftudio velle eos czcos ef- fim conf fe, qui tot feculorum feriem no bis numerant, tot inpenia, tot fan&tos, uthoritate hunc locum Mofi ja- tot martyres , tot Doctores, tantaque a tamen fyllabas infpicere, aut c ogitationibus fuis: pia &ant , nec dignantur aC tantum imperare , ut ] ocum femel confiderent, quem ja&ant. Eat nunc vatus videat ,quod tot pu- li, Diatribe & dicat , qui fieri poffit , ut unus pri blici, tot feculorum proceres non viderunt ? Certe hic locus, vel puello. teis| toru judice, convincit eos cc utiífe non raro, uid ieitur Mofes vu t iftis verbis apertiffimis & clariffimis, nifi vino fefe (ao officio ceu fidelem legislatorem effe perfunctum egregie? ut litg per quem non ftet , qu o minus omnia fciant & habeant coràm pofita. greg; locam eis re li&um excufandi , quod ignorent vel non: pracepta , nec he p habeant pracepta,, aut aliu nde petenda eis (int ; ut fi nonfervarint ea,. lich culpa nec fic legis nec legis latoris, fed ipforum , cum lex adfit , legisla- hN fatio-reliqua fit, fed fola.accufa- um tor docuerit, ut nulla ignorantiz excu tio negl iventie & inobedientiz. Non e ft, inquit, neceffe , leges & coe« Kb lo:autà Bnibus ultramarinis , aut procul afferre , nec potes pratexere, p te illas nec audiffe nec habere , prope lhiabes e as,ut quas pracipiente I0r Deo & me authore audi(ti , corde percepifti , & ore aífiduo,. per Le- Qu e lioc ipfo.meo verbo & vitas in medio-tui , tra&andas. accepifti,. teft hic li- at UR libro, Eloc tantum reliquum ePc,,,,ur'facias illas,. Obíecro .q'uid Dbero Quo; |Dr Sg&avo ARBITRIO. 35 , dif' beró arbitrio tribuitur, nifi quod exigitur ut faciat le lClh- ges, quas Paber, & adimitur excufatio ignorantie & abfentie legum. Ial Hzc feré funt, que ex Veteri Teftamento adducit Diatribe pro fiti» libero arbitrio , quibus folutis , nihil reliquum fit, quod non folutum hid- pariter fit , five plura adducat , five plura adducere velit, cum nihil ni- TE fi verba imperativa, aut conjunctiva , aut optativa adducere queat, qui- l C(Bf bus fignificatur,non quid poffimus aut faciamus( ut toties diximus to- ;, lo ties repetenti Diatribz ) fed quid debeamus, & quid exigatur d nobis; , (OCds quo noftra nobis impotentia innotefcat , & peccati cognitio prafte- ,, tob- tur.- Aut fi quid probant, per additas fequelas , & fimilitudines ratio- yulis ne humana inventas , hoc probant , liberi fcilicet arbitrii non effe ran- N tum conatum aut ftudium aliquod modiculum, fed totam vim & po- It teftatem liberrimam faciendi omnia fine gratia Dei, fine Spiritu Sancto. N Acfic nihil minus probatur tota illa copiofa, iterata & inculcata dif- N putatione, quam id quod probandum erat, nempe opinio illa proba- Wi bilis, qua liberum arbitrium definitur ejus effe impotentiz, ut nihil pofft Is Vi* velle boni fine gratia , cogaturque in fervitutem peccati, habeatque : Qu conatum non adícribendum fuis viribus, monftrum fcilicet illud, quod osel- fimul nílil poteft, fuis viribus , & ramen conatum habet in viribus fuis, (ot, conftetque contradi&tione manifeftiffima. dj Venitür nunc ad Novum T'eftamentum , ubi iterum inftruitur co- (üts pia verborum imperativorum pro mifera illa fervitute liberi arbitrii, accerfunturque auxilia rationis carnalis , nempe fequele & fimilitudi- onc nes, ac fi videas pingi vel fomnieris mufcarum regem , ftipatum lan- )IPQ' »ueüo ceis ftipulaceis & clypeis foeneis , adverfus veram & juftam aciem bella- torum hominum. Sic pugnant humana Diatribes fomnia adverfus di- ;nif vinorum verborum agmina. fo] Principio illud Matth, 2;. procedit , ve- 3W lut mufcarum Achilles; Hierufalem, Hierufalem , quoties volui con- ofit x gregare filios tuos , & noluifti? Si cun&a, inquit , fiunt neceffitate, non- j not: ne poterat meritó refpondere Domino Hierofolyma? Quid inanibus lachrymis te maceras? fi tu nolebas nos aufcultare Prophetis, cur eos It 64 mifiti? cur nobis imputas, quod tua voluntate, noftra neceffitate fa- g)&ska- atlte é&umeft? hzcill, Refpondemusautem, ( & donemus interim veram & bonam effe iftam fequelam & probationem Diatribe,) Quid rogo écte probatür? nunquid probabilis opinio , qüe dicit liberum arbitrium exetts non poffe velle bonum ? imó probatur, libera, fana, & potens in omnia, Pientc quz Prophete dixerunt, voluntas, At talem non fuícepit probandam 7372 Diatribe. Quin ipf Diatribe hic refpondeat. Si liberum arbitrium non o liclie poteft velle bonum , quid imputatur ei, quod non audierit Prophetas, quos, ut bona docentes ; audire non poterat fuis viribus? Quid inani- bero. IN--2 bus yoo. D, ManT. Lurg. bus lachrymis plorat Chriftus, ac fi illi porueriat velle,quod certo novit 7 eos non poffe velle? Liberet,inquam,DiatribeChriftum ab infania pro fua fl illa probabili opinione , & mox noftra opinio liberata eft ab i(to Achil- inda le mufcarum, | Igitur locus ille Matthai aut probat cotum liberum ar- vol €at itrium , ant zqué fortiter pugnat adverfus ipfam Diatriben, & fuo il- lam jaculo profternit, slle Nos dicimus, ut jam antea diximus, de fecreta illa voluntate ma- n Wt T jeftatis non effe difputandum, & temeritatem humanam , qua. perpe- tua. perverfitate , reli&is neceffariis , illam femper impetit & rentat, ef- 4j e avocandam & retrahendam , ne occupet fefe (crutandis illis fecretis [ majeftatis, quz impoffibile eft attingere , ut qua habitet lucem inac- I ?? ceflibilem, tefte Paulo. —Occupet vero.fefe cum Deo incarnato feu conj 25 (ut Paulus.loquitur) cum Jeíu crucifixo , in quo funt omnes thefau- bl » Ton ti fapientiz & (cientiz , fed abíconditi , per hunc enim abunde ha- qu 55 bet , quid fcire & non fcire debeat.. (ee). Deus igitur incarnatus híc i t loquitur: Volui, & tu noluifti, eju st "dnnotatio. t efe (ee) Deus i gitur incarnatus hic loquitur; volui , & . N« tu noluifti. ] Qnui bec quoque verba putant abfolutum al tum facere. quod decre- & P » !is promo. omnium boc confiderandum eft , num-Calviniani , f aboluti, decreti defenfores , exifliment, m verbis. Martbai Chriflum., ur [ Denm., loqui , 62 nou p 0tiMs ut bominem ? Jané- communis. eorum [emten- dbi LHa ad bumanam voluntatem vefert.. Amyraldiffa rum veliquis quoque 14 Calvinianis ridicula videtur cum abfoi l, 40 decreto,. o Tyre Emphaticaverba fent B. Firiquibus dicit; Deusincarnatus in hoc miffus eft,ut velic/loquatur, 17 faciat,, patiatur, offerat omnià omnibus, uz ad falutem fünt neceffaria, EnUin boc mi[fna dicitur. Ergo babemus bi C eAm-vo Iuntatem Dei Patris, qui mifit ipfum, — Habemus , quod.pa[[us. 62 mortuns fit pro omnibus , & pitia smpetraverit omnia , qua ad (alutem [unt tum. Decreturm illad Galiinianum neceffaria, — Hoccine abfolu- pur eft . Fult B. Fir boc manere veriffi- itdy mum , licet plurimos.offendat., qu ? fecreta illa voluntate majeffatis vel ficut relitli vel indurati,, non.fufcipsunt volentem ,loquentem., facientem , offe- rentem , ficut Tóbanues dicit , Lu W.lf x.in tenebris lucet, -& tenebtz eam à non coinpreliendunt,. /Efiterus: in:propria venit , .& fui nen rece- perunteum.. Jrague.uoluntas .a 7 De 1 jfcondita Hon.tollit vev, elatam , nec cum. & r ea pugnat, fed cum.easongruit fme dubio , licet qarticu, lares csrcum[han- Tever H&,ex quibus comvenientia conftare poffet: , BObis sR Jfrnt cognita , fed n Gallm Deeocchultata , donec ad eum venerimm $ G n ltfmineg(axiæ, jnflitia , 4 hmi [2 x Dz Srhvo A.nnrrnip. xOx 1orit "eum voluntate vevelata comvenientia concors nobis plené patebis, Non dif- ) (ua Jicilis quoque eff explicatio verborum , qua fequuntur , Hujus itidem Dei d- incarnati eft flere , deplorare , gemere fuper-perditione impiorum , cum 1 4f il« voluntas Majeftatis ex propofito aliquos relinquat & reprobet , ut per- eant, ua namque eft Deiincarnats voluntas ? nonne antecedens ? bane slle nobis revelavit , docuitque , fe €9 Patrem fuum nolle intevitum im- 'füde piorum. Non mifit Deus filium , $2467, Job. 3. ut mundum judicet ; fed pee ut mundus per eum falvetur, | JVosze eff bec voluntas Dei antecedens, l e quam Ghr:flus annunciare €9 implere debuit ? 4dz voluntas Dei confequens, Tetis cujus eff judicium exercere, ex propofito, C non contingenter ará, impruden- lC* ter, jufle, omnes particulares circum[lantiae m quibus vefiflentia bominum ol confiffit, etiamf! foris mon appareant, coguitas babens , aliquos velinquiz €$ efitl- reprobat. Habemus itaque hic voluntatem antecedentem Dei fatis fuper- t que nobis revelatam : babemus verà etiam con[equentem cum anteceden- 5 hic ze exali quidem congruentem , non ita tamen , ut nobis omnes juffitia ejus rationes , ex partscularibus circum[lantiis C9 a&lionibus bominum ori- wnde , cognite fent , fed ita potius nos. lateant ,. ur impoffibile nobis fit rationet de iis reddere , diligentiam quin etiamadbibere debeamur , ne offendamur ,€2 Deum injuflum effe [ufpicemnr.. "Ut bené- dicas. B.Fir;. ,& Nec nobis quarendum , cur ita faciat , fed reverendus Deus , qui talia lr & poffit & velit ;. /s/fe fcil. €9 congrue voluntati antecedenti ,non ex ab- f(tfh, füluto decréto., quicquid. eriam nobis videatur fecus fe babere, Hac qus H fübrie expendet , exiflimabit , fatts fuilfe , etiam dum viveret, vindicatum: gt ab evrore eum, qui nullo ne martyrii quidem metu acerrimnus fmit. veri- quff tats vindex, "Ütinam vero nonnullis etiam placeret magis eum ab er- u rore uindicare, quam ia gratiam Calvinianorum de errore accu[are., nots AUUF Jine njuria B. Viri., €9 Ecclefia fcandalo. ] i. Deus, inquam; incarnatus.in hóc miffus el't;ut veIi't-ï,löquatur-, faciat,. Alfil, " patiatur ,.offerat omnibus omnia, quz funt ad falutem neceffaria ,.licet plurimos-offendat , qui fecreta illa.voluntate. majeftatis vel relicti vel fih- , indurati non fufcipiunt volentem, loquentem , facientem , offerentem, "j "17 ficut: Johannes dicit: Lux in tenebris lücet ,.& tenebrz eam non.com- prehendunt, Etiterum: in propria venit, & fui non receperunt eum, s",tf" um Hujus itidem Dei incarnati eft flere , deplorare, gemere füper perditio- fece ne impiorum;.cum voluntas majeftatis.ex:propofito aliquos relinquat ( m & reprobet ,ut. pereant..— Nec. nobis:quarendum ,. cur. ita faciat ,. fed jf reverendus- Deus ,. qui talia & poffir'& velit,.. Nec puto aliquis hic calumniabitur , quod illa voluntas , dé: qua dicitur :. quoties volui, ec- 1 in iam ante.incarnatum Deum, Judais fuerit exhibita ,.ut qui Prophetas N- » ante- m 4902 D MaRnT. Lurm. 4 &nte Chiftum occidilfe , & fic voluntati ejus reftitiffe arguantur, No- ino ! liben &um eft enim apud Chriftianos, omnia geri per Prophetas in nomine feve futuri 'Chrifti, qui promiffus erat, ut incarnatüs Deus fieret.— Ut vo- luntas Chrifti re&te dicatur, eüc quicquid ab initio mundi per vgrbi mi- ï eda aiftros óoblatum eft hominibus. tui/ Dicet vero híc ratio , ut eft nafuta & dicax : Pulclire hoc inven- tum eft effugium , ut quoties vi argumentorum urgemur , ad volunta- Al &à tem illam majeftatis metuendam recurramus, & difputatorem, ubi mo- 1090 dici leítus fuerit, ad filentium adigamus , non aliter, quam Attrologi fuis tentia epicyclis repertis, omnes quxítiones de motu totius cceli eludunt. Re- fpondemus , nón effe noftrum inventum , fed divinis Scripturis firma- Á Vi Cicer tum praceptum, fic enim Paulus Rom. 9. dicit: quid igitur queritur Deus? quis voluntati ejus refiftet? O homo, tu quis es , qui conten- queh Etante edas das cam Deo? annon habet poteftatem figulus? & reliqua. licet [ eum Eídias58. Me etenim de die in diem querunt , & vias meas fcire volunt, quafi gens qua juftitiam fecerit. — Rogant me judicia juftitia, D m talibu & appropinquare Deo volunt. Puto iftis vetbis fatis monftrati, non lice- te hotminibus fcrutari voluntatem majeftatis, Deinde caufa hzc eft hu- jusmodi, utin illa maximé petant perverfi homines voluntatem illam & metuehdam , ideo maximé locus eft, eos tum ad filentium & reveren- frip tiam hoztari ; in aliis caufis non ita facimus, ubi talia tra&antur, quo- tür,i fühiratio reddi poteft, & reddi n obis mandata eft, Quod fi quis per- hil eg Wát fcrütari rationem voluntatis illius , nec noftre monitioni cedat, ul hünc fiumus ire, & gygantum more cum Deo pugnare, fpe&aturi, quos talibu triumphos fit reportaturus,certi,quod caufz noftra nihil fit detra&turus, liun, & (ux nihil collatarus. Manebit enim fixum,quodautliberum arbitrium et f omnia poffe probabit,aut quodaddu&z Scripturz contra ipfummet pu- exDe nabunt. Ütre autem facto , vi&tus jacet, & nos victores ftamus. ipt Alterum eft illud Matth. 19.- $1 vis ad vitam ingredi, ferva man- Qin, 'data; Qua fronte diceretur,(i vis, cui voluntas libera non eft? hac ttobis Diatribe. Cui dicimus; Iäitur voluntas libera eft per hoc verbum Chri- loce fti? ar tu volebas probare, quod liberum arbitrium nihil poffit boni i velle , & neceffatió ferviret peccato ; abfente gratia, Qua fronte igitur 110 -tu nünc cotum £acis liberum? idem dicetür ad illud: fi visperfe&tus ef- hd fe; Si quis vult venire poft me ; Qui volueritanimarn füiam falvam fa- pous cere; Si diligitis me; Si manferitis. Denique ut dixi , 'colligantur acie ómnes conjun&ionés , Si & verba imperativa , ut juvemus Diatriben Tum ; faltem nümetó verborum. Hac omnia, inquit, prácepta frigent , fi pofta "nihil tribuitür volüntati humanz; ^Quàm male congruit merz necef- ] ent . Mu "fitàti conjüncio illa, i ?"**Rvefpond'emus , Á frigent , tua culpa frig 3 limó Dr Sþnvo ÁRBITEIO. iey N- imó nihil funt, qui afferis, nihil tribui voluntati humanz , dum facis nine liberum arbitrium non poffe velle bonum;, & rurfus hic facis, idem pof- YO« fe velle omnia bona, nifi eadem verba apud te fimul & ardent & fri- Tif ent , dum fimul omnia afferunt, & omma negant. Et miror,quid de- j e &arit auchotem toties eadem repetere, immemorem perpetuo infti- tuti (ai, nifi forte diffidens caufz , magnitudine libri voluerit vincere, Vell« Id aut tzdio & moleftia le&ionis adverfarium fatigare ? qua confequentia, Io» rogo , fiat, ut mox voluntatem & potentiam adsffe oporteat , quoties ! fiis dicitur , Si vis, Si quis vult, Si volueris? Nonnefrequentiflime impo- Re- tentiam potius & impoffibilitatem fignificamus talibus fermonibus? ut, Wde f; Virgilium voles zquare canendo, mi Mevi, alia cantes oportet, Si rlb Ciceronem fuperare voles Scote , pro argutiis fümmam oportet elo- Ie]e quentam habeas. Si cum Davide -comparari voles , fimiles Pfalmos. edas neceffe et. — Hic plané fignificantur impoffibilia viribus propriis, AC [cire licet divina virtute omnia fieri poflint. Sic habet & in fcripturis res,. litidy ut, quid virtute Dei in nobis fier J i po.mt, & quid non poffimus nos,. talibus verbis oftendatur, licé« h Porró fi talia dicerentur de iis, qua prorfus impoffibilia funt fa- lm &u, ut quz nec Deus unquàm effet fa&urus, cumn recte dicerentur vel eree frigida vel ridicula , ut que fruftra dicerentur, Nunc vero fic dicun- tur, ut non folum oftendatur impotentia liberi arbitrii, per quam nie qUO' ) PE[' hil eorum fit , fed fimul fignificatur aliquando fore & fa&um iri omnia talia, verum aliena virtute, nempe divina3 Si omnino admittamus, in $t talibus verbis ineffe quandam fignificationem faciendorum & poffibi- /quo s; lium, Ac fiquis fic interpretetur, Si volueris fervare mandata, hoc. eft, 6 voluntatem aliquando habueris (habebis autem non ex te, fed' qum. ex Deo, qui tribuet eam ,.cui voluerit) fervandi mandata , fervabunt & 2 [?U' J ipfate. — Aut ut fatius dicam, videntur illa verba, prefertim conjun- &iva , propter predeftinationem Dei quoque fic poni , ut incognitam imale »lic nobis, & illàm involvere, ac fi hoc velint dicere: Si vis, fi volueris, hoc eft, fi talisapud. Deur fueris , ut voluntate hac te diguetur , fervan- (hr- di pracepta, fervaberis. — Quo tropo intelligi datur utrunque, fcilicet " bom & nos nihil poffe, & fi quid facimus, Deum in nobis operari. Sicile gt lis dicerem , qui non contenti vellent effe, quod illis verbis folum im- s d potentia noftra oftendi dicitur , fed etiam vim aliquam & potentiam: anf- gantul faciendi ea, que pracipiuntur, probari contenderent, Ita fimul ve« rum fieret , ut nihil poffemus eorum qux przcipiuntur ,& fimul omnia ;n'bcn poffemus ; illud noftris viribus, hoc.gratie Dei tribuendo,. ;Cn[y) Tertio illud Diatriben mover, Ubi toties eft mentio, inquit , bo« p norum.operum.& malorum ,. ubi: mentio: mercedis;, ib non intelligo;. ifen 100 quo T fo4. D, ManT. Lur g. lu quo pa&o locus fit merz neceflitati, Neque natura, ait, neqi!& neceffi- tas habet meritum. Neque ego fané intelligo , nifi quod opinio illa &f piam probabilis neceffitatem meram afferit , dum liberum arbitrium dicit ttio nihilboni poffe velle,& tamen hic etiam meritum ei tribuit, Adeo profe- cit liberum arbitrium crefcente libro & Difputanone Diatribes , ut nunc fs ibe non folum conatum & ftudium propriurn, alienis tamen viribus,habeat, 74 imó non folum bene velit & faciat , fed etiam mereatur vitam eternam, dicente Chrifto Matth. $, Gaudete & exultate , quoniam merces veítra Atn copioía eft-in coelis. Veftra, id eft, liberi arbitrii , fic enima Diatribe gibi hunc locum intelligit, ut Chriftus & Spiritus Dei nihil fint, Quid alp enim illis opus fuerit, fi bona opera & merita per liberum arbitrium ha- bemus? Hac dico, ut videamus , non effe rarum , viros excellentes in- Qu Ceu genio, folere czcutire in re etiam craffo & rudi ingenio manifefta , & quàm infirmum fit argumentum ab authoritate humana in rebus divinis, m in quibus fola valet authoritas divina. dan (ff) Duo hic dicenda funt, — Primum de przceptis Novi Tefta- etrat menti , deinde de merito. Utrünque breviter expediemus, aliás proli- p xius de eisdem locuti. Yi at ; X ! Jnnotdlio. Don illai aÍbi (ff) Duo hic dicenda fünt &c.] Egregia bec eft Difputa- &io de merito $ mercede s digna, qua diligenter obfervetur. ] quo lita Noyum T;:&amentum proþrie conftat promiffionibus & exhor- loqu tationibus , ficut vetus proprie conftat legibus & minis. Nam in No- mer] vo Teftamento predicatur Evangelium , quod eft aliud nihil quam etlar fermo , quo offertur Spiritus & gratia in remiílionem peccato- türg rum per Chriftum crucifixum pro nobis impetratam , idque to- ünic tum gratis folaque mifericordia Dei Patris indignis , & damnatio- Fati nem merenribus potius quam aliquid aliud, favente. — Deinde exhor- tationes fequuntur , quz jam juftificatos & mifericordiam confecutos, g excitent, ut ftrenui fint in fru&ibus donatz juftitis & Spiritus, cha- arbi ritatemque exerceant bonis operibus, fortiterq; ferant crucem & omnes N»M alias tribulationes mundi. Hazc eft fümma totiu$ Novi Teftamenti. pio De qua re quàm nibil intelligat Diatribe , atis declarat , quod nihil in- lum ter vetus & Novum Teftamentum difcernere novit : utrobique enim ni- bi i hil feré nifileges & pracepta vidét , quibus formentur homines ad bo- Cum nos mores, Quid vero fit renaícentia, innovatio , regeneratio & to- ER acu- tum negotium Spiritus, prärüls nihil vidgt. ut mihi ftupor & mir lum üm m * 2 Dz SERVO ÁRBITRIO. 105 t lum fit, adeó nihil fcite in facris lireris hominem , qui tanto tempore ll & ftudio in illislaboraverit, Illud igitur, gaudete & exultate, quo- lici niam merces veftra multa eft in colis, tam bené quadrat libero arbi- ofte trio , quam bené convenit luci cum tenebris. Exhortatur enim Chri- UC ftus ibi, non liberum arbitrium, fed Apoftolos, qui non modo fupra liberum arbitrium in gratia erant, & jufti, fed etiam in minifterio verbi', Xat, 40 hoc eít, fummo loco gratie conftituti , ut ferrenetribulationes mundi. ( At nos difputamus de libero arbitrio fine gratia potiffimum, quod le- cibus & minis feu Veteri Teftamento eruditur ad cognitionem fui,ut ribt o s ttid ad promi[ïïones oblatas novo Teftamento currat. Ve Meritum vero feu merces propofira , quid eft aliud nifi promiffio 51 quzdam? fed ea non probatur aliquid nos poffe, cum nihil ea fignifi- cetur aliud , quàm fi quis hoc vel hoc fecetit ; tum mercedem habitu- n Ils rusíit; Queftio vero no(tra eft, non quo modo vel que merces red- datur , fed an talia poffimus facere , quibus merces redditur. Hoc enim Tcm erat probandum. Nonne ridicula eft confequentia: omnibus in ftadio Julie proponitur brabéum, ergo omnes poffunt currere & obtinere? Si Cefar vicerit Turcam , regno Syriz potietur, ergo Cafar poteft vincere, & vin- cit Turcam. Si liberum atbitrium dominetur peccato , fan&um erit Domino , ergo liberum arbitrium fanctum eft Domino. Sed mittamus ifta nimis craffa & palàm abfurda, nifi quod digniffimum eft , liberum lt arbitrium tam pulchris argumentis probari. De hoc potius dicemus, quod neceffitas neque meritum neque mercedem habet.. Si de necef- fitate coactionis loquimur , verum eft: fi de neceffitate immutabilitatis [lote loquimurt , falfum eft. Quis enim invito operario mercedem daret, aut No- metitum reputer? Verum iis qui volenter faciunt bonum vel malum, etiam fi hanc voluntatem fuis viribus mutare non poffunt , fequitur na- [jam A turaliter & neceffario przmium vel poena, (icut fcriptum eít, Reddes | (0* unicuique fecundum opera fua, Naturaliter feguitur, fiin aquam mer- fi enataveris, falvus eris. Et ut breviter dicam ; 10« garis, fuffocaberis : lote Ín merito vel mercede agitur vel de dignitate vel fequela, Si di- 05 gnitatem fpe&tes, nullurn eft meritum, nulla merces. Si enim liberuta arbitrium fe folo non poteft velle bonum , per folam vero o eratiam vult die bonum (loquimur enim de libero arbitrio feclufa gratia: & utriusque )ne ent. propr';axh quarimus vim) quis non videt , folius gratiz effe bonam il- ilite lam voluntatem , meritum & premium? Atque iterum hic Diatribe fi- bi ipíi diffidet, dum ex merito arguit libertatem voluntatis, eftque me- j l- cum,contra quem pugnat , in eadem damnatione, fcilicet quod con- |ho« Or tra ipfam eque pugnat, effe meritum , effe mercedem, effe libertatem, proe u cum libetum arbitrium affetat /fuperius nihil v;*Hc boni , ac tale ban- hum 106 D, Manr, Luruz. bandum fufceperit. /Si fequelam (pe&es, nihil eft five bonum five ma- PL lum , quod non fuam mercedem habeat.. Atque error inde venit,quod fok in meritis & premiis,(gg) inutiles cogitationes & quzítiones verfa- li di mus dg dignitate , que nulla eft , cum de fola fgquela difpatandum fit. i at - znnotati. li m (gg) ,Inutilcs.cogitatic;nes & que(tiones verfamus de di- p gnitatc, qua nulla eft &C.] Qandoqm'dem bac verba ad smercedem lo ampiorum extenduntur , ob[curum nounibil eff , quid ilzs B. Fir velit, po: Cum de folá , s2* , (equela difputandum fit. Manet enim impios in- d ferhus & judicium Dei neceffaria fequela , etiamfi talem mercedem pro fuis peccatis neque cupiant , neque cogitenr,ïimö vehemepter detetten- Tiut tur , & ut Petrus dicit, execrentur. Ferumenimueró B. F'ir non zatelligit Te per dignitatem juflam proportionem Arithmeticam mercedis ad opera ; iti ubi opera tantum valere deberentquantum merces ; fed refpicit ad condi- Ti$ tiones meritiinter quas Scholaflici pa&lum quoó, e[fe volunt,C9 intentionem, Ton per qua dignus quis veddatur mercede [nds cum usdem ab[entibus indignus lt fit.. Patet boc ex verbis illiut , cm dicit,impios manere mercedem, licet lar nec cupiant, nec cogitent, Nüimirum neque pattum fecerunt cum Deo, &t ut mercedem iffam tpfis det , neque iptendunt. aut defideraut dari fibs. teti Sequela contradiflinila ifH dignitati, efl , quando aliquid fine paéto €8 pra- fq zer etiam intentionem operantis fequitur ad opera , mala quidem ex ju- n ffitia , boua autem ex gratia, Ita merces bona smanet pios , C fequitur ex Y& qratia ,fi maximé non intendant illam : malos fequitur mala , ltcet ab il- [» tl la abborreant , ex jufitia Dei ,qua mala non poteft mon punire,non inter- Qug venienute e.xpiatione,] TOj 1 nof Manet enim impios infernus & juciicium Dei, neceffaria fe quae l la , etiamfi ipfi talem mercedem pro fuis peccatis neque cupiant neque Go » cogitent, imó vehementer deteftentur ,& ut Petrus dicit, execrentur. i Ita manet pios regnum, etiamfi id ipfi neque quarant nec cogitent , ut Qu quod illis à patre fao paratum eft, non folum antequam effentipfi, fed l]US etiam ante conftitutionem: mundi.. R Quin fi bonum operarentur propter regnum obtinendum,nunquam obtinerent & ad impios potius pertinerent , qui oculo nequam & mer- þxu dia cenario , ea qua fua funt , querunt etiam in Deo.. Filii autem Dei gra- Do tuita voluntate faciunt bonum , nullum premium quazrentes , fed folam Dim gloriam & voluntatem Dei , parati bonum fa;ere , fi per impoffibile ne- que e]q, D SrzRvo ÁRBITAIO. 107 " que regnum neque infernus effet, — Hac puto fatis firma effe, vel ex eo d s íolo di&o Chrifti, quod modo citavi Matthzi 2$. Venite benedi&i pa- It, tris mel, percipite regnum, quod vobis paratum eft à conftitutione multe di. Quomodo merentur id, quod jam ipforum eft, & ipfis paratum, antequam fiant? ut redtius dicere poffimus , regnum Dei potius mere- tur nos fuos poffeffores; & meritum illic cellocemus , ubi ifti prami- ]« um,& premium illic, ubi illi meritum collocant. Regnum enm non paratur , fed paratum eft, filii vero regni parantur , non parant regnum, hoc eft, regnum meretur filios,non filii regnum. — Sic & infernus fuos / l- potius filios meretur & parat, cum Chriftus dicat : Ite maledi&i in ignem " Q &rernum , qui paratus eft diabolo & angelis ejus. Quid igitur volunt verba promittentia regnum , minantia infer- [l» num ? uid toties repetita vox mercedis per Scripruras? Eft, inquit, " merces operi tuo; Ego merces tua magna nimis; Item, Qui reddit 5 unicuique fecundum opera fua5 Et Paul l- us Rom.2. Patientia boni ope- ris querentibus vitam zternam , & multa fimilia? Refpondetur , iis o- h [ mnibus nihil probari , quàm fequelam mercedis , & néquaquam meri- e ti dignitatem, (cilicet quod ii ,qui bona faciunt, non fervili & merce- nario affectu propter vitam aternam faciunt, quarunt autem vitam i, eternam , id eft, funtin ea via, qua pervenient & invenient vitam zx- / " ternam , ut quarere fit ftudio niti, & inflanti opera eó conari , quod L feqqui folet ad bonam vitam. Denunciantur autem in Scripturis ea futu- ra elfe & fecutura polt bonam vel malam vitam , ut erudiantur , mo- 71 veantut , excitentur , terreantur homines. Nam ut per legem fit co- il« ^fa gnitio peecati, & admonitio impotentiz noftrz , ex qua non infertur, quod nos aliquid- poffimus, ita per iftas promiffiones & minas fit ad- monitio, qua docemur , quid fequatur peccatum & impotentiam illana noftram lege inonftratam , non autem tribuitur per ipfas aliquid. di- It lt * gnitatis merito noftro, . Proinde:ficut verba legis funt vice inftru- 55 éHonis & illuminationis , ad docendum , quid debeamus , tum 35 If quid non poffimus : ita verba mercedis , dum fignificant P yt quid futürum fit, funt vice exhortationis & comminationis , qui- 25 d 25 bus pií excitantur, confolantur, & eriguntur ad pergendum , per- feverandum & vincendum, in bonis faciendis & malis ferendis , ne 25 n fatigentur aut frangantur , ficut Paulus Corinthios fuos exhortatu p 2 dicens :. Viriliter agite, ícientes; quod labor vefter non eft inanis in " Domino. Sic Abraham erigit Deus, dicens; E n go merces rua magna nimis, Non aliter quàm fi hoc modo aliquem foleris » quod opera e- ejus certó placere Deo fienifices , quo generé confolationis non raró PXC z Sci- 108 D. Manr. Lurg. f Scriptura utitur. Nec parva confolatio eft noffe, placere fe Deo , ut le. WI' nihil aliud fequatur , licet id fit impoflibi * Hucpertinentomnia, que dicuntur de fpe'& expe&tatione, quod 7!41 [ certo fint futura , que fperamus, licet pii non propter ipfa fperent, aut H Ita verbis comminationis & futuri judicii f talia quarant fui gratia terrentur & dejiciuntur impii , ut definant & abítineant à malis, ne in- [ /h flentur , fecuri fiant , & infolefcant in peccatis. — Quod fi hic ratio na- 0n fam ruget, & dicat: Cur ifta velit Deus per verba fieri, cum ralibus fil verbis nihil efficiatur, neque voluntas in utram partem fefe vertere pof- /ié fir? (hh) cur non tacito verbo facit , quod facit, cum poffiromnia fi- E ne verbo facere? Et voluntas per fefe nec plus valet aut facit verbo audito , fi defit Spiritus intus movens, nec minus valeret- aut faceret pe( Bu veibo tacito , fi alfit Spiritus, cum totum pendeat in virtute & opere SPiritus fandi? '&Annotäl*io. Ls g (hh) Cur non tacito verbo facit quod facit &c.] P- M tet. binc manifefle , quod. B. Fir ,inter ea , quorum vationem reddere non ii polfumus , referat etiam can[as voluntatis dvvina antecedentis , quoad cir« Cujusmodi circumflantia efl , quod voluntas Dei Sic cumflantias maxime. u antecedens voluit quidem omnes bomines [Alv o$ , non tamen fiae verbo, Cl fed per verbum. Dicit namque de hác circumftantias Jam qui fumus nos, ut voluntatis divinz caufam quaramus? Satis eít noffe, quod Deus N ita velit, & hanc voluntatem revereri, diligere & adorare decet, coér- TI$, cita rationis temeritate. Aeferesda itaque bac quoque [unt ad volun- zatem Dei abftonditam , €8 ad Deum ab[conditum , etiamfi quod fínt , 1 KQL Seriptura man /fefte frt revelatum. uam vana itaque efl con[equens Qu Lic tia à voluztate 4 bfcondita ad abfolutam ? INullibi dicit B. P'ir , qued vo- * luntatis ab[condita nulla fit apud Desm. vatzo 7 fed. quod nulla frt apud fl nos , b. e. quod mobis non fitvevelata, . Et buc bené citatur ex Martb, XI. N lbw Na , Pater ; ita bené placuit tibi. ] q & Dicemus; Sic placitum eft De c;,-, ut non fine verbo, fed per vet- p 1a fo- i N bum tribuat Spiritum ,ut nos habeat fuos cooperatores , (ii) du Il ris fonamus , quod intus ipfe folus fpirat, ubi ubi voluerit, que tamen abíque verbo facere poffet , fed non vult, qu di - Annotatto. t (ii) Dum fonis fonamus, quod intus ipfe folus fpirat; ubi i nus, ubi voluerit] Ergése verbum pradicatum eþ. uudus externus fo ?pa- Ds Ssnvo ÁRBITRIO, 169 at féparatis à. Spiritu [an&lo & virtute ejus intus operantis ?. Abfit per o- muem modum, INon eft fonus pradicantium fine Spiritu f[antlo , qui lo- od gnitur per dMos, — Qui enim. Sprritus pa[et dici logui per 2llos , mift foni UL autor e[[fet , €8 cum [ono ade[[fet , usque dum ad corda penetrat ?. Quare fonum B. F'ir non vule feparare a Spiritu fanélo & virtute ejus: [ed di- i(cii AMini- Il]» Jlinguere. operantes , miniflvos. [cilicet €$. Spiritum. Santlum. ld Jfri faa virtute uon po[Junt , nifi foris [onare , C9 [onus Ab illis non eff., aifs Jus quatenus eff externum quid, Sed. Spiritus [anttus folus intus agit C ope- ol- rAtur , €$ per [onum intus etiam [onat : alias fonus ad corda penetrare [- neqniret. "tque boc eft , quod alias quoque dicit Paulus V Corinth. LIE. u Ego plantavi , Apollo rigavit, Deus autem incrementum dedit. jam I« neque qui plantat, neque qui rigat , quicquam eft , (ed Deus, qui dat £ incrementum. ]amj qui fümus nos, ut voluntätis, divinz caufam queramus? Sa- tis eft noffe, quod Deus ita velit, & hanc voluntatem revereri , dili- Nam & Chriftus d- ere & adorare decet , co&icita rationis temeritate. Matth. XI. nullam aliam rationem affert , cur Sapientibus abíconda- 100 If* tur Evangelium , quod parvulis revelatur , quam quod fic placuit Patri, De Sic nos absque pane polfet alere , & revera vim alendi tribuit (ine pane, /) ut Matth. 4, dicit: Non alitur homo pane folo, fed verbo Dei , pla- cuit tamen per panem. & cum pane foris adhibito , intus nos alere M eu$ verbo. ( Stat igitur , ex mercede non probari meritum, faltem in Scriptu- ris. Deinde ex merito non probari liberum arbitrium , multo minus J L tale arbitrium liberum , quale Diatribe fu(cepit probandum , nempe Nam. etiamfi meritum, do- fje quod fe folo nihil poreft boni velle. yo- nes, & addas iítas folitas rationis fimilitudines & fequelas, puta fru- flra przcipi, fruftra mercedem promitti, fruftra minas intentari,, nifi 7 ^ liberum fit arbitrium, his (inquam ) fi quid probatur , hoc probatur, quod liberum arbitrium fe folo poffit omnia.. Si enim fe folo non pot- eít omnia, manet.illa fequela rátionis , ergo fruftra przcipitur, fruftra promittitur , fruftra minz intentantur, . Sic perpetuo contra feipfam er, [o- difputat Diatribe , dum contra nos difputat. — Deus vero folus per Spi- g ritüm fuum operatur in nobis tam meritum quàm premium , utrum- que autem per verbum fuum externum toti mundo fignificat & de- clarat , ut annuncietur etiam apud impios & incredulos & ignaros po- tentia & gloria fua & no(tra impotentia atque ignominia , licet foli pii id corde percipiant teneantque fideles: ceteri vero contemnunt, bi E Jam pI '[M' 110 cD, Manr, Lurtm; i bx t Jam vero nimis tzdiofum füerit, (ingula verba imperativa repe- bui teré, quz Diatribe ex Novo Teftamento enumerat , femper fuas feque- äïv* las annectens, & caufans , fruftranea , (upervacanea, frigida , ridicula, lo. nihil effe quz dicuntur , nifi libera fit voluntas. Utque ad maltam j naufeam ením jarh dudum diximus, quàm nihil calibus verbis efficia- tur, atque fi quid probetur, a totum liberum arbitrium probetur, Quod aliud nihil eft, quàm totam Diatriben fübverd , ut qua liberum arbi- [i) crium cale fufceperit probandum , quod nihil boni potlit; & fcrviar pec- cato , & probat tale , quod omnia pollit , ignara & oblita fui perpetuó. le lun Mera igitar cavilla funt, ubi fic dicir; Ex fructibus ( inquit Dominus) eorum cognofícetis eos, fru&us Opera dicit, ea noílra vocat, at ea no- 4tb ft. AVL a non funt, fi cun&a geruntur neceffitate,| Obfecro te, an non no- Citi al ftra dicuntur quàm rectiffime, que non fecimus quidem nos , recepi- WO mus vero ab aliis? Cur igitur opera non dicerentur nóftra, quz dona- Y vit nobis Deus pet Spiritum ?. Án Chriftum non dicemus noftrum, aia non fecimus eum, fed rantum accepimus? Rurfus fi facimus ea, tüt quz noftra dicuntur , ergo oculos nobis ipfi fecimus, manus nobis ipfi Qui u fecimus , & pedes nobis ipfi fecimus , nifi noftri non dicuntur oculi , at manus, pedes, imó quid' habeinus, quod non accepimus, ait Paulus? par Dicemus ne igitur, ea. vel non eíle noftra, vel à nobis ipfis-effe fa&a ? jam finge , fru&us noftros dici, quia nos fecimus , ubi manet gratia & Qu Spiritus? neque enim dicit: Ex fru&ibus, qui ex parte modicula eo- bu af rum funt , cognofcetis eos, Hzc potius funt ridicula, fupervacanea, i fru(tranea , frigida, imó ftulta & odiofa cavilla , quibus facra verba Dei polluuntur & prophanantur. Tel Sic luditur & illud Chrifti verbum in cruce: Pater , ignofce illis, C quia nefciunt quid faciunt.— Ubi cum expedctaretur fentenria, qua li- €xi li | berum arbitrium aftrueret , iterum ad (equelas itur. Quantojuftius jin- — quit, excufaffet eos, quia non eít illis libera volunta Tnit s , nec poffunt, fi velint, aliter facere? Nectamen ifta fequela probatur liberum arbitrium £0 illud, qued nihil boni potett velle, de quo agitur , fed illud quod omnia U b potett, de quo nemo agit & omnes negant exceptis Pelagianis. Tam cum lq fa Chriftus palam dicat , eos nefcire quid faciant, an non fimul teftatur, 4 ? eos non poffe velle bonum N Quomodo . enim velis , quod ignoras? » lgnoti certe nulla cupido. Quid potett robuftius contra liberum ar- de bitrium : dici, quàm ip(um adeo effe nihili, ut non modo' non velit bo- ang num, fed nec íciat quidem, quantüm faciat mali, & quid fit bonum? ml & An ett hic obícuritas in ullo verbo:: Nefciunt, quid faciunt? Quid re- liquum eft in.Scripturis ,quod nonqueat authore Diatribe liberum « $t f- bi- pul Dr Srnvo AÁnmBrTRIO. "t ii bitrium affirmare , quando hoc clariffimum & adverfantiffimum ver- üc- bum Chrifti illi affirmat?. Eadem facilitate dicat aliquis , etiam illo af- llj firmari liberum arbitrium ; Terra autem erat inanis & vacua; aut il- m lo, requievit Deus die feptimo ,2ut fimili. Tum vere SCFiPtlll'æ ame- ld* biguz & obícure erunt, 1mó fimul omnia & nmhil erunt, Verum (ic " audere & tra&tare divina verba , árguit animum , qui fit infignis con- Dl- temptor Dei & bominum, qui prorfus nullam mereatur paGendam. g E illud Johannis 1. Dedit eis poteftatem filios Dei fieri, fic ac- l0. cipit; Quomodo datur illis poteftas, ut filii Dei fiant, fr noftrz yo- $] luntatis nulla libertas eft? Et hic locus eft malleus adverfus liberum Q arbitrium , qualis eft fermé totus Johannes Evangelifta: tamen addu- 10 citur pro ] ibero arbitrio. Videamus, quxfo; Johannes non loquitur de ullo opere hominuis, neque magno , neque patvo, fed de ipía innova- * "" tione & tranfmutatione hominis veteris, qui filius diaboli eft jin no- II vum hominem, qui filius Dei eft. Hic homo mere paffive , ut dici- tur,fefe haber, nec facit quippiam, fed fit totus, De fieri enim lo- i quitur Tohannes , fieri filios Dei dicic , poteftate divinitus nobis dona- pit lll ta , non vi liberi arbitrii nobis in(ita, At nofítra Diatribe hinc du- us cit liberum arbitrium tantum valere , ut filios Dei faciat, aut definire i parata eft , ridiculum & frigidum effe verbum Johannis, Quis vero un- quàm fic extulit liberum arbitrium , ut ei vim faciendi filios Dei tri- Q buerit , prefertim tale , quod non poteft velle bonum, quale Diatribe Ya ] affumpfit? Sed tranfeat hec.cum reliquis fequelis , toties repetitis, qui- Da bus nihil probatur, fi quid probatur, quàm id quod Diatribe negat, ' nempe liberum arbitrium omnia poffe. ' Johannes hoc vult, veniente 1ll$j Chríto in mundum per Evangelion, quo offertur gratia, non autem It exigitur opus, copiam fieri cunctis hominibus, magnificam fané ,ut fi- u lii Dei fint, ficredere velint. Caterum hoc velle , hoc credere in no- ) l mine ejus , ficut liberum arbitrium nunquàm novit, nec cogitavit de eo antea,ita multo minus poteft fuis viribus. ini uomodo enim ratio nua cogitaret , neceffariam effe fidem in Jefum filium Dei & hominis, cum um nec hodie capiat aut credere poffit , etiam(i tota creatura clamaret, eí- us fe aliquam perfonam , que (imul Deus & homo fit (ed magis offen- ditur tali fermone , ut Paulus dicit 1. Corinth. t tantum abeft, utcre- n52 ju [^ dere ant velit aut poffir.. Igitur Johannes divitias regni Dei per Ev- bor angelion mundo oblatas, non autem vírtutes liberiaibitrii pradicat, fi- mul fignificans, quam pauci fint ; qui acceptent , repugnante fcilicer li- V bero arbitrio, cujus vis nulla eft alia »quàm ut regnante fuper ipfuni |ree T i* Satana, etiam gratiam & $ piritum , qui legem impleat , refpuat, adeo: pulchre valet conatus & ft bi udium ejus:ad legem implendam, Sedin- fra. Il2 D. Manr, Eurg, fra latius dicemus;quale fülmen fit hic locus Johannis adverfus liberum qm zil arbitrium, Non tamen movet me parum, quöd loci tam clari,tam poten- tes contra liberum arbitrium, adducantur pro libero arbitrio à Diatribe, 4 eri cujus tanta eft hebetudo,ut nihil prorfus inter promiffionis & legis verba diícernat,qua cum per legis verba ineptiffime liberum arbitrium ftatuat, confirmet. Sed folvitur tam longe abíurdiffime per promiflionis verba hzc abíurditas facile, fi confideretur , quám alieno animo & conrem- [e d prore Diatribe difpurer,ad quam nihil attinet,gratia ftet vel ruat,liberum uX arbitrium jaceat vel fedeat ,——tantuxxn ,ut inanibus verbis in odium cauíe al ferviarur tyrannis, Poft hec venitur & ad Paulum , libezi arbirrii hoftem pervicacif- prok &a fimum, cogiturque & is liberum arbitrium ftatuere;Rom. 2 Àn divitias [ bonitatis & pauentie & longanimitatis ejus contemnis? An ignoras, uomodo, inquit, Tet quod benignitas ejus te ad peenitentiam adducit? ? L imputatur contemptus pracepti ,-ubi non eft libera voluntas Quo- , modo Deus invitat ad pænitentiam , qui author eft impocnitentiz ? [ Qu 10modo jufta eft damnatio , ubi judex cogit ad maleficium? Refpon- deo ; De iftis queftionibus viderit Diatribe. . Quid ad nos? Ipfa enim dixit opinione probabili, liberum arbirium non poffe velle benum,cogi- €ut tl que neceffarió in fervitutem peccati, (kk) Quomodo igitur imputa- tur ei contemptus pracepti, fi non poteft velle bonum, nec eft ibi li- "Vr bertas , fed fervitus peccati neceffaria? £on bit "Annotatto. $ [ (kk) Quomodo igitur impuktatur ei &c. ] OnefHones ba omnes na[cuntur imptis malitiose vepugnantibus divino ad falutem ordi- xi, Qnande voluntas Dei confequens ob smalitiofam vefiflentiam mevito eos deferit tum ineipiunt accu[are voluntatem Dei autecedentem , €8 - alia judicm Dei antecedauea: e. g. quare voluntas antecedeus nom or- T;!Pt dinaverit ipfis gratiam irreffabilem , ut mon po[fent vefifrentia ftna peri- Wa ve? quare permi[evit ,ut per lap[um -Adami tota natura bumana corra- pe pta fit ? quare , ut propter peccatum originale nibil boni poffint facere ? te f Per qu& vratio Deo conatur. impingere abfolutum aut imprudens decre- zum €$ confilium..— Sed flulta fit ,nec obfervat , quod , licet voluntas Des €3 Decretum Deiabfcondita fint nobis imper[crutabilia, ubiluminus ma- fl neant yufliffima apud omnem , qui eo pervenit , ut uberiorem vevelationem im quod fret omnibus beatisper lumen gloria, €9 cognitionem confequatur , 2 IiCn,' Caterum , quod. dicitur Autor impocnitentiz , fPatim ex 1 po fitum efh , Au- Jta tor, quó minus poeniteat, dum deferit vel non confert gratiam. q(m;(zdo x Dr Ssavo Avïa-nnnie.' nj ln quando dicitur ; Tudex fubtra&o auxilio cogit impium , »o» dicitttr de ag violentia , (ed. id non potefl non fequi ex. impotentia bomiaum anxilio di- be, vino deflituta quam B. V'ir vocat nece[fitatem immütabilitatzs, De boc v tba verà jam in aunotationibus gencmlz'ämv diximm, ] li, Itur uomodo invitat Deus ad ponnitentiam, qui authoreft, quo minus fl« .peeniteat, dum deferit vel non confert gratiam ei, qui fe folo non pot- eft bonum velle? Quomodo eft jufta damnatio , ubi judex fubtra&o ug auxilio cogit impium relinqui in maleficio , cum fua virtute non poffit aliud? Omnia recidunt in caput Diatribes , aut fi quid probant , ut dixi , j probant liberum arbitrium omnia poffe , quod tamen negatum eft ab ipía IQ & ab omnibus. Sequelz illz rationis vexant Diatriben per omnia di- I25 &a Scripturz , quod ridiculum & frigidum videatur, invadere & exige- iif re tam vehementibus verbis, ubi non adeft, qui praftare queat, cum Y egpo(tolus id agat, fcilicet, per minas illas perducere impios & fuperbos g ad cognitionem (fui & impotentix füz, ut huvmiliatos cognitione pec- 'Otle cati, paret ad gratiam. nim Et quid opus eft omnia fingulatim recenfere , quz ex Paulo addu- :ogi- cuntur? cum nihil nifi imperativa vel conjun&iva verba colligat , vel li(de talia, quibus Paulus Chriftianos exhortatur ad fru&us fidei, Diatribe ie 'vero, fuis fequelis adjeGis , virtutem liberi arbitrii talem tantamque concipit , qua fine gratia oinnia polfit, que Paulus exhortator przfcri- bit. Chriftiani vero non libero arbitrio fed Spiritu Dei aguntur Rom., 8, (Il) Agi vero non eft agere, (ed rapi ; quemadmodum ferra aut fe- —curis à fabro agitur. 7i h - u- "nnotatio, .' i ,Ü (il) Agi véró non e(t agere, fed rapi ] Cave , irelligas j (f* mAptum urolentum , (ed fuavem. . INam fupra pag. 41. dicitar , Rurtus peri- ex alterá parte , fi Deus in nobis operatur, mutata & blandé alffibilata 07.7-"- pet Spiritum Dei voluntas, iterum mera lubentia & pronitate ac fpon- (tft ! re fuä vult & facit, non :coacte, ] lirt- D Et hic ne quis dubitet , Lutherum tam &bíurda dicere , verba ejus me recitat Diattibe , qua fané agnoíco. Fateor enim (mm) articulum i- u lum Viglephi ( omnia neceffitate fieri,) effe falío. damnatum Conftan- t rienfi Conciliabulo , feu conjuratione potius &fedicionc. Àv h B An- «;(,;Jiüv-? & D. Manr Lurzm. ass 114 l: I at Annotatio, V (mm) Articulum illum Wiglephi] Qvuatesus fcil, eam babet fententiam , quam B. 'ir mox tradit : frve Wiglephus /mncïmentem W babuerit ,frve uon;] u ü iti Quin ipía Diatribe eundem mecum defendit , dum afferit libe- rum arbitrium fuis viribus nihil boni velle poffe, neceffarioque fervire al peccato, licet inter probandum omnino contrarium ftatuat. b Hxzc fatis fint adverfus priorem partem Diatribes, qua liberum ar- f bitrium ftatuere conata eít. Pofteriorem nunc videamus , qua confutan- li tur noftra ,id eft, ea , quibus liberum arbitrium tollitur. — Hic videbis, L quid fumus hominis poffit contra fulgura & tonitrua Dei. " Primum cum innumerab i les locos Scripture citarit pro libero at« $ bittio, tanquàm formidabilem nimis exercitum ( ut animofos redN" ret confeffores & martyres , & omnes fan&tos & fanctas liberi atbitrii, (el avidos vero & trepidos omnes illos abnegatores ac peccatores in liberü M arbitrium ) contemptibilem fingit turbam contra liberum arbitrium , at- Y queadeo düos tantum locos pra cateris evidentiores facit in hac parte U ftare, nimirum ad cedem folum parata, eamque non magni negotii, quo- [j rum alter eft Exod. 9. Induravit Deminus cor Pharaonis: Alter Ma- [ lach. 1. Jacob dilexi , Efau autem odio habui, Utrunque vero Paulus [ ad Romanos latius explicans, mirum quàm odiofam & inutilem difpu- Q tationem , judice Diatribe, fufceperit. — Nifi vero Spiritus fan&us rhe- Ti torice aliquantulum gnarus effet, periculum erat , ne tanta fimulati b contemptus arte fractus, prorfus de caufa defperaret , & palmam libe- an ro arbitrio concederet ante tubam. — Sed ego inferius fuccenturiatus W illis duobus locis oftendam & noftras copias , quanquáàm ubi talis eft pugnz fortuna,ut unus fuget decem millia , nullis opus eft copiis, Si n enim unus locus vicerit liberum arbitrium , nihil profuerint ei 'inr?uf ( merabiles fuz copiz. ' Hic igitur Diatribe inveni t novam artem eludendi manifeftiffi- Q mos locos,, nempe , quod tropum velit ineffe verbis fimpliciffimis & clariffimis, ut, quemadmodum fuperius , pro lib ero arbitrio agens, o- mnia verba imperativa & conjun&tiva legis, per fequelas adjectas & fi- [j militudines affi&as elufit , ita nunc contra nos a&tura , omriia verba Gl promifífionis & affirmationis divine per tropum repertum torquet,quor- D fum vifum eft , ut utrobique fit inc omprehenfibilis Protheus. — Quin fi fo- d idipfüm magno fupercilio exigit fibi à nobis permitti , ut qui & ip lea- , C DYg SERV&) ÁRBITRIO. Ij leamus, ubi urgemur , tropis repertis elabi , ut ibi : extende manum tu- am ad quod volueris, id eft, gratia extendet manum tuam, ad quod ipía velits Facite vobis cor novum , id elL, gratia faciet vobis cor novum; n j & Íimilia. Indignum igitur videtur, f Luthero liceat tam violentam tortamque interpretationem afferre, & non multo magis liceat proba- tiffimorum Dod&torum interpretationes fequi. Vides itaque hic, non L de textu ipfo, nec jàm de fequelis & fimilitudinibus , fed de tropis & ( It interpretationibus pugnari, Quando ergo erit, ut fimplicem , purumq; aliquem , fine tropis & fequelis textum , pro libeto arbitrio & contra li- berum arbitrium habeamus? An tales textus nusquam habet Scriptu- l* ta? perpetuóque dubia erit càufa liberi arbitriiut qux nullo certo textu []e f&rmatur, fed folis (equelis & tropis, per homines diffentientes induáis, » agitarur HCLIC ventis arundo ? .. Sic potius fentiamus, neque fequelam neque tropum in ullo loco i[s 9 at circumf(tantia verborum evi- Scripturz effe admittendum, nifi id co o dens , & abíurditas rei manifefte , in aliquem fidei articulum peccans, fll fed ubique-inhzrendum eft fimplici purzque & naturali fignificationi 2 verborum , quam grammatica & ufus loquendi habet , quem Deus crea Ll vit in hominibus. u Quod fi cuivis liceat , pro fua libidine, fequelas & tropos in Scripturis fingere, quid erit Scriptura tota, nifi arundo ven- 10* tis agitata, aut Vertumnus aliquis? tum veré nihil certi neque ftatue- fts tur, neque probabitur in ullo articulo fidei , uod non queas aliquo ny tropo cavillari; Vitari potius, ficut prefentiffimum venenum , debet i ?ll' omnis tropus , quem noa cogit ipfamet Scriptura, Vide,quid accide- hef rit tropologo illi Origeni in enarrandis Scripturis ? quàm dignas pre- j bet occafiones calumniatori Porphyrio? ut Hieronymo quoque vide- bee antur parum facere, qui Origenem tuentur. uid accidit Árianis in us tropo illo, quo Chriftum fecerunt Deum nuncupativum ? quid noftro ,&: feculo accidit novis i(tis Prophetis, in verbis Chrifti: Hoc eft corpus D meum ? ubialiusin pronomine Hoc, aliusin verbo Eft, alius in nomine u Corpus , tropicus eft, — Ego id obfervavi , omnes harefes & errores i Scripturis non veniffe ex fimplicitate verborum , ut jadtatur pene toto fi« otbe, fed ex negle&a fimplicitate verborum , & ex affe&tatis proprio & cerebro tropis aut fequelis, 0- Exempli gratia: ad quodcunque voles , extende manum tuam, 17 ego nunquam (quod memini) hac violenta interpretatione tractavi, ur i dicerem : gratia extendet manum tuam , ad quod ipfa velit: Facite vo- [t o bis cor nbvum , id eft, o ratia faciet vobis cor novum; & fimilia. li- nl esf me Diatribe publico libello fic traducat, tropis fcilicet & fequelis r diftenta & illufa, ut non videat, quid de quo loquatur, Sed (ic dixi : Ex- li« 2 ten- J 116 ;D. ManT. i!JTH. [ tende manum &c, verbis fimpliciter , ut fonant , acceptis , feclufisque tropis & fequelis , nihil aliud fignificari, quam quod exigitur à nobis IK extenfio manus, fignificaturque quid facere debeamus, ut eft natura u verbi imperativi apud grammaticos & ufüm loquendi, Diatribe vero neglecta hac verbi fimplicitate, fequelis veró & tropis violenter addu- &is, fic interpretatur: Extende manum, id e(t , potes vi propria exten- dere manum ; Facite cor novum, id eft, poteftis facere cor novum; Credite in Chriftum , id eft, poreftis credere; ut idem fit apud eam [u at quod imperativé & quod indicativé dicitur , alioqui parata eft ridicu- [ lam & fruftraneam facere Scripturam, Átque has interpretationes, nulli erammatico ferendas , non licet in Theologis violentas & affe- lo &atas dicere , fed probatiffimorum funt do&orum tot feculis recepto- ie rum. (nn) Sed facile eft diatribe, tropos hoc loco admittere & fequi, | ut cujus nihil refert , certane fint an incerta , quz dicuntur. Ti "nnotatio, [ 1 (nn) Sed facile eít diatribe, tropös hoc loco admitté- d re &c.] Difutat deinceps B. F'ir adver[us interpretationeuwa. Erafmi, qui Verba , Ego indurabo cor. Pharaonis , iwterpretatus eff : wt poflea gf V« fuam. fententiam plenius exponet. Difputatio hec à. monnullis ACCIpitiY, [ quafr rejiceret B. ir eas quóque taterpretationes , quibus. noffrates zypfr utuntur. Sed ob[ervandum primo boc , quod diflinguendum fit inter vem suterpretationts , €9 inter vei iflius ad verba applicationem, — Rem ipfam-. [ B. F'ir adeà non vejtcit , ut probet etiam, — Patet id ex hbis illim verbis Quando igitur illud Mofi; Indurabo cor Pharaonis, fic interpretatur ; U mea lenitas , quá tolero peccantem, alios quidem ad poenitentiam ad- ducit, Pharaonem autem obfítinatiorem reddet in malitia , pulchré dicitur , fed non probatur , fic oportere dici. — Quid rb vult alind, e . . pulchré dicitur quam, boc? quod pulchrum fit,€9 quoad rem ipfam ) Y Lonum , quod. dicitur y fed non probetur , ad werba retlé applicari , aut verbzs [atisfacere. Itaque [ecundó diférimen in hoc ef , quod B. F'ir ex- ztimat , amplius aliquid verba requirere : nec puguat contra eos, qui ab- - n[uu interpretationi ifli non addnnt , ed. qui id facäunt.] y Quin hoc agit , ut incerta fint omnia, ut quz conf(ulit, relinquen- i da potius quam fcrutanda eífe dogmata de libero arbitrio. Ideo hoc fa;s illi fuerat , utcunque amoliri dita, quibus fe fentit urgeri. — Nobis au- (sl Í tem , quibus res agitur feria, & qui certiffimam v;yitatem pro ftabili dis Dz Srnvo ÁRBITRIO. z 117 uc dis conícientiis u xrimus , longe aliter agendum eR. . Nobis, inquam, J non eft fatis , fi dixeris , poteft hic tropus effe; fed quaritur , an debeat á [à & oporteat tropum hic effe , quod fi non monftraris , neceffarió ineffe 10 tropum , nihil prorfus effeceris. — Stat ibi verbum Dei: Ego indurabo li cor Pharaonis. Situ dixeris fic accipiendum effe vel accipi poffe , ego [l« permittam indurari , audio quidem fic poffe accipi. — Audio hunc tro- »p pum populari fermone vulgatum, ut, ego te perdidi, quia ftatim non Wil correxi errantem, — Sed non eft illi probationi locus. Non queritur, an tropus ille ficin ufu.. Non quzritur , an aliquis poffit eum hoc lo- 15, co Pauli ufurpare. Sed hoc quaritur , an tutum ac certum fit recte hoc loco ufurpare, & an Paulus velit eo uti. Non de alieno le&oris u(u, Qs fed de ipfius authoris Pauli ufu quaritur, — Quid facies confcientiz fic quzrenti? Ecce Deus author dicit : Indurabo cor Pharaonis, aperta ]l & nota eft fignificatio verbi , indurare. Homo vero le&tor dicit mihi; Indurare hoc loco, eft occafionem indurandi dare, dum non ftatim cor- rigitur peccator. Qua aüthoritate? quo confilio? qua neceffitate, vo- cis illa naturalis fignificatio mihi fic torquetur? quid fi ertet le&or & interpres? ande probatur illam torturam verbi hoc loco fieri debere? 39 & Periculofum , imó impium eft , verbum Dei fine neceffitate, fine au- 25 thoritate torquere. An huic animulz laboranti tàm fic confules ; Ori- 59 li, t genes fic fenfit , aut fic, define talia fcrutari, cum fint curiofa & fuper- vacanea? Át illa refpondebit; Hoc Mofen & Paulum admoneri opor- if, tuerat , antequam fcriberent, atque adeó ipfum Deum. Ut quidnos !) t curiofis fupervacaneis fcriptis divexant? Non juvat itaque diatriben hec miferum effugium troporum : Sed 4 tenendus eft hic fortiter Protheus nofter, ut nos faciat cettíffimos de fj Y tropo hüjus loci, idque vel clariffimis Scripturis, vel evidentibus mi- raculis. Ipfi fic opinanti , etiam confentiente omnium feculorum in- Y uftria , nihil credimus, fed pergimus & urgemus , tropum hic nullum (2 l elfe poffe , fimpliciter vero, ut fonant verba, fermonem Dei effe acci- piendum. — Neque enim noftri arbitrii eft (ut diatribe fibi perfuadet ) J verba Dei fingere & refingere pro libidine noftra , alioqui quid reli- P quum eft in tota Scriptura, quod non redeat ad Anaxagorz philofo- . hiam , ut quodlibet ex quolibet fiat?. dicam enim : Deus creavit cc- ij l um & terram, id eft, difpofuit, non autem fecit ex nihilo. Vel; crea- vit caelum & terram , id eft , angelos & demones , vel juftos & impios, Quis, rogo , tum non ftatim aperto libro Theologus fuerit? fit ieitur le hoc ratum ac fixum , quando diatribe non poteft probare tropum in- " effe his locis noftris, quos diluit, concedere cogitur nobis verba, ut a fonant , effc accipienda , etiamfi probaret , )n- P aliás tropum eundem Wa 3 lis 18 D. Manr. Lurn. ;/- A c- bo in omnibus locis Scripture, & in omnium ufu effe vulgatiffimum hoc femel defen(a funt omnia noftra, que contutare voluit dia- id que PCL' tribe: Inventaque eft confutatio e qu jus prorfus nihïd efficere , nihil pof- let fe, nihil effe. 1n Quando igitut illud Mofi : Indurabo cor Pbaraonis , fic intet- Mea lenitas, qua tolero peccantem, alios quidem ad peeni- f pretatur ; . tentiam a dducir, Pharaonem autem obítinatiorem reddet in malitia, ) TNos vero non d pulchre dicitur, fed non probatur , fic oportere dici. contenti di&o, probatum quzrimus. Item illud Pauli: Miferetur cu- C jus vult,indurat quem vult , plaufibiliter interpreratur, id eft, Deus au indurat, cum non ftatim caftigat peccantem , muiferetur , cum mox ad C Q pænitentia . m per afllictiones invitat, Sed quo probatur hzc interpreta- tio? item 1 llad Efaiz ; Errare nos feciíti de viis tuis, indurafti cor no- fil ftrum , ne timeremus te,. Efto, Hieronymus ex Origene fic interpreta- W tur ; Seducere dicitur , qui non ftatim revocat ab errore:. Quis nos cer- q. tos facit, Hieronymum & Otrigenem re&é interpretari? denique pa- d d &kum noftrum eft , non authoritite alicu J us do&oris, fed folius Scriptu- ip rz nos velle confligete. Quos igitur Origenes ; quos Hieronymos U diatribe nobis oblita pa&ti objicit? cum inter Ecclefiafticos Scripto- res nulli feré fint, qui ineprius & abfurdius divinas literas tra&tarint, [ quam Origenes & Hieronymus, |Et ut uno verbo dicam , illuc redit PQ licentia ifta interprecandi , ut nova & inaudita grammatica omnia con- d fundantur , ut, cum Deus dicit , Ego indurabo cor Pharaonis , mutatis il perfonis fic accipi as; Pharao indurar fefe mea lenitate: Deus indu- R! as differente: rat cor noftrum , id eft, nos ipfi induramus nos, Deo peen Tu Domine errate nos feciíti,id eft, nos errare fecimus nos ipfos te g k non caítigante, Ita Deum mifereri jam non fignificat dopare gratiam, di aut exhibere mifericordiam , remittere peccatum , juftificare, aut à ma- hr lis liberare , fed contra fignificat inferre malum & caftigare. fü Iftis tropis tandem 1d efficietur , ut dicas, Deum fui(fe mifertum ü filiis Ifrael , dum illosin Affyriam & Babylonem tranftulit, ibi enim ca- q ftigavit pe ccatores, ibi per affli&tiones ad peenitentiam invitavit. Rur- fus cum re duxit eos & liberavit, tum non fuit mifertus, fed indura- 'vit, hoc eft,lenitate fua & mifevr'icordi'a occafionem dedit, ut indura- X rentur, Sic. quod Chriftum Salvatorem mifit in mundum, non dicetur I effe mifericordia Dei, fed induratio, quod hác mifericordiá occafio- f nem dedit hominibus fefe indurandi. Quod vero Hierufalem vaíta- li vit, & Judzos perdidit in hunc usque diem ,ibi miferetur eorum, quia f caftigat peccantes & ad poenitentiam invitat. Quod Sanctos in cc- W lum vehet in die judicii , non faciet miferendo, fed indurando , quia [ boni- * Dz Srnvo ÁRBITRIO, 19 l bonitate füa occafionem dabit abutendi, Quod impios vero trudet l- ad inferos,ibi miferebitur, quia. caftigat peccatores. Obfecro, quis un« of quam iftas mifericordias & iras Dei audivit? Eíto fane, quod boni tum lenitate, tum feveritate Dei meliores fiant, tamen cum fimul de bonis & dl* malis loquimur, facient ifti tropi ex mifericordia Dei iram, & ex ira mi- !Pi— fericordiam , penitus perverfo loquendi ufu, dum hoc vocant iram, cum ll; Deus benefacit, & mifericordiam, dum affligit.. Quod fi tum dicendus n eft Deus indurare , cum benefacit & tolerat , mifereri veró , cum aflligit j« & caftigar, cur magis Pharaonem dicitur induraffe , quàm filios Ifrael, n autetiam totum mundum ? annon benefecit filiis Ilracl ? annon benefa-- d cit toti mundo? non tolerat malos? non pluit fuper bonos & malos? de Cur mag o is dicitur mifertus filiis Ifra£l , quam Pharaoni? annon afflixit 10« filios Irael in /Egypto & deferto? Efto, quod alii abutantur , alii re&é [de utantur Dei bonitate & ira, Tu tamen hoc definis , indurare effe id, &d quod indulgere malis lenitate & bonitate: mifereri vero effe non in- d u- dulgere , fed vifitare & corripere. Igitur quantum ad Deum attinet, ipfe perpetua bonitate nihil aliud facit, quam quod indurat, perpe- I$ tua correprione nihil aliud facit, quam quod miferetur. Q« Verum hoc longé pulcherrimum : Indurare dicitur Deus , cum l peccatoribus indulget lenitate: mifereri vero, cum vifitat & afllipit ad i pernitentiam invitans feveritate, Quid , rogo , omifit Deus in aflligen- n- do; caftigando, vocando Pharaone ad poenitentiam? non numeràntur Wy illic decem plage? fi tua definitio ftat , quod mifereri fit peccatorem li« ftatim caftigare & vocate , Pharaonis certe mifertus fuit Deus. Cur er- t go Deus non dicit: Ego miferebor Pharaonis,fed dicit: Ego indura- l(2 bo cor Pharaonis? In eoipfo enim quod mifererur ejus, id eft, ut tu n dicis , affligit & caftigat , dicit : Indurabo eum, id eft , ut tu dicis, be- u- nefaciam & tolerabo eum, Quid monftrofius audiri poffit? ubi nunc funt tropi tui? ubi Origenes? ubi Hieronymus? ubi probatiffimi Do- n &ores, quibus unus homo Lutherus temeré contradicit ? fed fic loqui 1* cogit imprudentia carnis, dum in verbis Dei ludit, nec credit effe feria. I* Evincit igitur textus ipfe Mofi irrefragabiliter, tropos illos effe fictos, i* & nihili hoc loco, longéque aliud & majus quiddam ultra beneficen- fie tiam & afflidionem & caftigationem fignificari illis verbis: Ego indu- t rabo cor Pharaonis, cum negare nequeamus , utrunque fuiffe in Pha- ( raone fummo ftudio & cura tentatum. Quax enim ira & caftigatio in- , « ftantior , quàm dum tot fignis, tot plagis percutitur, ut talianon fuif- , It fe unquam etiam ipfe Mofes teftetur?. denique ipfe Pharao non femel æt velut refipifcens illis movetur , fed non permovetur nec petfeverat. 1 Qua etiam lenitas & bencficentia largior, dum tam facile tol!it plagas,ac tOoe W 120 D. Manr.Lurms,. a [ toties remittit peccatum , toties xeducicbona, toticä aufert mala ? utra- que tamen nihil faciunt , adhuc dicit; indurabo cor Pharaoais. Vi- h /il]n des igitur , etiam fi tua induratio & mifericordia , id eft , gloffz & tro- [ pitui, concedantur in fummo gradu & ufu & exemplo, quales in Pha- 11 raone eft;cernere , adhuc ftat induratio, & aliam effe neceffe eft, de [/ qua Mofes dicit, & aliam , quam tu fomnias, Ü lafVemur & nos, rl Sed quando cum fi&oribus & larvis pugnamus, [)7 fingamusque per impoffibile tropum , quem diatribe fomniat; valere hoc loco , vifuti quomodo elabatur , ne affirmare cogatur, folius Dei [ f voluntate , noftrá veró neceffitate omnia fieri , & quo modo excufet Deum, ne ipfe fit author & culpa noftrz indurationis, | Si verum eft, fi iit quod tunc indurare dicitur Deus , cum lenitate fua tolerat, nec ftatim punit, utrunque adhuc perftat. / Primum, quod nihilominus homo 14 J neceffarió fervit peccato: nam ubi conceffum fuerir, liberum arbitrium non poffe velle quicquam boni (quale fufcepit diatribe ) lenitate tole- 4 ! rantis Dei nihilo melius fit, fed neceffarió pejus , nii addatur ei Spi- ritus , Deo miferente. Quare adhuc necefífitate noftrá fiunt omnia, D j Alterum, quod equé Deus crudelis effe videtur tolerando per lenitatem, atque à nobis przdicari putatur , quod indurat volendo voluntate illa u D, imperfcrutabili. — Nam cum videat , liberum arbitrium non poffe vel- le bonum, fierique pejus lenitare tolerantis, hac ipfa lenitate crudelit- D fimus , ac dele&ari videtur noftris malis, cum poffit iis mederi , fi vel- fa b let, poffetque non tolerare, fi vellet, imó nifi vellet, tolerare non pof- fet; . Quis eum coget invitum? (00) Stante ergo illa voluntate , fine 1 ua nihil fit, & dato, quod liberum arbitrium nihil boni poteft velle, 4f 4 r uftrà dicitur, d bero arbitrio, quicquid dicitur pro excufando Deo,& accufando li- 7 r ^ p "Annotatto, !) ( ooj Stante ergó illa voluntate; fine qua nihil fit, & t[if dato , quod liberum arbitrium nihil boni poteft velle, fru- li ftrà dicitur, quicquid dicitur pro excufando Deo, & accu- fando libero arbitrio. Semper enim dicit liberum arbitrium; 4l 74 'Ego non poffum, & Deus non vult, quid faciam? Mifereatur £j fané me affligendo, nihil inde promoveo, fed deterior fiam p neceffe eft, nifi Spiritum donet. Sed hunc non donat: do- il paret autem fi vellet. Velleigitur eum non dare,certum eft. ] 1 JDwra bac nonnullis videnzur. — Verumenimveró , nn adeà dura (unt , hi g Dz $zavo 'ARMTVR:O. : A 12I le nàm illi ea faciunt, . Quafr enim non optimum po[fint babere fenfum ? l: Ponit B, V'ér duas. bypothefes.:: unma eft aliquam elfe voluntatem Dei, je frme qua nibil poteft fieri. — Foluntas bac eff voluntas generalis providen- d t2 divina maxime ,qua vult omnibus rebus dare effe , vivere €$ move- l vi, prout uutuscujusque natura conveniz, — Hàc voluntate flante , ut flas nsque ad extremum diem in ordinarims firmilfima ,nifi ubi Deus aliquid $ agit extra ordinem : planum eff, quod voluntas noffra non po[fit qtieftere 63 otiofa effe , maxime ubi per objellum excitatur. "Altera bypothefis eff, a quod liberum arbitrinm nibil boni poteft velle, Ubi hac bypothefis ad prio- t rem accedit , [ane voluutas, qua vi morus generalis dyvimi non poteff quie- j?;-äre, nece[Jario facit malum , u[que ad indurationem : non quidem ue- M aefftate coattionts , quam B. Vir [upra jam expreffe exctufit , fed necefft- n tateimmutabilitatis, vel, ut aluas loquuntur, confequentia,qua ex bypotbe- Jebus quibusdawa pofitis con[equitur. Et jam porrà : £uftrà dicitur,quicquid & dicitur pro excufando Deo, & accufando libero arbitrio, quod fczl. Dens l- lenitate fnà aut affiéhione tantum occafionem indurationi det.. Sand enim d Den hic plus facit , quaus pater inter bomines , qui voluntate fuà vel ca- 1 Jligatione liberzs indurationts occafionem prabet, | Fruflra dicitur pro ex- Lla. en[ando Deo , 8 libero arbitrio accufando : non quod Deus contrà [rt ac- J« eufandus , aut liberums arbitrium excn[andum : [ed quod pro excu[ando l« Deo , qui excufandus efh , 8 pro libero arbitrio , quod accu[andum , non l- Jatis faciat ifla refponfro. — Qui fic ?. femper enim dicit (accufatum ) Iz- )l* berum arbitriums Ega non po[|um me melius reddere ,€8 Dens non vult n 1d fasere: quid faciam ergo ? quare accu[at , quod me ad lenitatem aut le affittionem Dei uda reddo melim*. Mifereatur [aue me affligenda. JAtqui l^ bac zuz[ericordia uon fufficit, Si major non accedit, sibil promoveo: fed de- £erzor fram nece[fe eff , ex iflis bypothefibus y u1f Spiritum . douct, Sed bunc mon douat , donaret autem , fi vellet. Felle igitur eum non dare , cer- zum efk. — Hic nibil licez libero avbitrio objicere 5 quafi poffet, etiamfs Dens Spiritum non. daret : 'eft Vnim boc. falfifimnu "m:per easdema. b)'pa- vthe[es, f[sa. difputat B. F'ir contra expofitionem , non tanguam malam ,fed Ü« zauquam uon [ufficientem, AAlioqui verum eft, quad Deus Spiritum [uum U. dare velit etiam us , qui sudurantur , jexta voluntatem antecedentem : nou autem dare vilt juxta voluntatem confequentem ob malitiam Pba- 1 vaonts , fed cmjus circumflautia particulares uobis iguote fumt, nec Üf ejus rationem reddere po[[mmaus, quare tadurare voluerizt €05 , qui ejus- It smodi salttiam committuut, INibil videmus hic in B. Viro culpandum : (« ii vero culpandi [uunt , qui verba, Ego non poffum, & Deus non vulr, magnis literis excudunt ,ut ab[olutum decretum inde excudant. ddtqui ] bec verba fmn: patiz(a exceptio libe ri arbitrii pro fe ex. " Q cufando , ad ?er[m $- (f 122 p.Manr. Lurnzg. interpretationem Era[mi accu[antem : quàm a[fertio B. Viri, Et loquun- t [ zur porro de voluntate Dei confequenti, in qua Deus non vult dare Spi- vitum , fed auferre s. €8 ablato eo liberum arbitrium fine dubio nibil por- pl.?.' &ft , fed nece[Jario induratur. ] HOV fo . Semper enim dicit liberum arbiftium , o non poffüm , & Deus D non vült , quid faciam? Mifereatur fané mea igendo , nihil inde pro- moveo, fed deterior fiam neceffe eft, nifi Spiritum donet. Sed hunc Íin non donat , donaret autem, fi vellet. Velle igitur eum non dare, cer- tel tum eft. f Nec fimilitudines allatz quicquam faciunt ad rem, ubi dicitur ; 0n ficut eodem fole limus durefcit, & cera liquüe(ícit, & ex eodem hym- ia s bre terra culta fru&um, terra inculta fpinas profert: ita eadem leni- tate Dei , alii indurantur , alii convertuntur, Non enim liberum atbi- TK TK trium in duo divería ingenia dividimus, ut aliud fit velut limus, aliud cera , aut aliud terra culta, aliud inculta terra, Sed de uno in omni- x 25 bus hominibus zqualiter impotente loquimur , quod non nifi limus, f f 25 non nifi terra inculta eft, ur quod non poffit velle bonum, Ideo fi- ?5 cut limus femper fit durior, & terra inculta fpinofior, ita liberum [ 25 arbitrium femper fit pejus , tam lenitate folis indurante, quam tem- bi 25 dt peftate pluviz liquefaciente. Si eft igitur unius definitionis ejusdem- que impotentiz liberum arbitrium in omnibus hominibus, nulla poreft de ratio reddi, cur unum perveniat adgratiam, & alterum non perveniat, fi j nihil aliud przdicetur , quam lenitas tolerantis & caftigatio miferen- ql tis Dei, "Pofitum eft enim liberum arbitrium in omnibus hominibus g It zquali definitione , nihil poffe velle boni. Tum nec Deusquenquam eliget , nec ele&ionis ullus locus relinquitur , fed fola libertas arbitrii, di lenitatem & iram acceptans , vel refutans. (pp) Spoliatus veró Deus W virtute & fapientia eligendi, quid erit ni(i idolum fortunz, cujus nu- l mine omnia temeré fiunt ? & tandem eó venietur , ut homines falvi fiant b & damnentur ignorante Deo, ut qui non difcreverit certa elecione (al- W vandos & damnandos, fed oblata omnibus generali lenitate tolerante jf & indurante , tum mifericordia corripiente & puniente , hominibus re- liquerit , utri velint falvi fieri aut damnari, ipfe interim forté ad convi- vium /Ethiopum profe&us , ut Homerus dicit. dl "Annotatio. [l I (pp) Spoliatus veró Deus virtüte & fapientia eligen. in er.x- lu di &c. ] Jow tantum dicit B, F'ir ,virtate eligendi, fed m'aml fapi [2 m 12 Dr Sznvo ÁRBITRIO. !« tia eiigendi. Ergó nom flatuit abfolutum decretum . ele&ionis, Abfolu- J« tum namque decretum ex libertate procedit , non ex fapientia , licet fa- Ill« pientía deinde uti eo poffit : fapientia autem quaudo eligit , non fine va- teonihus eli £ d git. Obfervamus itaque bune locum pro ea,ïuod D. Fir ab- folnti decreti frve autor rue patronus won fuerit. giM ^ I0« Talem Deum nobis & Ariftoteles pingit, qui dormiat fcilicet , & n finat fua bonitate & correptione uti & abuu quoslibet. Nec ratio ali- KT« tet de ipfo poteft judicare, quam hic Diatribe facit. — Sicut enim ipfa ftertit & contemnit res divinas, fic judicat & de Deo, quafi ftertat , & [' omiffa eligendi, difcernendi, infpirandi fapientia, voluntate & prafen- m tia , hominibus mandarit negotiofum iftud & moleftum opus, lenita- j« Huc venitur , dum ratio- vem & iram fuam acceptandi & refutandi. - ne humana Deum meuiri & excufare volumus , dum fecreta majeftatis ul non reveremur , fed penetramus fcrutantes , ut oppreffi gloria pro una []j- excufarione mille blafphemias evomamus, nec noftri interim memores, 1, fed fimul & contra Deum & nos gartientes, velut infani, dum magna Í- fapientia pro Deo, & pro nobis dicere volumus, Nam híc vides, quid Q « ex Deo faciat ifte tropus & gloffa Diatribes, Deinde quàm bené fi- lm- bi conftet ; quz antea liberum arbitrium in omnibus hominibus una m- definitione fecit equale & fimile , nunc inter difputandum , proprix QU definitionis oblita, aliud facit cultum , aliud incultum, ex diverfitate 3 operum & morum & hominum , diverfa faciens arbitria libera, Aliud ene quod bonum faciat , aliud quod non faciat, atque id (uis viribus ante JUS gratiam , quibus viribus ipfum nihil poffe velle boni ante definierat. 1 Ita fit , dum foli voluntati Dei non permittimus indurandi & miferen- il di & omnia faciendi voluntatem & potentiam , ipfi libero arbitrio o- j mnia poífe tribuamus fine gratia ; quod tamen negavimus quicquam ld boni poffe fine gratia, Nihil igitur huc valet fimilitudo folis & hym- ?? fit bris, Re&tius Chriftianus ea fimilitudine utetur,utfolem & hymbrem 55 j vocet Evangelium , ficut facit Píal. 19. & Epiftola ad Ebrzos &. cul- 25 i tam vero terram ele&os , incultam reprobos, illi enim verbo zdifi- 55 It cantur & meliores fiunt, hi offenduntur & pejores fiunt. — Alioqui, 33 yi- liberum arbitrium per fefe in omnibus hominibus eft regnum Satanz., Caufas etiam videamus fingendi hujus tropi in hocloco. Abfürdum, ait Diatribe, videtur, ut Deus, qui non folum juftus, verum etiàm bonus eft , induralfe dicatur cor hominis, ut per illius malitiam , fuam illuftra- ret potentiam, Quare ad Origenem recurrit, qui fatetur occafionem pn. indurationis datam à Deo, culpam tamen in Pharaonem rejicit. — In- " fuperidem angotavit,quod Donäjnus dix it: inhoc ipfum excitavi te,nog 2 m ait, / 124 D. Manr. Lurgu. ait, non in hoc ipfumfecite. Alioqui Pharao non fuiffet impius, fi talem li condidiffet Deus,qui contemplatus eft omnia opera fua,& erant valde bo-' if [ na, Hac illa, — Abfurditas itaque una eft principalium caularum , ne verba Mofis & Pauli fimpliciter accipiantur, Sed ea abfurditas in quem q h peccat articulum fidei? autquisilla offenditur? Ratio humana offen- ditur, que cum in omnibus verbis & operibus Dei czca , furda, ftulta, impia & facrilega eft, hoc loco adducitur judex verborum & operum Dei. Eodem argumento negabis omnes articulos fidei , quod longe abíurdiffimum fit, & , ut Paulus ait, ftultitia gentibus & fcandalum Ju- fU dxis, Deum effe hominem , virginis filium , crucifixum , fedentem in U dextra Patris. — Abfurdum eft , inquam , talia credere. Fingamus igitur tropos aliquos cum Arrianis, ne Chriftus fit fimpliciter Deus. . Finga- mus tropos cum Manichzis , ne fit verus homo , fed Phantafma per vir- ginem , ceu radius p er vitrum , lapfum, &)cru—cifixum. Sic pulchre Scri- pturas tractabimus. E (qq) Sed necprofunt tamen tropi, nec evaditur abfurditas, Ab- furdum enim manet (ratione judice) ut Deus ille juftus & bonus exi- [u gat àlibero arbitrio impoffibilia; & cum liberum arbitrium non pof- ) fit velle bonum,neceffarioque ferviat peccato,tarnen imputet ei ; Ec dum non confert Spiritum , nihil mitiüs aut clementius faciat , quam fi in- duret vel indurari permittat. Azmomzio./ : (qq) Sed nec profunt tamen tropi &c. ] Rwrfus boc agit [/ [2 B. Fir ,ut offendat , gloffam adver[arii non effe fuffcientem , flhantibus by- pothefibus ,quas fapra habuimus. Et obfervandum , quod qua hic objz- l CTHAEHT , ex jttdicio ratzonzs objiciantur, quando illa (crutari €9 capere vult divina. judicza. Jdeo dicit B. Fzr. Ab(urd um-enim manet ,).L'atione ju- [ dice &c. I;em; H«zc di&abit ratio. ]. | [ Hzc di&bit ratio nón effe boni & clementis Dei. Superant ni- mlo captum illius , nec captivare etiam fefe poteft , ut.credat bonum ef- fe Deum, qui talia faciat & judicet , fed feclufa fide , palpare & videre & comprehendere vult, quomodo fit bonus & non crudelis, Compre- 1ï henderet vero tunc , quando fic de Deo diceretur; Neminem indu- 1 rat, neminem damnat, fed omnibus miferetur, omnes falvos facit, ut p deftru&o inferno , pofitoque metu mortis, nulla paena formidaretur fu- j tura. Ideo fic eftuat & contendit, ut Deum excufet & defendát , ju- Í ftum & þonum. Sed fides & Sp i n bo- l iritus aliter jud;cant , qui Dcu: funm A — Dr SrRvo ÁRBITRIO. ns num credunt, etiamfi omtes homines perderet, Et quid predeft, nos Qe iftis coyitationihus fatigari , ut culpam indurationis in liberum arbi- 4 trium rejiciamus ? faciat liberum arbitrium toto mundo totisque viribus, " : nullum tamen exemplum edet , quo vel vitare pof- quicquid poteft l.« fit , ne induretur , nifi Spiritum dederit Deus, vel quo mifericordiam à mereatur , fi fuis viribus relicum fuerit. Quid enim refert , an indu- retur vel mereatur indurari , cum induratio neceffarió infit , donec in- ( eft impotentia illa, qua non poteft velle bonum , tefte ipfa Diatribe? l* Cum igi eur abfürditas non rollatur iftis tropis;aut fi tollatur,majores affe- runtur a b(arditates , & libero arbitrio omnia tribuuntur , faceffant in- utiles & fedu&tores tropi , puroque.& fimplici verbo Dei hzreamus, " Altera caufa, quod ea que fecit Deus funt valde bona , nec Deus [ dixit, feci te in hocipfum, fed excitavi. (rr) Primo dicimus, quod hoc l: di&um eft ante lapfum hominis, ubi que Deus fecerat , erant valde bo- na. Sed mox fequitur tettio capite , quomodo fit homo factus malus, defertus à Deo ac fibi reli&tus. « Ex quo homine fic corrupto , nati funt js l omnes impii , etiam Pharao, ficut Pgulus ait : Eramus omnes natura filii v f. irz,ficut & cateri. e- ]s "Annotatto. (rr) Primó dicimus, quod hoc &c.] EpegiHi P. V'ir exponit mentem [uam , unde malum fit : nimirum quod non à Deo ereatum fit', fed per lapfum -Adami in naturam bumanam introduttum, " cum qua propagattmr ,frae culpá Dei naturam propagantis. Egregie etiam 7- exponitur , quomodo ex mente B. Firi Deus indurare dicatur, / 'Ubi ni- f« bil quicquam de ab[oluto Calvinianorum decreto andis : sibil , quod illo lt peius aut durinus fit. dMelius verba integra in contextu leguntur, INote- 2 mus tamen bac.. Primum etiam ratio & Diatribe concedit ( Ez ! bypo- thbefin , quam etiam defenfores liberi arbitris , €9 ratio concedit : quod pe- tita fit ex puntlo generalis divina.providentie) Deum omnia in omni- j« us operari, ac fine ipfo nihil fieri aut efficax effe. — Eft enim omni- —— j potens , pertinetque id ad omniporentiam fuam , ut Paulus ait ad Ephe- [e fios. jJam Satan & homo lapfi & deferti à Deo non poffunt velle bo- e- num;hoc eft, ea, quz Deo placent;aut quz Deus vult ; fed funz in fua de- lr fideria conyerfi perpetuó, ut non poffint non quarere, que fua fünt &c. t Poft hec veró fequitur indurationis negotium, quod fic habet. — Impius L- (ut diximus) ficut & princeps faus Satan, rotus eft verfus adíe & ad ig fua, non requirit Deum, nec curar ea, quz Dei funt , fuas opes, fuas (* gnum .glorias , fua operas fuum fagere, fuur n 'poffe ,& omninó fuum re ? quæ,- * D. Manr. Lurg. 126 - quzrit, illisque vult in pace frui, — Quod fi quis ei refiftat , aut aliquid L 0 [ horum voluetitimminuere, eadem averfione, quá illa quzrit,etiam mo» vetur & indignatur , & furit in adverfarium. — Et tam non poteft non Ti IÉ furere, quam non poteft non cupere & quarere, Et tàm non poteft non cupere, quàm non poteft non effe, cum fit creatura Dei , licet vitiata, Clara fanà bac funt : ut € qua [equuntur de induratione Pharaonis , pro- ?ï( prerea ;ejtigm motanda , ue (is, qua in[equentur,offendamur.] ] Condidir igitar Deus Pharaonem impium, hoc eft, ex impie & corrupto femine , ficut in Proverbiis Salomonis dicit; Omnia propter li a femetipfum fecit Dominus , etiam impium ad diem màlum. Non igi- d tur fequitur, Deus condidit impium , ergo non eft impius. Quomo- do enim non eft impius , ex impio femine? ficut dicit Pfal, $1. Ecce in » peccatis conceptus fum, — Ét Job ; Quis poteft facere mundum, de ?5 immundo conceptum femine? Licet enim Deus peccatum non fa- l ciat, tamen naturam peccato , fubtra&o fpiritu, vitiatam , non ceffat formare & multiplicare , tanquam fi faber ex ligno corrupto ftatuas fa- P( ciat. Ita qualis eft natura, tales fiunt homines, Deo creante & for- 1] mante illos ex natura tali, | Secundo dicitur: fi de operibus Dei poft &l lapfum inrelligi voles, Erant valde bona: Obfervabis hóc dici, non de nobis, fed de Deo. Non enim dicit, vidit homo, qua fecerat Deus, & q 25 erant valde bona. Multa videntur Deo & funt bona valde, que 4 Ed nobis videntur & funt peffima. Sic afflictiones , mala , errores , in- 5 5 fernus , imó omnia optima opera Dei funt coram mundo peffima & 3 Lj damnabilia. Quid Chrifto & Evangelio melius ? at quid mundo exe- . ,. cratius? Igi tur quomodo fint bona coram Deo , qux nobis mala funt, H folus Deus novir, & ii qui oculis Dei vident, id eft , qui Spiritum ha- bent, Sed tam acuta difputatione nondum opus eft. Sufficit inte;im illa prior refponfio. E forta Qlæntur ffis, quo modo Deus mala in nobis dicatur opera- ri,ut indurare, tradere defidenis , feducere, & fimilia? Oportuit fa- | né verbis Dei conzentos effe , & fimpliciter credere , quod dicunt, cum fint opera Dei prorfus inenatrabilia : tamen in obfequium rationis, id eft , (tultitiz humanz , libet ineptire & ftultefcere , & balbutiendo ten- tare, fi qua poífimus eam movere, Primum , etiam ratio & Diatribe concedit, Deum omnia in omnibus operari , ac (ine ipío nihil fieri nec efficax effe, Eft enim omnipotens, pertinetque id ad omnipotentiam [ fuam,ut Paulus ait ad Ephefios.Jam Satan & homo lapfi & deferti à Deo, non poffunt velle bonum , hoc eft, ea qua Deo placent , aut que Deus ] vult., Sed fünt in fua defideria converí1 perpetuó, ut non poffint non f E Dr Sravo ÁRBITRIO. :27 d quarere , quz fua funt, Hac igitur eorum voluntas & natura ficà Deo )s averfa , non eft nihil.. Neque enim Satan & impius homo nihil eft, aut J nullam naturam aut voluntatem habent , licet corruptam & averíam J naturam habeant. Illud igitur reliquum, quod dicimus naturz in im- d pio & Satana, ut creatura & opus Dei, non eft minus fubje&um omni- ( potentiz & actioni divinz , quam omnes aliz creaturz & opera Dei. Quando ergo Deus omnia in omnibus movet & agit , neceífarió mo- vet etiam & agit in Satana & impio. Agitautem in illis raliter, qua- V les illi funt , & quales invenit, hoc eft, cum illi fint averfi & mali, & n rapiantur (motu illo divinz omnipotentix j non nifi avería & mala fa- le ciunt , tanquam fi eques agat equum tripedem vel bipedem, agit qui- (* dem taliter , qualis equus eft,hoc eft, equus male incedit. — Sed quid faciat eques? equum talem fimul agit cum equis fanis , illo raale, iftis d bene, aliter non poteft, nifi equus fanetur. Hic vides Deum, cumin - offe ma- malis & per malos operatur , mala quidem fieri, Deum non at le facere, licet mala per malos faciat, quia ipfe bonus male j acere non " poteít , malis tamen inftrumentis utitur, quz raptum & motum poten- Ju tiz fuz non poffunt evadere. Vitium ergo eft in infttumentis, que li otiofa Deus eífe non finit, quod mala fiunt, movente ipfo Deo , non : aliter quam fi faber fecuri ferrata & dentata male fecaret. Hinc fit, & quod impius non poffit non femper errare & peccare, quod raptu , I divinz potentiz motus ocia ri non üniþur, erd velit, cupiat , faciat , I taliter , qualis ipfe eft,/ & Hac rata & certa funt , fi credimus omnipotentem effe Deum. ( Deinde , impium effe creaturam Dei , averíam veró relictamque fibi fi- lj ne Spiritu Dei non poffe velle aut. facere bonum, Omnipotentia " Dei à acit , ut impius non poffit motum & actionem Dei evadere, ,, m fed neceffarió illi fubje&us paret.. Corruptio vero feu averfio fui à , Deo; facit, ut bene moveri & rapi non poffit, Deus fuam omnipo- ) tentiam non poteft omittere propter illius averfionem. — Impius vero a- fuam averfionem non poteft mutare, Ita fit, ut perpetuo & neceffa- rio peccet & erret , donec Spiritu Dei corrigarur. //In his vero omni- id bus fatan adhuc in pace.regnat , & atrium fuum quietum poffidet (ub j motu ito divinz omnipotentiz. Poft hec vero fequitur indurationis be negotium: quod fic habet. Impius, ut diximus, ficut & princeps fuus e Satan , totus elt verfus ad fe & ad fua, non requirit Deum, nec curat f ea que Dei funt, fuas opes , fuas glorias, fua opera , fuum fapere, fuum 0 poffe , & omnino fuum regnum quarit, illisque vult in pace frui. Quod us fi quis ei refiftat, aut aliquid horum voluerit infninuere, eadem aver- ol fione , qua illa quarit , etiam movetur & indignatur & furit in ad- a vera 138 D. Manr, Lurs. fi werfarium, Ét hon tam poteft non furere, quàm non poteft non cu- a pere & quarere, & tam non poteft non cupere, quam non poreft non effe , cum fit creatura Dei , licet vitiata. Hic eft ille furor mundi ad- l veríus Évangelion Dei.. Nam per Evangelion vemict ille fortior , vidu- p i rus atrii quiecum poffefforem, & damnact iftas cupiditates gloriz, opum, fapientix & juftitie proprie , & omnia quibus confidit, — Hac ipfa it- ritatio impiorum, cum Deus illis contrarium dicit aut facit , quam vel- lent, eft ipforum induratio & ingravatio: Nam cum per fefe (int averfi ] ipía natura corruptiene , tum multo magis avertuntur & pejores fiunt, dum ipforum averíioni refiftitur aut detrahitur, — Sic Pharaoni impio [ [94 erepturus tyrannidem, irritavit eum & ma o isinduravit & aggravavit cor — [ ejus , dum illum per verbum Moyfi, velut regnum ablaturi, & populum i fuz tyrannidi fubtra&uri, invafit, & intus Spiritum non dedit, fed b ipfius impiam corrüptionem permifit Satana regnante , fuccenfere, in- [ tümefcere , furere & procedere, cum fecuritate quadam & contemptu. Non igitur quifpiam cogitet , Deum , cum dicitur indurare, ï aut malum in nobis operari (indurare enim eft malum face- A re) fic facere , quafi de novo in nobis malum^éreet , ac fi fingas inalignum cauponem , qui fpfe malus in vas non malum fundat aut temperet venenum , ipfo vafe nihil faciente, quàm quod recipiat vel [ patiatur temperatoris malignitatem. ^ Sic enim fingere videntur homi- I nem per fefe bonum aut. non malum , pati à Deo malum opus, dum audiunt à nobis.dici , Deum in nobis operari bona & mala , nos- 1 ) ici Deo operant , non fatis cogitantes que mera neceílitate paífiva fub quàm inquietus fit ador Deus in omnibus creaturis fuis nullamque fi- nat feriari. Sed ita cogitet , qui utcunque talia volet intelligere: In i Iu nobis,id eft, per nos Deum operari mala, non culpa Dei, fed vitio u noftro , qui cum fimus natura mali , Deus vero bonus, nos a&ione fua I pro natura omnipotentiz fuz rapiens, aliter facere non poflir, quàm quod ipfe bonus malo inftrumento malum faciat , licet hoc malo pro fua fapientia ütatur bene ad gloriam (uam & falutem noftram. (ff) Sic Satane voluntatem malam inveniens , non autem creans , fed defe- rente Deo & peccante Sarana malam fa&m , arripit operando , & mo- vet quorfum vult , licet illa voluntas mala effe nou definat hoc ipfo motu Dei. Mnnomfio. [ (fT) Sic Satanz voluntatem malam inveniens , non malam Z ' äutcm creans, fed deferente Deo, & peccante Satana factam) — — N ' Ds $znvo ÁRBITRIO, 129 Ü« on fa&tam.] Egregia rwrfen verba. Quod additur , arripit operando, & movet, quorfum vult, bwsc baber fenfums arripit per motum geuera- lem prouidentia , atiuoftatem confereiantis ,C movet, quor[um vulr, li- mites pra[cvibendo , aut objecia offerendo , ut non eat in motu (uo , quà con- n tendit , fed quà Deus vult faaltmmtg permifivaá €$ dire&liva, | l(« l Hoc modo dixit David 2. Regum, de Simei: Sine illum, ut mas lt ledicat , Dominus enim pracepit illi, ut maledicat David. — Quomodo l, pracipiat Déus maledicere, feilicet tam virulentum & malum opus? Ex- ternum non erat ufpiam tale preceptam, — Refpicit igitur David illó, N ( quod Deus omnipotens dixit & facta funt , hoc eft, verbo aterno o- mnia facit. Itaque voluntatem Simei jam malam cum omnibus mem- d bris contra David antea accenfam, oblato opportuné David , üt meri- l d to talem blafphemiam , rapit divina a&io & omniporentia, & ipíe Deus bonus per malum & blafphemum organum pracipit, id eft , verbo dicit & facit, fcilicet raptu a&ionis fuz,hanc blafphemiam, Sic indurat Pharaonem , cum impiz & malz ejus voluntati offert h verbum & opus, quod illa odit , vitio fcilicet ingenito & naturali cor- it ] ruptione, Átque cum Deus Spiritu intus eam non mutet, pergat ve- ro offerendo & obttudendo, Pharao vero vires , opes, potentiam fuam confiderans illis eodem naturali vitie confidit, fit, ut hinc fuarum re- rem imaginatione inflatus & exaltatus , illinc vero humilitate Mofi & s verbiDeiabje&aforma venientis fuperbus contemptor fa&us,induretur, l- tum magis ac magis irritetur & ingravetur, quo magis Mofesinftat & mi« màátur. Hazc autem voluntas ejus mala fe fola non moveretur aut in- vat inevitabili mo- Z durarettr, (tt) fed omnipotens a&or cum illam a 1u,ut reliquas creaturas,, neceffe eft eam aliquid v e Tle'. Tum fimul fo- ris offert, quod naturaliter illam irritat & offendit, fit, ut Pharao non poflit vitare indurationem fui , ficut vitare non.poteft & omnípotentiz divinz actionem , & averfionem feu malitiam fuz voluntatis. ä: "nnnotatto. -(tt) Sed omniþotcns A&Gor cum illam agat inevitaz bili motu,ut reliquas creaturas ] 244»ifeftum hinc eff , quod B. Fir per tmotum , vaptum , €$ agere. [uum intellicat motums. generalem, gmw!»z creaturi ,ut capaces [Aunt , communem, | Quare induratio Pharaonis per Deum fic impletur, quod foris ob- jicit malitig ejus ; quod ille odit naturaliter , tum intus non celfat mo- -X R v CX'C 130 D. M;.ART. Lurä; vere omnipotente motu malam (ut invenit) voluntatem, illeque pro malitia voluntatis fuz non poteft non odiffe contrarium fibi , & confi- ;,I dere (uis viribus, fic obftinatur , ut neque fapiat, fed. rapiatur poffeffus à Satana, velut infanus & furens. " ! Hzc fi perfuafimus., vicimus in hac caufa, & explofis ttopis & gloffis hominum , verba Dei fimpliciter accipimus, ne fit neceffe, Deum D excufare vcl iniquitatis arguere. (uu) Cum enim dicit: Ego indura- bo cor Pharaonis , fimpliciter loquitur, ac fi fic diceret ; Ego faciam, ut 1 cor Pharaonis induretur,feu ut me operante & faciente induretur, quod quomodo fiat , audivimus, fcilicer intus generali motu ipfam movebo | voluntatem malam , ut fuo impetu & curíu volendi pergat, nec ceffa- bo movere, nec poffumaliter, Foris vero offeram verbum & opus, in 1 quod impinget impetus ille malus, cum aliud non poffit nifi male vel- malum moven n L - & t.? virtute omnipotentiz., [ atdunotatio. l (uu) Cum ehim dicit, Ego indurabo &c.) Zfirz» jam €fl ,quod aliquos verbaoffendunt ,fi modo offendunt ; €$ non illi ayripiunt occafronem detretlandà , ut mira audacia dicant , quin Lutherus zqué cum Calvino Deum autorem peccati fecerit, & hominem omniliber- rate exuerit, non poffe dubitari Pro imjuriofo boc pronunciato proban- do citant. verba bujus loci $ Ego faciam , ut cor Pharaonis induretur, feu ut me operante & faciente induretur. Quare veró , boni viri, non additzs expofstionem ?. qua baceft : Quod quomodo fiat, audivimus, (ci- licet intus generali motu ipfam movebo voluntatem , ut fuo impetu & cutíu volendi pergat,nec ceffabo movere;nec poffum aliter. Foris veró P AC o E -0 offeram verbum & opus , in quod impinget impetus ille malus , cum ali- ud non poffit, nifi malé velle, me ipfum malum movente, virtute omni- potentiz, Qxwuid , quefo , in his verbis €9 expofitione , ex quo Deus autlor peccatt , in veffro feufm , conflituatur ?. Aut num vos Generalem motum MM r at o ipioge Dei negatis ,vel exiflimatis , quafi Deus, pof!quam ordinem mundi ad ex- tremum usque diem con[ervare decrevit , aliter facere poffit , mifi extra ordinem facere velit? Aut num vos negarepoteffis externam werbi oblatio- nem, quam Seriptura toties afferit ?. Ergó Lutherus non facit Deum "ARTS 5247l faci auttorempeccati, quam vos tpfr. Nec offendeve debet Ferbum ? am, quod actionem ut fic vocem,Grammaticam dicit, 3 exponit veróbum atlvumjn- durabo,zzod proprie ditlam atlionem denotet non moralem; per quam nibi- lominus Deusfir grammaticé $ a&live indurans.Exponit enim 1ftam a&lio- r tss auem de moti generali partima, Mm'm de objett oblaizone s qua ft Deum an- [2 Dz S:iavo ÁnBITRIO, B: Borempeccati facerent, quis eum à culpa defendeve po[fet * fenfus itad, hic la efe ego faciam aliqtid quo pofita Pharae non poteft non induvari,pofita ma- litia naturali corruptious ejusz non autem faciam malitiam , ex qua in- duratur , 8 qua feip[am auget, — Putamus [aué judicia aqua bis expene Jís ultrà B. Firum ab acen[atione tàm gravi ab[olutura , €9 injuviam ime- probatura, ) wws : * la Á y&m*—»'; : 'a'fï : t Sic cettiffimus erat,& certiffime pronunc labAtDeus, Pharaone:z effe indurandum , ut certifïïmblä erat Pharaonis voluntatem nec mótüi 6rünti- potentiz refiftere,nec maliiai t fuam deponere,nec oblatum adverfarium t Ur 35,« AM Mofen admittere poffe, fed manentevoluntate ejus mala neceffarió pejo- rem, duriorem,& fuperbiórem fieri,dum curfu & impetu fuo impingeret : in id, quod nolebat & quod contemnebat, Cóiififüs poténtia fua. Ita vides hic, etiam hoc ipfo verbo confirmari, liberum arbitrium nihil ni(i malura o adiàd. poffe,dum Deus,qui non fallitur i norantia,nec mehtitur nequitia,tam , fecure promittit indurationem P h araonis, certus videlicet, quod vo- , luntas mala non nifi malum velle poffit, & oblato bono fibi contrario, ,, non nifi pejor fieti póffit, (xx), Reliqua igitur funt, ut querat quifpiam, ! cur Deus non ceffet ab ipfo motu omnipotentiz,quo voluntas impiorum movetur , ut pergat mala effe & pejor fieri? .e/fn;iatafio. i | (xx) Reliqua igitur fuünt, ut querat &c. ] Ties bje fient quafHones ,quas B. Vir egregié vefolvit,€8 ex quarum refolutione femul P 0 € paret , quid per [nam voluntatem abfconditam intelligat. | Prima qute l , quam ratio ditlat ; Cur Deus non ceffetà motu omnipoten- tie ( generali , quem pauló anté vocavit) quo voluntas impiorum mo- vetur , ut pergat mala effe, & pejor fiat? Reff. Hoc eftoptare, ut Deus propter impios definat effe Deus , dum ejus virtutem & a&ionem optas ceflare , fcilicet ut definat effe bonus, ne illi fiant pejores. Er £eze fa- n* babet vefbonfio, - INNam Deus ab initio ex bonitate €8 im gloriam boni- tatis ( bunc natura ordinem , ad quem motus illius generalis pertinet, con[Htuit optimum, .. Homo autem ab -initio lapfus abufus eft , ut bodie- que impii abutuutur. . Gloriam bonttatis iflius [ua merito Deus interitus mpiorute , ctijus culpa apud 1pfos ve[frdet , non poflponit. . .Nec debet Deus comnatttere , Ht ipfe fiat autabilm. dNam ab initto zta in[lituit , ut bo- t , [f obediens foret ,vitam aternam con[equeretur s. frn , yuffitiam divi- nam experiretur. — Quod fi jam ordinem narura mutaret aut defererer, uta- ne impit juHtiam spfius experiri cogerentur , mam'fe;,&ä redderetur m ^. 2 bilis 132 D. MAiæ;r. Lurm. i. Altera qguaflio eff ; Cur non fimul miutat voluntates malas E quas movet? Hoc pettinet , //44;t , ad fecreta Majeftatis, ubi incom- prehenfibilia funt judicia ejus, Nec noftrum hoc eft quarere , fed adorare myfteria hec. — Que refponfio boc vult , quod Deus in boc fit ju- féiffmus , dum.juxta ordinem falutis conflatuiz, uon abfolutó mutare ss las voluntates , fed in [io tantum ordiue, | "Ube f quaritur ,quare nolit abfolutà ? [ane vationem aliam veddere mon po[fumns , quàm, quod ves Deo uota fity mobis autem boc fuffciat, quod Deus fit yufislfimaus ,nec cuiquam faciat injuriam. ANec bóc offenduntur , nifi ii , qui in revelatione acauie- l;i fcere nolunt , €9. [uam malitiam femper excu[are. Tertia quaflio eff ejus- dem farina; Cur permifit Adam ruere, & cur nos omnes eodem pec- 'cato infe&os condit, cum potuiffet illum fervare, & nos aliunde vel ex primum purgato femine creare? Aefposderur: Deus eft, cujus'vo- ä luntatis nulla eft caufa nec ratio, qua illi ceu regula & men(üra prícri- batur , cum nihil fit illi equale aut fuperius, fed ipfa eft regula omnium. Si enim effet illi aliqua regula vel menfura , aut cauía aut ratio, jam nec Dei voluntas effe poflet. Non enim quia fic deber, vel debuit vel- le,ideó re&um eft , quod vult: fed contra, quia ipfe fic vult ,ideó de- bet re&um effe, quod fit.— Creaturz voluntati caufa & ratio prefcri- bitur , fed non Creatoris voluntati , nifi alium illi prafeceris creatorem, INon fatuit aut infert hae vejponfro ullans voluntatem ab[olutam : Jed vo- luntatens per e[fentiam yuftsllimam , qua extra fe nullam agnofcin juffi- tie normanm aut vegulam, ue cum ita frut , [atzs eft de ywfitia vefhon- diffe , fs refpondems ,ipfam fi£"velle, cum non poffit sinjuft? velle, — 'Unde vecle refpondetur ad queftienem , Cur Adam permifit vueve ? cur nos pec- cato infeltos veddit ? H fic voluit , €9 vult b. e, ex eo, quod voluit per- mittere ,quod vult nos nibilominus coudere , licet femen infettum frt pec- cato , fcimmus €9 [cive debeus , quod infHffimé fic fecerit ,€d adhuc faciat. Cum enim voluntas ipfius fit ipfa effentialis juffitia : certum eft , quad quicquid vult , fie yafbiffimum, — Et in boc meritó debemus acquiefcere, uec de juflitia dubitare, etiamft in bac nfirmitate comprebeudere HEQHC A. mus, in quo yefHiria ifla confiflat. — Maneat nobis abfconditum , quod re- velatum non efh, — Diligeuter autem ob[eruandun , quod B, F'ir dicar, quod lapfum ;Ada Dens permi[evit , won ad eum impulerit ; quomodo à evvinglio aliisque Calviniants mmen[um dilfentir. ] Refpöndctur, hoc eít o)gtïärä;;ïltxbcus propter impios, definat efz fe Deus , dum ejus virtutem & actionem optas ceffare , fcilicet ut de- finat effe bonus., ne illi [fiant/ pejores. At cur non fimul mutat voluntates malas , guas movet? Hoc pertinet ad fecreta majeftatis, ubi ^ KD.E Srnvb ARsiTEio, 5j ubi incomprehenfibilia f(unt jedicia cjus:nec noftrum hoc eftquarere,fed adorare myfteria hzc, Quod íi cáro & fanguis hicóffenfa mürmuret,mur- j muret fané, fed nihil efficiet, Deusideo non mutabitur. Et fi fcandalizati . w x&; ,V;»Q MAZ impii difcedant quam plurimi,electi tamen manebunt, Idem dicetur illis, ui querunt : Cur permifit Adam rueréj& cur nos omnes eodem peccato .. 3 cx«swz l.v»*»-/ infe&tos condit, cum potuiffet illum fetVaté, & nos aliunde vel primum w M wuvn * purgato femine creare?. Deus eft, cujus voluntatis nulla eft caufa nec ratio , que illi ceu regula & menfura prafcribatur , cum nihil fit illi z- quale aut (uperius, fed ipfa eft regula omnium. — Si enim eífet illi ali-. qua regula vel menfura , aut caufa aut ratio,jam nec Dei voluntas eífe poffet, Non enim quia fic debet vel debuit velle , ideo re&um eft,' 54 quod vulc : fed contra. Quia ipfe fic vult, ideo debet recum effe quod füt, —Creatürz voluntati cauía & ratio prafcribitur , fed non Creato- ris voluntati, nifi alium illi prafecerís creatorem, ^ His puto fatis confutatam effe tropologam Diatriben cum fuo tropo, tamen ad ipífum textum veniamus , vifuri quàm conveniat in- ter ipfam & tropum. . Mos eft enim omnium , qui tropis eludunt ar- gumenta , ut textu ipfo fortiter contempto, hoc folum laborent , ut ex- cerptum vocabulum aliquod tropis torqueant , ac fuo fenfu cruciti- gant, nullo refpe&u habito, vel circumftantiarum vel fequentium & pracedentium , vel intentionis aut caufe authoris, Sic Diatribe hoc loco, nihil morata , quid agat Mofes , aut quorfum tendat ejus oratio, voculam hanc: Ego indurabo (qua offenditur) e textu rapit , fingit- « que pro libidine, interim nihil cogitans , quomodo fit rurfus inferen- x da & coaptanda , ut quadret corpori textus. — Atque hac eft illa ratio, cur Scriptura non fit (atis dilucida apud rot feculis receptiffimos ac do- &iffimos viros, Nec mirum , quando nec fol talibus artibus petitus lucere poffet. — Sed ut omittam , quod fuperius monftravi , Pharaonem non re&té dici induratum , quod lenitate Dei toleratus , non fit ftatim punitus,cum tot plagis caftigatus fit. Quidopus erat, ut Deus toties pro- mitteret fefe induraturum cor Pharaonis, tunc cum fi gna fierent,qui jam 1 enitate divina to- ante figna & ante eam indurarionem ralis fuit, ut qui leratus nec punitus, tot mala intulerit filiis I(rael , fucceffu profpero & opibus inflatus, fi indurare dicitur , divina lenitate tolerari, nec fta- tim punire? Vides igitur proríus nihil ad rem facere tropum iftum hoc loco :' ut qui generaliter ad omnes pertinet , qui peccant lenítate divi- na tolerati. Sic enim omnes homines indurari dicemus, cum nemo non peccer: peccaret vero nullus , nifi coleraretur lemitate divina, Alia eft igitur hec Pharaonis induratio prater illam generalem rolerantíam lenitatis divinz. Hoc x R.g/ 134 .;D. MART. Lu-m - :Hoc potius agit Mofes, ut non adeo pradicet malítiam Dharao- | nis, quàm veritatem & mifericordiam Dei , ne fcilicet filii Ifracl diffi- 4 dant promi(fionibus Dei , ubi fe liberaturum eos promifit, . Ea res cum effet maxima , przedicit illis difficultatem , ne labafcant fide , fcien- tes hzc omnia. predicta , & difponente ipfo, qui promifit , fic gerenda, ac fi dicerer; Libero vos quidem, fed difficulter credetis , adeo refiftet & differer rem Pharao, íed confidite nihilominus : (yy) Hoc totum quoque, quod ille differt, me operante fiet, ut eo plura & majora faciam miracula ad confirmandos vos in fide,& ad oftendendam potentiam me- am,ut deigfeps co magis mihi in aliis omnibus credatis. - "dnnotatio. : . (yy) Hoc totum quoque, quod ille differt, me ope2 rante fiet. ] Dilizenter obfervandum , quod B, ir bac dicat im fola- Uuntp Jraélitis effe prop oftta. Tentatio itaque motanda , contra quam boc Jolatium propofituns eff, . Ea verà fine dubio bac eff , quafi Dominus effet zmpotens ,nec in manibus fuis baberet omnia , ub contra zpfrus etiam vo- l luntatem. Pharao populum detineret, .44. banc "4qHe tentationem ve- J[pondet: Dominus , fe mon effe impotenteus , €9 babere utique omnia in ma- uibus , ut nibil Pharao fuperando [uam voluntatem factat , nec poffit 4u0- que detinere populum , aut qm'c?mzm Agere ,uifi ipfe naturam ilius con-. Jervaret , operareturg "e inipsa motum geueralem , ex quo a&iva frt, Facile itaque. fibi effe ,. motum. iftum generalem €9 natura , con[erva- tionem. denegare., ut in pulverem aut nibilum Pbarao concidat ; fed gra- ves babere can[as ,quare iffud mon faciat ,uim. ut eo plara €8 majora fa- ciat miracula, ad confirmaudos Ifraélitas i fide, €9 adoflendendam poten- tiam [uam.. Quod optimé cum Mofe congruit, ut B. Fir ipfe max offendit ; maxime cum ilo,quod in. Hebrao textu babetur , T'n12yn Stare feci te, ut oftendam potentiam meam in te &c, ] Sic & Chriftus facit, cum fuis difcipulis regnum promittitin ccena noviffima, difficultates plurímas przdicit, fuam ipfius mortem, & ipfo- rum multas tribulationes, ut cum fa&um effet, crederent deinceps :nul- to magis. Nec Moles obfcure hunc fen(um nobis exhibet,ubi dicit; Pha- rao aurem non dimittet vos, ut multa fi gna fiart in Jgypto.. Er iterum: In hoc ipíum excitavi te, ut o&endam potentiam meam in te, & enar- retur nomen meum in univería terra. Vides hic,ideo Pharconem in- durari , ut refiftat Deo , & differat redemptionem , quo fiat occafio mul- tis fignis & declarande potentiz Dei , ad enaïrandum & creaendum D [31 Dr Srnvoó ÁRBPITAIO. $ eiin omni terta, Quid hoc eft aliud , quàm hac omnia dici & fieri ad confirmandam fidem, & ad confolandos infirmos, ut Deo deinceps tabquám veraci, fideli, potenti & mifericordi libenter credant? velut fi parvulis blandiffime loquatur : Ne terreamini duritia Pharaonis. 'Nam & illam ipfam ego operor, & in manu mea habeo , qui libero vos, tantum illa utàr ad multa figna facienda, & ad declarandam majeíta- tem meam pro fide veftra. — Hinc illud ett quod feré poft fingulas plagas repetit Mofes: Et induratum eft cor Pharaonis:, ut non dimitteret populum , ficut locutus fuerat Dominus. Quid eít hoc; Sicut locutus erat Dominus, nifi ut verax appareret Dominus, qui illum indurandum pradixerat? (zz) Si hic ulla erat vertibilitas aut libertas arbitrii in Pharaone , qua in utrumque potuiffet, non potuiffer Deus tam certó przdicere ejus in- durationem, — Nunc cum promittat is, qui nec falli nec mentiri pot- eft , neceffarió & certiffime futurum erat , ut induraretut, Annotatio. (zz) $i hic ulla erat vertibilitas aut libertas arbitrii in Pharaone,quz in utrunque potuiflet; non potuiffet tàm certo pradicere ejus indurationem. ] E rgone libertas avbitris cum praditlione €8 prafeientia Dei pugnat ? V ideri po ffunt verba B.F'iri boc vel- le : fed non volunt , in ea quid em f[rgnificatzone, in quà libertas in quefHione 3fla alias accipitur, INotum no bis baElenus fapius fatlum eff quod B. Vir li- bertatem arbitrii non accipiat adeb ftritte, ut in Difbutatioue de libero ar- Litrio fzrà accipiunt : fed 1n latiori frgnificatione , in quá notet libertatem alterius legibus ,voluntati , $ gubernatiomi non fubjellam aut adffritlam, Et boc loeo ita accipere ,patez ex dis ,qua tum in antecedentibus tum 1n con[equentibus de- motu genevali omnipotentia divine difputat, quem l- bertati Pbaraenis opponir. Notum etiam efl , quod B. Luthero prafcien- tia Dei foleat effe pratlica ,juxta quam certiffmus eff Deus , quid spfe fa- Gurms , €9 quid per fuam operationem gub ernationemque cerró futurum fít. — Pult itaque B. Fir boc dicere ,quod , fí Pharao adeb folutus fuiffet, ut ne in poteflate quidem DEI fuiffet, vel vatione motus generalis , atque adeà liberrim comvertiffet fe in utrumque : utique mon potuiffee Deus cer« Nam ifla libertas Pharaonzs non velin- £0 pradicere eyu indurationem. queret Deum omipitrentem aur omnia gubernantem. Quemodo verà qui aon ef ommipotens , nec gubernat omnia , evit ommcina, €9 omnia poterit . certó pradicere ? -Conja'erenmru bic verba , qua panló po/f fub(icit B.F k M !56 j 74 D. MAR&'. Lurrm, Si enim Deus omififfet a&ionem omnipotentiz fux in Pharáone tutt gm cum ei verbum Mofi contrarium objecit , & fola voluntas Pharaonis fua m vi egiffe fingeretur, tum difputandi locus forté fuilfet , utró fefe incli- 60f nare potuifler. Nunc veró cum agatur & rapiatur volendo, non fit jon quidem voluntati ejus vis, quia non cogitur nolens , fed naturali ope- ratione Dei rapitur ad volendum naturaliter, qualis qualis eft (eft au- tem mala) ideó non poteft non impingere in verbum , & fic indurari. l Ita videmus , hunc locum fortiter contra liberum arb [ itrium pugnare, eo nomine, quod Deus »qui promittit, nequeat mentiri: fiantem nom n — mentitur, non poteft Pharao non indurari, Hac ille: ex quibus quid i | clariá eft , quàm quod libertatem Pharaaonis et 1APR extra attionem quni- De gotentia divina ponat , faciatque fings folum fud vi Agere : quibus pofitu, YO L—LLLA- — putet flare non pol[e praditlionem divinani? Quonodo praditlioni €$ pra- u feientia faturorum conting X entium ,de qua alias asfputatur, f'pponendo di- JIiAnaT gabernatimem 01AETHTR. GHTIP. Scripturá , nullo modo repugnat. ] d [itO uod non fieret, (aaa) nifi induratio p;orfus effet extra vires V bominis, & in folius Dei poteftate, modo, quo diximus füpra , videli- h cet, quod Deus certus erat, fefe operationem oninipotentiz generalem K non omiffurum in Pharaone aut IK propter Pharaonem , cum nec pollit eam orittere. T Y i ffimomfzo & (aaa) Nifi induratio prorfus effet extra; vires homic Yc nis &c. ] i exi bac verba dura videanttr , babet in verbis immedia- po [ui t2 fub[equentibus optimum. Commentarium, Modo, inquit B, F'ir, quo diximus fuprá,, videlicet , quod Deus certus erat ; lefe operationem Ti omnipotentiz generalem non omiffurum, in Pharaone aut propter Pha- Xi Q raonem , cum nec poflit eam omittere. Deinde &qué certus erat , vo- luntatem Pharaonis naturaliter malam & averfam , non poffe confen- [r tire verbo & operi Dei contrario fibi , ideo impetu volendi in Pharao- p W ne per omnipotentiam Dei intus fervato , & occuríu verbi & operis contrarii foris obje&o , nilil aliud fieri potuit , quam offenfio & indu- ratio cordis in Pharaone, nibus [ane tàm períhicué B. V'ir de omni- l potentia atitone generali n conferuatione natura , €9 malitia Pharaoni b son concreata , nec [uperaddita à Deo , [ed congenita , logtittr, ub nos Í D polfie fententia iius effe obfeura, Hod. ergà dixit , Iadurationem extva [ 3 P ver [ità qures homiais cjä, hoc vttlt, quod in veribus bongints corruptis, G ad / L gew- Dz Ssavo ARgITRIO. 137 lt generalem Dei mootum impotentibus non fit , induratéonem devitare a ut ui imþedire,nf Spiritus [antli concurrat gratiofa operatio, qua veràó nos l concurrit , quaudo bomo ,ut Pharao fecit , ordini divino , in quo Spiritus i Jantim datw:, refifit.] [2] lle Deinde eque certus erat, volüntatem Pharaonis naturaliter ma- ] lam & averíam , non poffe confentire verbo & operi Dei contrario fibi, t ideo impetu volendi in Pharaone per omniporentiam Dei intus fer- 9t yato , & occuríu verbi & operis contrarii foris obje&o , nihil aliud fie- 4 ri potuit ; quàm offenfio & induratio cordis in Pharaone, Si enim Deus omifitfet a&tionem omnipotentiz fuz in Pharaone tum, cum ei j verbum Mofi contrarium objecit , & fola voluntas Pharaonis fua vi d« egilfc fingeretur, tum di(putandi locus forte fuiffet, utro fefe inclina- n re potuiffet, — Nunc vero cum agatur & rapiatur volendo , non fit qui- dem voluntati ejus vis, quia. non cogitur nolens, fed naturali opera- tione Dei rapitur ad volendum naturaliter , qualis qualis eft , ( eft au- tem mala) ideo non poteft non impingere in verbum, & fic indura- [* -Xi. Ita videmus hunclocum forüter contra liberum atbitrium pugna- xe,eo nomine, quod Deus, qui promittit , nequeat mentiri, Siautem ( non mentitur , non poteft Pharao non indurari. Sed & Paulum videamus , qui hunc locum ex Mofe affumit Ro- man. 9. Quàm mifere torquetur Diatribe in eo loco! ne liberum ar- bitrium amittat,in omnem habitum«fefe verfíat, - Nunc dicit effe ne- cellitatem confequentiz, fed non confequentis. — Nunc ordinatam feu voluntatem figni , cui refifti poteft , voluntatem placiti , cui refifti non poreft. Nunc loci adducti ex Paulo non pugnant , non loquun- r de falute hominis. Nunc praeícientia Dei neceffitatem, nunc non ponit neceflitatem, Nunc pravenit gratia volunta- tem , ut velit , comitatur euntem , dat felicem eventum, Nunc caufa primaria agit omnia, nunc agit per caufas fecundarias ipfa quie- ta. lftis & fimilibus ludibriis verborum nihil facit, quàm quod tem- pus redimat, & caufam interim nobis ex oculis rapiar , alioque tra- hat.. Tam ftupidos & focordes nos zftimat, vel tam parum affici cau- Ír, quàm ipía afficitur, Aut more infantium , qui, ubi metuunt vel ludunt, oculos manibus velant, tum à neming videri fefe putant ,quod ipfi neminem videanr, Sic per omnem modum Diatribe , radios, imó fulgura clariffimorum verborum non ferens, fingit fefe non videre id, quod res eft , perfuafura nobis fimul, ut & ipfi oculis velatis non vi- deamus, S$ed hec omnia funt figna convicta animi & invi&tx veritati relu- 138 D. MAnr.Lurz. hi relu&antis temere, (bbb?) Figmentum illud de neeeffitate confequen- ti & confequentis , fuperius confutatum eft. t hi "L unotatto, [ À f Ti (bbb) Figmentum illud de neceffitate donfequentiæ D & coníequentis &c. ]. De diffintlione bujus nece[frtatis faprà jam an- j: notavimus uonnula. Hoc loco quoque mon ob(curum eft , quod B. Vr ue- [ ceffitatis banc diflinthionem uon omnino rejiciat , fed neget quicquam fa- lii cere pro libero arbitrio , pro quo Erafsaus adduxevat,. Et oflendir B. Fir, quw quod nece]fitas con[equentia , quam Erafmus concedebat , fibi ad deffru- []/// endam arbitrii libertatem fufficiens fit. Nuam neceffítas ifla Confequen- Utl tia pre[upponebat dyvinam pra[cientiam. — Quod affumit B. Fir, dieitá,, —— 4€ ( fi przícivit Deus Judam fore proditorem , neceffarió Judas fiebat pro- ditor. Qxauod quomodo intelligendum fst, mox dicemus. 1flud itaque cinm qn L fequatur ,quid intereft noffrà ffue vocetur neceffitas confequentis [Fve con- [/7f fequentia , neque enitm appellatio [alvabit liberum arbitrium, ] Zs tt 7j dit Fingat , refingat , cavilletur , recavilletur Diatribe, quantum vo- P7 [ let. (cec) Si preícivit Deus, Judam fore proditorem, neceffarió Tu- das fiebat proditor, nec erarin manu Tudz aut ullius creaturz , aliter hi le facere aut voluntatem mutare, licet id fecerit volendo, non coac&tus, ïfP fed velle illud erat opus illius, qgod omnipotentia fua movebat Deus,, güb ficut & omnia alia. [ lil "Annotatto. hiel tfü (ccc) Si prefcivit Deus , Judam fore proditorem , ne- ceffarió Judas fiebat proditor &c.) Hac B.F'iri verba inter da- ä lit r riffima ,qua in boc libro babeutur ,veferunt ,nec parim iis offenduntur. Et [anà mon [ine [pecie allegautur , quando extra contextum . ponuntur. N NY Sed. in eontextu , ubi frmul memares erimus. bypothefium ,. quas. B. Vir dé motu Dei generali , €9 decreto: voluntatis. con[equentis , nec & t non bominis corruptione , babet , nibil [ane offendent, — "Ut propé mirer ,. qui quisquam offendatur..— Si prafcivit , 2zquit , Deus , boc eff , ff Deus U/ decrevit motum [uum genéralens , quo omnibus, qua moventur , motum fe largitur ,in juda quoque nom inbiberes decrevit etianr, quod proditio- —han n voluntatem non fit impediturus, fed. limites illi, qui in falutem ge- bur neris humani vergant ,pra[eripturus , 8 ia bunc euentum omniía diretin- tri UE Corifli proditor Judas fiat : neceffarió, per'necqætafe "n mmuta- po ^N dic bili- ä Dzs Srikvo ARB:TRIO. 12 en bilitatisex voluntate [uÀ corruptà , mon tamen ex ffeciali frve nbulfu, five motuDeifiebat predifor.Nec erat intpauududa,vel motumDei veneralem inbibereynift feibfum occideret , vel voluntatem fuam md!»zm,quæ à diabola anfuper incitabatur 8 obyetlum pecunia a Sacerdotibus babebar propofitum, d mutare,C8 meliorem reddere ; aut im ullius creatura,quippe que uec sootum Ál« Dei gmem!em ümpedire , nec voluntatem bomints mutare poteft , aliter ff facere , aut volumtatem mutare: licet iuterim id Jecerit volendo , &on co- albus , cim motus Dei generalis neminem cogat , [ed operetur juxta com- Ü ditionem natura s fed velle iltud tamen evat opus illims , fuda. fcilicel, If 9 quod omnipotentia [ua juxta motum generalem movebat Deus , V N omnia alia ,qua motum uaturalem babent movet Deus. J* Quid , quefo, bicdurit Aut num quisquam ortbodoxorum eff,gtii motum Dergeneralem, 3 [0« de quo Panlis dicit , In ipfo fumus , vivimus & movemur, neget ? num n quisquam ,qui ueget ,"voluntatem Lhominzs,nuon ex creattone , nec ex Deo, fed ex corruptione 8 lapfu , ade? malam effe ,ut fe mutave nequeat ? Num . quisquam , qui neget, Deum onzmibus hominum propofitzs € atlionibus limi- zes praferiberet. Atqui nltvó fatebitur quivis prudens , iffís pofitis, €d ad- rü dito , quod Deus ex jufto judicio ?uda gratiam fuam , quà [ola bominis prava voluntas mutattr , [ubtraxerit , ]ndam tb nece[[ario proditorem r fatium. | Qua dici quidem potef. uece]fitas con[equentia , (ed qua uon ["p- 74 onit liberum avbitrium bominis in [Diritualibus , ut. Erafmts volebat : lj d refpettu cujus. liberi arbitrii folius B, Fir ueceffttatem confequeutia ne- gabat Erafmo ,uon autem re[peIn aliarum bypotbofium , quas indicavi- mus Nec neceffe efl , ut ad exeufandum Deum , bic Juda concedamus liberum arbitrium etiam in [piritualibus, Qua porró de pra[cientia Dei bic habet B.F'ir ,in anuotationibus generalibus habuimus. Caterzm eus- s modi con[equentiam , quam diximus , ipfe docet. B. Fir infra quando fcri- lj« bit; Conceffa autem prafcientia & omnipotentia, fequitur naturali- ter irrefragabili confequentia, nos per nos ipfos non effe fa&os, nec , vivere , nec agere quicquam , fed per illius omnipotentiam. Cum au- ub tem tales nos ille ante prafcierit futuros , talesque nunc faciat, moveat J, VN & gubernet , quid poteft fingi, qugefö , quod in nobis liberum fit , ali- ter & aliter fieri, quàm ille przfcierit, aut nunc agat? Qw eadex bac vr, verba [atis amanifeflum fuciunt , quod pra[cientia in báàe difputatione B, 1) Firo fit decretum Dei de uobms creandis creatione medíatà ex COYYHDto 7À f femine , movendis €8: guhervnaudzs, — Item: Omnes homines inveniunt hanc fententiam 1n cordibus fuis fcriptam , & agnofcunt eam , ac pro- /e bant (licet inviti) cum audiunt eam tractari, Primó Deum effe omni- us « porentem, non folum potentia, fed etiam actione ( ut dixi ) alioqui ri- " Jl* diculus foret Deus, — Deinde ipfum omnia noffe, & praífcire neque 5 S n fal- 140 D. ManT, Luru, falli/po(fe. Iftis duobus omniumn corde & feníu conceffis, coguntur [! mox inevitabili confequentia admittere, Nos non fieri noftra volun- ql; li záte, fed necelfitate: Ita nos non facere quod libet , pro jure liberi ar- bitrii , fed prout Deus praícivit & agit, confilio & virtute infallibili & P. ) immutabili, ] Stat-enim invicta & evidens fententia ; Deus non mentitur ne& falitur. Non fünt hic obícura verba , vel ambigua , etiamfi omnes o- [ mnium feculorum viri dodtiffimi cecutiant , ut aliter faperent & dice- £ rent. Et ut multa tergivcricris,confciemia tamen tua & omnium con- i vi&ta cogitur fic dicere ; Si Deus non fallitur in eo quod prafcit , neceífe [// eft ipfum prafcitum fieri;alioqui quis credere poffet ejus promiffionibus, Z)jr quis metueret ejus minas? fi non lequitur neceffarió , quod promittit —— L aut minatur? Áut quo modo promittat aut minetur , fi praícientia ejus 7) fallit, aut noftra mutabilitate impediri poteft? Obftruit plané hzc ni- mia certz veritatis lux omnium os , dirimit omnes quzftiones , victo- Ü riam ftatuit adverfus omnes argutias eluforias, li Scimus fané, prefcientiam hominum falli , fcimus non ideo ecli- d pfin venire quia prafcitur , fed ideo praíciti quia ventura eft. Quid nobis cum ifta preícientia? De przícientia Dei difputamus , hu ic nifi dederis neceffarium effe&um przíciri, fidem & timorem Dei abítuli- [ fti, promiffiones & minas divinas omnes labefecifti , atque adco ipfam Q divinitatem negafti. Sed & ipfamet Diatribe, cum diu effet luSata D omniaque tentaffet , tandem vi veritatis compulfa, confitetur noftram fententiam, dicens : De voluntate ac deftinatione Dei difficilier eft [ quxftio. Vult enim Deus eadem, quz praícit , & hoc eft quod fub- jicit Paulus ; Voluntati ejus quis refiftit, fi miferetur cui vult , fi indu- f rat quem vult? Etenim fi effet rex, qui quicquid vellet, efficeret , nec ! quisquam poffet obfiftere, facere diceretur quicquid vellet, Ita Dei K voluntas, quoniam eft caufa principalis omnium , quz fiunt, videtur neceffitatem noftrz voluntati inducere. Hzc illa, & gratias tandem Y agimus Deo, pro fano fenfu Diatribes. Ubi nunc igitur liberum arbi- trium-? Sed rurfus elabitur anguilla ifta fübito dicens : Verum hanc quz- ftionem nonexplicat Paulus, fed objurgat difputantem ; O homo tu-quis !| es qui refpondes Deo ? O pulchrum effugium!. Hoccine eft divinaslite- ras tractare, fic propria authoritate de proprio capite, fine Scripturis,(ine 3 miraculis pronunciare,imó clariffima verba Dei depravare? Non expli- cat Paulus quaftionem illam? Quid tum facit? Objurgat difputan- (CQ;( tem ,inquit;, An non eft iftaobjureatio , abfolütiffima explicatio ? Quid t enim: guæreban fta quzftione de voluntate Dei? (ddd) Nónne hoc, 2n u Drz Srzavo ÁnsiTR:0. 14 Ditür an neceffitatem imponeret noflrrz voluntati ? At Paulus refpondet, lu- quod fic. Cujus vult miferetur ; ait, quem vult indurat: non eft vo- iif« lentis neque currentis , fed miferends Dei, Lh &. x [.4 "« :Àunotatto, Dec (ddd) Nonne hoc, An neceffitatem: imponeret no- $0« fire voluntati? Ezpz4? poff: Si Paulus non explicarat hanc li« quzítionem , aut non certó definierat ; neceflitatem nobis U imponi prefcientia divina &c. ] eceffias bac eujusmodi fit, €8 l qua ejus fit impofitio , ex iis qua batlenus baburmus , conffare potefl, Ni- llf auirum uon eft neceffitas coatliants , nec neceffitas fpeciali divina opera- N à ptione impofita: Sed neceffitas immutabilitatis , qua ia bumana eorrupta gjus Cf qoluntate deprebenditur ,€9 ex ea oritur in atliontbus, Quam neceffi- zatem Deus imponit , quando uatura cur[um uon mutat , [ed gnbernat, 1o- €$ ex juflo jzdicg'o gratiam [uam atque Spiritum , qui [olus mutare v« &i« dluatatem bomiuis ia melioren poteft , fubtrahit. — Hoc B. Vr mox dicit, definiri ne;e(ïitat;m illam.] iil 1nili uli- Nec contentus explicaffe, infuper illos,qui pro libero arbi»crio-advei- fus hanc explicationem murmurant, & merita nulla effe & non noftra m culpa nos damnari ac fimilia,garriunt , inducit, ut murmura eorum & n indignationem compefcat, dicens; Dicis itaque mihi ; Quid adhuc [attt queriur? Voluntati ejus quis refiftet?. Vides eposemowenar ? illi audi- et to , quod voluntas Dei nobis neceffitatem inducit, blafphemantes mur- i j« murant& dicunt: Quid adhuc queritur? hoceft, Cur Deus fic inftat di- fic urget, fic exigit;fic queritur ? quid accufat : quid arguit? quafi nos ho- nC? mines poffimus , fi velimus, quod exigit. Non habet juftam caufam que- Dai UE relz iftius, fuam voluntatem potius accufet, ibi querátur , ibi urgeat. A Quis enim voluntati e j us refiftet? Quis mifericordiam obtinear , ubi em noluerit? quis liquefiat , fi indurare voluerit? Non eft in manu no- E bi- ftra ejus voluntatem mutare, multo minus refiftere, qua nos vult. ,, It induratos, qua voluntate cogimur effe indurati, velimus nolimus 2233 yis Si Paulus non explicarat hanc quzftionem , aut non certo definierar, !fze- neceffitatem. nobis imponi praícieatia divina , quid opus erat , ut in- duceret murmurantes & caufantes , voluntati ejus non poffe. refifti l- Quis enim murmuraret aut indignaretur , fi non fentireg diffiniri ne- n« celfitatem illam? Verba non funt obfcura, quibus de refiftendo volun- id tati Dei loquitur. - An ambiguum eft , quid fit refiftere, quid. volun- 0t, j tas, an 342 D,Manr,Lursu tas, aut de quo loquatur, cum de Dei voluntate loquitur? Cecutiant | 1 fané hic infinita millia Do&torum probatiffimorum, & Scripturas fin- uj gant dilucidas non effe, & quaítionem difficlem paveant. Nos ha- 1071 bemus verba clariffima , que fic fonant: cujus vult, miferetur, quem guï je vulr,indurat. Item, dicis itaque mihi; Quid queritur? Voluntati ejus quis refiftee? INec eft quaftio difficilis, imó nihil facilius etiam com- n Yo imüni fenfu , quam hanc fequelam effe certam , folidam, veram ; Si Deus !7 ^ praícic, neceffarió fit , ubi hoc ex Scripturis prefuppofitum fuerit,quod Deus neque errat neque fallitur, (eee) Difficilem quidem effe qux- [ ftionem fateor , imó impoffibilem, fi fimul uttunque voles ftatuere & [ gü praícientiiam Dei & libertatem hominis. bis ^ nnotalio.- luit ecc ) Difficilem quidem effe quaftionem fateor,imó impoffibilem, fi fimul utrumque voles ftatuere, & prafci- tel PHIE entiam Dei,'& libertatem hominis. ] 7a» ex antecedentibys an- notationibus conflat , quid frt prefcientia Dei , mim. decretum Dei , mon bis tantum. de con[ervanda matura $ motu naturali, [od etiam gubernatio- p nis ad certum finem , G9 eveutum.. In quà fignificarione fane [roe contra- dicit frve contrariatur libertas bumani avbitrü., JNam in üis , boc eff,in Vet ln nom [piritnalibus , pra[Gientia decretum [rve inclndtt frue fuppouit , fed li- Y bertati bominis decretum divinum pre[upponi non poteft amplius, — Im- poffibile namque eft , ut , poftquam Deus decvetum fecit , e.g. ferobea- ill di mum uon vetratiurum ad [e amplims manum [uam exten[am , nibilomi- nus Perobeamus ex (iis viribus poffit etrabere : quia decretum divinum TI$ | qires ,quas per naturam babuerat, denegat. ] ill l W Quid enim difficilius, imó magis impoffibile, quam ut conträdi- Il lib &oria aut contraria non pugnare contendas, aut ut fimul aliquis nume- rus fit decem & fimul idem fit novem ? Non eft difficultas in. noftra m quaftione , fed quzritur & introducitur, non fecus ac ambigüitas & ob- Tig) Ub Ícuritas in Scripturis queritur & violenter intreducitur. (fff) Com- peícit itaque impios iftis verbis clariffimis offenfos , quod noftra necef- i W f&ate voluntatem divinam impleri fentirent, ac definitum certo fenti- rent , fibi nihil libertatis aut liberi arbitrii reli&um ; fed omnia in fo- lius Pei voluntate pgndere. " eInnotatto,. Ti (fff) *Cqmpcrcit itaque impios &c. ] Hac verba motari mo- H€9, Dz Srznvo ÁnsiTni0. 143 aht neo,. Ia exponunt , quod neceffitas , mobzs impofita , st ji;þm diium s m noftrà fib, b. e,in noflra natura torrupta pofita ,non. extrin[ecus à Deo ha« nobis immi[fa aut advenieus : Deus autem [uam voluntatem impleat in ln d additur ; Compefcit autem (ic , ut jubeat eos gubernatione fna.. Qu jJus tacere, & revereri majeítatem potentiz & voluntatis divinz,in quam J nos nullum jus , ipfa veró in nos habet plenum jus faciendi quicquid CUS voluerit: acezprendum , nt fupra ipfe B. V'?r alicubi jam expofuit , quod Id Deus plenum jus babeat vefpettn aoftri , uon abfolutum ve[betin juflitia, a cum volutas ejus frt ipfa juflitia , nec jms prafcriptum ,à quo abfolvatur, & agnofcat, — Hwnc additur ; Neque fieri noDbis injuriam, cum nihil no- bis debeat , nihil à nobis acceperit, nihil promiferit , nifi quantum vo- luit & placuit, ] 20 Compefcit autem fic, ut jubeat eos tacere, & revereri majefta- . tem potentiz & voluntatis divinz,in quam nos nullum jus, ipfa vero in nos habet plenum jus faciendi quicquid voluerit. — Neque fieri no- (Jfe nj bisinjuriam , cum nihil nobis debeat , nihil à noþis Acceperit , nihil lfj« promiferit, nifi quantum voluit & placuit. Hic igitur locus , hic tempus eft, non Coricios illos fpecus , fed d u veram majeítatem in metuendis mirabilibus & judiciis fuis incompre- henfibilibus adorandi & dicendi; Fiat voluntas tua , ficut in coelo , & li interra. Atnosnullibi fumus magis irreverentes & remerarii , quàm in f d7 illis ipfis myfteriis & judiciis imperveftigabilibus invadendis & arguen- [e] imus nobis incredibilem reverentiam in Scriptu- l. dis , interim vero fin o ris fan&tis fcrutandis, quas Deus juílit fcrutari. Non Íícrutamur hic, n illic vero , ubi fcrutari prohibuit, nihil facimus, nifi quod perpetua te- metítate , ne dicam blaíphemia , fcrutemur. (ggg) An non eft fcruta- ri temere, conari , ut liberrima praícientia Dei conveniat cum noftra J. libertate? parati przfcientie Dei derogare, nifi nobis libertatem per- [l miferit, aut fi neceffitatem íntulerit, cum murmurantibus & blafphe- mantibus dicere: Quid sdhuc queritur? Voluntati ejus quis refiftet? )e Ubi Deus natura clementiffimus? Ubi qui non vult mortem peccato- T. ris? An ideo nos condidit, ut deledaretur cruciatibus hominum? & fi- j milia, quz apud inferos & damnatos ululabuntur in fempiternum, [l 0* "lhnunotatto.. (ggg) Annon eft fcrutari temere, conari'; ut liberri- m3 preícientia Dei canveniat cum-poftra libertate? parati j^ pree 1 E. X - D. Manr.Lurm. 144 - prefcientie Dei derogare , nifi nobis libertatem permifc- [ 1 rit, aut f1 neceffitatem intülerit, cum murmurantibus & iniq fenl blafphemantibus dicere, Quid adhuc queritur? &c.] Pz«- Jereutia Dei bic vurfus eft decretum Des, quod fupra habuimms: 12 quà y Wt fignificatione quoque Epitheton , liberrima , 4 apciffmum eft , cinm [Gien- jl £a Dei fit necef[aria. Cum hac decretoría prafeientía nonopus eff conveni- diu [r! re noftram libertatem , sta fcil. ut poff lass bomo habeat libertatem , in T utramque partem y. [uffcit non cogi bominem , qui ffonte [(u4 malum vult C facit. Eadem bac neceffitatem imferrgon inferendo vim aut cogendo, fed 1f uon inhibendo amotum natura ,C9. non dando Spiritus gratiam ,tandem- que dirigendo. ] & fita u At talem oportere effo. Deum vivum & verum , qui libectate fua necellitatem imponat nobis, ipía ratio naturalis cogitur confiteri, vi- tem f1et delicet , quod ridiculus ille Deus fuerit , aut idolum verius , qui incer- [/Hi] to pravideat futura , aut fallatur eventis , cum & genciles Diis fuis fatum dederint inelu&abile. Zque ridiculus fuerit , ííi non omnia pot- u fit & faciat , aut aliquid fine ipfo fiat. — Conceífa autem przícientia & lent ]10 » omnipotentia, fequitur naturaliter irrefragabili confequentia. Nos Tent » per nos ipfos non eff2 fa&os , nec vivere , nec agere quicquam , fed per illius omnipotentiam. Cum autem tales nos ille ante prafcierit lus AV a futuros, talesque nunc faciat , moveat & gubernet, quid poteft &inei, q Cun quzío, quod in nobis liberum fit , aliter & aliter fieri , quàm ille praícierit aut nunc agat ? Pugnat itaque ex diametro pra(cientia & voli -omnipotentia Dei, cum noftro libero arbirrio. Aut enim Deus falle- atol tur praíciendo, errabit & agendo( quod eft impoffibile) aut nos age- &if lbe mus & agemur fecundum ipíius præ(cientiam & actionem. Omnipo- tentiam vero Dei voco, non illam potentiam , qua multa non facit que lrar poteft , fed a&ualem illam , qua potenter omnia facit in omnibus, Slci quo modo Scriptura vocat eum omnipotentem. Hec, in/quam,omni- Mil potentia & przícienda Dei funditus abolent dogma liberi arbi- Vexa U. Nec poteft hic pratexi obícuritas Scripture aut difficul- tas rei. Verba funt clariffima etiam pueris nota, res eft plana & faci- N lis, etiam communi fenfus judicio naturali probata,ut nihil faciat quan- g ravis feries feculorum , temporum , perfonarum, aliter fcribentium & to docentium. Inei Scilicet hoc offendit quàm maxime fenfum illum communem feu Qtit rationem. naturalem , quod Deus meta voluntate fua homines deferat, mcp* ornaunm ! Tr i-qduret, damnet , quafi dele&tetur peccatis & cruciatibus mifer tantis lr Dz Srnvo ÁnnBrITAIO. 145 i[c- tantis & æt&rnis,qui pradicatur rantz mifericordiz & bonitatis &c, H OC TM 3niquum; hoc crudele, hoc intolerabile vifum eft de Deo fentire ;quo of- um fenli (unt etiam tot & tanti viri,tot feculis.Et quis non offenderetur? ego quà ipfe non femeloffenfusfum usq; ad profundum & abyffum defperationis, Tf« ut optarem,nunquam effe me crearum hominem,antequam fcirem,quám til- falutaris illa effet defperatio, & quàm gratie propinqua, Ideo fic (u- NÀ datum & laboratum eft, pro excufanda bonitate Dei, pro accufanda ul voluntate hominis , ibi repertz diftinctiones de voluntate Dei ordina- /il ta & abfoluta, de neceffitate confequentie & confequentis, & multa fj fimilia. / Sed quibus nihil eft profe&um , nifi quod rudibus impofitum eft , inanitate verborum & oppofitione falfo nominatz fcientiz, Man- fit nihilominus femper aculeus ille alto corde infixustam rudibus quam eruditis, fiquando ad rem feriam ventum eft, ut fentirent, neceffita- : [ufx ls tem noftram, fi credatur prafcientia & omnipotentia Dei. Atque ipfa- (]9) aer ratio naturalis , quz neceflitate illa offenditur , & tanta molitur ad [nis eam tollendam , cogitur eam concedere , proprio fuo judicio convi&ta, x eriamfi nulla effet Scriptura. — Omnes enim homines inveniunt hanc iX fententiam in cordibus fuis fcriptam , & agüoícunt eam ac probant Vos (licet inviti) cum audiunt eam tradlari, Primo Deum effe omnipo- ld rentem non folum potentia, fed etiam a&tione , ut dixi , alioqui ridicu- :riF lus foret Deus. — Deinde ipfum omnia noffe & przícire , neque errare h nequefalli poffe. — Iftis duobus omnium corde & fenía conceffis, co- ille guntur mox inevitabili confequentia admittere; Nos non fieri noftra voluntate , fed neceffitate. 1ta nos non facere quod libet, pro jure liberi | lt arbitrii,fed prout Deus prafcivit & agit confilio & virtute infallibili (s & immutabili; Quare fimul in omnium cordibus fcriptum invenitur, Y Dberum arbitrium nihil effe, licet obícuretur , tot difputationibus con- trariis & tanta tot virorum authoritate, tot feculis aliter docentibus. ]'.I'.B Il Sicut & omnis alia lex, tefte Paulo, in cordibus noftris fcripta, tum agnofcitur , ubi re&te tra&atur ; tum obfcuratur, ubi impiis magiítris l- bi- vexatur , & aliis opinionibus occupatur. y Ad Paulum redeo, qui fi Rom. 9. non explicat quaftionem , nec definit neceffitatem noftram ex praícientia & voluntate Dei, Quid (de !l opus illi erat , inducere fimilitudinem figuli, qui ex uno eodemque lu- & to aliud vas facit in honorem , aliud in ignominiam ? Nec tamen fig- mentum dicit fi&ori fuo; Cur me ira facis? De hominibus enim lo- al quitur, quos luto comparat, & Deum figulo. Friget nimirum , imó inepta eft fimilitudo & fruftra addu&ta , fi non fenrit libertatem no- in ftram nullam effe. Quin tota difputatio Pauli fruftranea cít , qua tue- m Mi rurgratiam, Nam hoc agit tota Epiftola , ut oftendát , nos nihil pot- e5 D: MaAnT.LuTth. 146 | fupm fc , neque tüm etiam , cum bené videmur facere , ut ibidem äicit, quod - dum. lfrael le&ando juftitiam,non tamen pervenerit ad juftitiam ; Gentes vero Der pervenerint non fe&ando. . De quo latius agam , cum noftras copias figpi producam. At Diatribe diffimulans totum corpus dilputationis Pau- f ling, & quorfum tendat Paulus, vocabulis interim excifis & deprava- voli tis fe folatur. Nec juvat Diatriben-quisquam , quod poftea Paulus i Rom. z.. rurfus exhortatur ,. dicens: Tu fide ftas, vide né extollaris. Yits Item , Etiam illi fi crediderinr , inferentur &c. — Nihil enim ibi de vi- Álio ribus hominum dicit, fed verba imperativa & conjundtiva profert, qui- [:33 ^ ilus eo- ld : bus quid efficiatur , fupra faris eft didium- — Atque ipfemet P Erafm dem loco praveniens liberi arbitrii ja&atores, non dicit illos poffe —— —— do IX credere, fed potens eft (inquit ) Deus illos inferere, Breviter; adeo trepide & cun&anter incedit Diatribe in iítis locis Pauli tra&andis, ut videatur in conícientia diffentire fuis verbis. Cum enim maxime illi fuiffet pergendum & probandum , fer& femper fermonem abrumpit, dicens ; Sed de his fatis. Item, nunc illud non excutiam. lItem, non eft hujus inftituri. Item,ill fic dicerent, & multa fimilia, relinquitque rem títge t i án medio, ut nefcias,an dicere pro libero arbitrio, vel eludere tantum in- anibus verbis Paülum videri voluerit, idque jure & more fuo, ut cui non »jhr eft res feria in hac caufa. Nos autem non oportet ita frigere, füper ari- /fü [/1/1 ftas incedere, aut ventis velut arundo moveri, fed certo, conítanter & dul ardenter afferere, tum folide & dextre ac copiofe demonftrare, quod do- m €emnus, D dgit " Jam vero quám pulchre libertatem fimul cum neceffitate confer- vat, dicens : Nec omnis neceffitas excludit liberam voluntatem, quem- admodum Deus Pater gignit neceffario filium , & tamen volens ac li- Cb bere gignit, quia non coactus, Obfecro,, an difputamus nunc de co- a&ione & vi? Nónne de necefitate immutabilitatis nos loqui tot li- D f bellis teftati fumus? Scimus , quod pater volens gignit , quod Judas 4gatu turbis volendo prodidit Chriftum, fed hoc velle in ipfo Juda cetto & infal- libiliter futurum fuiffe dicimus , fi Deus przícivit, Aur fi nondum in- Mto telliguntur , qua dico, aliam neceffitatem violentam ad opus , aliam a fr necelfitatem infallibilem ad tempus referamuss de pofteriore nos loqui mati, intelligat,qui nosaudit,non de priore, hoc eft, non difputamus, an Judas ULTA LLl CR EEE invitus-ant volens proditor fit fa&us , fed an tempore predefinito à arbir tias Deo infallibiliter fieri oportuerit, ut Judas volendo proderet Chri- ftum. Sed vide, quid hic dicat Diatribe ;. f fpe&es Dei prafcientiam läS " infallibilem , neceffarió Judas erat proditurus , & tamen Judas poterat ABete? mutare voluntatem» fuam. Intelligis etiam mea Diatribe, quid loqua- hs & u Ils zis: Ut omittam illud , quod voluntas non poteft nifi malum vell Mpta - L Dzs Srnavo Annxruo. 147 fupra eft probatum ; quomodo potuit Judas mutare volunta tem quod $EO fuam , fnte infallibili preícientia Dei? an potuit prefcientiam pias Dei mutare & fallibilem facere? Hic fuccumbit Diatribe, & relidtis : Dat- fignis & projectis armis cedit loco, rejiciens difputationem ad fchola- fticas fubtilitates de neceffitate confe VA« quentiz & confequentis, ut qu 'aulüs nolit iffas aryutias perfequi. Prudenter certe , cum caufam perduxe- |laris ris in medias turbas, & jam maxime fit opus difp utatore, cum terga de vi- vertas , & alii relinquas negotium refpondendi & definiendi. Hoc con- . Qui- filio oportuit uti ab initio, & à (cribendo in totum abftinere , juxta il- N lud : Ludere qui nefcit, campeftribus abftinet armis, Non enim ab p Erafmo expectabatur , ut difhicultatem illam.moveret, (hhh) quomo- adc0 do Deus certo praíciret, & ramen contingenter noftra ngcna is,üt v "tnnotatto, inpit, n elt (hhh) Quomodo Deus certó prefciret, & tamen conz ; E tingcmer noítra ficrcnt.] Contingemw boc loco oppouttur nr:ce]ita- ite t immutabilitatis ei , quam Japius nominavit B. Vir. JNegat antem, Lnon noflra fieri ita liberà ,ut in noflris planó manibus etiam eventus fit: qua- T Jf feil. tta in nofteis plané manibus effet motus generalis , ut aullo suodo moverensur , fi uellemus: aut eventus in-noffra maun effet , nec ullum e dd- divíga pra[ctentia , boc eft , definitionis decretum eum guhernavet. — Ca- terum . de. necejfotate confequentis 9 con[equentia , de qua mox. iterum AgtE , fapinus diximim, ] nfete i j li Erat hzc difficultaslonge ante Diatriben in mundo. Sed expe- &abatur , ut refponderet ac diffiniret, |Ipfe vero Rhetorica tranfitio- i x li ne ufus , nos ignaros Rhetorice , fecum trahit, ac fi hic de re nihili t $. [ us udus agatur,fintque merz argutiz quxdam: forti fe proripit é mediis turbis, hedera coronatus & lauro. Verum non fic frater ; nulla eft , al« n Rhetorica tanta, quz ludat veram conícientiam: fortior eft aculeus 32 liam conícientia? omnibus viribus & figuris eloquentiz, Nos hic non pati Q- mur RKhetorem tranfire & diffimulare: non eft nunc locus huic fche- loqüi mati. Rerum cardo & cáu(e caput hicpetitur. — Et hic vel liberum ab o à arbitrium extinguitur , vel in totum triumphabit, ^ Tu vero cum fen- tias periculum jimó certam victóriam coricra liberum arbitrium , (imu- hr las , te nihil fentire, nifi argutias, .'Hoccine eít fidelem Theologum 71 t agere? Tene caufa ferio afficiat ? qui fic relinquas & auditores íu (þen- fos , & difputationem pertutbatam ua- & exafperatam , nihilominus támen D &palmam retuliffe videri.Itta vafricia 8cv ? velis hoxxïe&e fatisfecifTe, 2g PA Armt.ia. Aim j 148 D. Manr,. Lurzs, v ii in caufis prophahis tolerari valeat;in re Theologica, ubi fimplex & aperta Tcat veritas quzricur pro falute animarum,odio dignitfima & intolerabilis eft, Poul Senferunt & Sophiftz vim invictam & infuftentabilem hujus ar- ind gumenti , ideo finxerunt neceffitatem. confequentiz & confequentis. Wno Sed quàm nihil hoc figmentum efficiat, fupra docuimus, Erenim & gllaü ipfi non obíervant , quid dicant , & quantum admittant contra fefe. 1l Si enim neceffitatem confequentiz concefferis , vi&um ac proftratam [/ IOd eft liberum arbitrium , nec quicquam juvat vel neceffitas vel contin- G gentia confequentis. Quid ad me? fi liberum arbitrium non cogatur, Titu$ fed volenter faciat,quod facit. Sufficit mihi,quod concedis, neceffarió fo- Tnu$ re, ut volenter faciat, quod facit, nec aliter habere fe queat , fi Deus ita mult praícieriz.Si Deus prafcirJudam proditurum;aut mutaturum eífe volun- g tatem prodendi,utrum præfcierit,necefïäriö veniet,aut Deus falletur pra- lal fciendo & predicendo, quod.eft impoílibile, EHocenim efficit necef- dini fitas confequentiz , id eft, ( Deus pracit , ipfum neceffarió fit. Hoc &m eft, liberum arbitrium nihil eft. Ifta neceffitas confequentie non e Tj alt obícura nec ambigua, ut fi etiam cxcutiant omnium feculorum Do&o- VUon res, cogantur tamen eam admittere , cum fit ita manifeíta & certa, ut palpari poffit. Neceffitas vero confequentis, qua illi fe folantur , me- u rum phantafma eft , & ex diametro pugnat cum neceflitate confequen- tix, Exempli gratia , Neceffitas confequentiz eft, fi dixero: Deus CL fedy prafcit Judam fore proditorem, ergo certo & infallibiliter fiet , ut fu- PA das proditor fit; — Adverfus. hanc neceffitatem & confequentiam, tu fic g te folaris ; Sed quia Judas poteft mutare voluntatema prodendi , ideo tion non eft neceffitas confequentis. — Rogo te, quomodo conveniunt illa —— prol Qun duo, Jüdas poteft non. prodere velle , & neceffe eft ut Judas prodere velit ? Nónne dire&e contradicunt & pugnant? Non cogetur ( inquis ) illi Qtur prodere invitus. Quid hoc ad rem ? Tu dixifti de neceffitate confe- C0b, quentis , illam fcilicez non induci neceffitate confequentiz , nihil de coa&ione coníequentis dixifti, — Refponfio fuit de neceffitate confe- licet We quentis , & tu.exemplum profers de coa&ione confequentis : aliud qua- Wi ro, & aliud tu reddis. Hoc facit ofcitantia illa , qua non obfervatur,, d"? quàm nihil efficiat illud commentum de neceffirace confequentis.. Pa Hzc de primo loco, qui fuit de induratione Pharaonis , qui tamen ue invidas, Nunc alterum: Ten onines locos & multas copias involvit ,eas videamus de Jacob & Efau,.de quibus nec ] um-natis dictum eft : Ma- Qu jor ferviet minori. Hunc locum fic eludit Diatribe , quod proprie non Qui [rien pertinet ad falutem hominis: poteft enim Deus velle, ut homo fervus fit & pauper , velit, nolit, nec tamen rejiciatur ab eterna (alute. . Vide, defin 1 ve- D quzfo , quot diverticula & effugia quarat. lubricu?. animus , & qu rita- Drz Snnvïo ÁREÉITRIO, 149 Ctta ritatem fügit , nec tamen effugit. Efto fané , locus ille non perti- neat ad falutem. hominis , de quo infra , numquid ideo nihil efficit » CH', yaf Paulus, qui illum adducit? Ridiculumne aut ineptum faciemus Paulum Wfis. in difputatione -tam feria? Verum illud Hieronymianum eft , qui non d uno loco audet fuperciliofe fatis , fed fimul ore facrilego dicere , Ea pu- [cle gnare apud Paulum, quz locis fuis non pugnant, hoc eft tantum dice- tüm re, Paulus cum fundamenta dogmatis Chriftiani jacit, nihil facit , nifi Yin- quod depravat Scripturas divinas,& ludit animas fidelium,fententia fuo TOR cerebro efficta , & Scripturis violenter intrufa. Sic honorari debet Spi- fo- ritus in fan&o illo & ele&o organo Dei Paulo. Atque ubi Hierony- t mus cum judicio legi debeat, & hoc di&um ejus inter ea numerari, quz NNS multa vir ille (ea fuit ofcitantia & hebetudo ejus in Scripturis intelli- n gendis) impie fcribit : Diatribe ipfum fine judicio arripit , nec gloffa (el- faltem aliqua dignatur mitigare , fed velut certiffimo oraculo Scripturas culis Hoc divinas & judicat & temperat. — Sic impia hominum di&a pro re o d & menfuris divinz Scripture accipimus, Et adhuc miramur illam fie- Q ri ambiguam & obícuram , patresque tot in illa cecutire , cum hac ra- ijlt tione , impia & facrilega fiat. fiee Anathema fit igitur , qui dixerit, ea non pugnare locis fuis, que üene apud Paulum pugnant, Hoc enim dicitur folum , ed non probatur. Di- Jells citur vero ab-iis, qui neque Paulum nec locosab eo citatos intelligunt, fed vocabulis acceptis fuo, id eft,impio fenfu, falluntur. Ut enim ma- l P. ylic xime hic locus Gen. 24. de fervitute temporali folà intelligeretur ( quod. iO non eft verum) ramé à Paulo re&e & efficaciter adducitur,dum per ipfum probat , non per.merita Jacob & Efau , fed PER. VOCANTEM di- - illa é&tum effe ad Rebeccam , Major ferviet minori. Paulus difputat, au dete illi virtute aut. meritis liberi arbitrii pervenerint ad id , quod de eis di- m;s ] citur , probatque quod non , fed fola vocantis gratia eó pervenerit Ta- 1le cob,quó non pervenit Efau;Probat autem id invidtis verbisScripturz,íci- |de iíce licec quod nondum nati , item nihil boni aut mali operati fuerint. At- ue in hac probatione fitum eft pondus rerum: hoc agitur in ifta cau- £. 3 3 -Diatribe veroiftis omnibus egregia Rhetorica tranfitis & diffimulatis, tut, difputat nihil de meritis,quod tamen fufcepit,utfaceret,quod & tractatio Pauli exigit, fed de fervitute temporali cavillatur , quafi hoc aliquid ad (ricn rem pertineat , tantum ne videatur victa potentffimis Pauli verbis.. rtiti Ma- Quid enim haberet, quod ogganniret contra Paulum pro libero arbitrio ? F3 uid liberum atbitrium juvit Jacob? Quid obfuit Efau ?. cum jam pre- no fcientia & deftinatione Dei , uterque nondum natus , nihilque operatus, us definitus effet , qualia effet recepturus, fcilicet uc ille ferviret, hic do- de, Md mix;a*r'etur* Pramia decernuntur, antequam operarii nafcantur & ope- FIene- » ritg j * ! reo D. MART. Lurx. rentur, Hic debuit refpondere Diatribe. Hoc urget Paul Qs;thod ni- tits: hil boni, nihil mali adhuc fecerint, & tamen (ententia divina alter Do- duci minus , alter fervus decernitur. Non hoc quaritur, an fervitus illa il pertineat ad falutem , fed quo merito illa imponitur ei, qui non me- €05 ruerat? Sed moleftiffimum'eft cum pravis iftis ftudiis torquendx & clu- dendz Scripturz confli&tari. tel Deinde quod non de fervitute illorum fola agat Mofes , & etiam [1 in hoc re&e faciat Paulus, (iii) quod de falute eterna intelligat (quan- f gucn quam hoc non ita faciat ad rem, tamen non patiar Paulum calumniis dio? qura lacrilegorum ;qntaminari), convincitur ex ipfo textu, Tüt, nnotaito. n5, TeuU : (iii) Quod de falute eterna intelligat ] vos delemea— f tevza. F[aui in propria perfonas [ed populi Edomttics, — INec quod omnia poptili Edomitici individnua.À falute eterna fint exclufay fed quod , ut ipfe B. Vir dicit , benedittio , verbum , Spiritus , promiffio Chrifli , 8 regnum areruuu non ad populum Edomiticum , fed Ifraeliticum pertinnerint , €8 lle apud bunc quarere debuerit , fi falvus effe vellet, — Salus namque ex Doa Judais ,inquit ipfe Salvator Iqakm/m. JF. Conferamtar , qua qpox ad AMa- nolir lachia locum dicit, ] L dl c tbl : Sic enim habet otacujum.in Mofe; Duo populi ex utero tuo di- fiere videntur , populisque populum fuperabit, & major ferviet minori, Hic f manifefte duo popoli difcernuntur , alter in gratiam Dei recipitur, licet minor, ut vincát majorem , non quidem viribus , fed favente Deo, . Alio- l, qui quomodo vincat minor majorem, nifi Deus fit cum eo? Cum igitur proba minor fir futurus populus Dei, non fola ibi dominatio externa tra&a- tur , aut fervitus, fed omnia qua pertinent ad populum Dei, id eft,be- ut lib dilex nedi&io, verbum , Spiritus, promiflio Chrifti, & regnum zternum, id tone quod etiam latzus poftea Scriptura confirmat, ubi Jacob benedici , & Wt romiffiones & regnum accipere defcribit. Qua omnia Paulus brevi« Ut ter indicat, dum dicit, majorem ferviturum effe minori, nos ad Mo- pay fen remittens latius hec. tra&tantem , ut poífis contra Hieronymi & Diatribes facrilegam fententiam dicere, fortius ea pugnare locis füis, H Cet ) » quàm apud Paulum, quazcunque adducit , id quod non folum de .EI' [ ,» Paulo verum eft, fed de omnibus Apoftolis, qui Scripturas addu- ili ; cunt, tanquam teftes & alffértrices fui fermonis. | Ridiculum vero ef- fet , id pro teftimonio adducere , quod nihil teftetur , neque faciat ad fila eþ ,aäj rem. Sienim inter Philofophos ridiculi funt, qui ignotum per igno- tuus dnsi;] r Ds Sravo AnxBiTR:O, Ó |ni- Do- 'tius aut per impertinens probant, qua fronte nos hoc tribuemus f';xm mis il ducibus & authoribus Chriftiane do&rinz , in qua pendet animarum falus? prafertim ubi ea docent, qua funt capita fidei. Sed ifta decent m (s €os, qui Scripturis divinis ferio non afficiuntur. Illud vero Malachiz, quod Paulus attexit , Jacob dilexi ; EQu au- tem odio habui , triplici indüftria torquet. Prima eft: Siliteram ur- Lam geas (inquit) Deus non amat, quemadmodum nos amamus , nec odit pan- Dnlis quenquam,cum in Deum non cadant affe&us hujusmodi. Quid au- dio? Àn nunc quaritur , quomodo Deus amet & odiat, ac non potius, cur amet & odiar? (kkk) Quo merito noftro amet aut odiat , quzri- tur. Pulchre fcimus, quod Deus non amat aut odit, quemadmodum nos,fiquidem nos mutabiliter & amamus & odimus , ille xterna & im- mautabili natura amat & odit, fic non cadunt in illum accidentia & af- It e fectus, nind 72 D "Annotatio, [ I [74 NU (kkk) Quo merito noftro amet aut odiat, quaritur. ] d9 De amore C odio Dei prolixe bic agit B. i, Hic dicit ; Quo merito Mie noftro amet aut odiat ( Dezs,) quaritur. — .Et »ox : Atque hoc ipfüm eít, quod liberum arbitrium cogit nihil effe, quod aternus & immu- tabilis fir amor, «ternum odium Dei erga homines, antequam mundus Q dl« Hic feret , non folum ante meritum & opus liberi arbitrii , omniaque necef- farió in nobis fieri , fecundum quodille vel amat, vel nom amat ab ater- licet no, defra: Wefponde igitur, uo merito amatur Jacob , & oditur Y 10* Efau, antequam nafcuntur & operantur? E poff: Paulus ex Malachia "LUE probat illam affli&ionem fine merito, foloque odio Dei illatam Efau, du ut liberum arbitrium nihil effe concludat, — E zterazz ; Jacob tamen 'y be dilexerit , & elegerit , antequam nafcéretur , Efau veró fic oderit , ut re- jid gionem ejus redegerit in folitudinem : deinde eá pertinacia odiat, & ,« pergat , ut cum Jacob reduxerit de captivitate & reftituerit , Edomaxos 'evie tamen non finat reftitui,Zez ; fed hoc difputamus,quo merito,quo opere Me perveniat ad fidem, quá inferuntur, aut ad infidelitatem, qua exciduntur., n« Hoc ad Do&orem pertinet, hoc meritum nobis defcribe, Paulus do- fuis, cet, quod nullo noftro opere, fed folo amore & odio Dei contingat. j de Ergone loguitur B, Vir de amore € odio Dei abfoluto , quod Calvinians d » A tribnuat ?. Abfit per omnem modimn, — Equidem fe de temporalibus )d Jolis effez fermo , €9 quateuus de semporalibus fermo eff , noz. abfurdum [ eft , ab[olutum Deo odium amoremue attribuere m uoffvis quoque ortho- m daxi;z bypathefitus : [ed quod. ad. falutem atermam ,nommcongruit, — Quid iif ergó X42 D MaánT. Lurn..r Zeri u p ergü bic dicemm? Manifeflum efl , quod. B. Vir meritum &2 opas li Jabuit arbitrii neget. - LAtqui ordo [alutts, quem ortbodoxa dottrina a Deo in- qu [ Jlitutum tradit , nullum babet meritum , aullum bonum opus, quo ad fr- dem perueniatur. — Ergo quando B. Vir merimm €$ Lonum opus negat, Efnu D7 »on eft haBenns contra noftram orthodoxiam. .. INeque veró plus demon-. dui. fivari poteft negaffe. — Imo verà B. Vir urget ortbodoxiam , tueturque , quod. ejusmodi ordo [alutis effe debeat , cuyusmodi efl ,. ut fcil. m illo ui- fum quil bil quicquam valeant ad [alutem bona vel mala opera , merita uel de« merita ,fed fola fides €3 incredulitas, — fta fides datur multis ,quiomani- jine um , f opera re[pexeris , funt peffzmi , megatur illa ii5, qui comparate [unt t), re ( u opti mi '"Ubi b liberum avbitrium cum um mnevitis $ operibus ? Me- D7 defer 1 ife etiam debemus ,quod ordo [alutis , ut fola fides jufHificet €9 [aluer, €8 cóntra incredulitas damuet,con[flitutus à Deo fityantequam quisquam bo- )u minum, nefz eudorum ,ut in Jacobo €$ Efavo Paulus offendit , frve bonum d 7 Z Alitt frve mal; ecifet , uel im exs bona aut mala opera in particulari Dens confideraret €9 compararet. . NNam ita suerito ordinautur meomenta Con- [773 frlii divini, Pravidit Deus in ateruitate ,quod Adamus lapfarus, €3 to- tatioi t4m pajï*en'tdtem effet corrupturus. — Hoc primum momenutum eff. Ia al- zevo wiomento jam uon progre[fus eft ad. [fngulos homines eorumque opera, À Cui namque bono ?. ubi de veducendis ad Deum €$ [alutem con[ultandum &tern evat. Siquidem jam confhtit ex pravifa tauta corruptione , quod, quic- feqan quid etiam bomiues effeut fatluri , per opera [ua ad- Deum redituri €3 Omnia falutem non e[fent.-— Itaque potius ia fecundo momento Deus. confhituit mt [ ordinem. [alutis in Chriflo , qui alvaturus effet bomines per fidem yincre- l) Y dnulis vepudiatis, Tertium. momentum ad. homines nafcendos in parti- Cffugja eulari progve[fuem. eff , coufideravitque , qui or-dz'm' divino non reflituri €$. ton fo Spiritui [antlo operanti [alutem , €9 qui Spiruum Jancium non admiffn- Dà (; ví. Et bic in quarto jam momento babemus amorem Dei erga creditu- effet vy0s , 9- odium erga non credituros. : Ex quo Dei amore €9 od1o deinceps Deum Hunt omuid, Hic amor eff ,ex quo populus Ifraéliticus tantopere evee. ;zdcre &us , 9. Edomitico prababitus eff,. Hoc eff illud odium, quo populus Eda- Qd miticus poftbabitus ,nec illa prerogativa , quam videbatur poflulare pri- l9 D mogenitura , gavifis eft, — Hoc verà etiam confilium Dei liberum arbi- $r £eium defiruiz, — (Nam fi liberum. avbitrium im mobis effet bene operan- Íci E di ,obligaretur per juflitiam [uam Deus, ut juxta ulins opera falutem dif- eum, penfaret. jam quia folus eyus amor €8 odium regnant, oportet nullum 2n tug, nobzs effe meritum , uullum. bonum opus in noffra poteflate, — am porrà atbitr; memin[fe velim , quod B. Vr prafcientiam, pradeflimationen, eleGhionem, ïr , amorem odiumque Dei non ad finem wita tantitm . vefevat , [ed ad qua- quok l libet in vita beneficia Spiritualia , tandemque ad [alutem ipfam.. Hine fs d páre T | Dz Srznvo ÁnbITEHIO. 53 litern e) M ad p.zrticularid defcenderimus , Deus Pacobum amavis , & Efavtm odio babuit , ob negotium primogenitura , ubi Jacobum fcivit magna fidei ,ex tdf- qua fummo [indio bonums [hirituale paternitatis Meffia ambzvir 3 cüm uD Cri- d//2] Efmuus pro temporzs zllius incredulitate contemp[erit...Hinc illud di men , juxta quod. Deus facobum frc dilexit , ub populum ex /pfo na[cen- hi s dum majorem fecerit ,. Efavum antem fic odio babuit , ut populn ". ejus ln ZInin- j] dt« fervum alzeri uli faceret,. Sic populum Edomtticum deffruxit , H credulitate per[everavit pertinaciter , cum Jfraélitas poft a&lam in Da- Vte bylene penitentiam , quam Spiritia. [antlus in non vefiffentibus operatus um ef , reduxerit €9 readificaverit, Manuet bic ! Mi purus: amor 0a't'um7;te Dei: cins nec ibi bona opera quicquam praffiterint » fed fides gratie omnia (luef, deferens , nec bic mala ,fed incredulitas, Refif entia C9 non refiffentia, ut mb hh opus , uibil quoque prefHiterunt, ciam Deus ex mera [uà, qu& dilexit imun- Duis dum , dileilione deflinaverit fidem non vefiflentibus Spiritui [antlo, que Alias nullo pror[us gmeriti aut. ordinis legalis jure atque nexn cum illa co- a n baret, .. Hec fuff F - tationem. cere , credo , poterunt , ad inte/lz;gkendam B, Firi difhu- ld- 0P€M. . Átque hoc ipfum e(t, quod liberum arbitrium cogit nihil effe, quod n aternus & immuctabilis fit amor , &ternum odium Dei erga homines, an- g tequàm mundus fieret , non folum ante merítum & opus liberi arbitrii, m omniaque neceffarió in nobis fieri, fecundum quod ille velamat vel non fiuit amat ab aterno, Ut non folum Amor Dei, fed ctiam modus aman- incrg- .di, neceffitatem nobis inferat , ut videas, quàm profint Diatribe fua u- d [ effugia, ut ubique magis impingat, quo magis evadere nititur, adeo Ia non fuccedit veritati relu&ari. Sed efto , Valeat tibi tropus, ut amor ifi- Dei fit effe&us amoris , & odium Dei fit effe&us odii * Nunquid illi d- effe&us citra & preter voluntatem Dei fiunt ? An hic etiam dices, u Deum non velle quemadmodum nos ,' nec affectum volendi in 'illum tüte cadere?- Si fiunt igitur effe&tus illi , non nifi volente Deo fiunt; Tam Ed quod vult Deus, hoc aut amat aut odir. Refponde igitur ;quo meri- T to amatur Jacob, & oditür Eíau , antequám nafcuntur & operantur? ', ZW" Stat igitur Paulus, o püme Malachiam inducens pro fententia Mofi, yerat- fcilicet , quod ideo vocarit Jacob ante quàm nafceretur , quia dilexerit jif eum, non autem dile&us fit prius à Jacob, aut meriro ejus ullo permo- 2 m tus, ur oftenderetur in jacob & E au , quid noftrüm queat liberum | Ff/fþ arbitrium. Afl : Altera induftria eft , quod Malachias non videtur loqui de odio, quo damnamur in eternum iM »fed de temporaria afflictio ne, Reprehen- li duntur enim, n dicitur ad qui extruere v?lebaqt Edomzam, Hoc iterui ] j cons D. Manr, Lurg, X 14 —— lL deo nihil vere- D contumeliam Pauli , quafi vim fecerit Scripturis, À mur majeftatem Spiritus fan&ti , modo noftra ftatuamus. — Sed feramus Ya fa dicat interim contumeliam hanc, videamusque quid efficiat, — Malachias de nihi afflidione temporali loquitur, Quid inde , aut quid hoc ad rem? crad Paulus ex Malachia probat-illam affli&ionem íine merito , foloque d odio Dei illatam Efau , ut liberum atbitrium nihil effe concludat. Hic urgeris , hic refponderi oportuit. . INos de merito difputamus : 291 il fo tu de mercede loqueris, & fic loqueris , ut non eludas tamen quod od voluifti; imó cum de mercede loquaris, meritum confiteris. At illud diffimulas te videre. Dic igitur , quz fuit cauía amandi Jacob, nullis tumí & odio habendi Eíau apud Deum , cum illi nondum effent? Jam & il- lud falfum eít, quod Malachias folum de temporaria affli&tione loqua- iple t tur , nec illi res eft de Edomza deftruenda , totumque prophetz fen- d q fiddl fum pervertis hac induftria. | Propheta clariffimis verbis fatis indicat, quid velit ; nempe Ifraélitis exprobrat ingratitudinem ; quod cum eos etcid Ieaut dilexerit , illi viciffim nequexdiligant ut patrem , neque timeant ut Do- minum, mu, Dilexiffe autem fe probat , tàm Scriptura quàm opere, nem- ERE pe, quod cum Jacob & Efau effent fratres , ut Mofes fcribit Genef. z$. tüt d jJacob tamen dilexerit & elegerit, antequam nafceretur, ficut dictum eft difu paulo ante, Efau vero fic oderit, ut regionem ejus redegerit in foli- tür,a tudinem. — Deinde ea pertinacia odiat & pergat, ut cum Jacob redu- Hocr t fe xerit de captivitate & reftituerit, Edomaos tamen non finat reftitui,(ed etiamfi dixerint fefe velle zdificare , ipfe minetur eis deftru&io- "homy nem. Si non hzc habet textus ipfe apertus prophete , arguat me qui mendacii totus orbis, . Non igitur reprehenditur hic temeritas Edo- I$ d mzorum, fed, ut dixi, ingratitudo filiorum Jacob, qui non vident, quid hm t illis conferat, & fratribus fuis Edomzis auferat nulla caufa, nifi quia d at hic odit,illic amat. — Quomodo nunc ftabit, quod propheta de tem- Cline poraria affli&ione loquatur? cum evidentibus verbis teftetur , fefe lo- T qui de duobus populis à duobus patriarchis naris , illum fufseptum in ficis? populum & fervatum, hunc vero relictum & tandem deftra&um. Suf- i cipere vero in populum, & non fufcipere in populum, non pertinet ad N temporalia bona vel mala tantum, fed ad omnia. Neque enim Deus no- tüt: fter tantum temporalium Deus eft , fed omnium. Neque tibi Deus v effe aut coli volet dimidio humero aut claudicante pede , fed totis viri- exd bus, totóque corde, ut tibi fit Deus tàm hic quám in futuro, & in omni- pro bus rebus , cafibus , temporibus & operibus. —— Pag - Tertia induftria eft, Quod tropologico fenfu nec omnes gentes quid diligir, nec omnes Judxos odit; Sed ex utraque gente aliquos, Hac A h anes pioy trepologia efficitur , ut teftimonium hoc, ait; niþil pugnet ad prob am Dr Srzavo ARBITRIO: ij Velee dam neceffitatem , fed ad arrogantiara Judzorum retundendam; H ac As via facta evadit deinde illuc Diatribe, ut nondum natos odiffe Deus s de dicatur , quia preícit illos gefturos odio digna: fic odium Dei & amor Tem? nihil officit libertati arbitrii; Tandem concludit, Judzos merito in- 25 loque credulitatis excifos de olea ; Gentes merito fidei infertas, idque au- 3» ladat, thore Paulo: fpemque facir. excifis rurfus inferendi, & infitis metum, fQüUS ; ne excidantur. Moriar , fi Diatribe ipfa intelligit , quid loquatur. Sed qud eft forte & hic rhetoricum fchema, quod docet fenfum obícurare, s At qua periculum inítat, ne capiaris verbo. .Nos tropologias hoc loco cob, nullas videmus , quas Diatribe fibi fomniat, nec probat: ideo nihil mi- A Y rum, fi illi non pugnet teftimonium Malachiz in fenfu tropologico, qui Xqd- ipfe nullus eft. Deinde nos-non de excifione & infertione difputamus, L ete de quibus Paulus loquitur, dum exhortatur: Scimus fide inferi, in- 59 dicat, fidelitate excindi homines , eosque exhortandos effe , ut credant, ne ,, n C0$ excidantur, Sed hinc non fequitur , neque probatur, eos poffe crede- : Do- re aut difcredere vi liberi arbitrii,de quo nos agimus. — Non difputa- neam. mus, qui funt credentes , qui non ; qui Judzi, qui gentes ; quid fequa- d af tur credentes & difcredentes: hocad exhortatorem pertinet. Sed hoc melt difputamus , quo merito, quo opere perveniant ad fidem, qua inferun- foli« tur ,aut ad infidelitatem , qua exciduntur: hoc ad Do&orem pertinet, redii Hoc meritum nobis defcribe, Paulus docet , quod nullo noftro opes ded re , fed folo amore & odio.Dei contingat. : Ubi vero contigerit , ex- xdio» hortatur ,ut perfeverent, ne excindantur. ^At exhortatio non probat, ;t me quid nos poffimus , fed quid debeamus. Cogor ego pené pluribus ver- Edo- bis adverfarium tenere , ne alió vagetur deferta caufa, quàm ipfam cau- u fam tra&tare: quanquàm tenuiffe eum in propofito , viciffeeft. Tam qum clara & invicta funt verba: ideoque nihil feré agit, quàm ut ea de- tem. clinet, & fefe & confpe&u proripiat , aliudque agat, quám inftituerat, fl Tertium locum fümit ex Ef2.45. Nunquid lutum dicit figulo fuo,quid jm1n facis ? Et Hier.i8. Sicut lutum in manu figulijita vosin manu mea. Iterum $uf* hac magis pugnare dicit apud Paulum, quá apud prophetas, unde fumpta vl unt,quia in!prophetis fonant de affli&ione tem porali; Paulus autem uti- j 10* turadele&ionem & reprobationézternam : ut fugilletPauli temeritatem Deus velinfcitiam, Sed antequám videamus, uomodo probet utrunque non excludere liberum arbitrium, prius hoc : icam; Non videri Paulum ex stl* omi^ prophetis famfiffe hunc locum , nec Diatribe id probar, —Solet enim Paulus adhibere nomen authoris, vel proteftari ,(efe de Scripturis ali- ntes quid accipere, quorum hic neutrum facir, Ideo verius eft , quod Pau- pae lus hac generali fimilitudine , quam alii ad alias caufas affamunt , ipfe " proprio Spiritu utatur ad.füani caufam , quemadmodum facit illa fimi- m M rA litus H 1;6 D. Mant, LurH. abul litudine: modicum fermentum totam maffam corrumpit , quam 1. Coz Qur rinth. g.'cbn:uptibilibus moribus aptat, aliás verbum Dei corrumpen- cayt: tibus objicit, quomode & Chriftus fermentum Herodis appellat & tion Pharifzorum, . Ut igitur prophetz maxime de temporali affli&ione tafr loquantur , de quo nunc omitto dicere, ne toties alienis quaftionibus tiii occuper & differar : Paulus tamen utitur fuo Spiritu adveríus liberum D arbitrium. — Quod vero non adimitur libertas arbitrii , fi Deo affligen- yibis ii fimus lutum , nefcio quo pertineat, aut cur id contendat Diatribe, cum non fit dubium, aflli&iones à Deo venire invitis nobis , necetfi- gnacu Qmpi. tatemque afferant , ferendi eas , velimus nolimus , nec et in manu no- ftra eas avertere , licet exhortemur ad ferendas voluntarie. tudi "Sed. auomodo Pauli fermo non excludat liberum arbitrium ifta fcilic fimilitudine , dignum eft audire Diatriben argutantem, Duo enim ab- abfol &M furda opponit :alterum Scripturisalterum ex ratione colligit.E fcriptu- lidf ris fic colligit, Paulus cum 2 Tim, 2. dixiffet, in mzgná domo elfe vaía aurea , argentea , l;gnea, fidilia; quedam in honorem, quedam in con- Íequi tumeliam: mox fubjungit; Si quis ergo fe emundaven ab iftis , erit lat, vas inhonorem &c, — T'um fic arguit Diatribe, Quid ftultius, quàm fi emun quis dicat matule famiz , fi te expurgaris, eris vas honorificum? Ve- ab Ícem rum hoc re&e dicitur teftz rationali, que monita poteft fe accommo- dare ad voluntatem domini, Ex iis vult, fimilitudinem non per omnia eN quadrare , atque fic elufam , ut nihil efficiat.. Refpondeo, ne illud ca- &reg vat viller, quod Paulusnon dicit, Si quis fe mundaverit à fordibus fuis , fed hu ab iftis ,id efl,à vafis contumeliz , ut fenfus fit , ( quis feparatus man- ferit, ac non inter impios magiftros mifceatur ; erit vas honoris &c. derer Donemus quoque hünc locum Pauli prorfus facere, quod vult Diatzi- tione, be , id e(t, fimilitudinem non effe efficacem , quomodo probabit , 1 idem velle Paulum loco illo ad Rom, 9. de quo difputamus? An a. vicieï ] tis eft alium locum citare, & nihil prorfus curare , an idem vel diver- figul » fam efficiat? Non eft facilior & vulgatior lapfus in Scripturis, quàm Xitur , diverfos locos velut fimiles é Scripturis coaptare, ut fizpius monftra- Yie vi, ut fimilitudo locorum magis inefficax fit, de quo Diatribe fuperbit, m dite quàm noftra, quam confutat, Sed ne contentiofi (imus, donemus utrum- que locum Pauli idem velle; & quod fine controverfia verum eft, fimi- Ho litudinem non femper & per omnia quadrare, alioqui non fimilitudo dit » neque translatio , fed ipfa res effet juxta proverbium : Similitudo ! lant, » claudicat, nec femper currit quatuor pedibus, aüt D) In hoc tamen etrat & peccat Diatribe, quo d negle&a caufà fimi- tudinis, que maxime fpe&tanda eft, vocabula contentiofe eaptat. — Ex ex vo- ( $s cauGs enim dicendi intelligentia Pet'cnda eft , ait Hüarius,non cabu- - Drz Szxv6 AÁRBITRIO, ^ ijz l. Co L cabulis folis: itafimilitudinis efficacia pendet ex caufa fimilitudinis. ,, npene Cur ergoDiatribe omittit id;cujus gratia Paulus fimilitudine ifta utitur,& la captat id , quod extra caufam fimilitudinis dicit? nempe hoc ad exhorta- dione tionem pertinet,quod dicit: Si quis fefe emundaveritjillud veroad doctri- nibus nam,quod dicit: In magná domo funt vafa &c.ut exomnibus circumftan- 'eEurm tiis verborü & fententia Pauli intelligas, eum ftatuere de diverfitate & ufu igen- vaforum, ut fit fenfus, cumtam mula à fide difcedant, nullum eft folatium tribt nobis , nifi quod certi fumus, fundamentum Dei firmum ftare, habens fi- celli- gnaculum hoc ; Novit Dominus qui funt ejus, & difcedit ab iniquitate i0» omnis,qui invocat nomen Domini, Hactenuscaufa & efficacia fimili- tudinis , ícilicet quod Dominus norit fuos. Tum fequitur fimilitudo, 1l fcilicet effe vafa divería , alia in honorem , alia in contumeliam. His nde abfolvitur do&tina , quod vaía non feipfa parent, fed herus. Hoc vult & Rom. 9. quod figulus poteftatem habet &c. Sic ftat fimilitudo Pau- riptüe eval li efficaciffima , quod libertas arbitrii nihil fir coram Deo. — Poft hzc | COf fequitur exhortatio ; Si quis fefe mundaverit ab iftis &c. quz quid va- , li leat , ex füpra di&is fatis norum eít, Non enim fequitur , ideo fefe poffe umf erundare : imó fi quid probatur , probatur liberum arbitrium fefe poffe ; Ye- absq; gratia emundare,cum non dicat,fi quem gratia emundarit, fed fi fe- nmo« fe emundarit, De verbis autem imperativis& conjun&ivis abunde dictum mnia eft, Nec fimilitudo verbisconjun&ivis,fed indicativis profertur; ut ele&i ido- & reprobi funt, ita vafa honoris & ignominiz funt, Summa, fi ifta elufio ; ed valet , tota difputatio Pauli nihil valet ; fruftra enim induceret mur- man murantes adverfus figulum Deum , fi culpa vafis, & non figuli , effe vi- ; . deretur, Quis enim murmuret , fi audigt damnari digüum damna- tione, ; latti- ibit, — Alterum abfurdum co lligit à domina ratione, qua dicitur humana, nf videlicet, quod non vafi, fed figulo fit imputandum, prafertim cum talis jicte figulus fitqui creet ipfum lutum & temperet. Hic, ait Diatribe,vas.con- uam jicitur in ignem aternum , quod nihil commeruit , nifi quod non fui (tra- juiseft. Nusquàm fe apertius prodit Diatribe, quam hoc loco, Au- dis enim hic, aliis quidem verbis , fed eodem feníu dici , quod Paulus xbit [uffle dicere facit impios. Quid queritur? Voluntati ejus quis refiftet ? (11l) Hoc eft illud ,quod ratio neque capere neque ferre poteft , hoc offen- fimi« rudo dit tot viros excellentes ingenio, tot feculis receptos. Hic expoftu- od lant, ut Deus agat jure humano , & faciat , quod ipfis rectum videtur, aut Deus cffe defmat. (mi« "nnotatto. EX EVO* (111) Höc eft illud; quod ratio neque capere neque ferré 3 28 ' POt—; D MAn;r. Lurm. 19 Ani potcnt] Ab bis werbis € deinceps difputat B. Vir de meritis, ob qtia: itiqu vel (alvetur vel damnetur bomo. . Qua difputatio adeà monnullos vexat, mod vel :lli potrus difputationem vexant, ut dicant, dubitari non po[[e, quin ma- à5, gnus F'ir reprobos tum ad. exitium tum ad. peccata , incredulitatem €8 teve impenitentiam , quibus ad exitium raperentur , abfolutà veluntate Dei du radeflinatos conditosque fl'atuerit : fiquidem dicat , tàm Deum immeri- Tits tos damnare ,quam indignos coronari aiat, — Ex pluribus confiderari vo- j /mm lunt bac B. Viri in bac difputatione verba,qua mox [eaquuntur s Si pla- lpl cet tibi Deus indignos coronans, non debet etiam difplicere immeri- tos damnans: fi illic juftus eft,cur non híc juftus erit ? Illic gratiam & mi- I ft Vi fericordiam fpargit in indignos; hiciram & feveritatem fpargit in im- qMWll meritos , utrobique nimius & ini uus apud homines, fed juftus & ve- rax apud feipfum. Nam quomodo hoc juftum fit, ut indignos coro- d i, htyi net , incomprehenfibile eft modó , videbimus autem, cumi illuc veneri- mus,ubi jam non credetur, fed revelatà facie videbitur, Ita quomo- Tuta do hoc juftum fit , ut immeritos damnet, incomprehenfibile eft modó, T& pot pos: creditur tamen , donec revelabitur filius hominis. — Quomodo , pergunt, Deum flatueret immeritos damnare ,qui utique peccatzs [ui , ut damna- tedu) ventur , meruerunt ,nifi Denm ipfis [uopte arbirrio nece[[itatem injeciffe Maje arbitraretur ?. Non immeritó miramur, eos, qui laudem magni Viri Bea- quod to Lutheyo tribuuut , €8 tanti eum facere videri volunt ,tam impia ipfi ts ju üt,j affiegere fenfm fuo, . Inmeritos damnare accipiunt de eo, quod Dens [uo- te arbitrio peccandi uece[fitatem illis injecerit: quod falfum eff, INam ïmïv'u Ht B. F'ir banc phrafin fumfit ex difpatatione Erafmi,qui dicebat , clemen- ) D7 tiam C8 aquitatem Dei diffcile effe tueri , ut qui damnet smmeritos , boc efl, impios ejusmods, qui im impietate nati mon po[[unt ulla vatione fibi leresi confulere , quin impii fnt ,maneant 9 damnentur , eoganttrque nece[fi- inqu zate natura peccare €9 pevire. 'Unde falfum quoque eft , quod inde cone Qui v cludunt, fLatuiffe B. Virum,quod Deus abfolnta [ua voluntate veprobos tàm tátem ad peccata-, quám ad exitium pradeflinaverit €8 condiderit. . .dMbfur- lt ; duns nobis videtur , dicere , B. Virum de ab[folutà Dei voluntate , quá et« hu Hüm iam condar ad peccata €9 exitium , difputaffe , imb cogitaffe ibi loci , ubi juflitiam divinam afferere €$ defendere laborat, INum enim opus eff jufli- ?i tiam defendere, ubi eyusmodi abfoluta voluntas traditur €9 a[fevitur ? INon- lus, «e eyusmodi ab[oluta voluntas in [e neque yuffa eft , neque injuffa , fed li- 7) bera? 'Unde Calviniani non juftam faciunt , fed ad juflitiam. demou- furej Jirandam vergere dicunt, Et i quandoque juflam dicunt , volunt , quod Verg; aton fet injuffa h. e, contra yuffitiam non peccet , eó qmod libera fit à legi- Mire Pg f. d hus juflitiay uon autem hoc intendnnt , quod juffé aut ex ilffifiö veli £8 a- W ] m d D SrRvo ÁnnpiTRIO. 59 ! ia "tqui B Vir exprefe defendit yuflitiam, Utrobique , zzg4it , nimius & DA iniquus apud homines: fed juftus & verax apud feipfum. Nam quo- J tl modo hoc juítum fit , ut indignos coronet , incomprehenfibile eft mo- m dó, videbimus autem , cum illuc venerimus , ubi Jam non credetur, fed revelata facie videbitur. Ita quomodo hoc juftum fit, ut immeritos 7227 MIer'« damnet, incomprehenfibile eft modó, creditur tamen, donec revelabitur iTA« Filius hominis. Ez ! dicit B, F'ir, bic etiam credi ,juftum effe , quod Deus damnet. $i creditur s. fané ita efl alioqui crederemus mendacio , quod i pl W blafphemum efet. — Dicit, quando venerimus eó, ubi Deus. vevelata X mj« facie videbitur, €$ quaudo revelabitur filius bomints , nos ibi juffitiam jnne rei vi[aros, Ergö res jufla efh : alioqui ibi non po[fet videri, Hac non lo- X Y qunntur de abfoluta voluntate , pro qn4 fi difputaret B. Vir , dixiffet po- «Qtoe tius , Liberum e[fe Deo, . Porró difhutat B.Fir adverfus bomines carna- les ,aut rationi deditos , de Deo couquerentes , eum injuflitia accu[antes, 'nttie TU Patet fatis ex bis , Hoc eft illad, quod ratio neque capere neque fer- nodó, re poteft; hoc offendit tot viros excellentes ingenio , tot feculis dece- o [0 at jure humano , & faciat, quod ipfis ïrgm, ptos: hic expoftulant, ut Deus a ÁftMae re&um videtur , aut Deus effe definat. Nihil illi profuerint fecreta Majeftatis: rationem reddat, quare fit Deus , aut quare velit aut faciat, njm' t quod nullam fpeciem juttitie habeat, ac f1 futorem aut zonarium ro- 772 ges judicio fe fiftere. — Non dignatur Deum caro gloria tanta , ut cre- iif ufit dat , juftum effe & bonum ; dum fupra & ultra dicit & facit, quam de- finivit Codex Juftiniani, vel quintus liber Ethicorum Ariftorelis, 44pparet Natt hinc ,quod B. Fir dicat defendatque ,id juflum €9. bonum effe , quod va- lenette tioni videtur nec juflum uec bonum : quod. facit fapra €9 mltra, quam t leges bumana definiunt, non quod. libertate ab[oluta liberum eff.. Res rpfa, li in quà vatio offenditur, bac fl : Abfurdum eft, ut damnet ( Deus) eum, £C* ]e um qui vitare non poteft meritum damnationis: & propter hanc abfurdi- tatem falfum effe oportet, quod Deus, cujus vult, miferetur , quem WW vult , indurat ; fed redigendus eft in ordinem , & prafcribend illi le- f/fur« "r ges, ut non damnet quenquam , nifi qui noftro judicio id meruerit. Habemus bic , quod B. Vir nun ueget omne damnationis meritum: dixit :i, IIH mamque; ut damnet eum , qui vitare non poteft meritum damnatio- Hf t nis. Ergbipfa etiam ratio audit , quod Deus damnet ob meritum da- mnationis de hoc autem congueritur , quod seritum ifiud. devitare non " poteft , prapter quod putat , non e[fe verum meritum , licet Scriptura , ut lemi^ Verutm Teritum , alleget, Videndum autem bic eft , quid fit non devi- TA zare polfe mervitum damnationis. '"Ubi melior interpretatio effe non potef?, f Z(gþ quàm qua & B. Viro in faperizs difputatis fabuminifirata of : nimirum, wlito n quod poff lapfum bominis femnen bumannm corruptum efh ,ut , fí confer- . . 1 vetur - 160 D. MART. LutrÓ. 256 p vetur natura bumana in flatu, in quem ab initio pofita eff , ut feipfam /tit propaget , €8 pofferos edat ,nemo boc devitave poffit , quó meeus nafcatur " J ACeT€ malus , qui non poffit non peccare , €8 mereri condemnationem y imó qui f me meritum damnattonis ex utero fecum fevat, Hic efl , qui meritum da- mnationts devitare non potefl, — Hoc quidem ratio bumana offenditur, g'uur f H PO[f nec capere potefe , quomodo , qui ita na[citur ,€9 ejusmodi efl , mereatur : qf.*[&ï j damnationem y, vocat illa potius ejusmodi bominem immerentem , dicit- "Ht i que immeritum damnuari, "Unde jam conflare porrà poteff , quid fít, im- - fdum. meritum damnare , smmirum damnare eum , qui vationi plane videtur ef- in lt f immeritus [eu immerens , non , qui revera eff immeritus aut imme- vens. Invenit veróratio deinde alium pratextum, quare nonuulli damnen- jï;jf(. l'. £ I tur immerentes, quando comparationem inflituit inter. eos, qui jnxta ordi- mitte nem à Deo inflitutum [alvantur , 9 eos, qui propter negle&ium iftum or- dinem damnantur. ii y Nam cum videt ad Chriflum converti etiam fte- - leratiffemos , citm contra uon convertantur. boneffiffimi : dicit ,bos damua- p vi immeritosfeu immerentes, Etfiautem circa eos, qui damnautur, adeó poel qud « offenditur vatío, gratum illi tamen eft , quod audit , Deum falvare in- dili, dignos ,quod illa quidem fic interpretatur , quaft nonreferat, frve quis be- ne vivat poft fidem acceptam , fve mon : blanditurque fibi de libertare N aliud quadam peccands. Et certe videmus , quod f Deus nos. Libertinos fa- ct & ceret , falvarétque tamen ,id vationi futurum e[fet avatiffimum. — Hac ff ita Ti obfervaverimus , difbutatio tota B. Viri evtt haud ob[cura, . Iffo offendi- cnlo rationis motus quoque eft Era[mus , illndque B. Lutbero oppofuit, ad quam probandum inde , quod praflare €9 mereri aliquid po[fit boni liberum ar- lis,e IN bitrium , exponendusque ita locus Apoffoli Rom. IX.. Sed B. Vir opponit, quod, fi tflnd verum ejfet , plané fruffranea C8 inepta foret objetlio, qua «tüm eft apud Apoffolum ; Quid queritur? Nam pofrto z/ffo merito liberi avbitrs $, d Atl tn utramá, partem potentis, abrogari tflam objettionem, Hoc eft, quod di- cit ; fic eft fatisfadtum Paulo, cum fuà fimilitudine , (cilicet , ut illam D7 revocet, & finat nihil valere, fed fic temperet , quod figulus hic (ut qur a — MM——— diatribe interpretatur ) facit vas in contumeliam , ex meritis przceden- Vr tibus, ficut Judzos quosdam rejicit ob incredulitatem , gentes fufcipit C'»'-"-?;Z'A ob fidem (tanquam ob merita liberi arbitrii.) — Verum fi fic operatur At Deus, ut merita fpe&et, cur illi mnurmurant & expoftulant? Cur di- opy dem cunt; Quid queritur? Quis voluntati ejus refiftet ? Quid opus Paulo- -- compefcere illos? Quis enim miratur , non dicam, indignatur aut ex«- [cqu poftulat, fi quis meritus damnetur? (/ec eff , ff quis ita damnetur , ut Ta£12; videatur meruiffe. . Ergó fi Paulus docuiffet damnationem , ut homines iil merulfe viderentur rationi ,vatio nibil oppo[uiffet.| Oportet itaque AApc- ni, Jlolum docuiffe ejusmodi damnationem , qua. vationi vifa eff injufla, tan- D : guam x i . Ds $znvo Ansxrmof 161 tf quam quam non merti[fent bomiues, Hac enim illa eff, gqua damnantur bo- mines ex corruptione tam uali nati, ut ex fuo libero arbitrio nibil boni Afeatur facere poffint. ) Deinde ubi manet poteftas figuli faciendi quod vult, fffü qu Mf d- fi meritis & legibus fubje&us , non finitur facere quod vult, fed exi- "dithr, girur faeere quod debet, Pugnat enim refpe&us meritorum , cum poteftate ac libertate faciendi quod vult, ut ille probat Paterfamilias, qui TEATUY , ditit- operariis murmurantibus & jus poftulantibus oppofuit libertatem volun- f/, i« tatis in fuis bonis.Hzc funt,quz Diatribes gloffam non finunt valere.Z- W tf lidum hoc B.F'iri argumentum: In. Qu.Deuspoteflatem babet,quam freulus nifit« in lptum babet y illosoportet adeo corruptos effe., [ua matura , mt nilil pof- MY fint ex fuo- arbitrio libera boui facere aut mervert,. Atqui in bomiues Deus 777 €jc. Ergó. Ratio Con[cqueutia. in Majore eff , quia alias juflitia non per- mitteret. Deo facere , quod frg h 0f« ulus facit : frquidem ubi aliquid bori ef, ibi jufitia Dei vult illud vefpici , €9 juxta merita procedi, — Hoc imami- dis |ititd fefte vult B, Vir , quando dicit : Pugnat enim refpedtus meritorum cum ^ idti poteftate ac libettate faciendi quod vult.. O£fervandum quoque ef bic, quod exprefe B. Vir omues homines cum Into conpavat , quod . plané per- jrt ilt- i lt- diti , ut digni fint , fií vafa frant in contumeliam , quando fuprà fevipft ; ertat Neque Paulus dicit , quod. Deus fi&or faciat aliud vas in honorem, aliud in ignominiam , ex diverfo luto, fed ex eodem (inquit) luto fa- tt ft- cit &c... Ideà ficut limus femper fit durior , & terra inculta fpinofior, H« f tll ita liberum arbitrium femper fit pejus , tàm lenitate folis indurante, L iil quàm tempeltate pluvix liquefaciente. Si eft igitur unius definitio- nis,ejusdemque impotentiz liberum arbitrium in omnibus homini- m r« bus, nulla poteít ratio reddi , cur unum perveniat ad grátiam , & al- ;Pponif, terum non perveniat , fi nihil aliud predicetur , quam lenitas toleran- /, 71!4 tis, & caftigatio miferentis Dei, | Pergzz vero 'bíc B. Pzr , €9 vatio- "litty aem ex ratione vefutat, Nimirum rationem. non couqueri , quod. Deus od di- ammeritos manifefle coronat : itaque uec conqueri debeve ,ft eos damnet, i J ; ( AC qui videantur immeriti ,etiamfi revera non fimt ,fi unum culpet , debere utrumque ctlpares quod, ff nolit utrumque culpare , non. debere etiam edene eulpare unum : [ed vationem pro utili [uo judzcares atque adeó euran- cipit dam men e[fe. .Hoc eff , quod. dicir , fed fingamus , Deum talem effe eratur ut (jl' opottere , qui merita refpiciat in damnandis : Nonne pariter-conten- demus & concedemus, ut & in falvandis merita Ípectec? fi rationem Pau Íequi volumus ( Aota bené, quod mon ex fua fententia , fed princimpias ur o vattonts di[ptttet , C$ merita intelligat liberi arbitriü ad. bonum. etiam 4 At validi.) &que ini quum eft , indignos coronari , atque indignos pu- ynts niri, ^ Concludamus itaque ('ex ratzene , cui. Erafmus vulk indulceri ) Apy- Deum ex meritis przcedentibus jq&ificarä debere , aut iniquum decla- m rabi- thIn 152 D. Manr. Lurs5. rabimus, ut qui malis & impiis hominibus delectetur , & impietatem gevelabit eorum premiis invitet & coronet. At v2 nobis tüm miferis , apud il- st Cal lum Deum. | Quis enim falvus erit? Vide igitur nequitiam cordis ha- mani, Deum, cum indignos fine meritis falvat , imó cum multis de- NI meritis juftificat impios, non accufat iniquitatis , ibi non expoftulat , Deuyi cur hoc velit , cum fit iniquiffimum , (NB. ) fefe judice: fed quia fibi Surim commodum & plaufibile eft , equum & bonum ( contra feipfam ) judi- qoglo cat, . Át cum immeritos (ex zpfrus opimione 5 vevera autem meritos per ia & origínem corruptam ) damnat, quia incommodum fibi eft, hoc iniquum, (orum ; hoc intolerabile eft , hic expoftulatur , híc murmuratur , híc blafphema- te [ue,. tur, — Hiac jam concludie coutra. Diatriben. Erafmi ex ratioue og [2 gan- tur abf nientem [equentibus. Vides ergó, Diatriben cum fuis in hác caufa non monatot judicare juxta equitatem , fed fecundum affe&um commodi fui. Si Deus ci enim zquitatem fpeGaret (vel, w fuprà dicit , fi vationem fequi volu- - ordine us , ) «qué expoftularet cum Deo, dum indignos coronat, atque ex- qui tll poftulat cum eo, dum immeritos ( aziozi vifos) damnat, /Eque et- dmC; (C iam laudaret & predicaret Deum , dum damnat immeritos ( zpfé zterum quod f vifos) atque facit, dum indignos falvat. Utrobique enim par iniquitas, ex mer fi ( NB.) fenfum noftrum fpe&es, nifi non fuerit eque iniquum , fi Cain ob homicidium laudes, regemque facias , atque fi Habel innocen- tiem , tit [pa tem in.carcerem conjicias , aut occidas, Cum igitur ratio Deum lau- timr? ( det, indignos ( ex zpfius confeffioue, €9 revera fimul tales) falvantem, ar- uat veró,immeritos ( ex zpfeus opimione, revera tamen meritos , quamauis Ws e ticus d ex origine f44) damnantem,convincitur,non laudare Deum, ut Deum,fed f meri ut fuo commodo fervientem , hoc eft , feipfam , & quz fua funt , in Deo tüt faa quarit & laudat,)non Deum aut que Dei fünt. At fi placet tibi ( razzezz aut i lt ac rationem [e&tanti) Deusindignos (quos confiteris, €9 qui vevera funt) coro- Optari nans,non debet etiam difplicere immeritos (guos tbi zzomeritos fingis,cum untyy veveráà fit meriti,) damnans.Si illic juftus eft;cur non hic jutus erit : Illic valere, gratiam & mifericordiam fpargit in indignos (guos confrterur ratio, €$ ve- M. verà etiam tales:) hic'iram & feveritatem fpargit in immeritos (2 72- tioni videntur , licet non frnt : ) utrobique nimius & iniquus apud ho- Wi Y Va mines ;. fed juítus & verax apud feipfum ( um feit. ,. bos non effe im- & Y seritos , C8 sffos.mifericordia: eloriam: e[fe,.). Nam:quomodo. hoc juftum Qun " fit , ut indignos ( quzmon tantzm-videntur , fed.€ funt ) coronet, incom- mhd rehenfibile: eft' modo (zzfrmitati-noffra , ) videbimus autem , cum il- j u c venerimus , ubi;jam non credetur; fed revelàtá facie: videbitur.. Ita eOrtr quomodo.: hoc juftum . fit , ut immeritos (44z'mobis:;puuc videntur yuxta lum ] donec DUR mtianer&:)l damnet , incomprehenfibile. eft. niodo, ,c:editur. tamen; Titi I / reve- Qt ye d . Dr $znavo Anz21TRI0. ^ " Yetatent revelabitur filius hominis, — Ex! qwid bic incommodz? nonge iniquiffi. apud j- tdis ht« me Calvinifmi accufatis eft B. Virt ] 5 iltis de» Nihil illi profuerint fecreta maje&atis; rationem reddat , quare fit oltult, Deus,aut quare velit aut faciat,quod nullam fpeciem juftiti habear, ac fs yuia fibi Sutorem aut Zonarium roges judicio fe fiftere. — Non dignatur Deum ;) judi- caro gloria tanta , ut credat juftum effe & bonum , dum fupra & ultra ls per dicit & facit, quàm definivit Codex Tuttiniani, vel quintus liber Ethi- Igum, corum Ariftotelis, ^ Cedat majeftas creatrix omnium fzci , uni creatu- hema- j eggïü* rz fuz , & Coricius ille fpecus metuat, verfa vice, fpectatores fuos, Igi- tur abfurdum eft , ut damnet eum , qui vitare non poteft meritum . da- ia ron fn, & mnationis, Et propter hanc abfurditatem , falfum effe oportet, quod Deus cujus vult, miferetur, quem vult,indurat: fed redigendus eft in TR ordinem, & praícribendz illi leges , ut non damnet quenquam , nifi qll€ a. qui noftro judicio id meruerit, Sic eft fatisfa&um Paulo cum fua fimilitu- que d dine , fcilicet ut illam revocet, & finat nihil valere , fed fic temperet, (itertti quod figulas hic ( ut Diatribe interpretatur ) facit fasin contumeliam, iguitis ex meritis przcedentibus , ficut Judzos quosdam rejicit ob increduli- u, f tatem , gentes fufcipit ob fidem. — Verum (i fic operatur Deus,, ut me- mnocee rita fpectet, cur illi murmurant & expoftulant? Cur dicunt, quid que- m lali ritur? quis voluntati ejus refiftet? Quid opus Paulo compeícere illos - emyar« Quis enim miratur , non dicam , indignatur aut expolttulat , fi quis me- qatit ritus damnetur? Deinde ubi manet poteffas figuli faciendi quod vult, m Jed fi meritis & legibus fubje&us , non finitur facere quod vult , fed exigi- inDoo tur facere quod debet ? Pugnat enim refpe&tus meritorum cum pete- 25 jomi 4f ftaté ac libertate faciendi quod vult, ut ille probat paterfamiliás, qui 25 Jcoro* operariis murmurantibus & jus poüulantibus,oppofuit libertatem vo- jram luntatis in fuis bonis. — Hzc funt , que Diatribes gloffam non finunt um valere, I,f;/f' utráe Sed fingamus, quzfo , Deum talem effe oportere , qui m;:rita röf'piQ ciat in damnandis, nónne pariter contendemus & concedemus , ut & jj ho- in falvandis merita (pe&et? Si rationem fequi volumus, eque iniquum t Ilf* e(t, indignos coronari , atque indignos puniri, Concludamus itaque, n Deum ex meritis pracedentibus juítificare debere, 'aut iniquum decla- incort rabimus, ut qui malis & impiis hoininibus dele&etur, & impietatem um l- eorum pramiis invitet & coronet, At vz nobis tunc miferis, apud il- j. W lum Deum, — Quisenim falvus erit? Vide igitur nequitiam cordis hu- i mani , Deum cum indignos fine meritis falvat, imó cum multis deme- jnec E ritis juftificat impios, non accufat iniquitatis , ibi non expoftulat, cur j hoc velit ,. cum fit iniquiffimum ,. fefe judice , (ed quia fibi com- * * AX 2 mo- 164 D,ManT, Lurn tos da- ./roba.ïl modum &pïauflbiïq eft, equum & bonum judicat. Át cumi ireri das & mnat,quiaincommodum fibi eft,hoc iniquum;hoc intolerabile eit;bic ex- poftulatur,hic murmuratur,hic blafphematur. Videsergo,Diattiben cum pmbæ fuis in hac caufa non judicare fecundum zquitatem, fed fecundumaffe- fxm?w ] €&tum commodi fui, Sieriim equitatem fpe&aretr,eque expoltularet cüm Deo, dum indignos coronat, atque expoftulat cum éo, dum immeritos pma*i( damüat. /Eque etiam laudaret & przdicaret Deum , dum damnat im- Jis & meritos , atque facit, dum indignos falvat: utrobique enim par ini- f emuni quitas, fi fenfum noftrum fpe&tes, nifi non fuerit eque iniquum , fi Cain ob homicidium laudes regemque facias , atque fi Habel innocentem in quani 10.mo! catcerem conjicias aut occidas, Cum igitur ratio Deum laudet indi- ttibes gnos falvantem, arguat vero immeritos damnantem , convincitur, non laudare Deum, ut Deum, fed ut fuo commodo fervientem , hoc eít, fe- pofn ipfam, & qua fua funt in Deo querit & laudat , non Deum aut qux u $ Dei funt. br'lf Jlb« At fi placet tibi Deus indignos coronans, non debet etiam difplicere immeritos damnans. — Si illic juftus eft, cur non hic juftus qüoqu erit? Ill s ic gratiam & mifericordiam fpargit in indignos , hic iram & pura d liberü feveritatem fpargit in immeritos: utrobique nimius & iniquus apud » homines, fed juftus & verax apud feipfum, ^ Nam quomodo hoc Tum. 35 juftum fit, ut indignos coronet; incomprehenf(ibile eft modo , vide- bitrio: & (sf 25 bimusautem , cum illuc venerimus , ubi jam non credetur , fed reve- ?5 lata facie videbitur, Ita quomodo hoc juftum fit , ut immeritos da- [ 25 mnet , incomprehenfibile eft modo ,cyeditur tamen, doneo revela- eludat bitur filius hominis. ? 5 pretat Diatribe vero fimilitudine illa f o uli & luti'vehemeläte.r offenfa, | non nihil indignatur , fefe adeo urgeri per illam, tandem eó redit, ut 1 fü diverfis locis é Scriptura produ&is , quorum aliqui totum homini vi- Ol dentur tribuere , aliqui totum gratiz, ftomachabunda contendat, utros- ixim que debere interpretatione fana intelligi , & non fimpliciter accipi. terpre Alioqui fi nos urgeamus fimilitudinem. illam , ipía rurfus nos urgere t0dos parata eft locis illis imperativis & conjundtivis , prafertim illo Pauli, Vanil Si quis fefe emundaverit ab iftis: Hic Paulum fibi contradicentem fa- i&x W cit , & omnia tribuentem homini, nifi fuccurrat interpretatio fana. Si N igitur interpretatio admittitur , ut gratiz locus relinquatur , cur non Que etiam fimilitudo figuli admittat interpretationem , ut libero arbitrio Ícril locusfit? Refpondeo , mea nihil referz , accipias fimpliciter , dupliciter, gurat vel centupliciter. Hoc dico, quod hac fana interpretatione nihil ef- enf(] ficitur, nec probatur, quod quzritur. Probari enim deber , liberum tüt [. arbitrium nihil poffe: velle boni. — At illo loco, Si quis fefe emunda- cily, qui Ortig verit.ab iftis, cum fit oratio. conj»ury.löï;iva, neque nihil, neque ali * pro- Dzr Sznvo ÁnsiTRrIO. I65 tritos dee Exhortatur tantum Paulus, At fi fequelam Diatribes adji- fl;fbbatui'. li hicer- cias & dicas , fruftra exhortatur , fi non poteft fefe emundare , tum iben cum probatur liberum arbitrium omnia poffe fine gratia , atque ita fepíam dumafe- improbat Diatribe. CC Cum Expe&tamus igitur adhuc locum aliquem é Scriptura, qui iater- interitos pretationem iftam doceat, fingentibus eam fuo cerebro non credimus. i« Nos enim negamus reperiri ullum locum , qui totum tribueret homi- pac ia ni, Negamus quoque Paulum fibi pugnare, ubi dicit , Si quis fefe Á Cain emundaverit ab 'iftis , fed dicimus , tam pugnantiam in Paulo fingi, wem m quàm interpretationem , quam illa extorqueat , excogitati , neutram ve- je - ro monftrari. Hoc quidem fatemur, (i fequelis & additamentis Dia- ur, 10 ttibes Scripruras augere licet , ut dicendo, fruftra przcipiuntur fi non cdt - poffümus,qua pracipiuntur, tum vere pugnat Paulus fibi ipfi & to- at que ta Scriptura , quia tum Scriptura alia eft , quàm fuit, tum etiam pro- a poffe : quid mirum vero , fi tum pugnet Vetetiam bat liberum arbitrium omni quoque, quod alibi dicit , omnia.Deum folum facere? At ea Scri- c julus ym& ptura fic; auc&a , non modo nobis, fed etiam ipfi Diatribe pugnat, qu& ]s apu liberum arbitrium ni hil boni poffe velle definivit. Liberet igitur fefe pri- mum & dicat , quomodo cum Paulo.conveniant ifta duo , liberum ar- lo hc bitrium nihil boni velle poteft, Et i quis fefe emundaverit, ergo pot- ), Videe d revee eft fefe.emundare, aut fruítra dicitur, — Vides igitur Diatriben vexa- tam & vidtam effe , (imilitudine illa figuli, tantum hoc agere , ut illam jtos dt- qeveloe eludat , nihil interim cogitans , quantum caufz fufceptz noceat inter- pretatio, quamque fe ipfam confutet & irrideat. Of&ü[ä: Nos vero , ut diximus, nunquam interpretationem affe&tavimus, nec famus ità locuti , extende manum, id.elt, gratia extendet.- Hac edit, L jini Vl* omnia Diatribe fingit de nobis , in commodum caufz fue. Sed fic diximus, non effe pugnantism in didtis Scripturz, nec opus effe in- u9 aciph terpretatione , quz nodum explicet, fed ipfi liberi arbitrii affertores nodos in fcirpo quetunt , & pugnantia fibi fomniant. Exempli gratia, | u[gerfi ; ! Pall l illa nihil pugnant ; Si quis fe(e emundaverit: Er, Deus operatur omnia em fi- in omnibus. Nec eft neceffe pro nodo explicando dicere , aliquid Deus, aliquid homo agir, Quia prior locus eft conjun&iva oratio, d ü quz nihil operis aut virtutis affirmat aut negat in homine , fed pra- J (1011 Ícribit , quid operis aut virtutis effe in homine debeat. - Nihil hic fi- ybictio |icitel guratum , nihil interpretatione egens , fimplicia verba. funt , fimplex fen(us et, modo fequelas & corruptelas non addas, more Diatribes: hi^ tum enim fieret fenfüs non fanus, verum non fua , fed corruptoris jgum unda- culpa. Pofterior vero locus, Deus operatur omnia in omnibus,, eft oratio indicativa , omnia opera, omnem virtutem affirmans in Deo. hquï s g X' $ 1!36 B Nikrn Ts ertinedt Quomodo igitur pugnenr duo loci, quorum unus nihil agit de vir- dixerit tute hominis , aler omnia tribuat Deo , ac non potius optime confen- No& exc tiant? Sed Diatiibe fic eft fübmeta , (uffocata & corrupta fenfu cogi- meritian tationis illius carnalis (fruftra przcipi impoflibilia) ut non queat fibi Ya g temperare, quin, quorties verbum imperativum aut conjunctivü audierit, meriaji raox fuas fequelas annectat indicativas , fcilicet, fecritas przcipitur aliquid, ergo poffumus & facimus , alioqui ftulte preciperetur. Hinc erumpit, ,df'gn'xücaw & ubique vicorias jactat, quafi demonftratum habeat, iftas fequelas rut il ^ cum fua cogitatione effe ratas, ceu divinam authoritatem. Hinc fecu- nyni,le re pronunciat , quibusdam locis Scripture omnia tribui homini , ideo Spritut pugnantiam ibi & interpreratione opus effe, — Et non videt , hoc to- birione tum effe figmentum capitis fui , nullo ufpiam Scripturz apice firma- Scripur tum, Deinde ejusmodi , ut fi admitteretur , neminem fortius confuta- traSpir ret , quàm feipfam , ut que per ipíum probet, fi quid probat , omnia bare d poffe liberam arbitrium , cujus contrarium füfcepit probandum. fequine Sic& illud coties repetir, Si nihil agit homo;nullus locus e(t meritis, pro inf Ubi meritis non eft locusjibi nec fuppliciis nec premiis locuserit. Iterum thios D non videt,quàm fe ipíam iftis carnalibus argurnentis fortius confutet,quá gnifica nos,Quid enim probant iftx fequelz, nifi torum meritum effe penes libe- mita5 al rum arbitrium ? Übi tum gratiz locus erit? Porró fi modiculü meretur li- Yet05,q bérum arbitrium, reliquum vero gratia, cur cotum premiü accipit liberü NX arbitrium? An modiculum etiam premium illi fingemus? $i meritis Sic eui locus eft , ut prainiis locus fit , etiam tantum oportet meritum effe, mus ,a quantum przmium, Sed quid verba & tempus perdo in re nihili? Ut ti Dei, etiam omnia confifterent , que Diattibe machinatur , & effet partim Quf hominis, partim Dei opus, quod meremur , tamen illud ipíüm opus Tà Qtnj. non poffunt definire, quid , quale & quantur n effet , ideo difputatio eft acedera de lana caprina, . Nunc vero cum nihil eorum probet . qua dicit, nec Ie, Quo pugnantiam, nec interpretationem , nec locum , qui totum homini tri- buit , oftendere poffit, omnia vero fint füz co &cbiSqu gitationis phantafmata , N Yalva & invi&a ftat fimilitudo Pauli de figulo j CTF & lato, quod non no- As ftri arbitriieft, qualia vafa formernur. Exhortationes vero Pauli, Siquis Si. fefe emundaverit & fimiles, funt formz , lecundum quas nos formari &mum debemus , non autem teftes noftri operisaut ftudii. — Hzec de locis il- aüthor lis , de induratione Pharaonis, & de Efau, & de figulo fatis di&a fint. flude, Venit tandem Diatribe ad locos à Lutheto contra liberum arbi- Tomjn; trium citacos, confütatüra & illos, quorum primus eft ille Genef, &. Ntet eo Non petmanebit Spiritus meus in homine, quia caro eft, Hunc locum £lin n varie confutat, Primum, quod caro hic non impium affe&tum, fed in- AT fitmitatem fignificet, Deinde auget textum Mofi, quod di&um ejus E : per- L5-8 23 Drz S$szavo An kR s Y .11&10- 16 Ld pertineat ad illius etatishomines,non ad univerfum genus hominum,ideo 'de vit« dixeritjin iftis hominibus. Item,nec ad illiusztatis omnes homines , cum Confene No£ excipiatur. Tandem in Hebrao di&um hoc fonare aliud , nempe cle- li cogi- mentiam,non feveritatem Dei,authore Hieronymo,forte,nobis perfuafu- ieat (10i ra,quod,cum di&tà illud nonad Noe, fed ad Íceleratos pertineat,non cle- udierity mentia,fed feveritas Dei ad Noé pertineat,ad impios vero clementia, non id,ergo feveritas pertineat, Sed mittamus ifta ludibria Diatribes,qua nusquá non rümpit, fignificat,Scripturas pro fabulis fefe habere. Quid Hieronymus hic nuge- Equds tur,nihil moramur : certum eít,quod nihil probat, Neque de fenfu Hiero- C Íécli- nymi, fed'de fenfa Scripture difputamus. — Fingat perverfor Scripturz, W Spiritum Dei fignificare indignationem,Nos dicimus, duplici illum pro- hocw- batione deficere, Piima, quod non poffit proferre unum locum , firima- Scripturz, in quo Spiritus Dei pro indignatione accipiatur, cum con- , o tra Spiritui benignitas & (uavitas ubique tribuatur. Deinde fi qua pro- Nonin baret, alicubi pro indignatione accipi, non tamen queat ftatim probare, l fequi neceflarió , & hoc loco fic accipiendum effe. Sic fingat, carnem metitisy pro infirmitate accipi,tamen zque nihil probat. . Nam quod Corin- , rerum thios Paulus carnales appellat, non certe infirmitatem , fed vitium fi- itetqué gnificat, cum arguat eos fectis & partibus laborare , quod non eft infir- nes libee mitas aut incapacitas folidioris do&trinz , fed malitia & fermentum retlit l ^^ vetus , quod expurgare jubet, Hebreum videamus. i liber Non judicabit Spiritus meus in homine perpetuó , quia caro eft, j meritis Sic enim habet ad verbum Mofe. Atque fi noftra fomnia mittere- üm elie mus , fatis aperta & clara (puto) ftant ibi verba. Effe autem verba ira- li Ut ti Dei, fatis oftendunt pracedentia & fequentia cum effe&u diluvii. t partim Cauía enim dicendi fuir, quod filii hominum ducerent uxores me- ra carnis libidine, deinde tyrannide terram premerent, ita ut diluvium ity opus tat0€ accelerare cogerent i;atum Deum, & vix centum viginti annos differ- jdit,net re , quod aliás nunquam erat indu&urus. . Lege Mofen & obferva, vi- mititti« debisque clare, id eum velle. Quid mirum vero , fiobícure fint Scri- iinata y pturz , aut per ipfas non modo libetum , fed etiam divinum arbitrium on no- ftatuas , fi fic licet in illis ludere , ac fi Virgilieentonas in illis queras? Scilicet, hoc eft nodos explicare; & interpretatione quaftiones dirimere. i qus formart VerumHieronymus & füus Origenes. itis nugis repleverunt orbem , &. ]ucs il authoresfuerunt peftilentis hujusexempli , ne fimplicitati Scripturacum: / ftuderetur. Mihi ex ifto loco'fatiserat probari , quod divina authoritas: , [itt, m af l homines appellazet carnem, & adeó'carnem; ut Spiritus Dei non poffet d. inter eos durare, fed ftatuto rempore:effet revocandus ab eis, Quod enim negat perpetuo inter homines: Spizitum fuum judicaturum effe. j Iocum fedi- Deus, mox definit , cum centum viginti annos prafcribit, quibus.ad- /) huc: TIH] ejl'-S PC*L * 368 D. Manr.Lurm. ? huc fit judicatutus, Opponit autem Spiritum catni, quod homines cum aa funt fint caro,Spiritum non admittant, ipfe vero cum fit Spiritus, carnem pro- bare-non poffit , ita fieri , ut revocandus (it poft centum vi [^] cintl annos, cordis- dix. P. "Ut locum Mof fic intelligas: Spiritus ineus, qui eft in No8, & aliis mit i. viris fan&tis , arguit illos impios per verbum pradicationis & vitam piorum ( judicare enim inter homines,eft officio verbi inter eosa [s) [o4 ere,ar- pkri»yu guerejincrepareyobfecrareopportune, importun?) fed fruftra: illi enim - V, A D carne excecati &cindurati,eo fiunt pe ] ores,quo plus judicantur, ficut fit, quoties verbum Dei in mundum venit , ut pejores fiant , quo magis eru- Mm ,qll« diantur. Atque hac caufa fecit, ut acceleretur ira, ficut & ibi acce- litia deb leratum eft diluvium, quando jam non folum peccatur, fed etiam gra- aob (p te diluy tia contemnitur : & ut Chriftus ait, Veniente luce , oderunt homi- nes lucem. at nii Cum igitur homines fint caro, Deo ipfo tefte, nihil fapere pot- prodini funt nifi carnem , ideo nihil valere liberum arbitrium nift ad. peccan- lz f tate af dum , cum etiam Spiritu Dei inter eos vocante & docente,, in pejus proficiant, quid facerent fibi relicti (ine Spiritu Dei? Neque hic quic- CMb quàm facitad rem,quod Mofes de illius zcatis hominibus loquitur. Idem tate M pertinet ad omnes homines, cum fint omnes cato, ficut Chriftus di- Chol ] cit, Johan.3. Quod natum eft ex carne, caro eft. Quod quàm grave vi- Toment tium fit, ipfemet ibidem docer, ubi dicit. Non intrare regnum Dei poffe lo di quenquam , nifi denuo renatus fuerit. Sciat itaque Chriftianus, Orige- tihil nj nem & Hieronymum, cum fuis omnibus , perniciofe errare , ubi ne- litig $j gant carnem pro impio affe&u accipi in iftis locis.. Nam & illud r. lquUC ( Corinth, 3. Adhuc carnales eftis , ad impietatem pertinet, Vult enim Chiillo Paulus adhuc impios inter eos effe, — um pios , quatenus fapiunt car- hitenti, nalia , carnales effe, licet Spiritu fint juftificati.. Summa;, id obfervabis citate », in Scripturis, ubicunque de carne agitur per antithe(in ad Spiritum, C » ibi feré per carnem intelligas omnia contraria Spiritus , ut ibi, Caro Deit,q non prodeft quicquam, - Ubi vero abfolute tra&atur , ibi conditie- ratian nem naturamque corporalem Hgnifïcare»fcias ,ut, Erunt duo in carne Verfi una; Caro mea vere eft cibus; Verbum caro factum eft.. In hislocis T » poteris ( mutato Hebraifmo) corpus pro carne dicere. Hebrea enim Omnly » lingua uno vocabulo Carnis fignificat , quod nos duobus , carne & ICIPte » corpore , fignificamus. Et vellem fic fuiffe translatum diftin&is voca- Tnis. bulis per torum ubique Scripturz canogem, Sic,arbitror,locus meus bis di ex Genef. 6. adhuc fortiter ftabit adverfus liberum arbitrium , quando 107mo caro effe probatur, quam Paulus Rom, 8. dicit, nec poffe Deo fübji- : Qua pa ci, ut videbimus eo loco, & ipfamet Diatribe dicit, nihil boni velle tariis h pofte. | Alter ml' de j ] ^ ) Drz Sznvo Anmïrzuo. 169 ID65 m Alter locus eft Genef.8, Seníus & cogitatio cordis humani pro- D pto li annos, -a funt ad malum ab adoleícentia fua, — Et cap.&, Cun&a. cogitatio cordis humani intenta eft ad malum omni tempore. . Hunc fic elu- , & alis dit. Proclivitas ad malum , quz eít in plerisque hominibus, non adi- & vim mit in totum libertatem arbitrii. — Sed, obíecro loquitur ne Deus de AQefe- plerisque hominibus ac non potius de omnibus , quando poft dilu- ii eim vium , velut.poenicens , promittit reliquis & futuris hominibus, fefe [icu fit, non amplius inducturum diluvium propter hominem, fubdens cau- Igis &Ll fam , quod homo fit pronus ad malum ? quafi dicat: (i hominum ma- DL aCC litia deberet fpe&ari , nunquam .ceffandum à diluvio effer, — Verum. j qte nolo fpe&are deinceps, quid mereantur &c. — Ita vides, quod tàm an« t liomi- te diluvium , quàm poít diluvium, Deus homines malos effe affirmar, ut nihil fit, quod Diatribe de plerisque dicit. — Deinde pronitas aut tie p proclivitas ad malum res patvi momenti videtur Diatribe , quafi no- peccan- ftrz. fit opis , illam erigere aut cohibere , cum Sctiptura velit ea roni- in pejus : tate afliduum illum raptum & impetum voluntatis ad malum ignifi- ticquice yr, Idem care, Áut cur non & hic Hebraicum confuluit , ubi nihil de proni- tate Mofes dicit? ne cavillandi caufam habeas. Sic enim haber c, €, iftus di« Chol letzer Mahefcheboth libbo rak ra chol ha iom, hoc eft, omne gmcvi- figmentum cogitationum cordis ejus tantum malum cun&is diebus, Xipolte Non dicit incentum vel pronum ad malum , fed prorfus malum , ac ,Onge nihil nifi malum fingi & cogitari ab homine tota vita. Natura ma- bj n litie ejus defcripta eft, quod nec faciat nec poffit aliter , cum fit mala, illud. 1 neque enim arbor mala fru&us alios quàm malos ferre. poteft, teíte jr enim Chiifo. Quod vero Diatribe argutatur , cur datum fit fpacium po- untcate nitentiz ,fi nulla pars reffpifcentiz pendet ab arbitrio , (ed omnia ne- (ervabis ceffitate geruntur? Refpondeo: idem dices ad omnia precepra Dei. i, Cur pracipiat, fi neceffitate omniafiant? przcipit , ut erudiat & mo- ?? »i, Cuo neat, quid debeant, ut agnita fua malitia humiliati, perveniant ad ,, xiditio« gratiam, ut abunde di&um eft, Stat ergo & hic locus adhuc invi&us ; cütne adveríus libertatem arbittii. js locis Tertius eft ille Efaiz 40. Su(cepit duplicia de manu domini pro : etiim omnibus peccatis fuis, . Hieronymus, inquit, de vindi&a divina in- ameX terpretatur, non de gratia reddita pro malefa&is.. Audio. Hierony- ] voca mus dicit fic, ergo cft verum. . Ego de Efaia difputo clariffimis ver- j eli bis differente, & mihi Hieronymus objicitur, ne quid afperius dicam, T07] 4 homo nullius neque judicii neque diligentis. — 'Ubi e(t promiffio illa, j - 7qua pa&um fecimus, nos velle ipfis Scripturis agere, non commen- 1 '*,'Cnc tariis hominum? Torum capitulum Efaiz teftibus Evangeliftis loqui- taur.de 'rcmiüïqne peccatorum per Evangelion annunciata , ubi ad Jo- hyet hane 170 D. MàRtT, Luru. jl pl hannen Baptiftam vocem clamantis pertinere dicunt, Et nos feremus, FCCC&[C : ut Hieronymus more fuo , Judaicas czcitates pro hiftorico fenfu, de- mere Vi inde fuas ineptias pro allegoria obtrudat? ut inverfa grammatica, de gmücat vindi&a intelligamus locum , qui de remiffione loquitur. ^ Obfecro, sueritt qualis eft vindi&ta impleta per Chriftum przdicatum ? Sed verba ipfa enimá videamus in Hebrzo, Confolatmini , inquit , confolamini popule meus, ITR vel populum meum, dicit Deus vefter. — Atbitror , illum non vindi- i, Q &am exigere, qui jubet confolari, Sequitur: Loquimini ad cor Hie- ti,&'a'» rufalem, & przdicate illi. Hebraifmus eft, loqui ad cor;id eft, bona, tate dip dulcia & blanda loqui , quemadmodum Genef, 34. Sichem loquitur mau d ad cor Dinz , quam corruperat, id eft , triftem delinibat blandiciis , ut fd vid nofter tranftuli..— Qu autem fint illa bona & dulcia , predicari juffa dicitur. ad folatium eorum, exponit dicens: Quoniam finita eft militia ejus, t ut( eó quod iniquitas ejus condonata fit , accepit enim de manu Domini . Cr duplicia pro omaibus peccatis fuis. Militia, quod noftri codices vi- tiofe habent Malitia, Judais audacibus grammatiftis videtur tempus ]piut t obtinen ftatutum fignificare, fic enim illud Job. 7. intelligunt : Militia eft vita hominis fuper terram , id eft , tempus eft ei definitum. — Mihi fimpli- aibil aj dhemi citer , ut grammatica habet, dici militiam placet , ut Efaiam intelligas fpurcat loqui de curfu & labore populi fuüb lege, velut in ftadio militantis, Sic enim Paulus tàm predicatores quàm auditores verbi militibus liben- $tt va tm d ter comparat, ut, dum Timotheon bonum militem & bonam militi- demeri am certare jubet, Et Corinthiosin ftadio currere facit. — Item, nemo coronatur, nifi legitime certaverit, Ephefios & Theffalonicenfes ar- ti exer mis inítruit, & fe bonum certamen certa 8 - loriatur , & fimilia aliás; tut, & filii Eli dormiebant cum Sic & 1. Reg. 2. fcribitur in Hebraeo, qu (ib jp mulieribus militantibus in oftio tabernaculi feederis, de quarum mi- litia & Mofes in Exodo meminit, Ethinc Dominus Zebaoth vocatur Deus populi illius , id eft, Dominus militiz vel exercituum. Efaias igitur militiam legalis populi , quia fub le [o] ce vexabantur K velut onere importabili , tefte Petro, Á&. i. denunciat finiendam effe, Ntrij & liberatos à lege in novam militiam fpiritus transferendos, Porró ünir l is finis militie duriffimz , & fucceffio militie novz & liberrimz , non 1!1'61!,-1 dabitur illis merito illorum , cum illam neque ferre potuerint ; imó p t demerito illorum potius, quia fic finitur eorum militia , quod dona- X tur eis gra:uito eorum iniquitas, Non funt hic verba obfcura , vel ambi;ua. - Militiam finiendam dicit , ideo , quod donetur ejus iniqui- dïlgg tas , manifefte fignificans , milites fub lege non impleffe legem , neq; &Q implere potuiffe, fed militiam peccati exercuiffe , & milites peccato- Bo nab AR 1es fuiffe,ac fi dica.t Deus , cogor eis peccata donare; fi volo leger illis füj.ax-ïï | Dz Sravo 'Annnmo. ^ eremur, ims impleti , imó fimul leg&m tollere , quia video non poffe eos non nfu 1 de. peccare, tum maxime cum militant, id eft, legem viribus fuis expri- itía, de mere laborant, Nam verbum Hebraicum , Donata eft iniquitas ; fi- Jofecro, gnificat gratuitum beneplacitum. — Et eo donatur iniquitas , fine ullo merito, imó cum demerito. Atque hoc eft, quod fubdit : Accepit 1b pf l mets, enim de manu Domini duplicia , pro omnibus peccatis fuis..' Hoc eft, ut dixi, non folum. remiffionem peccatorum , fed etíam finitam mili- 1 vindi- or Hie- tiam , quod eft aliud nihil, quàm fublata lege , qua erat virtus pecca- |owt, ti, & donato peccato, quod erat aculeus mortis , regnarent in liber- Oquitur " tate duplici per vidoriam Jefu Chtifti, id eft , quod Efaias dicit: De manu domini , non enim fuis viribus aut meritis Imec obtinuerunt , j W. iif l 4 fed vi&ore Chrifto & donante acceperunt. In omnibus peccatis, 4 Jui Ff pecca- tj ejus, dicitur Hebraifmo , id , quod latine dicitur, pro vel propte ta, ut Ofee. 12, — Jacob fervivit in uxore, i.e, pro uxore. Et Pfal. Domini licts Vi« i. Circumdederunt me in anima mea, id elt , propter animam meam. libertatem [CmPHS Igitur merita noftra piugit Efaias, quibus duplicem illam obtinemus , & finite militix legis ; & donati peccati , fcilicet quod velbvia nihil nifi peccata, & omnia peccata fuerint Hunccine igitur pul- fimpli cherrimum & invidum locum contra lib. arbitrium fic pateremur con- telligas fpurcari fordibus Judaicis per Hieronymnm & Diatriben allatis? Abfit.- yris, Sic s [ibeti- Stat vero Efaias meus victor liberi arbitrii , & definit, ( mmm ) gra- tiam donari, non meritis aut liberi arbitrii conatibus, fed peccatis & n militi demeritis , liberumque arbitrium fuis viribus nihil nifi militiam pecca- ; nemo nfes ate ti exercere poffe, adeo ut & ipía lex , que in adjutorium dari puta- tur, ei fuerit intolerabilis & magis j ls .vpeccarorem fecerit , militantem fub ipía. int qum I fri« "dnnotatio, vOcAQE (immm) Gratiam donari , non meritis aut liberi ar- Dantet bitrii conatibus, fed peccatis & demeritis. ] J4//fratla pro con- if C[&a eretis pofita Jmut.q. à. Gratiam donari , nón ii5 , qui merentur , aut ex porró libero arbitrio boma conantur ; fed peccatoribus C demerentibus, peniten- , 0 tiam tamen pf':r Spiritus fantli operationem agentibus. ] ;j imo ] donde Qu rod( autem Diattibe difputat, licét per legem peccatum ábtün- 4., Y det; & ubi peccatum abundavic;abündet & gratia; non tamen higc jnig* * fequi, quod homo ánté gratiam graturi facieritem, adjutüs auxilio Dei, J n€q5 non poflit feíz per opera morahiter bona preparare fávori divino. Mi- (Cat07 áliqua charta aliunde miffa vel ac- 'em a Ltgvxþ-ii-iuo capite loquitu£, ac'non ex r M 2 Cepta, * jlls N 172 D. Manr, Luru, cepta , decerpferit, libróque fuo inferuerit Diatribe, / Neque enim vi- quáito. det neque audit, quid fua verba fonent, — Si per legem abundat pee- íidignat hiomini catum , quomodo eft poffibile hominem per opera moralia poffe prz- patare fefe favori divino? Quomodo opera profint, cum lex non pro- chrus; zaliu. fit? aut quid eft aliud per legem abundare peccatum , quàm opera fe« cundum legem fada effe peccata : Sed hzc aliás. uid vero dicit, Pief].'m. quod homo adjutus Dei auxilio poffit operibus moralibus fefe pra- tumünc parare? Difputamus ne de divino auxilio, vel de libero arbitrio: Quid ha ales api fele. itté enim non fit poffibile divino auxilio? Sed hoc eft, quod dixi, Dia- tribe caufam contemnit , qu am agit , ideo fic ftertit & ofcitat loquen- fonun TOCCO do. Cornelium tamen illum Centurionem pro exemplo adducit , u cujus preces & eleemofyne placuerint nondum baptizati , necdum af- mjijm fati Spititu fan&o. . Ego quoque Lucam in AGis legi, nec tamen in- Cteation veni ulla fyllaba indicari , quod opera Cornelii fuerint moraliter bo- fit , g na (ine Spiritu fan&o , ut fomniat Diatribe , fed contrarium invenio, quod ni quod juftus & timens Deum fuerit, fic enim Lucas eum appellat. . Ju- fuptrbo Ítum autem & timentem Deum fine S piritu fan&o dici , eft idem , quod inates Belial Chriftum dici. Deinde tota difputatio ibi agic, quod mundus co- lus, itq ram Deo fit Cornelius, etiam tefte. vifione de caslo ad Petrum miffa Tnà COn & ipfam increpante, fcilicet tantis verbis & rebus juftitia & fides Cor- pilo,t dorüm nelii à Luca celebratur, Nihilominus Diatribe cum fuis fophiftis aper- tis oculis in clatiffima luce verborum & evidentia rerum czcutiunt, Hos f d & contrarium vident , tanta eft indiligentia legendi & obfetvandi fa- Xm ve cras literas, quas tum oportet obícuras & ambiguas infamari. Efto, Roman nondum erat baptizatus, & verbum de Chriíto fufcitato nondum i audiera. Nunquid hinc fequitur , ipfum fine Spiritu fancto fuiffe? onnefo Sic & Johannem Baptiftam cum fuis parentibus,tum matrem Chrifti & Simeonem dices fi omnis c í ne Spiritu fan&o fuiffe, Sed valeant tenebrx tam eraffz, to,iudi aut iv Quartus locus: Efaiaseodem cap. Omnis cáro foenum, & omnis Spiritu gloria ejus quafi flos faeni. Exiccatum eft foenum ; & Hos feeni ceci- ylus, dit , quia Spiritus Domini fufflavit in illud &c.. Videtur Diatribe mex Titmur violentius ad gratiam & liberum arbitrium trahi, Quare hoc,quafo? T. | Quia Hieronymus , inquit , Spiritum pro indignatione accipit , carnem piae, pro infirma hominis conditione , que nihil valet adverfus Deum, Ite- allirm; rum mihi Hierenymi nugz pro Efaia afferuntur , fortius contra tzdi- fïntptx um mihi pugnandum eft »quo me conficit tanta índiligentia (ne quid - n Gl'æ( acerbius dicam) Diatrib e,quam contra ipfam Diatriben, Sed diximus Judei paulo ante judicium noftr um de Hieronymi fententia, Ipfam, qua- prettan fo , Diatriben fibi ipfi comparemus. Caro (inquit ) eft infirma hominis Üii] €one . Dr Sranvo ARBIITRIO. 175 lm i conditio , Spiritus autem indignatio divina, Nihil ne igitur aliud habet 1dat p índignatio divina, quod exiccet , quàm miferam illam & infirmam hominis conditionem , quam potius debeat erigere ? fed illud. pul- off ptz- fon poo- chriuss. los feeni eft.gloria, qua nafcitur ex felicirate rerum corpo- opera fee ralium. Jadai gloriabantur templo , preputio, vidtimis : Grazci, fa- t0 dicit pientia. lgitur flos fceni & gloria carnis eft juftitia operum & fapien- dde prae tia mundi.. Quomodo igitur juftitia & fapientia dicuntur res corpo- 01 Quid rales apud Diatriben? quid tum ad ipfum Efaiam , qui propriis verbis 1, Di- fefe interpreratur dicens? vere foenum eft populus, non dicit , vete Oquen« feenum eft infirma hominis conditio , fed populus, idque. afferit jura- lu at mento, .. Quid autem eft populus? an eft fola conditio hominis infiz- dum a- ma?jaman infirmam hominis conditionem intelligat Hieronymus ipfam At cteationem vel (ortem & ftatum hominis miferum , nefcio. Sed utrum iter bo» fit, egregiam certé laudem & fpolia ampla refert divina indignatio , iDyenio, quod miíeram creaturam vel homines infelices exiccat, ac non. potius (2[- ]ll' fuperbos difpergat, & porentes de fede deponat, & divites dimittat 1,quod inanes,ut Maria canit. ; Sed E(aiam dimiffis larvis fequamur. Popu- 1düs C0« lus, inquit, eft fonum : populus autem non eft mera caro vel infit- m mifl ma conditio humanz naturz , fed completitur , quicquid eft in po- ls Cor- pulo , fcilicet divites , fapientes, juftos, fan&os. Nifi de populo Ju- daorum non funt Phariízi , feniores , principes , optimates, divites &c, isapet- uiunt, Flos foeni re&à gloria dicitur, fcilicet quod de regno , de politia, ma- ximé veró de le o aidi l- o e , Deo, juftitia & fapientia gloriabantur , ut Paulus Roman, 2. 3, & 9. difputat. E(to, (ondunt Cum ergo dicit Eíaias; omnis caro, quid hoc eft aiiud quam fuife? oimne foenum feu omnis populus? Non enim fimpliciter dicit caro, fed , emnis caro. Ad populum autem pertinet , anima , corpus , mens , ra- Chiilt t tio, judicium , & quicquid etiam in homine poteft preftantiffimum dici aut inveniri: nullum enim excipit qui dicit: omnis caro fanum , nifi Spiritum qui exiccat. Nihil quoque omittit , qui dicit , faenum eft po- . omiis j cde pulus. Daigitur liberum arbitrium , da quicquid in populo pote fummum & infimum haberi, totum hoc Efaias carnem appellat & fce-- emes - num. Quia tria illa nomina, caro , foenum , populus , ipfomet inter- W[O? prete , qui eft author libri ; idem hoc loco fignificant. Deinde u ipfe: cacnerm i It affirmas , Grecorum fapientiam , & Judeorum juftitiam , que exiccata fint per Evangelium, faenum vel florem foeni effe. . An. putas fapientiam , urdi- l in Gracis non fuiffe praftantiffimum , quod habuerunt? & juftitiam in 4 qw udzis non. fuiffe praftantiffimum., quod potuerunt ? tu doce aliud iyinus preítantius. Ubi igigar eft fiducia tua , qua etiam. (Philippum puto). uR- E * fuggillabas , dicens $i quis contendat , id qued in hominis natura: & z x X s » € cone d T. D, Manrt. Lurn, eft przftantiffimum , nihil aliud quàm camein,,id eft, impium effe, huic yitic, CU facile affentiam , fi id , quod affeverat , Scripture facrz reftimoniis do- 1on te ceat. Habes hic Efaiam , qui populum Spiritu Domini vacuum care« Afe Habes tuam nem magna voce clamat , quanquam nec fic audias, [ Qobart, ipfius confellionem , qui Grecorum fapientiam ( forté imprudenter ) pm:is, [ dicis fenum - vel glotiam foni', quod idem éeít, acfi car- fdan h nem dixeris , nifi fapientiam Grecorum contendas non pertinere ad 1':1 ip(a rationem vel syeuorxàr , ut dicis jid eft , principalem partem hominis, ionficen Audi , quzfo , fi nos contemnis , vel teipfum vi vetiratis captum redta homine dicentem. Habes Johannem : quod natum eft ex carne, cato eft : üod L temd natum elft ex Spiritu, Spiritus e(t,— Hunc locum, qui evidenter con- p]etifüm vincit,id quod ex Spiritu natum non eít , carnem effe, alioqui partitio cipdlis Chrifti non fubfifteret, qui omnes homines in duo dividit, in carnem I Y folur & Spiritum : Huric igitur locum , quafi te non doceat , quod petis, for- ti,fdi titer tranfis, & aliorfum te proripis more tuo, differens interim, Johan- matüme nem dicere , credentes ex Deo naíci, ac filios Dei fieri, imó Deos & * Inrerpte novam creaturam. Non , quid partitio concludat , curas, fed qui fint diffee , in parte altera partitionis, ociofis verbis nos doces, Rhetorica tua fi- fed vd fus, quafi nemo fit , qui hanc tranfitionem & diffimulationem tam cal- f(ï. Idl lidam fit obfervaturus. liuman, Difficile eft , te hoc loco non fabdolum & verfipellem credere. louiíüe Qui enim Scripturas ea colit vafritia & hypocrifi , qua tu colis, is fe- Ditm, cute poterit de fe confiteri,Scripturis fefe nondum effe do&tum,velle au- pentre tem doceri, cum nihil velit minus , & haec tantum garriat ad contu- 1ibus & meliam lucis clariffimz in Scripturis , & ad füam pertinaciam ornan- s &f dam, Sic Judei usque in hodiernum diem dicunt, Scripturis ion pro- L . Omnia | ä& bari , que Chriftus, Apoftoli & tota Ecclefia docuerunt./ Nihil hzretici Sptit Scripturis poffunt doceri;PapifteScripturisadhuc non funt edo&i,quam- Q vis étiam faxa clament veritatem. — Forte expectas locum 6 Scripturis Citür a 4 roducendum , qui iffis literis & fyllabis conftet ;; Pars principalis in Wi n homine eft caro, vel id quod preftantiffimum eft in homine, eft caro, j "nitte alioqui invi&us vicor futurus ; tanquam fi Judzi poftulent, ut k ex Prophetis proferatur fermo , qui his literis conftet ; Jefus fa- bri filius, ex Maria virgine natus in Bethlehem , eft Meffias & filius dl rerrOg Dei Hic ubi aperra fententia cogeris, literas & fyllabas nobis prz- Socra Ícribis, quas proferamus: alibi ubi & literis & fententia vinceris, tro- €05 do pos, nodos & interpretationes fanas hábes. Nusquám non invenis, lh illi quod contradicas Scripturis divinis; Nec mirum ; qui nihil aliudagis, L uf quàm ut quztas , quod contradicas. Nunc'cutris ad interptetationes tria, Pr( veterum: nunc ad abíurditates rationis, Ubi horum neutrüm fuccar- z titentu rerit, Dz Sz&vo ÀRBITAIO. :52 e[fe. hi rerit , um aliena & vicina differis, tantum ut prafente Scripturz loco oniis do« non tenearis. Quid dicam? Protheus non eft Protheus , fi tibi com- QTL CAf« par'etur. Nec fic tamen elabi potes. Quantas vi&orias Arriani ja- 265 tüm éctabant, quod fyllabz ifta & literz époeig- non haberentur in Scri- üdenter) pruris , nihil morati, quod aliis verbis idem efficaciffime probaretur? Cl at ^ fed an hoc fit boni , non dicam pii animi erudiri cupientis, judicet inere ad vel ip(ax impiet as & iniquitas, — Habe igitur vi&oriam , nos victi hominis, confitemur , hos chara&eres & fyllabas (praftantifimum — in 1 red homine nihil nifi caro eft) in facris Scripturis non inveniri. Tuau- 1 Quod tem vide , qua lis fit viétoria tua , cum nos probemus in Scripturis locu- TE d non una portio vel præüantifïïmum aut prin- pletiffime inveniri, quo Nec parttio cipalis pars liominis fit cato, fed tetum ho minem effe carnem. | COR A id folum, fed totum populum effe carnem, Atque ne hoc quidem fa- etis Lor- eífe carnem. Chriftus enim dicit: quod tis , fed totum genus humanum ; Joha- natum eft ex carne, caro eft. Tu folve nodos, finge ttopos, fectare x Deos & interpretationem veterüm , au t alió verfus interim de Trojano bello Nos non credimus, qui fint differe , ne videas vel audias przfentem locum. 3 t f« totam genus humanum ex carne natum et- fed videmus & experimur tamcl« fe, Ideó cogimur credere , quod non videmus, fcilicet, totum genus liumanum carnem effe, docente Chrifto. An nunc syeuoyma) pars in hendatur toto homine, toto populo, toto genere ho- credert honiine compre $,5 bitent & difputent : nos in toto minum, permittimus Sophiftis , ut du velleaue genere humano Ícimus com plecti cor pus & animam cum onmnibus vi- ibus vitiis & virtutibus, cum omni fapien- | cont» ribus & operibus,cum omn tia & ftultitia, cum omai juftiria & injuftitia. Omnia funt caro , quia | ornate omnia fapiunt carnem, id eft, qua fua funt , vacantque gloria Dei & 100 PI'O" heretid Spiritu Dei , ut Paul us ait IVom. 3. igie Quod igitur dicis .Necomnis affectus hominis eft caro;fed eft qui.di- tür Spiritus,quo nitimur ad honefta,ficuc philofo- cripmris citur ahima,cft qui dici phi nixi fant, qui docueiunt, millies opp etendá effe mortem citius, quàm :ipz!is in E cat0, admittendam turp itudinem,e iamfi fci; emus futurü,utignorarent homi- i nihil certó credit, huic fa- nt , at nes, & Deus ignofceret. Refpondeo: Qu cile et quidvis credeie & dicere. Non ego , fed Lucianus tuus te ine [us fae & filin terroget , an unum in univerfo genete humano (fit bis auc fepties ipfe aftiterit, quod tu hic dicis , & jis p* Socrates) ottende:e queas, qui hoc pr eos docuiffe fciibis: Quid igitur inanibus verbis £ibulari $? Ad hone- 1j 0* fta illi niteren'ur ? qui etiam nefciebant , quid effet honeftum. Hone- jnven/ T d ftum forte dices, fi cxemplum praftantiffimum petam, quod pro pa- int, aut ne ten- 0068 tria, pro conjugibus & liberis, pro parentibus occubuer Q.Sce- ücoyta tirentur aut proderent , exquifitoscruciatus pertulerint , quales yola, reiil Y 176 DosMos T. L uT, vola , M. Regulus & alii fuerint, — Quid vero in his omnibus nifi fpe- quim r ciem externam operum monftrare poteris? an cor eorum vidifli? imó quidem : 10 & 5 fimul in. fpecie operís apparuit, quod pro gloria fua hec omnia geffe- runt , ita ut nec puduerit cenfitarí & gloriari , fefe gloriam fuam qua- woninià rere, . Nam & gloria perurente gefferunt Romani , ipfismet tefüibus, f afus quicquid virtuus gefferunt: ita & Grzci , ira & Judan, ita & omne ge- nus hominum, Sed ut fithoc honeftum apud homines, apud Deum ta- hs & men nihil eft inhoneftius , imó impiifimum & fummum facrilegium, d rat nempe quod non pro gloria Dci egerunt , nec ut Deum glorificaverunt, fidei arti fed impiiffima rapina Deo gloriam rapientes & fibi attribuentes , nun- uam ma o neque pe o isinhonefti & turpes fuerunt, quam dum in (ammis ftis vittu- inferiore tibus fulferunt. . Quomodo vero pro gloria Dei agerent, cum Deum an pted & gloriam ejus ignorarent? non quod non appareret , fed quod caro fimum non finebat eos videre [^) o loriam Dei prz furore & infania in gloriam fefe vde ropriam, Habes igitur Spiricum illum $yeucir , principalem partem Cemus r j ominis, ad honella nitentem , id eft, lauonem gloriz divinz & ma- licet cat jeftatis affe&atorem , tum maxime, cum funt honeftiffimi , & (ummis tiore (gi fuis virtutibus illu&rifiïrmi. I-Ios— nunc nega eífe carneim , & impio af- Tis ,redi fe&u perditos. Nec cred füper C o Diatriben adeo offendi ea locutione, quod homo di- ftus vil catur effe caro vel fpiritus, cum latinus diceret, homo eft carnalis vel Ut quod fpiritualis.Donandum eft enim hoc,ficut & multa alia, Hebrzz linguz,ut Tonem ! cum dicit ; Homo eft caro vel fpiritus, idem fignificet, quod nos,cum di- tehom cimus ; Homo eft carnalis vel tpiritualis, quemadmodum latini dicunt : &tDm Trifte lupus ttabulis , Dulce fartis humor, vel cum dicunt , Ite homo eft hio p Ícelus & ipfamalitia, Ita & Scriptura fan&ta per igraczi» hominem vocat lC Veri carnem, quafi ipfam carnalitatem, quod nimio ac nihil aliud (apiat, quàm Ye Chri €a, quz carnisfunt. . Et fpiritum , quod nihil nifi ea, que Spiritus funt, fdü( fapiat, quxrat,agat & ferat. — Nifi forte hoc adhuc reliquum quarat, ca & etiamfi totus homo & preftantiffimum in homine caro effe dicatur, nun- leitar | uid ideo ftatim etiam impium dici oporteat, quicquid caro fuerit? Nos W impium dicimus, quisquis fine Spiritu Dei fuerit. Nam ideó Scriptura IT dicit Spiritum donari , ut impium juftifice.. Cum vero Chri(tus Spi- &n ritum à carne diftinguat dicens: quod natum eft ex carne, caro eft, j A addatque , non poífe natum ex carne regnum Dei videre, evidenter fe- quitur , quicquid fuerit caro, idem impium & fub ira Dei, alienum- quam eeno Dei effe, Creatii que àr Quod fi à regno & Spiritu Dei alienum eft, ne- : Dürri ceílarió fequi, quod fub regno & fpiritu Satanz fit, cum non fit medium Dàtüs c regnum inter regnum Dei & regnum Satanz , mutuo fibi & perpetuo &is th pugnantia, Hac funt , que demonftrant , (un:nïas virtutes in gen tibus, m ; Opti- Dz $rznavo /ARB ITRIO, , M 15 hilt(pe. dili? im) optima in PBiloföphis, prä:&anti[ïïma in hominibus, coram m undo quidem dici & apparere honefta 8: bona, fed coram Deo vere funt ca- itia geffe- ro & Satanz regno fervientia, id eft, impia & facrilega, omnibusque lat Qu£- nominibus mala, t teflius, Sed fingamus, quzfo, Diatribes fententiam ftare , quod non omnis - Ofne a affe&us fit caro , id eft , impius, fed fit is, qui fpiritus dicitur, honee Deum t H ftus & fanus , vide , quantum abfurditatis hinc equatur , non quidem dülegua, apud rationem humanam, fed in tota Chriftiana religione & fümmis CAVefütt, fidei articulis.— Si enim praftantiffimum in homine non eft impium, t65, Dl neque perditum aut damnatum, fed folum caro, id eft , craffiores & lx n Deum inferiores affe&us , qualem, rogo, faciemus Chriftum redemptorem ? an precium fanguinis ejus tam vile faciemus, ut folum id , quod vilif- od caro fimum eftin homine, redemerit , praftantiffimum vero in homine per n gloiam Íefe valeat, & Chrifto non habeat opus? ut Chriftum deinceps przdi- t 'partem cemus redemptorem, non totius hominis, fed partis ejus viliffimz, fci- g & m licet carnis: Hominem vero ipfummet fui ipfius redemptorem in po- & fummis tiore fui parte. — Elige, utrum volueris: fi fana eft potior pars homi- impio - n r is, redemptore Chriftononeget. Si Chri(to non eget , majore gloria fuper Chriftum triumphat,ut quz fefe potiorem partem curet,cum Chri- homo dl ithalisvel ftus viliorem tantum curet, Deinde regnum Satanz quoque nihil erit, ut quod viliore parte homines regnet, à potiore vero parte per ho- fioguzt minem potius regnetur. Ita fiet per dogma iftud de principali par- scum di« te hominis , ut homo fupra Chriftum & Diabolum extollatur, hoc eft, i dicunt: fiet Deus deorum & Dominus dominantium. « Ubi nunc ett illa opi- homo € nio probabilis, quz dixit , liberum arbitrium nihil boni velle pofle ? yem vocat hic vero contendit , effe principalem partem & fanam honeftamque, j quim ne Chrifto quidem indigere, fed plura poffe , quam Deus ipfe & dia- jcus (unts bolus poffant, Hoc dico, ut iterum videas , quanti periculi res fit, fa» x quszy cra & divina tentare fine Spiritu Dei, temeritate rationis humanz., tur Ul« Igitur fi Chriftus eft agnus Dei, qui tollit peccatum mundi , mundum 1ic? INOS totum (üb peccato, damnatiene & diabolo effe fequitur, nihilque prod- criptuma eft di(tinctio partium principalium & non principalium. ^ Mundus (tasSp- enim figaificat homines mundana fapientes partibus omnibus, Caro Cft) Si totus homo, inquit, etiam renatus per fidem nihil aliud eft jenter Iee quam caro, ubi Spiritus Ó Spiritu natus? ubi filius Dei? ubi nova jlienume creatura? fuper his doceri velim, — Hzc Diattibe, Quo? quo? mea l Cftln';l Diatribe chariffima? quid fomnias? tu petis doceri , quomodo Spiritus um natus é Spiritufit caro, Proh uàm lxta & fecura victoria nobis vi- j W;Pcmo &is hic infultas , quafi impoffib ile fit, nos hic fubfiftere. Interim ve« «lemx'ousx terum authoritate vis abuti , qui femina quzdam honefti vadunt in- oPri- fita D. MART, Lurg. 178 s. abit fita mentibus hominum. Primum , fi ita vis, per nos quidem licet, ut veterum authoritate utaris vel abutaris, tü videris quid credas, quiho- — jttes a celiate minibus credis,fua di&tantibus fine verbo Dei. Necforte multumte gexiantur. eruciat religionis cüra, quid quis credat , qui tam facile hominibus cre- dis , nihil moratus, an certum vel incertum fit apud Deum, quod di- bulis: Sl cunt, Et nos fuper hoc doceri velimus, quando nos unquam id do- fünump [ qai cuerimus , quod tu tam libere & publice nobis imputas? quis ita in- faniat, ut nihil nifi carnem effe dicat eum , qui natus eft ex Spiritu ? iolias : Jm &t Nos manifefte feparamus carnem & fpiritum , tanquàm res pugnantes, Ti tetinet dicimusque cum oraculo divino , hominem , qui non eft renatus per fi- etitobtin dem ,effe carnem. Deinde renatum non amplius carnem effe dicimus, ximé ad quàm fecundum reliquias carnis , qu adverfantur primitiis accepti uttobiqu Spiritus. ^ Nec credo, quod hoc in noftri volueris invidiam fingere, micitur 4 alioqui, quid poteras nobis fceleratius imponere? fed vel nihil intel- tür evdlt ligis noftrarum rerum , vel magnitudini rerum impar effe videris , qua e& CLeitis ev fic premeris & confunderisforte , ut non fatis memor fis , quid vel in Íi dias; nos vel pro te dicas. Nam quod veterum authotitate credis , femina milla ai quzdam honefti infita mentibus hominum , iterum oblivione quadam Qmüoia n dicis, curh fupra afferueris, nihil boni velle peffe liberum arbitrium, dit, era Non poffe autem quicquam boni velle , nefcio, quomodo fecum patia- tur femina quzedam honefti. Sic ego perpetuo cogor te admonere fta- Dein Attur , tus caufz fufcepta , à quo tu perpetua ; oblivione difcedis, & aliud agif, i& Nl quam inftitueras. Alius locus e ft Hieremiz to. 'Scio Domine, quod non éfthomis , Otamus ineam, . nis via ejus, nec ullius eft , ut ambulet, & dirigat greffus fuos.. Hunc tübe re locum dicit; magis pertinere ad eventum rerum latarum , quàm ad I poteftatem liberi arbitrii. — Hic iterum Diatribe cum fiducia gloffam* tm far dum f affert , prout vifum eft, tanquam Scriptura fit füb jure fuo ple- niffimo. quid « Ut autem Prophete fenfum & intentum confideraret , quid opus erat tantz authoritatis viro ? Sat efe; Erafmus dicit, ergo Qlat, [F fic eft. . Hac libidine gloffandi permiffa adverfariis, quid eft, quod non u A obtineant? Doceat igitur ex ipfius fermonis ferie hanc gloffam, & cre- 25 demus.. Nos autem docernus ex ipía ferie, Prophetam , cum videret m Qüm| » fefe fruítra docere impios tanta inftantia , fimul intelligere, verbuim Que ; » faum nihil valere, nifi Deus intus doceat , atque ideo rion effe in tnanu liominis audire & bonum velle. Hoc animadverfo , Dei judicio liC territus, petit, ut corrigat eum in judicio, fi omnino corrigi deber, & I non tradatur cum impiis füb iram Dei , quos finit indurari & incredu- teti gl los manere. Sed fingamus tamen , locum de cventis rerum. triftium. h()c l libe- d f & lararum intemg,i ; q?id, fi.hac. jp(a.. gloffa fortiffime fubvertat rum " Dzr Srnvo Anmrkto. 179 n licet u rum arbitrium? Fingitur quidem hoc novüm effugium ; ut rudes & 5,quilo« inertes falfi putent effe fatisfa&um, ficur illi faciunt effugioillo dene- — ^ multumte ceffitate confequentiz, . Non vident enim, quomodo multo magis ir- nibts Ctt« retiantur & capiantur iftis effugiis, adeo avertuntur novis iftis voca- quod d« bulis, . Si itaque eventus rerum iftarum non eftin manu noftra , que / amid do« funt.temporales, &: quibus homo dominus conftituitur Gen. 1. ob- 1is a i fecro, quomodo erit in manu noftra res illa ccleftis, gratia Dei, que in folius arbitrio Dei pendet ? . An liberi arbitrij conatus poteft falu- Spititi enantes, rem zternam obtinere, qui non poteft obulum, imó nec pilum capi- wprf tis retinere? Non eft nobis poteftas obtineadz creaturz , & poteítas - erit obtinendi creatoris? Quid infanimus? Pertinet igitur id multo ma- : dicm, 5 accepti ximé ad eventus, quod homo ad bonum vel ad malum nititur, quia v frngere, utrobique multo magis fallitur, & minus libertatis habet, quám dum nititur ad pecuniam vel gloriam vel voluptatem. Quam pulchre igi- ihil d- tur evafit hzc gloffa , quz libertatem hominis negat in parvulis & leris, qui jd vel in creatis eventibus, & predicat eam in fummis & divinis eventibus, Ac fi dicas; Codtus non poteft ftaterem perfolvere, poteft autem infinita ;,feniina millia aureorum perfolvere. Et miror Diatriben, quz illud Viglephi, quadim gbittum omnia neceffario fieri, adeó períecuta hactenus , nunc. ipfamet conce- dit, eventa effe neceffaria nobis. ! pd[iä- nere as Deinde (i maximé torquess, ait, ad liberum arbitrium, nemo non liud ügisa fatetur , abíque gratia Dei neminem poffe re&um vitz curfum tene- re. Niühilominus tamen interim annitimur & ipfi pro. viribus, quia .oramus quotidie: Dirige, Domine Deus meus, in confpe&u tuo viam e& homi- , Hunc meam, Qui petit auxilium, non deponit conatum. Nihil putat Dia- ttibe referre, quid refpondeat, modo non taceat, & aliquid dicat: um Proban- tum fatisfactum vult videri, adeo confidit authoritate fua. ; lo(fam : dum fuit, an nos viribus noftris nitamur : & probat, quod orans ali- fto ple quid conetur, Obfecro, àn nos irridet? an ludificatur Papiftas? Qui ideratet orat, fpiritu orat, imó fpiritus ipfe in nobis orar Rom. 8. Quomodo , 0]o uod non dgitur-per conatum Spiritus fan&i probatur poteftas liberi arbitrij . n eadem res-eft liberum arbitrium, & Spiritus fan&us apud Diatri- , &de ben?.An difputamus nunc, quid Spiritus poffit? Relinquit igitur lo- vidtet cum iftum Hieremiz mihi inta&um Diatribe, atque invictum, folum- verbum que id íui capitis affert gloffema; Nos etiam annitimur viribás, Et n CITC in ! huic cogetur Lutherus.credere, modo velit, 1 )'udicio FES Item illud Proverb, 16, Hominis eft preparare cor, Domini au- kbei/ 1 tem gubernare linguam. Etiam ad eventa rerum dicit pertinere, quafi gonti* hoc fuo proprio di&to fine authoritate alia fatis fit nobis fa&üm. Et yifion o fenfu de eventis rerum , nos t fibe fac':if fane nimio fatis, quod conceff Z2 plané j 180 B, Manr, Lurm 200 CLean » plané vicimus, fecundum ea, qua proxime diximus,quod cum libertas » arbitrij in rebus & operibus noflris nulla eft, multo magis. nulla bile, fed homo, ! 'eft in rebus & operibus divinis. Sed acumen ejus vide; quomodo eft hominis preparare cor, cum Lutherus affirmet, omnia neceflitate map p geri? Refpondeo, cum eventa rerum non fint in poteftate noftra, ut Neci tu dicis, quomodo eft hominis res gerere? Quod mihi. refponderis, tibi refponfum habe. Imó ideo maxime operandum eft, quia incer- 1iti, que icinat, ta nobis funt omnia futura, ut Ecclefiaftes ait: Mane femina femen tuum , & vefpere non ceffes , quia neícis, an hoc vel illüd fit ori- fate inmi , turum. Nobis,inquam,funt incerta cognitione, fed neceffaria even- elt res tam 35 tu. Neceffitas nobis timorem Dei incutit, ne przfumamus & (e- fiffima i , curi fimus. Incertitudo vero fiduciam parit, ne defperemus, Re- tale velle dit vero ad veterem fuam cantilenam , quod in libro Proverbiorum TOOtU, üt multa dicuntur pro libero arbitrio, quale eft illud; Revela Domino opera tua. Áudis,inquit, opera tua? Scilicet, quod multa fint in eo libro verba imperativa & conjun&iva, item pronomina fecundz per- (000 fonz; his enim fundamentis probatur libertas arbitrij, ut, Revela, er- quam i go petes revelare, opera tua, ergo tu facis ea. Sic illud, ego fum Deus tuus, intelliges, id eft, tu facis me Deum tuum. Fides tua te le habe falvum fecit, audis tua? expone fic: Tu facis fideín , tum probafti li- füo mot berum atbitrium. Non hic irrideo, fed oftendo Diatribe ferium non VWittjs 1aj effe in hac caufa. wolunratia, Illud eodem capite, omnia propter femetipf'umy operatus eft Do- t irfipo tinus, etiam impium ad diem malum, etiam íuis verbis format, ex- [2 D7 cufans Deum , quod nullam creaturam malam condiderit , (nnn) qua- LÀ w/ft ( fi de creatione dixerim ego, ac non magis de operatione illa affi- dua Dei in rebus creatis , qua operatione Deus agit & impium, ficut Diir eum lo 'fupra d? Pharaone diximus, quod al Mi T. Annotat;o. 'htd (rna (nnn) Quafi de creatione dixerim ego &c. ] Creaiioser, W üVC l intelligit B. Vir primam €9 immediatam, in qua Deu uon operatus. eff w impium, nec poftea fecit, t effet impius, Et notandus bic locus diligen- 2 Qs ter, tAnquam qui non in uno anentem B. Viri explicat. — Primó: quan- 25 Ydit do hcutus eff de operatione Dei, qui faciat indurari zmptos, neceffitatem feDtiam peccandi zmponat, non loguitur, nifi de generali Dei motu in eveaturit, t'e ind, vel, ut bic dicit, de operatione illa affidtta (continua & quotidiana) Dei &tüm & in vehns eveatis ( non. [peciali in bominibus,) qua operatione Deus acit j fncl'marit, & impinm, Deinde Deus condidit impium creatione mediata poft lapferm Wa WI),(Q(A npn Dr Sznvö ÁRBITRIO. P m libertas non creando malitiam, aut malam creaturam (JNB.) quod eft impoffi- apis nulls bile, fed ex vitiato femine, dum operatur Deus, fit vel creatur malus quomodo homo, non culpa factoris, íed vitio materiz. hecelltate - Quid clari:fs? quid magis pun :] hoftra, at lponderis Nec illud ex cap. 20. ipfi videtur urgere, Cor regis in manuDo- qui incere mini, quocunque voluerit, inelinat illad. Non ftatim , ait, cogit, qui ina (emen inclinat, Quafi nos de coactione loquamur, ac non potius de necetfi- | (ít- ori« - tate immutabilitatis, Ea fignificatur per inclinationem Dei, qua non ia Yaf« eít res tam ftertens & pigra, ut fingit Diatribe: (o000) Sed eft a&uo- imus fiffima illa operatio Dei, quam vitare & mutare non poffit, fed qua tus, Re« tale velle habet neceffario , vecbiorum quale ill; Deus dgdit ; & quale rapit fuo motu, ut dixi fupra. Domito fint in eo "AÀnnotatio, ünde ptt« (ooo) Eft (z'n?lz'natz'o De?) actuofiffima ilía Vopöratio-Deï; Veiela ete quam vitare & mutare non poffit ( Hozo;) fed qua tale vel- , epo fim des tüh te le habet neceffario, quale illi dedit Deus, & quale rapit robafli i fuo motu. ] "Ahuofilfima opefatio Dei providentia generalis, confer- um non vantis naturam. €$ gnubernantis. . .Nam dum Deus confervat naturam volustatis, nece[farió babet, qualem il Deus dedit , maximó cum mo- ; t Do« ?h in[uper naturali vapiat, €9 infuper limitibus circum[cvibat. Mox vos tat, r« cat B. Fir actionem omnipotentis DEI, 244 rapitur ommnm. voluntas, 1nn) qui« "t w/ft €$ faciat, frve frt bona, frve mala.] illa aff- um ficut Deinde cum Salomon de corde regis loäu-atur, putat Diatribe eum locum non re&e ad generalem fententiam trahi, fed illud velle, quod alias Job dicit: regnare facir Hypocritam propter peccata po- puli. Tandem concedit inclinari à Deo regem ad malum, fed fic, quod finat regem agi affe&tibus, ad caftigandum- populum. ' Refpon- At deo, five finat, five inclinet Deus, ipfum finere vel inclinare non fit,. atl f »» hifi volente & operante Deo, quia voluntas regis non poreft effa- »» Bere adionem omnipotentis Dei, quia rapitur omnium voluntas, ut ; dilnte », Velit & faciat, five fit bona five mala. Quod vero generalem fen- ji: qut vtutt tentiam fecimus*ex particulari voluntate regis, puto neque inepte ne- vnftf que indocte nos feciffe, — Si enim cor regis, quod videtur maxime li- berum & aliis dominari, non tamen potelt velle, nifi quo Deus ipfüm inelinarit , quanto "minus ullus aliorum hominum id poteft? Atque u at | MPI"'"' ifta confequentia non folum ex regis, fed etiam cujüsliber hominis Z5 volun- npn a 182 D. Manr.Lurs5 voluntate valeret. Si enim unus homo, quantumlibetl Privatus, non Wi pl vite, & h poteít coram Deo velle, nifi quo inclinar Deus, idem de omnibus ho- minibus dicetur. Sic quod Balaam non potuit loqui, quod volebat , ar- li i dl gumentum eft evidens in fcriptutis, hominem non effe (ui juris aut Non, angcian operis liberum electorem aut fa&orem, alioqui exempla nulla (ubfi- fterent. in fcripturis, eontiga Poft hzc cum dixiffet, teftimonia, que Lutherus ex eo libro col- j faie, ho ligit, multa colligi poífe, fed que commoda interpretatione, tum pro, tum contta liberum arbitrium poffent ftare: Tandem adducit telum yts. Hir illud Lutheri Achilleum & inevitabile Joh. $. Sine me nihil potettis face- vbigne i re&c, Laudo& ego Rhetorem liberi arbitrij egregium, qui teftimonia Cipee CC fcripturz interpretationibus, ut vifum fuerit,commodis, formare docer, n ut vere pro libero arbitrio ftent, id eft, efficiant , non quod debenr, fed Dui?f quod nobis placuerit. Deinde fic unum fingat fefe metuere Achil- Erqisa leum, ut ftolidus le&or, eo vi&o, catera nimis contempta habeat. hic dicet Verum ego magniloquam & heroicam Diatriben fpectabo, vifurus, i Q3 tie fnel qua vi meum fuperet Achillem, que hactenus nullum gregarium mi- litem, ne Therfitem quidem percufferit, fed fuis ipfius telis fefe mi- bi, ced ferrime confecerit. Igitur apprehenía vocula hac, Nihil, multis ver- toda fü bilre lb bis, multifque exemplis eam jugulat, & commoda interpretatione huc trahit, ut nihil idem poffit effe, quod modicum & imperfe&tum , fci- tius lac licet,aliis verbis id differens, quod Sophifte ha&enus hoc loco fic do- Acills ] cuerunt, Sine me nihil potettis facere, fcilicet perfe&te. . Hanc glot- fo d e fam jam dudum exoletam & corrofam, reddit nobis vi Rhetorice no- erbonun vam, & fic inftat, quafi prima eam afferat, nec antea fit unquam au- pugnave dita, vice miraculi nobis eam exhibitura, Interim vero prorfus fecu- COtte? ia & nihil cogitans de: ipfo textu , de fequentibus & przcedentibus, qnitcatio gentia. unde petenda eft intelli o Taceo illud, quod tot. verbis & ex- Vi emplis probat vocabulum hoc, Nihil, poffe hoc loco accipi pro me- m iil dico & imperfecto, quafi nos de poffe difpatemus, cum hoc proban- tommod dum fuerit, an debeat fic accipi. Ut tota ifta magnifica interpreta- XEWIHET tio nihil efficiat, fi quid- efficit, quam quod incertus fiat locus iíte Jo- ldico annis & ambiguus, — Nec hoc mirum, cum hoc unice. sgat Diatribe, -uu&x W ut fcripture. Dei fint ubique ambigue, ne illis cogatur uti, authorita- t Chi tes vero veterum certz , ut illis liceat abuti, mira fané religione, ut " puvisg verba Dei fint inutilia, hominum verba fint utilia, . Tequiet Sed hoc pulcherrimum eft videre, quam bene fibi ipfi conftet ; * pars Nihil pro modico accipi poteft, — Et in eo fenfu (inquit ) veriffimum m tyr. eít, nos fine Chrifto nihil poffe facere; loquitur enim de fructu Ev- &c, lts o gelico, qui non contingit nifi manentibus in vite, qui eft Chriftus igf:mes ; Hic ? * Drz Szm;o ÁRBITRIO. 185 Vat5, ol Hic ipfamet ccnfitetur, fru&um non contingere, nifi manentibus in hnibus ho« vite; & hocfacit in ea ipfa commoda interpretatione, qua probat, ni- lebit at« hil id effe quod modicum & imperfe&um. | Sed forte & adverbium; ii jucis aut Non, oportet etiam commode interpretari, ut fignificet, fru&um Ev- la fübfi« angelicum extra Chriftum aliquo modo feu modicum & imperfe&um contingere, ut przdicemus, impios fine Chrifto, regnante Satana in » libro col. ipfis & contra Chriftum pugnante, poffe aliquid fru&uum vite pre- ftare, hoc eft, ur hoftes Chrifti pro Chrifto faciant. Sed mittamus ; tüm pro, icit telam i(ta. Hic ego doceri velim modum, quo Hareticis queat refifti, qui wl fsce- ubíque in fcripturis hac lege ufüri, Nihil & Non pro imperfe&to ac«- telbwa cipere contendant, ut, fine. ipfo fa&um ett nihil, id eft, modicum; Yare docet, Dixit infpiens in corde fuo, non eft Deus, id eft, imperfe&us e(t debenr,fed Deus? Ip*fe fecit nos, & non ipfi nos, id eft, modicum fecimus nos;. jere Achll- Et quis nurmeret & fcripturis locos, ubi nihil & non ponuntur? An pa hbt hic dicemus, Commoda interpretatio fpe&tanda eft?. At nulli heretico füa non comruoda ett. - Scilicet, hoc eft, nodos folvere, tantz licen- 0, vifurus , gar| aL l m mi« tiz feneftram aperire corruptis mentjbus & fallacibus Spiritibus?. Ti Jis fefe mie bi, credo, qui facra Scripturge certitudiném füfque deque facis, com- multis Yer« moda fuerit ea licentia interpretandi, fed nobis, qui confcientias fta- bilire laboramus, nihil incommodius, nihil nocentius, nihil peftilen- arione huc du k tius hac commoditate contingere poteft.. Audi itaque, magna vidtrix-. o fcdee Achillis Lutherani, nifi tu probaveris, Nihil, hoc loco non folum pof- fe, (ed etiam debere pro modico accipi, nihil effeceris tanta copia: Hinc glol- storice f0* verborum & exemplorum , nifi quod aridis. ftipulis adverfus flammas: nquam aue pugnaveris. Quid nobis cum tuo poffe, à quo exigitur, ut probes. orfas fecte debere? Quod nifi effeceris, manemus in naturali & grammatica fi-- cedentibus, gnificatione vocabuli, ridentes tam exercitus, quam triumphos tuos, jbis & ex Übi nunc. manet opinio probabilis, qua ftatuit, liberum arbitri- um nihil boni velle poffe? Sed forte venit tandem hic interpretatio: pi pro me- commoda , ut nihil boni fignificet aliquid boni, inaudita plane && SC P[Obün' iprerprette Grammatica & diale&icas ut nihil fitid, quod aliquid , quod apud: diale&icos impoffibile fuerit, cum fint contradi&toria, Übi manet && a ide]o" t Di&[l'ibes illud, quod Satanam credimus principem effe mundi, regnantem, te- fte Chrifto & Paulo, in volunratibus & mentibus hominum fibi ca- authorit- ptivis & fervientibus? Ille fcilicet leo rugiens, hoftis implacabilisg& ic- gügion'»'a D requietus gratie Dei & falütis humanz, finet fieri, ut homo ,. fervüs. & pars regni füi, conetur ad: bonum ullo motu aut momento, que: f cor fmuma fuam tyrannidem evadat,.ac non potius incitet & urgeat, ut totis vi- vel/ fido E** ribus contrarium gratig & velit & faciat? cui jufti & Spiritu Dei: t ita in.eos fevit jlos W agentes- vix. r'eftüun.r,,&. bonum æïolum ac faciun Q^ - 184 | D. MAnT. Lur. (huftu Tu, qui fingis voluntatem humaram effe rem in medio fib&ro pofiram ac Íibi relictam , facile fimul &ingis, efe conatum voluntatis in utram (j apette arzem , quia tam Deum quam diabolum fingis longe abeffe, veluti fo- quod ho f u w & m fpectatores mutabilis illius & liberz voluntaus, impulfores vero & agicatores illius fervze voluntatis, mutuo bellacitfimos ,non credis. continent id.cona u» folo crcdito fatis fortiter ftat noftra fententia, & proftratum ja- nugis ar cet überum atbitrium, ut & fupra docuimus, Aut enim regnum Satanz in hominibus nihil erit, & fic Chriftus mentictur : Aut fi regnum ejus applicaf tale cít , quale Chriftus deícribir, liberum arbitrium nihil nifi jumentum £. hi, hoc cap.ivum Satanz erit, non liberandum, nifi prius digito Dei ejiciatur IT Diabolus, Hinc, credo, fatis intelligis, mea Diatribe, quid fit & dito acci quaatum valeat, quod author tuus pervicaciam Lutheranz affertionis r nihil, deteítatus, folet dicere, fcilicet, Lutherum valde urgere caufam fcriptu- Diaribe ris, fed que uno verbulo diffolvi poffunt. Quis enim hoc nefcit, uno il u verbulo poffe omnes fcripturas folvi? Pulchre hoc fciebamus, etiam quente antequam Eraími nomen audiremus, Sed hoc quzritur, an hoc fatis ,; aidii fit, verbulo folvi fcripturam? an recte folvatur, & an fic debeat fol- ; du vi, hoc difputatur. Huc fpe&et, & videbit, quám facile fit Ícripturas tenuong folvere, & quàm deteítanda fit. pervicacia Lutheri, Videbit autem gens, ne non folum vetbula nihil efficere, fed: nec omnes portas inferorum. hunc en Nos igitur, quod Diatribe pro fua affirmativa non poteft , quam- Qttipit t vis non debeamus negativam probire, faciamus tamen, & extorquea- kt,mgis mus vi argumentorum, Nihil, hoc loco non folum poffe,fed debere lhimisq accipi, non pro modico, fed pro eo, quod vocabulum natura fignifi- Dito,Qi cat, Faciemus autem hoc ultra illad invictum argumentum, quo jam quo fe v vicimus, fcilicet, effe vocabula naturali fignificationis ufu (ervanda, ) « ma nifi contrarium fuerit demonftratum , quod Diatribe neque fecit, ne- lter ad que poteft facere. Extorquemus autem id primum ipfa rei natura, vi q'uï ïncr: delicet, quod fcripturis neque ambiguis neque obícuris evictum fit, pe fei Sataaam effe principem longé potentiffimum & callidiffimum mundi ger fefe (uti diximus) quo regnante, voluntas humana jam non libera, nec fui Valus, juris, fed (erva peccaui & Satanz, non poteft velle, nifi quod princeps ille T vit fuus voluerit. — Nihil veró boniille (inet eam velle, quamvis, etiamfi Quey Satinas ei non imperaret, ipfum peccatum, cujus fervus eft homo, fa- D tis oneraret, ne bonum velle poffet.. Deinde ipía fermonis confequen- l il e tia idem extorquet: quam Diatribe fortiter contemnit, licet eam fa- Ilortari tis copiosé in Alfertionibus meis annotaffem. Sic enim profequirur & hoc Chriftus, Joh. 15. Qui in me non. manferit, mittetur foras. ficur pal- OC 20j mes, & arefcit, & colligunt eum, & in ignem mittunt & ardet,. Hac, Pt u inquam, Diatribe Rhetoriciffime tranfivit, fperavitque tranfitum hunc dghaj, effe tam rudibus Lutheranis incomprehenfibilem« — Vides autem hig, [ fi- Dzs Sznvo AnstTRIO. 1-8*;*. 0 pofiram Chriftum ipfum, interprerem fimilitudinis fuz. de palmite & vite; fa- ; 1n utram tis aperte declarare, quid. velit intelligi per vocabulum , Nihil, fcilicet. , veluti Q« Íotes Yero quod homo extra Chriftum foras mittitur & areícit, Quid veró foras mitti & arefcere poteft aliud. fignificare, quàm fub diabolum tradi, & n ctedis, continenter pejorem fieri? pejorem autem fieri, non eft aliquid poffe lratum je vel conari. . Areícens palmes magis ac; magis ad ignem paratur, quo im Satang magis arefcit. . Nifi ipíe Chriftus hanc fimilitudinem fic dilataffet & Znum ejus applicaffer, nemo fuiffet aufus ita dilatare & applicare, Stat igitur, Ni- tdReDtn hil, hoc loco proprié debere accipi, ut natura fert vocabuli. Leficiatur j [ am & exempla videamus, quibus probat, Nihil, alicubi pro mo- quàt & dico accipi: ut & in hac parte demonttremus, Diatriben effe & effice- affertions re nihil, in qua fi etiam aliquid faceret, tamen nihil efficeret: adeo m (criptue - Diatribe per omnia & omnibus modis nihil eft, — Vulgo (inquit) ni- vefcit, üno hil agere dicitur , qui non affequitur id quod expetit : & tamen fre- pus, etiam quenter aliquo ufque promovet, qui conatur, Refpondeo: nunquam » hoc fatis , audivi vulgo fic dici: tu ita fingis pro libertate tua. — Verba fpe- lebeat [ol- »» Canda (unt (ut vocant) fecundum materiam fübje&am , & ad in- eriptuzes tentionem loquentis, Jam nemo illud vocat nihil, quod conatur a- bir autem ens, nec de conatu loquitur , qui de nihilo loquitur, fed de effe&u ? ; sEOrum, unc enim fpe&at, qui dicir, ille nihil agit vel nihil efficit, id eft, non (], quitte attigit,non eft affecutus.Deinde ut exemplum valeat,quod tamen non va- Ytorquete let,magis pro nebis facit,Hoc enim eft,quod contendimus,& evi&tum vo- ed debert - lumus,quod liberum arbitrium multa agat, quz tamen funt nihil coram n fignife Deo. Quid profuerit illi conari,fi non aíffequitur, quod expetit ? ut quo- , quo jm quo fe vertat Diatribe, impingat, & (eipfam confutet, ut folet acci- fervand, dere malam agentibus caufam. Sic & illud exemplum 6 Paulo infe- : fecit, t* liciter adducit; neque qui plantat, neque qui rigat, eft aliquid, fed qui incrementum dat, Deus, Quod minimi ( inquit ) momenti eft & wure, vi* per fe inutile, nihil appellat, Quis ? tu Diatribe minifterium verbi jébum II'! j mundi per.íefe inutile & minimi momenti effe di&itas, quod tantis laudibus Paalus, cum ubique, tum maxime 2, Cor. 3. vehit, ubi miniftratio- 13 0ec 'm[CPS yie nem vitz & glori appellat? iterum neque materiam fübje&am, ne- que intentionem loquentis confideras. ; etamti Ad incrementum dandum homo, d antator. & rigator nihil eft, fed ad plantandum & rigandum non ni- [ onfeguet* il eft, cum fit opus fummum Spiritus in Ecclefia Dei, docere & ex- hortari. Hoc vult Paulus, hoc & verba fatis aperte tradunt, Sed efto st edm d ofequit ^ & hoc exemplum ineptum valeat, iterum pro nobis idem ftabit. Nam ficy]t 3 L. hoc agimus, quod liberum arbitrium fit nihil, id eft, inutile per fefe, ut tu exponis, coram Deo; nam de hoc genere effendi loquimur, non ]65 ch" j hat ignari, quod voluntas impia fit aliquid, & nen merum nibil, à -* Item m D Qul- D. MAxiu'.k Lurmu. 186 Item illud, r. Cor, 1. Si charitatem non habeam, nihil fum. Cur quod [ hoc adducat exemplum, non video, ni(i numerum & copiam quafie- loc difc Íis exet 5» tit, aut atma nobis deeífe putarit, quibus à nobis ipía confodia veybut) »» tur. Veré enim & roprié nihil eft coram Deo , qui fine chari- ,, tate eft. — Sic & de j bero artbitrio docemus; uare & hoc exem- n ad lum pro nobis contta ipfam Diatriben ftat, nifi forté adhuc Diatri- an d i e 19 o norat, quo loco pugnemus. Non enim de effe naturz loquimur, «unficitd fed de e ffe gratiz (ut vocant) Scimus liberum arbitrium natura ali- [U$ pervi Toft quid facere, ut comedere, bibere, gignere, regere : ne nos delirio il- lo, velut argutulo rideat, quod nec peccare quidem liceret fine Chri- ucmore ollitá, fto,fi vocem illam, Nihil, urgeamus, cum tamen Lutherus donarit li- berum arbitrium valere nihil, nifi ad peccandum. Adoeo libuit fapienti portum, Diatribe ineptire etiam in re feria, Dicimus enim hominem extra vandi, n gratiam Dei manere nihilominus füb generali omnipotentia Dei faci- id probi entis, moventis, rapientis omnia neceffario & infallibili cutfu, Sed cetdi, | hoc quod fic raptus homo facit, effe nihil, id eft, nihil valere coram lit prow Deo, nec aliud reputari, quam peccatum. — Sic in gratia nihil eft, qui myni, d fine charitate eft, Cur igitur Diatribe, cum ipfamet fateatur, nos hoc Sed den milédi loco agere de fru&u Evangelico, qui fine Chrifto non contingit, hic mox extra ftatum caufz divertit, & alienam cantionem oría , de opere nunquid naturali & fru&u humano cavillatur? nifi quod nufquam fibi conftat, gtià i qui veritate privatus eft. Sic illud Toh. . Non poteft homo quicquam qui did accipere, nifi fuerit ei datum é calo. Johannes loquitur de homine, infttui, qui utique aliquid jam erat, & hunc negat accipere quicquam, fcili- Deoint cet, fpiritum cum donis: de hoc enim loquebatur, non de natura, Deus, « Nec enim opus illi fuit magiftra Diatribe, quz illum doceret, homi- quitur j nem habere jam oculos, nares, aures, os, manus, mentem, volunta- h (Efibm tem, rationem, & omnia qux funt in homine. — Nifi Diatribe credit, »» Wa Baptiftam tam furiofum fuiffe, ut, cum hominem nominarit , chaos quz cor Platonis aut vacuum Leucippi aut infinitum Ariftotelis aut aliud quod- g mo x dam nihil cogitarit, od dono é ccclo aliquid demum fieret. Scilicet quunt hoc eft, exempla é fcripturis proferre , fic in re tanta de induftria ludere. &fic Quorfum igitur illa copia attinet, quod ignem, fugam mali, nifum ad bo- tig ES na, & reliqua é coclo effe nos docet, quafi hzc ullus ignoret aut neget? apt & Nos de gratia, & ut ipfa dixit, de Chrifto & fru&u Evangelico loqui- fU[, IT mur: ipfa vero de natura interim fabulata tempus redimit, & caufam 0n d trahit, rudique le&ori nubem offundit, Sed interim, non folum non Ts y, rofert ullum exemplum, ubi, nihil, pro modico accipiatur, ficut in- hemy i ftituit, verum etiam aperte prodit, fefe nihil intelligere aut curare, qui türam ( turas? fit Chriftus aut gratia , aut -quomodo aliud fit gratia quàm na »» &i quo Dr Srzavo ÁnsiITRIO, 187 | fa. Cur od tamen eriam rudiffimi Sophiftz noverunt, & ufu vulgatiffimo m quaíie- hoc difcrimen in fuis fcholis detriverunt, Simulque nihil vider, quod | confodiae füa.exempla omnia pro nobis contra ipfam faciant, ^Hoc enim facit fine chatie verbum Baptifte, quod homo nihil poteft accipere, nifi donatum fue- hoc exeie rit é coslo, ut liberum arbitrium nihil fit.. Sic vincitar meus Achilles, wc Diattie cum ci per Diatriben arma porriguntur , quo ipfa nuda . & imbellis loquimur, conficitur, Sic uno verbulo fcripture folvuntur, Vatiltà. alie quiþus u-rget Luthe- rus pervicax ille affertor, delírio il« Poít hec multas enumerat fimilitudines, quibus nihil facit, nifi i« Chri- ut more fuo ad aliena rapiat ftultum le&dorem, caufze interim prorfus doiie oblita, .. Ut, Deus navem quidem fervat, fed navita camen ducit ad it fpienti portum, quare non nihil agit navita. Diverfum opus, fcilicet Deo fere iem extrá vandi, navite ducendi, tribuit ifta fimilitudo. Deinde fi quid probat, i Da ld id probat, quod Dei fit totum opus fervandi, navite totum opus du w d cendi, Ettámen eft pulchra & apta fimilitudo. Sic agricola conve- lere coram hit proventus, Deus autem dedit , iterum . diverfa opera Deo & ho« yl df qii mini, nifi agricolam fimul creatorem facit, qui dederit proventus, f, 105 A0€ Sed dentur adhuc eadem opera Deo & homini, quid efficiunt iftz fi» ringit, lic militudines? nihil, nifi quod creatura Deo operanti cooperatur. At , deopee nunquid nos de cooperatione nunc difputamus, ac non potius de pro- yi conlat, pria vi & operatione liberi arbitrii ? Qauo igitur rhetor ille fugit, qui di&urus de palma, nihil dicit nifi de cucurbita? Amphora coepit qucqum 1 hominc; inflitui, cür.urceus exit? Scimus & nos, quod Paulus cooperatur n fl« Deo in docendis Corinthiis, dum foris predicat ipfe, & intus docet je natür Deus, etiam in diverfo-opere. Similiter & Deo cooperatur, cum lo- , honi- quitur in Spiritu Dei , idque in eodem opere. Hoc enim nos af- »» ferimus & contendimus, quod Deus, cum citra gratiam Spiritus o- , voluntie be credit 5» peratur, omnia in omnibus, etiam in impiis,operatur, dum omnia " quz condidit folus, folus quoque movet , agit & rapit omnipotentiz jud uoo« Íuz motu, quem.illa non poffunt vitare nec mutare, fed neceífario . Gl fequuntur & parent, quodlibet pro modo fuz virturis, fibi à Deo dae t&: fic omnia etiam impia illi cooperantur. Deinde, ubi fpiritu gra« 7 ]uAem j adbo* tie agit'in illis; quos juftificavit, hoc eft, in regno fuo, fimiliter eos y n agit & movet, & illi; ut funt nova creatura, fequuntur & cooperane "m tur, vel potius, üt Paulusait;aguntur. Sed iis nunc non erat locus, co lil* ; cilam Non difputamus, quid operante- Deo poffimus , fed quid nos poffi- mus, videlicet, an jam creati ex nihilo, aliquid mos faciamus vel co- j yum 1 ficur nemur illo generali motu omnipotentiz, ut paremur ad novam crea- aj -turam fpiritus. .. Hic refpondendum erat, non alio divertendum. Hic mo, antequam creatur , ut fit » enim.nos fic refpondemus: Sicut ho quo Aa2 homo; 188 -D; MaaT, Lurg; , homo, nihil facit aut conatur, quo fiat creatura ; deinde fa&us & jecfoluw ziofifiim »» creatus nihil facit, aut conatur, quo perfeveret creatura; Sed ütrun- que fit fola voluntate omnipotentis virtutis & bonitatis Dei, nos fine iberum: 4 nobis creantis & con(ervantis, fed non operatur in nobis, fine nobis, Yoquitr, ut quos ad hoc creavit & fervavit, ut in nobis opetaretür, & nos ei Scrpura du cooperaremur , five hoc fiat extra regnum fuum generali omnipoten- tia, five intra regnum faum fingulari virtute. fpiritus fui: Sic dein- dici ha ceps dicimus; Homo antequam renovetur in novam atbitrim creaturam regni fpiritus, nihil facit, nihil. conatur, -quo paretur ad eam renovationem deftrutur & regnum ; deinde recreatus, nihil facit, nihil conatur, quo perfeves birij pet dhanalibt ret in €o regno ; Sed. utrunque facit folus fpiritus in nobis , nos (ine 5 nobis recreans, & con i ervans recreatos? ut & Jacobus dicit: Volun- thetor f tarie genuit nos verbo virtutis fuz, ut effemus initium creaturz ejus : tis dirinis loquitur de renovata creatura. — Sed nom operatur fine nobis, ut quos w Atq in hoc ipfum recreavit, & confetvat jut operaretur in nobis, & nos ei flimoniot * cooperaremur, Sic per nos przdicat, mi eretur pauperibus , confola- tig conf tur affli&tos, Verum q uid hinc libero arbitrio tribu ,i;rur? imóé quid 1ei—. j ifamet relinquitur, nifi nihil ? & vere nihil; i mendata Lege igitur hie Diatriben per quinque vel fex ch artas : ubi i&iüä—; liberi at modi fimilitudinibus, tum pulcherrimis locis & parabolis ex Evange- i qu Ian lio & Paulo adduáis, aliud nihil agit, quam quod nos docer, in fcri- Hic pruris inveniri loca, ut ait, innumerabilia, quz. cooperationem. & au- lbet ere », Xilia Dei tradant, Ex quibus fic tunc ego colligams : homo nihil 1 noflra »» poteft nifi auxiliante Dei gratia, igitur nulla funt opera hominis Pm [tet bona ; ipía contra fic colligit, inverfione.Rheterica : imó, inquit, honioó Ti5 nec nihil non poteft auxiliante Dei gratia, igitur omnia opera hominis pof- linqui m funt effe bona. Quot igitur funt loca in fcripturis divinis , que mee dinr ( minerunt auxilij, tot funt, qu& ftatuunt liberum arbitrium , at ea funt innumerabilia. Itaque vicero, fi res xftimetur teftimoniorwn numero, equnti l$ onmmi Hazcilla.. Satin fobriam Diatriben putas aut mente fana fuiffe, cum hae Ícriberet? nam malitiz & ne Vimus m quitiz ejus non tribuam,nifitedio forte per- ma (Cllil petuo me voluerit enecare, dum ubique fimilis fibi , femper alia traétat, Pa quàm inftituit, Sed fi illam de!e&tavit ineptire in re tantadele&et & nos. RAT ineptias ejus voluntarias publice traduce re, Primum, nos neque difpu- Nlä &i tamus neque ignoramus, omnia opera hominis poffe effe bona, fi fiant au- Moram,. xilianteDei gratia.Deind e hominem nihil non poffe auxiliante Dei gratiá, offümus admir Dremiu, "Tuam. vero non fatis P ari negligentiam, qui cum de liberi Aommod arbitrij vi inftituiffes (cribere, Ícribis devi gratiz Dei. Deinde;ac fi omnes äcitem I homines effent crünci & lapid es, audes in publico dicere, liberum arbitri- H — ttun um ftatui per loca fcripture ,que ;tuxilium gratiz Dei commend &ec j CHOI]E Drz Sravo ÁAÁnRs$1iTAn:!6. T tf & nec folum hoc audes, fed & encomion cantas vi&or triumphatorque glo* Sedtiüi- riofiffimus.Nunc vere fcio,ex hoc ipfo di&o & fa&o tuo,quid fit & valeat tl, nos ffne liberum arbitrium,fcilicetinfanire.Quid effe poteft, quafo,in re, quod fic ID Dobis, loquitur ; nifi ipfum liberum arbitrium? audi tamen tuas confequentias. ; & tos ei Scriptura cornendat gratiam Dei,ergo probat liberum arbitrium. Comen- Ynhipotete datauxilium gratie Dei,ergó ftatuit liberum arbitrium.Qua diale&tica di- : Sic dein: dicifti has colle&iones? cur non contra;Gratia przdicaur,ergo liberum 40 p arbitrium tollitur : Auxilium gratiz cornendatur,ergo liberum arbitrium OVationem deftraitur ? ad quid enim confertur gratia ? an ad hoc,ut fuperbia liberi ar- itwiferee bittij per fefe (atis robufti, gratia velut fuperfluo ornamento diebus bac- i, nos w chanalibus geftiat & ludat? Quare & ego invertam colle&ionem,licet norr : Volun« rhetor,firmiori tamen rhetorica,quam tu ; Quotquot funt loca in fcriptu- itürg ejus: ris divinis,que meminerunt auxilij,tot funt,quz tollunt liberum arbitri- ls; üt quos um. Atqui ea fant innumerabilia, Itaque vicero , fi res eftimetur te- $,& nos d ftimoniorum numero:.nam ideo gratia opus eft, ideo auxilium gra- , confolae tiz confertur, quod liberum arbitrium per fefe nihil poffit, &, ut 1à qui & ipfamet dixit opihione illa probabili, non poffit velle bonum. Com- mendata itaque gratia, & pradicato auxilio gratiz, fimul impotentia vbi ifliuse liberi atbitrij predicatur... Haec eft fana colledio & rata confequen- erBange tia, quam nec inferorum portz fubvertent. - «t n fari Hic finem ponemus defendendis noftris à Diatribe confutatis, ne um & all- liber creféat in immodicum: catera fi qua digna fünt, inter afferen- iomo nihi da no(lra tra&abuntur, Nam quod Erafius in Epilogo reperit, fi no- ftra ftec fententia, fruftra effe tot precepta, tot minas, tot romiffio- . 4 bominis j ocum ree yit, ho nes, nec meritis, nec demeritis, nec pramiis, nec fuppliciis yninis po linqui :: deinde difficile effe, ut mifericordia, imo juftitia Dei defen- datur, (i Deus neceffarió peccantes damnet, & alia incommoda, qua , que me a e (un[ equuntür, quz fummos viros ita moverunt, ut & (ubverterunt: de 7 numa. his omnibus reddidimus fuperius rationem.' Nec patimur neque reci- pimus mediocriratem illam, quam nobis confulit bono, ut credo, ani- ; cum 6 forte pet* mo, fcilicet, ut libero arbitrio perpufillum concedamus, quo facilius a tradddt Ppugnantia fcripture & incommoda predica tollanzur. Nam ifta me- diocritate nihil e(t. cauíz confulum , neque quicquam prefe&dum, Ql ue dlfþn' ANifi enim torum & omnia libero arbitrio tribueris, exemplo Pelagia- lfi Ean[äï norum , manet nihilominus fcriprure pugnantia , tollitur meritum & pramium; tollitur mifericordia & juftitia Dei, & omnia manent in- ag 'tommoda, quz vitare volumus per liberi arbitrij modiculam & inef- i de hlnl C ü 07555 ;f? ficacem vim, ut fatis fupra docuimus. Ideo ad extrema eundum eft, at totum riegetur liberum aibitr;um, & omnia ad Deum referantur,, " moda fi non tell untur, feru'm!?n'.- ; £ic non. pugnabunt ícripturz, &. inco. Aa3 gj e 190 D.Manr.Lurmn um Hoc autem deprecor, mi Erafme, ne credas me caufam hanc ftu- Deht. i dio magis, quam judicio agere. 'Non patior me infimulari ejus hypos- finx (ub crifis, ut aliter fenriam & aliter Ícribam , nec defenfionis calore ( ut Cauf. u fcribis de' me) huc prove&u$*' fum, ut nunc primum negem totum Nec hoc tu EC 9uad | liberum arbitrium, qui antea nonnihil illi- tribuerim, ti. Ubl ufpiam mihi in libellis meis oftendes, Ício. — Extant themata & pro- ii ia blemata, in quibus perperuo afferui ufque in hanc horam , liberum Inetetur arbitrium effe nihil , & rem ( eo'verbo tum utebar) de folo titulo, Bfatià Veritare vitus & difputatione provocatus ac' compulfus ; fic fenfi &. Ridd fcrip fi. Quodautem vehementius egérim, agnofco cülpam, fi culpa: * dicetque eft, imó teflimonium hoc mihi in mundo reddi in caufa Dei, mirifice: mnlbure audeo. Atque utinam & ipfe Deus id teftimonij in noviffimo die confirmaret, Quis enim tum beatior Luthero, qui tanto fai feculi te- juli atq Tcnt, Hi (timonio commendatur, qu od veritatis caufam non fegniter , nec fraus Tum illud pud Pau] dulenter , fed vehementer fatis vel potius. nimio egerit? Dum, aQ Hieremiz feliciter evaferim, maledictus qui facit opus Domini negli- enoíces. ml« Catur eni c nter, Si vero & in tuam Diatriben acerbior videbor, i o ; impij & i Neque enim id maligno animo facio, fed inovit, quod authori- ia digui tate tua caufam hanc Chrifti vehementer premebas , licet eruditione articulus & reipfa nihil p rzftares. ' Jam quis fic imperet ftylo ubique, ut non tiam liom alicubi ferveat? Tuqui prz modeftiz ftudio pené friges in hoc li- . , ut, nifi le- theton (i bro, tamen non raro 1 gnita & amarulenta tela jacularis Sed hac nihil Icut Epi &tor multum zquus ac favens fit, virulentus videaris, lic alias ?5 ad caufam , qua invicem libenter condonare debemus, ut F Tfumus & humani alienum in nobis nihil eft, » 4 di , homines Wa fint hi . Ad ultimam hujus libri partem venimus, qua, ut promi Gmi;s, co- ES Sed eas Atte diye pias noftras pro ducere debemus, contra liberum arbitrium: quis enim hoc effecerit parvo libello, cum & wtim non producemus omnes : üdzis univerfa fcriptura À nobis ftet per fingulo s apices & literas?. Nec eft ion virm o us: tum quod jam vi&um ac proftratum fit liberum arbitrium.du- ici victoria, altera, ubi omnia contra ipfum ftare probamus , qua Vi fuds Rlting y profe facere putaba taltera,ubi invicta adhuc permanere oftendimus,que tum etiamfi victum nondum effer, fatis fuerit effe- revemï | cenfutare voluit : eff: c &um , fi uno aut altero telo profternatur. . Qu id enim'opus eft ho- lmos ftem uno aliquo telo occifum , multis aliis telis cenfodere mortuum? ferin ] Brevius itaque, fi res paffa fuerit, nunc agemus. Atqueé tanto nume- Pau]us Í ro exercituum, duos proferemus duces cum aliquot fuis legioniEus, tm fenr Paulum videlicet, & Joannem Evangeliftam. Paulus .ad Romanos fcribens, fic ingreditur difputationem adverfus liberum arbitrium pro ls o Ton qore gratia Deéi. Revelatur, inquit, ita Dei de éalo fuper omnerm: impie- tatemm Dz .Sni?'o ÁRBITKIO. [ vhanc f« xagem & injuftitiam hominum, qui.veritatem Dei in injuftitia deti- ejus hypo- nent. Audis hic generalem fententiam füper omnes homines, quod. fint füb ira Dei. Hoc quid eft aliud, quam effe ira & füpplicio dignos? calore (ut Caufam irz affignat, quod gerant non nifi ira & fupplicio digna, nem- Tem totum ec hoc t pe quod impij & injuíti fint omnes, & veritatem detineant in injufti- tia. Ubi nunc vis liberi arbitrij, qux conetur aliquid boni? Paulus id t & pro» y liberunt facit ira Dei dignum, & impium & ipjuftum decernit ? quod vero iram lo tiulo, meretur & impium eít, id contra gratiam conatur & valet, non-pro iclenfi & vgtatia L] R », aulpa idebitur hic ofcitantia Lutheri, qui Paulum non fatis infpcxerif, dicetque aliquis, Paulum ibi non de omnibus hominibus , nec de o- j rl nifimo díe mnibus eorum ftudiis, fed de iis tantum loqui, qui funt impij, & in- j feculi tt« jufti, atque, ut verba habent, de iis qui veritatem in injuftitia deti- nent, Hinc non fequi, quod omnes fint ejufmodi. Hic ego dice, a- , necfrate Tum illud pud Paulum idem valere, (i dixeris, fuper omnera impietatein homi- num, atque fi dixeris, fu er impietatem omnium hominum. Hebrai- viniael- catur enim Paulus fer ubique, ut fit fenfus:: Omnes homines funt , yolces mie d authorie impij & injuíti, detinentque veritatem in injuftitia, ideo omnes funt ira digni. Deindein Graco non ponitur relativum , eorum qui, fed emuditione articulus, hoc modo ; revelatur ira Dei fuper impietatem & injufti- 1&, Ut nqn tiam hominum detinentium veritatem in injuftitia, Ut hoc velut Epi- i hoc ll theton fit omnium hominüm, quod veritatem in injuftitia detinent, jr, nili lt | hac nl ficut Epitheton eft, cum dicitur : Pater nofter, qui es in cclis, quod fic alias diceretur : Pater nofter coleftis vel in codlis. — Dicitur enim | utll-fumUS , ad differentiam eorum, qui credunt & pij funt. Sed frivola & va- na fint hzc, nifi ipía difputatio Pauli ea cogat & evincat: paulo enim iiïmuï, ( ante dixerat: Evangelion virtus Dei eft in falutem omni credenti, Ju- dzo primum & Greco, Hic non fünt obfcura aut ambigua verba; )Cuoi a Tudzis & Gracis, id eft, omnibus hominibus eft neceffarium Evange- ; Nce lion virtutis Dei, ut credentes falvi fiant ab ira revelata, Obfecro; itrium dU qui Judzos juftitia, lege Dei, & vi liberi arbitrij pollentes, fine di(- , qu crimine vacuos & egentes pradicat virtute Dei, qua fali fiant ab ira dimus)quæ revelata, & neceffariam eam virtutem illis facit, an non fab ira eos fyerir t effe cenfet? Quos jam dabis homines non obnoxios irz Dei, quando as d fummos homines mundi, puta Judzos & Grzcos, tales effe credere co- gyortum geris? Deinde quos interipfos Judzos & Gracos excipies, quando ntó gumC' Paulus fin lo difcrimine, omnes uno verbo complexos , omnes ei- dem fenten o fubjicit? An putandum eft, in iftis duabus praftantif- Rom,f[las fimis nationibus non fuiffe homines, qui ad honefta niterentur? an m p9 non cenati funt ulli, pro viribus liberi arbitrij? Sed nihil hoc Paulug 4 i mora- t 19* .0D. Manzr, Lurn. moratur, otmnes füb iram mittit, omnes impios & inju&as—p—ræ;dilcar- Vr ejus Ita & reliquos Apoftolos, nonne fimili fermone -& omnes gentes ali- j divef as, quemlibet in forte fua, fub iram hanc conjeciffe credendum eft? fimis hon Fortiter itaque ftat & urget hic locus Pauli, liberum arbitrium (olum im feu praftantiffimum in hominibus, quamvis przftantiflimis, lege, ju- pulet ftitía, fapientia, & omnibus virtutibus praditis, effe impium, injuftum via df & ira Dei dignum. Alioqui difputatio Pauli pihil valet, Si autem va- qr& gent let, nullum relinquit medium partitio fua, qua credentibus Evangelio populos f falutem, cateris omnibus iram diftribuit, « Credentes juftos, non cre- effe nihil: dentes facit impios, injiftos, & irz fubje&tos, Tantum enim vult di- fieri mnp cere : Juftitia Dei revelatur in Evangelio j t 1od fit ex fide. Ergo o- — d 1i adtr] mnes homines funtimpij &injuíti, Stultus effet enim Deus,qui homini- ttà gratin bus juftitiam revelaret, quam jam vel noffent, vel cujus femina ha- Coneturad berenr. Cum autem ftultus non fit, & tamen reveler illis juftitiam fa- fu. X lutis, manifeftam eft, liberum arbitrium etiam in fummis hominibus Dalus fin non folum non habere vel poffe aliquid, íed ne noffe quidem , quid titi: & fu. fir juftum coram Deo, nifi forte juítitia Dei non revelatur fümmis il- quit id d lis hominibus, fed folum infimis, contra, quàm Paulus gloriatur, quod fit debitor Judais & Gracis , fapientibus & infipientibus, barbaris & aliqubi: Gracis, dais ünq, Quare Paulus hoc loco. prorfus omnes homines una mzífa entes ab comprehendens, concludit, omnes eífe impios , injuftos & ignaros ju- gentibus ftitiz & fidei? tantum abeft, ur aliquid boni velle aut facere poffint, faltiam, Et hzc conclufio firma eft ex eo, quod Deus illis, ut ignaris & in te- übitrlj P nebris fedentibus, revelat juftitiam falutis, ergo per fefe ignorant. Igno- Deind rantes aurem juftiiam falutis , certe fub ira & damnatione funt, nec Ucat, ub inde fefe propter ignorantiam evolvere poffünt, aut conari , ut evol- apientior - vantur, Quid enim coneris, fi nefcieris, quid, qua, quo, aut quate- l, (uis a nsws conandum fit? 1llud& rj Confentit cum hac conclufione res ipfii & experientia. Nam o- ftende mihi in univerfo genere mortalinm unum ( (it ille omnium fan- Gngit? p &iffimus & juftifimus,) cui unquam in mentem venerit, hanc effe vi- uiones, | ibi fl am ad juftitiam & ad falutem, fcilicet, credere in eum, qui fit. fimul Deus & homo, pre peccatis hominum mortuus, & füuícitatus, & col- ftdo, locatus ad dexteram patris: aut fomniarit hanc iram Dei, quam Pau- ii i lus hic revelari de coelo dicit, Vide philofophos f(ummos, quid deDeo rgJiquo , fenferint, quid de futura ira feriptum reliquerint. —Vide Judzos, tor fignis, tot prophetis affidue eruditos, quid de hac vita fentiant : non dilcrime modo non receperunt, fed ita oderunt, ut nulla natio füb co:lo atroci- Aplentja us fit Chri&um perfecuta uíque in hodiernum diem. At in tanto po- mmntuf, uerit, wbitrj T pulo dïccrc non fuiffc aliquem unum, qui liberum arbitzium col & vi I) magis * Ds Ssnvo ARBITAIO; 155 t predicn. & vi ejus conatis füerit, quis audeat dicere? Qui fit igitur, ut omn es gentes li m e(D in diverfum conentur, & id, quod praftantiffimum fuit in praítantif- fimis hominibus, hanc rationem juftitiz non folum non coluerit, non | arbitrium folum ignorarit, fed etiam publicatam & revelatam (uümmo odio re- » lge j pulerit & perditam voluerit? — Ita ut Paulus 1, Corinth. 1. dicat, eam 3,injultum |àttem v viam effe fcandalum Judeis & ftultitiam gentibus, Cum autem Juda- os & gentes fine difcrimine appeller , & Judzos acgentes pracipuos Evangilo populos fub ccelo effe certum fit, fimul certum eft, liberum arbitrium ; DO Cit« effe nihil aliud, quàm fümmum hoftem juftitiz & falutis humanz, cum n valt di« fieri non potuerit, quin aliquot inter.Judzos & gentes fumma vi libe- , ho ii Pomitis ri arbitrij egerint & conati fint, & tamen eo ipfo non nifi bellum con- tra gratiam gefferint; — Tu nunc vade & dic, quod liberum arbitrium [emina fae conetur ad bonum, cuiipía bonitas & juftitia fcandalum & ftultitia uftitiam fie hominibus funt. Nec potes dicere, hzc ad aliquos, non ad omnes, pertinere, Paulus fine difcrimine loquitur de omnibus, cum dicit : Gentibus ftul- (em, quid titia & Judais fcandalum, nec ullos excipit nifi credentes, Nobis, in- Jümmis i« quit, id eft, vocatis & fanctis, eft virtus & fapientia Dei, Non dicit jatur, quo barbans & aliquibus gentibus, aliquibus Judzis, fed fimpliciter , gentibus & Ju- dais (inquit) qui non funt ex nobis, manife(ta partitione feparans cre- ; Ua maia dentes ab incredulis, nullo reli&o medio. — Nos autem difputamus de jgnaros jt gentibus citra gratiam agentibus ; his dicit Paulus juítitiah Dei effe xe qoli ftultitiam, quam abhorrent, At que is eft ille laudabilis conatus liberi j n te arbitrij ad bonum. N n 1 : (unt, 0C Deinde vide, an non fummos homines inter. Gracos ipfemet ad- ducat, ubi dicit, eos infatuatos effe , & cor eorum obfcuratum , qui |, Ut QTO fapientiores inter eos fuerunt ; item vanos fa&os dialogifmis füis, hoc auc quic eít, fuis argutis difputationibus. Obfecro, an hic non tangic fummum illud & praftantiffimum in Grzcis hominibus, dum eorum dialogifmos , Nane tangit? Hi enim funt eorum. fummz & optimz cogitationes & opi- xim ( niones, quas pro folida fapientia habuerunt. At hanc fapientiam , ut n eft vie alibi ftultam, ita hic vanam effe in illis dicit, & eó progreffám multa j r m conando, ut pejor fieret, & tandem corde obfcurato idola colerent, &c g, & * fequentia monftra patrarent, quz commemorat. — Si igitur optimum qam Pate ftudium & opus in optimis gentium, malum & impium eft, quid de uid deDco reliquo vulgo, velut pejoribus gentibus, fentias? Neque enim & hic ludzos, Qr difcrimen inter opimos facit, dum nullo perfonarum refpe&u ftudium Jidnt * 17::21 fapientiz eorum damnat, — Damnato autem ipfo opere vel ftudio, da- ælo u mnantur, quicunque illi ftuduerint, etiam fi fecerint fumma vi liberi V pO' ] sibitrij, Ipfe, inquam, optimus conatus eorum vitiofus afferitur, quari- ; (uettb to magis jj, qui illo exercentur ? Sic & mox Judaos fine ullo & J B di(cri« 124 D. ManT.Lurm. difcrimine rejicit, qui litera & non fpiritu Judzifunr. Tu,inquit, per li- Yide: teram & circumciflonem Deum inhonoras. Item: Non enimis Judeus 1is probe uc Íeript eft, qui in manifeto Judzus eft, fed qui inocculto Judeus eft. Quid hac partitione manifeftius ? Judeus manifeftus eft tran fereffor legis. At quan- ligens;/ [ fadiur tos putas fuiffe Judzos citra fidem viros fapientiffimos, religiofiffimos, honeftiffimos, qui fummo conatu ad juftitiam & veritatem connifi ligi funt? ficut illis teftimonium fepe perhibet, quod zelum Dei habeant, fnit t 9. dht Lbet quod juftitiam legis fe&entur, quod diu no&uque ftudeant ad falu- tem venire, quod fine querela vivant. Et tamen tranígreffores funt ego la & allatto legis, quia non funt in fpiritu Judzi, imó pertinaciter refitunt jufti- tie fidei. Quid igitur reliquum eft, quàm liberum arbitrium, dum enim iad optimum eft, peffimum effe, & quo magis conatur, hoc pejus fieri & (üper o habere? Clara funt verba, certa eft partitio , non eft quod contradici coo pt queat. Tequiren Sed ip fumm;ef Paulum fui interpretem audiamus. Cap, 3. velut eþi- Áefeqon Scinu, logum faciens, dicit : Quid ergo? pracellimus eos? Nequaquam. Cauf- fati enim fumus, judxos & Gracos omnes fub peccato effe, Ubi nunc Hoc ide: liberum arbitrium ? Omnes, inquit, Judzi & Grxci füb peccato funt. omoes f An hic tropi funt aut nodi ? uid valeat interpretatio totius mundi quimJu adveríus hanc clariffimam fententiam ? Neminem excipit, qui dicit, o- gant nec , mnes. "Nihil relinquit boni, qui eos füb peccato effe, id eft, fervos & inaril »» peccati, definit, 'Ubi autem hanc caufam dixit, quod omnes Ju- ltre (ün dxi & gentes fint füb peccato? Nufquam, nifi ubi nos monftravimus, liberi at tribe hj fcilicet, quando dicit, Revelatur ira Dei de coclo fuper omnem impie- tatem & iniquitatem hominum, — Et id fequenter probat per experi- 105 effe entiam , quod ingrati Deo tot vitiis fubje&ti fuerint, velut fructibus Q impietatis fuzg convicti , quod nihilnifi malum velint & faciant. Tum doran Judaos feorfüm judicat, cum Judaum litera tranfgrefforem effe dicit, vim dl idque fimiliter fru&ibus &t experientia probat, dicens: Tu pradicas inütils non farandüm, & furatis. Qui abominaris idola, facrilegium facis, $u6 n Nullos prorfus excipiens, nifi fint fpiritu Judzi. Nec eft, quod hic N effugias ac dicas, licet fub: peccato fint, tamen. optimum in eis, at ra- W&r tio & voluntas, habet conatum ad bonum, — Si enim conatus reliquus mam ' Cum enim eft bonus, falfum eft, quod. eos fub: peccato: effe dicit, Tántia u dxos & gentes nominet, fimul. comprehendit , quicquid in genti- ! & cyt us & Judzis eft; nifi Paulum inverfürus, velis ita fcripfiffe, Omnium prooi Judaorum & gentium caro (id eft) craffiores affe&us fub peccato effe. &ibu;l Sed ira de codlo revelata. fuper eos, totos eft damnatura, nifi fpiritu bus re juftificeatur , quod. non fieret, nifi Foxi- effent füb peccato. ID rati - Videa- Dz Szavo.ÁRs:ITRIO, 19j Quit,per - : -vVideamus veto, quomodo Paulus fuam fententiam ex facris lit [- nis Judeus ris probet, an fortius pugnent verba in Paulo, quàm in loco (uo. Sic- ; Quidlut ut fcriptum eít, inquit, Quia non eft juftus quifquam , non eft'intel- i At qun. ligens, non eft requirens Deum, omnes declinavetunt, fimul inutiles iofilimoi, fadti funt, non eft qui faciat bonum, non eft ufque ad unum , & re- m connil liqua. - Hic: mihi det interpretationem. commodam , qui poteft, & hubeant, . fingat tropos, caufetur verba effe ambigua & obícura, & defen- at ad al« dat liberum arbitrium adveríus has damnationes, qui audet, 'Tum & fores fünt ego libens cedam & recantabo, eroque & ipíe liberi arbitrij confeffor tnt fullie -& aflertor. Certum eft, hzc dici de omnibus hominibus. '"Propheta i, dum enim inducic Deum profpicientem fuper omnes homines, & ferentem jus i fuper eos hanc fententiam. 'Sic enim dicir Pfalm. 14. Dominus de conttadid - gæl'o pro fpexit fuper filios hominum, ut videret, an fit intelligens aut requirens b eum, fed omnes declinaverunt &c, Et ne Judzi putarent ad veat epi Áefe. non pertinere, prevenit Paulus, afferens,ad eos maxime pertinere, 4m, Cuf Scimus, inquit, quzcumque lex loquitur, iis, qui in lege funt, loquitur. Ubi nunc Hoc idem voluit ubi dixit; Judeo primum & Grzco. Audis igitur, ectto funt, -omnes filios. hominum , omnes qui funt in lege, id eft, tam gentes jos mondi quàm Judaos, coram Deo tales judicari, qui injuti fint, non intelli- gantnec requirant Deum, ne unus quidem; Omnes vero declinent ji dicit,e* eft,fervos & inutiles fint, « Arbitror autem, inter filios hominum, ac eos,; qui fub omnes J lege funt, numerari etiam eos, qui funt optimi & honeftiffimi, qui vi liberi arbitrij conantur ad hone&ta & ad bonum, & quos ja&at Dia- flravimus, emimpt - lios effe contendat, tribe habere fenfum & femina honefti infita, nifi angelorum fortcï fi-. et CXPCfi' Quomodo igitur conantur ad bonum, qui omnes in univerfum frtbus anc Tum ignorant Deum, nec curant aut requirunt Deum? Quomodo habent | em: diCif, vim utilem ad bonum , qui omnes declinant à bono & funt prorfus inutiles? An ignoramus, -quid fignificet ignorare Deum , non intelli- | pradicas um fidiy ' gere, non requirere Deum , non timere Deum , declinare & inutiles *e(fe» Nonne verba clariffima funt, & id docent, quod omnes homi- , quod th nes & nefciunt Deum & contemnunt Deum ; deinde declinant ad g, t malum.& funt inutiles ad. bonum? INeque enim hic agirur de igno- ; :eliql!lls um enm rantia querendi victus,aut de contemptu pecunie , fed de ignorantia & contemptu.religionis & pietatis. At ea ignorantia.& contemptus, . l in gïml' procul dubio non funt in carne & inferioribus craffioribusque affe- Onaium tito £ &ibus, fed in fummis illis & praftanriffimis viribus hominum, in qui- bus regnare debet juítitia, pietas, cognitio & reverentia Dei, nempe pfa vi liberi atbitrij, in ipfo in ragione & voluntate,'atque adco in. i b 2 emuie T d ä * d 196 D, Manr. Lurn. Isf femine honefti, feu preftantiffimo, quod eft in homine. Übi nunc es, mea Diatribe, quz fuperius promittebas, te affenfuram libenter, prz- alegate moete L ftantiffimum in homine effe carnem, id eft, impium , fi id fcripturis probaretur ? Affentire nunc igitur, cum audis praftantiffimum in.o- àmb ii mhibus hominibus, non folum impium, fed ignatum Dei; contemnens tenyus I Dei, verfum ad malum & inutile ad bonum effe. ais Quid e(t enim effe injuftum, nifi voluntatem (quz eft praftantiffimarum rerum una) 1 ignax effe injuftam ? Quid eft effe non intelligentem Dei & boni, nifi ra- qtià, ibi tionem (quz eft praftantiffumarum rerum altera) effe ignaram Dei & fericordia boni, hoc eft, cxcam in cognitione pietatis ? Quid eit declinare & minum, $ inutiles effe, nifi homines nulla fui parte, tum minime partibus fuis Pey praftantiffimis valere quicquam ad bonum, fed tantum ad malum? de opig) Quid eft non timere Deum, nifi homines omnibus fuis partibus, ma- mtium o xime potioribus illis, effe contemptores Dei? Effe autem contempto- legis t res Dei, eft effe fimul contemptores omnium rerum Dei, puta verbo- flraitüt o uid nunc ra- Licebit en rum, operum, legum, przceptorum, voluntatis Dei. tio didet re&i, quz czca eft & ignara? . Quid voluntas eligat beni, Ton Ques quz mala & inutilis eft? imó quid fequatur voluntas, cui ratio nihil tem non fana eltà dictet, nifi cecitatis & ignorantiz fuz tenebras? Errante igitur ra- tione & avería volunrate, quid boni facere queat homo aut conari? teus ell , Sed Sophifticati forte quis audeat ; licet voluntas declinet & ra- fed in tox tio ignoret a&u, poteft tamen voluntas aliquid conari & ratio ali- Yon debe quid noffe fuis viribus,cum multa poffimus, quz tamen non facimus, [X De vi potentiz ícilicet, non de a&u difputamus. Refpondeo: vetba jufm & Prophetz includunt & a&um & potentiam. Et idem eft dicere, ho- quafo, q mo non requirit Deum , ac fi dicas, homo non poteft requirere De- totus mur um. Quod inde colliges ; Quia fi effet potentià aut vis in homine mundo co boni volendi , cum per omnipotentiz divine motum non finatur Iihà, a quiefcere aut feriari, ut fupra docuimus, fieri non poffet, quin in ali- ifla velb; quot vel faltem in uno aliquo moveretur, & ufu aliquo oftendere- N uftus tur, Át hoc non fit, quia Deus de corlo profpicit, & ne unum qui- tine, dem videt, qui requirat aut conetur, Quare fequitur, eam vim nufquam Wt effe, que conetur aut velit requirere; fed omnes . declinant potius, YOces W Deinde nifi de impotentia fimul intelligeretur Paulus, difputatio fua Ottllis w nihil efficeret.. Quia in hoc totus incumbit Paulus , ut gratiam necef- fariam faciat cunétis hominibus, Unt ayer Si autem per fefe aliquid poffent US intel incipere, gratia non foret opus. Nunc autem, quia non poffunt, opus Wi & ; eft illis gratia,. Ita vides, liberum arbitrium hoc loco. fanditus rolli, Yqne au nec quicquam boni auc honefti in homine relinqui , dum injuftus, * interi | nitur,. ignarus Dei, contemptor Dci, averíus & inutilis ceram D«o defi Nl Ex fa- - Dz SrRvo Ainxrmo. "T bi ninc « Et fatis fortiter pugnat Propheta, tam fuo loco, qüdm in Paulo eum Xeet, prte allegante. Nec parva res eft, cum dicitur homo-ignorare & conte- jd fcripturis mnere Deum: fontes funt hi omninm fcelerum, fentina peccatorum,, Imum in.o« ámó infernus malorum. Quid ibi non fit mali, ubi ignorantia & con- 'Ontemnens temptus Dei fuerit? Breviter, regnum Satanz in hominibus, nec bre- id ell enim vioribus nec plenioribus verbis potuit defcribi, quàm quod eos dice- Tetün una) ret igharos & contemptores Dei. bi eft incredulitas, ibi inobedi- TRENOS entia, ibi facrilegia, ibi blafphemia erga Deum, ibicrudelitas & immi- m Dei & fericordia er a proximum, ibi amor fui in omnibus rebus Dei & ho- sdinre & minum. Sic j abes gloriam & potentiam liberi arbitrij, .. artis i Pergit vero Paulus, & feífe de omnibus hominibus, & maxime d malu de optimis & praftantiffimis loqui teftatur, dicens: Ut obíftruatur o- rtbus, d mnium os, & obnoxius fiat totus mundus Deo. Quia ex operibus legis non juftificatur ulla caro coram illo. conrempto» Obfecro, quomodo ob- puta verbo. firuitur os omnium, fi reliqua eft adhuc vis, qua aliquid poffumus? id ntinc tà« Licebit enim Deo dicere. Non prorfus nihil hic eft. Eftaliquid, quod non queas damnare, ut quod dederis tu ipfe aliquid poffe, — Hoc fal- ligar boti ) ratio nihi tem non filebit, nec erit obnoxium tibi. $i enim liberi arbitrij vis illa t ipitu tie fana eft & valet, falfum eft, quod totus mundus Deo obnoxius feu j conani? reus ei, cum illa.vis non fit parva res aut in parva. parte mundi, inet & tt* fed in toto mundo przftantiffiraa & communiffima, cui os obítrui L tatio 2l non debet, aut fi obftrui os ejus debet, oporter, ut cum toto mundo n facimllf. ebnoxium Deo fit & reum. Reum vero quo jure dicetur, nifi in- |e0: YetbA juftum & impium, hoc eft, poena & vindi&a dignum fuerit? Videam, dicere, ho quzío, qua interpretatione vis illa hominis abfolvatur à reatu , quo uirere De totus mundus Deo eft obftri&us, aut qua arte excipiatur, ne in toto mundo comprehendatur. Grandia funt tonitrua & penetrantia ful- in homint mina, vereque malleus ille conterens petram (ut Hieremias vocat ) on üna!qr uin n al ifta verba Pauli; Omnes declinaverunt, Totus mundus eft reus, Non eft juftus quifquam: quibus conteritur quicquid eft, non modo in uno oftendtree gm que homine, autaliquibus, aut aliqua eorum parte, fed etiam in toto unfqgam mundo, in omnibus, nullo proríus excepto , ut mundus totus ad eas voces tremere, pavere & fugere debuerir. Quid enim grandius & r poti utadio 8 fortius potuit dici, quám totus mundus eft reus, omnes filij hominum funt averfi & inuriles, nullus timet Deum, nullus eft non injuftus, nul- jam D lus ;ntelligit, nullus requirit Deum? Nihilominus tanta fuit & eft du- id ol ritia & infenfata cordis noftri obftinatio, ut hxc tonitrua & fulmina [its OW neque audiremus neque fentiremus ; Sed liberum arbitrium & vires jtus if Yb ejus interim ftmul adverfus hzc omnia extolleremus & ftatueremus, ut jgfilïkm- vere illud implcv;rimus Malachiz prim o ; Illi xdificant, ego deftruam, EI ls Bb 3 Eadem D * 198 D MARnT, Lurz. jf ece Eadem grandiloquentia dicitur & illud ; Ex operibus legis non : flm à juftificatur ulla caro coram illo. Grande verbum e(ft, Ex operibus le- qnidm, gis: quem:admodum & illud, Totus mundus, aut illad ;; Omnes filij lod etro hominum."Nam obfervandum eft, quod Paulus períonis abftinet, & morza C ftudia memorat , ícilicer, ut involvat:omnes perfonas, & quicquid * præ&antiïümum in illis eft. . Nam fi dixiffet, vulgus Judzorum, aut jilícen. jer at ! Pharifi , aut aliquot. impij non juftificantur, porerat videri aliquos tamen fa feciffe teliquos, qui vi liberi arbitrij & adminiculo legis,. ron pror« & Deo. iK fus effenr inutiles. At cum ipfa legis opera damnet & impia faciat & bibit coram Deo, manifeftum fit, quod omnes, qui ftudio legis & operüns Ertat pollebant, damnat, Studebant aurem legi & operibus, non nifi opti- i& præüantifïimi, idque:non nifi optimis & preftantiffimis fui par- a ve tibus,ratione fcilicet & voluntate. 5i igitur ij, qui fummo ftudio & valebantc Quare ne conatu, tum rationts tum voluntatis, id eft, tota vi liberi arbitrij, in lege & 'operibus exercebantur, tum ipfa lege, ceu. divino auxilio, ad- Namrel lexenima juvabantur, qua erudiebantur & excitabantur : fi, inquam, ij da- non de d mnantuür impieratis, quod non juftificentur, fed caro effe defirtiuntur. lr coram Deo: Quid jam reliquum eft in toto hominum genere, quod non caro & impium fit? Ompes enim ex zquo damnantur, qui funt et abror ipummer ex operibus legis. Sive eniim fummo ftudio, five mediocri, five nullo, in lege exerciti funt, nihil refer: — Omnes non nifi opera legis prz- Quicunqi ftare potuerunt, Opera autem legis non juftificant.. Si non juttificant, m; M. impios arguunt & relinquunt fuos operatores: Impij vero rei & ira pafuri Dei di cufam, q gni funt, Hac funt tam clara, ut ne mutire contra quifquam offit. is1n b tnirabilin Ax folent hic eludere Paulum & evadere, quod opera legis vocet cerimonialia opera, quz poft mortem Chrifti fint mortifera, Refj pon- &Qes cun deo : Hic eft error ille & ignorantia Hieronymi, cui licet Auguttinus Contrariur fortiter reftiterit, tamen deferente Deo & pravalente Satana, dima- kaäm navit in mundum, & permanfitin hodiernum diem. uo & fa&um b u l maxi 1 eft, ut impoffibile fuerit, Paulum intelligere, & Chrifti notitiam opor- Mu ca tuerit obícurari, Atque fi nullus praterea fuiffet error in Ecclefia, ifte - Pt ( unus fatis peftilens & potens fuit ad vaftandum Evangelion, quo, ni- & mdsd fi (ingularis gratia interceffic, infernum potius quàm coclum Hiero- Qui fu. nymus meruit: tantum abeít , ut ipfum canonifare aut fanétum eífe, Open, lv audeàm dicere. Non eft verum igitur, Paulum de ceremonialibus o- TP D p peribus tantum loqui, alioqui quomodo ftabit fua difputatio, qua con- $um cludit omnes effe injuftos & gratia indigere ? Diceret. enim alíquis ; hükm Efto, ex ceremonialibus operibus non ju(tificemur, At ex moralibus mwïes, al pl'O- E N df Dccalogi quis ïu&iücari poffet. « Quare tuo fyllogifmo illis non bafti .Dzs SERvo ÁRBITRIO. 193 '|eris nos 'l-yla&i neceffariam gratiam, Tam quàm utilis fuerit illa ratia, qua : acillima o- penibus [e« folum à ceremonialibus operibus nos liberaric, qua funt mnium, & faltem metu vel amore fui poífunt extorqueri. am & il- )nnes fl ibfinet, & lud erroneum eft , opera ceremonialia effe mortifera & illicira poft mortem Chrifti, Non hoc dixit unquam Paulus : Sed dicit, quod non t quicquid Orum, aut juftificent, & homini. nihil profint coram Deo , quo ab impietate li- lr dliquos ber fiat. Cum hoc bene ftat, ut ea quifpiam faciat, & nihil illicitum tamen faciat. Sicut edere & bibere opera funt, quz non juftificant, Dh prote pia facit & Deo nos non commendant: at non ideo illicitum facit, qui edit & bibit. : X operüm Errant & in hoc, quod óper a ceremonialia zq; erant precepta & ex- 1 nl wü- nis nj pa« actain veteri lege atque Decalogus, Etideo hecneque minus, neq; magis o fudio & valebant quàm illa. Judzis autem primum loquiturPaulus,ut dicitRom.t. arbiri ia Quare nemo dubitet, per opera legis intelligi omnia opera totius legis, suilio, ad« Nam ne legis quidem opera dicenda funt,fi lex abrogata & mortifera eft : lex enim abrogata, jam lex non eft. Id quod pulchre fciebat Paulus, ideo am, jj d ege va- defituntur. non de abrogata lege dicit, cum opera legis memorat, fed de ! . 1 facile dicere; Lex ipfa jam & mtt, quo lente & regnante. Alioqui quàm fuiffet il eft abrogata? Id quod fuiffet aperte & clare di&um. Sed áfferamus ir, qui funt lr nullo ipfummet Paulum, íui interpretem optimum , qui in Galat. 5. dicit: Quicunque ex operibus legis funt; fub maledi&o funt. Scriptum eft [epis gte* ením ; Maledictus omnis, qui non permanferit in omnibus, quz fcri- ! julïiflcam, ) r & ia ptà fant in libro legis, ut faciat ea... Vides hic Paulum, ubi eandem caufam, quam ad Romanos, & eifdem verbis agit, de omnibus legi- ; quifjam bus in libro legis fcriptis loqui, quoties operalegis memorat. Et quod mirabilius eft, ipfe citat Moyfen, qui maledicat non permanentes in legis voctt leges cum tamen maledi&tos przdicet, qui funt ex operibus. legis, a, Refpon contrarium locum contrariz fententiz adducens , cum ille negativus, Aogultins hic affirmativus fit, Sed hoc facit, quod res ita habet coram Deo, ut (affà, djmz- qui maxime (tudent operibus legis, minime legem impleant, eo quod T fidum. fpiritu carent, legis confummatore, quam viribus fuis tentare quidem iriam opor* poffint, fed nihil efficiant. Ita utrunque verum eft, quod juxta Moy- colefta t fen maledi&i fint, qui non permanent, & juxta Paulum malediái fint, on, qu0, T qui funt ex operibus legis : uterque enim fpiritum exigit , fine quo lum Hicro* opera legis, quantumlibet fiant , non juftificant , ut Paulus dicit, qua- gftum &6 re nec permanent in omnibus, quz fcripta funt, ut Moyfes dicit.. gl]l'ähbus f Summa, Paulus partitione fua fatis confirmat hoc, quod dicimus; j qui/F Dividit enim homines operátores legis in duo; alios facit fpiritu ope- im A5 ratores, alios carne operatores, nullo relicto medio, . Sicenim dicitz ! MMOUS ificabitur ulla caro ex operibus legis. Quid eft hoe aliud, j noti PI'O' Nqn ju quam bl 2560 D. ManT. Lurz, aitlibei quàm illos fine fpiritut operari in lege, cum fint cato, id eft, impij & ignari Dei, quibus ea opera nihil profint? Sic Gal. 3. eadem parritione u get ! ufus, dicit: Ex operibus legis fpiritum accepiílis , an ex auditu fidei? (rica, fe Er rutfus Rom. 3. Nunc finelege manifeftata eft juftitia Der,. Et ite- Yegis u rum? Arbitramur hominem jufüficari ex fide fine operibus legis.Qui- bur, gt bus omnibus perfpicuum & clarum fit, apud Paulum opponi fpiritum , I De ghito ! operibus legis, non aliter quàm omnibas aliis rebus non fpiritualibus, »o univerfifque carnis viribus & nominibus , ut fententiam Pauli hanc j Jvat: eífe certum fit, cam Chrifto Toh. . Omne quod non eft ex fpiritu, s qu d I! carnem effe, fit etiam quantumvis fpeciofum, fan&tum, praftans , atque ;; flum l adeo ipíamet opera legis divinz pulcherrima, qpibu(cupque tandem liberam a viribus expreffa. Spiritu enim Chrifti opus eft, fine quo nihil funt o- nebra, in mnia, niii damnabilia. R ; arum itaque efto, Paulum per opera legis lucem not non ceremonialia, fed omnia totius legis opera intelligere, Ratum: C& fimul eiit, In opetibus legis damnari, quicquid eft (ine fpiritu. At fi- - tüt lex? ] ne fpiritu eft vis illa liberi arbitrij, (de hac enim difputamus,) prz- tU arbit ftantiffimum fcilicet in homine. — Effe enim ex operibus legis , eít ixd, nec venir uo nihil excellentius de homine poteft dici, Non enim dicit, qui 0n quià r u nt ex peccatis & impietate contra legem, fed qui ex operibus legis, tet hoc f hoc eít, optimi & ftudiofilegis, qui ultra vim liberi arbitrij, etiam tà jultiri lege adjuti, hoc eft, eruditi & excitaui fuerunt. Si igitur liberum ar- ler fübin bitrium per legem adjutum, & in lege fummis viribus verfatum, nihil 100 abur prodeft neque juftificat, fed in im pietate & carne relinquitur , quïidþ 4 tranfpref offe putandum eft fe folo fine lege? juna a Per legem (inquit) cognitio peccati, Oftendit hic,quantum & qhate- Beque fp nus profit lex. Scilicet quod liberum arbitrium fe folo adeo cecum fit, ut Videntur, ne norit quidem peccatum,fed lege do&trice opus illi fit. At qui peccatnm péccatum ignorat,quidille conetur pro peccato auferendo ? Hoc fcilicet,quod pec- büs& ( catum pro non peccato,& non peccatum pro peccato judicabit. Id quod RO Pl'() f experientia fatis declarat,quàm odiat & perfequatur mund?, per eos,quos yeccati, optimos & (tudiofiffimos habet juftitiz & pietatis, juftitiá Dei Evangelio Merta pradicatam, & hzrefim,etrorem ac peflimis aliis nominibus infamet ; fua. Qaïïm & vero opera & confilia, que vere peccatum & error funt, pro juftitia icïäham n & fapientia ja&tet & venditet, Obftruit igitur hac voce Paulus os li- Uquay bero arbitrio, dum per legem illi peccatum oftendi docet, ceu igna- CODetur ro peccati fui, tantum abeft, ut ullam ei vim concedat conandi ad bo- Vömur, | num, Atque hic folvitur illa queftio Diatribes, toties toto libello re- Rus: & petita; Si nihil poffumus ,. quid faciunt tot deges, tot. pracepta, tot ms; N minz, tot promiffiones ? Refpondit hic Paulus; per legem cognitio itrim. peccati, — Longe aliter refpcïndet ad eam. quaftionem , quám homo,. * His | aut Dz Sravo: ÁnbiTAIO. 201 l inplj parttione aut libetum arbitrium cogitat. Non ( ait) probatur liberum arbitri- um pet legem, non cooperatur ad juftitiam, non enim per legem ju- i fideio ei, Et itte ftitia, fed cognitio peccati. Is enim eft ftictus, id opus, id officiuth leois Quis legis, quod ignaris & cacis lux eft, fed. calis lux, quz oftendat mor- bum, peccatum, malum, mortem, infernum, iram Dei, j [pititum » ,. Yat, nec liberat ab iftis : Sed.non ju- oftendiffe contenta eft, Tum homo; co- iritaliba, Pl hanc , gnito morbo peccati,-triftatur , aflligitur , imó defperat. ^ Lex non ; javat: multo minus ipfe fe juvare poteft. Al ia vero luce opus eft, x fpirit, »» qu& oftendat remedium. Hezc eft vox Evangelij, oftendens Chri- ns,atque ,, Ítum liberatorem ab iftis omnibus, Hunc non oftendit ratio aut üe wden liberum arbitrium. Er quomodo oftenderet, cum i ail funt píamet fit ipía te- nebra, indigens luce legis, que often dat ei morbum, quem per fuam opta egis lucem non videt, fed. fanitatem effe credit » . At Sic & in Galatis eandem quzfítionem tractat, dicens : Quid igi- jtü, At f tüt lex? Refpondet vero non Diatribes modo, quod arguat efle libe- nus,) pr rum arbitrium, fed fic:dicit:. Propter tranferefliones - pofita eft , do- giS,eHii» nec veniret femen, cui promiferat, - Propter tranfgrefliones , inquit, dici, qui non quidem co&rcendas, ut Hieronymus fomniat, cum Paulus d ifpu- ibus li, tet hoc femini füturo promiffum, ut peccata tollat & cocrcea t, dona- rjj, eiam ta juftitia; fed propter tranfgreffiones augendas, ut ad Rom. £. dicit: Deruüm 4l« Lex fübintravit, ut abundaret peccatum, Non quod non fierent, aut um i non abund arent peccata fine lege , fed quod. non cognofcerentur effe t , qui tranfereffiones, aut peccata tam grandia , fed plurima & maxima pro juftitia haberentur, fenotis autem peccatis, nullus eft remedij locus, i& quate- neque fpes, eó quod non'ferant manum «uiedenus ; t quz fibi fana cumíitut videntur, neque egere medico. Ideo neceffaria eft lex » quz notificet j peccattm peccatum, ut nequitia & magnitudine ejus cognita, humitietur fiüperz qudpt bus & fanus fibi vifus homo, & gratiam fufpiret & anhe ler, 10 €hri. t [d quo fto propofitam. Vide ergo, quàm fimplex oratio. . Der legem cognirio - £0$. 1qu0$ peccati, & tamen fola fatis potens liberum arbitrium confundere & Euagdio fubvertere. Si enim hoc verum eft, quod fe folo nefcir, quid fit pec- finet ; 104 catum, & malum, ut & hic, & Rom. 7, dicit : Concupiícentiam ne- to jutiia Íciebam effe peccatum, nifi lex diceret, non concupifces :« Quomodo ylus o5 4l* unquam íciet, quid fic juftitia & bonum? Ignorata juftitia, quomodo cer gt conetur ad eam? Peccatum, in quo nati fumus, in quo vivimus, mo« lii 00* vemur, & fumus, imó quod in nobis vivi t,.mover & regnat, ignora- [ibello ? ea mus : & quomodo juftitiam, quz extra nos in ccelo re gnat, nofcere- L mus;? NNimis [ gt , nimis nihil faciunt hec di&a miíerum illud liberum are ] 'f bitrium. j m;nim ulus cum plena fiducia & au- 1 horo, Hig fic habentibus, Pronunciat Pa at Cc tho- 2092 D. ManT, Lursn, ;, thoritate dicens: Nunc autem fine lege juftitia Dei manifeftatur, gutum a , teftificata lege & Prophetis. Juftitia, inquam, Dei per fidem in lus, qui efum Chriftum, in omnes & fuper omnes, qui credunt in eum. Non ghum 1 eft enim diftin&io. Omnes enim peccaverunt, & vacant gloria Dei : mim 4 uftificati gratis per gratiam ipfius per redemptionem , que eít in quvd vel Chrifto Jefu, quem propofuit Deus propitiatorium per fidem in fan- gtl Hic Paulus mera fulmina loquitur adverfus liberum ar- guine ejus &c. jixllitiam, bitrium. Primum, Tuftiti a Dei fine lege, inquit, manifeftatur. Secer- geritur: nit juftitiam Dei à legis juftitia, quia juítitia fidei venit ex gratia fine mes fane. lege. Hoc, quod dicit, (ine lege, aliud nihil effe poteft, quam quod jutti- invicm - tia Chriftiana conftet fine operibus legis, fic quod opera legis nihil Dam gt ro. ea valeant aut faciant obtinenda. Sicut mox infra dicit : Nos abütitur arbitramur hominem juftificari per fidem abíque operibus legis. Et animo d. ut fupra dixit : Ex operibus legis non juftificatur ulla caro coram il- E lo, Ex quibus omnibus manifeítiffi mum eft, conatum aut ftudium li- Quia fi fine lege & fine operibus vacat g beri- arbitrii nihil effe. prorfus.. a pof: legis juftitia Dei conftat, quomodo non multo m agis fine libero ar- uo etian bitrio.conitet ? Cum id: fit fammum ftudium liberi arbitrij, f juftitia involiit. morali feu operibus legis. exerceatur; qua ipfius. czcitas & impotentia ullo tem juvatur.. Tollit hzc: vox. (Sine) opera: moraliter bona , tollit juftiti- aut opet am-moralem ,, tollit: preparationes: ad gratiam ; denique finge quic- U&« quid. poteris:,, quod. valeat: liberum: arbitrium, perftabit Paulus & di- Tiümerat cet;, Sine: tali conftar juftitia Dei. Atque ut dem liberum arbitrium taliteria er conatum füum: aliquó- poffe promoveri,. videlicet ad öpera bona,. 1vilis. ve] moralis :: Ad juítitiam Dei tamen non. ates dic vel ad juftitiam lcgis € Ye. Toc movetur, nec ullo. r efpectu: dignatur. ejus ftudia Deus ad fuam ju- pro itiam valere... Si vero ad jufti- glori D ftitia 5 m, du dicit, Sine:lege: fuam.juft gioramg tü - * am Dei non. promovet;. quid profuer ? it illi, fi.operibus & conatibus fui s. promoveret ( f poffit. fieri.) etiam ad' angelorum. fan&imoniam : Aibitror hic. non: effe verba: obícura: vel ambigua,. nec tropis ullis lo- inrelligu Vam T cum relinqui. Quia diffinguit Paulus manifefte duas juftitias, alte- ls hal ram legi, alteram gratiz tribuens, Et hanc fine illa & abíque operi- Quax ] bus ejus. donari; illam vero-ine- hac non juftificare , nec quicquam tlatüt Y valere, Videam igitur, quomodo liberum: arbitrium adverfus hac tubfi- ftere & defendi queat..- thante Qdog Alterum: fulmen; quod' juftitiam Dei manifeffari & valere dicit in omnes: & füper: omnes, qui credunt in Chriftum, neque ullam effe COniw potet diftin&ionzm.. Iterum clariffiinis. verbis univerfum genus hominum in duo dividit:: credentibus:dat juftitiam Dei, non credentibus auferr.. hüic f; Jàm. nemo tam.infanus eft ,, qui dubitet ; liberi. arbitrij, vim aut. co- Cit Del natum. W, Pl Drz SrRYO ÁRBITRIO, i atifeatur, nacum aliud quippiam effe, quàm fidem in Jefum Chriftum, AtPau- t Áidem in i eum, Non lus, quicquid extra fidem hanc eft, negat effe juftum coram Deo. Si iüftum non fuerit coram Deo, peccatum effe neceffe eft. Neque e- r Dii nim apud Deum relinquitur medium, inter juftitiam && peccatum, quz dLin m jn fine quod velut neutrum fit, quafi nec juftitianec peccatum, — Alioqui dii- utatie. tota Pauli nihil efficeret, que procedit ex partitione illa, aut ibenum 4fe j Seete jultitiam, aut peccatum effe apud Deum, quicquid in hominibus fit & eritur: juftitiam, fi fides affit; peccatum, fi fides defit. Apud homi- gcatia fine nes fané ita habet res, ut media & neutralia fint , in quibus homines qudjulli. In invicem neque debent quicquam , neque praftant quicquam. legis whil : Deum peccat impius, five edat five bibat, aut quicquid fecerit, quia lat ; Ns m abutitur creatura Dei cum i i lg El animo dat gloriam Deo ullo momento. piecate & ingratitudine perpetua; nec cF ) Coram li Eft & hoc non leve fulmen, quod dicit : Omnes peccaverunt, & fludium li« vacant gloria Dei. Nec ulla eft diftin&io, Obfecro, quid clarius di- e .operibus ci poffit? Da operarium liberi atbitrij, & refponde, an conatu illo -]ibero at« Íuo etiam peccet. Si non peccat, cur Paulus eum non excipit , fed ,fi juftia involvit fine diftin&ione? Certe qui omnes dicit, neminem ullo loco, jmpotendá ullo tempore, ullo opere, ullo ftudio excipit. Si enim ullius ftudij Jl jf Dd aut operis hominem exceperis, falfum Paulum feceris, quia & opera- inge quic tor & conator ille liberi arbitrij, etiam inter omnes & in omnibus glus & d- pumeratur, & eum revereri debuerat Paulus, ne tam libere & gene- aibirium raliter inter peccatores numeraret, Sic & illud, quod eos gloria Dei in- pera bonas anes dicit. Gloriam Dei hic poffis bifariam accipere; active & paffi- tamen non ve. Hoc facit Paulus fuis Hebraifmis, quibus crebro utitur, . Active d fnam J gloria Dei eft, qua ipfe in nobis gloriatur : Paffive, qua nos in Deo , 4d j "loriamur. Mihi tamen paffive accipi debere nunc videtur : ut fides - COatiDUS Chrifti latine fonat, quam Chriftus habet ; fed Hebrzis fides Chrifti Himonam: intelligitur, que in Chriftum habetur, Sic juftitia Dei, latine dicitur, Iis ullis 10' quam Deus habet : fed. Hebrzis intelligitur , que ex Deo & coram juas, a* Deo habetur. Ita gloriam Dei non latine, fed Hebraice accipimus, " OPCH' qua in Deo coram Deo habetur, & gloria in Deo dici poffet. — Glo- uicquam riatur igitur in Deo, qui certo fcit , Deum elffe fibi faventem & di- hac l0bde gnantem fefe refpe&u benevolo, ut placeant coram eo , quz facit, aut condonentur & tolerentur, que non placeht. Si igitur liberi arbitrij j dicit conatus aut ftudium non eft peccatm , fed bonum coram Deo, certe ylhm e^ poteft eloriari, & cum fiducia in ea gloria dicere, hoc placet Deo, homi/ huic favet Deus, hoc dignatur & acceptat, vel faltem tolerat & igno- us etTe Ícit Deus, Hac'eft enim gloria fidelium in Deo, quam qui non ha- f 4X 0 Sed hoc negat hic Paulus, vanD bent, poriu; confunduntur coram Deo. c2 1cens, 204 D. MART, 'Lü-rx. Nonne ! dicens, quod' hac gloria fint prorfas inanes. Et hoc probat etiam ex« perientia : interroga mihi omnes in univerfum 1 iberi arbitrij conato- opeïum; res, fi unum poteris oftendere, qui Íerio & ex animo de ullo:fuo ftu- culpa g dio & conaru queat dicere , Hoc Ício.placere Deo, .vi&üs volo pal- grau'im ( mam. concedere. Sed ício, quod. nullus repetietur, Si autem defuerit nodt t hzc gloria, ut confícientia non audeat certo. fcire aii t confidere , hoc d ( :»» placere Deo, certum eft, quod non placet Deo, quia ficut credit, dicete ;.| »» fic habet: non enim 1ütà. COn credit fefe certo. placere, quod tamen. necef- farium eft, cum hoc ipfum fit incredulitatis crimen ,. dubitare de fa- aiboral vore Dei, qui fibi vulc quàm certiífima fide credi ,. quod faveat,. Ita do..D tefte ipfamet confcientia.eorum convincimus, quod liberum erbiurium, cum vacet gloria Dei, fit incredulitatis. crimi qud xïp ne perpetto reum, cum omnibus vitibüs, ftudiis , conatibus fuis, Wt in Quid vero liberi arbitrij tutores dicent tandem ad illud , quod Tlagiani fequitur, Juftificati gratis per gratiam ipfius ? Quid eft hoc, gratis? ( o iph Qaid eft, per gratiam ipfius? Quomodo conatus. & merirum conve- ia &as niunt.cüm. gratuita & donara juftitia? Forte hic dicen t, fefe libero.ar- ís, Pn - bitrio quàm minimum tribuere, nequaquam meritum condignam.. Sed fitentur d L hec funt verba. inania, Hoc enim quaritur per liberum arbicrium; pun, f ut meritis locus fit. Sic er üiim perpetuo caufíata Diatribe expoftulavit ; cum fenr fi non eft libertas arbitrij , ubi eft meritis locus? $i meritis non eft idunr, q Jocus, ubi- przmiis locus eft? Cui imputabitur, fi quis: juftificetur fi- poctn l .ne meritis? Refpondet hic Paulus, nullum. effe 1 neritum: prorfus, fed mum f« | gratis jultificari omnes, quotquot juftificantur ! l ; nec hoc ulli imputari, am Da ] .nifi grati Dei. . Donata autem juftitia, donatum eft fimul regnum €hitn nor & vita zterna, Ubi nunc conatus? ubi (t udium? ubi opera? ubi me- &uamur xita liberi arbitrij? quis eorum ufus ? Obícuritarem & ambiguiratem: aufíari non potes, res & verba funt c lariffima. & fimpliciffima. ' Efto $i igixur | enim, quod libero arbitrio. quàm min imum tribuant;. aihilominus jü- - tratiam ] m ftitiam & gl*afiam €o minimo confequ ; nos poffe docent, Neque e- nim ratione alia quzftionem ill m jj am diffolvunt, Cur Deus hunc juttifi- pilm — cet, & illum deferat, quàm ftat uendo. liberum arbitrium, (cilicet quod Uno w iV hic conatus fit, ille non fit conatus, , & Deus hunc propter conatum refpiciat , illum yero contemnat , üperibus ne fit injuftus, (i fecus fecerir, . Et À iufd quamvis lingua & calamo pratexa nt, l^ fefe condigno merito gratiam RI pr. non confequi, nec ipfum appellent mer icum condignum, tamen voca- bulo nosludunt, & rem nihilominus tenent, cond. Quid enim excufet, quod. meritum condignum non appellent , & tamen omnia ei tribu- apianos »» liio, | ant, quz funt meriti condigni? nempe, quod hic apud Deum gratiam g » nifeüe eoníequitur, .qui conatur: Ille vero qui non conatur, non cenfequitur, Satm j z Nonne Dr Srzavo ÁmBITRIO. 204 At CLIant: (j Nonne hoc eft planó meriti condigni ? Nonne Deum refpe&orem tj conaoe operum, meritorum , & perfonarum faciunt? Scilicet, quod ille fua il fro f« culpa gratia carer , quia non eft conatus , hic. vero quia .conatus eft, i5 Yoo pil gratiam confequitur, non confecuturus, nifi conatus fuiffet, Si hoc [s] m defnerir non eít meritum condi [o] num, velim doceri, quid tum meritum con- (ete ;.hoc dignum dici poffit? Hoc mo do ludere poffes in omnibus verbi$ & Áicit edit, dicere : Meritum condigni quidem non elt , efficit camen quod meri- ien necd tüm condigni folet. Spina non eft arbor mala, fed efficit (olum, quod tre de fie a:bor.mala. Ficus.arbor bona non eft, fed efficit, quod arbor bona at Jt z. folet.... Diatribe quidem non eft impia, fed loquitur. & facit folum, terbii, [ quod impius. M . In- Teum, cum A:cidic i ftis liberi arbitrij cutoribus id, quod dicitur Nam -ftudio cidit in Scyllam , dum vult vitare Charybdim. lud, quod Pelagianis diffendendi , negire ceeperunt meritum condignum, hoc, graris? & eo ipfo quo neganr, fortius ftatuunt ; verbo & calamo negant, re .Utr CODVCe ipfa & animo ftatuunt, Duplhcique nomine Pelagianis funt pejo- « [ibero.ate res, Primum, quod. Pelagiani- fimpliciter, candide & ingenue con- firentur & affe;unt meritum condignum , appellantes fcapham fca- gnam,. $d atbitrium, pham , ficum ficum, docentefque quod fenüunr.. Noftri vero, idem pollulit; cum fentiant & doceant, mendacibus tamen verbis & falía fpecie nos ris non elt ludunt, qua(i Pelagianis diffentiant, cum nihil faciant minus, ut, (i hy- ti&cetar lt« pocrifin pe&es, videamur Pelagianis acerrimi hoftes , fi rem & ani- voríus, fed mum fpedtes, fimus bis Pelagiani. . Deinde quod hac hypocrifi grati- | imputati am Dei longe vilius & zítimamus & emimus, quàm Pelaginni. Hi enim non elfe aliquod puíillum in nobis afferunt, quo gratiam con- ul regnum ? übi me fequamur, fed tota, plena, perfe&a, magna & multa effe ftudia & o- bipuiratert pera; Noftri veco minimum & feré nibil effe, quo gratiam meremur, a, Elto Si igitur errandum.eft , honeftius illi errant & minus fuperbe, qui gratiam Dei magno conftare dicunr, charam & pretiofam habentes, omius jl quam ij, qui parvo & pufillo eam. conftare docent, vilem & contem- Naqie € a jilif- pübilem habentes. Sed Paulus utro(que in unam maffam contundit, [icet quo uno verbo, cum dicit, gratis omnes juitificari, Item, fine lege, fine T operibus legis juftificari. Qu ui enim graruiram .ju&itïca-tionem in omni- r conaturt bus juft.ficandis afferit, is, nullos reliquos facir , qui operentur, mere- xceti & antur, preparentur, nullumque : opus relinquit , quod congruum vel g €ondignum dici poflit, conteritque uno fulminis hujus i&u, tam Pe- menr0Cw lagianos cum fuo toto: merito, quàm Sophiftas cum (uo pufillo me- j excu ( ,, rito. Gratuira juftificatio non fert, ut operarios ftatuas , quod' ma- ; C'X mäü' »» Rifefte pugnenr, gratis donari, & aliquo opere;parari, Deinde per mlgatiam nz ulhus dignkgcem à fferas, ut llk quï[l!f ! gratiam juiüficgi, non fert , Ut per Ío & infrà Cc 3 Nonne n ? 406 * D. Manr, Lu"'ræ;. um en & infrá w cap. dicit : Si ex gratia,ergo non ex operibus,alioqui gratianon ipirur À eft gratia. Sicut & cap. 4. dicit : Ei enim qui operatur, merces imputatur, fidei, ind non fecundum gratiam , fed fecundum debitum. Quare ftat meus rountur; Paulus liberi arbitrij vaftator invidus , & uno verbo duos exercitus , ial ,, profternir, Nam fi fine operibus juftificamur, omnia opera damnan- " y, Hs ,; tur, five fint pufilla five magna: nulla enim excipit , fed adverfus ypis n omnia ex equo fulminat, y auc f Et hie vide ofcitantiam omnium noftrum, & quid juvet, fi quis gna fun, favent & rifcis patribus, tot feculorum ferie probatis, nixus fuerit, Nonne & ipfi omnes pariter cxcutierunt, imó neglexerunt Pauli clariffima &- vaur vetd apertiffima verba? Obfecro, quid poteft pro gratia contra liberum opeacar, arbitrium clare & aperte dici , fi Pauli fermo clarus & apertus non Jinm : ] e(t? Per contentionem procedit , & gratiam adverfus opera jactat, Inpium, t tum verbis clariffimis & (impliciffimis ufus, dicit, Gratis nos juftifi- tig Do,.' Beatus vit ,, cari, & gratiam non effe gratiam, fi operibus paretur, manifeftiffimé ,» in rejaffificationis omnia opera excludens, ut folam gratiam ftatuat & $0 Càp, tt gratuitam juftificationem,Et nos in hacluce adhuc tenebras quærimüs,& tem & iX ubi non poffumus magna & omnia nobis tribuere, pufilla & modica no- - ranti Iu bis tribuere conamur, rantum ut obtineamus, non effe gratuitam & fine fritiam, m operibus juftificationem per gratiam Dei, fcilicet,quafi is, qui majora & elebatur omnia nobis denegat, non multo magis etiam pufilla & modica dene- tm t0 get ad juftificationem nobis fuppetere, cum non nifi per gratiam ipfi- Teputari us, (ine omnibus operibus, atque adeo fine ipfa lege , in qua funt o- Tepütatur mnia opera comprehenía, magna, modica, congrua, & condigna, nos Ceatura juftificari ftatuit, I nunc & authoritates veterum ja&ta, & didis eo- um fi, rum fide, quos omnes in unum vides neglexiffe Paulum clariffimum & manifeftiffimum do&orem, ac velut ftudio luciferuin, imó folem hunc &€ pote Polï&l tatm fugiffe? occupati fcilicet carnali fenfu, quod abfurdum videretur effe, dit n nullum locum relinqui meritis. Afferamus exemplum illud, quod fequenter Paulus affert de A- X ararer, Muocu braham. Si Abraham, inquit, ex operibus ju&tificatus eft, habet glo- fs ríam,Íed non apud Deum. Quid enim dicit fcriptura : Credidit A- braham Deo, & reputatum eft ei ad juftitiam. Obferva, quzfo, & hic Ianlt"'m ' OPCIihu; partitionem Pauli, duplicem Abrahz juflitiam recitantis. « Una eft o- Quitir, perum, id eft, morális & civilis; fed hac negat eum juftificari coram Deo, etiamfi coram hominibus per illam juftus fit. Deinde gloriam- H Iet, Pr; habet apud homines, fed vacat ipfe quoque gloria Dei , per eam ju- T ftitiam, Nec eft, quod ullus hic legis aut ceremoniarum opera da- mnari dicat, cum Abraham tot annis ante legem fuerit. . Paulus fimpli- .mv Quor | Ridi- lt citer de opetibus Abrahz loquitur, iifque non pi(i optimis. culum L od & Dpr Srnvó ARBITAIO. 107 culum enim effet difputare, an quis malis operibus juflificetur. — Si lgtatianog eribus juftus eft, fed nifi alia juftitia, puta igitur Abraham nullis op imputatur, fidei, induatur, tam ipfe, quàm opera fua cuncta fub impietate relin- e (lat meus uam promovere ad jufti- 5 exercitus quuntur: palam eft, nullum hominem quicq ,» tiam fuis operibus. Deinde nulla opera, nulla ftudia, nullos co- damnate ,» natus liberi arbitrij cora m Deo quicquam valere, fed omnia im- d advetfus Si enim ipfe juftus non eft, nec opera »» pia, injufta & mala judicari. x ,, aut ftudia ejus jufta funt.— Si jufta non funt, damnabilia & ira di- tt, Ál qui naíunt, Altera eíft fidei juftitia, qua conftat non operibus ullis, fed Nonne & favente & reputante Deo per gratiam.. Ac vide, quomodo Paulus ni- lii & 3 libenim tatur verbo reputandi, ut urgeat, repetat & inculcer. — Ei, inquit, qui Ooperatur, metrces non reputatur fec undum gratiam, fed fecundum de- . . ctedit veró in eum , qui juftificat PCHHS Dion bitum Ei vero, qui non operatur , r jodat, impium, reputatur fides ejus ad juftitiam, fecundum propofitum gra- J nos jufif* tiz Dei. Tum adducit David itidem de reputatione grati& dicentem: nifeftifime Pené decies Beatus vir, cui non imputavit dominus peccatum &c, mb €o cap. reperit verbum reputandi. Breviter, Paulus componit operane uerimus tem & non operantem, nec relinquit medium inter hos duos: ope- xiodica 10« ranti reputari juftitiam negaty non operanti vero afferit reputari ju- iam &i ftitiam, modo credat, Non eft, quo hic liberum arbitrium evadat aut j mjora elebatur cum fuo conatu aut ftudio. Aut enim cum operante , aut dica dente cum non operante numerabitur. Si cum operante, audis hic ei non: aram li« E Si cum non operante, qui credit tamen Deo, feputari ullam juftitiam. a fünt 0« reputatur ei juftitia. At tum non liberi arbirrij vis e'ir, fed renovata ldigma 00 creatura per fidem. Si autem non reput atur juftitia operanti, manife- v didiis 0* ftum fit, ejus opera nihil nifi peccata, mala & impia eífe coram Deo. ifimum & Nec poteft hic protervire ullus Sophifta, , quod licet homo fir. malus, (lem hat poffit tamen opus ejus effe non malaum. 'Nam ideo Psulus apprehen- eretür 6t dit non hominem fimpliciter, (ed operantem, ut apet illimo verbo de- clararet, ipfa opera & ftudia hominis camnari ,. quetunque illa fint, fect & quocunque nomine aut fpecie cen feantur.. Agit autem de bonis 6- fabet g Er cum de ope- peribus, quia de juftificando & merendo: difputac.. & de omnibus yelidit À rante loquatur, univerfaliter de omnibus' operantibus,. lo X hic operibus eorum, potiffimum vero. de bonis & honeftis operibus lo- Una d* quitur. Alioqui partitio:fua: de. operante: & . non operante non cone r rf fiteret. de o j Przetereo hic fortiffima: illa: argnmenta: ex propofito gratig, ex: x ei promiffione, ex vi legis, ex peccato originali, ex eledione Dei affum- o ** tà, quorum nullum eft, quod' non fe folo funditus tollat lberum ar- yee: yi (ïm?h : ituum, (ppp) $i enim gratia ex. propofito feu pradeftinatione Jur nit» I qulom : e 208 D; MAART..VLuTH. * pir, neceffitàte venit, non (tud io-aut. conatu ?o&to); ut fapta. do«, delitum ( cuimus. tm Deo non efft ; "Annotatio, fecerimi. (ppp) Si enim gfatia ex propofito fcu præd&ftinacio- ne venit, néceílitate venit, non ítudio & conatu noftro.] Obfervandu aquipollens : terminorum. ufis, — Onttm idemque bic funt E , lflo wni B. Firo, propolitum & przdeftinatio Dei : Z alioqui in feriptara di- flinguantur. Sed ille mom folus fecit. termtmos equipollentes : - faciunt alieno di eoulti ex Noffvatibus quoque.. Obfervanduus €$. boc, quod pradeflinatia- femmun ) zi upce B. Fir, ut. fno. loco jam monuimu , laté utatur , pro-quovis de- quu f treto diviuo aterno. . Qude jam eff, quod pradefiinationem. quoque . fs i hi cit Gratia , ex quA gratia ad. nos veniat. ANon itague. cogitandum eft dmnatir de pmdq/iinatione ad falutem , ex qua gratia vVeniat, JNon mivum., ve- dnui pni và eft, quod. B. Fir ifloc modo . voce pradeflinationts uin fit , ezm din æntexz'pfum Sebolafiei etiam. fecevint pradeflinationem. ad gratiam , non imoinfont CWIC]W L tantze ad gloriam. Confequentia B. Firi; fi gratia venit ex predetti- m yuef natione, non venit ftudio aut conatu noftro, optzma eff , idcb quod. * damnaye Panlus [Indium & conatum pradeflinationi mon conjunxerib , fed potius AMEIATO ) per pradeflinationem exclnferit, INon exclufit tamen ordinem 4 Deosa- damuart. flitutum ad gratiam per auditum verbi frne malitiofa repugnantia s cum 7002 d ifle ipfe ovdo uon frt nofivi findis Ed conatus, fed ad decretum. €8 propos p m Jfitum. divinum pertineat. INec Lutberus contra ordinem divinum auit- Attétitie tat, fed. contra liberum arbitfrium.] 1 € fmii 2 :5 ulus M!, [ j Item,fi Deus eratiam promifit ante Iägem, ut hic & in Galatis P« arguit,ergo non ex operibus aut lege venit: : alioqui promiflio nihil erit. Wettigeny V l Ita & fides nihil erit ( qua tamen Abraham ante legem juftificatus eft ) fi fi(w Qs Caluinigs opera valent, Item, cum lex fit virtus peccati, ofteadens rantum, non aurem tollens peccatum, facit conícientiam reatu coram Deo, & iram minatur, hoc e£, quod dicit: Lex iram operatur. uomodo igitur $d c fieri poffet, ut per legem juftitia paretur ? Si autem lege- non juva- Ut [ib EM mur, quomodo vi íola arbitrij juvari poffümus?. Item, cnm unius A- dx unico deli&o omnes fub . peccato & damnatione fumus, quomodo fobuft poffumus aliquid tentare, quod non peccatdm & damnabile fit» Quum ORtia enim dicat, Omnes, neminem excipit, nec: vim liberi arbitrij, nec ul- Paulo, n Pautlu lum operarium : operetur five non operetur, conetur five non cone- v tur, inter omnes neceffario comprehendetur. cum. aliis. (qqq) Nec Rtam [jb OC fer tic nes peccaremus aut damnaremur deli&o illo unico Adæj? nifi noftrum Q^ fiBtia o Dz Ssavo ÁnntiTAI0, 209 fipts do«. : deli&um effer, - Qu is enim aliene delicto damnaretur , prefertim co- ram Deo? Noftrum autem non fit imitando aut operando, cum hoc non effe poffet deli&um illud unicum Ad £, ut quod non ipfe, fed nos fecerimus: fit vero noürqm naícendo, e[linatio. .Jnnotdiz'o.- N toftro.] £. hi fumt '(qqq) Nec nos 'peccaremus aut damnaremur deli&o ATA Mi« kf illo unico Adz, nifi noftrum delictum effet : quis enim idt)ittite alieno delido damnaretur, prafertim coram Deo!] — z;! $0744 s fummam Dei juflitiam im damnandis bominibus, Confirmatur binc id, ! D ? quod [uprà de damnatione immeritorum aunotavimus : €d u e fane. i ft ;' B. Fir bicita concludit : ff nemo bominun apud bomines alieno delitlo u Iu t damnatur : multó magis apud Deum nemo damnatur. alieno. delitlo, , Ui di "drqui prius eft, Ergà €9 pofferius, Ratio Con[equentia eff, quia Deus longé, jLtdti, 1 imo infrntté juflior efh, quàm bomines : "Unde porrà argumentamtur j Qnui- eunque neminem damnat, uec potef? damnuare alieno delitlo, ille nezni- ( pa'æäüfïi- nem potefl. damnare revera immeritum. . Ratio Confequentia efh, quia ia qud | þr pm;y damnare aliquem. alieno delitlo efl immeritum damnare: €8 quia qui damnare neminem poteft. alicno delitlo , propterea id. mom potef , quia 4 Dttte, ii CH damnuaret immeritum. — Atqui jam [ecundum B. Vivum boc loco Deus ( & jae zon damnuat,nec damnmare poteff ullum alieno delitlo, Ergo neminem potefe damnave immeritum. — Et per confequens , qnando fupra de da- yan dl annatione vmmeritorum locutus efl, nom intellexit immeritos, qui revera €$ fimpliciter tales [unt, [ed qui ex opinione moftrra vations immeriti fient, aut. faltem. comparate ad'alios, Sequitur. etiam binc , quod Deus äïif pgüä!is neminem ex folo abfoluto jure €9. decreto fuo damnuet, aut damnare pf* * nihil el'if: f( wt Caloiniani alias docent, Ergó B. Pir non. Calvimi yüselt ) &AVIL, uec pejor atum, 100 Calviniauis, fed snelior, izmó pigmï orthodoxus fuit,] S SNI , & irtm odo igi[uf ' Sed d& hac re difputandum aliás. Igitur ipfum ori ginale pec- * : catum, liberum arbitrium prorfus nihil finit poffe, nifi peccare & ** gon jv damnari, I(ta, inquam, argumenta prztereo, quod fint apertiffima & unitis A* robuftiffima, rum quod nonnihil fuperius:de his diximus, uod fi domodo omnia, quz libecum arbitrium fübverrunt, recenfere vellemus in folo jc Qaom Paulo, nihil melius faceremus, quäm ut perpetuo commentario totum 1!! ne P Paulum tractaremus, & in fingulis pené. verbis monftraremus confu- on (f tatam liberi arbitrij vim: adeo jactatam , quemadmodum jam feci in o N tj hoc tertio & quarro capite, quz ideo potiffimum tra&avi , ut ofci- l Zot'þ;um d tantiam omnium noftrum oftenderem , qui Paulum fic legimus , ut nihil 2 2lo D. MART.X Lurn. nihil minus in his clariffimis locis videremus, quàám hac validiffima yiales, a & camis, argumenta contra liberum arbitrium , & confidentiam illam , authori- noa elii tate & fcriptis veterum do&torum nitentem, facerem ftultam , fimul- quis at que cogitandum relinquerem , quid fa&ura (int argumenta illa aper- tiffima, fi cum diligenta & judicio tra&tarentur. ;, ii l . Ego de me dico; vehementer ad mi ror, quod cum Paulus toties y friti qi Chil utatur vocabulis illis univerfalibus, Omnes, Nullus, Non, Nuíquam, Sine: ut, Omnes declinaverunt ; Non eft juftus quifquam ; Non eft - fpirita ca qui faciat bonum, nec unus quidem ; Omnes unius deli&o peccaro- fentiat de rtes & damnati funt ; Fide fine lege, fine operibus juftificamur, ut f Deoplce tum: Sen aliter quifpiam velit; noa poffet tamen clarius & apertius loqui : mi- d lbjed ror, inquam, qui fa&um fit, ut adverfus has univerfales voces & feá- tentias prevaluerint contrarig , imó contradidtoriz, fcilicer; Aliqui tütr, qui Jjto, inir funt non declinantes, non injufti, non mali , non peccatores, non da- Nec enim mnati; Eft aliquid in homine, quod bonum eít, & ad bonum niti- fed ipfa tur, quafi ille, quifquis fuerit homo, qui ad bonum niritur, non fit comprehenfus in voce ifta, Omnes, Nullus, Non. Ego non haberem, Dio place etiamfi vellem, quod Paulo opponerem aut refponderem , fed.coge- fibile, qu as hi Gbu rer vim mei liberi arbitrij unà cum fuo conatu compledi inter o- mnes & nullos illos, de quibus Paulus loquitur, nifi nova gramma- altüs Spin tica, aut novus ufus loquendi introducatur. Ac ttopum forte fufpi- vel carnis cari & verba excerpta tórquere liceret, fi femel aut uno loco utere- m e., ( ritü el i tur tali nota. — At nunc perpetuo utitur, tum fimul affirmativis & . ne- gativis, & fententiam per contentionem & partitionem utrobique u- ominm niverfalium partium fic tra&at , ut non modo vocum natura & ipía 101 [ubj &him nor oratio, fed & con(equentia, pracedentia, circumftantiz, intentioque, Chtiílus ) & corpus ipfum totius difputationis fenfum communem concludant, Paulum velle , quod extra fidem Chiifti nihil nifi peccatum & da- 3» NUQDy mnatio fit, Atque hoc modó nos confutaturos effe promifimus li- »» m y berum arbitrium, ut non queant refiftere omnes adverfarij, id quod x f0$ ci arbitror me feciffe, etiamfi non concedant vi&i in noftram fententi- »Wqn, am aut taceant. Nam hoc nofire non eft opis, Spiritus Dei hoc do- » —*Q&db num eft, » m'l'».zx. Y Sed antequam Johannem Evangeliftam audiamus, coronidem Pau- » p linam adjiciamus, parati,ubi hec non fatis fuerint, totum Paulum »» U perpetuo commentario in liberum arbitrium inftruere, Rom. $, ubi 1, üm. " genus humanum in duo dividit, in catnem & fpiritum, ficut & Chri- P &läcc ftus facit Joh. 5. fic dicit: Qui fecundum carnem fünt, qua carnis » jU[ZiH, funt, fapiünt: Qui vero fecundum fpiritum funt, qua fpiricus funt, h WI03 fapiunt. Quod Paulus hic carnales vocet omnes, qui non funt fpi- » : Qusn ritua- Dz SzRvo AnsriTRIO, 21í cvalidilüma ruales, manifeftum eft tum ex ipfa partitione & oppofitione fpiritus n, authorie & carnis, tuin ex ipfiüfinet Pauli verbis, ubi fequitur: Vos in carne a, (imil- non eftis, fed in Spiritu, f1 tamen Spiritus Dei habitat in vobis: Si à il aptte quis autem Spiritum Chrifti non habet, hic non eft ejus. Quid enim ,;» aliud hic vult: Vos non eftis in carne, fi fpiritus Dei in vobis eft, lts toties ,. quàm, neceffario in carne eos eífe , qui Spiritum non habent ? Et , ifouam, qui Chritti non eft ; cujus alius quàm Satana eft ? Stat igitur, qui ; Nnet Spiritu carent, hos in carne & fub Satana effe, Jam videamus, quid Q peccato» fentiat de conatu. & vi liberi arbitrij carnalium, Qui in carne funt, i, ür / Deo placere non poffünt. Et iterum : Seníus carnis eft mors. Et ite- " rum: Seníus carnis eft : loqii i — inimicitia contra Deum, Item: Legi Dei non ocs &cfer- z eft fubjectus: neque enim poreft. Hic mihi refpondkat liberi arbitrij cet; Aliqi tutor, quomodo potlit conari ad bonum id, quod eff mors, difplicens u 15, 01 di» Deo, inimicitia contra Deum, inobediens Deo, nec potens obedire? yonum niti« Nec enim voluit dicere: Seníus carnis eft mortuus aut inimicus Deo, ur, non lt fed ipía mors, ipfa inimicitia , cui fit impoffibile legi Dei fübjici aut o n haberem, Deo placere, ficut & paulo ante dixerat: Nam quod le o i erat impof- , fedeoge- fibile, quo infirmabatur per carnem, Deus fecit &c. Nota eft & mi- d inter 0« hi fabula Origenis de triplici affe&tu, quorum unus caro, alius anima, alius Spiritus illi dicitur. — Anima vero medius ille, in ütram partem 2 grammee orte füfpi vel carnis vel Spiritus vertibilis, Sed fua funt hec fomnia : dicit tan- oco uteree tum ea, fed non probar. Paulus hic carnem vocat, quicquid fine Spi- ritu eft, uti monftravimus. tivis & n Ideo fummz ille virtutres optimorum hominum in carne funt, hoc eft, mortuz, inimicz Deo (unt, l evi Dei qobique t u &ipta non fubje&z, nec potentes fübjici, Deoque non placentes. .Paulus j nrentioquós enim non folum dicit , eos non fubjici, fed nec poffe fübjici; Sic & Chriftus Matth.7.. Arbor mala non poteft fru&us bonos facere, Et 12. ondudant, mum & d- »5 uomodo poteítis bona loqui, cum fitis mali?/Vides hic, non fos ailimus li ,» lum mala nos loqui, fed nec poffe loqui bona. . Ec qui alibi dicit, ,', jd qie , nos cum fimus mali, fcire camen filiis noftris bona dare: negat ta- », men, nos bona facere, etiam eo ipfo, quo damus bona ; ícilicet m fententi- Vi hoc do* »» Quod bona eft creatura Dei, quam damus, nec tamen ipfi boni (u- , Iiuis, nec bene bona illa damus. Loquitur autem ad omnes, nem- »» pe etiam ad difcipulos fuos, Ut conftet hec gemina Pauli fenten- sidem at , üa: Juftus ex fide vivit: Er, omne quod non eft ex fide, pecca- m Palom N , tumeft. Quarum hac ex illa fequitur. Si enim nihil eft, quo ja- , ftificemur, nifi fides, evidens eft, eos qui fine fide fant, nondum j;&Ot g »» juftificatos effe: non juítificati vero peccatores funt; peccatores H 7 "3 fant, », Vero arbores male funr, nec poffünt quippiam, nifi peccare & fra- Iri ; n p », &us malos ferre. Quare liberum arbitrium nihil eftnifi fervum pec- Dda ]u cati, N l e D. ManT.Luru. 212 llbeto atb cati, mortis & Satanz , nihil faciens. neque potens facere aut. conari, : nifi malum. j 1 piur ap * AÁdde exemplum 'illud cap. 10. ex Efa. addu&um 2 : Invens Mandus E num o5 tus fum à non. quzrentibus , palam apparui his, qui me non inter- eft ipzun rogabant. Hzc de gentibus dicit, quod Chriftum audire & cogno- Ícere illis datum fit, cum ne cogitare antea de ipfo potuerint , multo Nit dii Hoc ex- minus quzrere aut fe vi liberi arbitrij ad eum preparare. yzpoced ia & emplo íatis clarum eft, gratiam venire adco gratis, ut nec cogitatio de €a, nedum conatus aut ftudium racedat. Sic & Paulus cum Saulus Às partis i b e(fet, quid fecit illa fumma vi li eri arbitrij? Certe optima & hone- lannes p iündo no ftiffima agitabat animo; fi ratio fpe&etur. At vide, quo conatu gra- tiam invenit. Non modo non quarir, fed etiam iníaniendo contra w vos d eam accipit. Contra de Judzis dicit 9. Gentes, quz non fe&abantur ( qui v lberum a juftitiam, apprehenderunt juftitiam, que ex fide eft, Ifrael vero fe&an- do legem juítitiz, in legem juftitiz non pervenit. . Quid contra hac taffet meri mutire poteft ullus tutor liberi arbitrij? Gentes tum, cum impietate ttdlis qui quod liber & omnibus vitiis oppletz funt, accipiunt juftitiam gratis miferente Deo. Judazi dum fummo ftudio & conatu juftitie ftudent, fruftran- quicquid r voluntaten tur, Àn hoc non efít dicere tantum , quod conatus liberi arbitij fit frufira, dum ad optima conatur, & ipíum potius in pejus ruere & chui retro füblapfum referri? Nec poteft ullus dicere, quod non fumma D feri j vi liberi arbitrij ftuduerunt. Ipfe Paulus eis teftimonium perhibet Qu ex vol cap. 10. quod zelum Dei habent , fed non fecundum fcientiam. lyi- fant, H tur nihil deeft in Judzis , quod libero arbitrio tribuitur , & tamen luntatem c nihil fequitur, imó. contrarium fequitur. In gentibus nihil adeft, tll qui vo quod libero arbitrio tribuitur, & tamen fequitur juftitia Dei, Qui lcllicet de hoc eft, nifi manifeftiffimo exemplo utriufque nationis, tum clarifli- gUlb quib mo fimul teftimonio Pauli confirmari, quod gratia donatur gratis im- Daits f meritis & indigniffimis, nec obtinetur ullis ftudiis, conatibus, operi- abeant, bus pufillis aut magnis,-etiam optimorum & honeftifimorum homi- v » gen num, ardenti zelo juftitiam quarentium & fe&antium. s puta, Ad Johannem etiam veniamus, qui & ipíe copiofus & potens Wt ca eft liberi arbitrij vaftator, — Statim in principio tribuit libeto arbitrio li tantam cecitatem, ut ne videat quidem lucem veritatis : tantum ab- Yic edi eft, ut ad eam poffit conari. Sic enim dicit: Lux in tenebris lucet, Tenaícum fed tenebre non comprehendunt, Er mox: In mundo erat, & mun- Tif enir dus eum non cognovit: In propria venit, & fui non receperunt eum. QUocithq Quid per mundutn, putas, intelligit ? nunquid aliquem hominem a lnfatem hoc nomine feparabis, nifi Spiritu San&o recreatum? Et peculiaris l Pane hba eft ufus vocabuli hujus, Mundus, apud hunc Apoftolum, quo prorfus , de NGt i fotum genus hominum intelligit, Quicquid ergo de mundo dicit ibcf ,lx)z«.XSE-Rvo ARB x.r R10. 212 y Ut COlt], libero arbitrio intelligitur, ut quod eft praítantiffimum in homine- Ie itur apud hunc Apoftolum mundus non novit lucem veritatis : o . Tnven- Mundus odit Chriftum & fuos: Mundus non novit neque videt Spi- Dn ittete ritum San&um: Mundus totus in maligno pofitus eft : Omne quod & COgno- eft in mundo, eft concupifcentia carnis, oculorum, & füuperbia vitz ; tint, multo Nolite diligere mundum : Vos non cílis, ait, de mundo : Mundus Toc er- non poteft odiffe vos, me odir, quia opera ejus teftor effe mala. Haxc ogitatiode omnia & fimilia multa funt preconia liberi arbitrij, fcilicet principa- um óaulus lis partis in mundo regnanus fub Satanz imperio. Nam & ipfe Jo- à & hone- hannes per antithefin de mundo loquitur, ut mundus fit, quicquid de 'onati d« mundo non eít in Spiritum translatum , ficut ad Apoftolos dicit : Ego ado cont. H tuli vos de mundo, & pofui vos &c. — Si nunc effent aliqui in mun- (cGabantüt. do, qui vi liberi arbitrij conarentur ad bonum , ficut fieri oporteret, fi ero [edate liberum arbitriam aliquid poffet, propter horum reverentiam tempe- contra lac raffet merito Johannes verbum , ne generali voce eos involveret tot ) jmpietite malis, quibus mundum accufat. Quod cum non faciat, evidens eft, milerente quod liberum a:bitrium omnibus mundi nominibus reum facit, cum t frofian- quicquid mundus agat, per vim liberi arbitrii, hoc eft, rationem & ; arbiti f voluntatem, partes fui praftantiffimas agat, us nier & Sequitur: Quotquot receperunt eum, dedit eis poteftatem filios on fümrna Dei fieri, iis qui credunt in nomine ejus, qui non ex fanguinibus, ne- " ?etïixbgt que ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri , fed ex Deo natà funt, Hac partitione perfe&a rejicit à regno Chrifti, fanguines, vo- um MW luntatem carnis, voluntatem viri, Sanguines credo Tudzos effe , hoc j &umea 11hll adeü, eft, qui volebant filij regni effe, quod effent filij Abrahe & patrum, Ícilicet de fanguine gloriantes, Voluntatem carnis intelligo ftudia po- Dei, de m danie puli, quibus in lege & operibus exercitati funt. Caro enim hic car- Qrats im: nales fignificat fine Spiritu , ut qui voluntatem quidem & conatum habeant, fed quia Spiritus non adeft, carnaliter habeant, Voluntatem yus, 0 61'!' viti , generaliter omnium ftudia intelligo , five fint in lege five fine m hon* lcgþ., puta, gentium & quorumlibet hominum, uz.fit fenfus , nec na- tivitate carnis, nec ftudio legis, nec ullo alio ftudio humano fiunt fi- & oteft lij Dei, fed folum nativirate divina. 5 Sidg [o) itur non nafcuntur carne, " arbittio antun ? nec educantur lege, nec parantur ulla hominis difciplina, fed ex Deo renafcuntur«manife(tum.eft liberum arbitrium. hic nihil valere. Vi- pris tb rum enim puto hoc loco accipi Hebraico more, pro quolibet vel pro u gmuti nrun[ a quocunque, fitut carnem per antithefin pro populo fine Spiritu. Vo- "L luntatem autem pro fümma vi in hominibus, nempe pro principali ymit! ahanü parte liberi arbitrii, , -$ed éfa, non intelligamus verba fingulatim, j £ot us tamen ipía rei £anima 'clarifïima m , quod Johannes hac partitione j reji- dids * ! fb 214 D;Manr.Lurm. le arbim rejiciat; quicquid non eft generatio divina, dum filios Dei non fieri non oX dicit, nifi naícendo ex Deo, quod fit (ipfo interprete) credendo in Chiattum nomine ejus. In qua reJectione voluntas hominis feuliberum arbitrium, fecerunt, cum non fit nativitas ex Deo neque fides, necelTario comprehenditur, vum molti Si veco aliquid valeret liberum azbitrium, non. debebat voluntas viri à p mubus ag Johanne rejici, nec homines ab eo retrahi, & ad folam fidem & re- dnt, quo nafcentiam mitti, né illud Efaie g, ei diceretur; Va vobis, qui dici- tis bonum malüm. Nunc vero cuin. zqualiter rejiciat fanguines, vo- Áinguinen luntatem carnis, voluntatem viri, certum eft , quod voluntas viri ni- la. habent dum eum hil magis valet ad faciendos filios Dei , quàm fanguines feu nativitas carnalis. At nulli dubium eít, quin nativitas carnis non faciat filios laguinen Dei, ut & Paulus Rom. 9. dicit: Non lixri atbi qui filij carnis, ij—fili) Dei, pro- Aud batque id exemplo Iímatlis & Efau d, inq Idem Johannes inducit Bapuftam de Chiifto loquentem fic; De cajus plenitudine nos omnes accepimus,gratiam pro gratia, — Gratiam Quid eni I ACer dicit acceptam per nos de plenitudine Chüfti , fed pro quo merito [2ui n & laaras rel vel ftudio? Pro g:atia, inquit, fcilicec Chrifti, quemadmodum & Pau- fint pita lus dicit Rom. $.. Gratia Dei & donum, 3n gr;tia unius hominis Je- fu Chriiti in plures abundavit.. Ubi nunc liberi arbitrij conatus, quo 1at viam paratur gratia? Hicjohnnnes dicit,non folum nullo noftro ftudio gratiam fdt, aut confündit accipi, ed etiam aliena gratia (eu alieno me:ito, nempe unius homi- avefetur nis fefu Chrifti. Aut igitur falfum eft, nos gratiam noftram accipere pro aliena gratia, aut liberum arbitrium nihil effe evidens eit: utrun- tum fint; que enim fimal confiftere nequit: ut vam vilis fit geatia Dei, uc vul- Detandus . go & paffim cujuslibet hominis puíillo conatu obtineatur, & rurfus Dei opor tam chara, ut in & per unius tam magni hominis gratiam nobis do- t fed ha netur. Simul hoc loco admonitos velim liberi atbitrij tütores , ut Uum n fciant fefe effe abnegatores Chriti, dum afferunt liberum arbitrium. COtnrerm Nam fi meo ftudio gratiam Dei obtineo, qnid opus eft Chritti gratia omeps pro mea gratia accipienda ?. Aut quid mihi deeft , ubi o otatiam Dei Propher habuero? Dixit autem Diatribe, dicunt & omnes fophiltz, noítro co- tero fre h natu nos gratiam Dei imperrare, & ad illam recipiändam preparati, I()g M Ts : licet non de condigno, fed de congruo, hoc plane eft negare Chri- ïl'bl'[ï'mm ftum, pro cujus gratia nos gratiam accipere hic teflatur Baprtifta, 'üxamcqy Nam illud commentuüm de condigno. & congtuo fupra confuravi, » Wilto quod inania verba fint5 revera autem condigaum meritum fentiant, » C id.quc majere impietate quàm Pelagiani, uti aig:imus. Ita fit, ut ma- Q *its fïx gis negent Dominum Chiiftum, qui nos mercatus eft, impiJ fophiftz "i, Yer unà um diatribe, quàm unquam negaverint Pelagiani aut ulli here- len & e n ü- 2 ti;i, adeo non patitur feeum» gratia ullam particulam aut vim Iüs, «fe. beri & Dz SEäVO ÁRnBITRIO. 215 i ton feri ;bkcv:r'i arbitrij. Quod autem Chriftum negent liberi arbitrij tutores, 'edendo ia non modo probat hzc fcriptura, fed & ipfaeorum vita. Hinc enim Chriftum jam non fuavem mediatorem , fed metuendum judicem fibi atbitcium, ehenditur, fecerunt, quem placare ftudent interceflionibus matris & fandtorum, 0525 viti 4 tum mults repertis operibus , ritibus, religionibus, votis, quibus o- em K ie mnibus agunt, ut Chriftus eis placatus gratiam donet, non autem cre- dunt, quod apud Deum interpellet & gratiam eis impetret per fuum | Qu dici li nes, YO« fanguinem, & gratiam (ut hic dicitur pro gratia.) Atque ut credunt,- E i$ Yif fj« ita habent: eftenim Chriftus vere & merito illis judex inexorabilis, wwtlvitas dum eum de!erunt, ut mediatorem. &-falvatorem clementiffimum, & faciafios fanguinem ac gratiam ejus viliorem habent, quam ftudia & conatus j Deiypro- liberi arbitrij, Audiamus & exemplum liberi arbitrij- Nicodemus fcilicet vir eft, in quo nihil queas defiderare, quod liberum arbitrium valeat, n fic; De Gratiam Quid enim vir ille omittit ftudii: aut conatus? . Fatetur Chriftum ve- t merito zacem, & à Deo veniffe, figna przdicat, venit no&e auditurus & col- im & Pa laturus reliqua, Àn non is quzfüffe videtur vi liberi arbitrii, ea qu& füunt pietatis & falutis? Sed vide, ut impingat. Cumà Chrifto ve- jminis J« ram viam falutis pet renafcentiam doceri audit, nunquid eam agno- atus, quo iogui tiam fcit, aut fefe illam aliquando quafiviffe fatetur ? imó (ic abhorret & confunditur, ut eam non folum fe non intelligere dicat , fed etiam (us liomie averfetur,utimpoffibilem. Quomodojinquit, poflunt hc fieri ? Nec mi- i acpete |: utrüte rum fané: Quis enim unquam audivit , quod ex aqua & Spiritu rege- j uc v* nerandus fit homo ad falutem ? Quis unquam cogitavit, quod Filium Dei oportuerit exaltari , quo omnis , qui crederet in ipfum, non peri- & [U:&US * nobis do» ret,fed haberet vitam eternam ? An hu ] us Philofophi acutiffimi & optimi rores , Ut unquam meminerunt? An principes hujus mundi hanc fcientiam unquá vrbicritrts cognoverunt ? An ullius liberam arbitrium ünquam ad hoc conatum elt? Nonne Paulus eam fatetur effe (apientiam in myfterio abíconditam , per illigrtà Prophetas quidem predi&tam, fed per Evangelion revelatam, ita ut ab - yiim Dd terno fuerit tacita & incognita mundo? Quid dicam? Experientiam inter- ;oltro 0* rogemus: ipfe mundus totus, ipfa ratio humana, ipfum adeo liberum reparatly arbitrium cogitur confiteri, fefe Chriftum non noviffe neque audivif- Are Chl'i' fe, antequam Evangelion in mundum veniret. $i autem non novit, agb uit. At' :OUEU"I un , multe minus quzfivit, aut. quzrere, aut ad eum conari pot », Chriftus eft via, veritas, vita & falas. — Confitetur ergo, velit, no- ki][iïmy ,. lit, fefe fuis viribus nec noffe nec quarere potuiffe ea , que funt j u t vie, veritatis.& falutis. Nihilominus contra hanc ipfam confeílio- g nem & experientiam propriam infanimus, & inanibus verbis difputa- I;U'v-'ï-ïï? are jvim Wus, effe in nobis vim tantam reliquam , qua & nofcat & applic eic bei 216 D. Manr. VLliTH. fcfe poffit ad ea, quz íunt falutis. hoc eft caatum dicere, Chriftum jniquis æ, optimum f Filium Dei pro nobis exalratum, cum nullus unquarm fcierit nec co- girare potuerit: hzc ipía tamen ignorantia non eft ignorantia, fed notitia Chrifti, id eft, eorum qui funt falutis. Àn nondum vides & palpas, liberi arbitrii affertores plané infanire, cum hoc vocent fcien- ftr) tiam, quod ipfimet confitentur. effe i [o2 norantiam ? INonne hoc eft te-. o g dam nebras dicere lucem , Efaie quinto? Scilicet adeo potenter obílruit fano, hi Deus os libero arbitrio, ejus propria confeffione & experientia: nec qqu h, fic tamen tacere poteft, & Deo gloriam dare. Deinde cum Chriftus dicatur via,veritas & vitaji datmuti: Et. dque per contentio- nem,ut quicquid non eft Chriftus, id neq;via,(ed error, neque veritas,(ed eoguiteutr gt dattn mendacium, neque vita,fed mors eft;necelffe eft,liberum arbitrium, cum tibr damm fit neque Chriftus,neque in Chrifto,errore,mendacio & morte conrineri, Übi igitur &cunde habetur medium illud & neutrum, nempe , vis illa i ritioni hm hu liberi arbitrii , quz cum nec Chriftus (id eft, via, veritas & vita ) fit, necerror, nec mendacium, nec mors, tamen effe debeat? Nam nifi fimaveri, per contentionem dicerentur omnia, que de Chrifto & gratia dicuntur, f a, utopponantur contrariis, fcilicer, quod extra Chriftum non fit nifi Sa- faliem ata tan, extra gratiam non nifi ira , excra lucem non nifi tenebre , extra - At Densn viam non-nifi error, extra veriratem non nifi mendacium, extra vitam HrdNe t ] non nifi mors: quid rogo, efficerent univetfi fermones Apoftolorum & tota fcriptura? fru(tra fcilicet dicerentur omnia, cum non coge- rent, Chriftum: effe neceffirium ; quod ramen maxime agunt : Eó Nm titür-malu quod medium teperiretur, quod de fe, nec malum , nec bonum , nec Chrifti, nec Satanz, nec verum, nec falfum, nec vivum, nec mortu- bona cone um, forte etiam nec aliquid , nec ninil effet, idque vocetur przitan- t anda tiffimum & (üammum in toto genere hominum. Utrum i [e) oitur vis, e- - tando f lige. Si feripturas per contentionem loqui concedis, de libero arbitrio OO m Dtec demsr nihil dicere poteris , nifi qu contraria funt Chrifto, fcilicet, quod error, mors, Satan & omnia, mala in ipío regnenr, $i non concedis NY eas per contentionem loqui, jam.fcripturas enervas, ut nihil efficiant, Vibonan nec Chriftum neceffarium probenr , ac (ic, dum liberum arbicrium mx*&'!xmine ftatuis, Chriftum evacuas, & totam fcripturam peffundas, Deinde, Xpe ut verbis fimules, te Chriftum confiteri, re ipfa tamen & corde ne- Qu tox lt gas, Quia.fi libeti arbitrii vis non. eít erronea tota, neque damna- 6l Rel Sle& lt bilis, fed videns & volens honefta & bona & ea quz fuat falutis, fa- na eft, Chrifto medico non habet opus; nec Chriftus eam partem ho- Detfefe g E eft iminis redemit, Qxia, quid eft opus luce & vita, ubi lux & vita e(t? üifi At ea non redempta per Chriftum , optimum in homine non eft re- füpuum demg/tum,l fed per fefe þonum & falvum. ( ljl'l') Tum Deus quo que Ym liber, ini- 1 » Dz Ssavo ÁnB xq'æmo.' 217 s Chrftum in.i)quus'fel-&, fi ulluii hominem damnat » quia illud, quod ia höm TE DC QO« in; opumum eft & fanum, hoc eft, innocentem damnat. rattia, fed m vider & "LdMInnotatio, cent (citne loc ef te- (rrr) Tum Deus quoque iniquus eft, fi ullum homi- tec obflruit nem damnat, quia illud, quod in homine optimum eft & 'entias net fanum, hoc eft, innocentem dämnat.] En iterum principium, ex quo B,ir difputat, Principium [ane ipfi boc cff ; Dets neminem innocente LtentIO» damnat : Et,fi Dems ullum innocentesn damnavetimiquns e[fet.Nimirum de verita sl eo,qui revera inmocens eff loquituv, Quomoedo ergà [upra quando de immervi- tritm, cüm zorum dammnatione locutus eff defenditque,Denm non efe iniquum, [i imme- econtineti, ritos damuet, locurus effet de veyerà immeritzs — ; €9 son potius de iis , pe, vis ia qui rationi noflra videntur immeriti? Miror 114446 , [f quisquam , qui X vitz) t zotum hunc B. Viri de fervo avbitrio librum perlegst , flatuat , quafi exi- Nam nil Jlimaverit , Deum vere immeritos €9 innocentes damnare, Et dubitare a dicuntür, feré cogor , num , qui. eumodi quid B. Firo affngunt , totum. librum, vt nili as Jfaltem. attenté , perlegerint, — Sic poft pamca bac ipsá pag. B. Fir dicits bre , extra At Deus non damnat, nifi impium. $2 won damnat , mifi. impium , extra vitam utique neminem damnat innocentem €9 ammeritum : quod [ole clarime yoftolorum eit.] n0n Og* Nam nullus homo nón habet liberum arbitrium. Et licet abu- u : B onum , ne tatur malus homo: Vis tamen ipfa docetur non extingui , quin ad yec mortil bona conetur & conari poífit. — Si autem talis eft, dubio procul bo- na , íancta & juíta eft, quare non debet damnari , fed ab homine da- jg P[æffün' itur vis, &* mnando feparari, At hoc fieri. nequit. Atque fi fieri poffet , tum to arbitrio homo jam fine libero arbitrio , ne homo quidem effet, nec mereretur, nec demereretur , nec damnaretur , nec falvaretur , effetque plané bru- jcer, quo y conceds tum,jam non immortalis. — Reliquum igitur eft, ut Deus fit iniquus, qui bonam , juftam , fan&am illam vim l effatity damnaþ, qui Chrifto non eget in homine & cum homine malo, arbicrium Deindo Sed pergamusin Johanne. Qui credit, inquit, in eum,non judicatur : qui non credit, jam judicatus eft, quia non credit in nonine upigehiti filii corde m Dei.Refponde,an liberum arbitrium fit de numero credentium, nec ne. ye damnie faluts, Si eft , iterum gratiá opus non habet,per fefe credens in Chriftum, quem perfefe nec novit nec cogitat. Si non eft, jam judicatum eft: hoc quid qem :'ü CVW'M eft , nifi damnatum eft coram Deo? At Deus non damnat nifi impium., ^ Impium igirur eft. Quid pii vero impium conetur? Neque credo hic 07 4 te. vim liberi arbitrii excipi ppo,cgm de toto homine loquatur , quem j quchC e abmunae jn D Manr, Lurg Y 218 damnati dicit, Deinde incredulitas non eft craffus affectus, fed fummns alhilaccio ille in voluntatis & rationis arce fedens & regnans , (icut ejus contrarius, um arbiu nempe,fides. Incredulumautem effe, cft Deum negare & mendacem fa- quitur: Q enos at cere 1. Johannis 1, Si hon credimus, mendacem facimus Deum. Quo- modo jam visilla Deo contraria & eum mendacem faciens , conatur ad fii, nec m bonum? Si non effet incredula & impia illa vis , non debuit dicere de stilt,qu toto homine,Jam judicatus eft, (ed (ic : Homo fecandum craffos affectus (ui üecel eft jam judicatus, fed (ecundum optimum & przftantiffimum non judi- Aut OPCICE catur , quia conatur ad fidem, feu potius credula jam eft, Sicubi toties neralirerde Scriptura dicit: Omnis homo mendax, dicemus authoritate liberi ar- quuttur, bitrii, Contra, Scriptura potius mentitur, quia honio non eft mendax o ton f optima fua parte, id eft, ratione & voluntate ;fed tantüm carne , (angui- Yi hibeb: ne & medullis,ut fic illud totum, unde nomen habet homo,fcilicet, ratio Vrolmia & voluntas , it fanum & fan&um, — Item, & illud Bapüfte ; Qui cre- ttt, f fect dit in filium, habet vitam eternam , qui aurem incredulus eft. filio, An hocno non videbit vitam , fed ira Dei manet fuper ipfum , fic oportebit in- patté,qua telligi, fuper ipfum , id eft , fuper craffos affectus hominis manet ira i de m Dei , fuper vim autem illam liberi arbitrii , voluntatis fcilicet & ratio-- J nis, manet gratia & vità eterna. Hoc exemplo, ut liberum arbitrium. mf Dater; fubfiftat , quicquid in Scrípturis in homines impios dicitur , per fynec- enm Opis dochen torqueas ad partem hominis brutalem , ut falva fit pars ratio- tere à Deo nalis & vere humana. — Tum ego gratias agam liber: atbitrii afferto- bitti doce ribus, cum fiducia peccabo ; fecurus , quod ratio & voluntas teu libe- spitür ol rum arbitrium damnari non poffit , eo quod nunquam. extinguatur ; TC patey fed perpetuo fanum, juftum:& fanctum permaneat..—. At voluntate & IR, qua PO( ratione beata, gaudebo feedam & brutam carnem feparari & damna- alttis, t zi, tantum abeft ;ut optem illi Chriftum redemprorem. — Vides, quor- C ex Au fum nosferat dogma liberi arbitrii , ut omnia divina & humana, tem- imm loc poralia & zterna, neget ,& tot monftris irrideat feipfum » 0 rmo t . Item, dicit Baptifta: Homo non poteít accipere quicquam, nift fuerit ei datuim. de coelo. Definat hic Diatribe fuam oftentare copi- tquendi äïllS o( am, ubi omnia, quz de coclo habemus, numerat, — Nos non de natu- li Chii ra;íed de gratia difputamus , nec quales fimus fuper terram, fed qua- Scimus , quod homo Do- dl of les fimus in ccelo coram Deo , quzrimus. Qen d minus eft infezioribus fe conftitutus, in qua habet jus & liberum arbi- Oves, & trium ,ut illa obediant & faciant, que ipfe vult & cogitat. Sed hoc tur. querimus; an erga Deum: habeat liberum arbitrium , ut ille obediat mp'mwe & faciat , que homo voluerit , vel potius , an Deus in hominem ha- beat liberum arbitrium , ut is velit & faciat, quod. Deus vult, & ni- Hic dicit Baprifta: quod ^ qui fo hil poffit , pifi quod. ille volucrit & fecerit, nihil z Dz SkRYo ÁRnbPITAIO, 2t edfummn nihil accipere poffit, nifi donetur ei de ccelo, — Quare nihil erit libe- Contratius, rum arbitcium... Item, Qui de terra eít, de terra eft, & de terra lo- dacem fa« quitur: qui de ccrlo venit, fuper omnes eft. — Hic iterum omnes ter- um, qu. conatur ad renos facit, terrenaque fapere & loqui dicit eos , qui non funt Chri- fti, nec medios aliquos relinquit. At liberum arbitrium utique non : dictre de safedhus eft ille , qui de cclo venit. pE Qu lare de terra effe & terram fapere & lo- xi ui neceffe eft, Quod fi aliqua vis in homine 1 honjudi- » aliquo tempore, loco aut opere non terrena faperet, hunc Baptifta debuit excipere, & non ge- ubi totiss neraliter de omnibus extra Chriftum dicere, de terra fünt s berr ar» ; de terra lo« quuntur. Sic infra cap. 8. quoque dicit Chriftus; Vos de mundo eftis, -[E mods ego non fum de mundo : vos deorfum ettis, ego de fupernis fum, At i fangui» illi habebant liberum arbitrium, ad quos loquebatur , fcilicet rationem ilicet, ao & voluntatem , & tamen de mundo eoseffe dicit. Quid vero novi dice- ; Quae- ret, fi fecundum carnem & craffos affectus de mundo effe eos diceret? is elt filio, An hoc nonante novit totus mundus? Tum quid opus eft homines ea ortebit i« parte , qua brutales funt, de mundo dicere, cum hoc modo & beftize mánet ità nt. de mundo? at &ranoe jam illud , ubi Chriftus Johan. 6. dicit: Nehïo venit ad me, ) arbittitim nifi Pater meus traxerit eam , quid relinquit libero arbitrio ? Dicit p fynec- enim opus effe , ut quis audiat & diícat ab ipfo patre, tum omnes opor- pats TatiQe tere à Deo doctos effe. — Hic fané non folum opera & ftudia liberi at- ; afeee s fex libe- bitrii docet efe inania, fed ipfum etiam verbum Evangelii (de quo rE sgitur eoloco) fruftra audiri , nifi intus loquatur ; doceat, trahat ipfe- tingudtr ; met pater.. Nemo poteft, nemo poteft, inquit, venire : vis fcilicet il- oluntte & la, qua poffit homo aliquid conari ad Chriftum ,id eft , ad ca quz funt & damnee falutis, nulla effe afferitur. Nec prodett libero arbitrio, quod diatri- 1 d€57 qüOl.'. be ex Auguftino affert ad calumniandum clariffimum hunc & potentif- 1214 tem,-v fimum locum fcilicet, quod Deus trahat , quemadmodum ovem often- fo ramo trahimus. Hac fimilitudine vult probari , vim ineffe nobis quam n fequendi tra&um Dei, fed nihil valet hzc fimilitudo hoc loco. uia Xare COPi' Deus oftendit non folum unum, fed omnia bona fua, tum ipfüm et- n de naie iam Chriftum filium , nec tamen ullus homo fequitur , nifi intus pater il fed qui aliud oftendat & aliter trahar, imó totus mundus perfequirur £ilium, ymo 20 quem oftendit, Ad pios belle quadrat ea fimilitudo , qui jam funt erun arie oves, & cogno(cunt paftorem Deum , hi fpiritu viventes & mori fe- SCd hoc quantur , quorfumcunque Deus voluerit , & quicquid oftenderir. ( fff) d Impius vero-non venit, etiam audito verbo, nifi intus trahat doceat- ninem* que Pater ,quod facit largiendo fpiritum. — Ibi alius tra&us eft, quàm frie Dhï is qui foris fit ; ibi oftenditur. Chiiftus per illuminationem Spiritus, jqn Lei2 qua nj j 220 D. .Manr'. Lurm. qua tapitur/ homo ad Chriftum dulciffimo raptu ; & patitat. loquen- qaumur. pura jo tem do&orem & trahentem Deum potius, quàm ipfe,,quærat & cure qut aper Xat, qutem X 4 - ediidim jMootapo. trii tdtOt ii (fff) Impius veró non venit, etiam audito verbo , ni- 10 Satatá fi intus trahat doceatque Pater; quod facit largiendo Spiri- hijv a tum. l|bi alius tractus eft, quàm is qui forisfit: ibi often- 1en fuam ditur Chriftus per illuminationem Spiritus , quá rapitur ho- h, nec fonr in. mo ad Chriftum dulciffimo raptu , & patitur loquentem Dod&orem & trahentem Deum potius , quam ipfe quarat Tf Q & currat. ] Hec aste omnia ex bis verbis babemus , quod B. Lutherim quod tta Áari fea nullau in hoc toto libro fl'atuat. coatlionem y, etiam quando woce raptus utitur. . 'Unde bic rapi quidem bomtaem ad Chriftum dicst ,fed duleif- gnorum r tio & cor Jffmo vaptu. — Deinde veró quod tratlum internum Spiritus Santli ab ex- termo diflinguis , uon ita accipiendum efl , quafi alterum ab altero fepa- quod int Hacjitq vet , fed conjuntlos velit ita, ut exterums ,f folus flHatuatur ,planà frt in- Jfnfficiens , €9 merum fit figmentum hominis , fi fLatuat , quaft ex libero àque vit Jio. arbitrio fequi Deum po[fit , 68 poff eum currere , fí modó exterims vao- Om Yit iaf cet €9 invitet: fieut. Erafmus dicebat , quod Deus trabat , quemadmo- dam ovem offenfo ramo trahimus. Contra quam . fententiam, Era[mas d &i bic B. Fir difputat. ] pomnt, ( Tala elt, Undm adhuc ex Joanne afferamus , ubi cap. 16. di&ir; Spiritus nam arguet mundum de peccato, quia non crediderunt in me. — Hic vides nongum Taetur peceatum effe, non credere in Chriftum, At hoc peccatum non uti- que in cute vel capillis haret , fed in ipfa ratione & voluntate. . Cum Pet quy tis elabi autem totüm mundum reum faciat hoc peccato, & experientia norum fit, peccatum hoc mundo fuiffe ignoratum , eque ac Chriftum, ut quod Ontes, c Spiritu arguente reveletur , manifeftum eft, liberum arbitrium cum fua lvolun voluntate & ratione hoc peccato captum & damnatum cenferi coram fititum ilibe, Deo. . Quare donec Chriftum ignorat,nec in eum credit, nihil boni poteft velle aut conari , fed fervit neceffario peccato illo ignorato. I Summa, cum Scriptura ubique Chriftum per contentionem & anti:he- Tünab fin pradicet, ut dixi, ut quicquid fine Chrifti Spiritu fuerit, hoc Sata- €t, n N | nz, impietati, errori, tenebris, peccato, morti & irz Dei fubjiciat,contra It inqui rifto lo- Hdvedin liberum arbitrium pugnabunt teftimonia , quqtquot de Ch * . quun- GC Drz SERvo ÁRBITRIO, A2r t loquene quuntur, ' Át ea fünt innumerabilia , imo tota Scriptura. Id'eo fi Scri- EE Cl prura judice caufam agimus , omnibus modis vicero, ut he jotaunum aut apex fir reliquus, qui non damnet dogma liberi arbirrii, Quod autem Scriptura Chriftum per contentionem- & antithefin przdicet,. etfi id ignorent aut (cire diffimulent magni Theologi, & liberi arbi- trii tutores, fciunt tamen & confitentur vulgo cun&ti Chriftiani. Sci- Yttbo, ni- unt, inquam, duo effe regna in mundo, mutuo pugnantiffima, in alte- g to Satanam re [o] nare , qui ob id princeps mundi à Chrifto, & Deus 1do jiti Vi ofen- hujus feculi à Paulo dicitur, qui cun&os tenet captivos ad volunta- tem fuam, qui non fant. Chrifti Spiritu ab eo rapti, tefte eodem Pau- apixclio- lo , nec finit eos fibi rapi ullis viribus , nifi Spiritu Dei , ut Chriftus te- Xquentas ftatur in parabola de forti , atrium fuum in pace fervante. . In altero fc.quarat regnat Chriftus , quod affidué refittit & pugnat cum Satanz regno : in D. Inhem quod transferimur non noftra vi , fed gratia Dei , qua liberamur à pre- qure Ti 51/)[1!6 fenti feculo nequam , & eripimur d poteftate tenebratum. Iftorum re- J dj gnorum mutuo tantis viribus & animis perpetuo pugnantium , cogni- autliab et« tio & confeffio, fola fatis effet ad confutandum dogma liberi arbitrii, altero [qu- quod in regno Satanz cogimur fervire, nifi virtute divina eripiamur, Hzc , inquam, vulgus novit, & tum proverbiis , precibus , ftudiis , to- yun: f it- 1737 taque vita fatis conficetur. . Omitto illud meum vere vteriiti la Achilleum, quod diatribe fortiter tranfi- vit inta&um, fcilicer quod Rom, 7. & Gal, ;. Paulus docet in fan- quemndma- &is & piis e(fe pugnam Spiritus & carnis tam validam , ut non facere um Euf polfinc, qua vellent, — Ex hoc fic arguebam, Si natura hominis adeo mala eít , ut in iis, qui fpiritu renati fint, non modo non con etur ad bonum , fed etiam pugnet & adverfetur bono, quomodo in illis, qui r; Spintis Hic vide nondum renati,in veteri homine füb Satana ferviunt, ad bonum co- naretur? Neque enim ibi Paulus folüm de craffis affe&ibus loquitur, m T08 mi' per quos velut per commune effugium folet diatribe omnibus Scriptuü- us Cmn nria norum ris elabi,, fed numerat inter opera carnis harefim , idololatriam, diffen- fiones , contenriones , quz utique. in fummis illis viribus, puta ratione m u quo & voluntate, regnant. Si igitur caro iítis affetibus pugnat contra m um 4Uà Spiritum in fan&tis , multo magis contra Deum pugnabit in impiis & feri coram in libero arbitrio, Ideo & Roman. 8. vocat eam inimicitiam contra slb Deum. Hoc,inquam , argümentum vellem mihi dilui, & ab eo libe- : ]gn()üw. rum árbitrium defendi. Bgo fané de me confiteor , fi qua fieri pof- &anf fet , nollem mihi dari liberum arbitrium, aut quippiam in manu mea hoc 9 relinqui , quo ad falutem conari poffem : non fol um ideo , quod in tot m o 10 adverfitatibus & periculis, deinde tot impugnantibus damonibus, fub- 0i J fitere & retinere illud non valerem , cum unus demon potentior fit quun- omni- Ee 3 222, " D.ManT. LuTz5. p d omnibus Ho.mixiibus, neque ullus hominum falvatetur; fed quod et» iner, t iam fi nulla pericula, nullz adverfitates, nulli dzmones effent , coge- rer tamen perperuo ín incertum laborare , & a&rem pugnis ver- pf [/ n t berare , neque enim conícientia mea, fi in eternum viverem & ope- t e rarer , unquam certa & fecura fieret, quantum facere deberet , quo fa- du tott tis Deo fiere, Quocunque enim opere perfe&o, reliquus effet fcru- Ijle[el: [ pulus,an id Deó placeret, vel an aliquid ultra requireret: ficut pro- Mitioni p bat expetientia omnium juftitiariorum , & ego meo magno malo tot annis latis didici. At nunc cum Dens falutem meam extra meum jidici D boni:trált arbitrium tollens, in fuum receperit., & non meo opere aut curfu, us aeu fed (ua. gratia & mifericordia promiferit me fervare , fecurus & cer- rus fam , quod ille fidelis fit, & mihi non menuetur, tüm potens & djnnet hat vt 7 magnus, ut nulli demones , nulle adverfitates eura frangere, aut me »;.'miemrd illi rapere poterunt, Nemo , inquit, rapiet eos de manu mea , quia Pa- ter , qui dedit, major omnibus eft. Ita fit; ut, fi non omnes, tamen hia porn Mitle &!rll aliqui & multi falventur, cum per vim liberi arbitrii nullus prorfus Witts , fervaretur , fed in unum omnes perderemur, — Tum etiam certi fumus & fecuri, nos Deo placere, non merito operis noftri, fed favore mi- Vrb lic fericordiz fuz nobis promiffz , atque fi minus ant male egerimus, g ij vifurnue. quod nobis non imputet, fed paterne ignofcat & emendet, — Hazceft gloriatio'omnium fan&orum in Deo fuo, funtes ,ai (ttt) Si autem id movet, quod difficile fit clementiam & zqui- En tatem Dei tueri, ut qui damnet immeritos , hoc eft impios ejusmodi, qui in impietate nati non poffunt ulla ratione fibi confulere, quin im- Qeütur : Hic ho pii fint , maneant & damnentur , coganturque neceífitate naturz pec- jult&ca care & perire, ficut Paulus dicit; L-] ling ej Nidenur, "nnotatio. A £a efs (t-tt) Si autem id movet , quod difficile fit clgmen-* jullitia Wilis& tiam & equitatem Dei tueri &c.] Ex b 'z/eräisrjam fépra ali- Yitia fü qua allegavimus , ad oflendendum , quinam finz immeriti , quando qua- vitur s qaomodu Deus immeritos damnmet ?. Et vem fan£ hic extflimo ab .äx"xwdæ dia ïW«g ipfo B. Firo adeó fatlam perfpicuam ,' ut noflra amplius. explicatia- Nonue emum mamfeflum efh, quod immmeviti fint toneff «e opus mom fit imopié ejusmodi , qui in imptetate nati ,uon poffunt ulla vasione fibi con[u- Tno con tentiz lere , quin impii fint , maneaut €9 damuentur , cogantmyque neceffitate natura peccare €À perire ?. Hos weró fupra B. Vir exprefe €8 vere im- Boflraf pios vocavit , qui jure damnentur. - Et. boc ipfo quidem, quia damnen- ïlb(f.m[ im- Atur iey : cum Deus neminevf; poffit damenare , mjï impium., Dixit etiam Pio: Dr Ssznvo ÁnBITRrIO, 2325 ] qud et pies effe €8 damnabiles , non alieno, féd proprio delitlo: ckm . Deus ne- minem, innocentem , €$ propter alienum delitium damnet, DL , C0pte Jtaque nom Upnis vete polfunt iflá. effe immeritt , nifi fobasinas , ex opinione. vationis bumane. m & o a& veró vebementer bic errat ,C9 aquiffemum yedicium Dei iniquitatzs tt,quof Accu[at ex eo, quod ipfi iucomprehenfibiles cum. meminiffe deberet , ur effet (ctts Deéum totum , ita judicia , [apientiam . €9 juflitiam Dei incomprehenfibi- f pro» lia effe : quod prolixe etiam bic B. Vir monet , € bené contrà accu[at malo tot TATiOH1s perwrämtem €$ audaciam. Egregié. res declaratur exemplo f4 meum jédicii Dosmini alio , quo permittit malis in boc mnnde bene effe : cum bonis male [rt. — Hoc judicium licet ratio fumma imiquitatir omuibus fe- i cutfiry [U$ X ete culis accufauerit , ut amulti etiam propterea Deum abnegaverint , tamen | porens X eft. manetque yufliffimum , docens , effe , ut B. Pir ipfe loguitur, vitam poff banc vitam ,in qua,quicquid bic mon ef punitum CÓ remuneratum , iic , dU me " puuietur && vemunerabitur, cm. bac vita fit. nibil mfi pracurfus aut. ini- i, quiDe e5, tamet tinm potius futura vita, Cun quo comparat judicium prius de damna- Hone eorum , qui nobis videutur zmmeriti : quod im illo quidem vatio h- us prorfus miaes , quafi tumieritos €9 innocentes ,ab[olvat y fed eredentes in lumine erti famus vvore mie verbi , licet nondum comprehbendant , Deum tamen ab[olvant , credant- que juflifimum ; vem aliquando in lumine glorie etiam compreben[uri, cgen'mus, - Hace vifurique , qod velliffime bic. Deum credideriut juftiimum ,5 bongines fantc.r y €oHtra TALIORLS j»ludicinm,lj 3 &agii Eramus omnes filii írz , queradmodum & caterí , cum tales eïusmodi, ereentur ab ipíomet Deo ex femine vitiato per unius Ade peccatumg 5 quin g. Hic honorandus & reverendus eft Deus. clementiífimus in iis , quos u pe* jufti&cat & falvat indignitlimos , donandumque eft falrem non nihil divinz ejus fapientiz , ut juftus effe credatur, ubi iniquus nobis effe videtur, Si enim talis effet ejus juftitia, que humano eaptu poffat judi« cari effe ju&a, plane non effec divina, & nihilo differret ab humana juftitia, At cum fit Deus verus & unus , deinde totus incomprehen- clemett fibilis.& inacceffibilis.humana ratione, par eft, imó neceffarium eft,ur & jurs r juftitia (ua fit incomprehenffibilis, ficut Paulus.quoque exclamat, dicenss 770 qnt O altitudo divitiarum fapientke & (cienrie Dei? quam incemprehenfi- *xifliw [ bilia funt judicia ejus,& inveftigobiles vic ejus »Incomprehenfibilia veró exjulimn'a- non effent, nos per omnia capere valerem?,quare fint jufta. Quid eít ho- Wr;rj /W[ f mo comparatusDeo : Quantum. eft,quod potentia noftra poteft,illius po» fjj am tentiz comparata? Quid eft noftra fostitudo, illius viribus collata? Quid w noftra fcientia illius (apientiz comparata? Quid noftra fubftantia ad illius p l fubttantiam ? Surna , quid. omnia noftra funcad illius omnia ?. $i igitur , Jmen- 1em . fatemur , etiam natura mogiftra , humanam potentiam , fortitudir um i fapiw Piaf D.Manr. Lurmz. 224 a f:äpientiam,fcientiam, fubftantiam & omnia noftra prorfus nihil effe, g qui fi ad divinam potentiam, forritudinem, fapientiam , fcientiam , füb- [emunera i ftantiam conferantur: quz ett rioftra illa perveríitas , ut folam jufti- tius future tiam & judicium Dei vexemus, & judicio noftro tantum arrogemus, siip! ut divinum ju: jicium. comprehendere , judicare & aftimare velimus? à vtilaquad Quare nen fimiliter & hic dicimus: judicium noftrum nihil eft , fi di- dirmacar ( vino judicio comparetut ? conífule ipfam rationem , fi non convicta w & fi cogetur , fefe ftultam & temerariam confiteri , quod judicium Dei non piss qu finit effe incomprehenfibile , cum caetera divina omniz fateatur effe in- in J ! comprehenfbilia. Scilicet , in .omnibus aliis Deo concedimus Maje- cile (olv ftatem divinam, in folo judicio negare parati fumus , nec tantifper pof- lunina po fumus credere , eum effe juftum, cum nobis promiferit , fere , ubi glo- vipn & riam fuam revelarit, ut omnes tum videamus & palpefnusl ,eum fuiffe jíim, qu & effe juftum. Inen g Dabo exemplum ad confirmandam hanc fidem & ad confolan- Inet eun dum. ocalum illum nequam , qui Deum fufpe&um habet de iniquita- It & reus. te. Ecce fic Deus adminiftrat mundum iftum corporalem in rebus Mi cilpam df externis, ut, fi rationis humanz judicium fpectes & fequaris , cogatis dicate pof dicere , aut nullum effe Deum , aut iniquum effe Deum , ut ille ait ; Sol- Tonit & 4 licicor nullos fepé putare Deos. Vide enim , ut profperrimé habeant 1001 Ti mali , contra infeliciffimé boni , reftantibus proverbiis & experientia tod el ; proveibiorum parente ; Quo fceleratiores , hoc fortunatiores effe.. Ab- ftima & undant, inquit Hiob, tabe;nacula impiorum. — Et Pfal. 73. queritur, iti & cos peccatores in mundo abundare divitiis. Obfecro, annon omn:üm ju- Natacgl h dicio iniquiffimum eft, malos fortunari , & bonos affligi ? Atita fert curfus mundi. Hic etiam fumma ingenia eo lapfa funt, ut Deum ef- fe ne o gent & fortunam omnia temere veríare Engant : quales Epicurei & Plinius. Deinde Ariftoreles, fuum illud primum Ens , ut liberet àmife- [f £ia, fentit ipfum nihilrerum videre, nifi fe folum, quod ei moleftdfi- itnpium mum effe putat , tot mala, tot injurias vide£e. Prophetà veró, qui Deum LT. .effe crediderünt , magis tentantur de iniquitate Dei ; ut Hieremias, W rt g Hiob , David, Affaph & alii. Quid putas Demofthenes & Cice:o co- "Ms gitarint, cum omnia, qua poterant, effeciffent, & talem mercedem mifero interitu receperunt? Et tamen hac iniquitas Dei vehementer ghi WW Virewy, probabilis, & argumentis talibus tradu&a , quibus nulla ratio auc lu2 W0 , men nature poteft refiftere, tollitur facillimé per lucem Evangelii & n lu'f cognitionem gratiz, quà docemur, impios corporaliter quidem flore- Hap w re, fed anima perdi, Eftque totius iftius quaftionis infolubilis ifta j þrcvis felutie in uno verbülo ; Scilicet, Effe vitam poft hanc vitam, in 4ii t qua 'Dz StRvO ÁRBITRIO. aj ii«f EiRm, fib. qua quicquid hic non eft punitum & remuneratum , illic punietur &c lm lu(h remunerabitur , cum hac vita fit nihil nifi przcurfus aut. initium . po- tius futurz vitz. LrOpemus, ! Velimus? Si igitur lux Evangelii, que folo verbo & xfide '&aler, tantum efficit, ut ifta quzftio omnibus feculis tra&ata, & nunquam foluta; tàm facilé lelt, fidi- 1 conviícda dirimatur & componatur: quid putas futnrum , ubi , ceffante lumine verbi & fidei , res ipía & majeftas.divina per fefe revelabitur? Annon ) Deinon putas, quod tum lumen gloriz quzftionem facillime folvere poflit, i effeit« uz in lumine verbi aut gratiz eft infolubilis; càm lumen gratiz tàm s Mafee : . acile folverit uzítionem in lumine nature infolubilem ? Tria mihi üperwe 1 lumina pone; umen naturz , lumen gratiz ,lumen gloriz , ut habet t ibiglox vulgata & bona diftintio. In lumine naturz eft infolubile, hoc effe eum flfe juftum , quod bonus affligatur, & malus bene habeat. — At hoc folvit «confolate lumen gratim. In lumine gratiz ett infolubile , uomodo Deus da- mnet eum, qui non poteft ullis fuis vitibus aliud D acere, quam pecca- ? jBiquitie re & reus effe, Hic tàm lumen naturz, quàm lumen gratie dictant, n jn rebut culpam effe, non miferi hominis , fed iniqui Dei. Nec enim aliter ju- l$, cogaris dicare poffünt de Deo, qui hominem impium gratis fine meritis co- e ait; 90« ronat, & aliumnon coronat, (uuu) fed damnat, forté minus vel faltem aehabentt non magis impium, — Át lumen gloriz aliud di&at, & Deum, cujus ; *xpe'rienrlä modoó eft judicium incomprehenfi ilis juftitie , tunc oftendet effe ju- .cfre, Ab ftiffime & manifeftiflimz juftitiz, tantum, ut interim id credamus, mo- quemur, niti & confirmati exemp m;am jü* lo luminis gr?ziæ? quod fimile miracp!pm in naturali lumine imPlet, Acira fert Deum ei [ "dInnotato. Epicurei & recdmilte .. (uuu) Sed damnat. forté minus vel faltem non &mgis poleltif ïrüpium.] Ex bis verbis iterum claviffimum ff , quod immeriti , fu- yiDeum prà vocati , non [int nifi ex vationis judicio immeriti Ed innocentes, . Sed J;:ycmi.".s, in rei yeritate [unt.meriti, nec immeriti dici poffunt , nifi comparaté, U[Ef, 0 C0* Quatenus aliis minmus velnon magis impii [uut,. . Qui nibilominui reli- mercedt qués poflponsntur , quia evatians malitiosé nolust, — 'Übi eos emplius ju- hementet vare non pote[? quicquam , fi maximé inter omnes bomines fintNboneflsffi- jo àut ll* miCj minimé impis: quia impii tamen funt , ab[olutà loquendo , nec pof- Jfunt. mifi per gratiam falvari, 8 à damnatione liberari ; us qUA VeYO grd- lm ort tsans malitiose nolunt, — Hic finimus , fperamssque [atis marifeflum . fa- n €. ubü'*.s *3' um quod pre. . ne inteudebamus, B. Luther. woffrrum in boc de Serum u Aherbitrio libro n $, / .i fium j iif qua 72 quic?xm do abglum Calvinianerum decreto fecif 2216 D»,MuxT.Llurx us (edici f&'az;gïy,jäd extitiffe ilitoliravw : ut- iniquiffimsé Calvinianifmz, aut pejorie: Deusità etiam f(ententia , C quidem quam ad . finem vita vetinuer. i, fu!etxfr'in ait alier Calvini;fmmm gratiam.] - rim m Finem hic faciam hujus libelli , paratus , i c;þus.. fïr:, þ.l'üuib-äs;-cau.- tenus cam. [hdio tot fam agere: quanquam hic arbitror pio, & 'qui veritati fine pertina- €ia cedere velit, abunde fatis e(fe fa&um, — Si enim credimus verum' (ttein ea effe, quod Deus praícit & preordinat omnia : tum neque falli neque: paceles; rogana'äe: ampediri poteft fua prefcientia && predeftinatione ; deinde nihil fieri;ni fipfo volente, id quodipía ratio cogitür concedere: fimuljipsà ratione- fipsiore eaum TOf tefte, nullum poteft effe liberüm arbitrium in' homine & angelo aut ulla ereatura. —1ta; frcredimus, Satanam effe principem mundi; Chrie docet, Cutum fti regno totis viribus perpetuó infidiantem & pugnantem, ut capti- o omn vos homines non dimittat , nifi divina Spiritus virtute pulfüs: itergm n fandis pátet, nullum.effe poffe liberum'arbitrium, — t5 fi peccatum origi- findinte, nàle credimus fic nos perdidiffc ;ut etiam iis; qui fpiritu aguntur; ne- tum did gotium moleftiffimum faciat , adverfus bonum luctando : .clarum eft, teligas, n nihil in homine fpiritus inani reliquum effe , quod ad bonum fefe ver- tere poflit, fed tantum.ad malum, — Item; ft Judzi,, fummis viribus nlhll 3&0 fridy & jüftitiam fe&antes , in injuftitiam potius proruerunt, & gentes , impie- tatem fectantes, gratis & infperaté ad juftitiam pervenerunt: irtidem ASSER i nianifeftum eft ipfo opere & experientia , hominem fine gratia nihil ni- fi malum per fe velle. ^ Summa ; fi credimus , Chriftum redemiffe ho- g mines per fan o uinem fuum ,totum hominem fatericogimur fuiffe per- ditum : alioqui Chbriftum faciemus vel fuperfluum vel partis viliflima: redemtorem,, quod eft blafphenium: & facrilegum, . Te nunc , mi Erafme, per Chriftum oro, ut, quod promifiti, tan- promififti autem , velle te'cedere meliota dócerii; po- ne refpécturs perfonarum. Pareor, tu miagrius es; & nultis, iisquémós biliffimis dotibus à Deo; ornatus;, ut alia taceam , ingenios eruditione, facundia usque ad miraculum: Ego'verónihil habeo & füm ,nifi quod. Cliriftianum effé meprope glorier. Deinde & hoc ini te vehementer laudo & pradico; quod'foltis ptz omnibüus rem ipfam es aggreffus,hoc eft, (üratn caufz , nec me fatigaris alienisillis caufis de Papatu ; purgae torio., indulgenciis,ac fimilibus nügis potius quam caufis; in"quibus me hactenus emnes: feré venati fant fruftra; "Uriüs u & folus cardi- uem rerum vidifti, & ipfüm jugulüri periifti, pro quo ex animo tibi gratias ago : in liacenim caufa libentius verfor, quantum favec tém- pus& ocium, "Si hoc feciffent, qui me ha&tenus invaferünt,, fi adhue Mi facerent;, qui modo novos fpirius; novas revelationes jactant ,mi- nus S Dr Sz&vo Áns1iTAIO, 27 T nus feditionis & fe&arum ,.& plus pacis & concordiz haberemus. Sed nfetirin Deus ita per Satanam noftram ingratitudinem vindicavit. Quanquam nifi aliter caufam iftam agere potes, quàm hac Diatribe egiíti, opta- rim magnopere , ut tuo dono contentus , literas & linguas , (icut hac- ütibascate tenus cum magno fru&u & laude feciíti, coleres,ornares,proveheres,quo ftudio nonnihil & mihi fervivifi , ut multum tibi me debere fatear: & ne pettitze müs verum' certein ea re te veneror & füfpicio fynceroaniro. Huic noftre caufz ut hlli veqie paceffes,nondum voluit nec dedit Deus : id quod rogo;nullà di&um at- "M roganti&. exiftimes. Oro autem,ut propediem Dominus tantum in hacre petione fuperiorem me faciat,quantumin aliis omnibus mihi fuperior es. Non eft agl [ enim novum,fi Deus Moyfen per Tethro erudiat,& Paulum per Ananiam indi; Chrie doceat, Nam quod tu dicis , procul effe aberratum à Ícopo , fi tu ; ür aptie Chriftum ignores, arbitror teipfum videre, quale fit. Neque enim ideo omnes errabunt , i tu aut ego erramus. — Deus eft, qui mirabilis ij: m um orige in (an&is (uis prdicatur, ut fandos putemus, qui longiffime fint à fanditate. Neque difficile eft, us homo cum fis, ícripturas aut pa- nuttü née Clattti t trum di&a,, quibus ducibus te credis fcopum tenere , neque recté in- ym efe vere telligas, neque diligenter fatisobferves: quod fatis monet illud, quod nihil afferere,fed contuliffe te fcribis.Sic nonfcribit,qui rem penitus per- mis viribus ficit, & re&te intelligit, Ego vero hoclibino NON CONTULI, SED res,inpie ASSERUI, ET ASSERÓO , ac penes nullum volo effe judicium , fed: nt: drdeftt - emnibus fuadeo,ut przftentobíequium. Dominus vero,cujus t nilil t« Y e& hac cauía, illuminet te, & faciat vafculum jemiffehe- in honorem & gloriam, - fifeptte Amen. ss vilifint: 4 vilili t ii p F Iyxc lod oieno TU e[uäfione) W. M [.,m'ü'qü €y U T 4 LS D z * 2 vekämehfef m Y^ ( (5 — [ 42. & z ») NSEES — [ i vX d j UASS) bf « P us Pufga' - 2j - m á AX u- l; * K $) (41, ;9 r ( ';il'l' Tb U: à N iturcidis Ü p | *4. giio u N Su X ) fäïü' p* , ff i /äm 71]!1. pis *, Co (p VI YII MY XXXFV. IV IX XIT, XX, N CXIX AW A. IXy, j Xy, XVur XXXUr, INDEX PRIMUS. Y Cogmplre &itur Loca Seripturze. .hoc in tractatu explicata && «vindicata. Cap Verf. Pag. Ca Verf, GENES - ZACHAR, Pag. IV w Zs 8o VI. 87 166 MALACH., VIII j 169 UT 21, 169 ! ECCLES?A'STIC. XXV 25. 149 "XV. 14.--18. 79,-80. XXXIV. 170. MAFTT,. EXOD XIX. 17 120 IV p 17 XXIII. 77. IX 12 l4 32. 92» 16 I JoH, ERON. 14 Io, 212, XVII þEUT 12, li, & 213 H, 58 5 213 XXX, I1.--1$, 97 16, 214 19 81,8; III ET 2. SAM 18 217 XVI, lO 129 27e 218 PSALM VI CXIX IO XIV. 44« 219 PROYV. f2 XV. 216 XVI, XVI 192 L. 172 220. 38, 180 ACT, ESAI 172 XL 169 ROM 607 80 172 18 190 LXV, 212 IIL. 2--2f, JEREM 194 25 IV., 2L---27, 202 Y. 178 I 9. 4 X 19. 85, & 86 2j 2c6 EZEC VI. 22 UE XVIII. 23» 88 VII. 12 228 XXXIII. Ht 88. | VIII, f.-10, 210 : Cip ENDETT Verf,. Verf, Cap. Pag. | Cap, Pag. L porm 9. 221 III. 3,- 168 ej Da. 14. il5 E 18;. P Imgm IX. 13. 149 [ qun du 17: 2; CO RINVT H. -— ln 134 3 12 19. 140 | utur tef 20. ?T. 15j , GAL. ufin X 207 212 | III. 1O. Aibiium ] 199 XI, :.6. 40 19, 201i, v al 3* 12, - j Ly XIII, 28 * ODIMONMH. ILui L CORINTH, II. 20. - lul IL, I Q'ü lïS 67 4 z Q& 4 Malibu , t difly. 190, R, INDEX SECUN DUus. 4179 .TI Rerum & V erborum. 210,120, 1.2,a1, Numeri paginas notant P. Z. Przfationem Zentgravianam, l62 P. S, Prafationem Schmfäianam ; & À. G. Annotatio- p d 39.XIT, nes Generales B. Schmidii defignat. tAABITIEZ AZE - — PWV o e |Brahami daplex juffi- J eperaudo , fed' ua- f fen p LA , operum alia, alía. 2 fcendo. 208 E n G H fidei.. 206 — Ejus perfellio non. excluferat 3 leg:l; 1 «) Abíolutum Decretum 229. 16, Gratiam . Spir. fantli affiftentem, : Lather. "s non flatuit, — 377, 100,. 9 Exemplp 158, 209, 222,, 22 Advetfarii soz Jetmper: 7kidem € 0^ þfiCiMu-)l — defendit Ywo, P. Z,, I &Hntur cedere errore. aut. ta- J e— Horribile ipfe Calvinus appel- perpttis cere,adiei tamen po[[unt , ut non 16 221 p lavit, P. Z. babeant , quod contradicant, id- Pintyy Adamum cer Deus permiferit vue- ve,CÀ cur noseudem: peccato in- ! que exemplis Jaeris. offenditur, 61. lüzm E - Diny fetlos condat, cum: potuiffet illum: Aibitrium fervum ejä/», eff dostvi 7 A& /I(;le(llf h fervare , €9 nos aliunde vel ex: fundamentalis, €.. non vero ia-. ag primum. purgato femine: ereare, utilis , C9 fupervacanea, 1 132 -- li, — Quis Status Controverfra EmF T h p &e. Ejus delitium nofivum eff, fi mum inter $ waemw "n bac TA Téfjg, «utems nofirum: nom imitande j do&ra'm, i 9- l, N * ENDE:X. D. bl e— pirum feruum €9 captivum [ ef? De:, fieri polret , ex Ecclefia eli'mind- T. 4t; 4$ 44 ii a Irregmimmm 7zmentum Captz'- — f retinetur nomen improprie fic TH, vuum Sataua, 184 41, 42 — Uerminorum borum ufus vindi- dicitar €3 : eft Tiulus fine. ve. »n 66,44,720 cattr tefHimonio Scriptura 42. €d —— Conceditur ia velis Natura,vel Azgu/iini. 69 qua non pertinent ad gratiam €8 9) Arbitrium Liberum Grace d v X - 40l, vum . àule£datop, falutem, 45,196, 218. P. Z. t Ztza .$2 tamen ,ut nibilominus bomo ma- H, — quid Latbero uotet. Yyy. 4.G, zeat [ub generali omntpotentia DAR R3 AR Dei facieutis , moventis , rapien- fj6 — Nulum eft hominum in fprri- E5 0mia, 106 p ttalibu 4o, 68. quod offenditur -— Liberum etiam efl 6 valens ad ex dichis Scriptura Rom. L 18. DA faciendum malum, 74,89 M 190. Rom, IIl. 9 -- 21. p. 194. II7. — Ej Libertas puguas cum cer- 21-- 27. p.202. IP, 2,3. p.206. F1I, *4 Det praditlione €$ pra[csentza, 19.C9 P1/I.7.p.221. VIII. $-- 10. p. Jenfu Vevborum Lutheri , non ta- 210,X.20.C9 Ef2j.LXP'1,€8 fob.I, men phgnat, fen[i eo, quo Liber- 10. p. 212. fob. 1. 12, 1. p. 213. 7ob, La5 n b. Q. alias accipitur.. 4 5 ravianam, 1. 16: p 214. XIF, 6. p. 216. 21118, Lnnotatio- p.2V7.. L. 27, p. 218. P1. 44. p. a Cæ(;'t;u i [piritnalibus fumma. [4 219. X7T. 9. : 220 — Definitio Erafmiana tradituv, — — porro ofteuditur ex propofe- examinatur €9 rejicitur, 66 do,ffüþ u to feu præde/h/mztime p.207. ex. -— Longobardi definitio tolerabi- 106 bilior nom tamen ommninó vi legiä' 208. ex peccato orzginali. proban- ; extdiferat 29. 226. ex particulis umrver[a- da, iuffftnem, libus Onanis,Nullus €8. C.p.210. eX — Fertibile82 murabile potias di- ? Exemplo Nicodem, 21$. ex du- cendum. - quidtlt l- plici Muudi vegno Dei €6 Satana, — Triplex de Firibus L. A. fenten. w d u perpetuo fibi imvicem adver[an- Ua propouttur ab Erafmo L. dura, £e. 224, ex periculo eoruma , qui eo fint,ut u qua [atis tamen probabilis Era[- padiatt I* BItHRIHY, 224, Tudaorum C$ Gen- »mo viderur.i. Tl dutior,qua d- - fndit, tilium Exenplo, 226, 154. |guflini 6/174.1H.Duriffima,g245 6i — Dun Nullam e[fedicitur, intel- edem Walepbo 9 Lutbero tribuis. [gstur vefpetiu þzperz'arz's fe, Dei j f/[da&m —— "aQmnues tamen bas reseum [ua t M ii guberaantis, . 82 Jententia — con[entire Lutherim h, ) -— Sol; Deo competit, 4366 offendit. — n nomen Lib, Arb, ia Ecclez um VA 272 lezf ^ Jfía retinendum. quidem cq:mn' Aliguid Loni qpr i od 4. poteft. 196, n — ANoten boc ma/le(t Lutherus, fi —— Loca Scriptura. pro covfirimaudo Gg A Lib, -Piv- N INDEZX Lib. AAvb. ab Erafmo addutta, Tuenl aft à Luthero vindicata funt ex ' Alviniarius nos eff Lutberus.vi- G.ILnd de Lutberus, Caloiniani dican- Praiat. V.. Ecclefiaflic. XP...A4 -- 18. « 70. Ge. I 7. p. 8o. Deuter, tur Reformati diffintlivo taatum imnit g XX X. 19. p. 81. 83. Efaj. 1.19. p.85. nomine, ab[que convitto. P. Z 3. sj Efaj. XXI.12. €$ XLF. 23, 9 LH, Caro vel Carzalis Homo quid fit vj6. pj 2.€9 Zacb. I. 3. p. 85. Jerem. XF. CAYHIS VATIA ACCEpETO n SCrrpr A G8 if 19. pag. 85. Exech. XPIII. 23. €9 Chri&iani uon fmt. [ceptici ia fide. pf AXXXIIL, Yi, p. 88. Deut. XXX. v. ïo 7* neufiri Coa&io quid fit Luthero, A. G. Z ig. N II -- fj. p. 97. qua tamen fignifr- cant tantum quid. debeamus,uon z. IiH. a/iqæmndo late vocem banc qu fenju quid po[fimus , wt noftra frc nobzs ufurpat pro neceffitate ummuta- 777 smpotentia ianote[cat €9 gratiam bilitatis. 14. 133. 41 1. G. z. L. hat enbelare difcamus, p. 99. ut &9 aliquando ei 0ppanit.A.G.1£n.[11. fetfaTen sn fingulis locis oflenditur.ex N. v coatle, 69 m ueceffario diflin- [enja t 7. Matt, XXIII. y7. p. 99, XIX. guit, 40. P. Z, io. ilnd de bomi- f dl 17. p. 102. -Matt, FTL 16. pag. 110. ue uegat, boc affirmat in Artic.de 14. D Lib. rb ATU LE Luc. XXIIL 34. p. 110. 7ob. 1. 12. etermi, C p. . Rom. 1. 5. p. Vi2 [Nog pro- Cacitas bumansa in þzfrzm)i!iäm vider p batur etiam ex pramis aut mer- fumma. &3, ude fit. 64. duits eji Conciliorü errores deregere licet.33. cede piis promi[[a. Yo3, nec ex mi- Ttnpedir. znis, tpits diélis, yor, INec fimtlt- Confitendi zecefftate vulgus. non ftrttr f b Erafmi,187. Loca Scriptura, cobibendzm [ed externa vi gla- DT qua contra Lib, Avb, prolata , ab - dif, ub—i opus fuerzt. 28. ter adora Converfionis :z zegorzo bomo noz Erafmo impugnata,à Luthero ve- D Vily vo vindicata, Exod, IX, v2. p.A4. eft fimaslis beflizs.. P. Zi. vo. A. G. | ta, ollit Exod. IP,21, p.v7. Rom. 1X,13. p. L.n.1. Converti in Script. u[u de- ferita,u 148. Mal. 1. 24 3. p ig1. (in quibms ali €$ Evangelico accipitur. 87. litt o duobus pofferioribus uon tantii de 4d Cor loqui, Hebrais eft bona,dul- L tespporalibus,[ed €3 [alute atevna cia, blauda leqni. 170, eaden i fermonemeffe a[ferit.pA50,153.410 Cornelius Ceztur:o AACL10. jam an- fenf tamen,t$c.) Gen.F1.3.p.166, . tequam Petrus d ipfum perve- aj &j PWMW Gen.V1.5.€8 VIH.A1. Efaj.XL.o, p. nit, babuit Spiritum $, 172. 921 169. J er.X. 23. p. 178. Prov. XV1. 1. QZf p 179. ]ob. XF. $. p.182. Amnabiles 3 nece[farto feciffe D Deum,quo fenfn Lutberus di- Chïgmv, | Auguftini de Lrb. "drb. fententia, Xertt. Vilttityg v 27 4 ang, Authoritas alorum preter Scripti- Deos tres effe non eff. dicendum.28. va teflimonium in fidei rebus nul- Dei notitia vel folida , vel lan- ag þ! m ía eff, 46. ItIn yecc £Hida. 3. Ejnf/pr.g/eimtiaf, quifl. d;'m',(g',*, s OINDEYX iu?k?ro boc tra&latu fit. 3.19..4. f& Lutherum dixerit. 93, P. Z. 14. Lutheruzai- G. II n. IF, declaratur. 138.. Ef INon eff idem flatus Controverfie Titidtti dict- inter Lutberum €9 Erafmum at- Pratlica. 3. Neceffitatem nobis Cryo Htum amponit,quo fen[u. 141.144. Deus que inter Lutherauos €9. Calvi- i, P Z H nece]Jario C$ ummutabiluer omnta niauos in quaftione de Füluntate »tud f vvb Revelata €$ Arcana. 93 Quod ) prafcit && vult,quo fen[un.2.4. o qua mSuþ pra[cit fiunt nece[[avio, V38. 135. 5 occulta Voluntas, quos €9 quales I n prafcivit, ]udam fore proditorem, oblate mifericordie capaces. effe f EL x f velit , non requirenda , [ed. cum nece[fario fiebat proditor dudas, em. A G. Z 138.. Nibil. prefcit. contingenter, reverentia adoranda , quo fenfn ? OCeHD i Lutberus dixertt. 90. 93. 94. 100. quo fen[i, 13. 19. 20.21.. Prafci- j 2037 PUA Ils entia ejus €$. Pradit l cum Li- "Arcana probatur ex Rom. LX.10. . A n bertate Arbitrg flare non po[[unt Efai. LA 2.po2. Poluntas fen A6.]lu.l, fenfu Verborum Lautberz, po[Junt Morus frae qua nibil fieri poteff ,eft rin difta- Foluutas genemlzk providentia fenfu eo,quo libertas in bac Qua- h , u delnui- Jflione . aliás : accipitur, vaj. 142. divina , qua uult omnibus dare tin Articdt 144. Polumtare incommutatils effe, vivere C9 movert. 121. 125. ll aterna, €9 infallibili omnia pra- A. G. L. n. IV oflenditur exemplo /þirztmdiäw videt, proponit, C$ facit, 9. . o- bominuis €8 Satana.126. AMalum [7^ luntas ejus tamen libera eff. 2x, 7namodo 1 nobis operari dicatur serelittt.i Denus.126.128..4.G. La IP, Omnza impediri non potefl , €9 Chriffia- lp m norum [olatium exinde, aq.. Ejus inomnib?etiam in impiis,quomodo erna v T lr ratio non quarenda, [ed [implici- operetur. 187, Cum tamen non fine Pi * rer adoranda, 36. 94* Dens vel mobrs operetur, pij &à zmpij Deo co- i hum w Dei Foluntas pradicata , revela- eperantur. Y87.. cur non. cejfet á voluztate,vel motu [no generalz, Z, lö. A' (. ta, oblata, culta, €$ ab[(condita, quo dume smpiorum voluutas mo- ;npl. hfl[/f' fecreta, uom prédicata, non reve- lata, non oblata, non culta quid vetnur , pergtt tantum mala e[[e, mpifllf'. p j lona d- fft. 91. 101. Z4. G. II a.F. INon imo pejor fat.A31, ctr zon omnium 1700 eadem cum Foluntate Beneplact- voluntates malas in bonas mutet, citi €9 figai Calvinianorum, imo quas /]otu genemli ?nouet. 132. ) W Á* pleue diffentiens,&$ Contrarta.90. 94. Cur permiferit. Adamum WW; PCTW' 92. P. Z. 14,. ANon. fshi invicem rHere , quem [eruare potuifjet , Sl I contrariantur, 92. Yoo. Exemplo curque nos codem peccato infe- &os condat. 132. Non efh caufa , Aïl(?fmfrl 7À Chriff; , deplorantis Hierofolyma sateritum ,declaratur, 92, Polun- vel Autbor malit, 125. 128. 130. P. jb 145 arcaua €9 revelata, benepla- Z.12. 44 G. L. 9. I Impium fa- cit, non creaudo malitiam , fed v[ch//d.Lge esti €8 frani (ano fen[n non negan- tur, P. Z. A. Deum velle mor- ex vitiato femine dum operatur ji, " w U zem. peccatoris yoluntate. abfion- - Dem , fit malus bomo non culpa d Gg 3 facto- ditá, d z'»ïjnrfcmmbz(i quo fen- INDEX fatloris, [ed vitio materia, 180. veritate detinettim. 46,. Pelagia- 38. 44. G. I.u, IV.. Innocentem . »Ebtæal sos [equitur m [uperat. G8. quia zon damnat,18. 209,217.. Quo Costra Lutherum . fcribit uibil TELED, Jfenfu Deum immeritos damnan- nifi [ancium €$ Catbolicum . firi- , hn tem non difbieere debere dixe- pfilfe à fuis putatur, quamuzs €8 Bebralni ] vit Lutberus, A$8, 209. 222. 225. zpfis contradicat, G9. Ejus Liber A. G. H. 2., 6. Fult Deus omnos de Lib. .Arb. ingenio Erafmz 1n. ] Heronymir falvari, P. Z. $. 13. . G. L u F. dignus 2. lnbricus €8 flexilogum, namhrr.. 1 JDei odium erga bomines uon ab- $ 2. Quis flatus controverfie Lu- folutum eff. s. unde oriaturaq, thermm inter €9 Erafinum., 1. id H;)mo lahe Deum e[fe ubique eitam in AAntro aqit, ut nec Lutberum fimplici- at pf Jéarabei, €9 cloaca , an dicere li- ter damnare, uec pontificem. 19 v Desn ceat? 27.Poluntas Dei antecedeus nec Cafarem.53. videatur offeu- €8 covfequens. 91. IOt, ere, Jritam 1 illivam.i Difpofitiva qualitas /a bominequid Evangelium cur sundi furorem er- E oeifj fit. 42. £^ fe excitet, 128, hum d E Cclefia erzar. THmini ; uon potefl , quo Aber Canjim;z:ienji: male ufus C menm i5 Jeufu.$4. fervata femper etiam eft Authorttate patrum, 3. quáa f nb Papatu. sy. Pacem Irreligro- Fati vzs €? zeceffitas, » ttien fj fam €$ qua eff cum difbendio ver- : Fides firma fit non dubitans. 4 À talum q bi,divini ob pacem remporalem jus confeffio: conflans €$ intrepi- Wt es «onm meoliatur. 29. Eicen domi- da, $. Summus ejus gradas eft, gatz'm ] ue 9 Magifira pra[cribenti €8 credere Deum e[feclementem,qui zmperanti nos. non [abjiciamus.7. V0 o l tam paucos tamen [alvet. 37, Fi- ^f j Ele&ti aiquaado in errorem ducun- df ificamur, tur, ut. declaretur virtus Dei in df Jola nom operibus ju, palis itp zobzs, 206. 197. 64. ' aL 6s lïm Tula D) mlpa t Erafmi zzgemimm , elogmentia ad Entlium epera preflaztiff/ma miraculum u[que, & modeflia G coram Deo uom fuerumt vere A. laudatur. 1, 2, 226. n literis €9 Huffo 4j —-bona C8 grata, vyg.. praftantiffi- linguts fe 1pft multum debere fa- Ws etiam vita eterza ves ridi- W2 4 J tetur Lutberus,127.. Ejus incli- cula fuit, &7.. Chriffus flultitia uatio .Ad [cepticifmum n fidei €jf» 6;. Mmexw dogmmz'äm. 6. zibil curave vi- Ad Gratiam z4a eft virium bu- £2fi La detur quicquid à quovis creda- UWiAHATHMR Draparatio, 202. igl. hYTL zur , modo pax mundi externa 0nmino gratis donatur. 212. 214. Impemwa con[tet.9. 29.33. forma Chriflia- Ex gratia [rne meritis yufifica- | Ver| þd ! nifmi ab eo depitla unpuguatur, "mur. 304. Homo extra gratiam fämm; 1. 1. utboritate 41:'0mm 4 192. ?uam corruptus fit, 3 lnpi f H. He- P s IïNDEX. s m Iduin, quid facit, ia Deum pecmt,xzog'; Dttit, Gj auia Ebrza lingna.z'ndimtivi futu- . Ympeenitentia 4sozodo peccat 4 : fcibit aihil vo uttHr-pro Imperativo, 9. rremifibile.vy, ooltcum f d Jn, pro,propter €$ pro. 171. In Hebres [epe utuntur pro pro- ^, QHatinus & Hebraifmi Pawle familiares, 19t. prer: vel pro. 1"t - Es Liber 203. Induratio dzvima quomodo frat, 126 ià Erafrni i. Hieronymisterpretatio Scriptura 127, fit etiam mala noftva volun - 3 fs WOLATHY. 149. 167. 169, 170, 198, tati objetla offerendo , idque ex- TIVEr la L« 20lI. emplis Simei C Pharaoum decla- i, 17.id tudz- H;)mo babet. ad. bonunz apti vattr. 329, nom fufficit dicere, 777 j-.'smfäm; uem pa[[ivam refpetin operatio- indurationem . fieri , dum Denus hotifcem, d. i Dei gratiofe ,quam & diffo- lenitate occafonem bomini indn- ideitir oftae Jitivam qualitatem dicunt non vandi fefe dat, vel Rermittir. 117, "aliivam. 42, ad malum pronam 12E lifuraramer- €8 operofil/imam vim.42. im eo Ju-fï;ifïc'atio fit fíne omni merito, 152,. ILB. Lonum de sovo creandum, A2, frve congruo frve cóndigno ,204, Homini tribuit Erafemus puruuz fine aperibus, 197, 204.. fola fide. : mule afur 206 €? merum velle , quod in bonum U 5 quidem fine gratia non poteff,nec - Juftitiam drvimam ratro capere mon j tamen [ine gratia [latim mon nifí poteff. 157, V&3.. imó. imquitame hii 4. F malum vults fed refutatur. 73. accu[at , dm vebus qua commo- 5 i'r;t'(EPi- per opera maoraliter bona. ante do fuo non in[eroiunt. 164, ean- desm in altera demum vita com- i radt f gratiam fe praparare favort di- ementtr vino mon potef?, v21. 202. Irrege- prebeademus, v8,164... dbrahe al , Wi Wyepowxàe fem pars priuci- duplex , lia operuu vel legalzs palis impia C omnibus nomini- Wgïmmw. aut moralis ,qua coram bomini- 106. 197 bus raala eff. YI6. - Si perit, spfe bin s aliafidet,qua coram Deo ju- 206 2n culpa ef? nom Dens. P. . g. Jifscatus eff-. ufatfm VITQUIL Z L] freppnt t - Huffo Adver[arg verbis vefiftere Egis Em eff ut peccata reve- 62. L Pïæjlwg; - um valuerumt.. let, €$ ftc bomo bumiliatus gra- p r n J a tiaus anbelet im Chriflo: propof- tam, 200. Tot« vatio ejus vel us j?f;/»g; ( Mmetentes , asz- zmnmeriti , que virtus eff peccata €9 infirmita- Jenfm Luthera veniant , .4. G. dL. virum b tem no[fivam offendere , nou utm " . 2.V1, $ ll0o 201 ) ] 'le D aliquam voluntatis conferre, 82.. jr, 17 t* Imperativa ExaGemz ve $8;. 8$. 200.208. Jmperativaver- n- verba non quid po[fimus, fed quid: Jp banon quid pofimus, [ed quid de- Injtmï" debeamws , figuificant, 82. 85. nj beamus fianificant. 82.165. Impe- l Impius f/ve edat, frve bibat;, qtic- vative aHtem. propontiniur , ur u E g j?nlga»» » / 1 INDIäX; F impoteutiam exiude bo«o fuper- uus in dothrina fua de Voluntate [ äielanchkl bus €9 cecus difcat. 85. 169, Ejus Jrcana €9 vevelata, 90,. Deunm Encttii operatorés duphices , ali2 Spiritt Peccati Autborem non facit,Ayo. Mercas fi Alii carne operatoro. 192 per verba illa : Non debet dif- - tt ]il Lumen zrglex Natura , Gratiua, plicere Deus imeritos damnans : Glori&, 22j Wa D non fLatuit reprobos ad exitim ab- titer Met Lutherus cur Erafmo vrefponderit. foluta voluztate divina effe Pra* Pomml l 2. pervicacitatem in a]erenda C3 deflinatos, [ed immeritos appellat defendenda dotkrina fua fibi ob- - €05, non qui reveradamnationem tf Tr t jeclam vindicat. 3. 29. pecuniam non [unt meriti, (zd qui ex falfa jl i f loriam aut vitam temporalem nofira rationts opzatone imueriti ob Ferbi Confe[ftonem temntt. 29, gnum,i Jnnt , aut. falten comparate ad diin, tempomli tumultu mavult omnia Alios. 158. 209. 222. 22. $.. G. L. Miliia iv colludt quam. diviuo verbo cede- "u.F. lunocentem nom damnari talibu ve. 29. 50. Sape una alterave vo« u 1 4 Deo flatuit. 109. 217. 158,. ; Minarum. ce , 8 phrafi , aliter quam vulgo gT4tiA ex propofito fen pradeffi- Miiteii] bodie n Y beologia fieri folet ef natine vent , neceffitate venit, x ufus. P. Z.7. A4, G. prowm. For- Miracula ] non [indio aut. conatu noffro, quo efaru. mulas - loquendi. pro. drverfitate fenfu dixerit. 208. Predeflina- : Mous d Adver[ariorum | aliquando va- H0nts "VoCe Hlituy pro quovis de- riavit. P. Z. 8. Iibil boc tra- hi, o ereto divizo, 208, Ejus de pra- daiis q &atu vel contra Script, vel cou- deflinatione clariora loca. P. Z. tra fidei , quam in noffris Eccle- 9. Duriora de pradeflinatione lo- — Eceff füs adbue docemus , analogiam CHEUS, quam ullus Reformatorum voly fcripfit 44. G. Proum. metbodum dicitur Pitleto.P. Z. 2, ANoz ali- omilid j! €$ ordinem hujus tratlatus tra- . ter fentit , ac fcribit , aut defen- dit. 6g. Seriptue eff A. Yyzg. P.S,- fitidia frouzs calore abreptus hunclubrum fiti ttiál Quorundam judicium. Lutberi fcripfit. 190. Suam in caufa Dei C fiteti qj duriores phrafes | excufantium. vehbementtam fibiob jetta non cul- P.S. Abfolutum Decretum ,uti p^4t- 190. Hod vebementius £n QUtttjs; Cfitatu ex variis locis ab aliquibus ac- b. tr. egevit , motus eft Authori- I*Wo lti cu[atur ,non [Latuit, 37. Yo0. 158. tate Erafmi, qua cau[am Chri- 209.222,225. ANullimas nifi Scri- ULTA JH vebementer premit, 190. Atlb tura autboritate teuetur. 46, Luctheranos zos dici non &gre fert- 4t n ultra deceanium autboritate ali- mus, P.2. 3.8. . orum inotus quidem eff , [ed ur- lat gente tandem. con[cientia veri- i erigo vï;.flutlaor Deus non Lilihgm M^ f'm bnnc tati ceffit. 46. INon f&o. arbitrio eff. 12$, 128. 130. P. Z, i2. fecit ( in opere Reformationis,) 277 AMala z nobss operavi Deus quao qua fecit, q7. INon eft. Calvinia- Jenfu dicattr, 126,28.4.G. Ls IF. falz ; Mslan- Wï'im / de Plhntate INDEX, ; —Melanch'thonis Locorupa quando late dicitur à thlae;a 2090 777 Encomium, Thïo/agq;- Coatlio, 14.. Plerumque tamen H fatih o n deber dif- Merces piorum von eff. ex dz'g;zim- và Neceffario €9 T0 coatte diffin- £ttit. 40. binc ueceffitate non ta« 0s dammans: te ,fed ex fequela, 1cj. quid fe- d exitià d- quela autem fit. 106. inea coatte malimala€Sboni bona tina efe Pres inter Meriti condzttones Scholaffici faciunt.40.boc fenfn và coatle per ponunt etiam patlum, €Ó intentio- uecefitatem. violentam ad opus, Pt apelat /dlilif/lf TORem nem ,per qua quis digni veddi- v nece[[ario per neceffitaté quoad i mercede fua,YoG.. Meritum tempus infallibilem exprimit Lu- piex fjf onzne [ive congvuum ,[frve condi- therusA46. Onmniaqua à wobisfr- 0j Wt qnum, in juf'ificatione excluden- unt,non libero arbitrio, fed necef- tparaté um. 1$2, 204. 2$ A. G. 1l fitate fierifenfa verborumLautbes Militia z $. Serziptura pa[frm fpiri- vi ,nec contra Script. 34. nec con- 10X hA tHalibus applicatur. 170 tra pietatem. $. dicirur, "Utili- 2 5 Minarum Zzvizarum frazs, Io7 t4s €9 neceffitas bujus dotirine, f pradifi- Minifterii Ecclefiaftici efficacza.185. 36.ea autem efl bumiliatio noffra, fjtate venity Miracula facientes eo zpfo mon ne- 36. €9 fides , qua eff rerum non DT N ceffario [uut frae errore, 47 apparentium. 3. confer Y69. INon Dradefnae Motus divizus , quo omnia moven- ex bac dotirina. [equitur Abfo- fÜ quovi:de- tum, eff Generalis smotus. provi- lutuma Dei decretum., 37,. Ne- Fju de pre denti& divine .A,G. L. n. I ceffitas hac bomini velinquit non jda, P.2 tantum Spontaneitatem , fed 8 eþimtimla- TEceffitate €2 .z'mmnmþili Dei 1 zudifferentiam. ad "Utrumque op- mitrim voluntatenon Arbitrio noflro 0ppo/ïtarum, P, Z, 1o. Neceffitate m omnia, qua facimus, quo. fenfu omnia fieri maxime offendit ratío- . i df fieri dicantnr.19.21.22.139.145.Et- nem naturalem.Y44. Ex omnipe- dnchihrit tam mala,quo fen[mn, 12,127. Eam tentia atiuali CÀ prafGientia divi- in u D autem alii per Neceffitaté confe- za quomodo uece[Jario fequatur vlf cu!- quentia non con[equentis , vel ue- 14$.. Que Dem pra[cit , quomode jengentin ceffitatemm. conditionatam €9 ex ant nece[fario. 38. 14$. Si omnia nyr s fuppofitione non abfolutam expref- neceffitare geruntur , nec ullape- ferunt. 23 Qu diflintlio ex men- aifim Qhr nitentia pars ab arbitrio pendeat, ( 10 — te Lutheri parum ad rem facit in cur peuitentiafhatium detur,169. bac Controverfia, 23.138.148. vin- $i neceffitate omnia fiunt ,cur pya- dicatur tamen mon effe coutra cepta divina mb? dentur. "169. Lutherum. 22./38. per INeceffita- £em banc Lutherus Neceffitatem ';Mï pgm [/) ( yPerum . Bonorum serces EOK sunmutabilitatis intelligit , qua 0. PI Z:'L i » eft ex diguitate, fed ex. fe- yi i g qualss fit.4AVMs, 44, G. I], n,21. Ne- quela. Yog. Finis apud fideles nos. 46 Jitds sShercedis. aut.meriti cupido (ed MeAne cäjf-ifnx b«e immutabilitatzs ali- Hh [eía H z IN BM fola gloria. €9. Voluutai. Dei est. quid. debeamus. fignificant, 82, X-An&os.mz 160.Ctr tarmen iisdem merces pro- 16$. 169.. Praceptive autem. di- j snittAtur, Voz, per Opera Legis, cuntur , ut bomo impotentiam 1 Jué $ quibus non falvari nos afferitPau- fnam exinde difcat.83. C ut agni- tárie r dus , non intelligit tantum. Cere- ta [na malitia bumiliatus ad x atriti, ls dicutti anmonialia, uti Flveronymus [entit, gm;z'am Ventat.; 169 fed.omnia: 198. idque demonflra- nim funt t Pradeftinatio $2 propofrtum fepe La- tur ex Rotm. 4, 2.. 206.. Opera Sandtimonia Jine. Spiritu. Chrifli omnia funt thero unum [unt cum Alioqui n S. Viridtt, Script, diflinguantur. 208. Poce damnabilia, 100. Operibus tmini- x . Schmidin zae juflificamur. hac late utitar Lutberus prouo- d ln l 197. 204. vis decreto divino eterno. 208. Origenes o gíimzios tropos ininter- erttfmm Pradeflinatos abfoluta Dei vo- pretatione S. Scriptura. repreben- Iuutate e[fe veprobos ad. exitium Murpurgz. ditur. 15:167 $ d P. Lutherss non. flatnit. 1$8. Gra- tiam ex prade[linatione [eu pro- fulia Árca zm?le i & '»ckr fingantur à 7177 pofíto venire, quo fenfn Lutberus poetis. 23 dixerit. 107, de Pradeffinatione dtre vl Pattes z praxi agnoverunt nullita- Sc jkpm(dpjkriamm fententia. P,Z. tiptura $, £epma Lib, dArb, licet aliqnaudo.li- IO. 1217 berius de. eo.in libris locuti frat, Pixídentia Dei quid Lutbero f 905 dic $0. 7zale leguntur, [i ea, quasmi- : Olfurins nui . bene dixerunt., pro. [umma " 18. . G. ZL. n IF. p«l authoritate [l'atim. arripiantur. R. [/777 Watict, o Pax érreligiofa., €9 75;& eff c "md;jä : : tior iib de Chrdffo. auiiitus * CCafioing ' ^ endio. uerbi. divini- ob- pacem angelio. nouit. Y92,21g.. j4- jf temporalem. in. Ecclefiía: non. eff Jflitià divinamaxime offenditur. Ti ] snolienda. 29 157« 163.223, idue declaratur ew Xl Y Peccati zdurtbor zon eff- Deus..: Ya8. diver(a piorum €9 impiorum for« redi 128. 130 tHn4. 2244 Candem T uflitiam ini- 88 t praxia Pelagii fententia.de Lib. Adrb, quitatis acca[at in vebus , qua [uo [ Mart Pharaonis zzduratio quomodo fatta. commodo: non- in[eruiunt. Y64. t 128. u£ ipfe exitum. Jfraelitarum. 224. [ronm tamdin differret, cur Deus fece- Raptus quo pii ä/sz'r'. Santfo ag;w- i. um U4 tur vel vapitntur non. violeutus Vi gi Philofophia epera coram Deo veré ant. coatiivus , [ed [navis €$ dul- E pura t bona : docere: non poteff. - ,175 ciffimus eff.. 115. 220- YInpopoela, QUi fit. - b , aliquid , Rintelenfium Zhbeologorum Syncre- . iieris g Preceptiva Scripture, verba: o LA bBifinus reprcb?ndifnr'. P. £. 63 legitiwä . quid mofris uivibus po[imus, ed tHli, .S, San- A DINSB EX . /A 5 (m)ïmt. LA Simei quomodo. Davidi maledicere t Mhitty di. F3 An&osdnon iz"are nompoteft Pa- à Deo juffui fuevit, I2 AMipotchtaty MA . pa.$6.. Sanils etiam aliquoties Spiritus explorands duplex eff judi- n Buapi- carne praventi errarunt €9 pec- EL , Internum C) externum. 57 Wt d carant, 48. quieharitatzs jure ta- In Spiritualibus f/ssma bominuns 165 les dicuntur , jure fidei mon fla- C&CItAs 65. cuyne Caufa. Satanas, zim funt tales. : $6 64.7a dis enlla-fn t itLa- Vires, "t Liä. hrbi 't?fii San&imonia minime eft Liberi Arb, E 40. vi/;byul i. VITIBTE. t x E Z ^ S. Schmidius edzdzt AMunetationes T. tninau- Atef0, 103 ad bunc librum A. Y664. ob Sya- eretifmum inter. Rintelen[es €8 ntat 40* De;t:f, ut pkter felios, utà Dei u- TE : ad cxitim Marpurgen[es initum P. Zi, 6. P, ut ad impotentia noflra cogui- tonem mos perducat. Z7 it, fl, tt $. Syscretifini evgo falfo [ufpettus fiit P.S, ab eo fruflva fnis Luthe- Teftamenti JVovi fimma:funt pro- jgne fet pri« if Lutherus vum vindicatum e[[e Yuvo offen- mifiones €9 exbortationes. 104 dere vult, P. Z. $ Tropus zom admiüttendms im Scri- ulefinatium tteitit, Dd Scriptura S. zoz dicenda eft babe- Iura nifi urgente neceffstate, W veves inutiles, €9 non nece[farias, -ANon fufficit dicere, poteff bic tro- Io 9. non dicenda-ab[cura,M, $8. 6o. pus effe , fed quaritur, au debeat 17 ,form /, r! Obfcuritae ejusnonoviturexScri- bic trapus effes pturaob[curitaze.fed vel ob igno- v. vantiam vocabulorum aut gram- matice,o. velob multorum - ex- Y eecationem aut focordiam.Y2, E VErbum Dei a[[erendum €9 de- if a B- [920 zlï' M jusob[curitasvel interna uel ex- fendendum:, etiamft totus ternaA2. Ejus Claritas interna €9 » mundus confitletur , €9 12 unune £ 0 wdinr. heclaatir t externa, 12, Claritas ejus proba- chaos ruat. 29. tumultus €9 mo- zur ex ditlis Biblicis F€9 INAA8. 1u5, fipredicatur vttudo,excttat, gpirtm Jire ex praxi-Apoffolorum.59.C9 exem- 30. pejorem mundum facit. 168. m iti- ju qu plo Martyrum. 64.. Objettio , cur ANullo tempore celandums. 32.. [ine evgo tot excellentes ingem'a vtri Verbo non tribuit nobzs Detns Spi- n o p cecutierint, Jolvitur.63. Ejus lin- vitum S. 108. pradicatum non eff nudus externus [onus , [eparatus $uf h ua pro more AAuditorum non eff varie attemperata. 45. pro Scri- à Spiritu S. 9 virtute ejus intus Ed 1c8 i G- etura teflimonio eff accipiendum eperantis, licet diflintius, aliquid , licet totidem [yllabis vel Vitz /Eternz zes eff vifa ridicula 1. V * literis non $n ea legatur , ff modo Gentilib? etiam faptentiffimis.67., um r Occulte nemo, nifi Spiritua S, per- legitimá con[equentià. ex a fe- 21 q*ldf Hr.. 74 fWfuns eam novit , credit & optat, &A & u ï:; IN DEJX etiamf, feylo €9 voce jattet. 68 g Voluntas Dez. vide, Deus. X * Vo ex quar;nati: Labadifla, :ï' Voluntas Homizis vide, Hemo 69 P. Z.1. abfolutum decretum vbitrium. defendit. P. Z. . à Seb. Schmi- w dio fruffva fins "Mnnotationibus W, Igiephi /Z*ntez;tia de Lib. Arb., Lutberum. [uis. vindicatum effe " 74. an eadem cum . Lutheri * judicat. P',Z' : : kn(entia. 46- 74 SSON 7 L— S Yr -- r d M 2 l .....A —— T —-k DALT m DT D , N Y k—- FE icsy / 7 EU T - WYZ ) d [5 FS - N NECEMITT —— * - ,, Z d Z 7 , [/ Z 7 7 LT Z N SSSS 7 - N j N xx L 7 SS 27 A : f — EN j ( // . '/' f A. N y Y2 m E a m AES T —À i M SS U 2 ! L - UF. v* E - L ( Y À d 2 « PEM — 9À 7 / , , 7 2 A L m 2 A — A ZA z —À J NSS N AE E^ c P : Z c - Zy !f 2 1j / Y N y 7 SS NSN E 4 À 4 ( : L Q E j -» ':/ ES 2 . & zj ( Jj m J ä z L M t "CAv n — —— l : Y) . f /äj E " f 7 4, [7 D ;;ïï 4 : (;i l////;j///( ? f . Z ! j " 3 i : & ! ' DN RE xR ? Laf hm decretim 4 $db Schi. huotatiorid ticaum q pl ORE P X N EuE Em UNS —— eo- - a " E - - Yi tUt a, TE fSheecw u p COMSAT ab RI a : j U Fa v ss ao 77 - d- n o n MA 3 272 t Y R. v M M . A * P iM s 1 2 P z 5 n *5 "m Z 2 ; & A u u 5 tar A i i MT m uU ( $: Ml 2 RE D d N d 2 a d $A d . 3 2Y ; A t z P CA la A o $Á 2 s 5 É J 3f 3 t E du eE i *sä'f * P - 215 d l ? l e s .; - ho zi r b a T ^ L2 I EOE du 2 e r As E TU 2 A H z zi x PU : ) us i 2 £ a E G ï ss . p o A , 5 o a d Eul o d D E *»,-?,Qqï x tye a p 9 us ( R 54 ii t o t 38 i o* r d ( du E ET AK . M dl E s - m AS E - 3 : A^. Z E V -W! 4-:; E Av AA AL x3 z T w VOR *s 2 du ^ æ um E x OMES z bt p RE RTE. v N Y d ak i^v s E £ * | a p SPS M ER i &ï» MR p ss FA UM iv d E A m x : ] RUA P^2 AG. E m "um 3 EE m EE E X MW E MX ,þ $& t * z s ia 2 $^ x -- S * A 2 D2 Rs N d 7 m », : A T gends. bl X T o MP 24 T u 2 v & r z Es d r x Rs ce: n X E LA d A E N E m IN X d "À i AA "d u A v M s o : Ki 2y j a " Ea Ls g i 3 i o E ss s - m À tv 3 2 3 us ' ;- M . :' eu Ms d d v z. | DA *vl T -t A M s b od [5 : D As r d N Ed . T E g n 73 * M E " i d p 54 WA ',l A - us & d s s ,i: - PATRIS. LIBER o r Q g d VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset — 1 RVO 15 Balance ibl O x " ä IH Focus CONTR A N CUM en [ e nfatione;quafi abfoluturn Calvinian. 110 1i i decretum in libro ipfoftatuerit , praci- pue vindicatur : [ 10 £, a'z;m,f [ [ l Lïni'vcrf Argentor. P. Ord. & Conv, E UM cclef. olim Prafide; l Ó Prafatione Apologetica [E] -- Univerf. Ordin. & Conv. Écclef. Prefidis; EM wvZNNOTATIONIBIU S. CQNTRA Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com à (L;fNTLORATJV,. - - po M DCC VII,