Gf909_qt
author: Klemm, Johann Christian

|

Ó

W

$

M t t

—

—

——

Wä —— —

————————————————————

t ——

—— À

N12«509546403 021

WUELALNTHUNAEALHAT

UB TÜübingen

EE

à

|

ää

3

a

i

E

:

lei

;y"

)

?

I»

Pl

X

z H

(ico.0

WT

teo

fentie

fitet

tüt

t q

ontri

at

ith

Cbl

D (

D

fitt

dnt.

- hon

6

CO M «

zP

C /(r/l /f'f

c c*,;»&:? zr/!fä Wï)

/,

g ( )

y£

5

-N

5

wmSSSDUS

-

gä O

As

-

"sece

v

A d

M

N

RA

P

s

FD E O E A

o cfote d

orede

"ob o

rE

CR

M

Prafatio Editovis.

3.

-

H

d

E-

"

W

L

ï€

&oi

N

AA

j

ET

M

,

æl

(timus hic Tibi,Benevole

v

Y

s

Ahï

diasmata quedamlrenica Dn, JOHANNIS CHRI-

7

*

U

Ü

N

j

TIANI KLEMMII , Profefforis Tubingenfis, (xpe.

l

o

J

N

)

ATT

d

LEN

z

numcro ex quo priora , diftracta funt Exemplaria ,

I

7

J

21

expetita a'que defiderata.

Etfi vero Apologia ge-

neralis Principiorum Irénicorum & refponfio ad ea,

qua tanto cmu!o, tanta accrbitate & contentione inftituto Heno-

tico obje&a fuerunt, avide etiam hucufque fuerit przftolata: plus

tamen confequi non licuit, quam breves quasdam obfervationes,

tefponfiones& acceffiones, quibus fufficienter fatisfa&tum effe di(-

fentientibus, fal.im judicio Pradentum, Dn. Autor confidit,

Et

tamet(i Apologia quxedam contra primum, quod Dn. Autori inno-

tuit , fcriptum Anti- Irenicum in lucem quoque ab eo fuerit emiffa,

ex qua abünde conftat, quod facillimum fuiffet , fi libuiffet, & fine

omni periculo licuiffet, ad reliqua etiam eadem gravitate & foli-

dirate refpondere : áttamen ne hoc quidem potuimus obrinere,

ut hec etiam Apologia cum vindiciis, que ad eam fünt datz, huie

Colle&ioni infercretur, nón quod exiftimet D. Autor, eam à verita-

te deviare , vel principia Itenica deftruda effe , que adcó folida &

oómaium coní(cientiis evidentia effe arbitratur, dt de corum veri.

fate; qui tantum notunt, quid fit verus Chriftianifmus, non pof-

fint ambigere,fed ex rationibus longe aliis, nimirum partim,;quod

nonnullis acerbior, quam genius patiatur Irenicus; fuerit vifa , par-

tim quod Do&iffimus Antagoniíta, quocum ipfi res fuit, ci faerit

$

igno-

LE 3.

D

g

OmutaeiplaR o

ignotus, alias civilius procul dubio habend

us ( nam qu

dlïïïüm |

od Dh,

D. CYPRIANUM, ut opinatur;

pro Autote i(tius fcripti unquam

fcienub

habuerit , falfüm effe, omncs no

rünt, quotquot Dn. Autorem rio-

mental

runt , qní hac de re unquam cu

mi

pío funt collocuti, quique con-

muer

trarium eam femper defendiffe , ufq

ue teftabüntur, licet id ex ipsá

& fraer

etriam A pologià fatis pateat

P.43 ) partím, quod ignem gladio fo-

&tonfo

dete, litibus non necefürii

s implicari ; & vulnera Ecclefiz , fatis

vetont

ante füneíta, adaugere mi

nime cupiat

»cum prafertim. ne ipfi

niai Tl

quidem Domini: Wittcbergenfes potue

rint diffiteri, quod . non

Nquet

omnis fpes tolerabilis al

icujus conteflerationis fit przcifa ;

quod-

W05 pof

quc fi exoptati unionis frudus effent fperandi ,

quo,de przter

tion fit

ipfos nemo dubitat , res exauditi mereatur.

Quo ipfo 'fapienti-

hd i

bus fàt di&um eft,

uare ex certà. novimus fcientià,

quod

igun,

Dn, Autor firmiter ftet ea fententia,

f4

quam communis. quoque

in(ültgs

Prudentum confenfus adprobat, cum

nullo ulterius cffe przlian-

tilimug

dum, fcd oggannientibus, (i qui porro futuri. fiat

, rclinquendam

effe, quantum per Magiítratum lice

[2

t

Ytfo qu

» facultatem , folis garriendi,

3piti

quidquid voluerint , fore enim, üt,

quod aniculis contingit, tan-

dem uliró conticeícant,

Denta |

Ex-quo enim Edido Illuftr:

ffimi Corpo-

ris Evangelicorum principia Irenica fün

f jd

t probata atque adeó publi-

cam nadaa autoritatem, abfürdum effet

p

,€à ulteriori exponere con-

tentioni, tantumque o

pus eft , ut in poffeffione obtentá permaneant

Mn Q

Irenici, neque fe ex ea technis diffentientium dim

lts

Overi patiantur.

Sunt equidem, qui fimulant, nondum conftare

nobis (

»quid fibi principia

s

Itenica velint, nec palàm Irenicos

»quz intendant, ;eloqui audere,

Mcinr

Mirum veró eft poft (ententiam la

(nd à

ram & in tantá luce poffe quen.

quam cacutire & aliena fingere,

iB pof

cum prafertim (i quid fupereffet

tenebratum id diffentientibus dc

beretur,

Qüdem

qui impediverunt, quo

minus Irenici facent his rebus prafe

rre potuerint dilucidius! — Cla.

üäCa*h«

nihil aliu

gviff

riffime refpondit Dn, Autor, quod

d intendatur, quam

quod Theologi Rcformati centies per düo Sec

pl

ula expctiverunt, ni-

mmis ü

miraüm ut qu.cmadmpdum noftras Ecclefias,

non obítante quodam

diffen-

d

um

1 Dy,

Qum

diffenfa , habeant pro Chriftianis veris,

in fundamentalibus non de-

1 r

ficienribus: . ita corum quoque Ecclefi

as non pro Fiareticis , funda-

" Con

mentaliter errantibus & à Corpore

Chrifti myftico ab(cindendis

i

reputemus, diflenfüm

p

que rcfiduum in ipfis ceu fratribus chriftiané

l0 fp

& fraterné toleremus,

& tonforibus notum eft

In hoc quzftionis conftitiffe flatum lippis

] mi!

3

atque hunc affirmarunt Irenici, & praba-

verunt Status Evangelici,

t pf

fique ab eo ulterius non diffentient Do-

.non

mini Theologi ,' cateto

Neque eft, quod dicatu

quin omnia in ftaru quo permancbunt.

JUod

r ftante confenfü fündamentali progredi

nos poffe longius s

EE

id. enim fuperftite , qui nunc eft, diffen(u, ntut

lenti.

non fundamentali, e

x regulis

e

prudentiz Ecclefiafticz fieri non poffe,

quod

haud inviti largiuntut Irenici

Ergo , inquis, tnagno conatu nihil

agunt. Immo nihil periculofi

1oqit

; Dihil quod tot centradidtiones. &

1lan-

in(ultus mereatur,

fed id agunt ,

quod Chriftianum

2

tiflimum, quod &

» quod fünda-

ndam

Ecclefiz & Reipubl

ice falubertimum eft, At

Vero queruntut alii,eodem padto conci

jttdi

liationem inftitui poffe cum

Papatu, prefertim accedente duro nece

] filie

flitatis telo, némpe fi funda-

o

Inenta fidei adeó arctis circumfcribunt

ur limitibus.

O'! veró uti-

nam idem dc Ecclefiáà Romanà

ubl

; quad de Ecclefiá R eformará, &eri

poffet judicium. Enimvero di

(par,immo oppofita plane c(t ratio;

00

iNam. quemadmodum Eccle(ia

at

Keformata Con(cientias noftras pul-

latenus aggravat , fed.confenía

ILUT,

in neceffàriis contenta, pleniffimamn.

nobis conícientiz libertatem

Yi

hac in re peccatum nos folici

relinquit, atque ne ad unum quidem.

|dett,

tat : ita econitrario Papatus, quz cre-

denda & agenda non (ünt,

j

. nec fiue lefione Con(cientiz credi &

agi poflunt ,

ceu neceffario «redenda &

agenda obtrudeus, non.

refet

quidem culpà tot

praftantiffimorum & religiofiffimorum in Eccle-

,quo

fià Catho

Ch.

licà hominum, fedPapa & fequacium; confcientiis noftris

graviffim

e dominari, & libertatem àChr

ifto- nobis partam adimere.

m

pr&fümit, non fundamenta fidei ar&tand

O; (neque enim Irenici ea.

[ i

nimis eoar&aut , (ed cum. Theologis fe

ntiunt

danmi

orthodoxis) fed ita.

dilatando , ut novos fidci articulos , qui

nulli funt , condiderit , &

(íen.

X 3

IXT

-?m(niuæ,

gt*

I 2

fui

AURU

emnium confcientiis obtrudere nitatur, ut adeó & quoad fidei

)

00

rofeffionem, & quoad cultus imitationem , & quoad regiminis

tici p

Monarchici Con(cientiis infefti agnitionem mille peccatis contra

ao

Confcientiam fe reddere deberet obnoxium ; qui fciens & pru-

lf

dens huic jugo collum fübdere ,

repugnante & rationc &

pids

Ex quo ad oculum

Chriftianitmo & Confcientia , non renueret.

(iunt,

;

patet, comparationem hic inftitui poffe nullam, cum prafertim Pa-

ag

atus non coalitionem confervativam, quà de hic fermo eft, fed

« EEE ECC E

contel

meram fübje&ionem & abolitionem anhelet, atque adeo noftra

tiüs er

ili ni

quaítio de Papatu , ne quidem poffit inftitui. — Queruntur alii, tot

efle diffidia in Ecclefià Reformatà, ut adeo non liqueat; ad quos

Pratet

Mirum áutem eft, hoc adferri

principia Irenica fint applicanda,

dipia]

t, in noftrá etiam Ecclefià d:ffidia

fonta

argamentum , cüm negari nequea

fervere non minora, quz cüm non füfflaminent communionem

fifum

Ecclefiafticam, &quum non eft, ut illa hic objiciantur, cum prz-

fertim omnes Ecclefias Reformatas, fecundum Symbola fua fpedta-

t c(

À

tas , ferri poffe , oftenderint Irenici. Sed.enim veró, inquis; hoc

Dhiof

eftio enim deciía,

fuppofitum adhuc eft in quaftione. — Falleris,qu

d

& quod fuppofitum vocas, ab [renicis & Dn. Autore ex propriis

Dem (

Theologorum aliàs diffentientium principiis ita denionflratum eft,

DnoAl

ur.fi omnes diffentientes coadunatis viribus ad veritatem hanc fub-

hünc a

rüendam concurrerent, eam tamen ecvertere non poffent. "Veritas

t

enim eft inexpugnabilis, nec vel centena timet oppugnantium millia,

(irem;

Non equidem negandum eft, in hunc maxime lapidem offendere,

Ner

quotquot hic hallucinantur. Et miramur oppido, effe inter eos

fià Er

etiam, qui principiis melioribus addi&ti effe & poterant & debebant,

Qm t

qui cum pauló ante ftudium Irenicum Chriftianum, Dco gratum &

Ecclefiz falutare effe, afferuerint , mox mutatà (cenà illud & contra

QUi v

Yi Vi

veritatem & contra Confcientiam effe fcribere non vereantur , qui

tlitm (

tamen probationem aggredientes, nihil minus praftiterunt , quàm

Profe&ó facile effet Dn. Autori, celebrem

QUcrels

quod promiferant.

quendam Philofophum imitari, atque huie infultui codem modo

UET

fatis-

LUE DEÀ

——

dei

fatisfacere, nifi Famz Viri Theologi confuleret , nihilque huic caufz

ab eo timendum effe noxaz, confideret

Nam, quod principia Ire-

Ilg

Qf

nica propterea fint contra Confcientiam, quód exigant, ut omnes

jn.

acceptent, quod tamen plerique pro erroneo habeant , id, ut mol-

e&

liffime loquamur, falfum fupponit , neque vel fyllabá poterit exIre.

l

nicis oftendi.

Non funt adeó in dodtrinà Morali hofpites, ut ne-

ij

fciant, quod nec contra nec fecundum Conícientiam erroneam fit

fd

agendum,

Nemo eft, qui pro libertate Confcientiarum magis

ol

contendat , quàm Irenici,

Fruantur Viri DoGiffimi fuis Confcien-

tiis erroneis, fi quidem veré fint erronez, qua ante erant rediz,

. fot

illis nihil intercedentibus.

Tolerent alios; prout ipfi tolerantur,

quos

lferr

Prater enim tolerantiam nihil defiderant Irenici, Quod vero prin.

cipia Irenica fint contra veritatem , quia fecundum ea,quz funda-

(ídi

m

mentalià funt, pro non fundamentalibus debeant haberi , zque

|pre

falfum & ab ]renícorum mente alienum, immó mera principii pe-

titio eft

ii

jX

Neque probatur miferà illà & populari, Theologo zque ac

Jeift

Philofopho indignà, confequentià , non agnitá, à Patribus rejedtà

per fc non fluente, quód Decreta abfolnta NDB, feré ad defperatio-

Opris

nem & fecuritatem adducantr ; ad quod & fufficienter refpondit

mel,

Dn, Autor,

Et miraremur omnino, Conífcientias pofterorum efle

K Áib

nunc anguftiores; quàm fuerunt Pairum; ni(i res humanas pratex-

[crits

miilia

tibus, & prafertim à Con&ientid atque Religione defumtis, agi,

fciremus, .

.;Quz quafo hac elt, ex, gr. erga Potentiffimum Boruffiz

ndetty

Regem mgramudo, eum in gratiam. quorandam homínum cunx

et 05

fuà Ecclefià declarare pro fundamentaliter errante five Haretico;.

btl

«uüm tamen de eo aliter convi&ta fit Confcientia,

Czterum, fi,

um &

qui vel in minimis à doGrina Eccle(iz recedunt , excoecati funr,

cond

Ve ! Viris celebribus

Plura non addimus

Denique funt

qui

J qm

etiam (fuper modo, im negotio Itemico obíervato & intentionibus

; quam

querelas fuderunt.

Scd, praterquàm , quód modus non variet

Jcbrert

1em, atque ncgo:ium in fe poffit effe bonum, etiamfi minus proba

mo

fit

fat

w

mïz(äe)ää

N

i)

fit intentio; commune hominum eft vitium,-utw,aliols ex fuo me-

tientes ingenio, cum rem ipíam culpare jüfté nequeant, intenrio-

&

nem & refpe&tus, quos fingunt, reprehendant, quod vel in ipfa B.

/ —

LUTHERI causá contigiffe, notum eft. Equidem cüm privato-

i

rum non fit , de actionibus Statuum judicare , etiam nobis vel

verbum hic interponere, religio cft.

Quz veró Dn, Autori objiciuntut, quód ex refpedribus poli-

W

ticis hanc fcenam fit ingreffus, quód motus Palatini eum excita-

vetint, quód in gratiam Reformatorum fcripferit, ea falía effe; no-

u

vimus, — Quos enim refpe&us carnis ,qux commoda hzc caula fe-

cum ferat, omnibusliquet : nimirum mundi odium, infeQatio-

nem ,furorem ,ac;rbiiïima di&eria , calurmnias ; &c.

Neque adeó

rerum erant ignari Irepici , ut hanc fortem manere filios Pacis, qui

commoda magis publica Ecclefiz, quàm privatorum refpiciunt,

U

ignoraverint,immo fi ignoraffent, fatis id eos docuiffent alii, qui

)

:

monueruiit , femper fauciis capitibus palzítrá egreffos effe Irenicos,

Prafertim illud de motibus Palatinis falfüm cft, cüm primum Dn.

Autoris fcriptum biennio prius fuerit exaratum, quàm de iftis mo-

7

A

tibus quidquam innotuit. Deniquein gratiam Ecclefix Evangelice

If2

& rioftrx potiffimum partis fcripfit ; ^ ctim nemo poffit ambigere;

ZA

quód, qua ex coníociatione mutuà redundant utilitates, in no-

ü

fram maxime faciant falutem.

Sed obfignanda hec (ünt querelà

ftity

Chrifti Salvatoris

Ori &j £yMOG Ka CU Xdi 6 &v Tz "jASQe TOV

A

TAU T& wposüpuyyy coU* yoy àc engu(än a oQaA-

Tháni

ov g.

1

t

Diofi |

A

i

eexoxom —

Qul

ï !

iil

hiin

ttar

*

T

—N

"i

X 88

B.

l0 m.

tCnrio.

',-/

,

IN

&N

S

7

Q

4

^

7,

j

SSS

SS

N

V

n

N

Q/

ipf g,

gl

W

Z

SS

Y

)

j

f

V

Z

?

fiyato-

A

.

j

*

A

V

A

C ,

E

S

—

ls vel

,

W

3

m

&

Z

z

7 ——

&X

.

——

E

m

ämumu

MNN

E mari

,

N

Mu

i

—

,/

)

j a

SS

U

5 poli

7

2

e

ATR

S Ww

A

N

L

D

» : /

ngv

"

Bo (() ——

ï/

X,*-ï

NSSIN

[^, 00*

tl fe.

Chtio.

Le&ori Benevolo Salutem.

T

15 qui

£2

IClunt,

D

EAC

5

o ie .:?

-zlä

ZA

i

j, qui

JV

2574

z

2

N

K A

c

iC0S,

—

«

anta contentione hiísce ncflris

diebu&

2

(s

22

2

S

d

m Dn,

I r d

92

)2

ePaccEcclefisfticalitigatum fit;jquam-

*;;':

O

3

que cciampum plurimorum calami in

[5 0

Á

22]

222

[

d.

D

2

z

hanc pugnaam pruriant , ignotum po-

gdict

teft efle nemini, quirebus in Ecclefia

s

A

Z

a,

geftis vel leviflime attendit. Etenim qui

ifl 00

-

277

o

77

z Pacis confilia adamant , nihiliis exi-

ftim

nt efft

,c

Chr

,ï

ftia

lucreli

nius, nihilfanctius, nihil falutarius , nihil

eu

ad confervationem Ecclefiz neceífarium magis , contra vero

manifeftiffimum effe atbitrantur4 conatus hoftium Concordiz

non tantum in ipía prima Chriftiani(mi principia offendere,

incrementis Ecclefiz internecinos effe, & per duo fecula inde

à reformatione tot Eccleiz damna, toc clades intuliffe , quot

nullís lachrymis elui,, nullisconfiliis reftitui queant, fed etiam

ipíi honeftati naturali dire&e & evidenteradver(ari, ipía com-

munia juris naturz principia evertere , indoli hominum con-

trariari, atque adeo ad Ecclefiz & Societatis perpiciem inte-

titumque tenderce.

Nam cum u

S

nicum Concordix Ecclcfiaïisqæ

in

X a

-6 XoX Bbb

---

lat eride

in Ecclefiis Proteftantium impedimentum confiftat in contro-

tgnprobt

verfiis quibusdam Scholafticis (aper myfteriis rationi imperviis,

ex mala it

circa quorum tamen fübftantiam plenus fit confenfus & in aa-

cefforiis tantum atque modorum determinationibus diffenfus,

tl Pnu

vte, qu

ita tamen, ut fcitu eas ad falutem non effe neceffarias , fit in

Crimiti eX

confcffo , imo non poffit nonconcedi , cum plurimi Chriftia-

norum difcrimina harum controverfiarum vel plane ignorent,

ticatibus .

rum hum

velfaltem re&e non teneant , imo per incapacitatem natura-

fere, À

lem non poflint tenere , facile apparere , nihil effe à vero

Chriftiani(mo alienius , quam ob res non neceíffarias , imo i-

nunt , Y

dimicand

noratas Ecclefiam dilacerare , & in extremum difcrimen ad-

ducete.

Exadverfum vero nihil effe fan&ius, nihil falutarius,

ttoverlian

que i o

quam confenfüm in neceflariis colere , ad eumque vitz redti-

tudinem componete , diffenfum vero in non neceflariis Deo

teliquis p

Non fatis attendere ad

te5 afe da

& cujusque confcientiz relinquete.

conditionem hominum , regenitorum licet , in Ecclefia hae mi-

imo etíam

litante ipfisvidentur, qui ultra fobrietatem fapiunt , quive in

pitant , (

rebus ctiam difficillimis atque abftrufiffimis fe folos nunquam

Cum in pu

aberrare , aliosque, qui in iis errare illis videntur, tolerandos

Offendunt

prorfus non effe, fibi perfuadent, & magna contentione affc-

Ga reddin

verant; cum tamen nulli infallibilitatis privilegio fit cautum ,

tr, Quo.

finatdis F

quicquid etiam , qui Papam aftuto gerunt fub pe&ore, atten-

tent, fed in multis labamur omnes. — Et ferriquidem pofle hoc

ptatispe

orthodoxiz nimiz przjudicium erederent , nifi Ecclefiz adeo

timum f

pernieiofüm , nifiipfi eciam focietati humanz adeo incommo-

ht bile,

dum, adeo periculofum effet.

Non enim profedto verbis ex-

itftefe

primi poteft, quam rebus Evangelicis nocuerit , quam pro-

TDatitorim

reffus reformationis impediverit , quam horrendam anar-

Biele i

chiam in Ecclefias Proteftantium invexerit , quam przfentem

"CI'C, OCC

perriciem pluribus Ecclefiis intulerit , & quam totalem interi-

Ino i

tum Ecclefiis Proteftantibus , nifi Deus extraordinaria pror-

t ipf

quid

vero

Tis Th

,,.(us gratia, quod confidimus, ii$ adfit, minetur. Licet

hze

eolog

—N

-H YXoX hf

COntto,

hzo evidentiffima fint atquc ab omni hiftoria & experientia

Dpetviis,

&inas

comprobentur : funt tamen haud pauci zelo forte non femper

ex mala intentionc proficifcente , fed inconfulto, perniciofo

ilfenfus,

atque 3 xaz izyreny perciti ; qui ccclum terramque commo-»

5, fitin

vere , quadrata rotundis permifcere & Ecclefiam extremo dif-

Chtiftia

crimini exponere malunt , quam quicquam in aliis abs fediffen-

Porent,

tientibus , nifi protinus idem fecum fentiant , quod , qua re-

1 Datura«

rum humanarum eft conditio , prorfus eft £ 12v adurdlay , per*

[c à vero

ferre..— Atque hi concordiz Ecclefiafticz hoftes perpetuo occi-

, Imoi

nunt, veritatis caufam agi, eam in difcrimen adduci , pro ea:

Imen d-

dimicandum decertandumque effe. Quare momentum con-

latatius,

troverfiarum extollunt , confequentias confequentiarum eas-

tz tedi«

que in oculis fuis periculofiffimas ne&unt & pofthabitis (epius

vis Deo

rcliquis pietatis , honeftatis atque zquitatis legibus diffentien-

dere ad

tes aíe damnant, ex Ecclefía, quantum eftin ipfis, excludunt,

1 hao mi-

imo etiam przfertim filios Pacis omnibus modis vexant , exa-

itant , clam & palam calumniantur, períequuntur. Hxg

quivc n

lunquam

cum in publico orbis theatro peragantur , Ecclefia gemit , pii

lerandos

offenduntur, infirmis fcandala ponuntur, impiis religio füfpe-

ione dlit-

&a redditur, & deridenda propinatur , meliores metu detirren-

cautum ,

tur, quo minus animi fui fenfa candide exponant, plurimi de

', AtEeT-

fanandis Ecclefix vulneribus prorfus defperant. Rebusita de:

yoflt hoc

ploratis perquam difficile & arduum eft, ad has vel illas partes

jg adeo

animum füum adjungere. At dicendum tamen, quod rcs eft, fed

(comtmo»

fine bile, fedin folius DEIgloriam & Ecclefiz edificationem.

Hoc fine fententiam noftrram de Unione Proteftantium,quz tan-

etbis Y«

to animorum motu laudatur ab his, eulpatur ab illis, candide &

um pro

f] ahát-

modefte prius exponam, quam de inftituto prafenti pauca edif-

ferere, occipiam.

ld vero ita me fa&urum effe confido, ut

xfcnwm

nemo pius in mea fententia quicquam jure poffit defiderare &

minttti

yria p

ne ipfi quidem Domini TheologiSaxones, qui alias prz eztc-

ris Theologiz Irenicz minus videntur favere , fint caufam

,'lcc[ verü

hat

*5

habi-

- XeX WeR-

p

P

d

dinieaan lnl la

:

ti0tà

habituri, eam zgre ferendi. Exponam enim mentem mearm

r

ad normam Colloquii.illius celebris inter Dn. Theologos Saxo-

rl

nes, Brandenburgicos & Haffiacos Lipfie MDCXXXL. habi-

quam

ti, quod urraque Pars aguofícat, fuam do&ctrinam in hoe Col-

duse

loquio re&eexpofitam atque ad liquidum deductam effe, quod-

lucta

que nuper demum llluftre Confiftorium Drefdenfe ad hoc

fente

Colloquium provocaverir , tanquam in negotio henotico fun-

.

damenti loco penendum. — Cum igitur duoin ifthoc Colloquie

Cadat

fuerint acta , ad qua etiam duo capita tota res redit , primo

uidem ut dodtrina ipía quoad fingulos articulos Auguítanze

extta

eonía

Confeffionis ab utraque patte fuerit propofita & , quod fuper-

fliani

e(t difcrimen,, indicatum , non opus elle arbitror ulteriore li-

Vncan

quidatione , fed cum notorium fit , quod utraque pars ifti

alia ve

fuz do&rinz in hunc diem ufque inhareat , vel faltem in pe-

& eyr

jus eam non mutaverit, illam Theologorum Saxonum doatri-

Ecce

nam etiam meam effe profiteor, uti Theologos Brandenburgi-

l,

eos & Haffiacos fuam expofuifle dodrinam profitetur Kcclefia

Eeformata. Alterum, quod in Colloquio Lipfieni fuit pro-

adhan

Tetüm

pofitum, pertinet ad modum reconciliationis, ubi via toleran-

Qd

tiz fuit inira , quod failicet füperftes differentia chriftiane &

fraterne fit roleranda, quem modum Theologi Reformati &

dum,

propofuerunt & probarunt , Theologi vero Saxones non im-

fpedier

fare ,

probarunt, fed de eo in timore Domini difpiciendum efle , ju-

dicarent. Atque ís ipfe eft modus , quem Theologi Refor-

ln B.

mati hodieque probant, & lrenici fuum faciunt. — Inter quos,

Qutoen

cum & nos in przfenti Hiftoria nomen noftcum fimus profeffi,

ff oj

hanc Tolerantix Ecelefiaftioz. viam Pace díffentientium nobis

UW s.

robari, non diffitemur. . Judicet vero Ecclefia & quibuscun.

qui aj

que aliquid cft xquitatis , an modus Pacis Ecclefiafticz , tan-

efntibi

topere ex omnium confeffione neceffarixz , ab ipfis Beatis Ma-

Qu d

joribus Saxonicis non reje&us, fed pro tali habitus , qui in ti-

um ta

more Domini fit eonfiderandus , pro malo religionis reputari,

T

AU*

£ait4

";

M

- XX StR-

t

1 meam

tanta acerbitate impugnari tantaque contentioneremoveri me*

3 Saxo.

]. habi.

reatur ? Optandum quidem effet, uctomnesEcclefiz particulas

X Col.

res in omüibus dogmatibus vel faltem iis , que cum fide ali

quam habent connexionem , convenitent , neque improban»

i qlwd-

Al hoc

dus eft in fe zelus Academicus , qui laudabili intentione ad.

ico fün-

lucrandos forte diffentientes incommoda , abfurda & pericula

fententiz alicujus erronex audacius & moro£us.exponere tene

oüoqum

tat.. Sed vero ,. cum confummata iuloe in hanc vitam non

, pimo

cadat , cum in Ecclefia imperfeda ,. rilitante degamus., 'cuar

pulng

extra erroris periculum: nemo fit conftitutus , eum alioruny

dfüper-

eonfcientiis, erroneis licet , dominari no& liceat , cum chri-

tiore [«

us illi

ftiani fit officii.& charitatis infirmos in ide , fi quidem ejus

teneant eflentialia , rolerare , alia. quidem Academie licent;

) in pe-

alia vero-Ecclefix expediunt. Etíane, cumfuneftum Schifma

dodti«

& ejus effe&us, immania illa damna, qua omnibus fatentibus

nburgi-

Ecclefix intulic , atque in: dies magis minatur, majus fint ma-

(cclefa

lum ,. quam.errores quidam theoretici hominibus Scholafticis:

lt pro»

adhzrentes ,. quos- plene exterminare non-finit humanarum

olerane

rerum imperfectio;. ipfaadhuc humana docet ratio, inter duo:

tiane &

mala, quorum utrumque eft inevitabile, minus cffs toleran-

'mati &

dum.. Neque hzc fententia quicquam haberet dubii;, etfi in.

yon if«

fpeciem. tot.contra eam rationes prztexentur , nifi-lioc ei obs

SHC »ju'

ftaret ,, quod-inter noftros non fit communis.

Cum enitn- o-

Refor-

lim B. Theologi femper adhuc fperaffent , fe diffencientes ar-

quOS,

gumentis füis convicturos ,. aliam viam ingredinoluerunt. Sed;.

rolelli,

cum omnes hodie (ciant , qui rebus humanis paululum atten-

nobis

dunt ,. fpem hano decollare ,. mirum equidem: non eft, quod-

Qgcun

qui alíam viam ineunt , difficilem. inveniant aditam , cum.

; a

emhibus conftet , quam , qui à fententiis communibus- vel:

j Ma-

quafi deledunt , acerbe ut plurimum vapulent , re&a tamen.

j int

cum ratione & in utilitatem Ecclefiz cos agere , intelligenti-

;Puzari.

bus & à przjudiciis liberatis apparet; — Accedit, quod licet.

taià

fententia.

-Hü XoX B-

fententia de diffenfu fandamentali quoad "Theologos noftros

five recentiores five antiquiores communior videri queat : do-

|

cebit tameti, quam hic exhibemus Hiftoria Concordiz funda-

mentális, quod hzc potius fententia de confenfu fundamentali

A ww X

fit publica , atque , fi univeríam fpectemus Ecclefiam Evan-

gelicam , etiam communior, potior & vetior.

uare cum

nemo hactenus hanc Hiftoriam tradiderit , & hoe prafertim

tempore non jucunda tantum le&u , fed etiam apprime urilis

effe videatur , operz me pretium fadurum efífe , exiítimavi,

fi primas ejus lineas ducerem,

Non equidem me latet, pra-

termiíIa à me effe fcripta plura , prafertim anonyma & pfeu-

donyma, quorum multa mihi quidem erant nota, íed quod

nec femper conftabat, ad quamnam regionem effent rcferen-

da, nec abíolutam fcriptorum Irenicorum exhibere Hiftoriam

erat animus , fponte abs me fuerunt omifía. Facile autem e-

v

tianiadducor , ut credam , plura eíle fcripta Itenica , mihi

niondum cognita , quz forte his adjunget aliorum in Hifto-

:

ria Literaria magis verfatorum fcrupulofior induftria. Czterum,

ut Benevolus Le&or hacopella optime fruatur, uteximio prz-

clariffimorum Virorum, quem hic fiftimus, choro faveat, ut

Irenicos eum optimis quibusque Virisfentire , atque ex eorum

i

V

elfe numero , qui falute Ecclefiz nihil habent prius , - nihil

Ü

antiquius cogitet, & , quod caput rei eft, ipíe gloriam

Dei & Ecclefix pacem fe&etur , enixiffime

Itst

tj

contndo,

,//

!

A m

bur

M

-^

lt

X

[—23

GL

G!«

p

/

j

LT

Asj

(itn

"

CA

NU

Bd

Concordia

N

r

—

-HyDrI B

hofttos

U

u

DN

a

SXNIDE

U: do.

E—

BÀ

—

—

$.

7

Z

:X

SS

x

SSRNN

[

N

C rier

,

funda.

R

X

À

Y

:

N

1

— -

SSS

/,Qj

"

//, iliï

3

I"

u-

ZA

—

Z N

Dentali

77

, a

N

I N

Evan-

ZNSS

,Wä

—

N

€ Cum

—

(

mix

——

E

—

-11

1.

'/ ,

EXLL-

——

——

a

y

E

)

A

t(ertim

!

þ/!

7

P Z

27

TL t

XW-:

I———A— 77

N SNSSS

7

ZNNNN

£ atili

Limayi,

) pfæ'

Y pfet-

Concordia fidei fundamentalis

| quod

feren-

Ecclefiatum Evangelicarum.

Toriam

I.

Jem 6«

, tihi

,e'/

(

L

»

,,-.

ae

Hifto.

27

6

Onfenfum fidei fundamentalem Ecclefia- Cs

o

s

0//

*

rum Proteftantium

in. am

plilïimis Angl

LLCLUIT,

)

7

"

Angliz & Hyberniz regnis , ut ab his &

jo prz«

exordiamur , inde à facrorum Refor-

ni

eat, üt

L22

3f

d

*

7

matione femper agnitum & in hunc

c eorüm

ï

2

diemufque fervatum fuiffe , eríi dubita-

, tibi

n

m

riam

v

u

m T P.

äæj

74

y

d

tionem habeat nullam , neque à quo-

quamrerum gnaro queat negari, majo-

ristamenevid

CI—ltæ

gratia & in majorem DEI gloriam nonnulla

ejus tum Regia tum Theologica proferemus teftimonia,ex qui-

bus is indubitato poffitconftare. Et moderpum quidem Magnz

Britanniz Regem Potentiffimum & Sapientifüimum GEOR-

GIUM , quem DEUS diutiffime jubeat effe fuperftitem & de

inimicis fuis agere triumphos ,

uemque ex vero vere nunc

dierum PACATOREM ORBIS & HERCULEM PACIFE.

RUM appellat celeberr. TURRETTINUS,concordiam Evan-

gelicorum fovere, promovere & perficere , Womm'a cjus dicta

cord

fcn'pca

E aE

du

Ícripta & fada loquuntur.

Argumento eífe poflunt literae

quali j

nuper & ad Cantones Evangelicos Helvetios * & ad Magiftra-

?mnti[

tum Hamburgenfem fcriptz , in quibus hancfuam voluntatem

qui Flä

& (ententiam publice dedit declaratam.

Ec quis nefcit, huna

Corcia.

päf u

maxime Regem cum Geneto fuo negotium Henoticum Ratis-

bonz nuper pertractatum , urfiffe , approbaffe & dilexifle.

gorum

Qua in re laudatiffimis infiftit veftigiis Majorum fuorum non

diam )

tantum Brunsvicenfium ,

de

uibus rectiffime ait : infigais

licaeo

Philofophus LEIBNITIUS : les couts de BRUNSWIC ont

optri

toujouts été des plus moderees de ce cofte-ci , & auffi leurs

cuma

nicoE

"T heologiens, fedetiam Anglorum ex.gr. in totoorbe celebra-

RUE

tiffimz illius Reginz ELISABETH ZE,qux animum fuum lIreni-

cum non femel & in literisad conventum Francofurtanum & ad

Dabim

Sereniffimum W irtembergizDucem LUDOVICUM f(ignifica-

etipla

vit.

Ut nunc de Litteratiffino Rege JACOBO, cujus mens

nulli d

Irenica ex actis infynodo Dordracena & judicio fuper Decreto

&imh

& cm

Ordinum Hollandix pro pace Ecclefiarum fatis patuit, aliisque

nihil dicamus. Neque mirum eft Regios hos animos ita fem-

Autem |

er fuiffeanimatos , cum communis hzc & perpetua Anglia fit

FABN

& fueritdoctrina , confenfum inter Evangcllcos'eiïc fundamen-

Apolt

talem.

uantum in eo dilatando & promovendo elaboraverit

Briora

hactenus Illuftriffimus atque Reverendiffimus Archiepifcopus

tcmpcr

Cantuarienfis GUILIELMUS , qui ut totius Anglix Primas &

public

Metropolitanus nomine fuorum huc usque agit, ignotum poteft

dulria

effe nemini, nifi quiin rebus Ecclefix hofpes eft, atque elegan-

litione

tillimas & vere Apoftolicas hujus Archiepifcopi in hac cau(a lit-

pims;

terasad Ecclefias extcras,ad Geneveufes & Helvetios ** ad Bran-

ttoverf

denburgicos, ad Palatinos , ad W'irtembergicos &c. ignorat.

Hanc piam mentem (ucecífione perpetua & nunquam interrup-

ta àreliquis Archiepifcopis & Epilcopis fuz Eccletiz hzreditario

quafz

Ama((

"i

T

* Exhibet eas Revcrendiff PFAFFIUS in Append. Form. Conf. p. zz. 45*

** V,d, TURREITINI Nubem Teft. p. i 5 . feqq.

"*yd

wenr r

"K ( 576

Ictz

(lts.

quafi jurcaccepit Vir fümmus.

ienim, utexipforum judiciisfa-

aten

pientiffimis füper laboribusHenoticis JOHANNIS DURZEIt ,

qui piiffimo inftituto ultra triginta annos in concilianda Con-

lhiüq

Matife

cordia, quamquam ob duritiem iftorum temporum non eo, quo

par erat, fuccellu in Germania füdavit, & approbatione Theolo-

xifle

Don

gorum Anglorum conftat ,

io & unanimi confeníu concor-

diam , quantumin fe, ftabiliverunt.

Ápris

Quod ipfum, cum pub-

; Ont

licaeorum dodirina, quam pluribus fcriptis profeffa, quodajunt

opera, tradiderunt Viri dodiffimi, apprimeconvenit. Et(ane

let

cumà MARTINO BUCERO magno illo & judiciofiffimo lre-

ebri«

nico Ecclefias Anglicanas maxime firmataseffe, fciamus , non

Teni-

miramur , cum ladte quafi principia Irenica iis effe inftillata,

X ad

xiüca-

Dabimus nonnullos , qui ad noftram pervenerunt Ícientiam ,

etfi plurescfle , qui Ecclefiz fuz hac in re fententiam enarrarunt,

[TiCDS

CEeto

nulli dubitemus.. Prodeant do&tiffimi FORBESIL, à Johanne

enim habemus lrenicum,* quod ediditábendonz MDCX XIX.

isque

& cum annotationibus Lugd. MDCXXXI. ** à Guilielmo

Lfcm-

autem FORBESIO , Epifcopo Edenburgenfi , qui, fi Johanni

lieft

FABRICIO noftro ejus editori fidem habemus , Vir fuit vere

OC

Apoftolicus , antiquitatis Catholicz callentiflimus , qui. nulli

Vetit

priorum ab zuo Apoftolico do&tina, fanctitate, humilitate ,

(opus

temperantia , modeftia , gravitate , orationis & jejunii tam

n5 &

publici quam privati frequentia, bonorum operum praxi, in-

duftria pauperum cura, clinicorum crebra vifitatione & confo-

potc[t

egit

latione , omnique virtute Chriftiana erat fecundus, *** acce.

Y lit

pimus: Friedfertiges Bedencken, Pacificum Judicium de Con-

Drate

troverfiis S. Coenz , extractum ex ejus confiderationibus Con-

Az.

[FOVC['-—

Hü"

* Amatoribus Veritatis & fuis in Ecclefia (coticana,

jitario

qua

** Edf illad magisad ritusfpe&et , quam ad dogmata conf. AQ. Erud. Lips.

—

MDCCY. p. 229.

n A

*** Vid. Hifl. Biblioth. Fabr, p.IV. p. 448.

-Mà [4] 8&kf-

"-^

M

troverfiaram & fuafu ANTONII ULRICI , cui admodum

fagit

lacuere hz Confiderationes , in germanicum Idioma transla-

COPUU

tum, Jungamus huic JOSEPHUM HALLUM Epifcopum

qdigin

Exonienfem , quem non minore , quam lFORBESIUM jure

tieal

do&trina & à pietate celebratiffimum

Virum Apoftolicum & à

fiifi

appellaveris.

Ejus enim

& Columba Noz olivam adferens

buri

jactatiffimz Chrifti arcze pra(ertim adverfus machi

nationes Pon-

fum

uficiorum , quam Reverendiffimo Domino GEORGIO Archi-

Àttic

epifcopo Cantuarienfi totius Angliz Primati ac Metropolitz, Re-

CaI

verendis Dominis Epifcopis cotique florentisfimoCleroAnglica-

MU

noin fynodo Londinenfi congregato obtulit, & Pax terris con-

iTU

tinens varia ad concordiam inter Chriftíanos hoc tempore fua-

fation

dendam confilia& argumenta * & Epiftolz ex. gr.ad Johannem

Dune

DUR/EUM (uper deredtoOr

dinum in conventuFrancofurtano,

nee

& . in fententia faper Colloquio Lipfiaco, ad LU

DOVICUM

CROCIUM Theologum Bremeníem ** &c. nil nifi pietatem,

quidt

t

charitatem & judicium fapiunt. Tacemusegregiam ejus ora-

rb

tionem habitam in fynedo Dordracena , in qua diftinguebat in-

ter Theologiam Sholafticam & popularem. Sholafticam par-

Jutá

vi faciebat , illam Scholis effe reliquendam , non opus eHe

Catui

ta , ut de predeftinatione, nue

tienf

tam fübtiliter inquirere in mul

díni)

mero & ordine decretorum , op

eratione Dei morali & phyfica,

de habitibus infu(is &c. Popularem valde commendabat , &

Catfis

ad fimplicitatem dirigenda

m effeTheologiam noftram aflerebat

MIX

burienfis DAVENANTIUS, quiin

Chrif

*** AccedarEpifcopusSaris

Epiftola ad Johannem DURAZEUM c

onfenfum fundamenta-

lem

qeT

[

"TU

* Vid. Joh. DURAEI Prodr. Tra&. iren. p. 262. feq. 296 feq.

i

** conf. TURRETINI Nubem Teft. p. 12 1.

ha ln

*** verba funt JZ£GERI Cancellarii nsper Tubingenfis Do&iff. in Hift.

k

«l

Eccl. Decenn, 1I. L. IX. cap. VI.

LUR

u

-H3à [5] 8&E

atj

dum

lem * prorfus eximie docuit , & quod Saxones quoque pro-

a«

fratribus agnofcant Angli. Proferamus etiam ex Hybernia Epif-

pum

copum Kilmorzum GUILIELMUM, cujus confilium concot-

jute

diz interEvangelicos quxrendz in refponfione ad caíus confcien-

Df

tiz a DURAZEO problematice propofitosfapientiffimum eft & fo-

005

lidiffimum. **Erecentioribusalium excitamus Epi(copumSarise

POH-

M.hi'

burienfem GILBERTUM BURNETUM , virum fapientiffi-

mum & doctiffimum , qui non tantum in Expofitione XVIIti

2

Articulorum Ecclefiz Aunglicanz *** Tolerantiam Ecclefiafti-

Dl

cam fuafit , fed etiam in litteris ad Joh. Rudolph. ZUINGE-

COl

RUM f(criptis & ob pictatem & fapientiam , qua in iis elucet ;

(ud

Eadem

àTURRETINO editis , **** cam eravif(ume urfit.

1Dem

ratione Thomas MORTONUS Dodiffimus ille Epifeopus

Tano,

Dunelmenfis fententiam fuam de pacc. Ecclefiaftica folidií-

AUM

me expofüit & fpem jufti tractatus de hac materia fecit, quem

a,

quidemnon fumus confecuti.Habemus etiam Thomx HAYNE

$ 0f«

tractatum de Pace Ecclefiaftica Londini MDCX XXIX. editum.

at

Habemus Herb. THORNDIKE integrumV olumen de ratione &

Jure finiendi controverfias Ecclefiz Londini MDCLXX. publi-

" par-

catum. Habemus Edwardi STILLINGFLEEDI Epifcopi Vigor-

y d

e, D

nienfis Irenicum a W'eapen falve for the Churches Wounds Lon-

[icty

dini MDCLXII. Habemus Abrahami. GULICHII érolai, de

þy

&

caufis & remediis

diffidiorum . Chriftiani

orbis Oxoniz

)

MDCLXIV.editum. Necnon Andrex SALL Votum pro Pace

i'crcbac

Chriftiana MDCCXXIX, . Londinicufum.Subnectamus deni-

)quiin

nent

que Theologos Anglosadhucalios , Samuelis W AR DIDo&oris

j

A 3

Canta-

od

* TURRETTINUS l. c. p. 117. feq.

** [n Prodr. DURAEI p. 5 5. feq.

*** In the expofition of che XXXIX. articles of the church of. England à

il

celeberr. D. JABLONSKI Latine edita.

*"** Vid. Rel. Innoc. MDCCXVIL. p. 741. feq.

** ] c p I51.

-

-Mj [6] fb-

;

i D

Cantabrigfcnäs eruditiffimi Dcrcrminationcm' Theologicam

i

jit

XXII. quod Ecclefiz Reforma:z, (itcllexit autem Britannicam

( P

Germanicam, Gallicam,Danicam, Rhaticam, Helveticam &c.)

If

non diffentiant in fundamento fidei , in operibus fuis, qux Lon-

W

nl

dini MDCLVIII. prodierunt. 'Thomz PIERCE Pacificatorium

orthodoxz Theologiz Corpufculum * & D. Thomxz SMITH

tl

u

Henoticum novum , quod collectaneis de Cyrillo Lucari eft

adfperfum atque MDCCVII. prodiit , à CALIXTO juniore

Eu

in Via ad Pacem quoque MDCC. datum..

andit

lr

Haudabsre erit quasdam litera]JOHANNIS DU-

f p

RAEI nondum editas ad Wirtembergicos ante hos centum

Futn

fere annos fcriptas, his adjupgere.

f

Gratiam €9 Pacem.

digui

Es facra ad. Ecclefarum Coucordiam atque ugionem fpectan-

q0 ii

zes Clariffimi atque Excellentiffimi Viri fymmyfla in Chriffo

n hi |

R

Domino Diletfi atque Reverendi tratfare caperunt. plures

þ.'li I

Ecclefiarum p[urimamm Antillites in canfpeö?u Dei conjunido

firin

comatm. Neque aliter [ane comvenit in Luce Evangelià hac ambu-

Prapedi

lae , quam apegte C? per communionem unctorum y quos enim

w ft

Evangelium Paém Qb gratie im unum Corpus Myflicum & unum

1

fu.

j?iritum þer fpem voecationis eandem -vaca'uz't,quibw unum Dominum

hi h

eandemque in 8. Scripturis fdem revelavit : quibus idem Bapti[ma

lr i/!ä.*

in Ecclefía conce[fit & qubins eundem Deum é Patrem omnium ,

htc Go

qui eff fuper vmnes é per omnes & in omnibus. zobis veconcilia-

Pifar

zum per Chriflum fibi commanffravit : illos babere inter fefe [piri-

ttudle aliquod commercium in. Ecclefta Chrifliana confentaneum ef,

dieryj

Jutiy

aon vationi folum , fed divino pracepto , quo jubemur alii Alio-

yum onera portare , mon moffra [alum , [ed etiam , que aliorum

f?ï Ml t

fitna

fut curare atque illa e&dari,que [petiant ad mutuam adificationem.

ltaque non verecundati fnnt in. Ecclefiis Magne Britanuia Pienti[-

dim c

fimi

&iii» D

LT

: de A&. Erud.LiPGen;. SlIPP.IL T. p. 348.

"$ [7] 0b-

Càm

m

fimi Doct iffimique Theologi con[cio Magiffratu [uo, DEO pracipienti

obedientiam praflare & jubenti Apoflola , mos bartari atque provo-

&c)

care 905 invicem i mugeturpiy dydmrüs 49) xaAvioyar, Heb. 0. obfe-

LOD-

quentes [e prabere s. éd alacri animo hoc fanttum Chriffiana cha-

tlum

ITH

ritatiá offcium omnibus ex equo injuntium pro fua parte fufceperunt

atque jnflrumento. Chiragraphés f[uis frgnato mibique conceffo , à

ieft

zeflatum e[fe "valuerunt , quo ip[orum nomine alios ad [anitam in

tiote

Evangelio communtouem invitare po[Jem , atque omnibus E'uangelii

cordatis. Profefforibus uotum facere , febi cordi effe , atque in pae

flerum fore , fludia Evangelica concordia mutua, adifrcationis con-

J

fflia pro virili pracurare . ut quicumque nan aliegum putabunt ab

Evangelii fincera profe(froue tale fludium publico & communi con-

fenfu ef conatu fecum fufcipere , d id [efe etiam obligare non de-

dignentur , fed ehrifliana fponfone mutuaque compromiffroue , que

j

aon tam bumauo quam divina uexu con[tientias obffringat ,. fnam

rifh

lures

in boc genere promptitudinem patefaciant. — Hae a plerisque omm-

bus tam intra quam extra Germauiam Ecclefiarum Ti healogz'& €? Pa-

T

floribus jam fattum eff caufcio ipforum Magiffratu atque a r:fliq'uü

n

eiit

propediem futurum efl..— Id ego evidentibus litterarum bunc in ff-

nem fcriptarum ef publico nomine conce[Jarum documentis teffars

t

po[fum. — Ergo quia res omnes tangit Eecleffas, reliquos quibus ad-

171

buc boc inflitutum non ita inmotuit , praterire non volui atque in-

tifm

zer illos Vos ,. Ecclefre Evangelice atque Inclyte ( qua im fuperiari

Til

bac Germania eximta efl inter. alias omnues) Academia T! ubingenfis

Vil

Paffores Doctores f Prafe[fores Theologicos falutare , confultum ju-

[j

dicavis utmom [alum vabis innote[ceret, hunc optimis diver[arum

[j €p)

Nationum Theologis ffudiorum facrorum Scopum e[fe propofitum ,

al

fé4 ut occaffanem uma cum aliis baberetis im ve tam [antfa ,. Eccle-

TT

fíis neceffaria , Evangelio ntili, e& DEO ipff gloriofa veffrum [Ha-

ontn.

dium & Pietatem ftnceram teffandi j vem ipfam Precibus, Suffra-

jati

giis, Prudentia , Authoritate $: docfrina, quibus pre aliiseminetis,

fuo tempare i. loco promovendi , quod fieri per DEI gratiam po-

(fïm'

ferit ,

»

st

- $] fM 00

ferit , communicato vobiscum inve poflbac procuranda confilio , f

N

id non refpuitis , &* fi tam Chrifliane provacationi multorum no-

Tl

snine volis propoftte pro infigni. Pietate f erga afflizas Ecclefías

charitate ve[lra non gravate conceditis , quod fatfuros vos in facie

'

t (

Jef« Chrifli , quo teffe frdeli hec peraguntur , ad liberandas coram

pcllan

ipfo (ffcut. munc. facimus fime re[pectu perfonarum ) con[cientias ve-

dilS; f(

büs

vas confído. ' Ita DEUS laboribus in Evangelio veffris ex alta be-

uedicat. — Valete..— Dabam Francofurtà ad Manum tempore Comi-

paratï

tiorum d. 27. Aug. 4, 1623.

Antil

ai fum.

tur(ü

Reverendar. Dignic. Veftrarum Stu-

eisac

diofiffimus in Chrifto JESU JO-

DL

d

HANNES DURZEUS , Eccle-

matit

fiaftes Britannus.

nehci

;

Dolon

Enixe rogo Rev. bign. veftrasut hancin Chrifto ami-

ia Gt

cam ad tentandas ceconciliationis vias invitationein

in optimam partem accipiatiss atque illam ex fcopi

Cat

hic adjundi natura metiri velitis.

fm |

Cui fi refpon-

fum concedere non dedignabimini, quo appareat ,

cività

quid de hoc inftituto fentiatis: erit, quod Ecclefiis

dente

DEI gratulemur.

Illud autem non gravate mit-

tere poteritis ad Guilielmum Fitrerum Anglum Bib-

(f

Qüont

liopolam Francofurtenfem , per quem curabitur , ut

tomm

mihi reddatur.

1!

Clarz]ïmis; Dotfi[fimis , Viris Reverenz

Vete |

dis in Chriffa fratribus e& [ynylis

quoqu

in Ecclefía atque, Academia Tubin-

lt

geuft Evangelii Profe[foribus , Paffo-

pad.

vibus atque Dodforibus eximiis , DEI

Vetear

ipptg

ervis &* Dominis fuis omni bonore

colendilfimis.

Tubingam,

——

Eitenicorum

E

]

"$d9 [9] 9t

h

UTR

Eirenicorum fcopus.

N Pacis Ecclefiaftice ne

L

gotio promovendo pacificorum

Theologorum hoc confi

fiti

lium hic fcopus eft , ut fcil. omnes

Ut

pie do&i in Ecclefiis Evangelicis omnibus provocentur & im-

j ut.

pellantur ad privatas fuper hoc ftudio cogitationcs fuícipien.

71

das, fovendas & inter feíe familiariter communicandas: utre-

aj*

bus omnibus ad Ecclefiarum unionem fp

ectantibus rite pra-

paratis, falubti confilio digeítis & ad matutitatem commuai

Antiftitum confenfu perductis, media aliquando talia offeran.

t«

tur fupremo Ma

giftratui , quibus ejus authoritate atque aufp

0.

ciis accedentibus & opus diri

gentibus ad effe&um optatum de-

duci & publice ftabiliri

ccle.

poffit Ecclefiarum unio atque Schif-

matis abolitio. Hoc quia in Polonia jam fa&um eft DEI be-

neficio , inreliquis Ecclefiis ut idem fiat, non folum Theologi

Poloni, Boruffici & Anglici (aam operam offerunt, fed etiam

in Germania plurimi praíertim Saxonici, Brande

nburgici ,

f

Caffellani , Palatini , Bipontini , Herbornen(

€s & vicina-

rum in W'etteravia Ecclefiarum atque aliarum partium .&

civitarum quarundam Imperialium Theologi Supetinten-

dentes & Paftores id expetunt , atque ceo fiae confiliorum ag

fuffragiorum communisationem , piorum ftudiorum conjun-

Qionem ac pacificarum meditationum atque deliberationum

commercium inter fe & cum aliis inire ; conflituere atque fo-

vere parati erunt : modo id ficut in Anglia jam fad&um , ita

Ts

quoque hic & alibi a pio Magiftratu permittatur & ulterius,

jl!

ficut res poftulat ,« commendetur viris do&rina &

l

1j«

pietate

przclaris. Atque ut hooc fiat ,

primo Deum D. M. devote re-

if

vereamur , deinde etiam Honorandi Magiftratus confenfum ,

DE

t

approbation

em, authoritatem ac pietatem fubmiffe imploramus.

Quod teftor multorum nomine Johannes Durzus

?

Ecclefiaftes Britannus.

gm,

B

Quando

(

-H$ [10] ge-

um

qut

aando Dominum ncftrum Jefum Chriftum , Illuftriffime

tU

Princeps, Pacis Principem nominat SpiritusSanctus, quia non

tatt

folum Pacem Ecclefiz fux erga Deum procutavit , fed. & E-

vangclium Pacis annunciari voluit omnibus hominibus, uteri-

qUO

eret in hoc Mundo inter nos Dei Regnum , quod eft juftitia

T

& Pax ; videtur eo ipfo titulo omnes Principes , quos Chrifti

dur

in terris vicarios effe fcimus , & qui Characterem expreffum

"

pncc&atäs Chriftt in officio füo obtinent, invitaread illiusimi-

gxü

tationem in. hoc ipfo, ut ei in quzrenda tam fpirituali quam

«l

temporalitranquillitate & pacePopuliDei quam fimiles cvadant,

li

(an

Atque hzc ipfa cogitatio fola, D'omini infuper exprefío man-

dato, quo jubemur pacem quzrere & fedari cum omnibus

u

hominibus, quantum in nobis eft , innixa, mihi audaciam prz-

ful

fat

buit offcrendi przfentes hafce Cel(itudini T uz ficut & aliis Prin»

(ic

cipibus hoe in loco congregatis : nam mihi perfuafiffimum ha-

beo non ingratum forelllaftriffimz Celfitudini Tuz intelligere

DI

in negotio Ecclefiaftice Concordiz rem eo perducdtam effe,

C

ut omnes Ecclefiz Reformatz harum atque aliarum in Ger-

i

mania partium non folum propcnfioncm füam ín hoc ftudio

id

declaraverint, fed pratterea folemni promiffione , qux fignata

f

eft manu przcipuorum Paftorum permittente idipfis Magiftratu

a

fuo fefe obftrinxerint ad hujus caufz conftantem profecutio-

nem in prameditandis , przparandis atque ufurpandis mediis

omnibus huic operi tam fan&o & laudabili neceffariisatque uti«

libus, ita ut jam nihil reftare videatur in hoc ftudio rebus,que

praparationi ferviunt, aptandis dicato , quam ut fimili aliqua

ratione corda atque affedtus illorum , qui dignitate Doctorali

n

&: Paftorali eminent in Ecclefüs Lutheranis difponantur, prz-

lz

entur atque obligentur ad viam Pacis Evaugelicz fternen-

(

qua (uo tempore ad fraternam aliquam conjunctionem

PN

D

Dcei gratiam & immediantibus Ecclefiis exteris utrique pro-

Ícffi

oni incere faventibus, firmandam , infervire poflit. Hoe

k

u

autem

d.

*f*!ää [11] f&j

[ime

hon

autem ut in effcd'um alz:quando deducatur optatum , quo-

KE

yundam ex primariis Lutheranorum Antiftitum animos perten-

tare Volui : illos huic ftudio impenfe addictos inveni.

Sed

tetl

liti

uoniam non decuit aliquid ulterius conari in hoc genere,

il

^ meque illos ad obligationem firmiorem aut promiffum przftan-

dum , quo obítingerentur commercio cum noftratibus fuper

It

Wt«

hac re fovendo follicitare fine approbatione & confeníau Ma-

giftratus fupremi , quo ille fcopum pro legitimo hunc agnof-

Junt

Qdl

ceret & a me id , quod propono, fieri permitteret ; requifiviab

jf

Tidfle

llluftriffipo Domino Evangelici feederis Dire&ore , utaffen-

fum huic rei füum tribueret ac mihi teftimonium aliquod daret,

Albüs

quod pofletillos, quibus cum ego tra&tationem inftituere con-

PIZ

fultum judicarem , certiores reddere , me non profequi hanc

Jrfs

tanti rnomenti rem , ni&i confcio atque approbante ipfius ju-

o

dicio graviffimo atque excellentiffimo.

Exem plar petitionis

gt

non ita pridem Francofurti oblatz, hic adjun&tum eft, ex quo

effe,

Celfitudo Veftra perfpiciet plenius defiderium meum.

Cujus

Get.

ut hic effe&um obtinere poflem, huc me contuli ; fieri autem

üd

0

id poterit magna cum facilitate & forma ampliori,fi veftra: Cel-

;nata

fitudini pro prudentia fua religiofa & pio quo fcrtur in Eccle-

iratü

fiam ftudio, cam promovere placuerit &c.

utiQ«

tdii

II.

^ lt

inclyta Angliz infula cransfretemus ad regnum Boruf- p»ra

qUZ

fiz & terras Brandenburgicas, favonium Pacis non mi. &B:

iqua

AB

nusin his, imo magis in his, quam in aliisfpirantem ex- bur

orali

erturi.Nemo eft, qui nefciat, quanto ftudio Potentiffimus Boruf-

fiz Rex FRIDERICUS GUILIELMUS , quem Pacis Ducem,

PI'Z'

net

à qua & nomen habet , DEUS vita longzva & omnigena

nem

profperitate Regía cumulatiffime beet, pro Concordia Évan-

0.

gelicorum laboret , quamque eam provehat, in fundamen-

Hot

talibus agnofcat , & adveríus fycophantas defendac atque tuea-

&

tute

o

-Mé [:1:] &&f

-

tur, Indicant id litterz ad Hamburgenfes fcriptz f , in quibus

autof

movt

non tantum hftium hujus concordiz male fani conatus gra»

viter reprehenduntur , fed etiam hzc ipfa Unio & concordia

tatitl

nv

(ummopere commendatur. — Argumento etiarm funt litterz ad

Helvetios tf exaratz , in quibus hujus quoque negotii mentio

Anto

dim

inijcitur facis emphatica fatisque luculenta.

Et quid ambagi-

bus opus cít, cum fciamus, hunc potifümum Regem incom-

Dxce

dem

arabilem , ut fupra jam innuimus , Ratisboneníis Conclufi

Henotiei Áuctorem , promotorem & tutorem efle, qui illud

PO[CI

Quid

in omnibus fuis rcgienibus ftri&e obfetvandum, publico Edido

propofuit, inculcavit.

Et fane hunc fanguinem Irenicum una

hus

cum Corona à gloriofiffimz memorix Patre FRIDERICO affa-

irtitz

t t

tim accepit,quem per omnem fere vitam fuam & imperium,qua

erat pietate & in rcligionem Evangelicam propenfione pacis

m t

[(itd

confilia (erio agitaffe, invulgus notum eft, Isenim fub initium

hujusfeculi MDCCIIL.CollegiumT heologorum,;qui Pacem pro-

lyor

cutarent , Berolini inftituit , atque omniStudio & fervore Chri-

fempm

fliano Rege digno hoc negotium urfit , uti ex ejus Refcripto

detati

ad Epifcopum füum Primum Reverendiffimum . Dominum

tum [

Accedat Ávus

BINJAMIN URSINUM * fatis apparct.

Tioft |

rzíentis Borufforum Monarchz cogaominis FRIDERIC us

tes,í

GUILIELMUS Eled&or, ut adeo tres hic habeamus FRIDERI-

Ditrám

COS , qui exaffe & nomen & omenhabent. — Hic enim potiffi-

tiores

mus Autor & íuafor Colloquii illius charitativi Lipfiz: habiti,

tis (x!

de quo infra dicemus, fuit

De eo memorabilia admodum

lt ]

funt verba celeberr. STRIMESII : ** Gloriofisfimus , inquit,

TIN

Marchicorum Achilles incredibili Pacis Evangelicz (íc fuafore

autore«

ita cg[

uruame

o

iil

* quem ob plane ingenitam animi moderationem & confenfum Eccle-

fiafticum unice adamatum conífiliisque omnibus enixis(ime quafitum ad-

d

modum evexit$TR IMESIUS in Dedicatione Confen(us Sendomirienfis,

—

** [ngen, in Contr. Evangel. Inquifit p. 94« 93.

*

l;

-H$ [15] 8&&-

ibus

autorc;,quc Lipfix olim quafitz) in dies magis magisque pro-

g

rdi

movendz zelo accenfus (eft), quem vel lacrymis nobis differ-

tal

tatiunculam noftram de Pace Ecclefiaftica ( fpeciali ejus juffu

Itig

in vernaculam paulo poft transferendam , Sereniffimzque ejus,

aagi.

tanto Heroe dignisüimz Conjugi DOROTHEAZE infcriben-

:Om-

dam) humillime offerentibus, teftatus eft , varia etiam de hac

du

Pace meditata füatum temporis , uti alias pluries , aperturus

illid

clementiffime , pacisque ftudium perpetuum nobis , quanta

poterat vi virtuteque , qua pollebat maxima , inculcaturus.

dido

| Uf

Quid de Chriftiano Principe dici poteft dignius , quid augu-

fbus , quid fan&tius ? Hz profedo lacrymz non poterunt cffe

af

irritz ; fed effe&um aliquaudo confequendz erant , imo forti-

yquà

tz nunc funt , gratia DEO , longefaluberrimum. — Tantisau-

ggcis

tem ramque Pacificis Principibus cum gaudeat Boruffia atque

IU

p

terrz Brandenburgicz , quid mirum eft , corum quoque Theo-

logos effe Irenicos ? imo cum hx regiones foverint totidem

hti«

femper Theologos praftantisfimos , fapientisfimos atque mo-

:ipto

num

detatisfimos , nil mirum eft, tam bene etiam animatos effe co-

rum Principes. Quantum enim referat , Theologos habere

Àvus

AUS

non morofos, fed zquos, íed eruditos & rerum intelligen-

tes , facile capiunt , quotquot rem zqua lance ponderant.. Ve-

:

N

neramur fane Theologos Berolinenfes & autiquiores & recen-

tif

tiores longe dodiisfimos eosque Irenicos , quod publicis Ícrip-

bitiy

tis fxpisime dederunt declaratum.

Quis fine approbatione

]um

legat HUNDIORUM Patris & Filii JCOHANNIS & MAR-

TINI confilia Irenica DURJZEO* data , ubi ftatim ab initio

[ott

ita cgregie proteftantur : non eft, cur ftudium bonorum in

ot&

procuranda pace religionis multis commendemus , curn res

ipfa loquatur abunde ; & nemo non , nifi qui plane expers

cde

cít Chriftianifmi, de disfidiis Chriftianorum conqueratur ; ne-

T

Ino

:n[is.

AGLUM

F

B5

* Vid. Joh. DURAEI Iren. Tract, Pgod;. P. 201. feqq.

"H3 [14] 8kf-

-

atf

mo non remedium optet, cique aurem, animum & 0s accomo-

qUO(

Hxc enim fumma Chriftiana religio-

g

det & merito quidem,

lung

nis Regula, hic certisfimus cerminus, hoc (upremum cacumen ,

und

ut mutua dilectione unum fimus in Chrifto corpus, quortquot

eum recepimus & infilios Dei recepti fumus.Secuti funt Viros op-

at

li

timos e noftris quoque Fridericus GESENIUS , qui non tan-

mu:

tum Berolini de Uniene Ecclefiaftica MDCLXXVIIL. fcripfic,

fed cujus etiam lIrenzus Philaletes five diíquifitio fuper coma

0r

)d

i

muniori argumento unionis Ecclefiafticz Scendelix wpcrxxix.

tl

& Lapis LydiusCol. wpcrxvr. prodierunt. Matthzus BU.G ZEUS

emifit Explicationem fuper unione Religionis : Explication

0j

w'egen des Rcligions-Vetglichs zwifchen den Rcformirten

pnn

&t

und Lutheranern ejusque Apologias Mpcxxvr. & Lxvar. Johan-

nes BoTTICHERUS Confilium dedit de fuübícriptione Edi-

do

(

&torum Electoralium ad Miniftros Stendalenfes MDCLXVI.

Kut

li

s

eamque probavit & cum crabrones excitaffet, fe fuaque de-

fendit.

Et Philippus Jacobus SPENERUS Przpofitus Bero-

eti

linenfis longe celcberrimus , «quem, fi quis Irenicumfuiffe, in

(5

dubium vellet vocate , is oftenderet , quod fcripta Viri non

Int

lo

legerit, * nec confiliorum ejus fit gnarus, cum rultoties men-

tem hic fuam expofüuerit & ob hanc quoque cauíam ab adver-

Tlos

fariis fuis vapulet. Adjungamus fummo huic Viro duumviros

G]

adhuc alios Berolinenfes in hunc ufque diem viventes floren-

li

tesque , quos DEUS diu diuque falvos & incolumes in falu-

u)

tem Ecclefiz velit confervare.

Alter eft Erneftus Daniel JA-

ttür

BLONSKI, Vir celeberrimus atque Dodtisfimus , Potentisfi-

lan

£o Regi a Concionibus & confiliis facris , de re Itenica pra-

:

Qu

clariffime immortaliterque meritus: Isnon tantum Colloquiiil-

lius Charitativi MDCCIII. habiti, de quo fupra , przcipuum

quoddam

hn

j

* Conf. ejus Confilia Germanica & Latina paffim & loca ex iis citata in

ü

ä.ched. Iren. de Conf. Fund. Ecclef. Proxeft. (ub finem,

-HS [:5] f

NU

pio-

quoddam fuit membrum , fed etiam animum füum lrenicum

egregiis fcriptis expromfit , uti in tractatu Germanico Abhand-

,

lung etlicher Fragen von der Mógligkeit , Nothwendigkeit

yt

und dem Nutzen der Vereinigung. — Et in prafatione Latina

POPI

tan-

ad tradtatum BURNETI de przdeftinatione ,. ut de aliis Viri

pi,

laboribus, quibas negotium hoc promotum ivit, nihil dica-

mus. Alter eft D. Joh. Arn. NOLTENIUS pariter Conci-

Oflls

XIX,

onator Regis Aulicus admodum illuftris atque inclytus;, qui

nupetrime breviter, fed fapientiffime de confenfu fundamen-

2

tioR

tali & tolerantia perquam neceflaría. fententiam fux Ecclefiz

expofuit,

Prezvium habuerunt Jeremiam STERKIUM

(io

primarium Paftorem zdis Reformatorum parochialis Berolini

ldl*

& Profeflorem in Academia Viadriana honorarium , Virum a

Fdi

doctrina & moderatione celeberrímum, quiion folum in dem:

I

kurtzen Entwurff Brevi delineatione doctrinx de divinisdecree

de-

tiscirca falutem hominum Francofurti ad Viadrum.MDCCXIV.

QO«

€dita , fed etiam in pluribus aliis nondum impreffis viam Pa-

T

cis iniit , nomenque inter Irenicos eft confecutus.

Imo vero

Doü

integra Veneranda Facultas Theologica Francofurtana indc a

n

longo tempore pacificis confiliisinclaruit. . Quis ignorat mag-

litte

nos BERGIOS eorumque ftudia. Irenica * Johannem BER-

Qitof

GIUM- Theologum Francofurtanum & Concionatorem Au-

[eI

licum , qui & Colloquio Lipfientt MDCXXXI. & T horunien-

filue

ii MDCXLV. ipterfuit atque ad egregiam moderationem u«

)

trumque direxit.

Uti etiam fere omnia hujus viri fcripta ad

jsli«

hanc metam collineant. — Ejus enim generisfunr,, tradtatus de

ptæ-

quaflione:: an Evangelicz per Germaniam Ec.clcüæ.diffäniat;t

ji l-

1n

uurm

ÀÓ

dam

* [n przfatiene ad libtum Germanicum Eihl;*itung zu des H. R.R. Kitchen-

Sraat ejusque kurrzen Abriís. des Evangelifch - Reformisten Glaubens ,

cujus Autor Irenicus plurima adfert huc pertinentia;, & in Córolotiis

1 j

Difp, de Miraculis A. MDCCXIX. Francofurti ad Vjadrum habiiz,

D ds

eMe [:5] $et-

ïi

fatt

n fandamento fidei ? tradatus de conciliatione Religionum

tum

von Vergleichung der Religionen Germanice MDCXLI. Bre-

mz editus, Analyfis Controveríiz de períona Chrifti, Regula

|

1pfo

G

Apoftolica de formandis in religione judiciis , difcrimen &

(

Comparatio Evangel(corum in dodttina & carimoniis.

Libec

nila

de Voluntate DEI omnes homines falvandi , dafs die Worte

Chrifti noch feft ftehen ,

uod verba Chrifti adhuc ftent

TI

firma Vefalie MDCXLVI. Concordia fraterna f. III. concio-

ftt

tüfi

nes ex P. GXX XHI. habitz in conventu Lipfienfi, Francofurti

::1

Dilà

MDCXXXV. editz. Fratri fuccesfit Szin officio & in principiis

Irenicis Conradus BERGIUS Theologus itidemFrancofurtanus

Qt

& Bremenfis clariff, Ab eo habemus Fundamentum & fummam

Col

[

veti Chriftianifmi expofitam II. concionibus in Ecclef. XII. rr.

dX

14. 1. Tim. 1. 5. 7. Francofurti ad Viadrum MDCXXX. Epi-

ftolam de concordia & difcordia Proteftantium Bremz

(0!

MDCXXXV. cui adjungitur I. Collatio Marpurgenfis A. 1529.

5

CUL

£j

2. Lipfienfis À. 1631. 3. Teftimonium Jo. Sleidani ex cjus libro

VI. de Evangelicorum Concordia.

4. Teftimonium Petri

$ub

Suavis de Proteftantium difcordia & concordia.

Nec reticen-

fs

dus eft Georgius Conradus BERGIUS , Johannis Filius itidem

M

"'Theologus Francofurtanus & Concionator Aulicus Berolinen-

tl

fis atque Gonfiftorialis , qui ab egregiis Patris principiis Ire-

fur

nicis ne hilum receffit, fed ea beatiffimz memoriz Regi FRI-

*

ln

DERICO I. quem fupra celebravimus , largiter inftillavit.

Gn

Eodem fuit animo Thcologus Francofurtanus Elias GREBE-

d

NITZ , qui profeffa etiam opera de confeníu fundamenrali

DI

Proteftantium fcripfit , & Irenonaum Francofurti MDCLXI.

—

Ti

ad promovendam coneordiam Ecclcüa&icam edidit, Acc

edat

r

Bar-

hr

E

* Neque ab his difceffit Georgius FRANCUS Theologus Viadrinus in

uo de gradibus neceffitatis dogmatum Chriftianorum tra&atu ibidem

MDCXXVHI. edito,

*

-M$ [027 B&f«

CUBSENUA

]

—

Bartholomzus HOLZFUSIUS , qui eximium fuu'm' Tra&a-

t

tum de przdeftinauone , electione & reprobatione vel hoc

ul

ipfo titulo ad promovendam concordiam Ecclefisfticam publi-

Det

ci juris fecit , & poftea*monito MDCCXIY. auctius edito de-

fendit.

ua in te non tantum confentientem , fed & majori

tte

nifü contendentem babuit collegam celeberr.

Samuelem

&rt

!u

STRIMESIUM , quem hujus negotii Ergodiocten fuiffe per-

Jl

ftrenuum , nemo nefcit.

Ipfemet hiftoriam conatuum fíüo-

rum lIrenicorum alicubirecenfet , quorum nos tantum teftimo-

plls

nia publica fcripta cedro digna recenfebimus. Primo ediditTra-

i

&atulum de Pace Ecclefiaftica MDCLXXXVIII. Thematibus

Afl

II

Conradi BERGII Antecefloris fui przfaminis loco przfixum ,

mox vero in vernaculam transfufüum , & cum przloquio Viri

p

do&ctiffimi in Batavia recufum. Perrexit deinceps in Critica con-

la

cienatoria cüm appendice de gratia Dei univerfali & parti-

i

Ju)

culari, fub ipfum feculi hujus initium edita, qux & Epiftolam

*

ejus ad Daniclem Severinum SCULTETUM pepcerit.

tf

lLA Ug

Subíecuta eft MDCCIII. (quo anno conventus ille Berolinen-

fis fupra laudatus fuit habitus, cujus Affeffor cum JABLONS-

dn

g

KIO STRIMELIUS quoque à Rege eft conftitutus) delinea-

tio confeníus inter Evangelicos Lutheranos & Reformatos in

It

fundamento fidei, Germanice fcripta: Kurtzer Entwurff der

J!

Einigkeit der Evangelifch- Lutheríchen und Reformirten im

Grund des Glaubens aus hertzlicher Begierde zu beyder Kir-

chen Chriftlichen Vereinigung abgefaflet.

Atque ut hujus

ili

confenfus extaret exemplum eodem anno Confenfum Sendo-

ü

mirienfem Latine & Germanice recudi curavit,

Paulo poft

ht

brevem Delineationem ipfius unionis inter Lutheranos & Re-

?

formatos dedititidem Germanice: Kurtzer Entwürff der ve«

gen Einigkeit im Grund des Glaubens einzugchenden Chrift.

3

C

lichen

em

u

1

, La-tinc: MDCCI. editam.

-Mé D5] fM-

[ d

lichen Vereinigung der Evangcli(ch:HLuthcr(chcn und Refor-

giofi

mirten das iftvon diefer Vereinigung eigentlicherNatur und Be-

üc

fchaffenheit. MDCCV. — Acceffit A. MDCCVIIIL. folidiffima

diej

d

& do&iflima vereque di&a ingenua in Controverfias Evange-

licorum i. e.Lutheranorum &Reformatorum Inquifitio,cujus pars

rerui

rior diffenfum minusfundamentalem exponit,Pofterior confen-

nati

(um eorundem fundamentalem afferit & vindicat. Denique e-

imp

fiitm

gregi

o & victuro opereCharitologiz S. five Syftematis gratia di-

yvinz,

quod Francofurti ad Viadrum MDCCXII. prodiit, labo-

Dar

ribus (uis Irenicis Coronam impofuit. Docere in hoc libro aggref-

fenf

M

fus eft conciliationem gratiz univerfalis & particularis, fed ut-

rinqueid operam dedit, utextrema & przoipitia, in qua facilis

pan(

hic eft prolapfus, evitatet tectaque viaincederct. INecfaneun-

at

quam benedi&tione caritura funt profundi hujus Do&oris Cona-

qu

mina Pacifica.. Non etiam filentio prztereundinobisfunt Regio-

fünd

montani, qui haud ra

ro moderationis fuz egregia dederunt fpe-

tur ]

cimina.

Nominaffe enim licebit Chriftianaum DREIERUM

atil

Profefforem Theologixz & Do&orem primarium , Conciona-

bt

torem Aulicum & Confiftorii Sambienfis Affefforem Virum

Cus.

faecundi ingenii nec minus judicii accurati & preprimis pacis

Con

concordizque Ecclefiafticx ftudioffimum , qui Judicium de.

tàm

Colloquio Caffellano caéjuoer fcripfit , quanquam id typis.

ptof

dare non fuerit aufüs , fuam tamen mentem in oratione de

It (

fynctetifmo fatis pandens. — Confentientem habuit CoHegam.

Ecd

M«lchiorem ZEIDLERUM Virum itidem do&iffimum &

G

5

concordiz Écclefiafticz amantiffimum, . Jutgamus his Profef-

lplra

forem Regiomonranum recentiorem * Johannem BFREN-

Wt

TIUM , cujus Regius Evangelicorum Philadelphianifinus Re-

r

giomentt MDCCXL. prodiir.

Eft autem hie tradatus, au-

fpiciis & juffu Auguftiffimi Borufforum Regis primi fcriptus.

Sym

ineundum rceli-

ld

regiisque i'mpenfis editus , amica invitatio ad

giofr;

[

'N

& DREIERI, ZEIDLERI & Bermhardi a SANDEN, difcipulum

P

lot.

*j&ü*i*[ 155]. feje-

ET

f

giofz pacis & concordia Evangelicorum fcedus &:A confc;lucn-'

da communia mutuüz . dilectionis fraternz. & ar&tioris concor-

ii

1ge

diz jura & emolumenta.

In dedicatione idem argumentum

Ja$.

traQtat , concordiam aut faltem Tolerantiam commendans ,

n

rerum facrarum curam Principibus afferens , Regem a loco

t

nativitatis Regiomonto atque a fludio concordix laudans,

di

impollibilitatemque pie concordiz negans pernegansque. *Mi-

bo.

nime vere tacendus bic nobis eft Excellentiffimus Samuel Lib.

t

Barode PUFENDORE , cujus Jus Feciale divinum five de con-

fenfu & diflenfu Proteftantium differtatio pofthuma , Lubecx

Ulv

ilis

MDCXCY. primum edita & fpe recufa , viam Pacis egregie

n

pandit, & inter przcipua fc

ripta Irenica merito eft referen-

dum.

d

lQ

Nec denique filere poflumus Arcanum Regium , quod

quidem plurimorum motuum fuit occafio.

Nam cum in eo

Eio-

fundamentum unionis & concordiz Ecclefiafticz conftituerc-

pt

M

tur Pictas & Principum Jus Epifcopale, neutrum quibusdam

Id

arrifit , in alia omnia abeuntibus.

uare admodum vapula-

bat Jo. Jofeph VINCKLERUS Diaconus tum Magdeburgi-

Wm

Q

cus, nunc vero Paftor ibidem Primarius Superintendens &

de

Confiliarius Confiftorialis, qui ejus autor efle credebatur, quod

tamen is negebat , nomen fuum nihilomínus inter Irenicos

Ypis

t

tofeffus: in der aufrichtigen Entdeckung, Ingenuarevelatio»

ne cordis fü1 erga omnes fideles Chriftianos & inprimis crga

Qu

Ecclefiam zdis cathedralis Magdeburgenfis poft exortas ex Ar-

cano Regio magnas tutbas Wemigerode MDCCiV. Con-

fef

Íípirantem habet Balthafarum VINKLERUM Cantorem Can-

N

nerenfem , qui primam partem Harmoniz Proteftantium dic

M

Harmonie der Proteftanten A. MDCCVIII. & MDCCIX.

Al

Symphoniam die Symphonie zum eríten Stuck, MDCCX.

uf

Echo, das Echozum erften Stuck, MDCCXVII, alteram pat-

cii

C'r

teum

olt

* Receníente Jo. Fabr. in Bibl, P. V. p. 141.

-H3 [:0] 688-

N

tem Harmoniz Proteftaptium das II. Stack der Harmonie der

]

Proteftanten edidit , aliisque fcriptis ha&denus caufam hanc

l

romovit Denique his fubae&amus Samuelem DIESTIUM

u

Profefforem Theologiz Duisburgenfem , qui Differtationem

lt

r

het

fatis luculentam delite & pace religiofa Evangelicorum edi-

tuetd

dit, & obfervarionibus fuis Irenico-Hiftoricis five dillertatione

Hiftorico-lrenica de Evangelicorum litis Sacramentalis origine

«

& progreffu deque diflentientium Reconciliatione & Mediis

in

eam promovendi & ineundi MDCLXIL editis bonam cau-

a

t

ll

fam juvit , atque confilia fua ad concordiam facientia fuppe-

ditavit,ut de fcriptisnuperisperquam egregiisASMAN NLNER-

fj

RETERI aliorumque Anonymorum taceamus. Atque cx his

l

nunc publicam Ecclefiarum Brandenburgicarum & qua Boruffi-

[

co Monarchz fubfünt , de confenfu fuadamentali fententiam

Ti

fatis conftare arbitramur.

tidi

u

l

e

SRieberich 28ilbelm 2Gor .Dtte8 Onaben Sionig

(

i 9Dreuffert ; SRargaraff su Sranbenburg / be$

U

) JOetl. 9tórr. 9teicb8 rg- Gámmerer unb. ( Dur:

Suts

fürft 2c, Mnferr Guf sucor!

u

«eb.orfame / 2eife unb Tiebe 2Sefonbere.

9Bir Dabetn

t

oN

ex g nicbt entbrecben Éónmen/eud) Lnfere aufferfte 25e:

ff

ftir$

uig unb aroffeó SWtifoeranigen su oerfteben $u geber/

li

fo 1oir emp

funben / al8 1u8 $u SDbren gefommen/ baf e8

Qu

íitt eurer. C tabt folebe unvubige Coangelifd) - £utberifcbe

if

Soriefter gàbe / tvelcbe fid) baran nicbt beanügen laffet /

T

baf fie oon ibren (CangeIn bie G'oriftlicbe Jieformirte 2te-

li

n

lígtor terunglimpffeten / fonberi auc) folbe gebrudte

füt

!

C drifften i. benr ganfen: Stóm. 9Xteid) ausbreiteten / . Die

T

mit entfe&licben G rtesláfterungen angefüllet finb / unb

benen Steformirten folcbe GIaubens-gebren unb 9Oepnii-

(

i

geit anticbten /. bafi man billige 1rfacbe su. smeiffelti Dat /

Q$

b ii ber Gbrififidben Z&elt jemals ettoas árgerlicbere von

e-

N

BpPODu] ME-

]er

j

Dergïeid)eitï)ingen gevböret toorber. JBir erffaunen aber ool-

M

lenb$ oon -DerGen, bafi eittes von biefen 2nd)ern/ toeld)es

9

ll

burd) ben beruffenen Grbman

t Sceumeifter ii COrud gegez

di

ben tvorben / toie e8 be

r &itul 5eiget / mit Gutbeiffen unb

lg

S5etvilligung be8 G^eiftl.

Confittori: (ft edver Ctabt publiciet

Ifie

tvorbeit/ aljo/ baf Die 2Gerftattung / Deraleid)en Cdriff-

lis

tett obne Ccdeu s. brudfen unb u oerfauffen /. toie aud)

insorebigtettallerbaub Cidymábungen unb G Ottesláfterum-

Al

gen mit angufóren / oor nicbt8 anDer8 /. al8 eítt gefliffentes

Citilifcbtoetgen unb ftillfc:otveigenbe Gutbeiffuntg

u acbteits

SDierburd) aber nebmiet ir an einer Pfufrübrumng

&

P

beil / bie

Der 25illigfeit / wb befonber8 Denen 9teid)8: Fundamental-

f

GefeGen / fo Dergleicben Sánderepen ausbrücic) cerbante

men/ gàánflid) sutoiber iff 5 lmb ebemn Daber fónnen 98ir

:

nicbt unterlafen / eud) su erfennen gu geben ; Daf ibr Dierz

$

Durd) ettoas uitberanttoortlid)es beaelet.

Satisfaction ,

Sbr Fóniet felbft gar leicbt bearciffen; bafi bie aerittafte

bie ibr Mu unb anbern 9teformirten 9potenz

4

tiet Deefoegeu geben fónnet/ im nidbt8 anber8 befteben

fónne/ al8 einer cyemplarifc)en 95eftraffung berer

er

faffer folcber &dmáb:Gdrifften unb folcer £eute / toelce

t

bie 9SXegulr ber. £iebe itr ibren Sorebiaten fo febr oeraeffen /

aud) ibnen sugleid) bie ( Driftlid)e Soleran& 3tt recomman-

K

dien / unb bie unrubiger Geifter forofáltig $tt bánbigen /

bamit fie fid) ins Fünfftige nicbt toeiter unter(teDen bórffen /

bie 9teformirtett Dttrd)) beraleic)en mit allerbanb Gottlofig-

(

Feitert tb oerbammfic)en dmábungen angefüllte &driff-

K

tem unb offentlicbe 99rebigten angufcbroárgert.

Ü

Sbr tverbet baber/ toie?9Bir ; in 9nfebumng Diefes Mnz

fre8 getbanen 2tnfuc)ens , Doffen ; euver 9oflicbt / fomobl

ij

au$ ber eitien al8 anbertt 9(bficbt/ toorsu obnebem jebtoebe

J

&briftlid)e 9iegierumg verbunben ift/. ein Genigen tbutt /

l

3

100

-M$ [5 85b

——

i

toorini ibr aud)/ im Sall ermas 2Ribriges babet) s beforgert

j

toáre/ ttady aller Seoalicb£eit follet umter(tüBet toerbett.

]

T

Gleichtoie aber. euve Geiftlic)em ben ibrem bofbafftert

f

u

tinb altoátevifcben 9BDerfabreit eine Doppelte 9(bficbt su. Daz

i

ben fdoeüten / -nemtid) eine8 Seil8 ben Svircbem: Sriben/

b

ub bie 2Giber:2Bereinigung Der bepben Gbangel. 9ieligio:

(

nen/ nad) ber alle toafrbaffte Soroteftauten $o iuftánbig

Ü

eerlatgen / ub Die / ben fo gefabrlicber 2Oetvanbnif. Der

u

€adjen fo nótbig ift/ $u ftóDren 5 9tmbern &beilé abet ibz

Itl

re Qubórer / utib oornebmlid) eud) felbft / ibren 9Xagiftrat

ht

baburd) auffgubeGen / Dei Goarngeltícb : 9teformirten Gotz

óbel

al

te&bienft gànglid) ausgurotten / ja Dem vafenben

Y

foiber fie auffsutoieglem ; alfo/ baf bie Glieber Der reforz

[

mürten Svircbe i eurer. &tabt in groffer Gefabr fitb / tbr

€ebei unb Guüter gu oerliebrett.

t

9(Ifo eben beftvegen Daber 998ir eud) Dierburd) freumbz

licbft ermabien tvollen ; biffall8 auf auter Jout gu fepmt/

Wi

li

unb euret Geiftlicoen ben 3eiten ernftlicen Gübalt 3u

tbun / íbr bifiberiges wterbórte8 ?Derfabver nicbt toeiter

!

ortgufegen 5 Denn toeum GDtt ba$ ?Borbaber / bie beyz

ij

bei Goangelifcoen Sirden miteinanber st vereittigert/ feegz

t

pen toollte / fo rodrbe mamn obmnebem foenig reflexion au

ff

ibreSSemiüpumngen madben/ bie fie fid) geben/ biefe ZEiber:

H

tereinigung st Dinberi G8 fónnte aud) bielnterbrudumg

t

berer i eurer ( tabt befinblicben Steformirten folebe aez

fü

fábrlidye Solgen Daber bie man je&o fid) nicbt eimbilbenmag.

V

S9fufjer Dent Fa ntan Die Urfacben nicbt beareiffen/ bie

ibr Daben miüffet/ ba8 Excrcitium Der Gbargelifd): Jiefor-

mitten 9Religion itt eurer Gitabt su Dinberr / ober Diefelbe

auff einige

eife &t beunrubiger $. Cerm bie Steformirte

Svircb Dat feittert eititaert Gaubens:?(rtidful, aud) ntemabls

einer folcyen £ebve bepgerflicbtet/ toeld)esu Ctóbrumng bee

aemeine

;Häfza]w-

u

gemeinen 9iiDe/ unb ber Glüdfeeligfeit be8 Ctaat& abz

u

iblet, 28ir olatiben aud / bafi ibr um fo viel befto mebr

arju oerbunDen fenb / ba eucb bie Steformirten 9poten-

t

tien bet allen Gelegenbciten Sytercfmable Sybrer guten 2057

)n/

ficbten oor eure unb eurer Ctabt rbaltung gegeben 5 Ssa

i

baf fic) atid) über Diefe8 Teicbtlich foldbe & acben unb £auffte

Nj

eráugen fónnten / ben weldjen ibr Soerfelben Joulffe benó-

I

tbiat fepn bórffet.

2fir baben baber bag 2Bertratiett su ett

l

rer Slugbeit / ibr tverbet e8 an GrtánntlicbFeit nicbt exc

t

manglen laffer/. auc) ber jeigen 8obltbaten nidbt vergef-

(s

fe/ bie ibr oon gebadhten Steformirten 9potentiemn aenoffeit

nj

babt; unb baf tbr nicbt bulten foerbet / bie SArüber i

n

&briffo in eurer C tabt su nnterbrücfen ^. unb mit Darten

br

(Cdmabungen su eerungltinpffen.

&t biefer Tinfrer -JDoffug / baf 98v Lt i ber guz

ten S9Repnung / bie SGir oon eud) baben / nicbt betrogetf

1/

befinber toerben / empfeblen 98ir euc) bie Stefovmirte &ez

meinbe üt eurer C'tabt red)t inffánbig / nnb ibr toerbet

u

M

lin$ eine ber groften Gefálligfeiten ertoeifer/ toenim ibr Mif

re 25rüber ín (SDrifto ber 2iSurdiimng VMnfrer 2Gorbitte/ unb

!

i

beg frepen 3eligiongcExerciui auff ebet ben Guf /. foie fte

pitilg

folcbes bi&bero acDabt / nod) ferner genic(fen loffet.

:

foerber atd) / bep eráugeter Gelegenbeit enc) ófftere 9Droz

!j

ben infrer gnábiger unD. Soniglidben Affe&ion geben st

(

fónnem / alle 2XSelt feben laffen ,. Daf foldhe unerfchopfflich

"

Wt

fe. 5ir berbletben

- Guer. freunbtoilliget

r

i

Srieberic 2Oiffelm.

t

lo

S5etlitt bett 20« Secemb.

I

(

17210

S53€26G

-à [:4] 8bi-

o

i

9Qy€ocoae. 9SS3e56€e9 von GCOttes

TE

Giaben/ Svonig ín $Spreuffem/ 2c.2€.

«

9891 sveifflen nidot / e8 foerben bie -Derren mit

i

9Bergnügett bie

jeníge 9veigumg bertiommen Daben / tvelcbe

(Cont

bepbe &

panaelt

(cbe S&beile feitber eittiger geit fptbren lafz

Q

fen / eim n

áberes. 9Gerftánbnuf unter fic) su erric)ten / DaS

gt

95anb Der

9Svüberlicben GitiqFeit mebr unb mefbr u befez

[

ftta

ett / umb alle8 aug Dem 2Seege u ráumer /. f0a8 eirert

.

o

0 bet

lfamen 9erd. auff. einige 9lrt binberlic) fepn fonnte-

t

Goiefe 9(bficbt st evveicben / ift matn nic)t aefonter / Denett

qui

Getoiffert auff einige 2Seife Getoalt angutbum , ober je-

tuti

manb angubalten / bafi er óas9 jenige alatibe ober 5u glatz

D

ben befenne / toooor r nicbt felbften ubergeuget iff/ fottz

beri mar Dat. fid). alleitt oorgefe&t / bepbe &beile /. aI8

u

toeld)e obneben fchon irt beit Joaupt-2frtidfuli übercinforz

ä

li

men/ gu bermógen /. Dafi fie ficb (o vief móglid) if / burd)

f

eiterIen Gottesbienft/ brüberlid) oereinigem / unb toegert

(

ber Steben-2fvticful fid) oott bepben Gieitert tragen /. obie

n

bafi eirter Dem anberrt übel mitfabre / bófeit feumtunb. mas

lN

€1

pber Durdy oerbafite Stamen verfleinere,

j

, d

* ber feffen Jooffaung/ ba8 O Dtt cin fo aute8 20otz

É

i

It

faben feegien/ umb / inbem e8 Da8 230bl utib bie Grbat

i

tuitg feiner Seircberr betvifft /. Demfelbert eitem glücflicbet

lt

9fusgang befdbebren tverbe / oevficbern 2GirMns / Die Ders

ven toerDett ibrer Geitebagu / alle8 / toas moglicd) it/ ben:

ed

M

tragei / unb nicbt sugeber / bafi üt z3bren. Sanbert ettbas

tf

$

u

efcbebe, tooburco fet)anen?Gorbaben 9fbbrud) gefd)eben/

ha

b bemfelben ; too nidjt dirc&c bod) indire&e tiacbtbeilig

ei

feon foune.

K

J

tinterbeffett Daben 9Gir oermonimer / baB mart Dertett

fl

rebigeri umb Profefforem itt eimtaert £bblicbert Reformirtett

.?W?*WW" €pb:Genoffenfcbafften / tb infonberbeiiä

(

-MEL 5 ] -

-

^.

(tj

itt Der Sürd):unb 25

ernifcper / au(ff8 neue eitie gemin'e.äor:'

tj

ul aufforingen toolle / twoeld)e Confen(us genamat /. unb

!d)e

berfcbtebene fcbtoere 2frtieul fo Die Grnaben: 9iBabl angez

;

bDet/ unb nicbt nur 0en Proteftanten ber 9(ugfpurgifdben

If

Confeffion anftófilid) finb / fonbern aud) felbft ntcbt etnmabl

X$

$oit aller Reformirten in8gemein angerommern unb. gebilliz

f

g9et toerben /. in ficb beareiffet.

lnb toie man niemamnb / er

i

fepe toer er toolle/ perbtnben fan / baf er cir aSefanntnifi

It

ober Sormul/ von Deffet ZRarbeit er feite intterlicbe Lberz

M

$euguing Dat/ too mai nicbt einer allsuaroffet gmana be

j:

geben / unb ber Getoiffen8- Grepbeit einen 9(nftoB. gebert

M

Toollte / obre 9(usnabm usb fdolec)t Dirr annebme ober

!

unterfdreibe ; fo baben 9fir nicjt umbiit aefonnt /. benert

l?

Detren biefertegen Durd) gegentoártíge8 ocreiben freunb-

m',

licbe 2Gorftellung gu tDum / unb 3u erfuc)en/ ibrtvollet bifiz

ber bertibrtes veifflid) überlegen , bamit ibr nicbt mit eirer

Mi

alfsugroffen trenge / burd) gebadote Sormul bie fo notbic

I

9€ ?Geretttiguig Der Proteftanten Dinbern/ unb bingegen bie

W

Mbelgefinnten: nid)t Gelegenbeit nebmer mógen /. neuet

-af unb ZEibermillet unter Denenfelben auguricbtert,

!

SannenDero boffen 2&ir / ibr toerbet niemanb mebr unz

j

ter eud) anbalten /. bergleid)ern Gormul ansunebmen. ober

$t utterfcbreiben / fonberm einem jeben Diefertvegen ein vb[»

u

lige Srepbeit geftatten / unb etd einig unb alleit an. oie

i

!

€ d)tveierifd)e Confeffion , fo toie Diefelbe bon Seit ber

lnb

b

Reformation eítigefüibret tvorber / binfübro Dalter.

I/

biefe8 u fo mebr / teilen bíe febre von Der. ollgemet-

l

net urb befonbern Guabe nicbt fo beutlich in Der Deiliget

C dorifft ausgebrudet iff/ baf man allein folcherbalben bie

i

jenige beunrubigem unb perbinben fónne / einiae Den ibri

t

qctt entaegert Iauffenbe SYtepnimget su unterfcbreibem; toel

Cbe biermnter stoar bon us unterfcbieben/ in Den fenigett

i

J atuptz

n

-H [56)] SbE-

SSauptz9frticuln De8. (Sbriftfid)et GIanbeus aber mit ting

l

tibereinfommert ,. irt roeld)er eigentlic) bie Reformirte 9Reliz

'

1

gioit befteDet,

ä

Ü

Gie Joerren toerber obne DiB ton felbftem urtbeilem /

f

|

baf ein. folcbe8 2OGerfabren mit Dert Gruinb : C&ágen Tnfrer

ä;

W

Reformirtett 9teligiort gar nid)t tübereinfomme / fonbermn/

bitl

bafi e8 itti Oegentbell Der Getoiffens-renbeit augenfdyeim

li

T

lic) sutoiber fepe/. eitiet foleen SrepDeit/. Deren Grbaltung/

ba$

ábftlicbe SYod) abgutoerfferr / lin8 betmogen bat.

u feiner

fit

lber Da8 fdhidet fid) bergleid)er Anternebmen

i

ber G5e;

bl

Qeit toeniger af8 ebert anjetio/ toeil e gemif/ Da

gentbeil nicbt unterlaffeti oerbe, bieProceftanten/ toonicbt

euff einmabl/ Docb nad) tmb nad) sut tertilgert / tb enbz

lid) al8 eitten Staub su berfd)lingen /. e8 fepe banm ; Daf

TF

biefelbe / unb stoar fotoobl bie auffer ale inner beB Steid)8/

D

unter fid) einig fepem/ itt befranbiger Cintradht leben/. t

eit Corpus formirerr/ unb mit (SleiB alíe8 Das jenige mei:

ftot

qu

ben / tva8 su Tineitigfeiten utiter ibnem 2lnlag geber Forte.

elob

9eir stoeifrlen ntcbt / bie JDerren toerben Diefes / toie

La

e8 Die Z&icbtigFeit Der &ad)e erforbert / toobl beberpigen :

fatio

lnb toeilert obgebachte / nur ettoar 4o. Syabr Daurenbe

SSormul/ Confenfus , iufotiberDeit toegen be8 folcberbalben

tonf

gebraucbten 3teanas / ort citter fo aefábrlicben Golae ift ;

Ecd

fo boffen 2€&ir/ ibr roerbet nicbt mebr barauff befteben/foz

Aff

bern bie Guriaem Defitoegen iit ibrer oolligen (Srepbeit laffert,

tofle

Ciefe Grenbeit Éan fo toenig rtacbtbeilig fepm , - al8 fie oiel-

N5

itebr ibrer Republic febr nüflid) fepi tvirD/ mantt man fid)

li

nur an bie fo befamte CdymeiBerifd)e Confeffion , toeld)e

u1

$on 2fnfang Der Reformation ber befteDet/ Dinfüro Dalten/

N

unib Diefelbe aebubrlid) uiterfdyreiben móate,

ben

£f ir Doffei biefes um fo mebr / al8 Die JSerrent ebebefz

AT

fet/ ba eben Dicielbe Gacde gereget tourbe / fid) acrn ent-

feleffav

'ü

M 7] 88

lg

J

fcloffen / auff 2tifinnen unö*ävmct)en Mifere -Derrn Sro&z

?Datter$ /

burfürft Srieberid) 2ilbelms Dodbftmilbefteit

(

Gebácbtiüjes Dergleic)en Grepbeit ít ibren fanbem $z

1

fnt

uffeben 5 tooburd) fie Daum ben 9tubm Der Siu

beit unb

efcheibenbeit ertoorber. — fisir oerfprecpeniing

j

eminady/

at

bie JDerremn toerben bierinmen u fo mebr gleiche €iebe. füt

f

It

IN

lin$ Daben/ je mebr ficb Linfer 9tnfid)en auff bie SSilliafeit

hat

utib eitte für Die ganfse Proreítantifd)e Stirdbe aetoiffer maf2

if

fett gar vortbeilbaffte &acdbe grüinbet.

GQegeben. Serlin

bent 21, Gebruar. 1722.

(

jun

III.

a

buf

Ranfeamus nunc in Saxoniam & terras , quibus hodie

jl

T

auguftiffimus Rex FRIDERICUS AUGUSTUS imperar, Conf

Erfi vero hic negare nequeamus, (fatendum cft enim) pleros-

axo

lp

& P

10

que Theologos Saxones confenfum fundamentalem hadenus

cu

It

non agnoviü"c

nuper tamen , quz DEI eft nunquam fatis

m

celebrandabonitas , Concordiz rationem Ratisbonzinter ftatus

TE

no

Evangelicosinitam, ipfamet etiam Ele&oralisSaxonia, quantum

rationes Ecclefiafticz & Politicx videbantur ferre, didtavit & T

1

lt

confirmavit, quod egregium fa&um & cxemplum fibi gratulatur

i

Ecclefia Evangelica , celebrabit pofteritas , ! remunerabitur

lt

fümmus in ccelis DEUS.

am vero cum ipfe Meg:lander

i

nofter LUTHERUS Witteberge cum BUCERO, CAPITO-

if

NE & reliquis MDXXXVI. Concordiam inierit , imo ctiam

5

j

Helvetios aliquantifper toleraverit , * nihil profedto obftat ,

f

quo minus cjus affeclz , quod & Philippum MELANCHTHO-

V

NEM at quantum Virum : Cafp. CRUCIGERUM aliosque

ex antiquis feciffe novimus & pofíteri eandem pacis viam in-

ecdant atque profequantur.

ld quod laudabiliter qucque fa-

í

PA

dum

!

pE

j

* Conf Epift. Lutheri ad Bucer.apud CRENIUM Animad. T, VILI. p. 144*

"Bo [:29] fhl-

[

Jiche

&um eft Lipfii MDCXXXI. in Colloquio inter Theologos

Brandenburgicos, Haffiacos & Saxonicos D. Matthiam HOE

Kirci

fiarut

Concionatorem Aulicum, D.Polycarpum LEYSERUM & D.

diüs ,

Henricum HOPFNERUM Theologos Lipfienfes Celeberri-

mos , approbante & inftituente Serenitfimo Ele&tore Saxoniz:

Polor

OHANNE GEORGIOLIL. decujus mente Irenica fatis exinde

]rent

oteft conftare.

Non vero Electoralis cantum Saxonia , fed

fpicia

& n

lures etiam Sereniffimi Duces Saxonix ahi laudatilfimum

Ecd

conclufum Ratisbonenfe , fupra memoratum , non fper-

nendum efíle ceníuerunt.

Neque nobis dubium eft, eos

con

Chti

ctiam , qui divería adhuc fentiunt , perfpecta rei utilitate ,

niz t

neceífitate & innocentia , reliquis acccffuros atque a confenfía

vinci

Catholico non deflexuros effe.

Czxterum ne ipía quidem prin«

cipia Thcologorum Saxonicorum , quz de Articulis fidei for-

fjno

marunt eorum przftaniiffimi v. gr. Nicolaus HUNNIUS, Jo«

P«tri

vien

hannes HULSEMANNUS, Johannes GERHARDUS , fo-

hannes MEISNERUS, Hieronymus KROMAYERUS, An-

MD

dreas SENNERTUS, Michael FOERTSCHIUS, LOESCHE-

gibu:

RUS & reliqui magno agmine, adeo abeunt a confen(u funda-

fetv

tv

mentali,ut is reconciliarr nequeat, — Imo vero funt inter ipíos ,

qui ad partes Irenicas jam jam acceílerunt, ut de anriquis nihil

fa

dicamus,inter recentiores Philippus Jacobus SPENERUS fupra

Iner

jim laudatus , nec (atis unquamlaudandus, Adam RECHEN-

tum

Tigl

BERGIUS ejusGener & quotquot SPENER UM in oculisferunt,

eumque ceudifcipuli non degeneres fequantur,quod pluresalios

ncq

facere,conftat. Neque deJohanne MUSJEO & quieum fequun-

(2

tur; quísquam dubitaret, fiquidem fuo emmporeineandem cum

hu

fratre fententiam defcendere, ipfilicuiff-x, —Denique reticen-

XctU

dum prorfüs non eft fcriptum longe przítantiffimum vereque

Pa

Irenicam , quod à Theologo Saxone , qui Chriftiani lrenici

pou

nomen affum(íit , confedum Lipfiz MDCCXXII. Germanice

Vnt

prodiit & fatis laudati nequit : titulus libri eft : Unvorgreiff-

Jiche

Ó

E [:5] Beb-

ugo;

liche Gedancken von der Vereinigung derer Proteftantifchen

OE

Kirchen, Cogitationes haud przjudicantes de Unione Eccle-

Tl

fiarum Proteftantium , nihil de hac mareria dici poteft foli-

dius, nihil moderatius, nihil planius.

Accedamus nunc ad

D

hde

Polonos, qui tam przclarum & immortale exemplar ftudii

Íd

lrenici przbuerunt , ut omnes reliqux Ecclefiz eos merito fu-

fpiciant & imirentut,

Non ícmel tantum vel bis (ed fzpius

WT.

& nuperrime icerum confenfum fundamentalem ftabiliverunt

p

tos

Ecclefix in Polonia Evangelicz.

Quis neícit illuftrem illum

confenfum Sendomirienfem MDLXX. in fide & Religione

It ,

Chriftiana inter Ecclefias Evangelicas majoris & minoris Polo-

nía

[Ifls

nix magnique ducatus Lithuaniz & caterarum ejus regni Pro-

vinciárum initum & poftea frpe Poínanix eodem anno , iri

LOf

fynodo Generali Cracovien(üi MDLXXLII. in fynodo Generali

Jw

Petricovient& MDLXXVIIL in fyrodo Generali Wodisla-

r

An

vieni MDLXXXIH. & in fynodo Generali Torunienfi

MDLXXXXV.folenniter confirmatum & Serenit.PolonizRe-

1E

gibus AUGGUSTO , HENRICO ac STEPHANO oblatum.

Kdà

f.ervatumquc ?

uis nefcit celebre illud Coiloquium Charita-

s;

tivum. Loronienfe MDCXLVI. abíolutum , in quo mentem.

ylil

fuam ita expofuerunt Reformati , vt ad Concordiam. funda-

Upfä

N

mentalem id omnino fufficiat ? Ed tum eíft porro nuperrime

Tiguri fcriptum do&iffimum de Pace Ecclefiaftica ante.cen-

Uflty

tum jam annos a viro quodam dodo Poloniz confedtum. — Et

lio$

ne quis opinctur , Polonos hodie ab hac mente defeciffe ,paue

|utd

cis abhinc annis Concordiam dudum initam renovarunt, re«

ff

flaurarunt & ad cam conftantiffime fervandam animos , indue

n

xerunt, Accedant deníque Hungari & "Tranflylvani, quos a

Pacc Ecclefiaftica adeo nonabhorrere conftat, uteam ambabus

qUG

nicl

potius jam olim (int amplexi. Hungarorum mentem & íen-

nice

tendam expofuit Francifcus Foris OTROCKOCSI in : Pacís

eif

es MDCXCII. cdito, — Transíy-

Conálio 34 fratres Proreftant

lvani

jche

D 35

-a [:01 85b

hUR

lvani vero fynodo habita ad quzítiones Paraícevafticas de

f

unione Evangelicorum ita refponderupnt Jo. DUR EO , ut fi

lt

j

vel folam hanc haberemus expofitionem Concordiz Ecclefias

T

ftice , ca tamen abunde nobis poflet fatisfacere , adeo folida

LU

adco praftans eft & omni laude digniffima. * Denique ipfz

etiam Ecclefiz Bohemicz egregium Polonícarum Ecclefiarum

exemplum funt imitatz atque MDLXXV. in earum confen-

u

j

fum pedibus ivere; quarum quidem fidei formula Maximilíano

TT

Imperatori oblata , ab eo rata habita & fecuritate donatae(t. **

)

Quanquam hodie proh ! dolor ad eam paucitatem dicantur

t

redactz, ut vix amplius numerum faciant.

b

1 Conclufum in Conferentía Evangelicorum d.28.

9

Febr. 1722. 90rt Der náferm. 2Gereínigung ber oattge

gi

ql

liftben, « Di&at. Ratisb. d. 26. Marc. 1722« per

il

bur:Gadfett.

$ ttatt (ttt Corpore Evangelicorum itt rtoegtittd aez

f

J

$0gen / Paf ba8 bód)ft-nuglid)e 2Bercf Der 2Ger:

eit z un

"

l

b náberm Sufammenfegung o etlicbett

U

GriebDáfigen £euten attà allerlen irrigett Prefuppofitis auf&

Ü

drgffe craduciret / ub oon bem i biefer Cadbe ben gegett:

oártigem Corpore je ub allegeit tote rod) aefübrtem toabz

G

fei

rett 8toed abgegangen /. uttb üt unterfebieblichem sum 2Gorz

ft

febein gefommenen offentlic)emn Scripris fold)e barte tb urtz

lt2

teranttoortlid)e Expreffiones gebraudt toorben / toelcbe ii

&

Republica eine8 (infefen8 umb Remedur bebürffen 5 C€»

M

bat marn 5u 2Gerbiütung alle8 9tiftrauens /- wb gu Sort:

ffen/

lt

feung bep fo nótbig guten Gernebmens Diemit gefd)(g

teje

lbt

jl

))g

* Habeturin ]o.v DUR/EI Tra&. Iren. prodr. p. 5 . feq.

** Recens. I, A. TURRETTINO in Orat. de Compon. Proteít. Diffid,

» f(

Ed. Lips. p. 2 .

FUENSIE N

de

1

Si?feä aute ZercEburd) Deraleicben feitbfeeliges Ginftreuer

ü&w

Feittes 228eeg8 ftóbren gu Tafjer/ bielmebr fid) barinnemn u

d

befeftigen/ unb obne an benen Theclogiftbett Controvertiis

unb Diffenfionibus 2fntfeil su neDmer ,. foloes auff unbe:

f

toealicben Grunb su feBert.

ld

litio toie bemnacd) alle Coaraelifcóe Ctánbe Durd):

gebenbs ittt 9eid) eítt Corpus conftituiren / unb alle Coart

10

aelifcbe eie Glaubens: ub febengzStegul /. ttemlid) ba8

W

aeoffenbabrte 28ort G.Otte8 Dabet / ja aud) su Der int

f

Sionifcben ?teid) unb unter Defjen Gub z Gefátie recipir-

ten. 2lugfpttrgife)en Confeifion fid) befennen ; unb baber

bepbe &Deile itt Denett Legibus & A&is publicis ntitef eineunt

i

Sjcabmen Der 2(uofpurgifebe Confeffions - SDertanbten bez

eriffen finD / einerlen Jurain Ecclefiafticis & Politicis , titb

einerlen Cdbu& unb Giderbeit ber 9teic)esOrunbz Qefefe

$u genieffen Dabetr.

9ilfo foellen fíe aucb. it Diefer gemeinfamen SQerfafz

f

futtg beftánbig bleibert / unb einanber Syveu meinen / mitz

i

bin fid) alle$ ttt benen Steid)8: GOefaten obne bi&i fo Dod)

u

fj

berbottenen Gidmabens unb £áfferg auff benen (Cangelu/

il

ober it Denen 9prebigten / aud) auff benen Catbebern umb

j

fonftett gánflid) entbalten /. allenfall8 aber ba 9or Denert

U

Controverfien $t rebert /. Die unumgánglic)e Stotbburfft erz

f

forberte/ Theáin & Antithefin mit gebiirenber Moderation

n

tradirer Iaffer / unb Den bi&berigen 1interfcbeib Der Sebrz

1

&á&e in briftlid)er €iebe aneitianber oertragem / alle

f

raco 3frleitung ber Steicb8 zGrunb: Gefáge / infonberDeit

bes SXieicbe- 2[bfcieb8 su (ipeper d. A. 1542. $. 41 al& ítt

J

1]

toelcbeim Flórlid) oerfeben /. ,. nid)t8 Sándifd)es nod) Dod)

» Difpucrlice8 / fo su3Gibertoillen unb Geinbfd)afft Lirfad)

» Qgebert módbte / $u lebrem ober $t prebigen / unb. beoorab

adyteit/

1j

» fgtner be8 anbern OieligiortoDer Ceremonien $t oer

» lte

E i .[ 32] ASb!-'-

n

«

ll

,Q nod) 5u láfferr / fonbern bem Gottlicben 28ort gemää

i

» $ticbttalid) alle8 Dae

u

d

lebreit / tb 50 ermabnen / 1028

» 3u. Sorberutg Diefes

$

briftficoen 2Berdé / aud) 9oflan-

u

»fung unb l1iuterbaltung brüberlicber £iebe unb GinigFeit

&crip

» tatbfam fepn móge 2c.

9fffertaffett gegert Diefe auff eine

Wi

Qidt

áufferlicbe G'inigfeit angefebene Difpotinon ib (nbz 3teed

jl

einee auffricbtiaen 2Gernefmens ub Sufammenfe&ung feiz

mitt

ie etíoart geleiftete &pbes-Spflicbt / nod) fonften ettoas et:

Qb

nige Birdung Dabem. foll,

9Riel toeniaer toollem bepbe

betn

&beile fid) untereinanber Se&irifcber Stabmen aebraudbett/

fei

fonbern fid) Goangelifd) ober. Der 2(ugfpurgifeber Confes-

at

fions- 2BertoanbDte / neraen/ foeni fie aber fícb untercittasz

ber $u diftinguren nótbig Daben ^. toill mam fid) ber 25e

fdi

tiennung oon Goarnaelifd) unb &pangelift)-Reformirt bebiez

r

tien / eimanber alle8 gute8 góntien / aucb fo oiel jeben £anz

"m

be8 unb jeber Citabt ?Oerfaffung tb Die Conttitutiones

u

!

Ecclefiaftice e8 lepben/ (tveleben mait Feies 28eeaes Diez

t

Durd) $t przjudiciten / otel toeniger foag Diefertoegert toobl

u

bergebracbt / unb eittgefübret / bemi Inftrumenro Pacis sttz

foiber / auffDeben , fonbDerit eines jebenr Sbeil8 fotoobl al

felbft Der Privatotum SXecbte / Svivcben ub Svird)enzG efálle/

SJ

C ebulen umb Univertitzten , Ceremonien , 1lbung / Ge

recbtíame / 2SefíB nb Sorberungen gegert einanber / obet

g

(onft tiad) toie oor frep unb ungebinbert bep: ub oorbebal

«ll

tett baben totlL) totiecflic tbuin ub Teiften / $u folcbem Gribe

— —— ——

d

treulic) bepeitianber Dalter / Feirte Privat- 2bficbten Degen/

uíQ

ub ficb auff feine ZiGeife uD 2Beege / trenmen ober treit-

ly

nen laffe / fonbertt ibre Confervacion aefammter Joanb auf

NU

9fieicbS.Conttitutions- máfitge GWeifie beobacdbtert,

ftn

Vrb toeil biefes cine.Coacbe üt/ bie alleim bie dufferz

lt

lic)e gemeitie ZGoblfartb betvifft/ mitbit aucb oor niemartz

tot

$ toerbeit

uí

pen qlä*bie bobe £anbes: Obrigfeiten geboret/ al

allerfeit&

E.

-did3à [::] Bbb

allzrfcit8 ber 9(uofpurgifeben Confeflions-SRerfvanbte gbu&

ä

:

fürffen / Sürften unb (C^tànbe ( bie auff &vennung unb

e3erunglümpffung ber. oangelifz)er unter. fid) gericbtete

(

Scripta , al& it Denen 3teic8-Girunb: GefáGer verbottemne

unb auffribrige Cdymáb: unb £áfterz Cebrifften anfeben/

ä

Dicfemmad) ín Dero £anben bie gemefiene 2Derorbmung evge

ben laffet /. baf folce aller Sortem Confiscirt tiib. Suppti-

i

mitet /. fenberlid) aber toenm. bergleicben unter. falfdbeit/

N

ober obue 9tabmen um 23orftbein Éommer follten/ befüt:

iII/

benben CDingen nad) burd) óffertlid)e Gerbrennumtg/ aud)

toiber bie Autores 25ydbbruder/ unb bie fon(t auff eitt: ober

j

|

anbere 9lrt bagu bebülfflic) getmoefen. / mit Gruft umb es

(cbárffter &traffe anberi gum 9fbfcbeu terfabren/ unb ge-

i

gen Die bifiberige unb Diemit beffáttigte Sufammenfefung

$u rebent ober 5u febreiben ; niemanben / toer Der aud) fep/

t'CS

eerftattet / aucd) in Der 2Sefórberung ub fonft Die Modera-

4

ten/ gelebrten / fittfamen unb. befcbeibene Subjeda Denett

i

aandfidtigen / biGigen umb unrubiger eorgesogett foerbert,

d

IV.

lj

li

d revertamur iterum in. Germaniam atque ad Brunsvi-

Con^

/

SE

ceníes & Lüneburgicos accedamus , quos a moderatione

Dru

u

jam dudum efle celebres , füpra fuit indigitatum.

Ex quo

cem

l

enim controveríia de confeníü vcl diffenfu fundamentali Evan-

N

gelicorum & Reformatorum in Ecclefia fuit agitata, inde fere

J

ufque ab integro feculo in affirmativam confcenderunt T heo-

logi Brunsvicenfes , eamque contra aliorum infukus vehe-

if

mentiffimos multis cum calamitatibus in hunc diem ufque de-

fenderunt , (uftinuerunt.

uam ipfam fententiam polt Serenif-

fimum Principem JULIUM Academiz Helmftadienfs.funda-

i

It

torem omnces hactenus llluftrifimi Duces Brunsvicenfes, licet

"

àd fuaíu quorundam.Theelogorlylm magno niíu ab ipfi

S €rat ex-

lo

;

pctitum ,

- -a [54] S8f-

dain

cia

petitum , non improbävurnt ; fed foverunt & hodie przíertim

fuam faciunt conftantiflime.

Etfi vero hac de re nemo poffit

(ad

dubitare , cum fit notiffima, publica tamen documenta eaque

nof

vel Regia Tquibus confenfüm fundamentalem maxime interPro-

Col

teftantes nontantum docuerunt Brunsvicenfes,fed etiam ftrenue

«l

fortiterque defenderunt, dabimus. Procedat primo in medium

i

ipfía celeberrima Julia.

uem latet Pietas Academiz Jul z,quá

PCI

G. CALIXTI , Cont HORNEII, & F.U. CALIX'TI ortho-

G

doxia. viadicatue Helmftadii MDCL X VI1II. edita ? Atque hi

£

& ipü

faerüntqui confenfum fundamentalem maxime urferunt,

€0

tomoverunt. Primus eft Georgius CALIX T US Theologorum

G

nonCimbrix tantum fuz & Academiz Julizx fedGermanix etiam

r

[

uhiverfie fua ztáce , L:IMOELERO credimus, facile eruditis-

d

fimus, & judiciofiffimus; quoet Vir hic priftantiffimus pro Con«

(

cótdia libros fcripferir quot & quanta etiam fupcr ea paffus fit ,

fei

nemo nefcit, Scripta Viri przcipua, qux huc pertinent, fünt

feauentia, De Concordia Evangelicorum Goslariz MbCxxxvHit

&

C

Judicium de Conttoverfiis Theologiz inter Lutherum & Cal-

k

vinum & de mutua partium fraternirate & tolerantia propter

J

confenfüm in fundamentis , Francofurti MDCL. Tolerantia

inter Réformatos & Lutheranos MDCLViIII. evulgata , five

lr

de Tolerantia Reformatorum cisca quzítiones inter ipfos &

Auguftanam Confeffionem profeffos Confultatio, Helmítadii

f

k

MDCXCVIIL edita.Przmitritur Frid. Ullrici CALIX T Imutu

ConcordizChriftianorum inS.RomanoImperio publico & libeto

d

f

religionis exercitio gaudentium citra omnem religionum mif-

cellam preffior declaratio & Catalogus operum G. CALIXII

Defiderium & ftudium Concordix Ecclefiafticz Helmftadii

MDCLXI. promulgatum.

Annotationes &^ Animadverfio-

f

[

.nes in Confeffionem Reformatorüm 'Thorunii in. Colloquio

:MDCXLYV.exhibitam, Wolferbyti MDCLX. Scripta facien»

4

dictum,

.a ad Colloquium 'lhorqnicnfc' A. MD€XLIV. in

deinde

-MaoD5] fhfe

E N

U

)

deinde autem ufque in annum fequentem diemque 28. Augufti

of

que

dilatum cum Georgii Calixti confideratione & Epicrifi Helm-

PLO

ftadii MDCXLV. Nceque tacendum hie eft,' quod Georgius

nofter CALIX IUS membrum fuerit illius fzpius jam laudati

f

Colloquii Charitativi Torunienfis , in quo ita fegeffit , ut

lm

ad eum fcripferit Voffius: Valde multis dolet , non plus effe-

X

&um efle Torunienfi Colloquio, cujaslicet culpa inprimis fit

tlio

penesadveríarios, plus ramen fperare licuiffet , (i ex noftris

K

bt

Czteri ctiam eam animi moderationem attuliffent , quam tu

Unt,

cum clariffimo Bergio. Caterum Judicium Calixtinum de Con-

Tütn

cotdia fzpe etiam Germanice prodiit , utFrancofurti MDGL.

TAITI

Gutachten über die Strittigkeiten zwi(chen den Evangelifchen,

t

iem Magdeburgi MDCLXXVIII. Gründliche und eigentli-

0n

che Vorítellung desjenigen Bedenckens , welches vor Jahren

df,

Georgius Calixtus wegen Srifft-und Herwiderbringung wah-

ünt

rer Einigkeit und Vertrauligkeitin der Kirchen GOttes heraus-

VT

gegeben , ut dc aliis nunc taceamus.

Non autem folus fuit

e

Calixtus, qui id habuit animi, fed confentientes naus eft Col-

T

u

legas & fucceffores. Inter quos eminet Conradus HORNE-

Dd

US Theologus Helmftadientis Vir ammus haud abs re G. J.

Voffio di&us.

(yt

ls enim przfertim quod hanc cauíam cttinet

o

in Theologorurá Helmftadienfium Gründlichen W'iderlegung

(ladi

hii

folida refütatione Statii Büfcheri Cry pto-papifmi nova 1 heo-

jit4

logiz Helmftadienfis, Luneburgi MDCXLL inter cxtera caput

de ftudio Concordiz. feü tolerantiz inter diffidentes in Eccle-

ibeto

m

fia in fe dcfendendum fufcepit: & Gerhardus TIT1US üiveele-

Xll

ganti anagrammate Gratus Eruditis , ejus enim eft' Calixtini

Confilii de Concordia Ecclefiaftica reducenda preffior repra-

lQadlï

ero

fentatio , quz inftitutum illud laudat & vindicat; habetur ea

tam in Calixti Junioris officio Pietatis , quam in ejusdem Via

oqulO

ad Pacem , & Germanice Helmftadii MDCLXX VII. verfa à

ciem

nfiliario Saxovinarienfi, Maxi-

um

Zach, PRUSCHENCKIO Co

[

yindé

Ez.

-M3 [36] B-

me vero Parentis Vcíliyia preffe legit modo laudatus Friederi-

cus Ulricus CALIX 1 U5 filius "Theologus paríter Helmfta-

dienfis celeberrimus.

Is non cantum Magni Parentis fcripta

lrenica edi & recudi curavit , (ed etiam ipfemet aliqua adje-

ci. Przter jamall:gatahuc pertinent: Demonftratio liquidis-

fima cortra Confeníüum repeticum fidei verz Lutheranz Hclm-

ftidii MDCLXVII. in qua przfatio maxime eft conferenda.

Pietatis cfficium erga optime meritum parentem fuum cum

Viri cujusdam in (criptis Calixtinis probe verfati (quem TI-

TIUM efle diximus) pleniore reprz(entatione Confilii Calix-

tini de ftudio concordiz Ecclefiafticz Helmftadii MDCLXXV.

L

Omnium autem maxime confenfum fundamentalem adflruxit

in Via ad Pacem inter Proteftantes przliminariter reftauranda,

cum Epicrifi editoris.

Comple&itur autem hzc via Syllogen

N

Scriprorum Irenicorum , Colloquium Marpurgenfe . anni

MOUXXIX. deícriptum à Phil. Melanchthone. 2. Formulam

Concordiz Wittcbergenfis A. MDXXXVI.

3. Colloquium

Lipüeníe A. MDCXXXI. Germanice & Latine 4. Decrctum

Ordinum Evangelicorum in Conventu Imperii Francofurtano

$. Johannis Matthiz. Epifcopi Stregnenfis ad Regem Sueciz

Epiftola 6. Judicium fynodi Gallo belgicz de Jo. Durzi ireni-

co. 7. l iman. Geffelii Catalogum Ircnicorum fcriptoram. — $.

D

Collationem G. Calixti cum Jo. Durzo.

9. Calixtini Con-

ii

filii de concordia Ecclefiaftica reducenda preffiorem reprafen-

tationem autore Ger. Tiitio.

10. Thomz Smith Henoticon.

3 1. Benedidi Pi&eti Differtationem lrenicam.

Inepicrifi vero

maxime id agit , ut confenfum oftendat in fundamento cum-

N

que adverfüs obje&tiones defendat. —^ Confentientes ea in re ha-

Ü

buerunt & adhuc habent Calixti Collegas fuos "Theologos

C

Helmftadienfes per Dei gratiam magnam partem hodiequo

u

fuperftites.

Venerabilis Abbas Jo. Andr. SCHMIDT 'Fheo-

K

logus longe dodiffimus cleganter ita Calixto aecinit :

Tumare

f

-2 [57] Dóg-

lri

d-

/ "Tu mare pacificum forti 'Calix;;: fecafti

-&a

Ipta

Remigio , fuerat Nautica Numen acus,

(je

Sacra necIrene blandam firena tegebat

(iy

Prxlaxic candor fax velut illa phari.

Latrantes inter fcyllas mediamque Charybdim

In

,

Invidiz portus fac Tibi tutus erat.

CUT

Scilicet in proprio geftabas pe&ore coelum,

Tl

Audit enim íancta pacisutrumque domus.

Si taceant omnes faxum elamaverit iftud,

s

llie Vir ante obitum rite beatus erat.

LV

UX

Eadem mens fuit Chriftoph. Tobiz WIDEBURGII ,

ui ita cecinit :

Idày

Hic mitis pietas hic fan&tz femita pacis

u

Hic purz legitur Relligionis amor.

t

Neque abludebat Fridericas V EISIUS ita canens:

P

Laudibus ornantur quibcs eft concordia curz

(

Namque gregi coti commoda magna ferunt.

um

Ilio quis melior, qui genabus otiagignit?

Pt

u

' . Qui medius partes toedera fan&tà docet.

Num minor ille cluat, qui (an&o incenfus amore

(

Cogitat ut poffit gens p'a pacefrui?

lg'

Denique Philippus Ludov. BOEHMERUS Theologus tunc

Jon

itidem Helmftadienfis elegantiflime perorat:

:

(fen

Pofteritas fapiet meliora Patrique Tibique,

(C00.

Ob tantum ponet cOnüligm ftatuas.

ycto

Ut

Adiunga mus verohis Virismaxime Hermannum CONRINGI.

UM Polyhiftorem füummum & ad miraculum dodiífimum,

cha

opo

Calixtini nominis Vindicem , qui non tantum Pietatem illam

qulw

Juliz,

uam fupra commendavimus, Germanice áChriftoph.

ho

SCHRADERO verfam , conícripfit & Calixtina vindiczvit,

ata atque à Jo.

fcd ctiam in Epiftola quadam M DCLXX., exar

. FABRICIO

gut

j

-143 [,31 8

Dod

IPEABRICIO mox memorando edita , * mentem fuam Ireni-

T

cam egregie declaravit. » Succedant itaque FABRICII Pater &

dotu

Filius.

Étá enim Pater Johannes FABRICIUS "Pheologus

CAL

fuerit Altorfinus , adeoque hujus proprieloci non fit , attamen

cum Filius Profeffor Helmftadienfisibidem Irenica ejus cogita-

titet

Gen

ta maxime detexerit, hia ejus mentionem inijcerelicebit. U

enifi

enim de fyftemare ejus nihil dicamus, fane in Epiftola ad Ger-

inte

hardum TITIUM MDCLXXII. ícripta & à Filio edita, **

quo«

zque ac CONRINGIUS przcipuam illam difficultatem, quz

t

utatur , diffolvit:: Reformatisque fundamenta folida affl:ctos

folandi & convertendos adducendi, haud deeffe, oftendit. .Ma-

i

€ndt

xime vero hujus loci eft Johannis EABRICII filii Abbartis Re-

etial

gix Lutherz Theologi Helmftadienis & Polyhi(teris famige-

ratiffimi Controverfiarum cum Reformatis doctilima Conti-

[pot

tdi

deratio & conjunétim in. Confideratione Variarum Controver-

ne

fiarum cutà Atheis , Gentilibus ; Judxis, Mahomedanis, Sa-

ä

cinianis, Anabaptiftis, Pontificiis & Reformatis MDCCIV. &

hyi

In hoc eruditiffimo

leparatim quoque poftea cuía & recufa.

p

opere plurimorum dodtiffimorum Virorum judicia moderata

tint

de Reformatis recenfentur , approbantur & confirmantur ;

qu

Vet

cumque , ut fit, hxc Confideratio à nonnullis impeteretur ,

cjus defénfionem , Helmítadii MDCCVII. editam , alacriter

Ino

in fe fu(cepit Celeberrimus Au&tor. Ejusetiam eft ,nifi fallimur,

pan

Judicium füpperJudicioT heologi cujusdam ( Dn. Heinfons Dif-

ii

cipuli quidem Calixtini fed , ut videri v ult, degeneris) in Civitate

Ei0|

quadamlaperiali h.e.Hamburgo;quod quidem femi plagula tan-

lu

tum conftat. * Nec diffitendum hic eft, in eo longius progredi

þcm

Helmftadienfes ,. quod uaionem ad Romanenfes eriam infticu-

Wa (

üc alii Viri

to minus confulto extendant. Scd ffqg;rfunc adh

Do&itfimi

pra

PuF:

nuBesme

Ui

* Vid, Confid. Controv. p. 5 5 5. feq.

|

Lor

** Ibid, p. 56. feq.

-R [35] £5f

Do&,fïïmiBrunsvicen[cs , ut magnurm difcipulorum Calixtino-

rum. non ineamus numerum , qui confenfum fundamentalem

s

docuerunt & etiamnum docent folidiffime

Prodeat Cafpat

CALYOER, Vir longe doctiffimus, Paftor Clausthalienfis pa-

riterque Ecclefiarum Ducatus Grubenhagenfis Superintendens

ï

[

Genctalis & Confiliatius Confiftorialis Hanoveranus.

Ejus

enim eft, Ramusolivz five Confültatio de Pace Ecclefiaftica

*

inter Proteftrantes ineunda.

Opus luculentum & doGtiffimum,

quod hanc materiam ex profeffo pertractat & plurima egrepia

!y

tam ad hiftoriam , quam ad rem ipíam pertinentía , comple-

&itur.

Cumque impetum etiam nonnullorum füftineret,

enata eft Depulfio aliquot duriorum imputationum. Atque ipfe

etiam afcitoIRENOPHILInominededicANT WORT fiveRec

fponfüm ad D. Sam. Stritnefii quiftiones Concordiam Evan-

gelicotum:& Reformatorum (pectantes MDCCV. .. Quzftio-

l-

nes bz erant r.an difcrimen fit facietidum"idtet* mere Theo-

logicas fcu in Ícriptura fundatag veritates Gz'eas veritates , quae

peculare fecum pondus vehunt , cujus intnitu omnino fint re-

4

tinendz & num hoc difcrimen faciendum refpe&u Chriftianz,

d)

qu£ nunc agitatur , concordiz ? s. in quónam pondus harum

h

veritatum errorumque coníiftat , & quis fit charatter , quà

d

momentofz do&rinz à non momentofis diftinguendz ? Jun-

"

gamus huic venerando Seni , itidem Seniorem Ecclefixz Evan-

[

gelicz fed nuperrime ,; ut fama fert, fere nonagenarium de-

fj

morrtnum, Gerardum Wolterum MOLANUM Abbatenm

]

Luccenfém , magnum & venétabile inter eruditos eosque

di

beatos & felices nomen.

Is uti é Schola G. Calixti prodiit,

ita etiam moderata principia per omnem vitam fervavit , -&

przfertim eorum erga Reformatos fignificationem dedir in dif-

lfl

Ti

putatione de Communicatione & przdicatione Idiomatum ,

& in methodo expofitoria in controverfiis cum Reformatis ,

ABRI-

nondum publici juris facta ; ubi ftatuiffe eum réCenfet F

CIUS,

-'14-3,,["403 fsf

CIUS , non tantum tolerari Reformatos , íed adualem cum

C

hi

iis pacem & concordiam inizi poffe. * Agmen claudar Phoc-

D

nix Eruditorum Godofridus Gu:lielmus LEIBNITIUS magnus,

(igi

dum viverct, Philofophus , Mathemacticus , Philologus , Hi-

j:

ucd

floricus & Theologus, uti eum ex merito vocat Doctitf. 1 UR-

RETINUS , is ad bunc ipfum Theologum Gencvenfem ani-

bet

M

mum fuum Irenicum ira przclari(lime expofuit : j'ay toujours

but

été d'opinion & je l'ay méme marque des ma jeunefie , que

Ja Réünion des deux Partis Proteítans paroi[Toic tres - faifable

bt

& qu'il ne tenoit, qu' à des Grands Princes d'en venir à bout.

(i

Et la chofe patoift encor plus faifable par rapportà ceux , qui

t

fl

admettent la Grace Univeríelle , comme font les Theolo-

iens de Brandebourg & qui ont les f(entimens de Calvin fur la

900

rception réelle. — Il eft vray , quea Controverfe furla Grace

qid

u

niverfelle me paroift revenir à une queftion de nom , fi o

(

u

l'epluche , commeil faut , & par confequent ne devroit point

arrefter. ** In quam fententiam alibi etiam przfertim in T heo-

e

dicza exertiffime loquitur Vir Celeberrimus. 1mo Aula Bruns-

df

vicenfis, cujus przcipuum fuit membrum, "Theologorumque,

(

$t

ut fupra vidimus , perpetuum hunc charadterem efle affirma-

vit, ut czteris fint moderatiores.

Quo ipfo hodie przfer-

li

tim de confenfu Brunsvicenfium nullum amplius fupcrcf'c

bt

dubium.

&i

T€dteiben be$ 9tiber z &adofifdoen Srevf z 3iu$e

T

fdoteib-2imt$ an bie &tabt Damburg.

D

p.p.

1lb ift sut. Geriige beannt/ va8 vor anstalic)e umb

a

in eurer

drgerlid)e GCdrifften bie &utDerifcbe SDrebtger

GE

Gtabt;l

* Hift. Bibl. P. V.

. 19I.

** 1n Jiteris 12. O&. MDCCYII. «it. in przfat. Nub, Teft. p. XV,.-

-a D] b

i

M

Ctabt/ tb ia rpeci;ber €6 gendtmte æeumeiäef, 9Drez

biger bep Der Ssacobi.Svirdbe allbort; oecatione eirter i 230vz

u

l

fcblag aefonmenen 2Gereinigung bepber Goattgelifden 9tes

ligione-2Bertoatibtert pabliciret/ ub mit teas Defftiaett im-

ll

putationett Díe Goattaelifdo-Steformíirte Darimm beleget. toorz

ü

bett.

Coietpeil t Deraleichen gottlofe8 Cid)ánbemn ub

fáfferi titer Denen Dvepen im 9teid) aebulteten Steligionert

il

burcd) Deffett Fundamental- Gefá

e allerbíttas oerbotten/unb

lt

benem (Crep&- audfdreibenben

;

ürfter oblieget / babitt su

H

ul

febet / unb Darüber $u Dalten / baf i ibrem anbertrautert

&repfen foldyerle) (candaleufe titib friebz brüdbige Scripta,

h

fooraus nimumer etiva8 Gutes / to0bl aber eiel 1nDepl /

?Rertoirriuma /. unb tinaelegenteit entftebemn Famn / Dafelbff

tiíct publiciret toerben/ fo Daben 2Vir i Svrafft trageribert

Grepfz Directorii ttd) Dierburd) su evinmern unb $u bebett

It

tem feitiett 1maamng nebntem toollert / DaB Ssbr bep Diefer

Xa(dje ba8 jenige/ toa8 eíitter jebern GDrifrlicoen Sbrigfeit

9(imt tb Getiffert erforbert/ nidbt cerabfatumet / fonberit

"

pbgemelbte Jteumeifterifce umb anbere Dabüt st referirenbe

Sceripra 00tt gleid)er Gattung uttoersalid) eitt$iebet /: aud)

ins Fünfftige Dabin feet / bamit nicbt& Dergleicber / fortz

ïfï

Derlid) mít Approbation De$ geiftlic)er: Minifterii i Gure.

(itabt tveiter gebritcfet ober debiciret foerbe,

5!

?'Gir stoetfflen wicbt/ Ssbr toerbet. Diefer lnfer. toobL-

mepienben Grínnerung

la& geben / ub ii fol)er Suberz

ficbt oerbleiben 998v Guc) 2c.

Datum bDett 3. Januarii 1722.

Copia Literarum Regis Angliae ad Cantones

(

Evaneelicos,

|

GEORGIUS DEI Gratia Magnz Britanniz , Franciz & Hi-

bernim REX , Fidei Defenfor , Dux Brunfuici & Lune-

burgi, Sacri Romani Imperii Archi Thefaurarius & Prin-

ceps

-$38 [42] B&R-

in «t

Ceps Ele&tor &c.

liluftribus atque Amplitlimis Dominis

f5

Confulibus , Scultetis , Landammannis & Senatoribus

mul K

Cantonum H«lvetiz Evangelicorum , Tiguri , Bernz,

formal

Glaronz , Bafilez , Schaffufii , Abbatiscelle , St. Galli

Yelia

& Biennz amicis noftris Chariffimis Salutem.

mend

Lluftres atque Ampliffimi Domini , Amici noftri Chariffimi.

cimo

uum nihil nobis exoptatius contigerit , quàm. ut firma

0A

I

ftabilisque inter omnes , veram fidem profitentes , Unio ,

uantum fieri poterit, promoveatur , non fine zgra animi fo-

licitudine fa&i (ümus certiores, quód fcriptum quoddam For-

mula confenfus nuncupatum , & in nonnullis Locis Pagorum

Iub

Helveticorum , multis abhinc atinis receptum, jam plurimum

(

difficultatis & moleftiz apud Germaniz Proteftantes excitet ,

[

gravemque eorum mentibus fcrupulum injiciat , qui maximo

fit impedimento,

quo minus animi fratrum in purá ac fincerá

arctiffimis ,

Religionis Profeffone czteroquin confentientes ,

uti par eff , concordiz vinculis aftringantur.

Nos itaque

f

ro zquabili , quo ferimur , in Vos & Rcs veftras promovene

das ftudio , ncquivimus , quin Vos amice ac univerfim hot-

taremur, potiffiimumque Pagos Tigurinum & Bernenfem , ut

velicis paci Ecclefiz Reformatz id concedere, ne aliquis ad

fignandam Formulam Confenfus fupra di&am , eontra ufita-

tam Veflram in rebus hujusmodi Indulgentiam adigatur : Ve«

rüm é contrario ut à vobis interdictum fit potiüis , ne quis fub

verz fidei Confeffionis propaganda pratextu Tranquillitatem

'Ecclefix conturbet , & controverfiis intempeftivis fuper re ni«

pnd

iK

mis arduá & obícurá, & (ut nonnulli xftimant)ad verum ater-

11 (

nz falutis icopum minuüs fpedante, Rcligioni & Reipublica

Con

multum afferatincommodum.

uam utile fit hoc coofilium,

lt

quàm falutare , & hac przcipué tempeftate , quàm necefla-

Coll

rium , fumma Veftra Pictas & Prudentia Vos facilé monebunt,

5

Prin

cum & veftris propriis Rebus & communi Proteftantum Cauflz

1n

- [4:] 8&&-

,ïinis

in eo exequendo zqué profpiciatur ; neque eft , quod dubite-

lbu

mus, quin idem lubentiffimé ample&tamini ,,cum & nobis fi-

Id

il

mul pergratum feceritis , & quieti falutique Ecolefiarum Re-

formatarum optimé confíulatis,

Quod reliquum eft , Vos

Veftraque omnia Supremi Nominis tutelz ex animo come

i,

mendamus.

Dabantur in Palatio noftro Divi Jacobi, de-

iil

cimo die Menfis Aprilis, Anno Domini 1722.

Regnique noftri

lo

Odavo.

1

Vefter bonus Amicus

Of«

Infcriptio.

Utf

Ld]

illujlrt]ïmi: atque Ampliffimis Dominis

h

Cen[ulibus , Sultetis , Landamman-

00

nis €* Senatoribus Cautonum Helv.

[à

Evangel. Tiguri, Berma , Glarona ,

I$ 1

Baftlea , Schaffufí , Abbatiscella , St.

üc

Galli &* Bienna , Amicis noffris Cha-

[]e

riffimis.

of

W

GEORGIUS REX,

m

[

V.

[2

Confe

Edem jam proferamus ad Haffiacos , quorum przfertim

[b

Haffia

ett

Principes, fi quiunquam, ad concordiz ftudium femper pro-

enderunt.

Domus Hasfiacz, ex veto aitdoctiffimus HORN-

l

(2

BECKIUS , gentilitium ho ftudium & pietas eft , qua flagrat

[4

in confociandis tum füz ditionis Ecclefiis , quamvis variarum

Confeffionum , tum aliis, Jamque ultra feculum eft, quod

I)

J

illa cura tenuit PHILIPPUM Comitem , inftituto Marburgi

*

Colloquio Irenico, ubi vere concordatum , quod hodiernus

[

Princeps WILHELMUS majorum veftigiis infiftens, poftremo

Fa

Catlellano

d]?

n

-idà [44] Bbf

den?

Caffellano perficiendum cenfüit. Laudabili exemplo;ad quod

nomir

fc alii componant & quo quantam aliis Celfitudo fua. pacem ,.

dis jt

tantam fibi gloriam peperit.

uod fperamus in omne zvum

Nam ut àPHILIPPO

dequ

perennatutum, certe admodum illuflre.

fdc

Magnanimo Principe Incomparabili , qui inter primos & prx-

matis

cipuos fuit, quibus jugum Pontificis fuitintolerabile, incipia-

fibus

mus , notum eft, quantoftudio, quantacontentione , quanta

conftantia concordiam inter Ecclefias quafiverit, de quo non

f &

tantum ab HORNBECKIO modo laudatum Colloquium Mar.

qUCH

qUC

burgenfe mpxxix. habitum, fed etiam plura alia preftantitfima

Thotl

roftant indicia. Notz funt Optimi Prinicipis hac de re ad ME-

Seret

LANCHTHONEM &BRENTIUM (cripta literz , fed habe-

DEL

mus id genus epiftolas plures alias, ex quibus Pripcipis hujusani«

um

musItenicus difpaleícit, maxime veto coinendari meretur, quo

in ipfo adhuc mortis articuloFilio fuo fuccetfori caufam hancem-

intt

ha

phati

ce propofuerit & memorando exemplo confe(fionem qua»

fi fuam coram ipfo ediderit,

Er fane tantum: abeft, ut hic Il-

ftim

exte

luftriffimus PHILIPPI Succeffor & filius WILHELMUS à

fimu

veftigiis Divi Parentis recefferit , ut etiam, cum Patrem quoad

u

fervorem in hac re & ftudium füperare nequiverit, eum tamen

do&rina & eruditione devicerit.

Adeo enim in conttoverfiis

latir

fui temporis verfatus erat fapientiffimus hic Princeps, utinter

N

Ti

ipfos T'heologos vix milleimusfit , quiad eam , quam pofie-

dit, cognitionis T heologicz perfe&dtionem enitatur, cujus rei

la

Türm

vel folum Colloquium cum Jacobo ANDREAE habitum fuf-

ficiens poffet effe (pecimen. T Stadium autem Irenicum, quod

füm

tum occafione Electoris Palatini FRIDERICI fT tum modoci-

p

tati Jac. ANDREAE in Concione Memmingz habita: paulo

d

acrias in Reformatos invchentis , tum Formulz Concordix

füb|

demonftavit, tam eft luculentum , tam prolixum, tamque exi-

Vcte

inium , ut vel de eo folo integrum Volumen effet fcribendum,

O

Eun-

fi omniaà cjus acta in mcdiunl producere, animus eflet.

dem

p«

-Ho [45] fs

m

qud

dem Sanguinem lrenicum per Partem in Nepotem fuum Cog-

,

UO

nominem derivavit, WILiHELMUM puta , cujus fub aufpi-

U

ciis juffu & provifu Celebre illud Colloquium Charitativum ;

de quo mox plura , Caffellis fuit habitum , in quo confenfus

pta.

fidei fundamentalis, ceu femper in Ecclefiis Haffiacis àRefor-

] m

lAQta

matis creditus, extra dubium ftatim fuit pofitus, & àRintelin-

fon

fibus nunc ctiam agnitus.

uod vero hodierni Principes Haf-

fix & Haffo- Caffellanus & Haffo-Darmftatinus ne latum un-

Mat,

quem à priftino Hafforum ftudio Irenico defle&ant , utrius-

m

ME

que ftudia , quibus Concordiam Ratisbonz confedam , pro-

ibt-

motum iverunt, fatis commonftrant.

Novimus enim, quod

Sereniffimus Princeps Haffo-Caffellanus CAROLUS; quem

dl«

DEUS fíofpitet.nec , niíifero terris fubducat , modo lauda-

ii

lll«

tam Concordiz rationem, Ratisbonz initam , publico Edicto

in regionibus fuis publicaverit, atque ad eam fervandam fuos

]u

haud fane invitos, fed promtos & jam ante ita animatos , ad-

l

ftrinxerit.

Et quod gaudiorum noftrorum eft complementum,

g

eadem veüigialaudatimma non tantum legit hodiernus Serenif-

pad

fimus Princeps Haffo- Darmftadinnus ERNESTUS LUDOVI-

(et

CUS , quem DEUS itidem omni benedidionis genere cumu-

rf

latim perfundat ; qui cum fuis , ut diximus, Concordiam

jntet

Ratusbonenfem probavit , fervatque ; íed etiam hzredita-

of

rio quafi jure Sanguinem lrenicum poflidet , Potentiffimus

Rex Sueciz FRIDERICUS I. quem omen & nomen habita-

| [j

j Fci

rum & feptentrioni non minus pacem Ecclefiafticam . illatu-

quod

rum effe , quam eidem Politricam fceliciffime intulit, ferosque

lod

nepotes produ&turum efle, fperamus.

Neque vero alia mens

yulo

eft Theologorum Haffiacorum przfertim Caffellanorum.

]ta

rdit

fub initium prioris feculi lapidem Irenicum magno ftudio vol-

T2

vere contendit Joh.. LAMPADIUS tum in prodrome con-

dum

cordiz Evangelicz de certitudine fidelium in Deo fundata ad

Juw

pacis Ecclefiaftica adverfarios Marpurgi MDCX. edito tum.

3

3

dem

1

-Rj [46] fb-

in Prodromo Concordiz Evangelice de folido Pradeftinatio-

Chri

nis (an&orum fandamento Marpurgi MDCL publicato, rum in

men

tanti

tractatione de Conciliis ad. oblatam à Palatinis concordiam

rat

ftabiliendam Bremz MDCXVY in lucem prolata.

Nequequen-

q

uam etuditorum latere poffuat conatusIreniciCROCIORUM,

dum

ohannis CROCII, qui quidem primum Ele&toris Branden-

Qu

J

Evan

burgici po

ftea vero Haffix Landgravii Ecclefiaftes Aulicus &

d

f

Profeffor Theologix

Primarius Marpurgcn(is fuit & Ludovici

CROCII Theologi Bremenfis, cujus huc maxime pertinent

it a

Apologeticus pro Auguftana Confeffione MDCXXI. Bremx

Grui

editus , & Aflertio Auguftanz Confeffionis ibidem anno fe-

tem

libet

quenti publici juris facta. Johannis autem celebris potiffimum

eft Converfatio Prutenica, ex duabus conítans partibus, queis

YO

Prutenica fidei Catholicz Inquifitio pie confideratur & Refor-

EM

matarum Ecclefiarum cum Auguftana Confeffione & ejus Apo-

ili

N

iC

logia confeníüs clate oftendizur, Francofurti MDCXX, edita,

quam poft triennium ibidem infecuta eff Pacis & Concordiz

hict

Évangelicorum facra defenfio fécundz partis Converfationis

[

Prutenicz. Ejusdem tenoris eft ejus confideratio de diffeníu

Stb:

Calviniftarum Caffellis MDCX XXV. in luminis auras emiffa,

qui

uti & Commentarius de Auguftanz Confeffionis Societate,

fiíc

quo demonftratur, Reformatos ea nunquam exclufos, cauía

dei

rite cognita, confentientibus Proteftantium Suffragiis Caffellis

ML

MDCXLYVII evulgatus ; ut plura alia huc tendentia doüiffi-

G

Id

morum CROCIORUM. fcripta ficco pede prztereamus.

lio

vero tacere hic neutiquam poffumus Jo. CROCIUM & Theo-

pen

hilum NEUBERGERUM inColloquioLipücnüMDCXXXI.

NI

habito & füpra jam laudato negotium Irenicum publice &zgna-

Eu

viter urfille. Jungamus his Paulum STEINIUM Virum opti-

tcle

mum, qui nontantum Concíonem Irenicam ex Syrac. XXV.

(üb

12. Caflellis in. Capella Serenis(imi Landgravii Hasfiz habuit,

&OR

atque in ea oftendit, Evangelicos utriusque partis de períona

i

Chrifti ,

d

- [47] B-

itl)

N

Chri(ti , S. Ceena , & przdeftinatione filiorum Dei in funda-

Il

mento falutis coenfentire , nec czteras paucas controverfias

den

tanti effe ponderis, ut earum caufa vinculum chriftianz &

IM,

fraternz charitatis inter ipfos folvendum (it atque difrumpen-

(en

dum MDXVIII. fíed etiam poftea integro eoque egregio tra-

u

&atu idem argumentum demonítravit , edita Ecclefiarum

CL

Evangelicarum fraternitate five uti titulus libri,

ui Germanice

n

eft (criptus, habet: Evangelifcher Kirchen Brüderfchafft das

D£

ift auffführlicher Beweifi das beyderíeits Evangelifche im

)f

Grunde der Seeligkeit einig und ceinander gar wohl mit gu-

IU

tem Gew (len für Brüder in Chrifto erkennen kónnen , qui

Vs

liber. Francofurti MDCXXII. prodiit.

Ut de Gregorio

Of

SCOENFELDIO, Daniele ANGELOCRATORE , Cafparo

EMBDENO, Hermanno FABRONIO, Erafmo SABINO

po

Producamus nunc Collocutores illos

1[2,

aliisque nihil dicamus.

liz

in Colloquio Caffellanao MDCLXI. habito , qui non tantutn

hic confenfüm fundamentalem egregie ftabiliverunt, fedetiam

iij

eundem contra infultus varios maífcule defenderunt.

Nam

N

Sebaftianus CURTIUS , Theologiz Profeflor Marpurgenfis,

m

It

qui huic Colloquio interfuit, folidam ejus in fe defenfionem

fufcepit , edito eximio tractatulo feu diflertatione Theologica

i

n

de fundamento falutis & articulis fundamentalibus Marpurgi

]is

MDCLXIV. & diflertatione de Coena ad Epicrifin Theologi-

T

l

ca Facultatis W 'ittebergenfis de Cclloquio Caffellano- Rinte-

lio- Marpurgenfium, nec fegniorem fe przbuit aleer Marput-

(

enfium Collocutor & Theclogiz. Profeflor Johannes HEI-

a

NIUS in (ua hanc in rem edita Philadelphia.

Coníentientes

fids

autem fecum magno füo gaudio experti funt 'Fheologos Rin-

Xl

telenfes , inter quos eminuic Petrus MUS/EUS Theologus

t

fubtilisfimus, cujus non tantum in conftituto hoc in Colloquio

Ilf

confenfu fundamentali $z confe&ta pro eo Apologia, ftatim lau-

Jic)

danda, magnz fuerunt partes, fed cui etiam hac fententia ftetic

W

per

d

$43 [48] $kf«

d

us

Mi

per omnem vitam conftanter. Efi enim librum fctipferit de

mani

Fugiend

O (yncrcüfmo», juffu Principis íui , cum in Academia

Tinte

Kilonienfi doceret, confe&um , tant

umtamen abeft, ut ad ri-

Tleo

gida relap(us fit principia, ut etiam Antonius REISERUS lib-

rum de incruftando fyncretifmo infcribi debuifle , utut ini-

logis

verit.

Redius autem de hoc libro judicavit

MUI

quius, pronuncia

T heologus itidem Kilonienfis Gel. Albertus ZUM FELDE , qui

logis

eum laudat, ut do&um nitideque fcriptum , in quo tamen fi-

Dl

mulautor moderationem fuam abunde teftetur, prudentia duce

ticü:

ac comite, ut nihil in quenquam amari, nihul in fratres duri,

Qu

dedi

nihil acerbi pronunciaverit, fed pacis ftudio rem ipfam duxeric

illuftrandam. * Collega & hyperafpiftes MUSAEI in Collo-

duxi

quio Caflellano

fuit Johannes HEINICHIUS , 'Theologus

fünd

patiter Rintelenfis & genuinus G. CALIXTI difcipulus , qui

tetm

pro confeníu fundameutali fortiter ftetit, atque principia Ire-

PHOI

nica & inInftitutionibus fuis Theologicis Brunsvici MDCLXT.

nad

rimum editis & in tractatu de Gratia & Pracdeftinatione Rin-

N

telii MDCLXIII. publicato defendit.

Accesfit rcliquis fuig

pror

fsl

Collegis Henricus Martinus ECCARDUS Theologus Rinte-

lenfis, qui Judicium de Colloquio Caffellano MDCLXI. edi-

elle

dit Germanice , in quo oftendit , quod boc Colloquio nec

Auguítanz Confesfioni , nec unanimi Theologorum Augufta-

D

norum Confenfui & dodtrinz fiz przjudicarum , cumque hoe

judicium impeteretur, ftrenue illud defendit, edita defenfione

fui judicii de Caffellano Collquio MDCLXIII. Rintelii;/ Imo

vero integra Facultas Tbeologica Rintelenfis communem hic

cauíam fecit eamque egregie coram tota Eeclefia perotavit ,

edita Epiftola Apologitica ad Auguftanz Confesfionis Acade-

mias & Minifteria Rintelii MDCLXIL & anno fequente Vin-

L

N

diciarum Rintelinfium fuper Colloquio Caffellano Epitome

t

Rintelii

puumenu

lvi

*

* yid. ejus Anale&. p. gl 9. Conf, Fabricii Hift. Bibl. p. IV. p. 3 ;2.75

tdr

at

*'-38 [49] B&f-

hia

Rinteli MDCLXIII. Atque hxc Apologia po&ca etiam Gers

dti

manice prodiit fub Titulo : Der "T heologifchen Facultzt zu

11

RinteIn Sendíchreiben an die der Augfpurgifchen Confeffion

It

hb

Theologos, worinnen jene ihres mit den Marpurgifchen Theo-

At

logis gehaltenen Gefpráches wegen fich erkláren , Rinteln

Xqui

MDCLXVI. Enim vero eadem fententia hodieque fedet Theo-

nf

logis Haffiacis, quam ipforum nomine Do&tiffimus Theologiae

duce

ProfeflorMarpurgenfis nuper,nuncHerbornenfisJohannesHen-

lii,

ricusSCHRAMMIUS in elegantiffima atque cordatiffima tra-

cerit

&atio ne deUnione Ecclefiarum Proteftantium wpccxxrr. edita,

jlo

dedit declaratam , ubi duo hzc capita pertra&re , animum in-

duxit l. LInionem inter Proteftantes inconcuffis veritatibus

]gUS

qui

fundamentalibus ftabiliri poffe i1. eam , i unquam, certe his

[rc-

temporibus, effefamme neceffariam ; hactenus vero non nifi

M

priorem partem videre nobis contigit, cujus particula in ver-

naculam quoque noftram tranfivit fub titulo Judicii de Unio-

hr

ne: Bedencken von der Vereinigung.

Quo ipfo dubium

(ui

ii

rorfus eft nullum , Haffiam in procuranda Concordia Eccle-

«di

fiaftica & fervando coníenfu fundamentali antiquum . femper

AH

eíle obtenturam.

(

i9fus bem Gefprádo & Sür(t, G. Deren2Bifbelm

100

i

mit D. Sacob 9fnbred.

[[lg

Syacob /. Syd) toill euc) mit FurGeit 2Gortett attsei

þic

D

qen/ toas mein Glaub unb SSefanntnu& oon Diez

l

€ fem (treitt fepe,

Sd) bab niemabI8 geglaubt

ij

iod) gebaltet / Daf eitterfe Gffert Defi £eibS unb

lut$

ifl

briftt fepe Toh. e. 1nb im Jo. 9lbenbmabI / fonibernglaub

tutb Dalt/ bafi eittanbers fep Joh. e. a c8 anberft nicbte

li

beift/ bann an Gbriftum glauben/ unb ein anber8 im D.

bent

äbenbmabvl / ba e$ Deift / gm $8cí6 unb 93Iut mit

u

-B$ [59] Sh-

Ri

S5rob unb 2Seit effen unb frítcen, — ?

ü

3ie aber folcbes u-

a t

efcbebe/ Difen modum prafent

lzbp5pa

b id) niemablé

nf

gebeober g

aberi einmabl folcber ber 21

mácbttafeit (&brtz

erforfcbt/ fo

: SRimmet effet/

r

ol à

fti befoblen/ ber

folcbe 9'Bort. gevebt bat

ber toetft obl ,

toie e8 gefcoebe/

bas iff meitt £eib / 2€.

ff ein fleifcblicbe Gapernaut:

Bd

od alaub id) tricbt/ baf & at

d

ticbe 9Beifie sugee, — 26a8 gc

buridt euc) oon fold)er Cou-

efi

feffion.

]hto

Gyavauff D. Syacob atittoortet/ D

iefe 2Sefanntmuf toar

gt

Gbriftlich mb vecbt /

utio Da man Dabet)

gebliebert / obet

bet

nody baben bfiebe/ fo

wáre niemablg Éeit C'treitt Dterbott

m

entítanben / ober mócbt

[eicbtlic) foiberum. bingelegt tver-

inved

Pen, Cann alfo bab D. £utber

je unb alltoegen gelebrt/

(

iM

iib teiber bie Qtoingltaner aeft

rittett /

itvann eitter afaube/

V

j

Paf nicbt nur 2Brob unD. 2ein /

fonbern aud) ber toabrz

bafftig €eib unb SBlut. &briftt

teabrbafftig geaentparttg

fj

T

ftcb ni

(bt sioapen /:er. rebe IfonfE

ii

fepe / fo toolle er mit ibm

at

über bie Stebe toólf er nicbt 5anz

T

i

leicbtoie er fooll,

S&iffeng Dabe fein £utDerifcber Sprabicant

Tüent

den, unb feines

aefdyrieben,

agt €.

*

jf

anberft jemabl aeleDrt / ober

áttem etlice sunlic) avob o

fely

iveiter, iti £anb Cacbfen b

Ofntfoort D. Ssacob/

Vfta

ber &adben aerebt / uD

aefcbriebett,

am ficberfteit

fbf

er bátte e8 toeber gebórt rioc)

aelefen / aber

p

fepe matt /

ba mamn ben 2Xortern et

nfáftig alaube/ Dett mo-

Qu

dum tidbt difputire /

fonbern ber 2ilfmác)tigfeit & Drifti bez

$7

eble/ ber mit feinem Gleifc)

sut gerecbten Det alimtádptiaert

Grafft &Dtteé erboben/ un

b bemnacb bie QGeifi feiner Gez

UR

genimártigfeit toobl

toiffe/ u

b uns nicbt connotoen fepe /

Qu

biefelbe su erforfde

tt ober gu ergrünbett,

fflt

r £anbgraf 28l

lum

T

P unfer gnábiaffer Sürff unb Der

,

um ncuen

(dlog bepnt

lt

;'.

D

$ belm $n -Deffeit io

2

Ml

Ghburfürftenspfalbara

[*

feitgemoefen b(at. f einegfägr

P Q R

edd3 [;:] Bb

firftl. Göhab. feitier $anb

qraf »Siää!bg!m 8. G. torgeront:

j

ä:

men unb berfelben gan& bereglid) corgebalten, . $. G5.

!

:8

Totifteu fícb su erinmneri/ toelecbermaffen G. G. G.. 9(nipo 67.

NEI

auf &. $. (5^. fleiffige& 2(nbalten bep feiner g burfürftl, ,

u

toie auc) JDer&oa (briftopben su Zisirtemberg feeliaer Gez

u

bád)ytnuf erbalten / unb e8 mit trener Grmabnung enolíc

0R

tben babiti gebracbt/ baf bepbe (burzunb Gürften &. . G.

erftlid) / Darnad) einanber felbft itt Die Joanb sufagt/ ibve

AAf

Theologos bafjitt $ baltett / bafi fíe àt 2(febung DeB 9ferz

(f

01

gerrif fo jebiger Seit/ unb ber biefen £Oerfoloumngen au8

NI

bem fceblic)en Gotreitt de modo praíentix in ceena. tb

fva$ bem anfjangt/ erfolae/ mit fernerem G idyreiben umb

it/

invediren gegert eiatiber follten einDaltert.

SXSelebem audy

b

feite C burf. G. ibre8 Sbeil8 gute treue Golge. getfan/

J

unerac)tet bag je biftoeilen etlic)e Sractátlein bie simlidy.

If

4

fcbarff todren / ausgangem / bie & (burf. O. bod) mí

w

(briftlicber Gebult bátte laffet binfebleicben /. bif fo [ang/

)

W

baf enblicben bie 2&irtembergifcbe Theologen ba8 Tefta-

CQ

mentum Brentii , toeldhes Dod) st viel verbitterlich / Dáttett

laffett aut8geben/ barbet) e8 nicbt bliebemt / fonberit e8 bàátt

i

felaenbe D. Syacob 2lnbred 3t0o gar. Contumeliofiftbe ub

vtl

laftertiche 9Drebigten toiber & ( burf, G. Steliaiong: 9Der-

toatnbten/ Darunter atucdb (peciatim Der JOeibelberaer gebacbt/

Wa

f0

$u SRtemmingen nicbt alleit offentlic) aetban / fonberm Die

aud) i Crud ausaeben laffen / ub bavinnen €, G purf.

d

Q3. Theologos tittb alle beren GaubengzGenoffen nicdht alleitt

(

[Ur

9or $veBer / (onbertt atic) oor S9tabumetifd) (alfebfieb unb

Q

gait& unevtoeiflich unb unerfinblid) diffamirt ub aufigetra-

$eit.

9tun Dett & (burf. G. ficb folebes Tàfterlichen Ca-

T

lumniren nicbt alleitt termog ooriger mit , Jergog €ub-

ul

$vigs . O. J:Dermm $3atter auffaericbtet Coniad8 /.fort-

i

tremmenert

berti aud) oermóg Def st &g&ïeäberg ?Inmo 7o, ge

O9bfcbiebo/

il

-ddà [5:] Se&f-

yti

9[b(cbieb8 ; ben ber -DerGog su ?Birtemberg felbft unterz

s

fchrieben/ gan& ub gar nicbt oerfeber / fonber fid) oieE

ü

T

mebr ber CGertoanbtnu& nad) $t Sbr G. G. vertróftet G.

G. (5, torirben foldyen 9bfcbieb unb Contracten gemág Das

€

ernfte sufebem oerfügt Daber / Darmit fold) Calumairet

i

unb afferm eingeftellt/ unb G. (Cpurf. G. fambt Sybrett

X

"Theologen tiít (olcber unerfinblicben 2fufflagen toáre betz

"i

tbont toorber, SPtitfernerer beroeglicber 2(mfübrung / toas

M

au8 Diefem láftevlicber: Convitiiren ub condemniren uttiver

g

tvabren G'briftlicbe Steligion itgemeir Dartecbff. aucb utz

ber

ter ben Citánben ber 2fuafpurgifdett Confestion felbft oor

d

Sjtadbtbeil / Cidjaben unb allerbanb 2i&eiterumg. erfolaeit

j

fónnte. Cemnad bat €. burf. G. . fanbgraf 2IE

tit

belm8 $. G*. al bepberfeit8 Gurftlicber Dáufer ntabem 2Ger-

[

fvatbten Sreunb freunblid) erfucbt umb gebettetr/ Dafi .

qud

G. G. fold)e Gittge at 9I Birtemberg bringen/ unb G. s. G.

Ü

$origer mit iDvem -Derren 2Gatter mit JDaube unb Smbe

ii

bet) gutem Sreuen unb GIauben oerfprochener / unb Danit

f

aud) Der st D eibelberg 9(ntto 70. auffgericbten 2Geraleicbuttg

0V

eritmeri unb G. G. G. babin freunblid) tuiterricbten fooll

&

ten/ barmit & G. G. in mfebung aller Ytmftánbe unb Ge:

Id

legenbeit unb ii Crioegung tva8 bófe8 aus . Diefem JDarnbel

li

in bie €ánge erfolgeit fónute /. fold) £áfterm / Gbelten/

t

Calumnirett tb Condemniren bet) ibrem Theologisabfcbafz

f

fen unb fie s rbriftficber Ginigfeit umb Concordi amtoeifert/

yi

unb babin Dalten toollte/ banit fíe &. ( Durf. G. unb Dero

tj

"Theologen tingetabelt wb urtaefcbánbet lieffer, — Q'Gie Dant

fD[«

(&. Gburf. G. bintoiber bem -Oer&oaen u 9Birtemberg

D

tocber Gibl nod) SXafi geben tvollten / foie €. $. G. c8 i

W

ibrem £arbe mit9(nftellung ibrer $irdyer: Ceremonien £ebre

unb anbers Dielter, S9BietooDI e8 t an Dem / Daf .

(f

Q

Y

£anbaraf äïsflt)elmä $- . fid) nicbt gem stoifdien ægää

-H o[5) 88f

eEQE .

Qt

ub 2fnaell menaen/ unb fíd) &atben unternebmen mollten/

titl

bíe &.($. &. nicbt angiengen / fo baben fid) Dod) &. S. G.

,

erinnert/. nicbt allein ber ntaben 2SIutoertoanbtnufg barmit

m

G. $. G. benben &Dbeilen sugetban/ fonbermaud) bornebm:

Ut

licb/ Paf €&. G. G. al ein(Surft DeBOteicb8 oorn O tt bent

fttt

SJrrm babin beruffe / neben bero tSürftl. 29(mt babüt at

Ls

tracbten / barmit (Srieb unb GinigEeit i Der G briftlicbert

f0

Sircben / unb fonberlid) unter berr Ctánben ber 9fugfpurz

(

gifcber Confesfion erbaltett / bie £ebr be8 Goangelit gefore

Jut

o

bert ib Durd) fold)e unseitige Privat- Condemnationes etlíz

«ber ebraei&iger Theologen nicbt gebámpfft/ tunb im nod)

Nb

it

gróffcre SGerad)tung ub £áfferung be ben 9papifterr geraz

x

tben mócbte. CDarmeben aud) su. Gemitb gegogen / foas

v

G. -Der&og fubtoigs G. G. al eine8 jungen Sürffen $SDerfort

ivn

aud) Dero f'anbert unb £euten aus gBGerftattung Des8 argerliz

$,

d)et Condemoirené ub 2tusfcbrepens oor eitt invidia

a&

ttüt

unb1tntvillen nict alleitt ber 9pfalts unb ben Joeibelberaermn/

a

(fouberm aud) aller Denen /. fo ber Caloinifchen Steligtort/

Aj

1oie man fie nenmnet /. sugetbait / al8 ba finb Grgellamtb/

ul

Cdottlanb , C dtoeit aud) ber mebre &beil/ in Sramde

retcb/ Stiberlanben/ SDolen/ unb an anbern SOrten mebr/

]i

:

bie fid) alle bargu befennen / sutvachfert mócbte / fo eritz

ii

nerten fid) aud) &. $. G. nicbtalleitt ber Gyenpel bie ficb itt

i

Fur&en Syabren im SXteid) teutfd)er Station bátten sugetraz

fMl

gen / toclcbe gentgfam begeugen/ toa8 tinbeil8 unb 9uad)z

t

tbeil au8 folcbem Privac- €áftertt ub Condemniren $i erz

at

felaeit pfleat/ ba banm &. G. G. bodhgebacbten Jer&oaett

Mj

al8 ibrem naben C divager unb SSlutsfreunb je nicbt gótts

fil

nen toollten / baf fieíitt Deraleicben £aft ub SSefcbtoebrua

Á

geratben folften, tiber ba8 (o bemegte G.. O. autd)/ fvas

Vj

au8 bem lIáfterlicbertt Condemniren / utib Dafi mar Die Dei

fii

n oor folc)e/ fo bes 9fieligtortz

TO

belberger bermaffen nicbt auGei

j

riebeits.

*-—Hä[m] Sgt-

^i

Svtäbenä nicbt fábig / fozzbert?-c;ucb füv 9Xtabumetift) un:

(d

terffunbD eussufibrepen/ leicbtlich für eim Seur im Sieid)

K

E

r

£eutfcber Station / . fouberlicben i bepberfeite Sbrer G. O.

G.j

Sftacbbaríd)afft/ al nemlidy üt ber SDfal& fónnte amngestit

dl

bet toerben / Darüber Danit ibre bepberfeitó £anbeunb Sur-

C

É

ftentDume leicbtlid) mit ber Spfal& i 1ntergang unb erolt-

d

j

cben Derberb Éónnter geratber, — Ditetoeil e$ bantrambem/

ul

ba& t»o mait bíe -JDaupt:Gad) Daraus biefer. Cotreitt ent-

f

forungen im Gub ub citra affe&us examinirt/ nb Die ne

beit: movitte curiofas & imperícrucabiles quaftiones ait einett

ii

fi

Sxt ftellen tbut/ benberfeit8 Theologi ítt ermelbter Daupt:

2(

Gacde fo teitooneinanber nicbt fittD /: ober aud) ber Gitveit

9)

a ficb felbft- bev 29Gicbtigkeit nicbt ift/ DaB man beBbalben

feu

eitt fold) arofi Gesámcf unb Condemniren in Der. ebriften:

beit anvicbten follte unb fonberlid) be) biefenr £aufften/ Da

qlé

ficb bie SQerfolger Der tvabren9teligiorn biefeé leibigen Bands

LU

st ibren 23ortbeil uttb ad 1ocecitum unfer ber toabren 9rte:

i

lígion 9Germarbten fo eortbeilbafftia mibraucben/ unb Darz

qi

burd) bie Gemütber ibrer Sónige Je lánger je mebr toiber

BU

bie SÓteligions-Gertoanbten verbittert/ tb $uv Extirpation

$t

Der 9teltgion unb Dero 2Sefenner. fie adhorcren umb arnteiz

Qo

ett,.— :Oaraus Dann useblig oiel (Cbriftid)en SBlutbergiefz

t

em erfolge, — 1inb bann bifi alfe8 C^. S. O. angelegen/ umb

bennad) aud) alfem iinrat) gern oorfommer feben tooll-

ten « fo bátte &. . G. nicbt unterlaffert tooller /. foleheg

S$pfal&grafen burfürften Ciudyen unb SSegebren auff fid)

u nebmen/ unb ber Jer&og su OGirtemberg gan& freumbz

licb unb treulic) su erfücben/ $t admoniren/ sit moartten ub

di'a

bettett/ baf &. G. G. folcbes alle8 oernünfrtialicb molle a

LU

o

emütb sieben / aud) Pif& ütfonberDeit ertvegett/ baf all

t

bereit oott Dett T heologis bepberfeit8 oot langett Ssabrett biez

Pr

fen gand nb Mareri betreffenb/ fo iel aegen einanber aez

toí

riebett

-M3 [ 557 B-

Uf

Vf

febrieben uniD ooraebracbt tvorbemn ift/ a& nutmebroon Dets

N

$,

igen oorgebrac)t toerben mag.

nb Derotvegen su folg

*ä

Al

- G. loblicber Joerren?BGatter$ Cyempel audbero JDeiz

t

belberaifcben 3eraleid)ung fo 2fmo 7o. getroffet / unb

T

€. . ^. felbft vuterfcbvieben, folcbe ernfte 2Gerfüguta bet

X

ibrem L heologis tbumn/ bafi fie fid) folcbes àrgerlicben Dodyz

terbaften / unb unfepblid)en Condempren8 ; unb unerz

Q

1

tbltcben Calumnireng. entbalte / bareort abfteben , unb

l

i

ficb t ibret. Cearifftet/ bie , (S. . bod) nidcit müften/

IN

toorsu fte fo Dbocbuotbiatodren / Daf fie ausgienger/ mebrer

"

f

SSefcbeibenDeit unb (briftlid)er £iebe (Dieunter Den Drepett

&briftlid)en -JDauptz S&ugenber Die avófte ift) befleiffigert

t

toolitett.

Wt

W

as rietben C. G. G. bem J:erfogen su QGirtemberg

'

al$ ibrem lieben 2Getter/ C dymager unb Z5vruber treulid) /

(

mepnten e8 aucd) freunblid) unb brüberlid) / unb verfeber

ficb; €&. $. G. morirben Diefe Grinnerung auc) anberft nicbt

W

als moblmeittenb aufftebmen / unb ficb i Denm allem betz

t

maffeit erseíaer/. Dafi beforglicber 1Mnvatf) oortommen/ unb

loft

f

GSrieb unD Cinigfeit unter Den Gitànben ber 9(ugfpurgifd)ett

Confesüion erbalten /. propagitt tb geforbert toerDeSigna-

if

tum Gituttgarbt ant 19 C ept,

744

[

li

Á

VI.

[

j

Rogtediendum autem nobis eft ad alios Romani Imperii c,

P

Principes eorumque terras Germanicas, quas fpiritumle- w

j

niorem his przíertim temporibus afflare. conftat.

Or-

ber

j

diamur à WVirtembergia , cujus Duces Sereniffimos à rcligio-

T

nis, concordix & clementiz ftudio femper fuiffe celeberrimos,

l

nemo rerum gnarus poterit diffiteri.

ULRICUM fortiffimum

(

í

F/

Principem, qui primus facra feliciffimo & temporibus-calami-

tofiffimis incredibili aufu in Wirtembergia reftituit , una cum

l

LUTHE.

-dd$ [56] Bbf

t

Prince|

LUTHERO etiam ZWINGLIUM , OECOLAMPADIUM

modo

aliosque , cum

his facientes, habuiffe in amoribus; 6 teftimo-

ptopüü

niis Jo. Baptifte PISCATORI

1 * & Rud. HOSPINIANI **

Cardin

conítat , qui de hoc duceait: Princeps hic Zwinglium amavit

Gallic

lum d.

& in pretio magno habuit: & fi opus fit, hujus rei teftes pro-

Conft

ferre poffemus ipfius Principis manu (ctiptas literas haud pau-

cas, quas gratiz & favoris plenas Caflellis & Marpurgi ad il-

ticulo.

lum dedit.

At licet Auguftanam Confesfionem receperit,

qi

ipfumque foverit Brentium, nontamen ideo fordebant illi Hel-

verbi

LUD

veticx Ecclefiz. Imo veroipíum Ambrofium BLAURERUM

Conftantienfem in Reformatorem Ífuz ditionis affumfit ,. de

cp |

cujus mente , quicquid etiam in Colloquio cum Snepffio fue-

quum

rit a&um, fatis conftat , ut Martinum FRECHTUM , qui

tür, (

QU

Tubingz docuit, aliosque taceamus. Maxime vero inter Ite-

nicos numerare debemus fapientiffimum Principem CHRI-

DHO

STOPHORUM , ULRICI filium & fuccefforera.

Quanto

Qu

enim ftudio incomparabilis hic Princeps Concordiam Ecele-

yerit,

fiafticam & in utroque conventu Naumburgico , ubi in pofte-

facie

riore przfens cum Confesfione Auguítana invariata etiam vae

ment

rlatam admifit & in condemnationem Ele&oris Palatini Re-

fotes

formati non confenfit , fed eam prohibuit atque fadum hoc

Com

fuum conftanter camBREN T 1O defendit, & in Colloquio W ot-

matienfi MpLvir. & in Comitiis Francofurtanis MDLvim. & in Col«

|reni

"

loquio Maulbronnenfi wprxiv. & cumprimis in ConventuErfur-

Subf

tano MDLxv1. atque alibi (zpius promoverit, hiftoriarum monu-

Cum

menta teftantur. Neque quicquam dubii relinquit pa&tum, quod

cum FRIDERICO Ele&ore Palatino wpr.xx. Heidelbergz iniit,

DO

tttis|

de non concedenda Reformatz Religionis condemnatione & fi-

Cre

lentio T heologis imponendo , quod etiam NVILHELMUS

Àcee

FRIDEs

od

leni

* Vid. Oecolamp. & Zwinglii Epift. L. . fol. ao. b.

** Hiftor. Sacram. D. 2.f. 2 24. conf. Celeberr. Pfaffi de A&is & Script.

Eccl. Wrtemb, p z0, 2 5.

UE [57] fet-

TUM

Princeps Hffiacus, fapra laudatus, LU DOVICO

(mo

modo nominabimus

, qUCU—]

"L

; in memoriam revocavit & fervandam

Cardinali

propofuit,

Dcniquc notifflima eft Divi CHRISTOPHORI

TOV(E

Lotharingio quzrenti de differentia Eccletiarum

5 pto.

Gallicarum & Germanicarum data refponfio : nimirum fe nul-

pat

Confeffionis Miniftros intercedat

lum doctrinz difcrimen no(le , quod inter Gallicos & noftra

4

j

; €Xcepto unico de ccena ar-

tti

ticulo , q

aod tamen diícrimen ita fit comparatum , uüt primo

[Hc

quoque tem

pore concordia in eo fit Íperanda

UM

verbis ,

uam re ipía confiftat.

, cum magis in

Sed vero Sereniffimus Dux

;«

LUDOVICUS CHRISTOPHORI filius & Succeffor Prin-

füt

ceps Religiofisfimus ,

paternis veftigiis lubentisfime inftitit,

quumque à VILHEL

MO, ut paulo ante diximus , monere-

qui

lte

tur, ut pactum inter trigam Optimorum Principum FRIDERI-

IN

CUM Ele&orem Palatinum , WILHELMUM & CHRISTO.

nto

PHORUM contra&um (ervaret, ítatim refpondit declaravit-

cdle

que, quod padionem hanc paternam , quam evolvi cura-

ofle

vetit, 1pfe etiam tenere velit inconcuffam :

quodque ad id

| Vàe

faciendum fe obligatum effe, fibi petfuadeat.

Neque ab hac

M

mente uti nec à (uo nomine diíceflerant FRIDERICI Succef-

fores & cumprimis memorabile eft FRIDERICI tum adhüc

ho

Vat

Comitis Colloquium Mompelgardenfe, quod & ex intentione

| COI'

Irenica fuit fufceptum & hunc habuit effedum , ut Reformati

t

ad Communionem S. Coenz Mompelgardi dicantur admiffi.

Subíecutus et EBERHARDUS IIL aui animum fuum lreni-

onti

cum , cum Serenitlimus Elector Palatinus CAROLUS LU-

quod

nilfy

DOVICUS opus Henoticum urgeret , Ícriptis eam in rem lit-

teris memoratu longedignisimis, infra producendis, tam pra-

J

clare expromfíit, ut in eo nemo quicquam queat de(idcrate.,

IU

Db

Accedat FRIDERICUS CAROLUS Adminiftrator , quem

lrenicum fuiff; alibi jam oftendic Celeberr. PFAFFIUS. * Om-

H

nibus

a

f Vid. de A&t. & fcript. Eccl. W/irtemb. p« 88. (eqq.

-$3 [5s5] S&f-

i

hadten

nibus tamen i

n ftudio Concordiz Ecclefiafticz. palmam prz-

& iv

ripit hodiernus Sapientisfimus Pri

nceps EBERHARDUS LU-

tium I

m

beec DEUS Pacis.

Is eninx

tandet

DOVICUS , quem fempiternu

Goncordiam cum aliis Staribus

Evangelicis Ratisbonz ftabi-

"

litam nuperius per 'Theolo

gos fuos

promotum it feliciffime.

:

temp.

heologi

s defunc Wirtembergicis, quiprin-

tionis

Neque etiam vel € T

proferrc nulli

cipia moderati

ora , faluti Ecclefiz infervitura ,

tec E

dubitarunt , quod de modernis max

ime extra dubitationem

lníeci

eft pofitum.

Namque ut taceamus antiquiores v. gr.

Joh.

matis

BRENTIUM, Jac. ANDREJE ,

qui, tametíi ut plurimum

infx

rigidiores füerint , aliquando tam

en mitiorem etiam viam

fidei:

Joh. Valentin.

ANDREJE Jacobi

fünt ingreffi , cumprimis

fiarum reftitutionem omnium maxi-

praxil

Nepotem, que

m ad Eccle

etai

me idoneum ju

dicavit SPENERUS , utque fileamus anti-

MDOC,

N'irtembergicos fec. XVI. de przdeftina-

quiores 1 heologos

Retormatis hodiernis fenfiffe , publiceque

fuum:

tione paria fere cum

titulo

docuiffe, ob eamque rem in hune ufque

diem nullam Cenfu-

denti

tam Ecclefiz ibcurtiffeonedum condemnationem , inter recen-

hannes Wolffgangus

DRf

tiores potiffimum merito l

audanduseft Jo

dCh

]JEGERUS Cancellarius

nupet 'Tubingenfis , Vir fummus at-

Concordiam Ecclefiarum imr fcriptis

fiig

que judiciofiffimus , qui

ffus eft, fe nemi-

den.

fuis praftantiffimis ubique urfit & clare profe

fetz

nem Reformatorum damnare, quicquid alii fac

iant. * Ejus vefti-

Mat-

dit

ia hodieque premitSucceffor meritiffimus Chriftophorus

da-

der

thzus PFAFFIUS Vir omnigenz eruditionis ; virrutum

Erf

(tat

norumque incomparabilium fama ubique celeberrimus.

vero Vir hie eruditiffimus in omnibus ícriptis fuis principia Ire-

gtol

ilta

nica fpargat ,

ex profeffo ramen, quod ajunt, exaravit fequen-

tia: Alloquium lrenicum ad Proteftantes , ubi

qui in divería

Cla

hactenus

den

p d

la

* Conf. ejus Hiftor. Eccles. paffim. Prafat. ad Theol. Myftic. & Theol.

d

: Moralem, S;(i«ma Dogmatico-Potem. p. 22. & alibi,

"*ä-ä [fo] 8sf-

j

Lj

Ba&cnus facra abiere, ut veritate & amore daucibus Deoque

& Evangelio & communi Chriftianifmi Lege fumma przfen-

&tim

tium rerum neceffirate ita poftulantibus dextras fidemque vel

bj

tandem jungant , pacemque Ecclefiafticam pangant, monen-

[ine,

tut.

Ratisbonnz A. C MDCCXX. — Quod fcriptum eodem

r

tempore ibidem Germanice ettam prodiit fub titulo delinea-

ul

tionis propioris Proteftantium Ecclefiarum unionis : Náhe-

Ontm

rer Entwurff von der Vercinigung der Proteftirenden Kirchen.

ol

Infecutz funt di(putationes plures Irenica.

De influxu dog-

IfDun

matis de Przdeftinatione in Praxin &dci quanto & quali. De

Vim

infuxu dogmatis de Communicatione Idiomatum in praxin

hcoli

fidei quanto & quali.

De influxu dogmatis de $. C«eaa in

(DdXÍ«

praxin fidei quanto & quali.

De eo quod juftum & zquam

Afiti-

€f cirea imputationem confequentiarum , quz diflerrationes

[inae

MDocxx. Tubingz prodierunt ; cz vero Mpccxxim. Halz Saxo-

AQue

num in vernaculam cum nonaullis aliis convetfz proftant fub

enlt-

ticulo Colle&ionis fcriptorum ad unionem Proteftantium ten-

t«

dentium : Des hoehberühmten Herrn Chriftoph Matthzi

Anpus

Pfaffens, der Heil. Schriffc D. und Prof. Primarii , Cantzlers

JUS dl

der Academie zu Tübingen und der Kirchen dafelbft Przpo-

fiti gefammlete Schrifften fo zur Vereinigung der Proteftiren-

drpts

nemi«

den Kirchen abzielen, aus dem Lateinifchen ins T'eutíche über-

vl

fetzet , und denjenigen zu gut zufammen getragen , welche

die wahre und eigentliche Meynung des Herrn Cantzlers von

sMat

1 d-

der Vereinigung der Proteftirenden Kirchen wiffen wollen ,

b

ftatc einer Antwort aber auff das jenige , was man bisher in

groffer Menge wider obgedachte Schrifften herausgegeben,

ile

ift als eine Vorrede voran gefetzet des hochberühmten Joh.

:qUCH.'

Jiverk

Clerici Moralilche Unter(uchung der Frage: ob man jederzeit

denen Schmáhungen der Gottesgelehrten antworten . folle.

lenus

In altero faíciculo Colle&tionis hujus Germanicz prater quas-

vitam

Tl

dam differtationes Ircnfcas jam memoratas & Autoris

2

atque

- [ 5o] 9ef-

"

udun

-—7

[

T

atque fcripta etiam continetur ejusdem Cancellarii oratio Aca-

Kche

demica de cautelis circa Confilia Irenica , Unionem Proteítaa-

tium Ecclefiafticam fpe&antia, & Epiftola Refponforiade unio-

gcbc

[

ne Ecclefiarum Proteftantium ad Erneftum Salomonem Cypria-

qel

num.

Jungamus Celcberrimo huic Viro Theologum Wir-

X

tembergicum Do&itlimum Ebcrhardum Fridericum HIEME-

RUM Iheologiz Dodorem. & Sereniflimi Principis Wir-

gO[l

lo

e

tembergici Concionatorem Aulicum atque Confiftorialem per-

Th

uam illuftrem;qui in fua diflertatione Inaugurali de Moderatio-

t

ne Theologica mpccxx. Tubingz habita & paulo poft AGtisHie-

MK

merianis inferta , animi (ui Irenici radios praclaritfime fparfit,

à Dodiiffimo HOTTINGERO haud abs re celebratus. Poffe-

DIC

bet

mus adjungere plures;fed fubfiftemus fere in Johanne Chriftiano

at

KLEMMIO Linguarum Orientalium Profeffore Tubingenfi,

cujus Confilium Irenicum propterea venit memorandum , quia

occafio fuit füfcepti illius ab 1pfis Statibus Evaugelicis negotii

lrenici, quod inde ab aliquo tempore in omnium ore &mente

Prodiit autem libellus in lucem Mpccxrx. Tubin-

pcrcrcbuit.

gz fub titulo : Confenfüs fidei Ecclefiarum Proteftantium qua-

tenus €ft neccílarius

Die nóthige Glaubens- Einigkeit det

lj

0

Proteftirenden Kirchen mit einem einigen Beweis-Grund dar-

ethan five, uti verfio Latina, quz MDccxx. prodiit , haber:

qU

Mi

Schediatma lrenicum h.e. neceífaria Ecclefiarum Proreftan-

tium in fide Confenfio ex propriis Principiis Doctorum Luthera-

N

d

norum corumqüe Orthodoxorum unica demoaftratione evicta,

nunc autem ex mandato llluftriffuiorum Virorum ab ipfomet

Cu

Autore e vernaculo in Latiaum convería fermonem. . Quum

autem fcriptum hoc oppugnareturt , ftatim in lucem iterum

emiíla e(t defenfio Confentionis fidei Proteftantium in necet-

Q

fariis ive, die vercheidigte Glaubens-Einigkeit der Protcftiren-

TK

M

den Kirche , das ift abgenóthigte Antwort auff cine ohn-

usdem

lángft ausgegangene Schrifft. Adjungamus nunc etiam ej

Tefti.

M EE

[é]

g6s-

at 5

Aq

T eftimonium lr&mcum five ut titulus habet Germanicus, Ireni-

tlln

nio.

Íches Zeugnis , bcftehend aus einigen feiner vorhin ausge-

gcbenen , nünmehr aber vermehtten und beftáttigten Schriff.

"pri.

tén MDCCXXIV.

Continet hzc colledio r. Neceflatium in fi-

Vir.

dei fundamento Confenfum eumque defer(um. 2.Henoticon

EM,E'

Wllï

ex Anti- henotico , 3. Litteras Amici ad Amicum de ftatu ne-

gotii Irenici apud Tubingenfes itidem adauctas & appendice

j Pe[.

locupetatas fatis luculenta.

Accedit. Danpiel MAICHEL

itio.

Hie.

Theologiz & Philofophiz Prcfeflor atque Ecclefiaftes Tubin-

gerfis Digniffimus, qui in D.ffertatione perquam egregia de

at

Moderaticne Theologica A. MDCCXXII. edita & recuía, Ire-

offt

pnicum cgit.

Et quis dubitet l'heolog. s Virtembergicos, qua

[200

bene coeperunt, perrecturos , nequePrincipum füorum femi.

"nf

tam Irenicam unquam derel:&uros efle ?

quia

e

V.

'Otii

t

Áciamus autem rcliquarum regionum & Principum Evan-

me-

gelicorum lmperii Romani. Compendium , ne in ni-

Con

d

uis non

alior

:

u-

miam prolixitatem excreícat noftra tractatio.

dt

lcgit Edi&um Irenicum T optimi Principis BYRUTHINI GE-

du

ORGII WILHELMLquemDEUS tervet ut oculum, wpccxxir.

bet

quod prodiit,nosqueetiam deStudioHenoticoSereniffimi pariter

V

Principis ONOLSBACICI WILFELMI FRIDERICI , fuper

ia

quo pax fit, quemque przmatura morte terris huper ereptum

It

effe, ex animo lugemus, condocet.

Eundem animum Ireni-

cum declaraffe Sereniffimum Principem Imperii BADENUM

m

du

CARO.UM GUILIELMUM,, cui literatiffimo & Politiffi-

'rum

mo Principi DEUS ex alto benedieat , fatis eft pervulgatum ,

"i

qua in re exemplum habet przeuntem FRIDERICUM glo

riofiffimum Principem , qui decreto Irenico Francofurtano

Cl

MDcxxxiv. fubfcripfit.

ha

Neque quisquam de Principibus AN.

je

HALTINIS , de NASSOVICIS aliisque five Principibus , five

c&l

H 3

Comiti-

-B [62] 9-

Comitlbus , live Nobilibus , five Civitatibus Imperii Con-

f

l1

feffionem , quam vocant , Reformatam pfoficcnnbus cum ra»

Ticl

tione dubitabit.

Eos enim communi Ecclefiz fux do&rinz

etiam quoad hanc parcem de con(enfu Evangelicorum funda-

pIC[

MI

mentali fübícribere , eo minus habet dubii, quo certius eft,

uod ab eadem minime deflectant.

Sufficiat ad eam ret com-

AK

niC

robandam teftimonium diflentientium, qui de zelo fuo per Re-

$C

formatos emolliendo ita queruntur : W'elchen Eyfer fich za

füb

erweichen bemühet auf Reformirten Seiten die Pfáltzer, Màr-

cker, Anhilter , und unter den Auslándifchen , Preuffen ,

d

]te

Hollànder, Prantzofen , Engeilànder mit Ditte, (üffen Wor-

Tl

ten , Henotifchen oder Vereinigungs- Schrifíten. Item mit

pi

Conventen, Difputationen, Colloquiis und Gefandfchafften.

Accedant ALSATI, ínter quos proceffit in medium Johannes

pl

MELLETUS.

Is enim Concordix inter Evangelicos curan-

QilC

dz & procurandz medium novum Mpcrxr. Francofurti pro.

poíuit & anno fequente Propempticum Irtenicum ad omnes

Proteftantes publicavit , denique Syndromum lItenicum ad Pa-

cem inter Proteftantes Reformatos & Lutheranos fanciendam

cdidit, in quo continentur fequentes cractatus I. fententia lII.

Epp. Anglorum de Theologorum fundamentali coníeníu in

Colloquio Lipfienfi inito II. Samuelis M ARESII obfervationes

Itenicz ad Colloquium Caffellanum III. Irenicum Mofis AMY-

RALDI, IV. Petri MOLINAEI Confeffio fundamentalis, V.

ä

!

Ant. CREGUTI fyncretifmus (; pius Hienotifmus , VI. Joh.

Rud. WIRZIL Aidexejig de communione fan&orum VL ipfius

MELLETI Cbriftianus Syncrctifmus.

Neque de mente lre-

I

niga FRISIORUM dubitare nos finit Judicium Theologicum,

Bedencken über den nàáhern

t

quod fuper hac re formarunt :

t

Entwurff, quod cum approbation

eloclytz Facultatis T heologi-

li

cz Jenenfis Mpccxxrr. prodiit.

Et de DANIS, quodFormule

Consordie & prafertim ejus Damnaius dare manusta

m con-

ftancet

-Hà3 [55] 8&8f-

0n

ftanter renuerunt, & de HOLSATIS fpem nobis facit concef-

Wey

a ipfis fentiendi libertas & eximii atque do&tiffimi Viri Hen-

ting

d

rici MUHLII popcnfus in SPENERUM imo vero in veritatem

ietatem & charitatem animus.

Optamus ctiam ne defint

di,

MEGAPOLITANI, cum jam olim & Sereniflimus Dux UL-

on

RICUS incelebri conventu Naumburgico egregium egerit Ire-

k

nicum &. MEGAPOLITANI ram GUSROVENSES quam

1

SCHWERINENSES Decreto füpra laudato Franccfurtano

[in

fübícripferint. — Denique celebrandi quoque nobis fant NORI-

n

CI , qui in celebri fua Academia ALTORFÍNA tot foverunt

[

Itenicos, quot reliquarum À. C. fere nulla: nominatim PICAR-

QGl

TUM, SIGELIUM, EDONEM, VOLCARUM, JOR-

[v

DANUM , BEUELIUM , SAUBERTOS , REINHAR-

16

DUM , HACKSPANIUM, DURRIUM, FABRICIOS

n

aliosque. * ut de BREMENSIDBUS aliisque nihil dicamus.

QU

T9jon G OttesOnaben?BirGcorg2Bilfelm/SWatge

I

U

atafau SSranbenDurg / inpreuffen/ c.2c.

A

li

*ebe Qetreue /, £8ir aeben eud) anfd)lüffig $t oerz

nebmen / foas$ jüngftDin (ub 28. Febr. a. e. bet) Dett

n

3

Corpore Evangelicorum $9t eitt Conclufum foegeti

nd

ber ber) gegentoártig-an fid) bod)ftmiflid)unb aefábrlid)ert

T

$àufftett uumgánglid) nótbigen aufferlicben 2Gerein z. utt

j

nàbern QufammenfeButig berer 9(ugfpurgifeben Confeffions-

?Gertvanóten oon beeberlen 9seltatonem entric)tet toorbert.

IUj

98ann 2ir bann gleid) anberm Goangelifdben JDer:

[

ren 9Qeidj8:9tit(tánben Dte Incencion fübren / Daf atgereg:

1

te8 Conclufum oon allen (FanfeIrt abgelefett/ umb su jebers

[

manns S9?ad)ricbt verfünbiget toerbe ; al8 befeblen 2ie

7l

des5u-

lt

biemit gnabigft / Ssbr foollet biermjter anbie fámbtlt

pcrin-

li

ii

* Conf. Dodi(l. ZELTNERI vitas Theol, Altorfin.

-R [64] G&b-

damtt

erintendentett íttt Sanbc bie unvei-iisei!te ePerorbnung mít

o

ber atngebendten nadjbrüciiben 3Sebentung ergeben laffet/

motti

baf eit jeber Derfelbem ítr feiner anoertrauter Dioeces bie

LM

Publicatio : Deffelben fofort betoercfftelligen / utib. ber 2Ger-

u C

LE

meibung empfinblicyen GinfeDens fic) fotoobI bor fíd) allev:

big8 Darnad) acbtet ,

al8 aucb ibve utitergebene Capicuia-

(ieco

res $ut' gleic)

máffig exa

&en 25eobad)tung antocifert / au

NI

bet) verfptbrter

Contravenienz urgefáumtemn 2Bericbt erftat:

qe n

Garait 9o

tett follert.

[Ibringet Sybr lnfere gábigfte 23iL-

&]o

lenszStepnung/ unb oerbfeibe eud) anbep mit Graben ge

deq

fooden, Datum $Bapreutb/ Den 6. 3tap. 1722.

gligcr

mani

VIII.

Ro

níus

Eragrantibus Imperium Romano Germanicum, non pra-

Vef

ticus

tereundi nobis funt HELVETII, & BATAVI, qui, ta-

VT

p

metfialias rigere dicantur, pacis tamen & concordix

ftudio nullis unquam fecundi , nullis poftponendi fuerunt &

n

Vi

etiamnum funt. Notum enim eít, 'quod Ordíines Helvetii, qui

fbi.

jugum Pontificis eodem quo Saxoncs aliique tempore excuf-

hij

ferunt , füos ad Colloquium Marpurgeníe concordix inter

Evangelicos conftituendz gratia miferint.

Notum eft com-

ubi

pl

mercium literarium, quod in hac caufa cum ipfo D. LUTHE-

RO habuerunt & eoluerunt.

Neque alias unquam quoties

agi

vel Palatini, vel Angli, velBraudenburgici, velalii negorium

d

Henoticum urferunt, fuis fuffragiis, fuis confaliis & adhorta-

Th

Cot

tionibus defuerunt, & nuperrime etiam füum calculum ftudiis

tnol

Principam Evangelicorum luculentiffime adjecerunt f. Verbo

ut complec?car, in Helvetia ctiam femper extra dubium fuit po-

Th

fitum , quod diflenfus Evangelicorum non fit fundamentalis.

p

Prater documenta publica proftanc plürima fcripta cum anti-

quiora tum recentiora longe przftanuffima, quibus docti(fimi

Helvetix Theologi fententiam Ecclefiz fuz de coníeníu fun-

"

datmentali

Mi

digni

-Mé [65] B-

acndis

At

damentali vdederunt teftatam.

Ex aätiquioribus nota eft To.

Wt

JEZLERI tradatio de diuturnitate Belli Evchariftici & fru&u

Dit

mortis Chrifti wpxxvr. edita , ut ZWINGLII , üt OECO-

VU

LAMPADII, ut BUCERI, fupra jam inter Anglos celebrati,

Vi

ut CALVINI, ut MARTYRIS , uc BULLINGERI, ut BE-

tu

ZJE & FARELLI aliorumque cogitata lrenica partícularia

aujj

ficco pede pretercamus. * Sed reticendinobis non fant STUC-

f

KII, habemusenim Johannis Wilhelmi STUCKII Orationes

T

de nuncio Ecclefiaftico & de Concordia Tiguri Mpxct. editas

hi

& Johannis Rudolphi STUCKII Confiderationem quzftionum

de quibus in Colloquio Lipfiaco non convenerat. Nequene-

g

gligenda eft adhortatio fraterna Samuclis GRYNAEI, quz Ger-

manice prodiit fub titulo : Brüderliche Vermahnung an alle

J

Reformirte Kirchen zum Confens im Evangelifchen Religions-

H

W'efen Bafilez wpcxrr.

Idem inftirutum tenuit Johannes

diz

WIRZIUS Theologus Tigurinus in fua difputationé de fan-

24

&orum communione , & eft ex ejus pofteris hodienum Tiguri

qu

Vir Doctiffimus , qui Patrum legere veftigia , cum fuis gloriac

a

:[

fibi ducit. Egregia prz(ertim funt Meletemata Irenica Johan-

ntc

nis Henrici HOTTINGERI Theologi Tigurini Dodtiffimi ,

Off)

ubi primum de paceis Écclefiafticz: inter Reformatos caufis im-

"

pulfivis, fecundum de Impedimentis Pacis Ecclefiafticee &c.

o

agit , uti ea confpicimus in Primitiis Heidelbergenfibus. Eun-

IU

dem lapidem volvit Jobannes Henricus HEIDEGGERUS

[

Theologus itidem Tigurinus Doctiffimus in folidiffimis. de

dis

Concordia Proreítantium Ecclef(iaftica differtationibus. ** Me«

morandus etiam hic nobis eft Franci(cus TURRETTINUS

1

PO

Theologus Genevenfis Celeberrimus , qui quam propenfo fem-

il

per fueric ad Pacem Proteftantium animo, verba funt Do&if-

n

I

fimi

—

1itl

* Conf, Nub. Teft. Celeberr. TURRETTINI,

ii

4&

** Vid, in viam Conco«d. Proteft, Eccles. Manuductio Amft. mpcrxxxyu.

iil

-H [661 8ti-

przü

mox fümmopere dilaudandi , nulla non occa-

cotit

fimi cjusFilii ,

dit ; velut in Inftitutione Theologiz Elench-

fione teftatum de

mf

ticxz Tom.1II. Loc. XVIII Qa. XV. nec non & in Difputatio-

luB

nibus de neceffaría feceffione ab Ecclefia Romana Difp. VIII.

TIN

'Th.33. 34« 35« plenius vero in Tra&tatu G

allico de hac ipía

Conl

o, quique publicam

materia paucis ante obitum annis exarat

uxdam extantiora de

ioni

lucem nondum adfpexit ,

ex quo loca

um

primariis contro

verfiis cxcerpüt ide

m TURRETIINUS ju-

&

nior , ad quem

& alios Academiíarum Helveticarum Do-

€tIal

rítites longe famigeratiffimos noftra nunc

&ores hodieque fupe

Profecto moderni Theologi Helvetii in

logu

Íe vertit tractatio.

quat

omnibus Academiis fuis reliquarum provinciarum Theologis,

qUC

licet & ipfisin promovendam concordiam Ecclefiafticam inten-

tis, in urgendo ftudio Henotico palmam facile przripiunt.

qrip

In Academia Genevenfi bone DEUS! quanta folertia , quan-

The

cu

ta pietate, quant

a foliditate opus hoc gnaviter urgent T heo-

STE

logi Do&iffimi Johannes Alphonfus TUR

RETTINUS & Be-

Q

nedi&tus PICTETUS magna iftius. Academix ornamenta ,

MiX

neque fuos abs fe diffentientes habent fymmyftas. * TURRET-

fum

TINI labores non publici tantum fed & privati , quibus in

Aulis Regum Angliz , Boruffiz

& alibi orando, monendo ,

gan

eonfulendo inftat , omnium ore celebrantur.

Cedro digniffi-

a

ma funt Eruditiffimi hujus Viri fcripta Irenica. ' Oratio de

MiX

Is

compo

nendis Proteftantium diffidiis longe præ&antiüïma

COf

olim Genevz habita

& typis focietatis

edita atque

MDCCXXII. Lipfiz recufa , Nubes Teftium pro moderato

«

& pacifico de rebus Theologicis judicio & inftituenda inter

füe

Vet

Proteftantes Concordia, przmiífa cft brevis & pacifica de At-

ih

ticulis fundamenralibus difquifitio, qua ad Proteftantium Pa»

cem mutuamquc Tolerantiam Via fternitur , q

uz ob fuam

At

praítan-

** Conf.Literaseorum ad Potent. Regem Beruffia (criptas MDCCVII, :

"

98 [67] Bb

CQ

——

przftantiam in Germanicam quoquce fufa eft linguam & Fran-

ehci

cofürti Mbccxxl, prodiit , ut reliqua hujus Viri fcripta , qua

If itlo

Vl

omnia fingularem moderationem & profundum judicium fa-

piunt, taceamus. BenedidusPICTET US Collega TURRET-

Cl

TINI Praftantiffimus & Celeberrimus , cujus differtatio de

licim

R

Confenfu & diffenfu inter Reformatos & Augufítanz Confef-

fionis Fratres jam Mpcxcvi. Amflelodami cufa & Mpcxcix.

N

cum Animadverfionibus MOEBII repetita eft , eadem pietate

Do

TUnC

& dexteritate pro Confenfu fundameutali decertavit, prefertim

etiam Mpcc.in Amica Refponfione ad SCULTEIUM Theo-

t M

logum Hamburgenfem, qui etiam habitum T heologilrenici ali-

Qpl

quatenus induic ,* & in Vindiciis adverfus animadverfiones deni-

1LCR

que etiam in Confenfu Lutheri & Calvini aliisque doctiffimis

unt,

Ícriptis.

In Academia Baáfileenfi Samuel WERENFELSIUS

jarl

Theologus moderati(fimus atque eruditiffimus Confiderationes

heo

generales fuper unione Proteítantium edidic à DoGiffimo O-

hr

SIERWALDO Gallice in lucem emiffas fub citulo : Confi-

1 ,

derations generales fur la reunion des Proteítans.

Genevz

iT

MDCCiIX. quz omnino emni confideratione funt digniffimz &

ls 1

fummo eruditorum applauíu exceptz.

Eodem tendunt ele-

,

gantiffima hujus Viri fcripta alia & difputationes , praefertim

nif

etiam Oratio de vero & falío "Theologorum zelo Bafilez

)d

Mpccxxir. habita & Tubingz paulo poft edita. Imo vero om-

m

nes Theologi & Miniftri Bafileenfes nuper demum fuam de

confeníu fundamentali & unione Proteftantium fententiam

tU

TA

egregie in Confilio fuper Formula Confenfus Helvetiea expo-

It

füerunt & confirmarunt. ** At reliquz etiam Academiz Hel-

t

veticz , quz alias Formulam Confenfus fartam tectam voluerunt,

]u

nihilominus , quod confenfum Proteftantium fundamentalem

Uaf

attihet, à fratribus ne hilum difcedunt , fed eundem fortiffime

Ia

éc

I

* Vid.[Iter. Invitat. Eccl. Ref. MDCXLVII.

l

** Habctur in Celeberr. PFAFFII Sched. de Form. Cons. p. i7eqq..

-Mj [6] fi--

P d

mut

& erudiriffime urgent.

Teftes fiftimus Theologos Tigurinos

Jeber

Celeberrimos.

Vir Dodctiffimus & judiciofiffimus Tohannes

f

acobus: HOTTINGERUS Theologix Profeffor "ligurinus

&b

meritiffimus , avitis infiftens vefligiis , mentem fuam fatis prae-

Cü)

amiciffimo in Ecclefia Proteftantium connubio Tiguri mpcexxr.

clare expofuit in Differtatiote lrenica de veritatis & charitatis

d.

PU(C

habita & typis exfcripta atque aliquoties jam defenfa. Ad-

ftipulantem expertus eft Collegam itidem judiciofiffimum, Jo-

hannem Jacobum LAVATERUM, Theologum Tigurinum

digniffimum , qui Protcftantium in fundamento fidei con-

fenfum paucis quidem, fed eximiis affcrtionibus demonftra-

ä

tum dedit Tiguri Mbccxxrr.

Jam Mpccxx. celeberrimus UL.

RICUS ediderat do&ttinam Proteftantium fundamentalem

doit

con(entientem & folatifluam : Einhelligeund tróftliche Grund-

lm

fty

Lehre der Proteftirenden Kirchen, Zürich ibidemque Mpccxxrz.

recufam atque etiam defenfam , ut alios Viri hujus do&tiffimi

Qu

laboresIrenicostaeeamus. Neque quicquam diffentiunt reliqui

[j

Wi

przfertim HEIDEGGERUS Theologus Tigurinus dodtifhimus

gu

& optime meritus, quimentem fuamIrenicam , in finum no-

ftrum egregie effudit.Poftremo compareant Theologi Bernates ,

ba

quos quidem inter primos debuiffemus ponere , qui publice

fuum eonfenfüm & approbationem Confiliorum lrenicorum In-

lUi

Df

terprete tum Rectore Academixz Bernents SCHEURERO

Celeb. nobis funt teftati. Nequeid mirum , cum Johannes ALT-

iif

MANNUS Gymnafiarcha nuperBernenfis fapientiffimus eadem

li

Confilía jam Mpccv. propofüerit atque apud ingenuos & pru-

)u

dentiores rem extra ulteriorem dubitationem collocaverit ,

tf

füo merito fummopere celebrandus atque commendandus.

Ti

Przeuntem habuit Georgium THORMANNUM n dem

$j

neuen ünpartheyifchen Reunions- oder Verciniguns- Vertrag

Pt

MDCLXXXVIH.

Recentius vero füz Ecclefiz de fundamentali

t

Protcftantinm Confeníu fententiam explanavit Vir doctifl-

mus

W

—

—Kj

(69] 8k-

Uffngs

Bs

m;m ]ohannes Henricus RINGIERUS Theologus Bernas Ce-

ütinty

leberrinius in. Differtacione Theologica de confenfu Prote-

j p

ftantium in do&rina de Przdeftinatione Bernz Mpccxxa. edita,

Eitaiy

& bonorum applaufa fufcepta.

Quibus ita fe habentibus neme

cft, qui publicam & perpetuam Ecclefiz Helvetiez hanc effe

CL

dcctrinam , quod Evangelici ia fundamento fidei con(entiant,

li

potetit dub;tare.

4

, ]0.

1nUm

T €drteiben ber &tábte Qürd unb SBern.

(0t

tf

Sf8geftalten st Der fcbon Iang ertotinfebten 9Beretz

UL

niatttg Der Proceftirenben Svircbert i bem SXteid) eiz

oD

ne siemlid)e Suneigung oerfpibret toorbem / unb

tlem

tvie Gtv. Svóniglicbe 9Oajeftat aus gottfeeligen Gifer biefes

Itd.

bodymicbtige umb Deilige 2ercf aufferftens Gid) attaelegett

XIT,

feon Iaffen / sumablen aud) su (Cbrift: pflicbtiger 2Septraz

(imi

guig alle8 Deffett / 10a8 3ut 2Seforberung Defielben iinfer

iqi

(Zeiteé erforberfid) fep mocdbte/ 18 Dod)aeneiat atimabz

Is

iten toolle/ Daben aus Serofelbert anábigftem amn us abz

qu

-

e

gegebenien Cebreibern / 2&ir Dbe8 mebreren su. erfeben. ge

4

babt.

blice

Gleic)tvie t Cto. Sóniglid)en Smtajeftát SOero prepfiz

nIn

totirbigften Gifer für Die SGefórbernng umb 2fusbreitung De8

M

Steid)8 brifti / gleid) Sero Glortürbigften 2Gerfabren

LT.

itt biefem oorbabenben groffen/ GYDtt moblaefálligen/ unb

(

bie ganfe Proceftirenbe ( briftenbeit su unfferblic)en Soand:

terbinbenben 9Berd. auff Da8 alleroortrefflicbfte bartbun/

PFU

utib toir für Deffert gutmitbiaft beliebte Communication bez

ellt,

VdUs

miütbigen Sand abftatte / mit COienftzbefliffenftem. Grfuz

du

(ben / Gto, Sónial. 9majeffát geruben toollet / ítt Dero

a

yubmtotirbigften Gifer unb 2(rbeit an biefem Deiligen SSBerd

unter G Ottes mittotirdenbem Geegen/ bifi su Deffett balz

ij

nFali

unermübet fortgufabren 3. 9II8

j

beft alücilicben æoumf)mngg

j

ónitetg

-5 [7o] 8&f-

m

Formen Sf8ir midytumbin, Cro. Stónigl. 9tajeffát rerpedefeft

fdoni

V

su oerficbert / Daf / tveil toir baS oorbabenbe / 3

quet

gebe gu evtotinfd)tent Gibe aelangeibe Reunions-ZIBerc/mit

lgt

[eic) auffricbtiger Beaierbe / al& Giv. Svonialicber 9Xtaje:

bt

át an 1ina erlaffere8 Gidbreibert auSbrider/ anfeben alfo

QU

(

lins nícbt$ angelegentlicberes umb ertonfcbtere fepn toerbe/

Oi

al8 st 2Sefórberung Deffelben i gebtiprenber Siebe su. Der

Form

9Barbeit Gottlid)en 9Sorts unb Daraufr beavünbeten Svivz

Conit

(en-iSriebens/ alle8 Dasjenige / tvas oon 1ins Dtergu erz

foartet toerben mag /. getteiatipilliaft bepsutrager /. aletd)

(b

fitdt

folcbes su allen Seiten oon 1ins unblinferri Theologis etferig

gefuc)et toorbern/ ub Darum Zir aud) táalid) ben .Stt

$i

Der 2Barbeit ub be8 (Sriebens in lnfern. offentlid)en Svivz

(

cenz Gebetterti Derfzgrünblid) erbitten unb ferners erflez

gt

h

ben foerben / $u Dem aud) bep 1in8 bas Cdmáben umb

9

M

$áftern ber Goargelifc)en 9(uafpurgiftber Confetlion feittes

J

?!Beeg8. jemablen toebDer tiblid) nod). stgelaffert getoefen ift /

n

fonberi Cotefelbe oielmebr jeberseit 0on 158 für Q3rüber etz

[f

Z

fannt unb.befannt toorben/ unb 2Gir von Soenfelben aud)

bdfi

fi

j

al8 folcbe aebaltem u toerber/ auffrichtia begebren/ Derumz

(dt

gestveifelter Jooffnung beneben(t lebenbe / e8 toerben lutz

ld

y

fere. Libri Symbolici , uttb Davunter aud) bie Annor675.nacd)

0l

oielen unb forgfáltigett Refexionen / aus erbeblicbert unb

KT

tiabimbafften Mrfad)ea oor aefamter Goangelifd)en Gi)bgee

noffeníd)afft auff z unb angenommere Formula Confeníus ,

UT

Dacon (Sto, Siónigl. 9WRajeftát Díc anábige 9nregumg . su

C

tbutt beliebet / auff 2Beif unb (orm / toie fie oon lnfererm

in G Ott rubenben 9([t:2Gátterm accepriret toorbemn / Derz

mablen antocd) obue einigeS teuerumg oDerGoetoiffens-2ivang

fubüftirer / unb toeber dire&t? mod) indireáe eitt toibriges

ub ber Svirc)en 9Gereinigung verbinberlic)e8 9yeittel fep ;

utnb

Geftalten felbige nad) bey Conftitution 1tnferer Sircbe

Regtz

EtuRes.

-Mà [71] Sä«-

Qu

u

Q

bebaltung DeB (Sriebeng uno Der Ouibe erfelber unb ber

Qïegimentäböd)ü erforberlid) wb nülid) , aud) su 95ep:

T

)

auS O Otteé 2Bort ven Tufern Hiebeu 9(ftz 2Gáttern toobl

UP

ii

Dergebracbter unb einititbig gefübrter Ginigfeit ber gefüttz

Qttt

ber Goangelifcben: £ebre eitííg unb alleiit angefefen finb.

uN

cDabero Gto, Svónigl, SUpajeftát eDrerbietbiaft. erfucbemn /

1 j

cDiefelbe alle toibrige Impreffiones., al8 tváre vorgebadbte

Formula Confentus befonber& toiber bie Der 9(ugfpurgifd)en

"T

Confesfion $ugetbane Glaubens : 2Gertoanbte abgefeben /

O

ficfen 5u laffer/ gnábigft belieben toolltens SSesieben l8

(ftiy

aber DiB SOrtb$ be8 mebreren auff bag. Dierüber at (tv,

)

Svonigl, 9Xtajeftát in G ODtt rubenben Grofiz Jerrm 9Oat

fi

tern/ Glortoürbiaften 9ftaebend'ens/ von óblid)er Gbartz

"fl

gelifcher &pbaenoffenfebafft unterim. 6. Maji Anno 1686. abz

I

gegattgeies 9Inttvort: d)reiben / Deffeit to, Svónigl 99taz

l

1

jeftát 1u$ felbft su erinnerm qttábigft gerubet, — Symmittelft

$u

nebeni attgelegentlicbfter Recommendation 1tnfer$ oangez

t ü

lifcbett €pbz Svircber-umnb GitatbszIntereffc ( 5tt bittenbe/

qui

bafi &r 3 Diefem Deiligen 2Berd feinenr Góttlid)en Geegen

hf

fürbas bin mittbeilen / sumablen felbiaeg su eirem ertodirt:

lt

fcbten unb Der gani&en Goangelifchen vird)en Dócbft erfpriefiz

tj

licen &nbe bringen / mitbtr aud) G. $ónial. 9Rtajeftát

u)

al8 eitt oortrefflid)e8 bargu aebeiliate8 2iBerdseug/ ii aller

Svónitglid)en Profperitát fürtodbrenb gnábigft erDalten toólle,

N

Gegeben unb in aemeinem Linferm 9vabmen mit Linfermber

ll ,

H

Ctabt Sürcb/ Ciegel verfcloffen ben 28, Maji 1722.

l

l

f£w, ZXonialicben Yrfojeftác

N

J

Syienfttoillig(fe

:

iï

eouraermei(ter/ Cdultbeifi ub 9uátbe

lj

er &tábte Sürd) unb S5err,

ii

j

IX.

-H$3 [7:1] 8b-

n

tha (

IX.

hugif

bus if

fus

X HELVETIA de(cenda'mus in. BATAVIAM , qux

u

s

non eandem tantum Regiminis fere formam, fed etiam

pto&tc

E

eandem de Conífeníu Proteftantium fundamentali fen-

(timor

aliz di

nus, tentiam fovet. Nec heri demum velnudiustertius hanc mentem

dei di

induerunt , fed cam femper habueruntBATAVI, AudiamusVi-

rum vel etiam Facultatem Theologicam à Studio Irenico alie-

(bi d

eontt

niorem *:. Non, ínquit, in Germania tantumSyncretiftica or-

inentt

bitateritur , à Caffellanis in Hasfia, ab Heidelbergenfibus in

Palatinatu , à Francofurtanis & Berolinenfibus in Marchia , à

Gisbe

Melleto in Alfatia , ut & à Bremenfibus aliisque.

In Anglia

NT

dem

quoque poft trigam Epifcoporum Sarisburienfis , Dunelmen-

fis, Exonienfis, Johannes Durzus idem adhue faxum volvit,

johan

in Hibernia iisdem ftudiis occupatus fuit Guilhelmus Kilmu«

fioran

abitur

rienfis Epifcopus , in Gallia Mofes inprimis Amyraldus apud

Salmurienfes, Antonius Cregutus in Delphinatu, in-Tanfyl-

tionis

vania Superintendens vel Epifcopus eum tota fynodo Ecclefia-

Clivo

tum Refortnatarum, in Clivia iisdem uc9o3&u;4 operam navat

:

The«

Hf

aovella Duysburgen(íis Academia , cum Ecclefiaftico Ducatus

minifterio Calviniano, etiam in Belgio ( quod non immerito

berg

quis miretur, illienim cum Helvetiis fubinde duriores fuerunt )

velle

ino

eum Facultate Theologica Ultrajedina , Samuel Marefius in

Gróningenfi , Johannes Hornbeckius in Leydenti Academia

fbie

alii alibi, tum in ipfa etiam Helvetia nonnulli evwepsiiros. occi-

Getn

piunt, utpote poft Johannem Rudolphum W'ürzium, Johan-

(ilia ,

nes Rudolphus Stuckius & alii ( ut Hottingerum , Paul. Fer-

nedti

rium , Del'Angle, Bochardos, Stoíchium & plures patlim

to ig

inter Reformatos illi curz incumbentes, taceamus. )

uorum

lteni

emnium teftimonium faris concors nobis fane gratum eíle de-

often

bet

tum

al

—— * Vid. Abr, CALOVII. Hift. Syncr, L. IIl. p. 735.736,

ais

cMES 1751 593-

öc:, quum eos vis Veritatis adegeti; , ut Ecclefias noüräs

) Qur

Auguft. Confef. invatiata addictas ab erroribus fundamentali-

lctiam

bus immunes effe fidemque integram Catholicam cuftodire

profiteantur & prolixe etiam id probent.

Sed & illud hoc te-

lifn,

ftimonium, facta inductione, probat , quod Ecclefiz Evangelicae

thttm

us .

aliz dudum exiftimaverint, nec fe, nec alias in fundamento fi-

dei diffidere , adeoque fraternitatis fpiritualis communionem

0 dit

fibi deberi.

uod de Batavis, ut ad has revertamur, fatis

COP

coníftat.

J5 f

Integra Facultas Theologica Ultrajedina Mwpcrxr.

mentem füam lrenicam per Theologos longe celeberrimos

"M

Gisbertum VOETIUM , Andream ESSENIUM & Matthiam

hgla

meuscmusisemexuu a iuiqguueesiósquesti

NETHENUM ad DUR/ZEUM .ita declaravit

quandoqui-

HUR

dem Reverendus & Dacis Evangelicx ftudiofiffümus Vir D.

lrit,

Johannes Durzus , Frater nofter in Chrifto dile&us & ho-

hm

norandus, priftini negotii fui promovendi etgo in Germaniam

pd

abiturus nobis non folum oftendit , quid in negotio pacifica-

nfyl.

tionis Evangelicz à (e tum Londini apud Regem Anglix , tum

£s

Clivopoli apud Eledtorem Brandenburgicum , tum etiam à

at

Theologis Marpurgenfibus & Rintelenfibus Caflellis apud

CAU

Haffiz Landgravium a&um effet, quidque Genevz , Heidcel-

etit)

bergz & Mctis in eodem adhuc agatur , íed etiam rogavit, ut

unt)

vellemus hac occafionc ulteriorem noftram in hoc ftudio pro-

movendo propeníionem teftatam facere documento aliquo

[ fn

m

fibi exhibito , quo uti poffet noftro nomine apud eos, quos in

X

Germania conventurus eft & cui etiam inferre poffemus con-

hin

(ilia, paci promovenda idonea , quz nobis occurrerent , ho-

neftiffimo illius ftudio ac defiderio deeffe noluimus &c. Imo ve-

RI

Jhra

to ipüi Status & Ordines Hollandici cum ín decreto quodam

r

|

Irenico T tum nuperrime in litteris ad Hamburgenfes fcriptis

d

oftenderunt, quod à Pacis Confiliis fefe non fejungant. — Cet-

bt

tum eft , perpetuam hanc Theologorum etiam Batavorum

&l[c do&rinam , quod diffenfus apud Evangelicos non fit fun-

damentalis,

cde$ [74] Gst-

p sst

method

damentalis. Profecto jam Mbxeri. Francifcas JUNIU : Pro-

ria Dei

feflor T heologiz Leydenfis Celeberrimus lingua Galiica ireni-

(antes /

cum de Pace Ecclefix Cat

holicz inter C hriftianos Leydz ede-

terodan

bat. Seculo autem fequente plures iníecuti fant alii.

Godofre-

dus HOI TON Ecclefiaftes Amftelodamenfis ibi Mpcxrix. de

eft ejus

Ultraje

ChriftianaConcordia feu Tolerantia Evangelicorum ftabilienda

]iem f

librum & in vernaculam verfum fcripfit. SamuelisMARESIIin

Academia GróringenfiT heologiz Profc

floris famigeratiffimi de

Lugdu

Religione diffiden-

ne de í

Syncrétifmo & reconciliatione partium in

Fander

tíum tracatus Genevz Mpcrxir. editus, fatis eft celebris. Nec

Cationt

negligendz fuut ejusdem obíer

vationes Irenicz ad Collóquium

MDCCV.

Caflellaaum à MELLETO editz.

Ejusdem argumenti e

Petri MOLINAEI, magni illius intet eruditos Batavo

s nomi-

fiz del

MGI

nis , Conféffio fundamentalis ab eodem promulgata. — Magno

dextre

etiam ftudio lanc. tem egic Johannes HOORNBECKIUS

Theologus Ultraje&inus & Lugdunenfis longe celeberrimus;

Don m

cum in Differcatione de Confociatione Evangelica Reformato-

Hidoi

eiaim

rum & Auguftanz Confeffionis five de Colloquio Caflellano

MDcLxr. habito , qua difputatio Amfítelodami MpcrLxim. pro-

Ui

diit , tum ih Irenico five de ftudio Pacis & Concordiz Ultra-

gion, |

jé&ti Mbcrxvi. publici juris facto.

Neaue caufz Dei & Eccle-

Pout

haitté

fix defuit Abrahamus HEIDANUS T heologiz: Profeffor Ley-

denfis Do&tiffimus , cujus de Componenda inter Chriftianos

Hiflo

pace & concordia elegans eft Oratio, qua Lugduni Mpcrxxiv.

Eaden

in lucem eft emiffa. Negligendum etiam non eft Johannis de

in Ícri

MEY Judicium , quod Belgice (cripfit : Oordeel der Refor-

niging

meerden rakende der Vereeniging met de Lutheranen Mittel-

MDCC)

burgi MDCLXIX.

Et quis ne(cit hanc quoque caufam ftrenue

TM

egiffe Petrum JURTUM celeberrimum & ingeniofiflimum Pro-

do&hä

fefforem Iheologum Roterodameníem , qui & MDbcLxxxvr.

Tünt,

librum edidit gallicum : Jugement fur les methodes rigides &

il Ti

rclachées d' expliquer]g providence & la grace i. e. judicium de

methodo

i K

um

N

x NI Eä!-—

Dty.

mcrthodo & rigida & laxiori in explicanda gratia & providen-

HEQDI-

tia Dei ad inveniendum medium reconciliationis inter Prote-

TA

doft.

ftantes Auguftanz Confeffionis & Reformatos , qui liber Ro-

d d

terodami prodiit & pluríma complectitur egregia. Subfíecuta

eít ejusdem de Pace inter Proreftantes ineunda Coníultatio

licnd

EOl

Ultraje&ti MpcLxxxvim. publicata & quantivis pretii habenda.

Inid

Idem fibi effe animi jam olim oftendit Doctiffimus Theologus

Lugdunenfis Johannes MARCKIUS , in elegantiífima Oratio-

Ti

N

ne dc fopiendis in Ecclefia litibus Gróningz MDcCLXxxit. edita,

Eandemque viam ingreffus eft Johannes BRAUNIUS in dedi-

lg

catione doctiffimi fui commentarii in Epiftolam ad Hebrzos

Fi c&

Mpccv. Amítelodami publicata.

Nequeà fententia füz Eccle-

Omml,

igr0

fiz deflexit Celeberrimus Theologus Hagienfis Jacobus BAS-

NAGIUS ,. qui licet mentem quorundam 1renicorum minus

.lUS

dextre videatur affecutus , pro Tolerantia tamen . Ecclefiaftica

J5

non minus quam reliqui in do&tiffima fua Hiftoria Ecclefix:

at0

lano

Hicoire de l' Eglife editionis recentiffirnz militat atque fpe-

ciatim degratia Univeríalimentem fuam ita exponit: La Grace

t

Univerfelle , qui n' etant point un des fondemens de la. Reli-

li

Id

cte

gion, peut etre cru£ , ourejettée fans aucun prejadice du faluc,

Pour quoi donc ne (e fait elle pas, cettc Union f long tems fou-

Ltj

haittéc , puis qu'il n'y a point d'obftacle confiderable? vid.

005

CY

Fiiftoire de la Religion des Fglifes Reformées Tom. 1I. p. 246.

Eadem mens adhuc fedet Batavis , quam nuper declararunt.

l;

t

in Íctipto , quod hoctitulo prodiit: Gedachten over de Veree-

fot

niging der Reformeerden met de Lutherfchen &c.

Dordrecti

td

1

MDbccxxrr. Ut nunc deSPANHEMIIS, ALTINGIO, HUL-

SIO , WITSIO aliisque nihil dicamus. Jungamus his Viros

[0

doctisimos , qui in Gallia Pacis Confilia in medium propo(ue-

Lj

runt.

Eminet inter illos Mo(es AMYRALDUIS Celeberrimus

ille Théologus Salmurienfis, qui Irenicon £. de rationc Pacis

d

in Religionis negotio ibidem MpCrxmr. edidit atque adítipulan.

xlo

K 2

term

-H2 [76] $hb-

— d

tem habuit Johannem

DALL/EUM Virum longe eruditisfi

iDea

um & Paulum TESTARDUM Pafto-«

lin

inum atque cordatisfim

rem Blefenfem , cujus

lrenicum de gratia univerfali mpccx.

editum eft , denique Matth

zum BOCHARTUM, cujus iDial-

liandis in religionis negotio Prote-

le&ion £, tractatus de conci

ftantium animis Sedani Mbcrxmu

. prodüt. — Neque ignotus eít

Delphinatu T heologi Syncre-

Antonii CREGUTI Dienfiss (in

Denique

Dri p

tifmus f. pius Henotifmus à M

ELLETO editus.

A

negliei hic non 'debent , nonta

ntum , quz Reges NAVAR-

dired:

RJE ANTONIUS & HENRIC

US in hac caufa egerunt, fed

aliquo

is ad Reges, Ele&ores , Princi-

bomit

etiam ,quz exules Galli in liter

Lettres des Pro-

es & Magiftratus Evangelicos pr

opofuerunt.

D«oq

teftans deFrance, quarum tertia &

quatta maxime huc pertinent,

dare d

Omnium vero maxime hujusloci e

ft Synodi Carentonienfis de-

(luter

cretum Mbcxxxr, confe&tum, quod cum bre

ve fit & omnium

de conficienda

Diig

lrenicorum mentem ex afle exprimat , ut

DeD,

unione ulteriori deliberatione non f

t opus ,

fed forma ejus

vilum

, illud hic apponemus :

Quandoquidem ;

jam fati

s fit expreffa

incolu

verba funt,

A. C. Ecclefiz cum c

xteris Reformatis in omni-

Cotdi

lisque fundamentalibus con-

busverz Religionis principiisarticu

b omni idololatriz &

Citco.

veniunt, cultumque exer

cent purum a

fi qui

fint illius profesfionis homines, qui

fpede

fuperftitionis labe ,

facros Ecclefiarum noftra-

Tuim 1

cum charitatis & lenicatis fpiritu

InoX :

rum cctusfrequentent , carum

q

ue communionem expetant ,

berum efto ad fan&tam Chrifti

füete

iis fineulla abjuratione przevia li

flatib

meníam nobiícum accedete ,

matrimonia cum roftrz Confes-

fantes baptifmo tingcndos de

cipun

fionis fceeminis contrahere & in

more offerre & fuícipere.

Idem de

Reformatis fentiunt ,

funt,

funt moderatiores , quo-

peran

quot

quot inter Aug. Confeff. Socios

rumin numcro cum

hodie omnes fer

e fint Status Evangelici ,

quiiq

Proteftantium fundamenctali

l qi

omnis in pofterum de diffenfu

veríia.

etiam inter Theologos ceflabit, ut fperamus, contro

fajia

1 Decre-

N

- [-77] Bek-

"

s

cruditisü,' |

Paf

] DecretumlIliuftrium ac Potentum Ordinum Hol-

| M

Jus nl

landig & W eft-Frifiz pro pace Ecclefiarum.

$

0 Dtot.

Uando multum diffidii ac contentionis per harum re-

notus d

gionum Ecclefias fubortum eft , ex diverís interpre-

Syncre.

Q

tationibuslocorum S.Scripturz , in quibus de zterna

cnique

Dei przdeftinatione, & qua huic cohzrent , agitur, prove&o

AVAM

eousque calore certamiuis , ut fint qui male audiant, velut

nt, (d

direde aut per obliquum docentes , alii quidem , homines

|Princi.

aliquos à Deo immortali ad damnationem creatos: quibusdam

ls Dto.

hominibus à Deo peccandi necesfitatem imponi; tum veró, à

Lndit,

Deo quosdam ad falutem invitari, quibus omnino falutem non

VGS an

dare decreverit: alii vero , naturales hominum vires aut facta

yniüm

falutem ipforum poffe operari : quz fpedant utrimque ad

;enda

Dei ignominiam , ad infamandam Chriftianam Reformatio-

Ya ejus

nem, & noftrz piz fententiz adverfantur: quibus obviam i,

vifüm eft nobis ad divini honoris & gloriz propagationem , ad

idem,

of

incolumitatem Reip. & Ecclefiarum , ad tranquillitatem, con«

lls eOf1»

cordiam, bonamque frugem civium perquam neceflarium ;Id-

triz d

circo rebus diu multumque perpenfis, religiofeque & circum-

6 QU

fpeáe examinatis fingulis, qux in Colloquio duodecim Pafto-

rum anno c15 12cxr. noflro in conventu ore primum perada ,

Bol

yetant

mox etiam cum ipforum confiliis przícripta, nobisque tradita

fuere ; ufi ea autoritate, qua nobis, ut fummis legitimis Pote-

Chrli

ftatibus juxta fan&um Dei verbum, eorumque Regum, Prin-

coníti

d d

cipum, ac Civitatum, quz reformationem Religionis amplexae

funt, exempla, competit, imperavimus atque etiamnum im-

otiunt

peramus , ut in memoratis modo interpretationibus diligentet

, qUO'

quisque attendat ad fan&ti Pauli Apoftoli monitum, docentis,

]gclicif

ne quis füupra modum fapiat ultra quam oportet fapere, fed

a

:rüä.

fapiat ad fobrictatem ; prout cuique Deus partitus eft meufu-

j

tam

p«

-$33 [7*] Sbf-

s

ejus D

ram fidci-: & , id quod paffim tradunt Sacrx Literz, falutem

ublic

quidem noftram:ex Deo folo effe ; at nos nobis ipfis perni-

qium ,

ciem acceríere : Ac proinde in explicandis Sacris Literis, quos

«um n

£ies ità feret oecafio , Paftores infigant populo , fingulorum-

(aluta

que fub noftro imperio habitantium animis, principium, pro-

ficum

CUS

greffum, ac finem humanz falutis, atque ipfam adeo fidem,

non nativis hominum viribus aut fa&tis , fed foli nec prome-

tetum

ritz Dei in Jefü Chrifto Servatore noftro gratiz accepta ferti

&or !

debere: Nw/los à Deo omnipoteute bomiues ad damnationem. crea-

liend;

z05. — Nullis à Deo peccandi uece[fitatem 2mponi , neque 4 Deo ad

EDET

Jalutem imvitari quenquam , cui falutem omnino non. dare decre-

pcrlu

verit. Quanquam vero in Academiis, eruditiorumque ho-

etat ,

minum & verbi divini interpretum conventibus (olent (uti nos

erant

quoque permittimus) de fenfu eorum Sacrz Scripturzlocorum,

noml

in quibus de przdeftinatione & qua cohzrent, agitur, collo-

(um f

quia inftituti, unde accidere poteft, ut diverfa fentianc quod

mani

& olim & noftro hoc feculo virís do&tis plifque evenit: so/»-

Nuh

mus tamen eas difputationes profundiores . qua contrai fententiam

/2

i

Cuti.

ju[fanemque moftram. ex

rema illa atque abfurda , que imputari

nia (

uibusdam ante diximus , poft fe trabunt , publice aut & fuggefln,

Aus

aut alias apud. populum prapaui.

ben |

X.

alios

Dota

Eníque agmen claudant Palatini, neque enim ordinem

fus

hic fervamus , alias annotandum nobis effet, uti Pala-

delb

$.

D

& B

tini primi fuerunt, qui Retormatorum dogmata in lm-

perium Germanicum introduxerunt, ita ftudium eorum Ireni-

MDC)

famr

eum ptincipaliffimum & longe flagrantiffimum (emper fuifle.

Ut enim OTTONEM HENRICUM Ele&orem , qui jam in

berri

Conventu Naumburgico primo de componendis Theologo-

fimo|

gorum noftrorum diffidiis admodum fuit folicitus , taceamus,

F.vanw

Iil.

ice

.

fanc tot & tanta crant &uäia & conamina FRIDERICI

ejus

i

;

N

-Mà [7»] 8&b

: (QIU[cm

ejus Succefloris, qui primus caufam Reformatorum in Impetio

5 petni,

publice egit , ut fi acta hujus negotii vellemus proferre in me-

'le) qu()q

Uorüm,

dium , integrum Volumen nobis effet confcribendum , quod,

cum nota hzc (nt omnibus, qui Hiftoriam tantum à limine

lm,pm.

falutarunt , neccffarium hie non eft.. Eundem animum paci-

) Hdcm,

promc.

ficum hzreditarium accepit FRIDERICUS IV. & FRIDERI-

CUS V. EleGor caterainfelix, qui lrenicosParzum , Scul-

ta fert

tetum aliosque foverunt.

Przeprimis autem Sereniffimus Ele-

h (ft-

&or CAROLUS LUDOVICUS confilia Concordix ftabi-

De u

liendz denuo apud animum a

B'tavit , atque ea propter cum

dittt.

EBERHARDO lII. Duce Wirtembergiz , ut fupra innuimus,

) l.

perliteras T egit & eonfentum fundamentalem, quantum in fe

Lj Doy

erat , ftudiofillime promovit. — Neque fegniores in hoc opere

Ytum,

erant ipti Theologi Palatini; I1 enim conjun&a opera MDcvr.

ollo-

nomine Ecclefix Palatinz (criptum ediderunt, in quo confen-

quod

fum fundamentalem ex profeffo docuerunt. — Titulus libri Ger-

tll

manice fcripti cft : Evangelifcher Kirchen - Bruderíchafft im

Nim

Nahmen der Pfaltzifchen Kirchen idemque inftitutum profe.

hii

cuti funt in relatione , quid Eccleüx Reformatz in Germa-

1tft

nia credant & non credant, qux wpcvin, Germanice prodiit:

Ausführlicher Bericht, was die Kirchen in Teutfchland elau-

ben und nicht glauben , Heidelberga cuía & alibi recufa , ut

alios eo pertinentes libellosreticeamus, inter quos potiffimum

linen

Dui-

delbergenfis Celeberrimi Symphonia Catholica Mpciv

notari meretur Amandi POLANI à PolansdorH"Thcologi Hei-

. edita,

n li

& Bartholomzi PITISCI Theolo

gi Palatini Irenicum , quod

[reti-

MDCXIV. in lucem emifit.

Non multo poft eundem la

fummo ftudio volvit David PARZEUS Dodiffimus &

pidem

aule

Cele«

m il

berrimus Profeflor Theologus Heidelbergenfis in famigerati(-

fimolibro, quem inícripfit , Irenicum (; de unione & Synodo

g

[hil$,

Evangelicorum Librum Votivum Heidelbergz Mpcxv. Germa-

J

j

Duci

nicc & Mpcxvr. Latine publicatum atque Sgrcnifüxïlo

Wir-

qu

-KMá [fo] 8bf-

"—

t ediiw

anai FRIDERICO maxime dedicatum.

9

'W';irtcmbergiæ Joh

li

EÉodem anno iníecu

ta eft hujus Theologi Oratio de Pace &

Unione Ecclefiarum

Evangclioaru

m ibidem edita , nec non

ejusdem Notz in Pro

blema Theologicum: Án$S

ynctetifmus fi-

bet unbgä

Lutheranos & Calvinianos ideo initi

patterli

dei & Religionis intet

Chrifti tyrannis facilius reprimi

vel p

offit vel debeat, ut Anti-

HUTTE

eir i

oíffit à Leonhardo

RO difputatum Francofurti

st

MDCXVI.

Ad quem.fc

opum etiam collineabat : Exhortatio fra»

tieijd t

terna ( neício cujus) a

d Reformatas Ecclefias pro unanimi in

tb at

licae confen(u inter íe conftituendo, qua

toto Religionis Evange

Denuo autem hic proferen-

bf bepb

Francofurti MDCXVIII. e(t edita.

citte foth

dus nobis et , fupra jam laudatus

Johannes tlenricus HOT-

Q

TINGERUS Theologus nontantum

Tigurinus , fed etiam po-

vit tb

ftea Hcidelbcrgcnüs celeberrimus

, cujus x

.

æ?mæulmäy Hcidcl-

Hujus-eti

am loci eft Johannis GI-

Bigtttro

bergz Mpcrvir. prodiit.

(mum reftaurandaVefaliz Mpertx.

)

Cf

LENII Germania perSyncteti

ï

e at

in

ublicum emiffa.

Itemque

Chriftophori DONAUERI

f t

Miniftri Ratisbonenfis

moderatiffimi m

otiva cur Reformatos

dOR fl

damnare nequeat : M

otiven in Controverfia übelgenannter

n, aliquoties cufa. — Nec reti-

bett fot

Lutherifchen und Calvinifche

£xilbro

cendz hic funt. Cogitationes

fuper Reunione Proteftantium,

Penfees fur la

of Ditj

quæ nupe

rrime Gallice pro

dierumgt hoc titulo :

Reunion des Eglifes

Proteftantes Heidelb

erze MDCCXXII.

u

Johannes Ludovicus FABRICI

US Theo-

ffte s

Denique finem faciat

ntis judiciofiffimus atque celeb

errimus,

Og |

logus nupet Heidelberge

Stttiojm

ui in Meditatione fua

de perfona Chrifti eam ingreffus eft

.8.ii

viamrenicam, quamfiinreliq

uis controverfis capitibus , quod

fibi propofuerat ,

iniviflet, non tantutr

1 de diffenfu funda-

(frit 0

mentali ínter Evange

licos difllueret controverfia, fed concot-

.m) b

onfüummata.

Atque ita confeníum

sbuto

dia. prorfus videri poiTet C

lfut; &

fidei fundamentalem in Ecc

lefiis Evangelicis fufficienter nobis

videmur demonftrafle,

QR

t edreiz

BELT

"$32 [LSrJ Bbie

t

—

dicatum,

t Cdreiben Gir. Cbf Durcblencbt Carl &uówige in 6er pfalc;

i

9fer freunblide Coienft / unb tvas 29ir fonftenmebr

fie non

e

d

imus f

il

liebe8 unb aute$ vermbgen/ jeberseit subor. Jood)

dto init

ber umb Gebatter,

gebobrner (Surft/ frenblider lieber

ettet/ 25rttz

Cuer G. G. mógen 9Bir in Grennb-

Incofutti

5 leptim

?Gdtterlid)ent Gertrauen nicbt verbaltett ; foa8 Geftalt

ir eite Seit bero forgfáltig bebacbt aetoefen / toie Dod)

tatiofti

soifcber Denen Steformirten ub Goargelifeben / fo fid) £t

animi i

tberifd) nennen/ eine 2Gereinigutig in Der Steligior oerfucbt

hdoyque

ub getroffe toerbert mócbte/ nad)bemS?Bir barpor Dalter/

tofertn,

baf bepbe G beile im Guibament Der Geeligfeit einig/ atud)

s HOT.

eine fotbane Concordia nidbt alleitt üt Dem geifflic)en Svir:

tíat po«

cen z 2Beferr i 2Setradbtung baburd) bie JGarbeit mit fo

Heidel-

nis GI-

biel mebren Svacbtrud: aeaett Die geneire Gyeinbe vertbai-

DigtttiD beftárdit moerben Fau/febr oortráglic/fonbern attd)

u

MDCL,

P

Ctifft-unb SSefeftigung . befferer 2Gertráultcbfeit unter

AUEML

ett &oangelifcben Ctanbeim / aud) su COero Mttertbattert

formatos

£anb unb feutemn 9t

e unb beftem gereicben follte : 28eil

;enannter

$'Gir n aus oerfd)ie

2

etiet feitber oorgefallenen 1tmbftárn-

Nec reti«

Dbert/ fotbobl al8 Den jenigert Difeurfen , fo 9fBir unlánaft gt

[lantittt,

Deilbronn mit Ctuer G. G. Diffall8 gebalten, verfpübret /

(ces (ür a

bafi biefelbe $u einem fo allgemeinen nu&lidben ( briftlicben

xxll.

2Berd gleid)máfíg geneiat / utib Dabero 2Gerlanget tragem/

linfere Seinung rber eittz utib anbDern SDuncten aud) SG3orz

] The-

(elág/ toie fold)e ?BGereinigumg sum

erc su vicbten /. gut

bertimus,

bernebmen / al8 Dabemn 93Sie nicht unterlaffen toollen Guer

'rcifus C[t

JUS ;quo

6. G. itt folgenben 9Spuncterr/ Darauff ba8 JOanpt - S8erd

fu funda-

(tvie 2Bir vpon eitiaen Guer ($. , Theologis bericbtet toerz

d concots

ben) beruben. toolle / unfereSteittg / fo tir mit 2it-

confentüm

siebung uiferer Gebeimten unb. Suirden - Otátben terfaffem

laffer/ fürBlic) st evoffaen, — nb Iaff man suoorberift ín8z

icr o5

gemein bie nafpuraiftbe Confetfion betreffenb unfer8 &beilg

bott

T

€8 ben ber ín äuno' 1651, of ïem Convent $t £eípsi

at

-B [92] 9ek-

—

D 9' unh

benen bafe

[bít getoefeien. G bur: ?Zäranbe;t—gu;gtfcäe—a uitb

p o

ürftlicbett

oefitfcben Steformitteri Theologis actDanen &v

« W

flárung allerbinas b

etoitiDett,

DI

98ag obig gettic

Ibte Dren 9uuidter / wunb sfoar Dett erz

Fa (

lt de Cona Domini qfreicbet / làff mam bett 5ebenbetnt

S(vtidul itt qebacbter Confeflion Dififall& fid) gefallen / it

Greuny:

b 29

bem S9erftaub / foie er üt Dem Syngrammate Suevico gt

finbelt

/ unb folgenbe itt Concordia Wittenbergenfi , nb

Penem o

berlánbifchen ub Cdeiberrifd)en Sivd)en getig-

ii

fam erleutert/ o futbero agenommen unb gu Citifftuig

DI

inigFeit umb brüberlicber Ciebe/Der ficbevfte erfennt toovbei.

ie bepbe Spuicteni de perfona Chrifti & przdeftinatione Dez

fanaenb ; totrb unferS S&Deil8 oor Da8 ficberfte ermeffem /

€fonberlid) toeilen Die €utberift)e Theologi felbft berentDal-

( ii

ben untereinanDer nicbt einig) baB man it Svivd)en ub

uamm!gr

& dhulen fid) alleitt at Die phrafes Scriptarz Dalte/ obr eittz

bl(

stb antere Solgerumgen Daraus $u siebem / Dabep verblei-

fj

be, unb tbrige &adben/ fo vil móglid) / burd) dbrigteit-

n

licbe8 9(nfeben bergeftalt oerleite / baf ber allgemeine Svirz

)

li

ebemGirieb Defitoegert nicbt oerftóDret toerbe;.

Ptb

&m Gall num Guer $. O. mit Diefer Vnferer. Smteittg

TOR

r

( id) conformirer 7 ub Darauff S$bro aefallig fep Iaffemt

Ol

toollen , Duvd) Gero £anben bie ?Gerorbnumg $u tDur/ Daz

f

mit obig gemelte SDuncten auff fofd)e 9Ytag i. Svircbet unb

TAR

€dulen gelebrt/ unb Diffall8 eie Conformitet eitigefüibrt/

f

bartviber níd)t qebanbelt / alle8 Cidymáben unb. £áffertt

Tif

abaeftellt / usb eiter Den anbern eor 3ortber unb Giatr

UT

Wl

ben$ z Oenoffen 5it balter. unb $u erfenmen aebaltei tverDe/

um

fepnb Zir erbietig it unferm G burfürftentbuntunb £arben

eitt aleid)máfiges eitisufübrem / unb Darüber ffeiff unb feft

Theolnl

balten su laffer, — tünb. Fónnte foanm suforber(t ba8. 2ierd

u)

bey Guer . G. unb 1ins feff geffellt / nb in bepberfeit8

* D

gcmben eingefübrt fepu mivb./ folces. al8banm von Guet

*

l)

T

iT

-MS [5] ff-

At

L

$. . ub Un8 anbern 9teformirten mb £uiDerifdyen Gitánz

Deit communicirt t

b gt gleicmáfiig 2Innebm-unb . Ginfü:

tung ím Sbren fa

tibert 5 difponirem getracbtet. tverbert,

bt

25Sir tvollen bierüber Guer &. O. Gemütb8 9Reinzunb Grs

jod,

tlárung getoártig fepr/ ub verbleiben Sy

m

Sreunbz2Srüberltcber Coienften (fet8 gefli

bro 3 Grtoeifiung

fiett.

tio g

Deibelberg

s Mi

beit 29. CDecemb. 3fnmno 1656,

atl £ubtoig ton (.Sttes GOnaber 9pfal&araf

guty

bey 3ibeitt befi D. 9t 9teid)8 Cr-Gida-

ifung

. 9seifter/ umb G Durfürft i 95apren.

Vtut,

ien

illiget treutet SBettet/ SOtuber a

ne l;

Gebattet unb Syiener,

Mu )

ttfq

Satl ubtbig.

E

Cum aliquid fupevfit fpatii , cumona Letfovis gvatia && pace Divi CHRISTOPHORI

motas ad articulum PT. pertinentes & ad Confilium quoddam Tbeologicum adferiptas

bie adJpergemus.

t d

Ita autem mentem Prineipis veferunt Confiliarii.

at

«

Grotvegen biefürfid)tialid) s Danblen / unb fo oiel ítttz

itftit

-

mer móglicb/ unb Getotffeit8 Dalber fept Fónmte/Der avz

t $t

O metn (&

riffert su oerfcbonen / unb fold)e 98eg a bie

Janb st nebm

en/ Diefoldye Gefabr nicbt auff ibtentragen/

unb 5u G'eteinnung ber

-

C

trigett ant bienlicbften fepn mocdbtert,

(lttj

Gletd)er G'eftalt Dtelten

lat

($. ($. . aud) bie Cognition ber SDfálz

n

4

ifden Theologen £eDr für utiottoenbig/ attaefeben/ bafi fic)

f i

ie Ctánbe gegen G. Svapferlicben 9majeftát su9[ugfpurg erz

fifpti

Háret/ unb folc)e ibr €ebr al8 ber 9ttofpurgifcben Confeffion

iif

nicbt gemáf fepn erad)tei noc) Dalten / aud) oer (Epurfürft

Qat

$pfalBaraf ambere exteras Nationes mitbringen/ unb bifi Judi-

cium bott Der 9(ugfpurgifcen Confetlion Dem anberm Citánbert

u

Theologen nicbt etnraumen totirbe */. toie er fid) baum Deffert

Banut

pllett/

ii

ternebmenlaffen/unb infein anbez:lsynodum tviligem tv

batttt

p

vt

* $5a$ nbciä ídb nidjt; fonberm fein SSebend'en ift geroeft / af

" man enb

t

Ü

€ betipe

'€ Nationes auäï) bargu gieben (olfte / tif baB et fid

Ü

-P$ [(54] BbR-

od

"Ti

öanu gu b&m bie exte

:xnationes auc[)" nebenfeittem T heologen

g&balbi

exoaen toerDett.

(29 aber ber auber

it &táube Gefaübtett

!

iLitdy

fic) babitt enblid) erflárten / umb über Guer $. G. G^efaubz

albitt

ten befcbebene guuafame Grinnerung barauff beruben tout-

eitlid

ben/ Dafi eitt Synodus gepalter /. unb ber Spfal&gráfifrcben

forgit

Theologen £ebt follt cognotcirt /

umb nodyimable al$. Dey

at

9 (uafptrgifd)ett Confeffion toibrig er

fannt vmerben / fo fünb.

tet Cuer S. O. Gefanbten Getoiffen$ Dalber " von ben

Wtip

A

anbern ficb nicbt abfonberm / ober Dartoiber proteftiren/ itt

ti.oo

S9tnfeung/ ba fid) ber Durfürft fo vilfaltia berübmt/unb

barauff bebarrt / unb su 9lugfpurg abaefcbiben/ bafi Geirt

L

Qd

fbntttlt

Gburfürftlid)en Guaben Der 9fugfpurgifd)en ConfeffionjDie

t

anbere&tánbe aber oonberfelbigen abgetoiden/ "*

h

toeld)es bann Cuer G. . sum Seugnufi Der 2Barbeit/ aud)

a

u

Crbaltumg bef 9eligiong:drieben /. tb 3u 2Gerbütung

j

titt

Ó

ergeriuf fo bert Cid)madben aeaebert / umb Daf Die at

ial

bern i ibrem SyrrtDum fon(t geftárdt / bem (burfürften

$pfalBarafen nidit etnraumer ober nac)geben Fünbten, ***

1 (V

Ca auc) ber. 2(uofpuraift)en: Confeffion tmabrbaffti

u w

$i

aer/ natürfic)er / ub eigentlic)er 2Derftanb /. inmaffen Der:

fati i

(elbig it Svircbett bigDer eirbellialid) aetrieben / toteberum

d

alfo erflárt / ba& unter Denfelben Dinfüro Die Steinglianet

QUE

ibre irrige S9Repiung nicbt mebr oerbergen ober ausbreitert

Tium

Ffónbten/ unb Der 3miralifd)en £ebr einbelliglid) al8 ber JD,

* 0

h

C«drifft; ub unfer8 J (rifti SBerorbrimg sutoi-

il

ber $o Der Theologen erfennt umb oertoorffert toorbett,

lt

S&ónten unferá untertbániget Grad)tens 9Sir nidt febett

" COH«

foty

Ier

'"mäat

* ,?;*eb' fan Getiffensbalber bargu nid)t berilligett.

LUE

** 50 Dab ba$ ticpt bon ibrt gebórt / (onbern baf et ber soabs

f

ten 9fug(putgi(d)en Confeffion fepe.

tita

P** 8nan Fan bie Ciad) tboDl exeggerifett & etiam contra,

Jit t

"h

"$ [9;:] Bbf

olopen

t

Guer $. O. nod) berfelbigen Ge

fanbten itt ibrem Getoiffen

bef&balben oor & 2»tt befd)toer

t toerben módyten * nb nicbt

Xftny

bil mebr su bebenden/ Dofi bt

ircf follid) Ctillfcotveigeit bie

:'nlmxr;

aloiner ít Syrrtbum geft

QT

utio. 9ta

atdt/ Jaufftoeif sunefmen, unb

li

enblid) mebr 2errittung

citbeil ber Sird)en gu be:

( fünbg

forgen/ fonberlicb oor biefe

m um

Digett Sediciofo Spiritu,

ba niat fid) ftellen folit/ alà bórffte

ttait üí

ebt mebr toie guc

Qu

bor ibie biefeg SsrrtDume Dalber moiber

fvrecben.

3ok

t i

aun Da ber gnábig G.Ott bar

für feyn tootfe/tvo fie

t

bie berbaub überfimme

n/ ubibnenibr Surmebmennicot

getvebrt/ toir ebert fo foer

: Cut

iia / ja toeniaer neben tb ben iD-

npit

Fónntem *** / toie

nett / al8 neber ben 9pa

piften unb. Sibertáuffer bleiben

folliche$ bie Crfabrutig gibt a Grben ub

m/ H

Jrten / ba fie ni

emanb su fórdyten Daben.

(o finb aud)

quij

Die $Dapiften in ben auslánbifcben

Svónigreicben. Dermaffer.

HITTY

gefinnt/ba fie fonft ibr G elegeubeit e

rfeben módyten , murben

( at

fie auff biefe &rflárung nid)t toavten **** , fonberti al&balo

iftet

j

bie

; DL

*

d

bafftt:

bin elfi

D refolvitf / baf í

) toeif mit. gutem Gerviffen nit bargu 8t confenditem/

d

1 ort

b e$ bona & (alva confcientia if tbutt

(

(oidies nit muft

fan/ baf ; watnn íid) jef

€ u beroilft

f (terben follte / id) bona confcientia :

jattt

geit / mat exaggerite Die Cadj/ toie

rium 41 allegit'ett,

man Toolfe, — 9$0) torifte tv

Dbl boppelt mebt rationes in contra-

Vittl

(

** SMft iDme genug toibetfpr

batob in neue Gtreitt Eo

odjen / unb betmaffen / baf man

TE

mimt mit ben Céd(ifcben unó att»

NU

bettt Theologen.

*** Concedo ,

fonmet.

twiütbet abet tit. Condemnituttg feIcbeé nit füt»

u

—

C

^***SYátten fie uitfetteCondemnation qti

ff bemSteicbs«STrag erlanat

tiar roütbe obl fcbóne Gacben f

[2

ben. £áff ficb nicbf colori-

Fett,

33« bie Gac

ben nacb bem SWarpurgifcben. Gefptách

T

mit Stinalio [áng

et batit 20, Syabr. in. Stuemen geftanben ;

bat e$ mebt gefch

abt pbet genu

berefepn bon bem Zwinelianifmo

bt ? twie bil Gtgtt umb gt

-Hg [56) 9bf-

at

u

d

bie (oriften anigreiffen / u

nb fie nict Diefe8 9trtid'ul8 Dalz

feihons

ben/ fonberu Daf fie ooi Dem

Spapftum abgetretten / unb

T

;u Defielben Geborfam fid) uaterfteben

foibergubringem / ba

$ie nun

(cben todrben / Daf ibr Opinio

n tort bef -DGrrim

fout

tlout

Sjtadbtia

bl aud) von Dert Theologen 2Ggfpurgifd)er Con-

fellion ticbt aebillid)et / fodr gu cerboffem/ fie tourDetm su

fj

Dinfegung Derfe

Ibeit oiefmebr itac) briftlid)er Concordia

qud d

trad)ten / Dantt

fo fie burd) Crillfd)toeiger unferer Theolo-

toungi

orum ítt ibrer Opinion geftárdft,

Cyaf aber aud) Guer

Conve

, G Der In(tra&ion einoerleiber Iaffet, tote Durd) oerofel:

Qttit

ben Gefanbten auff bem rbfortifen &ag/ unb benn ítt

filltt

nadbfolgenbem Synodo burd) bie Theologos Dabitt gefeblofz

ub

fen toerben follte/ Daf DinfüDro nicbt mebr toiber Der Stvingz

tuat

liatter £ebr aefchrieben ober gelebrt/ foniberit bemSflimád)-

Ti

tigen fie Defoblen tolirber ; Dag fónnten Guer s. G. ub urt

erer G'eriffen Dalbem toit itt tintertbániafeit nid)tvatben. *

Ó C

t «

G toeil Die Stoitiglianer nicbt unterlaffen toie. fie Fortz

nen ub mbgert ibre unrecote £ebr bepbes von Der 9aje

NT

ftát ber 9Renfd)beit briftt/ unb feiner toabrbafftigert Gez

tion f

entoártiafeit im JD, 9[benbmabl allentDalben unb 5u aller

bt 3ud

eit au&gubreiten/ toirD s aller Geit oonnótbett fepm/ fid)

DT

;

erfelber mit £ebr unb Gdreiben / toie e$ Die 9rotbourfft

Suti

erforbert / sutoiber feBem unb u toeDren ** / bantn fie Det

NT

Sfernunfft antebmlid) / unb balb aroffett &daber getbart

tion t

Qt.

& baben Ger G. G. fid) felbft gnábtglic st erinz

Q«f

neri/ foa8 folicoe8 íitt oerftebemnbem Conventu Der Politico-

rum / Da e8 proponirt foerben folt/ für ein 2tnfeen bep

er

D

ftet

* Ovft alfo 4u Statpurg auc) Perabfdheibet / unb iff nod) ba$

(

. beft/ bie €ad ift sum Sody(ten fommen/ barumem i lenitate

? f

fpiritus mebt 3t erbalten/ Dettn if condemnationibus. Experien-

tia docer, 1048 man mít bem bilen Cxdreiben ausgerid;t babe.

on

fi

v* Canr man Eei)bevfeitö bie Stáuler qubált/ if bcp Cad)enges

T

l

;

*

Ü

a m

"i [52] fbf-

liij

q

1 W

b'erväm)ferlicben SÓtajeftát aud) ben äiugfpüfgifcben. Con-

ub

fetlions- 2Dertoatibten / & tànben unb fonft mánniglid) Dac

L

ben toürbe,

cDann bifber Guer G. G für anberen aug be:

It Cor

forberem Gbriftlicbem Gpffer follidyeni Srrtbyum burd) ber-

n

felben offentlid)e Mandara unb Srirden? Orbonungen toiber:

OnCordia

feGt unb geleDret * /baf berfelben G'brifftichen Grempel nad

auc) anbere Gitánb Dergleid)en getban / tinb barburd) nicbs

Thtolo.

toenig biefem Geift ift getoebret toorben, — :Oaaberin Diefem

(f o

Qutl

Conventa Guer & G. auc) au8 G briftlic)en Mrfadben fic)

ettods

Duttt i

aclinber gegen ibuen. ersetgen ober pernebmen laffen

Qdlnf

f

ollten/ **je su beforger baf foliche8 nicbt gebeim gebalten/

tb Da c$ auSgebracbt/ bie G'alpinianer nidt tenig ftàvdfem

altity

unb anbere&tànb and Defter mit toeniaerm&vn(t Dengtving-

liády

lianermioebren toürbert.

M tf

emiad) G

etoiffesbalber/ unbimnalltoeg Das fidberft/

i,*

fo &uer $. G.

i Coit:

nicbt$ ausri

Gefanbten Durd) Dieporbemelbte Grinnerung

Oaj

dten fónnten / einfáltig ber, Gtte8 9Sort

unb dSefantiif berfelben gebliben / unb burcb Ditfimula-

jur

zion nicbt gebillid)t / ag (5

Otte& 28ort fivafft. o if

ualie

ber 2tlimacbtia: fo ftard unb

qiábiy / DaferDber

$parifteit

j fid

Satb brecben /. unb aud) biefer armer £eutb) biel

aus Denr

!thUFfft

Srrtbumbber 'alpinianer erlófen Ea *** /baeor

aud)burdy

t ficoet

biefeni 2 Geeg bebiitet /

fo bargegen Durdy uttseitige Diffimula-

t qutbat

uon tb Gelinbe Den

Sivinglianerti DieSbür unb S:or aufz

su n

elc)es bep bem S9otauibronnifd)emn Col-

Dolitico«

getbaur roerben, älïs

loqpio-

du bt)

q

* Q8a8 bat mar aber

bantit ausgerídt / meld)e finb su um ges

—

fretfen / ipattt ei

ftet ba8 Cetni

$ ufque ad faturitatem. ge£fan./

| god) M

al$bann if Seít eine(t auffsubór

ett.

** $n mtd) feinet mit Gruno u

b O8atbeit befcbulbiget defc-

jit lcniFZlC

- fperiene

&ionisa veritate, bafi

abet gt bt Condemnation nict tatbe /

$d) nid)t Datgu confeni

ten toill / babe id) meíte Rauones gee

vf f

ftugjamt,

2"

*** (&p topbI be

r

Dtpbett nitay

()

f.

:

-H [32] B&f

Jogio absuttenmen /. a. bie Deibelbergifchen in Dag æibet;:*

latb auéaefcoviebert Guer G. G. fepen tbrer £ebr oil zquior

ivorben / Dautt fie suoor getoefen * /10a8 folit banim jeGt nicbt

gefcbebet /

foann fie mac) felidyem Grnft / f0 biganber tiber

fie attgeme

i

bet torben/-eiu moeid)e befinben follten, | Dafg

aber aud)

Guer $. O. Séro aeffelltett Concept Der Inftru-

&ion ferner inferi£/ im Gall Dev G burfüvft Spfal&araff Durc)

( cbidfung nidyt getounmtet/ baB al&bann Gr, Gburfürftltz

cben. Graben Gtt Dem 2(madotigen su befeblen / inbem

aben Giev . G. für ibr SDerfobn/ unb al8 eir brift eir

aut

[5.

&

Driftenlid) 9Bebendfen, — Cier . O. aber Delffent DiB

9Ser

cÉ nicbt ul8 ein SDripat-Sperfobn / foberr al$ eitt fütz

ttebiier Citanb Defi Steic)8 Danblen, — CDargut aus 2Sefelc))

ber Sapferlicben 9Rajeftàt. — Geroteger Guer S. G. btemit

Der &adje nicbt genug tbáte **/ fonbern bor G Dttunb Der

Sapferlid)en SXtajeftát / aucb Der :

g

anfem Siivd)en fd)ulbig

ft

licbeit SDfalG / unb fon:

fepn / toie ferner bey ber G barfür

unb berfelbig Dert avmer

en Bent Zwinghani(mo getoebrt /

Ceutben nicht mit Gemalt auffgetrurgen toerbe, — 2Ga8 Dte

(urzunb Gürften fermev Dieritimen bebencen/ belffen befürz

" utiD it bas SOGerd ricbter.- &c.

:

* Nonvidi , abet t00DI/ baf (ie ge(aat/ fie Daben meitte Theologos

üBeïdlfputwt-

** 95in nict meitete

(ibulbig bantt toas id) getfan; e8 fcpnb

tneitte Theologi nídjt afmmegen bet Stepnumg germeft / tote p(ff

-

baben fie ae]

8

t1.Syettlibt babtbas Cuer/ unb mebr banit ge»

nug getbain /

"befebfet ba8 übrig O.Dtt bem S Crrn/ al[p ae»

bende i aud) $u tbuit unb fag ber. Sapfet. af$ ba$ SDaupt

mit ipme bem Gburfürften malten faffe. — & but er ibme $u

$iel ober gu toenig/ ag ic) ibne (orgen 7 módhte mit balb Die

Executio düffgelaben roetben; unb im Sall Det SBettoapgerumg

lingnab unb 9(0f.

, Benevolus Ledor, ipfe cortiget.

| Errata , qua irrepferunt

FIN.IS

N

Qu

Tl

VN

i

nl

Quj

if

l

u

f ii

m

Ji

L

ff

A

w

ii

l

1

Y

$2

t

l

g

BU

u

pf

1

d

u

al

n

TRUE

ugCWW

r

d

mflgen

'"Dwrenx

N

-

-

—

—

—

—

aM m

l—

UB Tübingen

restauriert.

——

Nr.

-

UE

R.

iE BUA

R E i E

M GN U Va d E um

— " —€———————————

—— Y

M

w

IZO cem

22 23 24 2

p

E

o

19 20 21

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

E

ä

A« .

C - E.

&

18

E

CA

a

m

i

)2&

;

Exxm

17

lf

ä

DIvl

[o€

'

3?

ä

5

o

[-—

16

5

-

Sy,

MeS

L/

.

21

1

fa&

;l

7.&/

'M

CR

x*'

u6

C

ä?*ï-

k

15

?æ—

À

^

o

,'L

Ó

9

ïfää äää

TE W OSNSS

14

12

LA

»

Prafatio Editoris.

1..-

WIIIHIW

e

11

ximus hic Tibi,Benevole Le&o*r E-

CN

um I.

10

diasmata quzdamlrenica Dn, JOHANNIC—

TIANI KLEMMIL, Profefforis Tubingen.—

Ic-

aumcto ex quo priora , diftradia (unt Exe— — —

e-

gexpetita a'que defiderata. . Etfi vero ApoE-

ä

sneralis Principiorum Irénicorum & refponE-— 9 a,

UO tanta acerbitate & contentione inftitut—

Qs

"unt, avide etiam hucuíque fuerit præüo!—mus

non licuit, quam breves quasdam obíert—

nS,

icceffiones, quibus fufficienter fatisfa&tunt— . ooi(-

aster GmbH www. yxymas

$m judicio Prudentum; Dn. Autor confia—

Et

;—3 quzdam contra primum, quod Dan. AT— -

r 9-

«»nn- Itenicum in lucem quoque ab eo füer—

n

Sconftat, quod facillimum fuiffet , fi libuiffce— -

"m

Picuiffet, ad reliqua etiam eadem gravitat—

di-

OC

áttamen ne hoc quidem potuimus — re,

h)

ologia cum vindiciis, qux ad eam fünt z

j

4

-

«

rcretur,nón quod exiftimer D. Autor, cam—

principia Irenica deftrudia effe , que BUEU— .

&

rri.

Uu.luluut Á

;entiis evidentia efle arbltratur, at de eot—

3f X7

—exava *v

IT

LUE

HHIIHI!IHHH | HIIII!H

HWIHHHUHH T*hl

WWHI ll HHIHW ml—ll!lllll?&mll

1

4

15

l.'lt

tim quod DoCtxfümus An

tagomfta quocum 1plx rcs tmt z

C

) 21

u

Eu